Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 242/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 285 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
article: art. 151 ust. 1, art. 200 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Protokolant: Asystent sędziego Marzena Cybulska – Kulesza, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2021 r. sprawy ze skargi L.P. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 14 grudnia 2020 r. nr (...) w przedmiocie stypendium doktoranckiego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 listopada 2020 r. nr [...] Rektor Uniwersytetu [...] przyznał L. P. - doktorantce 3-go roku Środowiskowych Studiów Doktoranckich na Wydziale Oceanografii i Geografii Uniwersytetu [...], stypendium doktoranckie w roku akademickim 2020/2021 w wysokości 1.470 zł miesięcznie.

W podstawie prawnej decyzji przywołano art. 200 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym ( Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.; powoływanej dalej w skrócie także jako "p.s.w." , art. 280 i art. 285 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1669) powoływanej dalej także jako "ustawa wprowadzająca", § 12 ust. 1 w zw. z § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r. poz. 1696) oraz § 2 ust. 2 w zw. z § 5 oraz § 1 ust. 2 zarządzenia nr 87/R/15 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 28 lipca 2015 r. w sprawie przyznawania stypendium doktoranckiego na Uniwersytecie [...].

Na podstawie art. 107 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", wobec uwzględnienia w całości żądania wnioskodawczyni, organ odstąpił od uzasadnienia wydanej decyzji.

L. P. zwróciła się do Rektora Uniwersytetu [...] z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznania stypendium doktoranckiego. Nie zgadzając się z wysokością przyznanego stypendium doktoranckiego skarżąca wniosła o przyznanie stypendium doktoranckiego w wysokości 1.923 zł. W treści wniosku, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 lipca 2019 r. (sygn. akt III SA/Kr 342/19), L. P. podniosła zarzut błędnej wykładni przepisu art. 258 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r.- Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Decyzją z dnia 14 grudnia 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., art. 279 ust. 1, art. 280 i art. 285 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, art. 207 ust. 1 i 2 oraz art. 200 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, § 12 ust. 1 w zw. z § 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich oraz § 7 ust. 2 w zw. z § 1 ust. 2 zarządzenia nr 87/R/15 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 28 lipca 2015 r. w sprawie przyznawania stypendium doktoranckiego na Uniwersytecie [...], Rektor Uniwersytetu [...] utrzymał w mocy decyzję własną wydaną w dniu 3 listopada 2020 r.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Rektor wskazał, że zgodnie z art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy. W ocenie organu, z uwagi na wygaszanie studiów doktoranckich i konieczność zapewnienia ciągłości przepisów dotyczących doktorantów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, przepis art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej odnosi się również do określenia wysokości stypendium doktoranckiego. Zabieg ten był przez ustawodawcę zamierzony, a słuszność takiego rozumowania potwierdza oficjalny komunikat Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Na poparcie zajętego stanowiska organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym skoro ustawodawca przewidział możliwość przyznania stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 uchylonej ustawy, to jego intencją było również prowadzenie postępowania w przedmiocie przyznania tego stypendium w oparciu o dotychczasowe regulacje, które się do niego odnosiły, mimo utraty przez nie mocy prawnej.

Rektor wskazał, że w przepisie art 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej chodzi o minimalne wynagrodzenie asystenta wskazane w rozporządzeniu z dnia 2 grudnia 2016r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 2063). Przepis ten, zawierający odesłanie do ww. rozporządzenia wydanego na podstawie art. 151 ust. 1 uchylonej ustawy (to jest ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym), stanowi podstawę stosowania przepisów ww. rozporządzenia w zakresie określającym kwotę minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta.

Organ stwierdził, że taka interpretacja przepisu art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej jest prawidłowa zarówno w świetle wykładni językowej jak i wykładni systemowej oraz celowościowej. Na tle przepisów ustawy wprowadzającej dotyczących szeroko rozumianego statusu studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 oraz sytuacji doktorantów takich studiów, nie zachodziła konieczność samego definiowania pojęcia "minimalne wynagrodzenie asystenta". Fakt, że nowa ustawa ani rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2018 r. (Dz. U z 2018 r. poz. 1838) nie operuje pojęciem "minimalne wynagrodzenie zasadnicze asystenta" wynika wyłącznie z przyjęcia całkowicie nowej zasady wyliczania miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego w uczelni publicznej. Jako podstawę ustalania wysokości wynagrodzeń wszystkich nauczycieli akademickich, w przeciwieństwie do regulacji dotychczasowej, przyjęto bowiem wyłącznie "wynagrodzenie profesora". Nie oznacza to jednak, że na gruncie nowej ustawy nie istnieje desygnat pojęcia "minimalne wynagrodzenie asystenta". Jest on bowiem konsekwencją przyjętej w nowej ustawie zasady ustalania wynagrodzeń nauczycieli akademickich wynikającej z art. 137 ust. 1, zgodnie z którym wysokość miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego w uczelni publicznej dla nauczyciela akademickiego nie może być niższa niż 50% wynagrodzenia profesora, czyniąc wyjątek, jeżeli chodzi o wynagrodzenie profesora uczelni i adiunkta.

Organ stwierdził, że gdyby ustawodawca chciał określić minimalną wysokość stypendium doktoranckiego dla doktorantów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 w odniesieniu do przepisów ustawy wprowadzającej z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wówczas nie użyłby w art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej słów: "o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy". Powyższy przepis, zgodnie z regułami wykładni językowej, należy interpretować w całości. Brak więc podstaw aby w drodze zastosowania w sposób nieprawidłowy wykładni językowej przyjmować za celowe odwołanie się ustawodawcy jedynie do definicji "minimalnego wynagrodzenia asystenta", a całkowicie pomijać treść przepisu dotyczącego obowiązku stosowania przepisów wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 ustawy uchylonej.

W konsekwencji, właściwe jest stosowanie do przyznawania stypendium doktoranckiego, w tym ustalenia jego wysokości, przepisu art 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej w pełnym brzmieniu, tym bardziej, że ww. przepis zawiera wyraźne odesłanie do przepisów wydanych na podstawie art. 151 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. Zatem zgodnie z intencją ustawodawcy, ustalając wysokość stypendium doktoranckiego należy zastosować przepisy uchylonego rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku L. P. wniosła o uchylenie decyzji Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 14 grudnia 2020 r., podnosząc zarzuty obejmujące:

1) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, to jest:

a) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji wydanej w pierwszej instancji, podczas gdy zachodziły przesłanki do jej uchylenia na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.;

b) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego przez:

a) błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej poprzez uznanie, że powołany przepis nakazywał zastosowanie art. 151 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i wydanego na jej podstawie rozporządzenia wykonawczego z 2016 r., co dawało kwotę stypendium doktoranckiego w wysokości 1.470 zł miesięcznie, podczas gdy art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej powinien być rozumiany jedynie jako odsyłający do art. 151 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i ww. rozporządzenia wykonawczego w zakresie zdefiniowania instytucji "minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta", a nie co do określenia samej wysokości wynagrodzenia asystenta (na podstawie której następnie określona została minimalna wysokość stypendium doktoranckiego);

b) niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 151 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i wydanego na jego podstawie rozporządzenia wykonawczego, polegające na zastosowaniu tych przepisów w celu określenia wysokości minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, decydującej o wysokości stypendium doktoranckiego, mimo że nie mogły one znaleźć zastosowania w takim zakresie, w związku z przepisami art. 70 ust. 4 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

c) błędną wykładnię i odmowę zastosowania art. 137 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a także przepisów rozporządzenia wykonawczego z 2018 r., to jest rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej, na podstawie którego określa się minimalne wynagrodzenie zasadnicze asystenta, polegające na tym, że normy wskazanych przepisów nie mogą być zastosowane dla określenia wysokości wynagrodzenia asystenta, które w dalszej kolejności jest wykorzystywane dla określenia minimalnej wysokości stypendium doktoranckiego udzielanego po 1 października 2018 r., podczas gdy ww. normy należało zastosować; niezastosowanie wskazanych norm było także naruszeniem konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 w zw. z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP) w stosunku do doktorantów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że wykładnia językowa prowadzić powinna w przedmiotowej sprawie do niestosowania przepisów derogowanych do sposobu ustalania wysokości stypendium doktoranckiego.

Powołując się na reguły wykładni systemowej i funkcjonalnej, skarżąca wskazała, że całokształt przepisów regulujących materię szkolnictwa wyższego nie powinien prowadzić do wewnętrznych sprzeczności. Takie sprzeczności wystąpiłyby natomiast gdyby uznać za trafne stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji. Powołując się na cel regulacji, jakim jest wprowadzenie pewnego rodzaju urealnienia tego stypendium do uwarunkowań rynkowych i związanych z siłą nabywczą pieniądza skarżąca wskazała, że trudno znaleźć jakiekolwiek usprawiedliwienie, dla którego stypendium miałoby pozostawać na niezmiennym poziomie przez cały okres studiów. Niewątpliwie jego realna wartość po kilku latach byłaby niższa niż na początku. Mając to na uwadze ustawodawca celowo nie wprowadził sztywnej kwoty stypendium. Przyjęcie odmiennego rozumienia przepisów jest w ocenie skarżącej nieprawidłowe. Powoduje również nieuprawnione różnicowanie sytuacji doktorantów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Organ podkreślił dodatkowo, że przyznanie skarżącej stypendium w niższej wysokości niż przysługująca doktorantom, którzy rozpoczęli studia doktoranckie w ramach szkoły doktorskiej powołanej począwszy od roku akademickiego 2019/2020 nie narusza konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Celem ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz przepisów tą ustawę wprowadzających jest bowiem określenie nowego modelu kształcenia doktorantów. Z tego względu nie można uznać, że uczestnicy dotychczasowych studiów doktoranckich oraz doktoranci kształcący się w szkołach doktorskich należą do tej samej ustawowo wyodrębnionej kategorii, skoro celem ustawodawcy było zróżnicowanie sytuacji prawnej obu wskazanych grup podmiotów. Przestrzeganie zasady równości wobec prawa oznacza natomiast obowiązek równego traktowania wszystkich podmiotów zaliczonych do tej samej kategorii, ustalonej z uwagi na przypisanie im wspólnej istotnej cechy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Spór, który w realiach rozpoznawanej sprawy dotyczy wysokości kwoty stypendium doktoranckiego przyznanego skarżącej, powstał w związku ze zmianą stanu prawnego dotyczącego systemu kształcenia oraz uprawnień doktorantów.

Na mocy przepisu art. 169 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z dniem wejścia ustawy wprowadzającej utraciła moc ustawa z dnia 25 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. Stosownie do art. 1 ustawy wprowadzającej, ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (powoływana dalej w skrócie jako "p.s.w.n.") weszła w życie z dniem 1 października 2018 r. z wyjątkiem jej przepisów wymienionych w art. 1 pkt 1) do 6).

Z powyższej regulacji wynika, że od dnia 1 października 2018 r. aktem prawnym określającym zasady funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego i nauki jest ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce a także przepisy ustawy wprowadzającej, w warunkach, na zasadach i w terminach określonych w jej Rozdziale 3 zatytułowanym: "Przepisy uchylające, przejściowe, dostosowujące i końcowe", w tzw. okresie przejściowym. W powstałej sytuacji, wobec utraty mocy obowiązującej przez ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym (p.s.w.), materialnoprawną podstawę przyznania stypendium doktoranckiego, objętego dyspozycją art. 200 ust. 1 ustawy uchylonej stanowią przepisy art. 285 ust. 1 i ust. 2 ustawy wprowadzającej.

Zgodnie z art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy. W art. 285 ust. 2 ustawy wprowadzającej wskazano, że decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w instytucie naukowym Polskiej Akademii Nauk, instytucie badawczym oraz międzynarodowym instytucie naukowym - dyrektor tego instytutu.

Z treści art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej wynika, że decyzja w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego jest decyzją uznaniową, o czym świadczy użyty w treści art. 285 ust. 1 zwrot "uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich mogą otrzymywać stypendium doktoranckie".

Skarżąca wskazuje na inne niż organ orzekający przepisy właściwe dla ustalenia minimalnej wysokości stypendium, które może być przyznane wnioskodawcom określonym w art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej, to jest uczestnikom studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020, a więc rozpoczętych poza systemem szkoły doktorskiej, o której mowa w art. 198 p.s.w.n. Różnica stanowisk stron w tym zakresie wynika z odmiennej interpretacji przepisu art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej, a konkretnie z odmiennego rozumienia odesłania, o którym mowa w tym przepisie.

Zdaniem organu, skoro w art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej ustawodawca wprost wskazał, że doktorantom funkcjonującym poza nowopowołaną szkołą doktorską może być przyznane stypendium w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy, oznacza to, że minimalna wysokość stypendium dla tej grupy wnioskodawców każdorazowo wyniesie 60 % wynagrodzenia zasadniczego asystenta, określonego kwotowo w rozporządzeniu wykonawczym wydanym na podstawie art. 151 ust. 1 p.s.w., to jest w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej. W § 2 powołanego rozporządzenia wykonawczego wskazano, że w załączniku nr 1 do tego rozporządzenia ustala się tabele miesięcznych minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli akademickich, gdzie minimalne zasadnicze wynagrodzenie asystenta przewidziano w wysokości 2.450 zł (stosownie do lp. 3 tabeli A załącznika nr 1 do rozporządzenia). Mając to na uwadze, organ przyznał skarżącej stypendium w wysokości 1.470 zł (to jest 60 % z 2.450 zł).

Z kolei zdaniem skarżącej wysokość stypendium przyznanego jej na rok akademicki 2020/2021 została zaniżona. Skarżąca nie neguje, że jej stypendium stosownie do treści art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej winno wynosić 60 % minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta. Podnosi jednak, że treść art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej powinna być interpretowana jako odsyłająca do art. 151 p.s.w. i wydanego na podstawie tego przepisu rozporządzenia wykonawczego (to jest rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 grudnia 2016 r.) tylko w odniesieniu do samego pojęcia "wynagrodzenie asystenta", ale już nie do wynikającej z tych przepisów wysokości tego wynagrodzenia. W ocenie skarżącej, przyznane jej na rok akademicki 2020/2021 stypendium doktoranckie powinno zatem wynosić miesięcznie 1.923 zł., która to kwota odpowiada 60 % zasadniczego wynagrodzenia asystenta według aktualnie obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa.

Zdaniem skarżącej wysokość przyznanego jej stypendium powinna być bowiem wyliczona przy uwzględnieniu aktualnego minimalnego wynagrodzenia zasadniczego dla asystenta, które - po utracie mocy obowiązującej przez ustawę z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych - wylicza się jako procentową pochodną wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej, to jest przy uwzględnianiu treści art. 137 p.s.w.n. oraz wydanego na podstawie ust. 2 tego przepisu rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dnia 25 września 2018 r. w sprawie miesięcznego minimalnego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora uczelni publicznej Zgodnie z art. 137 p.s.w.n. wysokość miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego w uczelni publicznej dla nauczyciela akademickiego nie może być niższa niż 50 % wynagrodzenia profesora, z tym, że dla profesora uczelni – wynosi nie mniej niż 83 % wynagrodzenia profesora, a dla adiunkta wynosi nie mniej niż 73 % wynagrodzenia profesora (art. 137 ust. 1), którego wysokość zostanie określona przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki określonego w drodze rozporządzenia (art. 137 ust. 2). Na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 137 ust. 2 cyt. ustawy Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wydał w dniu 25 września 2018 r. rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej, określając je w § 1 w wysokości 6.410 zł. Mając na uwadze powyższe regulacje, w ocenie skarżącej kwota 60 % wynagrodzenia asystenta, o którym mowa w art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej to kwota 60 % z 50% wynagrodzenia profesora, co daje 1.923 zł (0,6 x [0,5 x 6.410 zł]).

Skarżąca akcentuje przy tym, że wywodzi powyższe biorąc w szczególności pod uwagę wykładnię systemową i funkcjonalną art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej. Kwoty stypendiów i wynagrodzeń w nowej ustawie są zawsze zrelatywizowane do aktualnego wynagrodzenia profesora, co zapewnia automatyczną waloryzację stawek i równomierność zmian wysokości świadczeń uzyskiwanych na uczelni.

W ocenie skarżącej ustawodawca celowo nie wprowadził sztywnej kwoty stypendium, lecz uzależnił ją od wynagrodzenia asystenta, aby było ono urealnione – to jest pozwalało na pozyskiwanie przez doktoranta środków pieniężnych stanowiących wartość ekonomiczną przyjętą przez ustawodawcę w momencie wydawania przepisu. Ustawodawca nie może bowiem przewidzieć zmian, jakie będą zachodziły w gospodarce, stąd też posiłkuje się aktami wykonawczymi i uzależnianiem wysokości stypendiów od wysokości wynagrodzeń w określonej branży. W przeciwnym wypadku stypendium, które może zostać przyznane doktorantom, którzy rozpoczęli studia przed rokiem akademickim 2019/2020 zostałoby zamrożone do końca okresu ich studiów doktoranckich.

W ocenie skarżącej, przyjęty w zaskarżonej decyzji sposób wyliczenia minimalnej kwoty stypendium narusza zasadę wyrażoną w przepisach art. 32 ust. 1 i art. 70 ust. 4 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), to jest zasadę równości wobec prawa, w nieuprawniony sposób różnicując kwotę stypendiów doktoranckich przyznawanych doktorantom w zależności od czasu rozpoczęcia przez nich studiów doktoranckich, na niekorzyść tych osób, które stały się uczestnikami studiów doktoranckich przed rozpoczęciem funkcjonowania szkół doktorskich, o których mowa w art. 198 p.s.w.n. to jest przed 1 października 2019 r.

Rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy - na tle zaprezentowanych przeciwstawnych stanowisk obydwu stron – wymagało dokonania kompleksowej wykładni art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej.

Należy podkreślić, że art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej jest przepisem intertemporalnym, mającym za zadanie uregulowanie sytuacji o charakterze tymczasowym, przejściowym (studia doktoranckie na dotychczasowych zasadach prowadzone będą bowiem do 31 grudnia 2023 r.). Wobec swej istoty przepisy intertemporalne odwołują się zwykle w swej treści również do przepisów, które utraciły moc obowiązującą. Istotą przepisów intertemporalnych jest bowiem wskazanie, czy do danego stanu faktycznego, który zaistniał przed wejściem w życie nowego prawa, zastosowanie mają przepisy nowe, czy też obowiązujące dotychczas.

W art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej nie poprzestano, wbrew interpretacji skarżącej - na wskazaniu, że wysokość stypendium dla uczestników studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 odpowiada 60 % minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta. Dokonana przez skarżącą interpretacja wskazanego przepisu, zdaniem Sądu, w nieuprawniony sposób eliminuje z jego treści wyrażenie "o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 tej ustawy" i pomija jego znaczenie jako przepisu odsyłającego do aktu wykonawczego, to jest do rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej.

Nie ulega wątpliwości, że rozporządzenie to utraciło moc obowiązującą wraz z utratą mocy obowiązującej przez ustawę z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym. Jednak zawarte w art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej odesłanie do zasad określonych tym rozporządzeniem nie może być uznawane za błąd ustawodawcy. Jak wskazano wyżej, odesłanie to ma bowiem charakter przejściowy, umożliwiający przyznanie doktorantom, którzy studia doktoranckie rozpoczęli przed rokiem akademickim 2019/2020, stypendiów na dotychczasowych zasadach. Przy tego rodzaju i treści odesłania nie można zatem uznać, że odnosi się ono tylko do wybranych przepisów, a do pozostałych nie, bowiem ustawodawca w przepisie art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej takiego zastrzeżenia nie uczynił. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawodawca w powołanym rozporządzeniu określił kwotowo wynagrodzenie asystenta. Jeśli zatem przepisy wprowadzające odsyłają w celu określenia stypendium do tego rozporządzenia (wydanego na podstawie art. 151 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym), to nie sposób twierdzić, że odesłanie to nie dotyczy jednoznacznie określonej w nim kwoty. Gdyby taka była wola ustawodawcy, to analizowane odesłanie byłoby w ogóle zbyteczne.

Brak podstaw, aby dokonywać wykładni językowej art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej, przyjmując za celowe odwołanie się ustawodawcy jedynie do pojęcia "minimalnego wynagrodzenia asystenta" a całkowicie pomijać treść zapisu dotyczącego obowiązku stosowania w celu ustalenia wysokości stypendium przepisów rozporządzenia wykonawczego wydanego na podstawie art. 151 ust. 1 p.s.w.

Stypendium doktoranckie przyznano zatem skarżącej w kwocie wynikającej z art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej i przepisów prawa, do których ta regulacja odsyła.

Sąd rozważył, że minimalna wysokość stypendiów doktoranckich przyznawanych na podstawie art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej jest niższa od minimalnej wysokości stypendiów doktoranckich przyznawanych tym doktorantom, którzy rozpoczęli kształcenie w szkole doktorskiej, a więc po 1 października 2019 r.

Zdaniem Sądu, wbrew stanowisku strony skarżącej, zróżnicowanie to nie narusza konstytucyjnej zasady równości, wynikającej z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zgodnie z licznym i utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok TK z 18 czerwca 2013 r. sygn. K 37/12, OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 60) zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych) charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Dopuszczalne jest natomiast niejednolite traktowanie przez prawo podmiotów niemających istotnej cechy wspólnej. Jednocześnie z orzecznictwa Trybunału wynika, że na gruncie zasady równości dopuszczalne jest odmienne traktowanie podmiotów podobnych. Zasada ta nie ma bowiem charakteru absolutnego. Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą być jednak przekonująco uargumentowane. Muszą pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma, oraz służyć realizacji tego celu. Wymagają racjonalnego uzasadnienia. Zróżnicowanie musi być ponadto proporcjonalne, to znaczy pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku nierównego potraktowania podmiotów podobnych. Odstępstwa od zasady równości muszą także być uzasadnione innymi wartościami i zasadami konstytucyjnymi (zob. np. wyrok TK z 3 października 2000 r. sygn. K 33/99, OTK ZU nr 6/2000, poz. 188).

Nowy system kształcenia, uprawnień i obowiązków doktorantów określony w obecnie obowiązującej ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce zasadniczo odbiega od dotychczasowego, przyjętego w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym. Niewątpliwie obydwie grupy doktorantów, zróżnicowane stosownie do daty, w której rozpoczęły studia doktoranckie zmierzają do tego samego celu, którym jest przygotowanie rozprawy doktorskiej oraz zdobycie stopnia naukowego doktora. Niemniej, skala modyfikacji zasad studiów doktoranckich prowadzonych w ramach szkół doktorskich w odniesieniu do poprzedniego reżimu prawnego regulującego takie studia pozwala na stwierdzenie, że różnice między tymi grupami doktorantów są istotne i uzasadniają zastosowanie przez ustawodawcę odmiennych zasad przyznawania stypendiów.

Pod rządami poprzedniej ustawy kształcenie doktorantów odbywało się w ramach studiów doktoranckich, prowadzonych przez uprawnioną jednostkę organizacyjną uczelni, instytut naukowy Polskiej Akademii Nauk, instytut badawczy lub międzynarodowy instytut naukowy. Wymogi do prowadzenia studiów doktoranckich określał art. 195 ust. 1 p.s.w. Uprawnione były do tego jednostki posiadające uprawnienie do nadawania stopnia doktora habilitowanego albo co najmniej dwa uprawnienia do nadawania stopnia doktora. Studia doktoranckie mogły być prowadzone wyłącznie w zakresie dyscyplin odpowiadających tym uprawnieniom. Jednostki posiadające wyłącznie jedno uprawnienie do nadawania stopnia naukowego doktora mogły nadawać stopień doktora wyłącznie w trybie eksternistycznym (bez realizacji studiów doktoranckich przez osobę ubiegającą się o nadanie stopnia doktora). Poprzednia ustawa przewidywała również możliwość prowadzenia środowiskowych studiów doktoranckich przez jednostki organizacyjne uczelni oraz jednostki naukowe posiadające uprawnienia do prowadzenia studiów doktoranckich. Studia te mogły być prowadzone jako studia stacjonarne lub niestacjonarne, za które podmiot je prowadzący mógł pobierać opłatę. Podmiot ten mógł, w odróżnieniu od studiów wyższych, prowadzić wyłącznie studia niestacjonarne, a w przypadku uczelni niepublicznych, które nie otrzymywały dotacji, również odpłatne stacjonarne studia doktoranckie. Każdy z uczestników studiów doktoranckich w tym reżimie posiadał oczywiście status doktoranta, jednak stypendium doktoranckie mogli uzyskać jednie doktoranci stacjonarnych studiów doktoranckich w wysokości nie niższej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta ustalonego w przepisach o wynagradzaniu nauczycieli akademickich. Stypendium doktoranckie nie było przyznawane automatycznie i nie było powiązane jedynie z posiadaniem statusu doktoranta, ale wymagało spełnienia innych kryteriów. Co istotne, stypendium doktoranckie dla uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich było również przewidziane jako przyznawane niezależnie od otrzymywanych przez doktoranta:

1) świadczeń ze środków funduszu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów, o którym mowa w art. 199 ust. 1 pkt 1-4 p.s.w.;

2) środków w ramach pomocy materialnej, o której mowa w art. 199a p.s.w.;

3) stypendiów naukowych, o których mowa w art. 199b p.s.w.;

4) stypendiów za wybitne osiągnięcia, o którym mowa w:

a) art. 199 ust. 1 pkt 5 p.s.w.;

b) art. 37 a ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 o instytutach badawczych;

c) art. 70 a ustawy z dnia 30 kwietnia o Polskiej Akademii Nauk;

5) stypendium doktorskiego, o którym mowa w art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki.

Pod rządami nowej ustawy system kształcenia doktorantów został zasadniczo zmieniony poprzez wprowadzenie w art. 198 p.s.w.n. instytucji szkół doktorskich powoływanych przez rektorów i prowadzonych co do zasady przez uczelnię akademicką, Instytut Polskiej Akademii Nauk, instytut badawczy albo instytut międzynarodowy - posiadające kategorię naukową A+ albo B+ co do zasady w najmniej 2 dyscyplinach. Jednocześnie ustawodawca ograniczył możliwość prowadzenia szkół doktorskich w danej dyscyplinie do trzech takich szkół. Za kształcenie w szkole doktorskiej nie pobiera się opłat. Jednocześnie każdy doktorant nieposiadający stopnia doktora otrzymuje stypendium doktoranckie na łączny okres 4 lat. Zlikwidowane zostały dodatkowe warunki przyznania stypendium doktoranckiego - dla jego uzyskania co do zasady wystarczające jest obecnie posiadanie statusu doktoranta (o ile nie posiada się już wcześniej uzyskanego stopnia doktora). Oznacza to, że w przypadku osób, które miały rozpocząć studia doktoranckie w roku akademickim 2019/2020 i później, każdy z kształcących się w szkole doktorskiej otrzymuje z tytułu bycia doktorantem stypendium doktoranckie, a kwestie oceny przygotowania i realizacji planu badawczego pozostawione zostały komisjom (art.202 ust. 2, 3, 4) i decydują o pozostaniu lub skreśleniu z listy doktorantów (art. 203 ust.1 pkt 1) pozostając bez wpływu na przyznanie stypendium. Doktorant kształcony w systemie szkoły doktorskiej nie może być zatrudniony jako nauczyciel akademicki ani pracownik naukowy poza wyjątkami dotyczącymi doktoranta:

1) zatrudnianego w celu realizacji projektu badawczego, o którym mowa w art. 199 ust. 2 pkt 2 i 3 p.s.w.n.;

2) zatrudnianego po ocenie śródokresowej zakończonej wynikiem pozytywnym, z tym, że w przypadku zatrudnienia w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, wysokość stypendium wynosi 40 %;

3) doktoranta któremu nie przysługuje stypendium doktoranckie.

Przepisy temporalne przewidują stopniowe wygaszanie dotychczas prowadzonych studiów doktoranckich, począwszy od 1 października 2019 r. Zgodnie z art. 279 ustawy wprowadzającej, studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r.

Oznacza to, że obecnie w Polsce jedynie tymczasowo funkcjonują obok siebie dwa odrębne systemy kształcenia doktorantów. Systemy te nie zostały wprowadzone na zasadzie konkurencyjności. Ich współistnienie wynika wyłącznie z przeprowadzonej reformy szkolnictwa wyższego. Pomimo, że oba te systemy nastawione są na tożsamy cel (umożliwienie przygotowania doktorantom rozprawy doktorskiej i uzyskania stopnia naukowego) charakteryzuje je - jak wskazano powyżej - szereg odrębności. W szczególności doktorantom studiującym na dotychczasowych zasadach zachowano prawo do zatrudnienia na uczelni, bez ograniczeń, jakim podlegają doktoranci podporządkowani nowemu reżimowi prawnemu. Doktoranci, którzy rozpoczęli studia przed 2019 r. mogą także korzystać z różnorakich form pomocy finansowej, wymienionych wyżej, zaś doktorantów "nowych" możliwości takiej ustawodawca pozbawił.

Ustawodawca wprowadził zatem zupełnie nowy system kształcenia doktorantów i przyznawania stypendium, wywiązując się równocześnie z obowiązku zachowania zasad dotychczasowego systemu jako praw słusznie nabytych, dla tych, którzy w nim studia doktoranckie rozpoczęli, tak aby umożliwić im kontynuację kształcenia i złożenie pracy doktorskiej, przy udzieleniu wsparcia finansowego na dotychczasowych zasadach.

Zdaniem Sądu, zróżnicowanie systemów studiów doktoranckich związane z ich reformą uzasadnia odmienne regulacje co do minimalnej wysokości stypendium dla doktorantów kształcących się w powyżej przedstawionych, odrębnych reżimach prawnych. Zróżnicowanie to nie narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Analogiczne stanowisko w kwestii wykładni normy art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej, wyraził tutejszy Sąd m. in. w wyrokach z dnia 10 września 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 252/20, z dnia z dnia 10 września 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 253/20, z dnia 24 września 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 254/20, z dnia 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 176/21, z dnia 26 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 151/21.

Stanowisko takie wyrażono także w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 10 września 2020 sygn. akt III SA/Gd 251/20 w sprawie ze skargi L. P. na decyzję w przedmiocie stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2019/2020. Wyrok ten nie jest prawomocny.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. jako niezasadną.

Powoływane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl.