Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2459/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskrżony wyrok w części i oddalono skargę kasacyjną w pozostałym zakresie
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 2
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Krzysztof Winiarski (sprawozdawca), Protokolant Joanna Bańbura, po rozpoznaniu w dniu 15 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 259/12 w sprawie ze skargi I. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla postanowienie w przedmiocie kosztów zawarte w pkt 2 zaskarżonego wyroku, 2) w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddala.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 259/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę I. B. (powoływanej dalej jako "strona", "skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu wyroku przedstawiony został stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że decyzją z dnia 28 sierpnia 2006 r. Naczelnik Urzędu Celnego w B., w związku z nielegalnym wprowadzeniem na Polski Obszar Celny samochodu osobowego marki Ford Fiesta rok produkcji 1991, określił skarżącej wysokość długu celnego w kwocie 10.877 zł, zaś decyzją z dnia 16 kwietnia 2007 r. określił dodatkowo z tego tytułu wysokość podatku akcyzowego w kwocie 8.592 zł oraz wysokość podatku od towarów i usług w kwocie 4.798 zł.

Dyrektor Izby Celnej w K., działając jako wierzyciel, wystawił w dniu 2 stycznia 2008 r. na skarżącą trzy tytuły wykonawcze o nr: [...] i skierował je, zgodnie z właściwością, do Dyrektora Izby Celnej w G., celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Następnie Dyrektor Izby Celnej w G. dokonał skutecznego zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej nieruchomości będącego pracodawcą w J. [...], następnie w M. [...] oraz w P. [...].

Pismem z dnia 13 maja 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w K. wezwał stronę do dobrowolnej zapłaty należności wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia 16 kwietnia 2007 r. objętej tytułem wykonawczym o nr: [...] oraz decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia 18 sierpnia 2006 r. objętej tytułem wykonawczym o nr: [...].

Dnia 2 czerwca 2011r. skarżąca wystąpiła z żądaniem wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego od zaległości podatkowych, liczonych od dnia 10 września 2003 r. Wskazała, że pomimo comiesięcznych odprowadzanych wpłat na konto wierzyciela jest oczywiste, że w związku z minimalnym wynagrodzeniem nie jest w stanie do końca swojej pracy zawodowej spłacić zadłużenia bez uszczerbku dla egzystencji swojej oraz dziecka. Podniosła nadto, że naliczane przez wierzyciela kwoty przewyższają wydatki egzekucyjne.

Postanowieniem z dnia 7 lipca 2011r. Dyrektor Izby Celnej w G. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...].

Dyrektor Izby Skarbowej w G., po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia 2 września 2011r. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji uznając, że postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego było przedwczesne, gdyż nie wykonano wszystkich prawem przewidzianych czynności zmierzających do prawidłowego ustalenia charakteru żądania skarżącej.

Na skutek wezwania Dyrektora Izby Celnej w G. do sprecyzowania treści swego żądania skarżąca uściśliła, że kwestionuje istnienie dochodzonego obowiązku podatkowego, gdyż nie jest właścicielką samochodu, pojazdu i dokumentów nie posiada, co powoduje konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego, z uwagi na błąd co do osoby zobowiązanej. W ocenie strony w niniejszej sprawie przesłanką umorzenia postępowania egzekucyjnego jest nieprawidłowe rozpoznanie sprawy, dowolne naliczanie kwot podatkowych, brak powiadomień o toczącym się postępowaniu oraz brak samochodu. Wskazała nadto, że nie ma możliwości zabezpieczyć naliczonych kosztów egzekucyjnych, a co dopiero wyliczonych innych stawek. W jej ocenie organ rozpoznając przedmiotowy wniosek winien się kierować jej trudną sytuacją materialną.

Dyrektor Izby Celnej w G. przesłał powyższe pismo do Dyrektora Izby Celnej w K. celem zajęcia stanowiska, informując o całkowitej spłacie naliczonych kosztów egzekucyjnych i zobowiązań objętych tytułem wykonawczym nr [...] oraz o pozostających do zapłaty należnościach objętych tytułami wykonawczymi o nr: [...] wraz z odsetkami.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. uznał za zasadne dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o przedmiotowe tytuły wykonawcze.

Postanowieniem z dnia 10 listopada 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w G. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...].

Następnie Dyrektor Izby Skarbowej w G., po rozpatrzeniu zażalenia na powyższe rozstrzygnięcie, utrzymał je w mocy postanowieniem z dnia 4 stycznia 2012 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie obowiązek podatkowy powstał, a jego wymagalność wynika z pozostających w obrocie prawnym dwóch decyzji Naczelnika Urzędu w B. nakładających obowiązki podatkowe na skarżącą. Adresatem tych decyzji - zarówno z dnia 28 sierpnia 2006r. orzekającej zaległość z tytułu cła w kwocie należności głównej 10.877 zł za okres 09/2003 oraz z dnia 16 kwietnia 2007r. orzekającej zaległość w podatku akcyzowym w kwocie należności głównej 68.592 zł i w podatku VAT w kwocie należności głównej 4.798 zł za okres 06/2007r. - jest skarżąca. Fakt pozostawania w obrocie prawnym powyższych decyzji determinuje obowiązek prowadzenia przez Dyrektora Izby Celnej w G. postępowania egzekucyjnego do majątku strony.

Organ nie podzielił stanowiska odnośnie braku istnienia obowiązku związanego z błędem co do osoby zobowiązanego. Podkreślił, że błąd co do osoby stanowi podstawę umorzenia postępowania wówczas, gdy w tytule wykonawczym została wskazana jako zobowiązany osoba, na której nie ciąży obowiązek. W niniejszej sprawie taka okoliczność nie zachodzi, gdyż w tytule wykonawczym została wskazana ta sama osoba, która została wskazana w orzeczeniu będącym podstawą jego wystawienia. Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił również argumentacji strony odnośnie braku powiadomienia jej o toczącym się postępowaniu oraz zarzutu braku doręczenia upomnienia wskazując, że brak uregulowania przez skarżącą w terminach określonych w decyzjach z dnia 28 sierpnia 2006 r. oraz z dnia 16 kwietnia 2007 r. zaległości publicznoprawnych skutkował przesłaniem przez wierzyciela do strony pisemnego upomnienia z dnia 28 listopada 2007 r. W tym też dniu wierzyciel wezwał stronę do wykonania ciążących obowiązków podatkowych z zagrożeniem wszczęcia egzekucji. Skarżąca przedmiotowe upomnienia odebrała w dniu 7 grudnia 2007 r. Organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż strona była każdorazowo powiadamiana o toczącym się postępowaniu.

Dyrektor Izby Skarbowej, nie negując trudnej sytuacji materialnej skarżącej wskazał, że brak w niniejszej sprawie podstaw do zastosowania art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), gdyż w efekcie prowadzonej egzekucji administracyjnej do majątku strony, wskutek zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę z uwagi na prowadzoną efektywną egzekucję, nastąpiło całkowite zaspokojenie kosztów egzekucyjnych, w tym opłaty manipulacyjnej, opłaty za zajęcie wynagrodzenia za pracę oraz wydatków egzekucyjnych.

W skardze do WSA w Gdańsku strona wniosła o uchylenie postanowienia organu I i II instancji, wskazując, że nigdy nie była właścicielem jak również nigdy nie była w posiadaniu pojazdu używanego marki Ford Fiesta. Nigdy także nie podpisywała żadnej umowy dotyczącej zakupu powyższego samochodu dla niej, nie sprowadziła przedmiotowego samochodu z zagranicy, nigdy nie kupowała samochodu z zagranicy, nigdy nie przebywała poza granicami Polski. Wskazała nadto, że odwołała się od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia 28 sierpnia 2006 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, jednakże na dzień wniesienia skargi wniosek powyższy pozostał bez odpowiedzi. Dodatkowo podniosła, że w sprawie nie wyjaśniono i nie rozważono wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, czym naruszono art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: "k.p.a."), przy czym zarzut ten dotyczy również organu II instancji, który poprzestał na gołosłownym potwierdzeniu uzasadnienia decyzji organu I instancji.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację jak w zaskarżonym postanowieniu.

Pismem z dnia 12 czerwca 2012 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że organ oceniając składany przez stronę wniosek o umorzenie postępowania w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. nie uwzględnił jej trudnej sytuacji majątkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga nie jest zasadna i oddalił ją na podstawie sart. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.").

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd zauważył, że skoro skarżąca uznała, iż nie była właścicielem samochodu, w związku z którym powstał obowiązek publicznoprawny, nie sprowadzała pojazdu i nigdy nie była w jego posiadaniu, to powinna podnieść takie zarzuty w postępowaniu przy wydawaniu decyzji merytorycznej, nakładającej na nią obowiązek podatkowy lub w razie spełnienia przesłanek skorzystać ze środków szczególnych dotyczących wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych. Zarzut pozbawienia prawa do udziału w postępowaniu wymiarowym nie może być weryfikowany w toku postępowania egzekucyjnego. W związku z tym za nieskuteczny Sąd uznał zarzut, że w przedmiotowej sprawie zachodził brak istnienia obowiązku podlegającego egzekucji, gdyż obowiązek egzekwowany na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 2 stycznia 2008 r. wynika z pozostających nadal w obrocie prawnym decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia 28 sierpnia 2006 r. oraz z dnia 16 kwietnia 2007 r. nakładających na skarżącą obowiązki podatkowe w zakresie podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług.

Przechodząc do kolejnego zarzutu Sąd wskazał, że błąd co do osoby zobowiązanego to sytuacja, gdy w tytule wykonawczym jako zobowiązanego określono osobę, na której nie ciąży obowiązek, co skutkuje faktycznym skierowaniem egzekucji przeciwko niewłaściwemu podmiotowi (P. Pietrasz [w:] "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz" pod red. D. R. Kijowskiego, LEX 2010). Jeżeli pomiędzy treścią tytułu wykonawczego a treścią orzeczenia będącego podstawą jego wystawienia istnieje rozbieżność co do tożsamości zobowiązanego (np. imienia, nazwiska czy numeru identyfikacyjnego) sytuacja taka spełnia przesłanki uznania, że w sprawie wystąpił błąd co do osoby zobowiązanej. W niniejszej sprawie zachodzi tożsamość podmiotu określonego w wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej w K. tytułach wykonawczych z dnia 2 stycznia 2008 r. z adresatem decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia 28 sierpnia 2006r. orzekającej o zaległości z tytułu cła w kwocie 10.877 zł oraz decyzji z dnia 16 kwietnia 2007r. orzekającej o zaległości w podatku akcyzowym w kwocie 68.592 zł i w podatku VAT w kwocie 4.798 zł, tym samym za bezzasadny Sąd uznał zarzut błędu co do osoby zobowiązanego.

W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie był trafny, zdaniem Sądu, również zarzut naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a. Z brzmienia tego przepisu wynika, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Umorzenie postępowania pozostaje zatem zależne od uznania organu egzekucyjnego. Organ ten powinien jednak kierować się dyrektywą celowości postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie ustalono, że w efekcie prowadzonej egzekucji administracyjnej do majątku skarżącej, wskutek zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę nastąpiło całkowite zaspokojenie kosztów egzekucyjnych: w tym opłaty manipulacyjnej, opłaty za zajęcie wynagrodzenia za pracę oraz wydatków egzekucyjnych.

Sąd nie podzielił również argumentacji strony w kwestii zaniechania poinformowania o toczącym się postępowaniu. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Dyrektor Izby Celnej wezwał skarżącą do dobrowolnego wykonania ciążących na niej obowiązków, zaś skarżąca takie upomnienie otrzymała.

Za błędny Sąd uznał także zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wyczerpujący, rozstrzygnięcia zostały wydane po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. W zaskarżonych postanowieniach organy odniosły się do wszystkich podnoszonych przez stronę kwestii.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wywiedziona została skarga kasacyjna, którą strona zaskarżyła tenże wyrok w całości zarzucając naruszenie:

- art. 141 § 4 p.p.s.a. przez błędne, bez przeprowadzenia koniecznego wyjaśnienia powtórzenie w uzasadnieniu wyroku, za również błędnym stwierdzeniem występującym w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 4 stycznia 2012 r. wysokości należności skarżącej w podatku akcyzowym w kwocie 68.592 zł, zamiast prawidłowej kwoty 8592,00 zł;

- art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 15 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia za Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu przez nieuwzględnienie w kwocie zasądzającej zwrot pełnomocnikowi skarżącej kosztów postępowania poniesionych przez niego wydatków w kwocie 76,67 zł oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewskazanie w uzasadnieniu wyroku podstawy faktycznej i prawnej nieuwzględnienia tych wydatków.

Z uwagi na powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w G. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku oraz zasądzenie ewentualnych kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Odnosząc się do kwestii zasądzonych kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, pełnomocnik skarżącej wskazał, że Sąd pierwszej instancji zasądził na jego rzecz kwotę 295,20 zł. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, natomiast nie przyznał zwrotu poniesionych wydatków, które wg przedłożonego spisu wyniosły łącznie 76,67 zł. Jego zdaniem jest to stanowisko błędne.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od strony skarżącej kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna, w zakresie w jakim dotyczy istoty sporu (rozstrzygniętego w pkt 1 zaskarżonego wyroku), nie jest zasadna.

Zgodnie z przepisem art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi kasacyjnej - treścią wskazanych w niej podstaw kasacyjnych, jak i zawartych wniosków. Z cytowanego przepisu wynika, że badanie Naczelnego Sądu Administracyjnego polega na weryfikacji zasadności zarzutów skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie w skardze kasacyjnej wyeksponowany został zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji regulacji procesowej, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie wysokości dochodzonej od skarżącej należności w podatku akcyzowym (68.592 zł., zamiast kwoty 8.592,00 zł.). Wymieniony przepis określa wzorzec formalny, jakiemu winno odpowiadać uzasadnienie wyroku. Zgodnie z nim, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

Ustosunkowując się do powyższego zarzutu należy stwierdzić, że rzeczywiście na s. 4 i 8 uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd pierwszej instancji - przywołując wysokość określonej w decyzji z dnia 16 kwietnia 2007 r. zaległości w podatku akcyzowym - wskazał kwotę 68.592 zł., zamiast 8.592 (dopisano z przodu cyfrę "6" do prawidłowej sumy dochodzonej zaległości). Jednakowoż, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, wspomnianą usterkę należy postrzegać, jako oczywistą omyłkę pisarską, a nie uchybienie mające wpływ na wynik sprawy. Wniosek taki jest tym bardziej zasadny, że już we wstępnym fragmencie opisu stanu faktycznego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (na s. 1), Sąd pierwszej instancji wskazał prawidłową wysokość zaległości podatkowej z tytułu podatku akcyzowego, wynikającą z decyzji wymiarowej z dnia 16 kwietnia 2007 r., tj. kwotę 8.582 zł., objętą również tytułem wykonawczym nr [...]. Do akt administracyjnych sprawy dołączono tenże tytuł wykonawczy (k. 17), w którym, w rubryce nr [...] (kwota należności głównej) została wymieniona suma 8.592 zł. Nie ma zatem wątpliwości, że w trybie egzekucyjnym dochodzona jest zaległość w podatku akcyzowym, której należność główna wynosi właśnie 8.592 zł., a nie 68.592 zł. W świetle natomiast art. 184 p.p.s.a. orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, jeżeli nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, rozstrzygnięcie nie uległoby zmianie. Wskazywany przez stronę skarżącą błąd pisarski nie jest tego rodzaju, że rzutuje na wynik sprawy (spór w istocie dotyczył istnienia podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego), a jego usunięcie jest możliwe w każdym czasie na podstawie art. 156 § 1 p.p.s.a. Znane są natomiast przesłanki, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia. Wskazano również podstawę prawną rozstrzygnięcia kwestii spornej i jej wyjaśnienie.

Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty nie pozwalają nadto na skuteczne podważenie stanowiska organów, zaaprobowanego następnie przez Sąd pierwszej instancji, że brak podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a., na co zasadnie zwrócił uwagę WSA w Gdańsku. Jedynie ubocznie wypada przypomnieć, że zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji nie są środkiem prawnym, który może być kierowany do ustaleń przyjętych w ostatecznej decyzji wymiarowej, która nie została w odrębnym trybie wyeliminowana z obrotu prawnego, a która stanowiła podstawę wystawienia przez wierzyciela tytułu egzekucyjnego.

Kolejny zarzut sformułowany w skardze kasacyjnej dotyczy wysokości wynagrodzenia, zasądzonego przez Sąd pierwszej instancji pełnomocnikowi strony (radcy prawnemu) ustanowionemu z urzędu. Pełnomocnik kwestionuje nieuwzględnienie w zasądzonych kosztach postępowania, poniesionych przez niego wydatków w kwocie 76,67 zł. Wskazując na naruszenie w tym zakresie art. 141 § 4 p.p.s.a. zauważa zarazem, że Sąd pierwszej instancji nie podał w uzasadnieniu wyroku podstawy faktycznej i prawnej nieuwzględnienia tych wydatków.

W pierwszej kolejności zauważyć wypada, że rozstrzygnięcie w pkt 2 zaskarżonego wyroku o kosztach postępowania ma charakter postanowienia. Zgodnie z art. 227 § 1 p.p.s.a. na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie WSA w przedmiocie kosztów sądowych przysługuje zażalenie, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy. W związku z tym, że strona złożyła skargę kasacyjną (środek odwoławczy) odnoszącą się do istoty sprawy, jej elementem mógł być również środek zaskarżenia rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny jest przy tym zdania, że w takim wypadku, zakreślony w art. 177 § 1 p.p.s.a. termin do wniesienia skargi kasacyjnej ma również odniesienie do tej części tego środka odwoławczego, którą strona zaskarża zawarte w wyroku sądu pierwszej instancji rozstrzygnięcie w sprawie kosztów postępowania.

Na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji pełnomocnik skarżącej przedłożył spis kosztów (z załącznikiem), obejmujący m.in. opłaty za listy polecone, koszty dojazdów (k. 142 i 143 akt WSA w Gdańsku), co odnotowane również zostało w protokole rozprawy. W myśl natomiast art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.

Wynagrodzenie radcy prawnego w zakresie poniesionych kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jak również zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków, przysługuje mu bez względu na wynik sprawy. Artykuł 250 p.p.s.a. stanowi bowiem lex specialis w stosunku do art. 203 i art. 204 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II FSK 210/13). Wymieniony przepis wyraźnie wskazuje, że na należności przypadające pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu (w rozpatrywanym przypadku radcy prawnemu) składają się dwa elementy: wynagrodzenie w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zwrot poniesionych przez niego wydatków, pod warunkiem że były niezbędne oraz zostały udokumentowane. Użycie w art. 250 p.p.s.a. zwrotu "otrzymuje", zasadniczo pozbawia sąd możliwości nieuwzględnienia żądania zasądzenia kosztów w ww. zakresie, chyba że pełnomocnik ustanowiony z urzędu nie podjął żadnych czynności procesowych w imieniu strony albo jego działania pozostawały w oczywistej sprzeczności z zasadami profesjonalizmu. Rozpatrujący sprawę skład orzekający podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie, że pomoc prawna świadczona w sposób sprzeczny z zasadami profesjonalizmu nie stanowi podstawy do przyznania wynagrodzenia (por. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10). Tym nie mniej w niniejszej sprawie, ustanowiony z urzędu pełnomocnik podjął czynności procesowe w imieniu strony (potwierdza to choćby okoliczność zasądzenia pełnomocnikowi przez Sąd pierwszej instancji wynagrodzenia), a także przedłożył spis poniesionych przez niego kosztów. Wymieniona w pkt 2 zaskarżonego wyroku kwota zasądzonych kosztów wskazuje, że Sąd pierwszej instancji pominął żądanie o zwrot poniesionych wydatków, przy czym w uzasadnieniu orzeczenia nie wyjaśnił powodów takiego stanowiska. Czyni to usprawiedliwionym zarzut naruszenia art. 250 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 166 p.p.s.a. W zakresie zatem rozstrzygnięcia w sprawie kosztów postępowania sądowego, Sąd pierwszej instancji zobowiązany będzie uwzględnić dokonaną przez NSA wykładnię art. 250 p.p.s.a. oraz ocenić czy wydatki, których zwrotu domaga się pełnomocnik zostały w prawidłowy sposób udokumentowane i czy były niezbędne.

Uwzględniając zatem podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące rozstrzygnięcia w sprawie kosztów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił postanowienie w przedmiocie kosztów zawarte w pkt 2 zaskarżonego wyroku, a w pozostałym zakresie, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.