Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 261/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1 i 2, art. 60 ust. 1 i 2 , art. 61 ust. 1 i 2, art. 103 ust. 3, art. 6 pkt 4 i 14, art. 8 ust 3-4
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej R. P. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] grudnia 2020r. na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 59 ust. 1 i ust. 2, art. 60 ust. 1 i ust. 2, art. 61 ust. 1 i ust. 2, art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020r., poz.1876) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Z. w sprawie ustalenia R. P. odpłatności za pobyt matki - R. R. w Zespole Domów Pomocy Społecznej prowadzonym przez Z. S. F. R. M. w W. w wysokości:

- [...] zł za okres od [...] czerwca 2020r. do [...] czerwca 2020r.

- [...] zł od dnia [...] lipca 2020r. do czasu ustania pobytu matki w DPS.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2020r. Wójt Gminy Z. skierował Panią R. R. do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. Od dnia [...] czerwca 2020r. R. R. przebywa w Z. D. P. S. prowadzonym przez Z. S. F. R. M. w W., zwanym dalej także Domem lub DPS, gdzie została umieszczona decyzją nr [...] wydanej dnia [...] czerwca 2020r. przez Starostę C.-T..

Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2020r. Wójt Gminy Z. ustalił dla R. R. opłatę za pobyt w DPS w kwocie [...]zł miesięcznie.

Wobec powyższego Wójt Gminy Z. na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d w zw. z art. 59 ust. 1, art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019r., poz. 1507) oraz w związku z zarządzeniem Nr [...] Starosty P. C.-T. z dnia [...] marca 2020r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej znajdujących się na terenie P. C.-T. w 2020 r. (opublikowanym w Dzienniku Urzędowym Województwa Z. z dnia 12 marca 2020r. poz. 2440) decyzją z [...] sierpnia 20201r. ustalił odpłatność R. P., córki R. R. za pobyt matki w Domu w wysokości: - [...] zł za okres od [...] czerwca 2020r. do [...] czerwca 2020r. oraz [...] zł od dnia [...] lipca 2020r. do czasu ustania pobytu.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła R. P. zarzucając, organ orzekający błędnie wyliczył jej dochód, przez co dokonał też błędnego ustalenia odpłatności. Wskazała, że obecnie nie uzyskują z mężem żadnego dochodu, są na utrzymaniu syna M. P., a dochód ze sprzedaży mleka powinien być zaliczony do dochodów ich syna, bowiem dnia [...] stycznia 2020r. oboje z mężem przekazali mu gospodarstwo rolne, co potwierdza załączonym aktem notarialnym rep. [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2020r. podpisanym w Kancelarii Notarialnej D. G. w Z.. Stwierdziła, że skutki finansowe, jaki nakłada na nią decyzja organu w sytuacji braku dochodu, są stanowczo za wysokie i wniosła o umorzenie opłaty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w motywach rozstrzygnięcia przytoczyło stan faktyczny sprawy oraz wskazało, że podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej i przytoczyło brzmienie art. 59 ust. 1 i 2, art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1-3 ustawy.

Z akt sprawy wynika bezsprzecznie, że R. R. od dnia [...] czerwca 2020r. przebywa w Z. D. P. S. prowadzonym przez Z. S. F. R. M. w W..

Zgodnie z zarządzeniem nr [...] Starosty [...] z dnia [...] marca 2020r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej znajdujących się na terenie Powiatu C.-T. w 2020 roku, średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Z. D. P. S. prowadzony przez Z. S. F. R. M. dla osób w podeszłym wieku, osób przewlekle somatycznie chorych, dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie, osób niepełnosprawnych fizycznie w W., wynosi [...] zl.

R. R. na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2020r. jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności za swój pobyt w DPS w wysokości 70% miesięcznych dochodów tj. aktualnie kwota [...]zł. miesięcznie. Różnica pomiędzy kosztem utrzymania a ponoszoną przez nią opłatą wynosi [...] zł.

Wobec faktu, że mieszkanka Domu jest wdową organ ustalił krąg jej zstępnych, którymi są: córka R. P., syn R. R. oraz [...] wnucząt - łącznie [...] osób, wobec czego na każdą z tych osób przypada opłata w wysokości [...] zł, jeżeli sytuacja dochodowa pozwala na jej uiszczenie.

Następnie organ przystąpił do oceny możliwości płatniczych zstępnych. Przekazane Kolegium akta sprawy wskazują, że [...] zstępnych ([...] i [...] wnuków, w tym M. P.) z mocy ustawy zwolnieni są z ponoszenia opłaty ze względu na niski dochód wynoszący poniżej 300% kryterium dochodowego. Pozostałych [...]. zstępnych - córka - R. P., syn oraz wnuk i trzy wnuczki, zostali obciążeni opłatą na podstawie odrębnych rozstrzygnięć. Kserokopie podjętych decyzji zostały załączone do akt sprawy.

Organ odwoławczy wskazał, że z akt administracyjnych sprawy wynika zatem, że organ orzekający prowadził postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt Pani R. R. z udziałem wszystkich osób w kręgu zobowiązanych do poniesienia opłaty za pobyt w DPS poczynając od samej mieszkanki, jej dwojga dzieci, kończąc następnie na wnukach zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy. Do każdej z tych osób indywidualnie organ stosował odpowiednie przepisy dotyczące ustalenia zobowiązania i jego wysokości lub zwolnienie z opłaty z mocy prawa, w myśl art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy. W ocenie Kolegium organ uwzględnił wielość podmiotów potencjalnie zobowiązanych do poniesienia opłaty za pobyt w Domu ([...] osób) oraz ich zróżnicowaną sytuacją dochodową skutkującą wydaniem różnych rozstrzygnięć. Wskazać przy tym należy, że rozstrzygnięcia dotyczące opłaty dla pozostałych zstępnych Pani R. R., poza decyzją w sprawie opłaty dla Pani R. P., nie podlegają kontroli w niniejszym postępowaniu.

Uwzględniając powyższe stanowisko Kolegium zbadało poprawność rozstrzygnięcia w zakresie wysokości rzeczonej opłaty, którą została obciążona Pani R. P. będąca córką mieszkanki DPS

W toku przeprowadzonego postępowania organ ustalił, że Pani R. P. wraz z mężem M. P. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, osiągając dochód ze sprzedaży mleka. Taką informację potwierdziła strona własnoręcznym podpisem złożonym podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia [...] czerwca 2020r. Z załączonej do akt sprawy faktury VAT nr [...] z dnia [...] czerwca 2020r. wystawionej przez nabywcę mleka - S. S. P. M. w S. Krajeńskich, na rzecz sprzedawcy - M. P. wynika, że dochód z tytułu sprzedaży mleka osiągnięty w miesiącu maju 2020r. wyniósł [...] zł. Ponieważ, wg oświadczenia strony jest to jedyny dochód ich dwuosobowego gospodarstwa domowego należało przyjąć, że dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł.

Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, zaktualizowanym na podstawie § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018r., poz. 1358) wynosi [...] zł. Na tej podstawie organ wyliczył, że R. P. jest w stanie ponosić opłatę miesięczną maksymalnie w kwocie [...]zł, przyjmując tę kwotę jako różnicę pomiędzy faktycznym dochodem na osobę w rodzinie, a 300% kryterium dochodowym i mnożąc wynik przez dwie osoby stanowiące gospodarstwo domowe. W ten sposób organ dokonał następujących wyliczeń matematycznych: {[...] - ([...] x [...] = ([...] - [...]) x [...] = [...] x [...] - [...] zł

Ponieważ jednak różnica pomiędzy kosztem utrzymania w DPS, a opłatą ponoszoną przez pensjonariuszkę Domu, podzielona na [...]. zstępnych wynosi [...] zł, to taką kwotą opłaty obciążył organ Panią R. P.,

Wyliczenia dotyczące możliwości płatniczych strony, w ocenie Kolegium obarczone są błędem.

Należy pamiętać, że w niniejszej sprawie osobą zobowiązaną jest Pani R. P., a nie jej małżonek. Poprzez przyjęcie wyżej opisanego sposobu obliczenia wysokości należnej opłaty organ w praktyce obciążył kosztami pobytu matki w DPS nie tylko samą córkę, lecz także jej męża, który nie jest osobą zobowiązaną.

Prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 ustawy, to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty, jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną. W okolicznościach sprawy wyliczenie to należy przeprowadzić w następujący sposób: dochód rodziny wynoszący [...] zł podzielić przez ilość członków tej rodziny, czyli [...] : [...] = [...] zł , a następnie od tej kwoty stanowiącej dochód na osobę w rodzinie odjąć 300%) ustawowego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (300% kryterium dochodowego [...] zł, tj. kwota [...]zł), a zatem [...] zł - [...] zł = [...] zł - jest to kwota jaką maksymalnie mogłaby zostać obciążona Pani R. P. w ramach partycypacji w kosztach pobytu swej matki w DPS.

Błąd w wyliczeniach co do maksymalnej kwoty zdolności płatniczych strony nie wpływa jednak na wynik sprawy, albowiem z uwagi na wielość zstępnych potencjalnie zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty organ ustalił jej wysokość dla strony na znacznie niższym poziomie tj. [...] zł. miesięcznie, dzieląc kwotę różnicy pomiędzy kosztem utrzymania, a ponoszoną opłatą przez pensjonariuszkę DPS tj. kwotę [...]zł na dziesięcioro zstępnych. Organ wskazał, że zwolnienie z mocy ustawy czworga zstępnych z ponoszenia opłaty nie wpływa na wysokość zobowiązania Odwołującej się, ale na wysokość opłaty, którą ponosi gmina pokrywająca różnicę między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty.

Nadto Kolegium stwierdza, że słusznie organ orzekający przyjął, iż obowiązek ponoszenia opłat przez osoby zobowiązane stosownie do art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i ust. 2 obejmuje też okres przed wydaniem decyzji, gdyż decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia zdarzenia prawnego, jakim jest umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, czyli od [...] czerwca 2020r.

Z uwagi na podniesione zarzuty odwołania Kolegium wyjaśnia Odwołującej się, że okoliczność zbycia przez nią i jej małżonka nieruchomości zabudowanej nr [...] w [...] gm. Z. o pow. [...] ha i nieruchomości niezabudowanej oznaczonej nr [...] i [...] w P., gm. L. (zał. akt notarialny z dnia [...] stycznia 2020r.), została wzięta pod uwagę w sprawie, albowiem organ orzekający nie uwzględnił w wyliczeniach ryczałtowego dochodu z tych gruntów stanowiących gospodarstwo rolne ( zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy ryczałt ten wynosi obecnie 308,-zł miesięcznie z każdego hektara przeliczeniowego gospodarstwa rolnego). Zbycie gospodarstwa w drodze darowizny na rzecz syna M. P., zdaniem Kolegium, nie jest jednak jednoznaczne z niemożnością zaliczenia dochodu uzyskanego w miesiącu maju 2020r. z tytułu sprzedaży mleka, której dokonał M. P.. Zdaniem Kolegium organ słusznie przyjął do obliczeń dochód Pana M. P. z tytułu sprzedaży mleka w miesiącu maj 2020r. Nie ulega wątpliwości, że Pani R. P. tworzy rodzinę ze swym małżonkiem, a w myśl art. 6 pkt 4 ustawy dochód rodziny to suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie. Natomiast art. 8 ust. 3 ustawy precyzuje pojęcie dochodu.

Na marginesie Kolegium wskazał, że organ orzekający, po ostatecznym ustaleniu obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości, na wniosek strony, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, może częściowo lub całkowicie zwolnić z tej opłaty, jeżeli zaistnieją przesłanki, które przykładowo zostały wymienione w art. 64 ustawy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyła R. P. reprezentowana przez r. K. zaskarżając w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] grudnia 2020r. i wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodów z dokumentów, tj. kserokopii odpisów skróconych aktów urodzenia, zaświadczeń na okoliczność ilości osób prowadzących gospodarstwo domowe wraźże skarżącą.

Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy:

a) art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 kpa poprzez nie podjęcie w toku postępowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, skutkujący błędnym uznaniu, że skarżąca tworzy gospodarstwo domowe jedynie wraz z mężem, gdzie w rzeczywistości skarżąca tworzy gospodarstwo domowe wraz z mężem, synem, synową oraz trojgiem wnucząt, gdzie wszyscy oni utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego,

b) art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 kpa poprzez nie podjęcie w toku postępowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, skutkujący błędnym uznaniu, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe kwalifikujące ją do ponoszenia opłatności za pobyt matki w DPS na podstawie art. 6 pkt 4 w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit b, gdzie z uwagi na pozostawanie skarżącej w 7 osobowym gospodarstwie domowym, jej rzeczywisty dochód jest o wiele mniejszy i nie kwalifikuje jej do ponoszenia opłat za pobyt jej matki w DPS,

c) art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a. poprzez brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego przy ustalaniu dochodu skarżącej poprzez oparcie się jedynie na podstawie jednej faktury VAT, gdzie w rzeczywistości organ ustalając dochód skarżącej ustalił jedynie przychód przy całkowitym pominięciu kosztów uzyskania dochodu, a w konsekwencji błędne ustalenie kryterium dochodowego kwalifikującego skarżącą do ponoszenia opłatności za pobyt matki w DPS na podstawie art. 6 pkt 4 w zw. z art. 8 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit b ustawy o pomocy społecznej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ nie ustalił okoliczności faktycznych istotnych dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Skarżąca wraz z mężem w dniu [...] stycznia 2020r. aktem notarialnym (Rep. [...] nr [...]) drodze umowy darowizny przekazali synowi M. P. gospodarstwo rolne. Skarżąca mieszka i tworzy wraz z mężem i synem oraz jego rodziną, w skład której wchodzą żona i trójka dzieci, wspólnie gospodarstwo domowe. Wszyscy utrzymują się z pożytków uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego. Błędnie zatem organ ustalił ilość osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustalony przez organ dochód skarżącej, z którym się nie zgadza, nie spełnia kryterium dochodowego kwalifikującego do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS. Przyjęta przez organ faktura za mleko nie świadczy o dochodzie skarżącej. Faktura ta została bowiem wystawiona na męża skarżącej, gdyż z powodu ograniczeń związanych z Covid-19 nie można było dopełnić czynności formalnych pozwalających synowi na wystawienie faktury za mleko przez niego. Nadto organy błędnie przyjęły jako dochód wartość faktury VAT za maj 2020r. pomijając koszty uzyskania przychodu, czy też należności wynikające z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, jak obciążenia podatkiem dochodowym, czy należnościami z tytułu ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podnosząc, że podtrzymuje w całości swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 dalej: "p.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Odnosząc się na wstępie do wniosku dowodowego pełnomocnika skarżącej, Sąd wskazuje, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ma jedynie uzupełniający charakter, na co wskazuje w sposób jednoznaczny brzmienie przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a., w myśl którego Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić - dowody uzupełniające - z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W okolicznościach badanej sprawy nie zaistniały wątpliwości tego rodzaju, które uzasadniałyby przeprowadzenie dowodów uzupełniających. W ocenie Sądu brak było zatem przesłanek uzasadniających przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Przy czym Sąd podkreśla, że zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. rozpoznał niniejszą sprawę na podstawie całokształtu akt sprawy - zarówno administracyjnych, jak i sądowych.

Uwzględniając powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja SKO w P. oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy Z. zostały wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów tj. art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020r., poz.1876), dalej "u.p.s.", jak i przepisów postępowania poprzez brak wystarczających ustaleń faktycznych.

Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, co wynika z art. 60 ust. 1 u.p.s. Stosownie do art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Ponadto zgodnie z ust. 2d tego przepisu, obowiązującym od dnia 1 stycznia 2020r. (art. 1 pkt 7 i art. 12 ustawy z dnia 19 lipca 2019r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz psychicznego, Dz.U. z 2019r., poz. 1690) "W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2".

Stosownie zaś do art. 103 ust. 2 u.p.s. "Kierownik ośrodka pomocy społecznej albo (...), ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b".

W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest to, że Pani R. R. ponosi tylko w części odpłatność za pobyt w Z. D. P. S. w W. w kwocie [...]zł, stosownie do jej dochodu, dlatego zasadnie organy wszczęły postępowanie w celu obciążania pozostałą częścią tej odpłatności innych osób z kręgu wymienionych w przytoczonym art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. Pani R. R. jest wdową, ma córkę (R. P.), syna (R. R.) oraz [...] wnucząt – łącznie [...] osób (k. 26 akt adm.). Są to jej zstępni, a więc osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.

Z akt wynika, że organ I instancji prowadził postępowanie w sprawie odpłatności za pobyt w DPS i decyzją z [...] czerwca 2020r. ([...]) ustalił opłatę do R. R. (osoby skierowanej do DPS), decyzją z [...] sierpnia 2020r. ([...]) ustalił opłatę dla córki - skarżącej R. P., decyzją z [...] sierpnia 2020r. ([...]) ustalił opłatę dla syna R. R., decyzją z [...] sierpnia 2020r. ([...]) ustalił opłatę dla wnuka Ł. R., decyzją z [...] sierpnia ([...]) ustalił opłatę dla wnuczki M. R., decyzją z [...] sierpnia ([...]) ustalił opłatę dla wnuczki B. R., decyzją z [...] sierpnia ([...]) ustalił opłatę dla wnuczki M. Z.. Natomiast w stosunku do pozostałych [...] osób - wnuków osoby umieszczonej w DPS - organ pismami z [...] sierpnia 2020r. poinformował te osoby, że zostały zwolnione z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babci w domu pomocy społecznej z uwagi na niespełnienie kryterium dochodowego do ponoszenia tej odpłatności, w tym syna skarżącej – M. P. (art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.).

Istota sporu sprowadza się do tego, czy skarżąca, będąca córką umieszczonej w Z. D. P. S. w W. R. R., a więc niewątpliwie należąca do kręgu zstępnych osoby umieszczonej w DPS, została prawidłowo zobowiązana decyzją organu do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS. Organy przyjęły, że skarżąca należy do kręgu zstępnych oraz jej dochody przekraczające kryterium dochodowe pozwalają na zobowiązanie do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS skoro w wywiadzie rodzinnym złożyła oświadczenie o stanie rodziny, do której zaliczyła tylko męża oraz sama podała dochód rodziny za miesiąc maj 2020r. z tytułu faktury za mleko wystawionej przez jej męża. Natomiast, zdaniem skarżącej organ pominął, że w istocie stan rodziny obejmuje syna i jego rodzinę, skoro razem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i utrzymują się z gospodarstwa rolnego darowanego synowi. Nadto, skarżąca podnosiła, że uwzględnić należy koszty uzyskania przychodu ze sprzedaży mleka z gospodarstwa, które należy do syna.

Rozstrzygając tę kwestię należy w pierwszej kolejności przypomnieć wynikającą z przytoczonych wyżej przepisów zasadę, że jeśli mieszkaniec domu pomocy społecznej nie jest w stanie pokryć pełnej odpłatności za pobyt w tej placówce, organ pomocy społecznej uprawniony i zobowiązany jest poszukiwać innych osób, które będą partycypować w tej odpłatności. Zasadniczo są to członkowie rodziny mieszkańca domu pomocy społecznej w ogólnie sformułowanej kolejności - "małżonek, zstępni przed wstępni" (art. 61 ust. 1 pkt 2). Ponadto z przepisów tych wynika, że odpłatność może być ustalona w drodze umowy albo w drodze decyzji administracyjnej. W tym miejscu należy zauważyć, że omawiany przepis art. 61 u.p.s. w poprzednim brzmieniu (a więc przed 1 stycznia 2020r.) budził poważne wątpliwości interpretacyjne, co skłoniło Naczelny Sąd Administracyjny do podjęcia w składzie siedmiu sędziów uchwały z dnia 11 czerwca 2018r., sygn. akt I OPS 7/17 (dostępna www.orzeczenia.nsa.gov.pl) z następującą tezę: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s.". Z uchwały tej wynika to, że krąg osób wymienionych w art. 61 u.p.s. ma charakter ogólny, co oznacza, że te osoby nie są z mocy ustawy zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, lecz obowiązek każdej z tych osób powstaje dopiero z chwilą wydania decyzji administracyjnej lub zawarcia umowy, przy czym możliwe jest także połączenia obu tych form ustalenia opłaty, jeżeli ustalona w drodze umowy opłata nie odpowiada wysokością zakresowi zobowiązań ciążących na tych osobach. W każdym przypadku, gdy ustalona w drodze umowy (umów) opłata nie będzie pokrywać rzeczywistego kosztu pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej, organ ma obowiązek wydać decyzję o ustaleniu wysokości należnej opłaty od osoby wymienionej w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., uwzględniając maksymalną dopuszczalność kwotowego obciążenia opłatą przy stosowaniu kryterium ustawowego wynikającego z art. 61 ust. 2 u.p.s. Z treści przepisów ustawy, w tym przywołanego wcześniej art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., wynika, że jako podstawową formę ustalenia opłaty ustawodawca wskazał umowę i z tego powodu kwestie dotyczące odpowiedniej umowy zostały w ustawie skodyfikowane. Jak trafnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z dnia 30 stycznia 2019r., I SA/Wa 1685/18 (dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl) skoro zdaniem NSA ustawodawca dopuszcza zamiennie (alternatywnie) określenie obowiązku zapłaty za pobyt osoby najbliższej w domu pomocy społecznej, raz w formie decyzji administracyjnej, raz w formie umowy, to uwzględniając wykładnię systemową należy przyjąć, że w braku przepisów szczególnych, w obu tych przypadkach zasady ustalania wysokości opłaty powinny być zbieżne. Skoro więc stosownie do art. 103 ust. 2 u.p.s., kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana, w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64 u.p.s., to tymi samymi kryteriami organ powinien więc kierować się określając odpłatność w trybie decyzji administracyjnej."

Uchwała ta w sposób istotny wskazała kierunek wykładni art. 61 u.p.s., wskazując na konieczność uwzględniania przy ustalaniu w drodze decyzji administracyjnej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej m.in. dla zstępnych, podobnych przesłanek, jak w przypadku ustalania takiej odpłatności w drodze umowy. Należy bowiem wyjaśnić, że dotychczasowe literalne brzmienie art. 61 u.p.s. kształtowało te przesłanki różnie, zależnie od trybu ustalania opłaty (umowa/decyzja). Gdy opłatność ustalana była w drodze umowy - organ miał obowiązek "brać pod uwagę wysokość dochodów i możliwości" danej osoby (art. 103 ust. 2 u.p.s.), natomiast gdy odpłatność ustalana była w drodze decyzji – organ zobowiązany był uwzględniać wyłącznie dochód rodziny/osoby w rodzinie ustalony stosownie do art. 8 u.p.s. oraz badając to, czy dochód ten spełnia kryterium dochodowe (zgodnie z art. 61 ust. 2). Wykładnia językowa tych przepisów prowadziła do wniosku, że w przypadku ustalania opłatności w umowie, jej wysokość uzależniona jest od kryteriów elastycznych, natomiast w przypadku decyzji – zależała wyłącznie od sztywnego kryterium dochodowego.

Na skutek wskazanej uchwały NSA, przepis art. 61 u.p.s. został istotnie zmieniony od 1 stycznia 2020r., a kryteria te zostały ujednolicone poprzez dodanie do tego przepisu ust. 2d-2f.

Z przytoczonego przepisu art. 61 ust. 2d u.p.s. wynika obecnie jednoznacznie, że w razie gdy nie doszło do zawarcia umowy, o której mowa wart. 103 ust. 2 u.p.s., organ ustala odpłatność w drodze decyzji, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2, jak i wynikających z art. 103 ust. 2 u.p.s. Oznacza to, że odpłatność może być ustalona tylko wówczas, gdy "w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie", a jednocześnie z uwzględnieniem "wysokości dochodów i możliwości" danej osoby. Co więcej, w takiej sytuacji ustawodawca wprost wyłączył stosowanie zasady proporcjonalności. Regułę proporcjonalności przewidział bowiem wyłącznie do osób (zstępnych/wstępnych), które odmawiając zawarcia umowy jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s.), który przecież służy m.in. ustaleniu ich możliwości ponoszenia takiej odpłatności. Ustawodawca tylko w takiej sytuacji zezwala na obciążenie ich odpłatnością "w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2" i "proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia".

W powyższego wynika, w okolicznościach niniejszej sprawy, że skoro nie zawarto umów o odpłatność za pobyt w DPS to kwestię odpłatności za pobyt w DPS należało rozstrzygnąć decyzją administracyjną w stosunku do wszystkich osób zobowiązanych wymienionych w kręgu art. 61 ust. 1 pkt 2 u.s.p. Tymczasem organ w stosunku do osób, co do których ustalił że ich dochody nie przekraczają kryterium dochodowego nie wydał decyzji, tylko pismem poinformował te osoby zainteresowane o zwolnieniu z opłaty. Takie działanie organu pozbawiło pozostałe osoby realnego uczestnictwa w tym postępowaniu, podnoszenia zarzutów co do prawidłowości zwolnienia z opłaty konkretnych osób i weryfikacji ustaleń organu. Co do osób zwolnionych organ nie wydał decyzji, którą należałoby doręczyć wszystkim stronom. Zatem w tym zakresie organ naruszył przepisy art. 61 ust. 2d u.p.s.

O ile można zgodzić się z twierdzeniem, że ustawodawca nie nakazał obciążania obowiązkiem uiszczenia opłat wszystkich zstępnych, o tyle nie można zgodzić się z tym, że organ administracji w sposób arbitralny może dokonać wyboru osoby spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. i tylko w stosunku do niej prowadzić postępowanie. W takiej sytuacji (...) organ powinien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja wydana w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej (zob. wyrok WSA w Warszawie z 21 września 2017, sygn. akt I SA/Wa 704/17 i z 27 czerwca 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 198/18, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Otóż w orzecznictwie wskazuje się, że skoro – w świetle powołanej uchwały NSA w sprawie sygn. akt I OPS 7/17 - adresatem decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, a więc osobą zobowiązaną do ponoszenia tej opłaty może być mieszkaniec domu pomocy społecznej, jak i osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s. i w związku z tym w tej decyzji następuje ustalenie zarówno osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty, ustalenie jej wysokości, jak i ustalenie kwot (części) tej opłaty przypadających na poszczególne osoby zobowiązane do jej wnoszenia (z kręgu osób wymienionych w art. 61 u.p.s.), oraz ustalenie osób zwolnionych z uwagi na nieprzekroczenie kryterium dochodowego, o jakim mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. to "konieczne jest rozstrzyganie jedną decyzją w całości o opłacie należnej na pokrycie kosztów utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej, jest to bowiem jedna opłata" (tak: wyrok WSA w Olsztynie z dnia [...] sierpnia 2020r., II SA/Ol [...]; a także wyrok WSA w Rzeszowie z dnia [...] marca 2020r., II SA/Rz [...], dostępne [...]). W związku z tym "każdy z podmiotów wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 i 3 u.p.s., jako zainteresowany i mający swój własny interes prawny odnoszący się do zakresu nałożenia obowiązku pokrywania kosztów pobytu ww. pensjonariusza, powinien być stroną postępowania w przedmiocie nałożenia omawianych obowiązków na każdy zobowiązany podmiot, jak i podmiot zwolniony z powodu nieprzekroczenia kryterium dochodowego. Z tych względów, w przypadku, gdy osób zobowiązanych jest więcej, organ winien objąć sprawę ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jednym postępowaniem i w jego toku poczynić ustalenia dotyczące ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia kosztów z tego tytułu. Rzeczą organu jest wówczas ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą (...) Następnie organ winien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty" (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 25 sierpnia 2020r., II SA/Bd 994/19, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powyższego wynika że organy prowadząc postępowanie w trybie art. 61 u.p.s., powinny jako strony tego postępowania ustalić wszystkie osoby mieszczące się w kręgu osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. i wydać jedną decyzję w stosunku do wszystkich tych osób, mając na względzie ograniczenia z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Dotyczy to również osób, które zawarły z organem umowę określając taką odpłatność – jak wyżej wyjaśniono, w świetle stanowiska NSA wyrażonego w omawianej uchwale I OPS 7/17, nie jest bowiem wykluczone określanie odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zarówno w umowie, jak i w decyzji. Celem obu tych instytucji jest przecież pokrycie należności wobec domu pomocy społecznej przez osoby najbliższe dla mieszkańca tej placówki z uwzględnieniem kryterium dochodowego, jak i możliwości tych osób.

Zasadne okazały się zarzuty dotyczące naruszenia art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zakresie błędnego ustalenia stanu faktycznego prowadzące do nieprawidłowego zastosowania w przypadku skarżącej definicji rodziny wskazanej w art. 6 pkt 14 u.p.s., zgodnie z którą rodziną są osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W orzecznictwie wskazuje się, że wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego, a także - jeżeli występuje w funkcjonalnym związku z tym gospodarstwem - gospodarstwa rolnego (wyr. WSA w Poznaniu z 25 czerwca 2020r., sygn. akt II SA/Po 745/19, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują. Pojęcie wspólnego gospodarowania nie oznacza zatem wyłącznie przyczyniania się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności, współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny oraz wykonywania czynności związanych z codziennymi zajęciami (wyr. WSA w Poznaniu z 4 czerwca 2020r., sygn. akt II SA/Po 743/19, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wspólne gospodarowanie z jednej strony oznacza współdziałanie wszystkich mieszkających ze sobą osób zarówno w ponoszeniu wydatków finansowych, jak i innych ciężarów (w tym niematerialnych) związanych z gospodarstwem domowym, a z drugiej strony czerpanie korzyści ze wspólnego zamieszkiwania (wyr. WSA w Łodzi z dnia 20 czerwca 2018r., sygn. akt II SA/Łd 348/18, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie z akt administracyjnych wynika, co z resztą podnosiła skarżąca, że za członków jej rodziny uznać należy, prócz męża, także i syna wraz z jego rodziną – żoną oraz trójką dzieci. Wspólnie bowiem zamieszkują, na co wskazuje ten sam adres. Skarżąca wraz z mężem darowali prowadzone wcześniej przez nich gospodarstwo rolne synowi, pomagają w prowadzeniu tego gospodarstwa, a nadto nie sposób odmówić wiarygodności twierdzeniu skarżącej, że wszyscy – skarżąca z mężem oraz syn z rodziną z tego gospodarstwa rolnego utrzymują się. Już bowiem w wywiadzie środowiskowym skarżąca wskazywała, że darowała wraz z mężem gospodarstwo rolne synowi i w związku z tym znajdują się na jego utrzymaniu. W ocenie Sądu spełnione są w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s. przesłanki do uznania, że rodzinę skarżącej, prócz jej męża, stanowi także rodzina jej syna. Przyjąć zatem należy, że pomiędzy tymi wszystkimi osobami istnieje faktyczny związek polegający na codziennym współdziałaniu zmierzającym do lepszego zaspokajania ich potrzeb życiowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło dochodu. Świadczą o tych działania skarżącej polegające na darowaniu gospodarstwa synowi w celu skorzystania z programu skierowanego do "młodych rolników", a także i ta okoliczność, że faktury za mleko były wystawiane przez męża skarżącej do czasu uregulowania formalności uprawniających syna do sprzedaży produkcji z gospodarstwa i wystawiania faktur przez syna skarżącej we własnym imieniu.

W konsekwencji przy tak ustalonym składzie rodziny organy były zobowiązane do ustalenia dochodu rodziny i w konsekwencji dochodu skarżącej celem oceny możliwości poniesienia przez nią opłaty za pobyt matki w DPS. Należy podkreślić, że ustalenie dochodu rodziny skarżącej w związku z ustaleniem opłaty za pobyt matki skarżącej w DPS mogło nastąpić wyłącznie na podstawie przepisów u.p.s. i wedle zasad w niej określonych. Przepisy u.p.s. dotyczą bowiem zarówno osób ubiegających się o przyznanie pomocy społecznej, jak i tych, których jej przepisy dotyczą, w tym wymienionych w art. 61, jako zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt w DPS (vide: wyrok NSA z dnia 2 września 2016r. sygn. akt I OSK 1006/14; wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016r. sygn. akt I OSK 1568/16; wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2016r. sygn. akt I OSK 2304/14, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 6 pkt 4 u.p.s. dochodem rodziny jest suma miesięcznych dochodów w rodzinie, a dochodem na osobę w rodzinie jest dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód na osobę w rodzinie skarżącej uważa się sumę miesięcznych przychodów członków tej rodziny z miesiąca poprzedzającego wszczęcie postępowania, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszonych wyłącznie o te składniki przychodu, które zostały wymienione w art. 8 ust. 3 pkt 1 – 3 u.p.s. (miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym, składami na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz kwotę alimentów na rzecz innych osób), a następnie podzielonych przez liczbę osób w rodzinie (art. 6 pkt 3 u.p.s.).

W tym miejscu podkreślić należy, że bezpodstawnie skarżąca domaga się pomniejszenia miesięcznych przychodów gospodarstwa rolnego o koszty jego uzyskania wynikające z prowadzenia produkcji rolnej. Z treści przepisów art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. wynika bowiem nie tylko, że pojęcie dochodu zostało jednolicie zdefiniowane na potrzeby ustalania wszelkich świadczeń z pomocy społecznej, a więc zarówno pieniężnych, jak i niepieniężnych, ale także, że składniki, które się do przychodu odlicza zostały taksatywnie wymienione w art. 8 ust. 3 u.p.s., i wreszcie, że konstrukcja prawna odliczania określonych składników od przychodu (art. 8 ust. 3 u.p.s.) i niewliczania do dochodu określonych składników (art. 8 ust. 4 u.p.s.) nie pozwala na rozszerzającą interpretację ww. przepisów, gdyż wyliczenia zawarte w tych przepisach mają charakter enumeratywny (vide: wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2016r. sygn. akt I OSK 1841/14). Do dochodu nie wlicza się zatem świadczeń o jakich mowa w art. 8 ust. 4 u.p.s., a dochody w gospodarstwa rolnego wylicza się w oparciu o treść ust. 9 tego art. 8 u.p.s.

W tym stanie rzeczy rolą organów będzie ponowne ustalenie wszystkich dochodów każdego z członków 7 osobowej rodziny i ustalenie dochodów rodziny, następnie ustalenie dochodów skarżącej i ocena jej zdolności płatniczych w zakresie opłaty za pobyt matki w DPS w świetle art. 61 ust. 2 pkt 2 lit b u.p.s. i art. 61 ust. 2d u.p.s., skarżąca bowiem nie odmówiła przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (k. 10 akt adm.). Podkreślić zatem należy, że przepis art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. określając górną granicę odpłatności zstępnych wymaga, by osobie w rodzinie, po uiszczeniu tej opłaty, pozostała kwota nie niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, co stanowi aktualnie kwotę [...]zł. Przepis ten "zabezpiecza zstępnych, zapewniając pozostawienie im środków koniecznych do utrzymania", przy czym "ramy przyjętego przez ustawodawcę 300% kryterium dochodowego obejmują co do zasady koszty utrzymania zwyczajowo przyjęte" (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 13 sierpnia 2020r., sygn. akt II SA/Ol 305/20, dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym stanie rzeczy należało uchylić zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] grudnia 2020r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. z [...] sierpnia 2020 r. w sprawie ustalenia opłaty dla R. P. za pobyt jej matki w DPS.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu – organ ustali prawidłowo stan rodziny skarżącej uwzględniając członków rodziny syna skarżącej, a następnie ustali wysokość opłaty za pobyt matki skarżącej uwzględniając z jednej strony kryterium dochodowe z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., jak i faktyczne możliwości ponoszenia opłaty m.in. przez skarżącą (art. 61 ust. 2d u.p.s.).

O zwrocie kosztów Sąd postanowił w punkcie 2 wyroku na mocy art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r., poz. 265) w łącznej kwocie [...]zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości [...] zł i [...] zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Sprawa w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest ,,inną sprawą" w rozumieniu § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zgodnie z powyższym przepisem stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w innej sprawie [...] zł. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie zachodził przypadek, w którym stawki minimalne wynagrodzenia radcy prawnego należałoby liczyć od wartości przedmiotu sprawy. Sprawa bowiem ze skargi na decyzję administracyjną o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest inną, wskazaną w § 14 ust. ust. 1 pkt 1 lit. c w/w rozporządzenia sprawą, nawet wówczas, gdy strona skarżąca kwestionuje wysokość ustalonej odpłatności (postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 538/11, z dnia 07 października 2014r., sygn. akt I OZ 826.14, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd sprawę rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, zgodnie z art. 120 p.p.s.a, ze względu na zastosowanie trybu uproszczonego stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożyła skarżąca, a organ nie zażądał rozprawy.