Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1866/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: ar. 41 a. ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
article: art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
article: art. 145 par. 1 lit. a i c.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Asesor WSA - Joanna Gierak - Podsiadły, Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2008 r. sprawy ze skargi MP na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników; Uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez M P jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Rolników z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] marca 2008 r. o umorzeniu odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...] zł oraz odmowie umorzenia pozostałego zadłużenia.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia [...] grudnia 2007 r. M P złożyła wniosek o umorzenie jej należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu wniosku zainteresowana wskazała, iż KRUS nie poinformował jej o obowiązku opłacania składek po ustaniu jej prawa do renty chorobowej w [...] r. Do czasu złożenia niniejszego wniosku nie korzystała z żadnych świadczeń z KRUS. W związku z powyższym była przekonana, że nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Podkreśliła, iż spłata należności z tytułu składek za okres 10 lat przekracza jej możliwości finansowe.

Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego umorzył odsetki z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...] zł oraz odmówił umorzenia pozostałego zadłużenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zadłużenie Zainteresowanej w łącznej kwocie [...] zł powstało z powodu braku zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego po ustaniu prawa do renty. Po wstrzymaniu wypłaty renty w dniu [...] stycznia [...] r. Strona nie została wezwana do dokonania zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego rolników. Organ zaznaczył, iż niski dochód jaki uzyskuje Dłużniczka z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz wysokość świadczenia emerytalno -rentowego jej męża z ZUS w kwocie [...] zł uzasadnia umorzenie w [...] % odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Pismem z dnia [...] marca z 2008 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Zaznaczyła, iż nie otrzymywała wezwań ze strony KRUS. Utrzymuje się z renty męża w wysokości [...] zł oraz z gospodarstwa rolnego o powierzchni ogólnej [...] ha w tym [...] ha przeliczeniowych. Z uwagi na brak własnych maszyn rolniczych, wypożycza je. Wskazała, iż koszt wynajmu maszyn rolniczych pochłania dochody gospodarstwa.

Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2008 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż po wstrzymaniu zobowiązanej wypłaty renty, od dnia [...] stycznia [...] r. nie wezwano jej bezpośrednio do dokonania zgłoszenia się do ubezpieczenia społecznego rolników. Prezes KRUS zaznaczył, iż pismami z dnia [...] września 1996r. oraz [...] listopada1996r. mąż Skarżącej był wezwany, celem wyjaśnienia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. W pismach tych znajdowała się informacja, zawierająca prośbę o dostarczenie przez w/w również dokumentacji Skarżącej. Organ wskazał, iż mąż Dłużniczki nie dostarczył żadnych dokumentów dotyczących jej osoby. W związku z powyższym w ocenie organu Skarżąca posiadała wiedzę odnośnie warunków ubezpieczenia społecznego rolników i opłacania składek z tego tytułu. Prezes KRUS wskazał, iż z uwagi na brak należytej staranności Placówki Terenowej KRUS przy podejmowaniu działań poprzedzających objęcie zobowiązanej ubezpieczeniem społecznym po ustaniu prawa do renty, oraz biorąc pod uwagę dochód jaki uzyskuje ona z mężem z gospodarstwa rolnego, a także wysokość pobieranego przez jej męża świadczenia emerytalno-rentowego z ZUS w kwocie [...] zł netto, zasadne jest umorzenie [...] % odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Ze względu na powyższe oraz brak nowych okoliczności w sprawie, które nie byłyby znane przez podejmowaniu zaskarżonej decyzji organ utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2008 r.

Pismem z dnia [...] czerwca 2008 r. M P złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W treści skargi wskazała, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej organ nie podniósł żadnych argumentów co do stanu finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego, co w jej ocenie prowadzi do wniosku, iż stan ten nie sprzeciwiał się uwzględnieniu w całości jej wniosku. Zaznaczyła, iż jej ważny interes oraz możliwości płatnicze przemawiały za uwzględnieniem jej wniosku. Wskazała, iż jej mąż jest inwalidą otrzymującym rentę w wysokości [...] zł miesięcznie netto. Skarżąca nie otrzymuje żadnych periodycznych świadczeń. Źródłem utrzymania jej rodziny jest poza rentą męża gospodarstwo rolne. Zaznaczyła, iż ze względu na niską klasę gruntów powierzchnia jej gospodarstwa wynosi [...] h przeliczeniowych, zaś stawka dochodu z tegoż gospodarstwa wynosi jedynie [...] zł rocznie. Przewidywany dochód z hodowli zwierząt gospodarskich wyniesie ok. [...] zł. Podniosła, iż posiada zobowiązania w postaci rat za zakup pralki i lodówki - w kwocie ok. [...] zł miesięcznie, spłat na rzecz banku [...]-w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Uiszcza na bieżąco składki KRUS w kwocie ok. [...] zł kwartalnie. Podkreśliła, iż jej sytuacja materialna jest bardzo trudna. Ma problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb rodziny. Nie jest w stanie rozwinąć działalności gospodarstwa oraz dokonać niezbędnych remontów z uwagi na brak środków. W związku z powyższym nie jest w stanie spłacić zadłużenia wobec KRUS.

Ponadto zobowiązana odniosła się do okoliczności powstania jej zadłużenia. Zaznaczyła, iż działała w dobrej wierze, uważając że jest objęta ubezpieczeniem społecznym jej męża w ZUS. Wskazała, iż po ustaniu jej prawa do renty organ nie zwracał się do niej do czasu wydania decyzji o zaległościach. Skarżąca nawiązała także do wezwania z 1996 r. skierowanego do jej męża przez KRUS. Wskazała, iż jej mąż przedstawił organowi ich sytuację m.in. podając, iż posiadają gospodarstwo rolne, oraz że zobowiązana nie pracuje poza gospodarstwem, zaś on sam otrzymuje rentę z ZUS. Zaznaczyła, iż sytuacja ta nie uległa zmianie aż do chwili obecnej. Dłużniczka podkreśliła, iż organ od chwili otrzymania tych informacji nie wyciągnął z nich stosownych wniosków i nie zażądał regulowania na bieżąco składek na ubezpieczenie społeczne.

W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazał, iż w 1996 r. Skarżąca była dwukrotnie wzywana celem wyjaśnienia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Organ zaznaczył, iż w oparciu o wizytację przeprowadzoną w gospodarstwie skarżącej ustalono, że skarżąca zamieszkuje w [...] domu wraz z mężem oraz bezrobotnym synem. Warunki mieszkaniowe są średnie, zaś dom Skarżącej jest wyposażony jednie w podstawowe umeblowanie. Budynki gospodarcze są w połowie nieużytkowane i wymagają remontu. Inwentarz stanowi[...]. Skarżąca nie posiada maszyn rolniczych. Nie korzystała z pomocy GOPS.

Na rozprawie w dniu 2 października 2008 r. skarżąca wyjaśniła, iż jej sytuacja jest ciężka. Wskazała, iż nie posiada żadnych maszyn rolniczych. Bardzo rzadko wypożycza je od sąsiada, na co nie jest w stanie przedstawić rachunków. Syn skarżącej w wieku [...] lat pozostaje w gospodarstwie, jednakże nie uczestniczy w kosztach swojego utrzymania, gdyż ciąży na nim grzywna w wysokości [...] zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej: p.p.s.a.), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 41 a ust 1 pkt 1 u.s.r., zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Wskazać tutaj należy, iż z użytego w art. 41 a ust 1 pkt 1 u.s.r sformułowania ,,może umorzyć-- wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Niemniej jednak Sąd może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy, po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko w sprawie.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postępowanie w sprawie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji prowadzone było przez organ z pominięciem wskazanych wyżej zasad postępowania administracyjnego a w konsekwencji z naruszeniem przepisów kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Treść i forma uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jej lakoniczność i brak konkretnych odniesień do sytuacji Strony nie pozwalają Sądowi na merytoryczną kontrolę zaskarżonej decyzji i ocenę czy prowadzące do niej ustalenia nie mają cech dowolności. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest zindywidualizowania ocen i wykazania, iż brak umorzenia należności nie stoi w sprzeczności ze słusznym interesem wnioskującej.

Wykazywane dochody uzyskiwane przez członków rodziny Skarżącej z pobieranych świadczeń i z gospodarstwa rolnego nie przekraczają kilkuset złotych ([...] zł netto renta męża, ok. [...] zł rocznie dochód z gospodarstwa, tj. ok. [...] zł miesięcznie). Z powyższych ustaleń organu wynika, iż trzy osobowa rodzina musi utrzymywać się za ok. [...] zł miesięcznie, tj. ok. [...] zł na osobę. Kwoty te organ winien zestawić z kosztami ubrania, wyżywienia, lekarstw, utrzymania domu, prowadzenia gospodarstwa (remont zabudowań gospodarczych, zakup materiału siewnego, wynajem maszyn).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwraca uwagę, iż decyzje podejmowane przez organ, chociaż mają charakter uznaniowy, to jednak muszą odpowiadać realiom społecznym, przystawać do nich. Organ winien mieć na uwadze, by wydawane przez niego decyzje, w sytuacji konkretnej rodziny, nie tworzyły stanów w praktyce oderwanych od rzeczywistości. Wymaga tego sformułowana w art. 8 kpa zasada pozyskiwania zaufania obywatela.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien działać w granicach zakreślonych wypływająca z art. 80 kpa zasadą swobody w podejmowaniu decyzji równocześnie kierując się nałożonym w art. 77 § 1 kpa obowiązkiem wnikliwego i szczegółowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wnioski, które doprowadza do wydania konkretnego rozstrzygnięcia powinny być przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie wymogami art. 107 § 3 kpa.

W ocenie Sądu zasadnie w kręgu rozważań organu znalazła się sytuacja, która doprowadziła do powstania zaległości składkowych. Jakkolwiek przyznany przez organ brak należytej staranności placówki Terenowej KRUS przy podejmowaniu działań poprzedzających objęcie Strony ubezpieczeniem społecznym nie stanowi ustawowej przesłanki do umorzenia zadłużenia, to okoliczność ta nie może być pominięta przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenia zadłużenia, na którego wysokość bezpośrednio miała wpływ.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.