Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 446/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1a
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Stebnicka Sędziowie Małgorzata Borowiec (spr.) NSA Jan Paweł Tarno Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. B. przedstawicielki ustawowej małoletniej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 11 stycznia 2007r. sygn. akt II SA/Rz 615/06 w sprawie ze skargi K. B. przedstawicielki ustawowej małoletniej A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] nr [...] oraz decyzję Wójta Gminy N. z dnia [...] nr [...], 2. przyznaje radcy prawnemu R. F. od Skarbu Państwa kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych oraz należy podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 11 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 615/06, oddalił skargę K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. po rozpoznaniu odwołania K. B., działającej w imieniu małoletniej córki A., od decyzji Wójta Gminy N. z dnia [...] nr [...], odmawiającej przyznania A. B. zaliczki alimentacyjnej w wysokości 300 zł miesięcznie za okres od dnia 1 grudnia 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 10 ust. 1 a, ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zm.) decyzją z dnia [...] nr [...], zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podstawą przyznania zaliczki alimentacyjnej w przypadku, gdy świadczenie dochodzone jest od dłużnika przebywającego za granicą jest wykazanie przez osobę ubiegająca się o ustalenie zaliczki, że egzekucja alimentów za granicą jest bezskuteczna. Ten fakt ma wynikać z informacji sądu okręgowego lub zaświadczenia zagranicznej instytucji egzekucyjnej. Przedłożone przez K. B. dokumenty w postępowaniu o ustalenie zaliczki nie pozwalają przyjąć, że zaistniała bezskuteczność egzekucji alimentów, a to oznacza, że odwołanie nie mogło być uwzględnione.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi K. B. działającej w imieniu małoletniej córki, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiając tryb podejmowania czynności przez organy zarzuciła, iż zaskarżona decyzja nie bierze pod uwagę istniejących w sprawie dokumentów, zwłaszcza wyroku Sądu Wyższego Stanu New Jersey z dnia [...] sierpnia 2005 r., którym uniewinniono W. D., a tym samym uwolniono go od obowiązku zapłaty alimentów. Zdaniem skarżącej decyzja Kolegium nie uwzględnia również oświadczenia Biura Prawnego Egzekucji Alimentów oraz informacji Sądu Okręgowego w R.. Ponadto jej uzasadnienie pozostaje w sprzeczności z uzasadnieniem decyzji Wójta Gminy N., mimo, że odwołuje się do tego samego przepisu art. 10 ust. 1a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Sąd pierwszej instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w taki sposób, aby dawało to podstawę do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, zastosowanie przez organ w sprawie art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, było prawidłowe. Jednakże Sąd pierwszej instancji uznał, iż potwierdzenie stanu egzekucji nie może być utożsamiane tylko z przedłożeniem jakiejkolwiek informacji na temat egzekucji zagranicznej, lecz takiej z której wynika, że egzekucja tam prowadzona jest bezskuteczna, a to ma oznaczać przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, w wyniku którego nie wyegzekwowano alimentów.

W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, gdyż dokumenty przedłożone przez skarżącą nie wykazują, że postępowanie egzekucyjne przed organami wymiaru sprawiedliwości Stanu New Jersey zostało zakończone w sposób, który stanowiłby o jego bezskuteczności. Z ich treści wynika tylko, że przejściowo pojawiła się trudność w ściągnięciu alimentów od dłużnika wskazanego przez skarżącą, gdyż jest on podmiotem, który ma inne miejsce urodzenia niż przez nią wskazane. W tej sytuacji skarżąca powinna podjąć działania, które zweryfikują dane dotyczące miejsca urodzenia ojca jej dziecka, a wtedy egzekucja zagraniczna może być kontynuowana. Jednak działania w tym zakresie musi podjąć sama zainteresowana, a nie organy, gdyż tylko skarżąca własnym działaniem może usunąć przeszkodę wstrzymującą egzekucję na terytorium USA.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwaną dalej P.p.s.a. skargę oddalił.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła K. B., działająca w imieniu małoletniej A. B. reprezentowana przez radcę prawnego i zaskarżając go w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarzuciła naruszenie art. 10 ust. 1a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że "potwierdzenie stanu egzekucji nie może być utożsamiane tylko z przedłożeniem jakiejkolwiek informacji na temat egzekucji zagranicznej, ale takiej, z której wynika, że egzekucja tam prowadzona jest bezskuteczna, a to ma oznaczać przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, w wyniku którego nie wyegzekwowano alimentów".

Wskazując na powyższą podstawę wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi (a w przypadku rozpoznania skargi, jej uwzględnienie), zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego (w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca zarzuciła, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 10 ust. 1a powołanej ustawy. Wykładnia ta pozostaje w sprzeczności z brzmieniem przepisu i ma na celu "przerzucenie" na skarżącą odpowiedzialności za przebieg i rezultat egzekucji zagranicznej. Podkreśliła, iż zgodnie z dyspozycją powołanego przepisu, do wniosku z dnia 15 grudnia 2005 r. załączyła informację Sądu Okręgowego Wydziału VII Wizytacyjnego w R. z dnia 14 grudnia 2005 r. o stanie egzekucji. W ocenie skarżącej nie musiała ona równocześnie składać zaświadczenia zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy (łącznik "lub" oznacza alternatywę rozłączną). Z informacji Sądu Okręgowego w R. (sygn. akt [...]) wynika, że dnia 24 czerwca 2005 r. Biuro Administracyjne Sądów Stanu New Jersey przesłało wniosek o egzekucję świadczeń alimentacyjnych wraz z załącznikami do CSES / Atlantic Family DMsion jako organu właściwego do prowadzenia sprawy. W treści kolejnej informacji z dnia 5 stycznia 2006 r. Sąd Okręgowy stwierdził, że wobec wydania przez Sąd Wyższy Stanu New Jersey Wydział Rodzinny Okręgu Atlantic wyroku uniewinniającego W. D. (ze względu na to, że jego dane osobowe są inne niż dane dłużnika alimentacyjnego) nie doszło dotychczas do wyegzekwowania alimentów od W. D., ur. [...] w N.. W obu tych informacjach Sąd Okręgowy w R. wyraźnie zaznaczył, że wydaje informację o stanie sprawy w rozumieniu art. 10 ust. 1a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

Zdaniem skarżącej stanowisko Sądu pierwszej instancji, że potwierdzenie stanu egzekucji oznacza przedłożenie takiej informacji Sądu Okręgowego, z której wynika, iż egzekucja tam prowadzona jest bezskuteczna, nie znajduje oparcia w treści art. 10 ust. 1a powołanej ustawy.

Można jednak przyjąć, że warunek bezskuteczności egzekucji alimentów za granicą wynika z wykładni funkcjonalnej powołanego przepisu. U podstaw wprowadzenia obowiązku dołączania do wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej zaświadczenia zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy albo informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji leżało założenie, aby osoba uprawniona, której organ egzekucyjny przekazuje wyegzekwowane świadczenia nie pobierała równocześnie zaliczki na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego. Zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej wyłącznie w sytuacji, gdy egzekucja jest bezskuteczna. Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej "bezskuteczność egzekucji" oznacza egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Natomiast zdaniem Sądu pierwszej instancji bezskuteczność egzekucji "ma oznaczać przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, w wyniku którego nie wyegzekwowano alimentów". Zdaniem skarżącej taki sposób interpretacji jest błędny i nie znajduje uzasadnienia w treści przepisów ustawy. Należy zatem uznać, iż egzekucja jest bezskuteczna także wówczas, gdy zagraniczny organ egzekucyjny, do którego wpłynął wniosek nie jest w stanie prowadzić czynności egzekucyjnych ze względu na brak jakichkolwiek danych na temat poszukiwanego dłużnika. Skarżąca wyjaśniła, że osoba wskazana jako dłużnik to W. D. urodzony [...] w N., a nie - jak sugeruje Sąd Wyższe Stanu New Jersey - W. D. urodzony [...]. w B.. Podane przez nią dane były prawidłowe i obecnie nie ma żadnej potrzeby ich weryfikacji. Zauważyła, że trudność w ściągnięciu alimentów byłaby przejściowa w sytuacji, gdyby właściwe organy amerykańskie dysponowały danymi na temat miejsca pobytu zarówno W. D. urodzonego w B., jak i W. D. urodzonego w N.. W takim przypadku rzeczywiście mogłaby ona własnym działaniem (poprzez wskazanie, że to W. D. urodzony w N. jest dłużnikiem alimentacyjnym) usunąć przeszkodę wstrzymującą egzekucję na terytorium USA. Podkreśliła, iż jej stanowisko znajduje potwierdzenie zarówno w treści pisma Prezes Sądu Okręgowego w R. z dnia 9 lutego 2007 r., jak również w treści kolejnej informacji Sądu Okręgowego w R. z tej samej daty, uzyskanej już po wydaniu zaskarżonego wyroku. W treści informacji Sąd Okręgowy powtórzył stwierdzenie zawarte już w informacji z dnia 5 stycznia 2006 r., że "na podstawie przesłanego wniosku w niniejszej sprawie nie doszło dotychczas do wyegzekwowania alimentów od Pana W. D., ur. [...] w N.", dodając jedynie słowa: "czyli egzekucja jest wobec niego dotychczas bezskuteczna".

Skarżąca wskazała, że egzekucja alimentów od zobowiązanego W. D., urodzonego w N. jest bezskuteczna ze względu na to, że właściwe organy amerykańskie nie mogą ustalić jego miejsca pobytu.

Należało zatem przyjąć, że skarżąca przedkładając informację Sądu Okręgowego w R. o stanie egzekucji (z dnia 14 grudnia 2005 r. oraz z dnia 5 stycznia 2006 r.) spełniła wymogi z art. 10 ust. 1a powołanej ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy w tej sprawie nie występują.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, gdyż zasadny jest zarzut naruszenia art. 10 ust. 1a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej poprzez jego błędną wykładnię.

Zgodnie z art. 2 pkt 5 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, osobą uprawnioną do otrzymania zaliczki alimentacyjnej jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Pojęcie bezskuteczności egzekucji zostało wyjaśnione w art. 2 pkt 1 i oznacza egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Stosownie do treści art. 10 ust. 1a cyt. ustawy w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenie zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech miesięcy wraz z wymaganą dokumentacją.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęta przez Sąd pierwszej instancji wykładnia art. 10 ust. 1a powołanej ustawy przyjmująca, iż potwierdzenie stanu

egzekucji nie może być utożsamiane tylko z przedłożeniem jakiejkolwiek informacji na temat egzekucji zagranicznej ale takiej, z której wynika, że egzekucja tam prowadzona jest bezskuteczna, a to ma oznaczać przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego w wyniku którego nie wyegzekwowano alimentów, jest błędna.

Analiza wskazanego przepisu oraz powołanego na wstępie art. 2 pkt 1 wyjaśniającego pojęcia bezskuteczności egzekucji nie pozwala na przyjęcie stanowiska Sądu pierwszej instancji, że bezskuteczność egzekucji oznacza przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, w wyniku którego nie wyegzekwowano alimentów.

Zauważyć należy, iż celem ustawy jest m.in. zapewnienie osobom uprawnionym do świadczeń alimentacyjnych, środków utrzymania w sytuacji, gdy wyegzekwowanie świadczenia od dłużnika nie jest możliwe. Zatem różnicowanie sytuacji osób, na rzecz których prowadzono egzekucję, która okazała się bezskuteczna oraz osób na rzecz których z różnych powodów nie można wszcząć egzekucji jest niezrozumiałe. Skoro ustawodawca uznał, że zaliczka alimentacyjna przysługuje osobom, które w wyniku prowadzonej egzekucji nie zdołały wyegzekwować należnego mu od dłużnika świadczenia alimentacyjnego, to przysługuje ona również tym, którzy nie mogą jej przeprowadzić. Decydujące znaczenie ma bowiem fakt niewyegzekwowania świadczenia alimentacyjnego od dłużnika, a nie przyczyna takiego stanu rzeczy.

Ponadto wskazać należy, że przepis art. 10 ust. 1a cyt. ustawy jest przepisem proceduralnym, określającym sposób ustalania okoliczności istotnych dla przyznania zaliczki alimentacyjnej. Przepis ten nie może zatem wpływać na zakres uprawnień do jej otrzymania. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż użyte w art. 10 ust. 1a cyt. ustawy pojecie "informacji o stanie egzekucji" oznacza także informację o tym, że czynności egzekucyjne z różnych powodów nie mogły być podjęte. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego taką informację stanowią znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenia Sądu Okręgowego VII Wydziału Wizytacyjnego w R. z dnia 14 grudnia 2005 r. i z dnia 5 stycznia 2006 r., w których potwierdzono, że dotychczas nie doszło do wyegzekwowania alimentów od Pana W. D. ur. [...] w N., gdyż Sąd Wyższy Stanu New Jersey Wydział Rodzinny Okręgu Atlantic wydał wyrok uniewinniający W. D. (ze względu na to, że jego dane osobowe - miejsca urodzenia są inne niż dane dłużnika alimentacyjnego). Wskazać jednak należy, iż w protokole z dnia 28 grudnia 2005 r. sporządzonym w Sądzie Okręgowym w R., skarżąca podtrzymała swoje wcześniejsze oświadczenie co do danych osobowych dłużnika. Powyższe rozważania upoważniają do stwierdzenia, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletniej A. B., reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową K. B. jest bezskuteczna.

Przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji odmiennego poglądu było wynikiem błędnej wykładni art. 10 ust. 1a cyt. ustawy.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając, że wyrok Sądu pierwszej instancji został wydany jedynie z naruszeniem prawa materialnego, skorzystał z uprawnienia określonego w art. 188 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę. Uznał, że skoro skarżąca spełniała przesłanki do przyznania zaliczki alimentacyjnej określone w przepisach ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, to decyzje odmawiające jej przyznania tego świadczenia naruszają prawo. Mając powyższe na uwadze na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O wynagrodzeniu wyznaczonego radcy prawnego z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzeczono na mocy art. 250 cyt. ustawy, a jego wysokość określono na podstawie § 15 pkt 1 i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).