Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1193/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Urząd Górniczy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 140
journal: Dz.U. 2017 poz 2126
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze - tekst jedn.
article: art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2018 r. sprawy ze sprzeciwu W. R. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Wyższego Urzędu Górniczego zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm. – dalej zwana: k.p.a.) oraz art. 140 ust. 1 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2017 r. poz. 2126 ze zm. - dalej zwana: p.g.g.), po rozpatrzeniu odwołania W. R. (dalej zwany: strona, skarżący) od decyzji Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w P. z [...]r. nr [...] ustalającej opłatę podwyższoną w wysokości [...] zł za wydobycie w okresie od kwietnia 2015 r. do 24 maja 2016 r. kopaliny, tj. [...] Mg kruszywa naturalnego - piasku bez wymaganej koncesji z terenu działki o nr ewid. [...] położonej w miejscowości C., gm. L. - uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

Decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] r. do Okręgowego Urzędu Górniczego w P. wpłynęło doniesienie o prowadzonym wydobyciu kopaliny z terenu działki nr [...] w miejscowości C., gmina L., powiat [...]. Przeprowadzone przez pracowników tego organu [...] r. oględziny potwierdziły fakt istnienia wyrobiska i jego rozmiar, a przeprowadzone pomiary sytuacyjno – wysokościowe urządzeniem GPS umożliwiły obliczenie kubatury wyrobiska oraz hałd nadkładu. Jednocześnie ustalono, uwzględniając Kartę informacyjną złoża, jaka jest jego powierzchnia, gęstość, miąższość, grubość nadkładu, a także to czyją własność stanowi działka nr [...]. Według poczynionych ustaleń, roboty eksploatacyjne prowadzono na powierzchni [...] m2 do głębokości [...] m. Ubytek wybranej przestrzeni wyniósł [...] m3, zaś ilość nadkładu składowanego wynosiła [...] m3 .

Postanowieniem z [...] r. Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w P. wszczął wobec skarżącego postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej za nielegalne wydobycie kopaliny na w/w działce.

Skarżący przesłuchany [...] r. wyjaśnił, że nie zgadza się z wykonanymi pomiarami, gdyż nie wykonał ich mierniczy górniczy, stąd zarówno dokumentacja geologiczna jak i pomiary są niewiarygodne. Przyznał, że prowadził prace dot. oczyszczania wierzchniej warstwy terenu do głębokości ok. [...] m, nie wywoził wybranego kruszywa, ani nie zlecał wykonania takich prac innym podmiotom. Dodał, że zamknął już [...] żwirowni, a na rynku brakuje kruszywa.

W dniu [...] r. pracownicy Okręgowego Urzędu Górniczego w P. przeprowadzili ponowne oględziny działki nr [...], stwierdzając zmiany na nieruchomości w stosunku do poprzednich oględzin, polegające w szczególności na rozplantowaniu nadkładu na powierzchni [...] m2, a ponadto na obszarze [...] m2 rozplantowano piasek, co spowodowało, że powierzchnia piasku odkrytego nie jest stropową częścią złoża, lecz wierzchowiną zwałowiska wewnętrznego, zasypaną do najniższej rzędnej [...] m. npm.

Niezależnie od tego organ wezwał do złożenie zeznań m.in. A. N., właściciela nieruchomości sąsiedniej, tj. działki nr [...], na której znajduje się udokumentowane złoże ,,A’’. A. N. wskazał, że skarżący prowadził roboty ziemne, w tym wydobycie kruszywa, od września 2015 r. lub wcześniej i kruszywo to sprzedawał. Na poparcie swoich twierdzeń przedłożył mapę z oznaczonymi punktami orientacyjnymi prowadzonej eksploatacji.

W dniu [...] r. pracownicy Okręgowego Urzędu Górniczego w P. przeprowadzili kolejne oględziny działki nr [...], a także wykonali pomiary, stwierdzając m.in., że po usunięciu nadkładu i składowaniu go na zwałowiskach zewnętrznych wzdłuż granicy działki, wykonywano roboty wydobywcze w stropowej części złoża m.in. w rejonie: 1) lokalnego wyniesienia w północno-zachodniej części działki, obniżając wyniesienie do rzędnych otaczającego terenu, a później wydobywając kopalinę wyrobiskiem wgłębnym; 2) w południowo-wschodnim rejonie działki, wydobywając kopalinę wyrobiskami wgłębnymi do głębokości większej niż ok. [...] m; 3) z pozostałej powierzchni działki, tj. poza wyrobiskami wgłębnymi, co spowodowało obniżenie powierzchni terenu w granicach udokumentowanego złoża i działki.

Dalej stwierdzono, że wyrobiska wgłębne zasypano kruszywem, gdyż w skarpach wkopów stwierdzono, obok złoża in situ, kruszywo bez struktur warstwowania, a także odpady typu cegły, gruzu betonowego i części kątownika występujące na tej samej rzędnej, co stropowa część złoża. Zasypano również pozostałe miejsca wydobywania kopaliny, tj. poza wyrobiskami wgłębnymi, co spowodowało podniesienie terenu działki. To oznacza, że wykonane pomiary powierzchni w dniach [...] r. oraz [...] r. dokumentują powierzchnię wierzchowiny zwałowiska wewnętrznego, nie zaś złoże in situ.

W toku postępowania skarżący w piśmie z [...] r. wskazał, że zanim wszedł w posiadanie działki nr [...] prowadzona była na niej eksploatacja kopaliny, a także dodał, że były tam niemieckie stanowiska bojowe z czasów II wojny światowej.

Organ nie podzielił stanowiska strony co do prowadzonej wcześniej eksploatacji na w/w działce, powołując się na dane z dokumentacji geologicznej oraz dowody zebrane w sprawie. Przyjął w szczególności, że:

1. na części działki nr [...] udokumentowano złoże kruszywa naturalnego piaszczysto-żwirowe "B" na pow. [...] m2 o zasobach geologicznych bilansowych według stanu na dzień [...] r. w ilości [...] Mg kopaliny, przyjętych do bilansu kopalin przez Starostę [...].;

2. skarżący [...] r. złożył wniosek o koncesję na eksploatację kruszywa ze złoża "B", tj. ok. 3 miesiące po zakończeniu wydobywania kopaliny ze stropowej części złoża na działce nr [...] i budowie zwałowiska wewnętrznego w miejscach wydobywanej kopaliny. Tym samym wydobycie kopaliny prowadzone od kwietnia 2015 r. do marca 2016 r. wykonywane było bez koncesji;

3. w kwietniu 2015 r., przed rozpoczęciem eksploatacji, wykonano wkopy kontrolne, m.in. w rejonie południowo-zachodnim działki nr [...] udokumentowane na dzień [...] r. dokumentacją fotograficzną sporządzoną na potrzeby wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na powierzchniowym wydobywaniu kopaliny ze złoża "B’’, co potwierdził świadek A. N. w zeznaniach z [...] r. Następnie prowadzono prace zdejmowania nadkładu na pow. [...] m2, w tym na terenie udokumentowanego złoża na pow. [...] m2. Odspojony nadkład składowano na zwałowiskach zewnętrznych. Teren lokalnego obniżenia o pow. [...] m2 w centralnej części działki uległ zmniejszeniu do pow. [...] m2 pomierzonej [...] r., w stosunku do stanu z [...] r.;

4. roboty wydobywcze prowadzono zarówno na terenie udokumentowanego złoża, jak i poza granicami jego udokumentowania. Prace wydobywcze prowadzono:

- w stropowej części złoża, co potwierdziły pomiary wykonane [...] r. oraz [...] r., a także zeznania świadków oraz strony;

- w części zachodniej i wschodniej działki i złoża, co potwierdziły wykonane [...] r. wkopy do głębokości [...] m oraz zeznania świadków;

- przy użyciu m.in. koparki z poziomu założonego na stropie złoża lub na dnie wyrobiska. Wywóz urobku do sąsiedniego zakładu górniczego realizowano transportem samochodowym, co potwierdzili świadkowie.

5. wyrobiska wgłębne zaraz po wybraniu kopaliny zasypywano m.in. piaskiem do poziomu terenu otaczającego, co potwierdziły oględziny z [...] r. oraz wkopy z [...] r., a także zeznania świadków.

6. wykonany pomiar terenu [...] r. to pomiar dokumentujący rzędne zwałowiska wewnętrznego zasypanego na wysokość ok. do [...] m do [...] m, od poziomu pomierzonego [...] r.

7. wydobywanie kopaliny z działki nr [...] było prowadzone od kwietnia 2015 r., kiedy wykonano wkopy kontrolne, a według zeznań świadków na pewno od września 2015 r. do marca 2016 r., kiedy rozpoczęto prace rozplantowania hałd nadkładu i zasypywania terenu złoża odsłoniętego;

8. roboty były wykonywane przez pracowników skarżącego przy użyciu jego maszyn.

9. kubatura wyniosła:

- do [...] r. na powierzchni [...] m2 – [...] m3. Po odjęciu kubatury nadkładu ([...] m3) złożonego na hałdach, ilość wydobytej kopaliny nie jest mniejsza niż [...] m3, tj. [...] Mg. Wielkość ta nie uwzględnia ilości kopaliny wyeksploatowanej wyrobiskami wgłębnymi, które do [...] r. zostały zasypane;

- do [...] r. na powierzchni [...] m2 – [...] m3, tj. [...] Mg, w tym z udokumentowanego złoża [...] Mg. Ponieważ pomiar z [...] r. jest pomiarem wierzchowiny zwałowiska wewnętrznego, kubatur, wybranej przestrzeni ([...] m3) nie można pomniejszyć o kubaturę nadkładu, gdyż nadkład zostałby dwukrotnie odjęty.

10. mapa do dokumentacji geologicznej zasobów złoża kruszywa naturalnego ,,B’’, według stanu na [...] r., dokumentuje powierzchnię zwałowiska wewnętrznego zasypaną do rzędnych kolejnego poziomu, co przekłada się na każdorazowe pomniejszenie kubatur wybranej przestrzeni do [...] m3.

W konsekwencji organ I instancji stwierdził, że objętość wydobytej kopaliny w ramach prac prowadzonych na powierzchni [...] m2 na działce nr [...], wyliczona przez inspektora d/s miernictwa z uprawnieniami mierniczego górniczego, wynosi [...] m3. Jest to ilość kopaliny wydobytej do marca 2016 r. i pomierzonej [...] r., liczona od poziomu wierzchowiny zwałowiska wewnętrznego do rzędnych terenu dokumentowanych mapą sytuacyjno-wysokościową zaktualizowaną na [...]r. Do obliczenia ilości wydobytej kopaliny w tonach przyjęto średni ciężar objętościowy kopaliny [...] Mg/m3 określony w dokumentacji geologicznej złoża kruszywa naturalnego "B". Zatem wydobyto bez koncesji [...] Mg kopaliny - kruszywa naturalnego – piasku ([...] m3 x [...] Mg/m3). Uwzględniając stawki określone w obwieszczeniu Ministra Środowiska z 25 sierpnia 2015 r. w sprawie stawek opłat na rok 2016 z zakresu przepisów Prawa geologicznego i górniczego (M.P. z 2015 r. poz. 817) - podwyższona opłata eksploatacyjna wynosi [...] zł.

Ustalenia i rozstrzygnięcie w powyższym zakresie organ I instancji zawarł w decyzji z [...] r.

W odwołaniu strona, działając przez pełnomocnika, zarzuciła:

I. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa procesowego:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż organ nie zebrał oraz nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również dokonał jego dowolnej, a nie swobodnej oceny, z uchybieniem zasadom prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego, poprzez:

- oparcie ustaleń faktycznych na niekompletnej i nie poświadczonej za zgodność oryginałem kserokopii dokumentacji geologicznej złoża ,,B’’, ponieważ dokumentacja ta nie zawiera stron oznaczonych nr 1,2,4,5,6,9;

- dokonanie ustaleń faktycznych na podstawie map złoża ,,B’’ udostępnionych przez Starostwo Powiatowe w Z., opracowanych przez osobę nieposiadającą uprawnień geologa górniczego;

- niezgodne z art. 78 § 1 k.p.a. i niezasadne oddalenie wniosku dowodowego strony o zwrócenie się do Starosty [...] o udzielenie informacji dotyczącej ilości humusu wydobytego na działce nr [...] w okresie, w którym jej właścicielem był skarżący, pomimo że ta informacja nie znajduje się w aktach sprawy;

- zaniechanie wyjaśnienia okoliczności, czy umowa o współpracy z [...] r. zawarta pomiędzy ,,C’’ Sp. z o.o. w C., a skarżącym nadal obowiązuje, a w przypadku ustalenia jej nieobowiązywania, zaniechanie wyjaśnienia przyczyn, dla których ta umowa już nie obowiązuje;

- niezgodne z art. 82 k.p.a. odstąpienie od ponownego wezwania świadka M. Ł. i zaniechanie przeprowadzenia dowodu z jego zeznań, podczas gdy żaden przepis, w szczególności art. 82 k.p.a., nie wyłącza z możliwości bycia świadkiem osób osadzonych w areszcie śledczym lub zakładzie karnym z powodu tymczasowego aresztowania albo odbywania kary aresztu lub kary pozbawienia wolności, a zeznania tego świadka mogły przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

- bezpodstawne przyjęcie, że 3 fotografie przesłane [...] r. do organu pocztą elektroniczną ukazują wyrobisko ,,B’’ na działce nr [...] i nietrafne uznanie, że stanowią one dowód wydobywania kopaliny bez koncesji, podczas gdy fotografie te ukazują bliżej nieokreśloną nieruchomość niedającą się w żaden sposób zidentyfikować i nie posiadają naniesionej daty ich wykonania;

- nie wyjaśnienie stanu faktycznego oraz nie załatwienie sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;

2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego geologa górniczego, pomimo występujących w sprawie wiadomości specjalnych;

3. art. 10 § 1 i art. 79 § 1 i 2 k.p.a. poprzez nie zapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania i naruszenie zasady bezpośredniości przez:

- wezwanie świadków A. N., L. N., P. W., M. Ł. i J. W. do złożenia zeznań w formie pisemnej, zamiast w formie ustnej i jednocześnie zaniechanie zawiadomienia strony o przeprowadzaniu dowodu z zeznań w/w świadków;

- przeprowadzenie [...] r. oględzin działki nr [...] przed formalnym wszczęciem postępowania administracyjnego i z jednoczesnym zaniechaniem zawiadomienia o oględzinach strony,

skutkiem czego strona została pozbawiona możliwości zadawania świadkom pytań i składania wyjaśnień w trakcie zeznań i oględzin;

4. art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, czego przejawem jest:

- zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego geologa górniczego pomimo, że w sprawie występują wiadomości specjalne;

- zaniechanie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka M. Ł., pomimo, że jego zeznania mogły przyczynić się do wyjaśnienia okoliczności sprawy;

- przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków A. N., L. N., P. W. i J. W. w formie pisemnych wyjaśnień bez zawiadamiania strony i bez umożliwienia stronie zadawania świadkom pytań i składania wyjaśnień;

- przeprowadzenie dowodu z oględzin nieruchomości przed formalnym wszczęciem postępowania i bez zawiadomienia o czynnościach strony;

- nierzetelnie przeprowadzenie postępowania dowodowego i ocenę dowodów tj.: posłużenie się niekompletną dokumentacją geologiczną złoża ,,B’’, której Karta Informacyjna nie zawiera stron nr 1, 2, 4, 5, 6, 9;

- zaniechanie ustalenia ilości humusu wydobytego na działce odkąd jej właścicielem jest skarżący, zaniechanie ustalenia obowiązywania umowy o współpracy z [...] r. względnie przyczyn jej nieobowiązywania, bezpodstawne uznanie za wiarygodne 3. fotografii bliżej nieokreślonej nieruchomości wykonanych w nieustalonym czasie przesłanych pocztą elektroniczną oraz przyjęcie, że ukazują one nieruchomość strony stanowiąc dowód wydobycia kopaliny bez wymaganej koncesji;

- nietrafne ustalenie że strona prowadziła na działce [...] wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji, podczas gdy na działce tej prowadzone były jedynie prace przygotowawcze polegające na zdjęciu warstwy humusu, usunięciu korzeni i zdjęciu nadkładu, niepołączone z wydobywaniem kopaliny;

- nietrafne ustalenie, że kopalina wykazana przez stronę do kontroli po prowadzonej przez Urząd Skarbowy w S. nie została wydobyta z innych złóż, na których prace górnicze prowadził skarżący, podczas gdy kopalina wykazana w kontroli podatkowej pochodziła w przeważającej części ze stanów magazynowych, a w pozostałej części z rozbiórki hotelu i placu manewrowego, a także została zakupiona;

- nietrafne ustalenie, że położenie działki nr [...] w strefie nadgranicznej oraz stacjonowanie wojsk niemieckich w jej rejonie nie miało wpływu na ukształtowanie profilu geologicznego,

co skutkowało niezałatwieniem sprawy w zgodzie z interesem społecznym i interesem obywateli;

II. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez:

1. nietrafne ustalenie, że strona prowadziła na działce [...] wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji, podczas gdy na działce tej prowadzone były jedynie prace przygotowawcze polegające na zdjęciu warstwy humusu, usunięciu korzeni itp., niepołączone z wydobywaniem kopaliny;

2. nietrafne ustalenie, że strona prowadziła na działce [...] wydobywanie kopalin w okresie wskazanym przez A.N., podczas gdy w tym okresie strona wykonywała inne zlecenia poza działką i nie była obecna na nieruchomości;

3. nietrafne ustalenie, że kopalina wykazana przez stronę do kontroli prowadzonej przez Urząd Skarbowy w S. nie została wydobyta z innych złóż na których prace górnicze prowadził skarżący, podczas kopalina pochodziła w przeważającej części ze stanów magazynowych, a w pozostałej części została pozyskana z rozbiórki hotelu i placu manewrowego, a także została zakupiona;

4. nietrafne ustalenie, że położenie działki nr [...] w strefie nadgranicznej w 1939 r. oraz stacjonowanie wojsk niemieckich w jej rejonie nie miało wpływu na ukształtowanie profilu geologicznego nieruchomości;

5. nietrafne ustalenie ilości wydobytych kopalin - organ błędnie wyliczył ilość wydobytej kopaliny, a dodatkowo wyliczenie to zostało dokonane przez osobę nie mająca uprawnień geologa górniczego;

III. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 116 ust. 3 pkt 1 p.g.g. poprzez błędne przyjęcie jako podstawy ustaleń map złoża ,,B’’, które zostały opracowane przez osobę nieposiadającą uprawnień mierniczego górniczego;

2. art. 140 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 140 ust. 11 p.g.g. poprzez niezasadne nałożenie na stronę obowiązku zapłaty opłaty dodatkowej w sytuacji, gdy strona nie prowadziła prac polegających na wydobywaniu kopalin.

W efekcie strona wniosła o uchylenie w całości decyzji Dyrektora OUG i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie w całości decyzji tego organu, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, z jednoczesnym wskazaniem jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Strona wniosła także o przeprowadzenie szeregu dowodów, w tym m.in. z konkretnie wskazanych dokumentów, a nadto o przeprowadzenie części z nich na rozprawie administracyjnej, w tym także dowodów z zeznań licznie wskazanych świadków, jak również o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych.

W piśmie z [...] r. uzupełniającym odwołanie skarżący podniósł i rozwinął dodatkowo m.in. zarzuty dot. nieprawidłowości co do ilości wydobytej kopaliny.

Prezes WUG, po przeanalizowaniu obowiązujących przepisów, materiałów zgromadzonych w sprawie oraz treści odwołania, zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. - uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

Jak m.in. wskazał organ odwoławczy, obmiar geodezyjny z [...] r. został wykonany metodą pozycjonowania satelitarnego jako pomiar bezpośredni. Wykonano model terenu przed eksploatacją, do którego wykorzystano pikiety górnej pierwotnej krawędzi wyrobiska, pikiety z terenu nieprzekształconego w centralnej części wyrobiska, a także pikiety powstałe poprzez wektoryzację rastra mapy z pierwotną rzeźbą terenu oraz model terenu po eksploatacji wykonany na podstawie obmiaru z [...] r. Współrzędne punktów, które posłużyły do opracowania dokumentacji ustalającej ilość kopaliny wydobytej bez koncesji, zostały wyznaczone z dokładnością pojedynczych centymetrów, co jest wystarczające przy tego typu pomiarach, jednak w celu uzyskania dokładniejszej średniej rzędnej wysokościowej odsłoniętego terenu należało zagęścić siatkę punktów pomiarowych w zachodniej części działki, w rejonie lokalizacji otworu geologicznego nr [...]. Co więcej, zdaniem organu II instancji, w obliczeniach Dyrektor OUG nie uwzględnił wszystkich punktów pomiarowych określających przestrzeń nienaruszoną robotami w centralnej części działki, nie podając przyczyn dla których przy obliczeniu kubatury modelu przestrzennego "przed eksploatacją" uwzględnił tylko punkty o nr [...] – [...], natomiast nie uwzględnił pikiet o nr [...] – [...].

Przyjęcie do stworzenia modelu tylko części punktów pomiarowych spowodowało zawyżenie kubatury przyjętego do obliczeń modelu "sprzed eksploatacji", co mogło mieć istotny wpływ na końcowy wynik obliczeń ilości kopaliny wydobytej, a co za tym idzie - wysokość ustalonej opłaty podwyższonej. Prezes WUG dodał także, że zgromadzona dokumentacja obliczeniowa nie zawiera szkiców z podziału siatki trójkątów, co uniemożliwia weryfikację prawidłowości obliczeń w programie Win Kalk.

Organ dalej zauważył, że zgodnie z dokumentacją geologiczną złoża kruszywa naturalnego "B" sporządzoną w marcu 2015 r., grubość nadkładu pod którym znajduje się kopalina użyteczna wynosi od [...] do [...] m, średnio [...] m. Organ I instancji wskazał w tym zakresie, że pomiar z [...] r. jest pomiarem wierzchowiny zwałowiska wewnętrznego, stąd kubatury wybranej przestrzeni ([...] m3) nie można pomniejszyć o kubaturę nadkładu, gdyż nadkład byłby dwukrotnie odjęty. Założenie takie byłoby słuszne gdyby przyjąć, że wyeksploatowano określoną przestrzeń (nadkład i złoże), a następnie nadkład w całości ulokowano z powrotem w wyrobisku. Tymczasem, jak wynika z poczynionych ustaleń, część nadkładu nie została z powrotem przemieszczona do wyrobiska, co przyjętą przez organ I instancji metodykę czyni błędną. Sytuację komplikuje błąd pierwszego obmiaru z [...] r. oraz fakt lokowania w wyrobisku materiału z zewnątrz, o nieznanej kubaturze. Wszystko to podważa prawidłowość przyjętych punktów pomiarowych, które wzięto pod uwagę tworząc model pierwotny terenu, jak i przyjętą do obliczeń metodykę, pomijającą udział nadkładu w ilości wydobytej kopaliny.

Biorąc powyższe pod uwagę Prezes WUG, uchylając decyzję pierwszoinstancyjną, wskazał organowi ponownie rozpatrującemu sprawę zakres ustaleń wymagających przeprowadzenia.

W sprzeciwie na powyższą decyzję, skarżący zarzucił:

I. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa procesowego:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nie zebranie oraz nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również jego dowolną, a nie swobodną ocenę, z uchybieniem zasadom prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego, przez:

- oparcie ustaleń faktycznych na niekompletnej i niepoświadczonej za zgodność oryginałem kserokopii dokumentacji geologicznej złoża ,,B’’, pozyskanej [...] r. w Starostwie Powiatowym w Z., ponieważ dokumentacja ta nie zawiera stron oznaczonych nr 1, 2, 4, 5, 6,9;

- dokonanie ustaleń faktycznych na podstawie map złoża ,,B’’ udostępnionych przez Starostwo Powiatowe w Z., opracowanych przez osobę nieposiadającą uprawnień mierniczego górniczego;

- niezgodne z art. 78 § 1 k.pa. i niezasadne i oddalenie wniosku dowodowego strony o zwrócenie się do Starosty [...] o udzielenie informacji dotyczącej ilości humusu wydobytego na działce nr [...] w okresie, w którym jej właścicielem był skarżący, pomimo że ta informacja nie znajduje się w aktach sprawy;

- niezgodne z art. 78 § 1 k.p.a. i niezasadne pominięcie wniosków dowodowych;

- zaniechanie wyjaśnienia okoliczności, czy umowa o współpracy z [...] r. zawarta pomiędzy ,,C’’ sp. z o.o. w C., a skarżącym nadal obowiązuje, a w przypadku ustalenia jej nieobowiązywania, zaniechanie wyjaśnienia przyczyn, dla których umowa ta już nie obowiązuje;

- niezgodne z art. 82 k.p.a. odstąpienie od ponownego wezwania świadka M. Ł. i zaniechanie przeprowadzenia dowodu z jego zeznań, podczas gdy żaden przepis, w szczególności art. 82 k.p.a., nie wyłącza możliwości bycia świadkiem osób osadzonych lub odbywających kary pozbawienia wolności, a zeznania tego świadka mogły przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

- bezpodstawne przyjęcie, że 3 fotografie przesłane [...] r. do organu administracji publicznej pocztą elektroniczną ukazują wyrobisko ,,B’’ na działce nr [...] i nietrafne uznanie, że stanowią one dowód wydobywania kopaliny bez koncesji, podczas gdy fotografie te ukazują bliżej nieokreśloną nieruchomość niedającą się w żaden sposób zidentyfikować i nie posiadają daty ich wykonania,

skutkiem czego organ II instancji nie nakazując naprawienia popełnionych przez organ I instancji uchybień, nie stał na straży praworządności, nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego oraz nie załatwił sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;

2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego geologa górniczego, pomimo występujących w sprawie wiadomości specjalnych;

3. art. 10 § 1 i art. 79 § 1 i 2 k.p.a. poprzez nie zapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania i naruszenie tej zasady oraz zasady bezpośredniości przez:

- wezwanie świadków A. N., L. N., P. W., M. Ł. i J. W. do złożenia zeznań w formie pisemnej, zamiast w formie ustnej i jednocześnie zaniechanie zawiadomienia strony o przeprowadzaniu dowodu z zeznań w/w świadków;

- przeprowadzenie [...] r. oględzin działki nr [...], przed formalnym wszczęciem postępowania, i nie zawiadomienie o oględzinach strony,

skutkiem czego strona została pozbawiona możliwości zadawania świadkom pytań i składania wyjaśnień, a organ II instancji nie nakazał naprawienia tych naruszeń przy ponownym rozpoznaniu sprawy;

4. art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, czego przejawem jest:

- zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego geologa górniczego pomimo, że w sprawie występują wiadomości specjalne;

- zaniechanie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka M. Ł., pomimo, że jego zeznania mogły przyczynić się do wyjaśnienia okoliczności sprawy;

- przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków A.N., L. N., P. W. i J. W. w formie pisemnych wyjaśnień, bez zawiadamiania strony i bez umożliwienia zadawania świadkom pytań i składania wyjaśnień;

- przeprowadzenie dowodu z oględzin nieruchomości przed formalnym wszczęciem postępowania i bez zawiadomienia o przeprowadzanych czynnościach strony;

- nierzetelnie przeprowadzone postępowanie dowodowe i ocena dowodów, tj. posłużenie się niekompletną dokumentacją geologiczną złoża ,,B’’, którego Karta Informacyjna nie zawiera strony oznaczonej nr 1, 2, 4, 5, 6,9;

- zaniechanie ustalenia ilości humusu wydobytego na działce nr [...] odkąd jej właścicielem jest skarżący, zaniechanie ustalenia obowiązywania umowy o współpracy z [...] r., względnie przyczyn jej nieobowiązywania, bezpodstawne uznanie za wiarygodne fotografii bliżej nieokreślonej nieruchomości wykonanych w nieustalonym czasie przesłanych pocztą elektroniczną i przyjęcie, że ukazują one nieruchomość strony oraz stanowią dowód wydobycia kopalin bez wymaganej koncesji;

- nietrafne ustalenie, że strona prowadziła na działce [...] wydobywanie kopalin bez koncesji, podczas gdy na działce tej prowadzone były jedynie prace przygotowawcze polegające na zdjęciu warstwy humusu, usunięciu korzeni drzew i zdjęciu nadkładu, niepołączone z wydobywaniem kopaliny;

- nietrafne ustalenie że kopalina wykazana przez stronę do kontroli podatkowej prowadzonej przez Urząd Skarbowy w S. nie została wydobyta z innych złóż na których prace górnicze prowadził skarżący, podczas gdy kopalina wykazana w kontroli podatkowej pochodziła w przeważającej części ze stanów magazynowych, a strona uzyskała do zmagazynowanej kopaliny prawo wraz z nabyciem prawa do złoża J. oraz prawa do prowadzenia eksploatacji na złożach D. i .D., a w pozostałej części kopalina ta została pozyskana z rozbiórki hotelu i placu manewrowego, a także została zakupiona;

- nietrafne ustalenie, że położenie działki nr [...] w strefie nadgranicznej w 1939r. oraz stacjonowanie wojsk niemieckich nie miało wpływu na ukształtowanie profilu geologicznego nieruchomości;

które skutkowało niezałatwieniem sprawy w zgodzie z interesem społecznym i słusznym interesem obywateli przez organ I instancji, czego nie nakazał naprawić organ II instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy przez organ I instancji.

II. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, poprzez:

1. nietrafne ustalenie, że strona prowadziła na działce [...] wydobywanie kopalin bez wymaganej koncesji, podczas gdy na działce tej prowadzone były jedynie prace przygotowawcze niepołączone z wydobywaniem kopaliny;

2. nietrafne ustalenie, że strona prowadziła na działce [...] wydobywanie kopalin w okresie wskazanym przez A. N. (do końca 2015 r. oraz zimą w I kwartale 2016 r.), podczas gdy w tym okresie strona wykonywała inne zlecenia poza działką nr [...] i nie była obecna na tej nieruchomości;

3. nietrafne ustalenie, że kopalina wykazana przez stronę do kontroli podatkowej prowadzonej przez Urząd Skarbowy w S. nie została wydobyta z innych złóż na których prace górnicze prowadził skarżący, podczas gdy kopalina wykazana w kontroli podatkowej pochodziła w przeważającej części ze stanów magazynowych, a w pozostałej części została pozyskana z rozbiórki hotelu i placu manewrowego, a także została zakupiona;

4. nietrafne ustalenie, że położenie działki nr [...] w strefie nadgranicznej w 1939 r. oraz stacjonowanie wojsk niemieckich w rejonie działki nie miało wpływu na ukształtowanie profilu geologicznego nieruchomości.

III. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 116 ust. 3 pkt 1 p.g.g. poprzez błędne przyjęcie jako podstawy ustaleń map złoża ,,B’’ udostępnionych przez Starostwo Powiatowe w Z., które zostały opracowane przez osobę nieposiadającą uprawnień mierniczego górniczego;

2. art. 140 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 140 ust. 1 p.g.g. poprzez niezasadne przyjęcie, że skarżącego należy obciążyć opłatą dodatkową w sytuacji, gdy nie prowadził on prac polegających na wydobywaniu kopalin;

3. art. 102 ust. 1 i 2 p.g.g. poprzez niezasadne przyjęcie, że mierniczy górniczy jest osobą uprawnioną do wyliczenia ilości wydobytej kopaliny, podczas gdy właściwą osobą jest geolog górniczy;

4. art. 89 ust. 1 p.g.g. i art. 101 ust. 3 poprzez przyjęcie, że skoro ustawodawca nie określił metodyki wyliczenia ilości wydobytej kopaliny, to metodyka ta może być dowolna, a sporządzona dokumentacja ustalająca ilość wydobytej kopaliny nie jest ani dokumentacją geologiczną ani operatem ewidencyjnym, podczas gdy ustalenie ilości wydobytej kopaliny powinno nastąpić w oparciu o dokumentację geologiczną spełniającą wymogi określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 1.07.2015 r. w sprawie dokumentacji geologicznej złoża kopaliny, z wyłączeniem złoża węglowodorów oraz o sporządzony w tym celu operat ewidencyjny spełniający wymogi określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 15.11.2011 r. w sprawie operatu ewidencyjnego oraz wzorów informacji o zmianach zasobów złoża kopaliny, gdyż w przeciwnym razie sporządzona dokumentacja nie ma uwarunkowania formalno-prawnego skoro nie jest wymieniona w przepisach p.g.g.

Wskazując na podniesione zarzuty strona wniosła o uchylenie w całości uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu sprzeciwu strona m.in. podniosła, że stanowczo kwestionuje pomiary przeprowadzone przez geodetę. Dodała, że skarżący był przy nich obecny i widział, że urządzenie miernicze miało problem z nawiązaniem połączenia z satelitą obsługującym system GPS. Nadto widział, że tyczka miernicza za każdym razem była umieszczana w zagłębieniu i zwracał osobie dokonującej pomiarów uwagę, że położenia tyczki mierniczej w trakcie pomiarów powinny być uśrednione, nie zaś zawsze znajdować się w zagłębieniach terenu. Powoduje to, że pomiary mogą być niewiarygodne

W odpowiedzi na skargę Prezes Wyższego Urzędu Górniczego wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Sprzeciw okazał się niezasadny.

Stosownie do art. 64a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej zwana: p.p.s.a.), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw.

Taki sprzeciw został wniesiony w niniejszej sprawie. Sąd potraktował bowiem pismo pełnomocnika z [...] r. zatytułowane "skarga", jako sprzeciw od wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z [...]r. Sąd uznał też, że sprzeciw podlega rozpoznaniu mimo uchybienia terminu do jego wniesienia, podzielając tezę zawartą w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2017 r. sygn. akt II OZ 1206/17, iż skutkiem prawnym ochrony wynikającej z art. 112 k.p.a. w przypadku wniesienia spóźnionego środka zaskarżenia do sądu, który wpłynął z zachowaniem terminu błędnie podanego w pouczeniu, jest obowiązek wojewódzkiego sądu administracyjnego rozpatrywania go bez potrzeby wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu.

W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji błędnie pouczył strony o prawie, terminie i trybie wniesienia skargi od sądu administracyjnego, zamiast sprzeciwu, a skarżący zaskarżył tę decyzję w terminie, o którym został błędnie pouczony.

Dalej wyjaśnić należy zakres kontroli sądowoadministracyjnej w przypadku wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w art. 64a p.p.s.a. W myśl tego przepisu rozpoznając sprzeciw od decyzji sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. sąd administracyjny nie jest zatem władny odnosić się do meritum sprawy. Rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a., a w przypadku uznania, że uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia nie wynikało z przyczyn wymienionych w tym przepisie, sąd jest władny uwzględnić sprzeciw (art. 151a § 1 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 138 § 2 zd. 1 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy wybierając odstępstwo od zasady wydania decyzji merytorycznej przewidzianej w art. 138 § 1 k.p.a. musi więc kierować się nie tylko stwierdzeniem istnienia przesłanek wskazanych w art. 138 § 2 k.p.a., ale też wyjaśnić, dlaczego na tle stanu konkretnej sprawy nie było zasadne rozstrzygnięcie merytoryczne (na podstawie art. 138 § 1 k.p.a.), przy uwzględnieniu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz możliwości wynikających z art. 136 k.p.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

Wydanie zatem w sprawie decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uzasadnione jest wówczas, gdy organ pierwszej instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego lub nawet postępowanie wyjaśniające przeprowadził, ale w rażący sposób naruszył w nim przepisy procesowe uniemożliwiając wydanie rozstrzygnięcia, a do wydania rozstrzygnięcia nie jest wystarczające przeprowadzenie przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 136 k.p.a.

Mając na względzie powyższe, w ramach niniejszej sprawy Sąd mógł badać decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z [...] r. wyłącznie przez pryzmat zasadności uchylenia decyzji organu I instancji.

Zaskarżona decyzja, której podstawę stanowił art. 138 § 2 k.p.a., wydana została w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej za wydobycie w okresie od kwietnia 2015 r. do 24 maja 2016 r. kopaliny, tj. kruszywa naturalnego - piasku bez wymaganej koncesji z terenu działki o nr ewid. [...] położonej w miejscowości C.

Wydaną decyzję kasatoryjną organ umotywował naruszeniem przez organ I instancji przepisów postępowania. Naruszenie to w konsekwencji uniemożliwiało właściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego, tj. prawidłowe ustalenie opłaty podwyższonej. Co warte podkreślenia, na tego rodzaju uchybienia zwracał uwagę sam skarżący w odwołaniu, a następnie w sprzeciwie, domagając się w istocie od Prezesa WUG skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji celem usunięcia wad procesowych.

W kontrolowanej sprawie organ II instancji uznał, że ze względu na uchybienie wymogom określonym w szczególności w przepisach art. 7 i art. 77 k.p.a., obowiązkiem organu I instancji jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w znacznym zakresie. Powinno ono obejmować czynności związane z istotą sprawy, czyli wymiarem opłaty podwyższonej. Mianowicie, jak wskazał organ odwoławczy, wykonując obmiar geodezyjny metodą pozycjonowania satelitarnego mierniczy wykonał model terenu przed eksploatacją, do którego wykorzystał pikiety górnej pierwotnej krawędzi wyrobiska, pikiety z terenu nieprzekształconego w centralnej części wyrobiska, a także pikiety powstałe poprzez wektoryzację rastra mapy z pierwotną rzeźbą terenu oraz model terenu po eksploatacji wykonany na podstawie obmiaru z [...] r. Jednakże w celu uzyskania dokładniejszej średniej rzędnej wysokościowej odsłoniętego terenu należało zagęścić siatkę punktów pomiarowych w zachodniej części działki, w rejonie lokalizacji otworu geologicznego nr [...]. Co więcej, zdaniem organu II instancji, w obliczeniach Dyrektor OUG nie uwzględnił wszystkich punktów pomiarowych określających przestrzeń nienaruszoną robotami w centralnej części działki. Przy obliczaniu kubatury modelu przestrzennego "przed eksploatacją" uwzględnił tylko punkty o nr [...] – [...], natomiast nie uwzględnił pikiet o nr [...] – [...], co budzi istotne wątpliwości co do rzetelności obliczeń. Przyjęcie do stworzenia modelu tylko części punktów pomiarowych, w ocenie organu II instancji, spowodowało zawyżenie kubatury przyjętego do obliczeń modelu "sprzed eksploatacji", co mogło zniekształcić końcowy wynik obliczeń ilości kopaliny wydobytej, a co za tym idzie - wysokość ustalonej opłaty podwyższonej. Prowadzone ponownie postępowanie powinno więc zmierzać w kierunku usunięcia w/w uchybień.

Ponadto zgromadzona w aktach dokumentacja obliczeniowa wymaga uzupełnienia, bowiem nie zawiera szkiców z podziału siatki trójkątów, co z kolei nie pozwala na weryfikację prawidłowości obliczeń w programie Win Kalk (program służący do dokonywania obliczeń ubytków wybranej przestrzeni). Również ten brak dowodowy uniemożliwiał weryfikację poczynionych obliczeń, jednakże samoistnie, bez uprzedniego stworzenia właściwego modelu punktów pomiarowych, nawet uzupełnienie w/w szkiców nie pozwoliłoby na rzetelne ustalenie ilości wydobytej kopaliny.

Również kwestia pomiaru wierzchowiny zwałowiska wewnętrznego wzbudziła wątpliwości Prezesa WUG. Organ ten zauważył, że według ustaleń pierwszoinstancyjnych, kubatury wybranej przestrzeni nie można pomniejszyć o kubaturę nadkładu, gdyż nadkład byłby dwukrotnie odjęty. Tymczasem przedłożone w aktach dowody nie wskazują, aby część nadkładu została z powrotem przemieszczona do wyrobiska, co przyjętą przez organ I instancji metodykę czyni błędną. Również to wymaga przeprowadzenia stosownego postępowania dowodowego.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według kryteriów określonych w art. 64e p.p.s.a. – mając na uwadze dostrzeżone przez Prezesa WUG uchybienia w postępowaniu organu I instancji - Sąd doszedł do przekonania, że organ odwoławczy wydał tę decyzję z poszanowaniem art. 138 § 2 k.p.a. Organ odwoławczy wykazał konieczność przeprowadzenie ponownego postępowania w celu ustalenia pełnego stanu faktycznego i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazał, że decyzja pierwszoinstancyjna wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, a także wskazał konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy.

Zauważyć ponownie należy, że w niniejszej sprawie Sąd rozpoznawał sprzeciw od decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., a nie skargę. Sprzeciw nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji ani prawidłowości zastosowania przez organ drugiej instancji przepisów prawa procesowego, niezwiązanych z podstawami kasatoryjnymi. Sprzeciw jest wyrazem zakwestionowania przez stronę uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi, ale jako rozstrzygnięcia właśnie o charakterze kasatoryjnym. Kontrola dokonywana przez sąd administracyjny w ramach tego środka ma więc wyłącznie charakter formalny. Innymi słowy, kontrola prawidłowości decyzji w ramach rozpoznania sprzeciwu oznacza konieczność dokonania przez Sąd oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ drugiej instancji w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty dysponując materiałem dowodowym pozwalającym rozstrzygnąć sprawę co do jej istoty. Wprawdzie postępowanie odwoławcze, co do zasady, jest postępowaniem, w którym materiał dowodowy zgromadzony przez organ pierwszej instancji może być uzupełniony, niemniej organ odwoławczy może to uczynić jedynie w niezbędnym zakresie wyznaczonym treścią art. 136 k.p.a. W żadnym natomiast razie organ odwoławczy nie może zastępować organu pierwszej instancji w prowadzeniu postępowania zmierzającego do wyjaśnienia kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia istoty sprawy, ponieważ prowadziłoby to do naruszenia zasady dwuinstancyjności. Taka sytuacja wystąpiła w przedmiotowej sprawie, bowiem kwestia uchybień procesowych w odniesieniu do obmiaru wyrobiska, a co za tym idzie wysokości opłaty podwyższonej, stanowiła istotę rozstrzygnięcia.

Zwrócić trzeba uwagę i na to, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zainicjowanym sprzeciwem nie stosuje się art. 33 p.p.s.a. (art. 64b § 3 p.p.s.a.), co oznacza, że w postępowaniu tym uczestniczy tylko strona, która wniosła sprzeciw, oraz organ administracji publicznej, który wydał zaskarżoną decyzję, a prawa do udziału w postępowaniu sądowym pozbawione są pozostałe strony postępowania administracyjnego. Jednocześnie wyrok zapadły w następstwie rozpoznania sprzeciwu zaskarżalny jest tylko w przypadku jego oddalenia, co oznacza, że od orzeczenia uwzględniającego sprzeciw i uchylającego zaskarżoną nim decyzję jakikolwiek środek zaskarżenia nie przysługuje (art. 151a § 3 p.p.s.a.). Co za tym idzie, w postępowaniu zainicjowanym sprzeciwem ograniczenia doznają takie konstytucyjnie chronione wartości, jak prawo obywatela do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz zawarta w art. 176 ust. 1 Konstytucji zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego. Jednocześnie jakakolwiek regulacja nie wyłącza w stosunku do orzeczeń sądów administracyjnych wydawanych w następstwie rozpoznania sprzeciwu stosowania art. 170 p.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Dla uniknięcia ewentualnej oceny przepisów p.p.s.a. ustanawiających instytucję sprzeciwu od decyzji jako sprzecznych z Konstytucją należy je zatem wykładać w taki sposób, aby nie naruszały one wprost, czy też pośrednio, wskazanych wyżej regulacji rangi konstytucyjnej. W szczególności dotyczy to art. 64e p.p.s.a., w którym ustawodawca wskazał, że rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Badanie przez Sąd rozpoznający sprzeciw zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 138 § 2 k.p.a. nie może dotyczyć takich zagadnień, które mają chociażby pośredni wpływ na treść merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej i musi ograniczyć się do ściśle formalnego zbadania, czy uchylając decyzję organ odwoławczy powołał się na przesłanki wskazane w art. 138 § 2 k.p.a., w tym czy wykazał wydanie decyzji pierwszoinstancyjnej z naruszeniem przepisów postępowania oraz czy wykazał, że konieczny - w jego ocenie - do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, przez co uniemożliwia uzupełnienie postępowania przez organ odwoławczy bez naruszenia zasady dwuinstancyjności. Sąd rozpoznając sprzeciw nie może natomiast weryfikować, czy organ II instancji trafnie zidentyfikował okoliczności istotne dla sprawy, albowiem w ten sposób wkroczyłby w materię z zakresu prawa materialnego, to jest w proces odkodowania z treści przepisu prawa materialnego hipotezy normy w nim zawartej, uzasadniającej jego zastosowanie. Dokonanie zaś tego rodzaju ocen przy wyłączeniu instancyjnej kontroli sądowej w przypadku uwzględnienia sprzeciwu, naruszyłby konstytucyjnie chronione uprawnienia obywateli. Tego rodzaju ocen mających wpływ na prawa i obowiązki obywateli sąd administracyjny dokonywać bowiem może jedynie w postępowaniu ze skargi na decyzję ostateczną, kończącą postępowanie w sprawie, w którym zagwarantowane jest prawo do sądu wszystkich stron postępowania administracyjnego oraz pełna dwuinstancyjność postępowania sądowego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 10 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Po 1152/17). Czyni to tego rodzaju zarzuty podniesione w sprzeciwie chybionymi. Zarzuty te nie dotyczą bowiem zakresu rozpoznania sprawy wynikającego z art. 64e w zw. z art. 151a § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a.

Skoro rozstrzygając niniejszą sprawę Sąd kontrolował decyzję objętą sprzeciwem jedynie w kontekście art. 138 § 2 k.p.a., to nie może wiążąco wypowiedzieć się co do przyjętej przez organ II instancji wykładni przepisów prawa materialnego w których dopatrzył się istnienia podstaw do zastosowania art. 140 i art. 141 p.g.g. Zagadnieniami tymi zajmować się będzie sąd administracyjny przy rozpoznaniu sprawy z ewentualnej skargi na przyszłą decyzję ostateczną, o ile taka zostanie wydana.

Reasumując, w opinii Sądu, przy przyjętej przez organ odwoławczy argumentacji wydanie decyzji kasatoryjnej było uzasadnione i nie narusza art. 138 § 2 k.p.a. Wskazane uchybienia procesowe w postępowaniu pierwszoinstancyjnym skutkowały bowiem koniecznością wyjaśnienia sprawy w zakresie, który ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, stosownie do art. 138 § 2 k.p.a. Organ odwoławczy wypełnił przy tym dyspozycję art. 138 § 2 k.p.a. i wskazał, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jednocześnie zarówno argumentacja sprzeciwu, jak i analiza akt sprawy, nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Na marginesie Sąd zauważa, że decyzja organu odwoławczego wydana została zgodnie z żądaniem odwołania. Także w sprzeciwie skarżący domaga się m.in. weryfikacji obliczeń przyjętych za podstawę wymiaru opłaty podwyższonej, co było podstawą zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.

Końcowo Sąd zauważa, że zaskarżona decyzja zawiera błędne pouczenie o możliwości wniesienia od niej skargi do sądu administracyjnego. Uchybienie to, jak już nadmieniono, nie miało wpływu na rozstrzygnięcie Sądu, tym nie mniej wymaga odnotowania, aby zapobiec jego powieleniu w przyszłości.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., oddalił sprzeciw jako bezzasadny.