Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 231/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3, art. 4, art. 7, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 12, art. 36, art. 39
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Tadeusz Wołek (spr.) Protokolant Starszy referent Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2015 r. sprawy ze skarg K. Ś. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 stycznia 2015 r. nr [...] z dnia 30 stycznia 2015 r. nr [...] z dnia 30 stycznia 2015 r. nr [...] z dnia 30 stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego L. K. Kancelaria Radcy Prawnego ul. [...] w M kwotę 960,00 (słownie: dziewięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta skierowanymi do K. Ś. decyzjami z dnia [....] 2014 r. odmówił przyznania świadczeń w formie zasiłku celowego:

1. nr [....] - na pokrycie kosztów usługi fryzjerskiej;

2. nr [....] - na pokrycie czynszu za mieszkanie za listopad 2014 r. w kwocie 550,04 zł oraz zaległości od listopada 2011 r. do października 2014 r;

3. nr [.....] - na opłacenie prądu na listopad w kwocie 150 zł oraz pokrycie kwoty 54,84 zł;

4. nr [....] - na dofinansowanie do laptopa;

- na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.; obecnie Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej "K.p.a.", art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt. 5, art. 39, art. 41 pkt 1 art. 102, art. 106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.; obecnie Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), dalej "u.p.s.", § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823) dalej "rozporządzenie".

W uzasadnieniach decyzji organ wskazał co następuje.

Zostało przeprowadzone postępowanie administracyjne w związku z wnioskami o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego złożonymi odpowiednio: 1. w dniu 3.11.2014 r.; 2. w dniu 3.11.2014 r.; 3. w dniu 3.11.2014 r. i w dniu 25.11.2014 r.; 4. w dniu 3.11.2014 r.

Opierając się na złożonych przez wnioskodawcę oświadczeniach ustalono, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, w związku z czym kryterium dochodowe będące podstawą do udzielania pomocy finansowej określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. wynosi 542 zł. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nadal nocują u wnioskodawcy dwaj synowie, jednak pozostają we wspólnym gospodarstwie z matką, która zobowiązana jest zadbać o zaspokojenie ich podstawowych potrzeb.

Źródłem dochodu wnioskodawcy w miesiącu październiku 2014 r. był zasiłek stały w wysokości 529 zł oraz zasiłek okresowy w kwocie 106,5 zł. W miesiącu październiku 2014 r. uregulował alimenty w wysokości 400 zł, które zostały odliczone od dochodu.

Organ zaznaczył, że spełnianie kryterium dochodowego nie jest jedyną przesłanką do przyznawania świadczeń, a niski dochód nie może być jedynym uzasadnieniem do przyznawania pomocy na każde wskazane przez osoby zainteresowane cele. Zasadnym jest również wskazanie na zapisy u.p.s., a w tym zapis art. 3 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych świadczeniobiorców.

Przywołując treść art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. organ wskazał, że redakcja tego przepisu świadczy o uznaniowym charakterze świadczenia.

Organ podkreślił, że stosownie do zasad ogólnych zawartych w u.p.s., pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Zatem nie ulega wątpliwości, że pomoc społeczna ma charakter wspierający, umożliwiający przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, co jednakże nie oznacza, że ma mieć rolę wyręczającą czy zastępującą własne działania osób. Organ nie jest w stanie pokrywać wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę potrzeb.

Organ zaznaczył, że rozumie trudna sytuację w jakiej wnioskodawca się znajduje, dlatego też jest on objęty stałą pomocą finansową w formie zasiłku stałego i okresowego. Dodatkowo przyznawana jest pomoc finansowa w formie zasiłków celowych na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie oraz inne wskazane przez niego cele jak np. zakup leków, środków czystości i środków higienicznych, opłacenie energii.

Ad. 1. Organ wskazał również, że udzielając pomocy dokonuje hierarchizacji zgłaszanych potrzeb i ustala jakie niezbędne potrzeby życiowe osoby ubiegającej się o świadczenie powinny być zaspokojone w pierwszej kolejności. Organ musi uwzględnić również potrzeby innych osób zgłaszających się o pomoc.

Organ podkreślił, że stosownie do zasad ogólnych zawartych w u.p.s., pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.).

Ad. 2. Organ wskazał, że w miesiącu listopadzie 2014 r. wnioskodawca zobowiązany był do uregulowania opłaty za bezumowne zajmowanie lokalu w kwocie 550,04 zł. Organ mając na względzie trudną sytuację przyznał wnioskodawcy w 2013 r. pomoc w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za użytkowanie lokalu w łącznej kwocie 1 800 zł. Natomiast ze swojej strony wnioskodawca dokonał tylko trzech wpłat w łącznej kwocie 1 249,62 zł. Od sierpnia 2013 r. do października 2014r. nie dokonał żadnej wpłaty na poczet bieżących opłat za użytkowanie zajmowanego lokalu.

Brak systematycznych wpłat, do czego jest zobowiązany jako użytkownik lokalu przyczynia się do stałego wzrostu zadłużenia, które na dzień 30.09.2014 r. zgodnie z dostarczonym w dniu 3.11.2014 r. wyciągiem z konta wynosi 19 873,16 zł. Powyższa sytuacja jednoznacznie świadczy, iż wnioskodawca próbuje przerzucić swoje zobowiązania na Ośrodek Pomocy Społecznej.

Organ wspierał poczynania wnioskodawcy mające na celu rozwiązanie trudnej sytuacji mieszkaniowej. Mimo propozycji wskazanych przez Ośrodek jak również Zarząd Budynków Komunalnych mających na celu uregulowanie sprawy mieszkaniowej do dnia wywiadu tj. 12.11.2014 r. wnioskodawca nie podjął żadnych działań w tym kierunku. Rozmowy przeprowadzone przez pracownika socjalnego w trakcie prowadzonych postępowań w celu zmotywowania do zmiany swojego postępowania nie przyniosły oczekiwanego efektu. Brak działań z jego strony w powyższej kwestii oraz systematycznych wpłat na poczet opłat za zajmowany lokal przyczynił się do wszczęcia postępowania eksmisyjnego przez sąd. Mimo nadal toczącego się postępowania sądowego wnioskodawca nie podjął żadnych działań w kierunku rozwiązania problemu mieszkaniowego poza wysuwaniem roszczeń wobec Ośrodka.

Organ zwrócił uwagę na fakt, że przyznanie zasiłku celowego na uregulowanie zaległości czynszowych sprowadzałoby się bowiem w istocie do udzielenia pomocy wierzycielowi uprawnionemu do pobierania należności z tytułu najmu, a więc podmiotowi, do którego na pewno nie jest adresowana ustawa o pomocy społecznej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 1998r. sygn. akt I SA 1174/97).

Ad. 3. Decyzją z dnia [....] 2014r. znak:[....] Prezydent Miasta , biorąc pod uwagę fakt, że zbliża się okres zimowy, a skarżący ogrzewa mieszkanie elektrycznie przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy w kwocie 350 zł na energię na sezon grzewczy 2014/2015 r. Jednocześnie zobowiązał go do partycypowania w pokrywaniu opłat za energię. Pracownik socjalny kilkakrotnie informował wnioskodawcę, że jako użytkownik mieszkania jest zobowiązany do przynajmniej częściowego partycypowania w kosztach związanych ze zużyciem energii i nie może w całości przerzucić swoich zobowiązań na Ośrodek. W trakcie wywiadu w dniu 12.11.2014 r. jak również do zakończenia postępowania administracyjnego wnioskodawca nie przedstawił żadnych rachunków, które potwierdzałyby jego udział w opłatach za energię.

Organ przywołał art. 4 u.p.s. Zatem brak jakichkolwiek wpłat ze strony wnioskodawcy na poczet opłat za energię organ uznał za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej i zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. odmówił przyznania pomocy na pokrycie energii.

Ad. 4. Zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Laptop nie mieści się w powyższym katalogu.

Jednocześnie organ wskazał, że wnioskodawca został poinformowany przez pracownika socjalnego o możliwości uzyskania pomocy na powyższy cel ze środków PFRON-u i jak ustalono wnioskodawca skorzystał z powyższych uprawnień. Składając wniosek w Dziale Rehabilitacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej został poinformowany o zasadach przyznawania pomocy, a więc uzyskał informację o konieczności posiadania własnych środków, które są niezbędne do realizacji przyznanej pomocy.

Organ zwrócił uwagę na fakt, że podczas przeprowadzania wywiadów środowiskowych w mieszkaniu wnioskodawcy znajdował się laptop, komputer, drukarka i ruter. Zgodnie z informacją z. dnia 12.11.2014 r. komputer, laptop i drukarka są własnością kolegi. Powyższe informacje budzą jednak wątpliwości z uwagi na fakt, że za każdym razem kiedy poruszana jest sprawa laptopa podaje inne informacje co do właściciela sprzętu. Powyższy sprzęt znajduje się w mieszkaniu wnioskodawcy od dłuższego czasu, co jednoznacznie wskazuje, że korzysta z niego w sposób nieograniczony, o czym może również świadczyć fakt stałego komunikowania się z Ośrodkiem za pośrednictwem poczty elektronicznej.

Równocześnie organ nadmienił, że w jego opinii laptop nie jest dla wnioskodawcy niezbędną potrzebą i biorąc pod uwagę jego sytuację należy dokonać hierarchizacji potrzeb.

K. Ś. wniósł od powyższych decyzji odwołania, wnosząc o wyznaczenie mu adwokata lub pełnomocnika do napisania profesjonalnego odwołania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji decyzjami z dnia 30 stycznia 2015 r. 1. nr [.....]; 2. nr [.....]; 3. nr [....] ; 4. nr [....] - na podstawie art. 2, art. 3, art. 4, art. 7, art. 8, art. 39 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcia są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Jak wynika z akt sprawy K. Ś. ma 50 lat i prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe pod adresem ul. [....] w K. Skarżący ma pięcioro dzieci na które nieregularnie płaci alimenty, ale utrzymuje kontakty z dwiema matkami tych dzieci. Skarżący przyczynia się do wychowywania dwójki dzieci przez udzielanie im noclegu w swoim mieszkaniu, przy czym prowadzą gospodarstwo domowe oddzielenie, tj. ze swoją matką, która zobowiązana jest zadbać o zaspokojenie ich podstawowych potrzeb. K. Ś. leczy się neurologicznie.

W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, czyli w październiku 2014 r. miał dochód w łącznej wysokości 635,5 zł na co się składał zasiłek stały w kwocie 529 zł oraz zasiłek okresowy w kwocie 106,5 zł. Poważnym wydatkiem w budżecie skarżącego są alimenty, które uiścił w kwocie 400 zł i które należy odliczyć od jego dochodu. Zatem stronie pozostawała kwota 235,5 zł na życie. Poważnym obciążeniem w budżecie domowym strony są opłaty mieszkaniowe w kwocie 550 zł miesięcznie, których nie reguluje na bieżąco i z tego tytułu ma zaległości w kwocie 19 873,16 zł na dzień 30 września 2014 r. Ponadto strona w dniu 5 września 2014 r. miała do opłacenia rachunek za prąd w kwocie 300,57 zł i o opłacenie którego zwróciła się do organów pomocy społecznej. Wysokie rachunki za prąd wynikają z faktu, że mieszkanie strony ogrzewane jest prądem.

Decyzja dotycząca przyznania świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego jest decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego.

Organ przywołał art. 2 ust. 1 u.p.s. Wskazał, że bezzasadne jest wysuwanie roszczeń o pokrywanie przez organy udzielające pomocy społecznej całości kosztów utrzymania danej osoby. Natomiast jednym z zadań organów przyznających pomoc jest na tyle dobrze rozeznać sytuację beneficjenta pomocy, żeby nie udzielać mu pomocy na całość kosztów utrzymania, ale tylko na te, które są niezbędne w danej chwili.

W związku z powyższym nie są usprawiedliwione - a pojawiające się w zebranej dokumentacji - zarzuty skarżącego o nieuwzględnieniu jego sytuacji i nieudzielenie mu, lub udzielenie zbyt małej pomocy, albo wnioskowanej pomocy na opłacenie rachunku za prąd, zakup leków, czy dofinansowanie do zakupu laptopa.

Organy pomocy społecznej w dniu 3 grudnia 2014 r. udzieliły stronie pomocy w formie zasiłku celowego w kwocie 2 x po 50 zł na zakup leków i dofinansowanie do zakupu środków czystości i środków higienicznych, w kwocie 206,5 zł w postaci zasiłku okresowego, w kwocie 150 zł w postaci zasiłku celowego na opłacenie prądu oraz pokrycie kwoty 54,84 zł.

Natomiast innymi decyzjami z dnia [.....] 2014 r. odmówiono udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie czynszu za mieszkanie za listopad 2014 r. w kwocie 550,04 zł, oraz odmówiono dofinansowania do zakupu laptopa, a także na pokrycie kosztów usługi fryzjerskiej.

Wyjaśniając przyjęte stanowisko, organ stwierdził, że warunkiem starania się o wnioskowaną pomoc jest aby przypadek strony był nadzwyczajny i to na tle innych osób starających się o udzielenie pomocy społecznej. Zarówno organ pierwszej instancji, jak i odwoławczy nie doszukały się po stronie K. Ś. występowania szczególnie uzasadnionego przypadku, który uzasadniałby staranie się o wnioskowaną pomoc.

Wyznacznikami przyznania i ustalania rodzaju pomocy jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Oznacza to, że nie wszystkie potrzeby finansowe potrzebujących mogą zostać zaspokojone. W przedmiotowej sprawie organ przeprowadzając postępowanie wyjaśniające, badał ogólną sytuację wnioskodawcy zgodnie z zasadą określoną w art. 3 u.p.s.

Organy pomocy społecznej muszą miarkować z udzielaniem pomocy, i w pierwszej kolejności udzielać jej osobom nie posiadających żadnych dochodów lub mającym dochody poniżej kryterium ustawowego oraz osobom, które mają dużo większe trudności w ich przezwyciężeniu niż wnioskodawca. Zatem, w ocenie organu I instancji, którą podzielił także organ odwoławczy, rozmiar i rodzaj wnioskowanej pomocy przekraczałyby możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej i mógłby zniweczyć pomoc wobec innych osób, znajdujących się w jeszcze trudniejszej sytuacji osobistej i finansowej niż skarżący.

Organ odwoławczy uważa ponadto, że skarżący powinien współpracować z organami pomocy społecznej na każdym etapie realizacji pomocy, a nie zawężać swojej aktywności tylko do składania odpowiednich wniosków i pobierania świadczeń. Aktywność strony powinna zmierzać do racjonalnego gospodarowania posiadanymi środkami pieniężnymi i ewentualnie do znalezienia sobie zarobkowego źródła utrzymania.

K. Ś. wniósł na powyższe rozstrzygnięcia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skargach wykazał ogólne niezadowolenie z wydanych decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedziach na skargi wniosło o ich oddalenie.

Odnosząc się do zarzutów skarg Kolegium wyjaśniło, że skarżący w bardzo krótkich treściowo skargach wykazał ogólne niezadowolenie z wydanych przez organy decyzji. Skarżący podniósł, że decyzje i postanowienia wydane przez organ pierwszej instancji jak i odwoławczy obarczone są zarzutem nieważności, chociaż nie sprecyzował podstaw tych nieważności. Skarżący zawnioskował o ustanowienie adwokata z urzędu celem sporządzenia profesjonalnych skarg do WSA.

Nie są usprawiedliwione pojawiające się w zebranej dokumentacji zarzuty skarżącego o nieuwzględnieniu jego sytuacji i nieudzielenie lub udzielenie zbyt małej pomocy. Organy pomocy społecznej w dniu 3 grudnia 2014 r. udzieliły skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego w kwocie 2 x po 50 zł na zakup leków i dofinansowanie do zakupu środków czystości i środków higienicznych, w kwocie 206,5 zł w postaci zasiłku okresowego.

Co do zarzutów nieważności podjętych przez organ pierwszej instancji, jak i odwoławczy decyzji i postanowień, Kolegium wyjaśniło, że podstawy nieważności są enumeratywnie wymienione w art. 156 K.p.a. Ich katalog jest zamknięty, co oznacza, że nie można żądać stwierdzenia nieważności decyzji z innych przyczyn, nawet jeżeli w odczuciu skarżącego rozstrzygnięcia są obarczone poważnymi uchybieniami. W ocenie Kolegium twierdzenia skarżącego są pozbawione podstaw. Skarżący nie podniósł zarzutów, które mogłyby wskazywać, że ww. decyzje i postanowienia są obarczone poważnymi uchybieniami.

W trakcie rozprawy ustanowiony w ramach prawa pomocy profesjonalny pełnomocnik skarżącego zarzucił, że organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zwłaszcza niewłaściwie zinterpretowały przesłankę niezbędnej potrzeby życiowej, gdzie ze względu na stan zdrowia skarżącego również wydatki na fryzjera powinny być traktowane jako wydatki na niezbędne potrzeby życiowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.". Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 P.p.s.a.

Zastosowanie powyższego kryterium do spraw poddanych kontroli Sądu wskazuje, że skargi nie są uzasadnione.

Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., który stanowił materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Powyższe regulacja wskazuje, że decyzja dotycząca przyznania świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego jest decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego polegającego na możności dokonania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny oraz na skutek uznania przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia w świetle całokształtu sytuacji życiowo-bytowej osób korzystających z pomocy społecznej. Inaczej niż w sytuacji np. zasiłku stałego, udzielając wnioskowanego w niniejszej sprawie zasiłku celowego organ administracyjny nie ma obowiązku jego udzielenia w świetle przepisów tylko w następstwie stwierdzenia, że w sprawie występują okoliczności uzasadniające jego przyznanie.

Ustalony przez organy stan faktyczny sprawy odnoszący się do sytuacji osobistej, majątkowej i zdrowotnej skarżącego pozostaje bezsporny i trafnie organy uznały, że skarżący spełnia ustawowe przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Istota sporu sprowadza się do tego, że organ I instancji decyzjami z dnia [.....] 2014 r. odmówił przyznania świadczeń w formie zasiłków celowych opisanych na wstępie.

Stanowisko to podzielił organ odwoławczy w zaskarżonych decyzjach, w czym skarżący upatruje naruszenie prawa materialnego – art. 39 u.p.s. przez błędna wykładnię, ponieważ zdaniem skarżącego, ze względu na stan zdrowia skarżącego również wydatki na fryzjera powinny być traktowane jako wydatki na niezbędne potrzeby życiowe.

Stanowiska tego nie sposób podzielić.

Nie ulega wątpliwości, że spełnianie kryterium dochodowego nie jest jedyną przesłanką do przyznawania świadczeń, a niski dochód nie może być jedynym uzasadnieniem do przyznawania pomocy na każde wskazane przez osoby zainteresowane cele.

W świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 4 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Przepisy te wyrażają zasadę pomocniczości, inaczej rzecz ujmując zasadę subsydiarności pomocy społecznej. Wynika z niej zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna.

Ustawa o pomocy społecznej, określając uprawnienia osób do otrzymania świadczeń pomocowych jednocześnie wskazuje okoliczności stanowiące podstawę odmowy przyznania świadczeń przez organy pomocowe. I tak, w art. 4 nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Spełnienie przewidzianego art. 4 obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej ma o tyle doniosłość prawną, że w myśl przepisu art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Odmowa przyznania pomocy społecznej może nastąpić w sytuacji stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazujących, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia (art. 12 u.p.s.).

Z powyższych regulacji wynika, że celem pomocy społecznej nie jest obowiązek zaspakajania wszystkich potrzeb lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nadto, krąg uprawnionych wyznaczony jest jako krąg tych osób, które chcą współdziałać z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ustawa o pomocy społecznej wskazuje przykładowo okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia pomocy społecznej wymieniając m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę (art. 7 u.p.s.). Zarazem przepisy ustawy określają (art. 36 u.p.s.) zamknięty katalog świadczeń pomocy społecznej o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej formułuje art. 8 ust. 1 u.p.s.: prawo do świadczeń przysługuje osobie, która spełnia tzw. kryterium dochodowe, tzn. jej dochód nie przekracza na osobę w rodzinie kwoty 456 zł, a w przypadku osoby samotnie gospodarującej 542 zł oraz gdy zaistnieje co najmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Jednakże samo spełnienie tego warunku nie przesądza o powstaniu prawa do korzystania z określonego rodzaju świadczenia pomocy pieniężnej, gdyż ustawa o pomocy społecznej w odniesieniu do tych rodzajów, konstruuje dodatkowe przesłanki. Z kolei zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s. służy zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej, której przykłady zostały wymienione w ust. 2 tego przepisu. Trafnie zatem organy podkreśliły, że stosownie do zasad ogólnych zawartych w u.p.s., pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Zatem nie ulega wątpliwości, że pomoc społeczna ma charakter wspierający, umożliwiający przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, co jednakże nie oznacza, że ma mieć rolę wyręczającą czy zastępującą własne działania osób.

Zasadnie więc organ zaznaczył, że rozumie trudna sytuację w jakiej skarżący się znajduje, dlatego też jest on objęty stałą pomocą finansową w formie zasiłku stałego i okresowego. Dodatkowo przyznawana jest pomoc finansowa w formie zasiłków celowych na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie oraz inne wskazane przez niego cele jak np. zakup leków, środków czystości i środków higienicznych, opłacenie energii.

W tej sytuacji organ odmawiając przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów usługi fryzjerskiej zasadnie wskazał, że nie jest w stanie pokrywać wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę potrzeb.

Odmawiając przyznania zasiłku celowego na pokrycie czynszu za mieszkanie za listopad 2014 r. w kwocie 550,04 zł oraz zaległości w od listopada 2011 r. do października 2014r., trafnie zdaniem Sądu organ wskazał, że w miesiącu listopadzie 2014 r. wnioskodawca zobowiązany był do uregulowania opłaty za bezumowne zajmowanie lokalu w kwocie 550,04 zł. Organ mając na względzie trudną sytuację przyznał wnioskodawcy w 2013 r. pomoc w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za użytkowanie lokalu w łącznej kwocie 1 800 zł. Natomiast ze swojej strony skarżący dokonał tylko trzech wpłat w łącznej kwocie 1 249,62 zł. Od sierpnia 2013 r. do października 2014 r. nie dokonał żadnej wpłaty na poczet bieżących opłat za użytkowanie zajmowanego lokalu.

Trafnie też organ wskazał, że brak systematycznych wpłat, do czego jest zobowiązany jako użytkownik lokalu przyczynia się do stałego wzrostu zadłużenia, które na dzień 30.09.2014 r. zgodnie z dostarczonym w dniu 3.11.2014 r. wyciągiem z konta wynosi 19 873,16 zł. Powyższa sytuacja jednoznacznie świadczy, iż wnioskodawca próbuje przerzucić swoje zobowiązania na Ośrodek Pomocy Społecznej.

Za prawidłowe należy również uznać stanowisko, że organ wspierał poczynania wnioskodawcy mające na celu rozwiązanie trudnej sytuacji mieszkaniowej. Mimo propozycji wskazanych przez Ośrodek jak również Zarząd Budynków Komunalnych mających na celu uregulowanie sprawy mieszkaniowej do dnia wywiadu tj. 12.11.2014 r. wnioskodawca nie podjął żadnych działań w tym kierunku. Rozmowy przeprowadzone przez pracownika socjalnego w trakcie prowadzonych postępowań w celu zmotywowania do zmiany swojego postępowania nie przyniosły oczekiwanego efektu. Brak działań z jego strony w powyższej kwestii oraz systematycznych wpłat na poczet opłat za zajmowany lokal przyczynił się do wszczęcia postępowania eksmisyjnego przez sąd. Mimo nadal toczącego się postępowania sądowego wnioskodawca nie podjął żadnych działań w kierunku rozwiązania problemu mieszkaniowego poza wysuwaniem roszczeń wobec Ośrodka.

Odmawiając przyznania zasiłku celowego na opłacenie prądu na listopad w kwocie 150 zł oraz pokrycie kwoty 54,84 zł, trafnie w ocenie Sądu, organy wskazały, że decyzją z dnia [....] 2014 r. znak: [....] Prezydent Miasta, biorąc pod uwagę fakt, że zbliża się okres zimowy, a skarżący ogrzewa mieszkanie elektrycznie, przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy w kwocie 350 zł na energię na sezon grzewczy 2014/2015 r. Jednocześnie Prezydent zobowiązał skarżącego do partycypowania w pokrywaniu opłat za energię. Pracownik socjalny kilkakrotnie informował go, że jako użytkownik mieszkania jest zobowiązany do przynajmniej częściowego partycypowania w kosztach związanych ze zużyciem energii i nie może w całości przerzucić swoich zobowiązań na Ośrodek. W trakcie wywiadu w dniu 12.11.2014 r. jak również do zakończenia postępowania administracyjnego nie przedstawił żadnych rachunków, które potwierdzałyby jego udział w opłatach za energię.

Zatem zasadnie w ocenie Sądu, odnosząc się do uregulowań zawartych w art. 4 u.p.s. oraz w art. 11 ust. 2 u.ś.r. organ wskazał, że brak jakichkolwiek wpłat ze strony wnioskodawcy na poczet opłat za energię należało uznać za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. stanowiło podstawę odmowy przyznania pomocy na pokrycie energii.

Z kolei odmawiając przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do laptopa trafnie zdaniem Sądu, organy wskazały, że zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Laptop nie mieści się w powyższym katalogu.

Jednocześnie trafnie organ wskazał, że wnioskodawca został poinformowany przez pracownika socjalnego o możliwości uzyskania pomocy na powyższy cel ze środków PFRON-u i jak ustalono skorzystał z powyższych uprawnień. Składając wniosek w Dziale Rehabilitacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej został poinformowany o zasadach przyznawania pomocy, a więc uzyskał informację o konieczności posiadania własnych środków, które są niezbędne do realizacji przyznanej pomocy. Trafnie też organ nadmienił, że w jego opinii laptop nie jest dla wnioskodawcy niezbędną potrzebą i biorąc pod uwagę jego sytuację należy dokonać hierarchizacji potrzeb.

Zasadnie też organ odwoławczy i w tym przypadku wskazał, że skarżący powinien współpracować z organami pomocy społecznej na każdym etapie realizacji pomocy, a nie zawężać swojej aktywności tylko do składania odpowiednich wniosków i pobierania świadczeń. Aktywność strony powinna zmierzać ewentualnie do racjonalnego gospodarowania posiadanymi środkami pieniężnymi i ewentualnie do znalezienia sobie zarobkowego źródła utrzymania.

Reasumując Sąd nie stwierdził zarzucanego naruszenia prawa materialnego tj. art. 39 u.p.s. a dokonana wykładnia tego przepisu jest prawidłowa.

Sąd nie stwierdził również naruszenia przez organy przepisów postępowania zawartych w treści art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i § 3 K..a. Organy zgodnie z obowiązującymi przepisami, wszechstronnie zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy i dokonały prawidłowej oceny tego materiału. W zaskarżonych decyzjach w sposób szczegółowy przedstawiono ustalenia stanu faktycznego, wskazano przepisy, które miały zastosowanie w sprawach oraz prawidłowo zinterpretowano ich treść.

W związku z powyższym Sąd nie stwierdził, by zaskarżone rozstrzygnięcia było dotknięte jakimikolwiek innymi uchybieniami, które uzasadniałyby ich uchylenie. Skargi należało zatem oddalić, stosownie do art. 151 P.p.s.a. – jak w pkt I wyroku.

W punkcie II wyroku Sąd – stosownie do art. 250 P.p.s.a. – orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego działającemu na zasadzie prawa pomocy kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wysokość wynagrodzenia określono na podstawie §15 pkt 1 i §14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tj. Dz.U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).