Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 978/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 16, art. 98, art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Sędziowie Asesor sądowy Marcin Małek Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia świadczenia nienależnie pobranego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi Ł. S. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 11 października 2021 r. nr SKO.41/2856/OS/2021 utrzymało w mocy decyzję z dnia 23 czerwca 2021 r. nr MOPR.F1- DS.4010.6275.5.2021, wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Lublin przez Kierownika Działu Świadczeń Społecznych Filii nr 1 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie, odmawiającą A. T. umorzenia pozostałej kwoty świadczenia nienależnie pobranego z tytułu zasiłku stałego w wysokości 2.081,41 zł, ustalonego decyzją z dnia 16 października 2014 r. nr MOPR.F2-DŚ/4021/1429/8/14, oraz odmawiającą rozłożenia ww. kwoty na raty niższe od ustalonych decyzją z dnia 8 kwietnia 2021 r. nr MOPR.F1-DŚ.4010.6275.3.2021. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia 16 października 2014 r. nr MOPR.F2-DŚ/4021/1429/8/14 organ pierwszej instancji ustalił, że należność pobrana przez A. T. z tytułu wypłacanego zasiłku stałego w łącznej wysokości 11.357,56 zł, na którą złożyły się świadczenia pobrane w okresie: od lutego do czerwca 2009 r. w wysokości 1.385,00 zł, od lipca do września 2009 r. w wysokości 1.332,00 zł, od października 2009 r. do czerwca 2010 r. w wysokości 3 076,58 zł, od lipca do września 2010 r. w wysokości 1.332,00 zł oraz od lipca 2013 r. do lutego 2014 r. w wysokości 4 232,00 zł, stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Następnie decyzją z dnia 24 kwietnia 2015 r. nr MOPR.F2-DŚ/4021/1429/2/11 organ pierwszej instancji odstąpił od żądania od A. T. zwrotu kwoty 5.678,78 zł stanowiącej ˝ części świadczenia nienależnie pobranego ustalonego decyzją z dnia 16 października 2014 r., natomiast zażądał zwrotu pozostałej części tego świadczenia, również stanowiącej kwotę 5.678,78 zł, w ratach po 80 zł miesięcznie (ostatnia rata w wys. 78,78 zł), wyznaczając termin zwrotu do dnia 31 marca 2021 r. Na poczet tej należności, zgodnie z art. 104 ustawy o pomocy społecznej, z przyznanego stronie zasiłku stałego potrącona została łącznie kwota 1.200,00 zł, zaś do spłaty pozostała kwota 4.478,78 zł. Następnie w wyniku dokonanych przez organ pierwszej instancji potrąceń nienależnie pobranego świadczenia z wypłacanego zasiłku stałego do kwietnia 2019 r. w łącznej wysokości 3.597,37 zł, do zwrotu pozostała kwota 2081,41 zł. Decyzją z dnia 28 maja 2019 r. nr MOPR.F-DŚ.4010.6765.7.2019 organ pierwszej instancji uchylił decyzję przyznającą stronie zasiłek stały. Pomimo obowiązku spłaty przedmiotowego zobowiązania w ustalonych ratach, strona nie dokonała żadnej wpłaty. W dniu 26 marca 2021 r. A. T. złożył natomiast wniosek o rozłożenie pozostałej do spłaty kwoty na niższe niż dotychczas raty. Uwzględniając powyższy wniosek organ pierwszej instancji decyzją z dnia 8 kwietnia 2021 r. nr MOPR.F1-DŚ.4010.6275.3.2021 r. rozłożył pozostałą stronie do spłaty część świadczenia nienależnie pobranego w wysokości 2.081,41 zł na 42 raty, tj. 41 rat w wysokości po 50 zł każda oraz ostatnia rata w wysokości 31,41 zł. W dniu 28 kwietnia 2021 r. strona wystąpiła z wnioskiem o umorzenie pozostałej do spłaty należności z tytułu świadczenia nienależnie pobranego w kwocie 2.081,41 zł lub rozłożenia jej na niższe raty. Po rozpatrzeniu wniosku organ pierwszej instancji powołaną na wstępie decyzją z dnia 23 czerwca 2021 r. odmówił umorzenia ww. należności, a także odmówił rozłożenia jej na raty niższe od ustalonych decyzją z dnia 8 kwietnia 2021 r. Organ uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia kolejnego wniosku strony. Wskazał, że z protokołu przeprowadzonego w dniu 6 maja 2021 r. wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji nie wynika, aby w przypadku A. T. doszło do zdarzenia losowego czy nadzwyczajnych, szczególnie uzasadnionych okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem wskazanej kwoty. Organ podkreślił, że wnioskodawca posiada stały miesięczny dochód w postaci emerytury i w związku z tym jest w stanie spłacić ciążące na nim zobowiązanie w ustalonych za jego zgodą ratach. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji A. T. podniósł, że otrzymując emeryturę w kwocie 767 zł nie jest w stanie spłacić nienależnie pobranego świadczenia nawet w formie ratalnej. Odwołujący się podkreślił, że jest chory, zaś środki finansowe, którymi dysponuje, nie wystarczają nawet na wykupywanie lekarstw w ilościach adekwatnych do jego potrzeb zdrowotnych.

Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia. Organ drugiej instancji podkreślił, że w świetle przepisów art. 98 i art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, umorzenie nienależnie pobranego świadczenia dopuszczalne jest w sytuacji, gdy zachodzą szczególne uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zobowiązanego. Określenie to obejmuje sytuacje, które mają charakter nadzwyczajny i w takim stopniu rzutują na sytuację osoby zobowiązanej do zwrotu, że nieuzasadnionym byłoby egzekwowanie nienależnie pobranego świadczenia. Organ zaznaczył jednocześnie, że trudna sytuacja dochodowa nie zawsze stoi na przeszkodzie w domaganiu się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, gdyż z art. 98 ww. ustawy wynika, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej niezależnie od dochodu, a art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio.

Kolegium wskazało, że na podstawie przeprowadzonego w dniu 6 maja 2021 r. wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca mieszka razem z siostrą, lecz prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W zajmowanym przez rodzeństwo mieszkaniu komunalnym znajduje się jeden pokój, kuchnia, łazienka i WC. Opłaty związane z utrzymaniem mieszkania dzielone są po połowie i łącznie wynoszą 355 zł. Na kwotę tę składają się stałe opłaty z tytułu czynszu - 65 zł, za gaz - 38 zł, za energię elektryczną - 60 zł, wywóz śmieci 20,50 zł, internet - 35 zł, tv - 7 zł, telefon - 30 zł, leki - 100 zł. Strona legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów z zakresu kardiologii i psychiatrii. Źródło dochodu wnioskodawcy stanowi emerytura w wysokości 767,68 zł. Po uregulowaniu stałych miesięcznych zobowiązań stronie pozostaje do dyspozycji kwota 412,18 zł.

W ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji dokonał w pełnym zakresie ustaleń odnośnie wystąpienia przesłanek, o których stanowi art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, a przeprowadzone postępowanie nie wykazało, aby zachodził "przypadek szczególnie uzasadniony", uzasadniający umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Wnioskodawcy umożliwiono spłatę przedmiotowej należności miesięcznych ratach po 50 zł, przy czym wnioskodawca taką wysokość rat zaakceptował, zaś jego sytuacja dochodowa i życiowa nie uległy zmianie.

A. T. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie. W skardze zarzucił, że zaskarżona decyzja (cyt.) "jest abstrakcją i nie ma nic wspólnego z rzeczywistością". Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem, jakoby w jego przypadku nie zachodziły podstawy do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Przyznał, że posiada stały dochód w postaci emerytury. Jednocześnie jednak zwrócił uwagę, że świadczenie to wynosi jedynie 767 zł netto, a więc jest niższe od "najmniejszej krajowej". Skarżący poddał w wątpliwość, czy z tak niskiej emerytury da się wyżyć. Jednocześnie wyjaśnił, że powodem przyznania mu emerytury w tak niskiej kwocie jest okoliczność, iż 18 lat temu miał groźny wypadek i od tamtej pory nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia procesowym z dnia 9 kwietnia 2022 r. adwokat Ł. S., ustanowiony pełnomocnikiem skarżącego w ramach prawa pomocy, podtrzymał skargę. Jednocześnie doprecyzował jej treść wskazując, że zaskarża decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 11 października 2021 r. w całości, zarzucając jej naruszenie prawa procesowego, tj. art. 80 k.p.a., poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, która przybrała cechy oceny dowolnej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 104 ust. 4 w zw. z art. 107 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich błędną wykładnię i w efekcie niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że nie zachodziły szczególne przesłanki pozwalające na odstąpienie przez organ od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń lub rozłożenia ich spłaty na niższe raty, co miało wpływ na wynik sprawy. W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z dnia 23 czerwca 2021 r. Ponadto zwrócił się o przyznanie wynagrodzenia z tytułu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Oświadczył przy tym, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części.

Uzasadniając powyższe zarzuty i wnioski pełnomocnik skarżącego podniósł, że z otrzymywanej emerytury, po odliczeniu kosztów związanych z mieszkaniem, skarżącemu pozostaje miesięcznie do dyspozycji kwota 412,18 zł, która – co wynika już z samego doświadczenia życiowego – nie jest wystarczająca na pokrycie kosztów wyżywienia dorosłego mężczyzny, nie wspominając już o wydatkach z tytułu zakupu niezbędnych ubrań, bielizny, środków higieny osobistej, środków czystości gospodarczej czy kosztów dojazdów do lekarza. Ponadto wskazał, że o ile organ dostrzegł, że sytuacja majątkowa skarżącego jest trudna, o tyle już całkowicie pominął pozostałe fakty rzutujące na "nadzwyczajność sytuacji życiowej" skarżącego, a mianowicie, że jest on osobą w podeszłym wieku, ma stwierdzony trwały umiarkowany stopień niepełnosprawności i wymaga specjalistycznego leczenia z zakresu kardiologii i psychiatrii. W ocenie pełnomocnika skarżącego, odmowa uwzględnienia wniosku jego mocodawcy o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia lub rozłożenie go na raty niższe, niż ustalone wcześniejszą decyzją z dnia 8 kwietnia 2021 r., prowadzi do sytuacji, w której skarżący będzie egzystował poniżej granicy minimum socjalnego, a to z kolei pozostaje w oczywistej sprzeczności z celami i zadaniami pomocy społecznej określonymi w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej jako "u.p.s."), które – co istotne – przewidują zwrot przez osobę lub rodzinę korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej - świadczeń nienależnie pobranych, niezależnie od dochodu rodziny (art. 98). Zgodnie natomiast z art. 104 ust. 4 u.p.s., w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

W rozpoznawanej sprawie pozostaje poza sporem, że ostateczną i prawomocną decyzją z dnia 16 października 2014 r. nr MOPR.F2-DŚ/4021/1429/8/14 Prezydent Miasta Lublin uznał, że należność pobrana przez skarżącego A. T. z tytułu wypłacanego zasiłku stałego w okresach od lutego 2009 r. do września 2010 r. oraz od lipca 2013 r. do lutego 2014 r., w łącznej wysokości 11.357,56 zł, stanowi świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt 16 u.p.s., które zgodnie z art. 98 u.p.s. podlega zwrotowi. Bezsporne jest również, że wskutek odstąpienia przez organ pierwszej instancji od żądania zwrotu połowy ww. należności (decyzja z dnia 24 kwietnia 2015 r.) oraz dokonywania potrąceń na poczet spłaty pozostałej części tej należności z pobieranego przez stronę zasiłku stałego, aktualnie do spłaty pozostała skarżącemu kwota 2.081,41 zł, przy czym mocą decyzji organu pierwszej instancji z dnia 8 kwietnia 2021 r. kwota ta została dodatkowo rozłożona skarżącemu na raty w wysokości 50 zł miesięcznie (ostatnia rata w wysokości 31,41 zł). Pomimo udzielenia skarżącemu wskazanych wyżej ulg w spłacie przedmiotowej należności, w dniu 28 kwietnia 2021 r. zwrócił się on z wnioskiem o udzielenie mu kolejnej, najdalej idącej ulgi przewidzianej w art. 104 ust. 4 u.p.s., tj. o umorzenie pozostałej do spłaty części nienależnie pobranego świadczenia, ewentualnie o rozłożenie jej na raty niższe od ustalonych decyzją z dnia 8 kwietnia 2021 r.

Weryfikując słuszność przekonania organów o bezzasadności powyższego wniosku, wyjaśnić na wstępie należy, że celem art. 104 ust. 4 u.p.s. jest niewątpliwie ochrona osoby zobowiązanej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, co wiąże się z określoną w art. 100 ust. 1 u.p.s. zasadą kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem korzystających z niej osób. Z treści art. 104 ust. 4 u.p.s. wynika jednocześnie, że rozważając zastosowanie przewidzianych w nim ulg, organ zobowiązany jest do wszechstronnego rozważenia przesłanek w przepisie tym wymienionych. Przesłanki te należy natomiast interpretować zgodnie z założeniami i celami u.p.s., w szczególności mając na względzie uwzględniając subsydiarny (pomocniczy) charakter pomocy społecznej, którą jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Tę dyrektywę interpretacyjną zawiera również w istocie art. 3 u.p.s., zgodnie z którym zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w podejmowanych przez nie wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z przepisów tych wynika zatem, że instytucja pomocy społecznej nie została powołana do zastąpienia jej beneficjentów w kompleksowym staraniu się o zaspokojenie potrzeb życiowych. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać, a nie wyręczać zainteresowane osoby i rodziny w podejmowaniu samodzielnych starań zmierzających do rozwiązania ich trudnej sytuacji życiowej. Zasady te mają natomiast zasadnicze znaczenie dla oceny zasadności zastosowania poszczególnych instrumentów prawnych przewidzianych w przepisach u.p.s.

Prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy z wniosku strony o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, odroczenie jej płatności lub rozłożenie na raty, wymaga zatem powiązania art. 98 u.p.s. wprowadzającego zasadę zwrotu przez osobę lub rodziny świadczeń nienależnie pobranych, niezależnie od ich dochodu oraz art. 104 ust. 4 tej ustawy przewidującego możliwość udzielenia ulgi w spłacie wymaganych należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, z cytowanymi wcześniej regulacjami wprowadzającymi zasadę pomocniczości (subsydiarności) jako podstawową zasadę pomocy społecznej. Dlatego też pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku", użyte w art. 104 ust. 4 u.p.s., od wystąpienia którego uzależnione jest zastosowanie przewidzianych w tym przepisie ulg, odnosić należy – jak słusznie przyjęły organy w niniejszej sprawie – do przypadków zupełnie wyjątkowych, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. np. wyroki NSA: z dnia 17 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 90/15; z dnia 8 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 711/17; z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt I OSK 1051/20 – dostępne w CBOSA). Stwierdzenie, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi taki "szczególnie uzasadnionego przypadek" byłoby zatem możliwe wyłącznie wówczas, gdyby organy ustaliły, że sytuacja skarżącego jest nadzwyczajna, a więc bardzo trudna – co istotne – na tle sytuacji innych osób i rodzin korzystających z pomocy. Argumentację tę dodatkowo wzmacnia fakt, że decyzje wydawane na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym jednoznacznie świadczy użyty w tym unormowaniu zwrot "organ (...) może". Oznacza to, że wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych bądź też rozłożenie takiej należności na raty, zależy wyłącznie od woli organu właściwego, nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej przepis. O ile jednak organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną w granicach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (zob. wyroki NSA z 25 czerwca 2019 r., I OSK 3533/18 i z 21 lipca 2020 r., I OSK 3349/19). Zatem nawet w razie ustalenia, że strona spełnia przesłanki normatywne, od zaistnienia których uzależniona jest możliwość zastosowania instytucji z art. 104 ust. 4 u.p.s., organ nie ma obowiązku orzekać zgodnie z wnioskiem strony. Nawet bowiem trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia. O ile więc organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną w granicach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (zob. wyroki NSA: z dnia 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3533/18; z dnia 21 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3349/19 – dostępny w CBOSA).

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Organy orzekające w sprawie wyczerpująco zebrały i oceniły materiał dowodowy dotyczący sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. W świetle zaś zgromadzonego materiału dowodowego, sytuacja życiowa skarżącego – jakkolwiek obiektywnie jest trudna – to jednak nie ma charakteru nadzwyczajnego w rozumieniu art. 104 ust. 4 u.p.s., albowiem nie daje podstaw do uznania, że skarżący w aktualnym stanie rzeczy, przy uwzględnieniu dotychczas udzielonych mu ulg, nie jest w stanie spłacić przedmiotowego zadłużenia.

Z prawidłowo poczynionych ustaleń wynika przede wszystkim, że skarżący ma 67 (aktualnie 68) lat. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, aczkolwiek zamieszkuje w jednym mieszkaniu komunalnym wraz z siostrą. Skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury w wysokości 767,68 zł. Po uregulowaniu stałych miesięcznych zobowiązań skarżącemu z uzyskiwanego dochodu pozostaje do dyspozycji kwota 412,18 zł. Skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a ponadto leczy się z powodu nadciśnienia tętniczego, dyskopatii kręgosłupa, dny moczanowej oraz po zawale mięśnia sercowego, jako przeszedł w 2015 r. Z tych względów pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów z zakresu kardiologii, a także z zakresu psychiatrii (zob. protokoły aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 8 kwietnia 2021 r. i z dnia 30 marca 2021 r. – k. 41 i k. 25 akt adm. I. inst.).

W ocenie Sądu, za uprawnioną należy uznać ocenę organów, które uwzględniając całokształt powyższych okoliczności oraz kierując się przywołaną wyżej zasadą subsydiarności pomocy społecznej przy dokonywaniu wykładni art. 104 ust. 4 u.p.s., uznały, że, że sytuacja życiowa skarżącego nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu tego przepisu. Poza ustaleniem, że skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu, za takim stanowiskiem – jak już wyżej wskazano – przemawia również fakt, iż po ustaleniu wysokości nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia, organ pierwszej instancji kilkukrotnie udzielał już skarżącemu przewidzianych w ww. artykule ulg w spłacie przedmiotowej należności, tj. odstąpił od żądania zwrotu połowy kwoty nienależnie pobranego świadczenia (decyzja z dnia 24 kwietnia 2015 r. – k. 6 akt adm. I inst.), natomiast pozostałą do zwrotu część świadczenia dwukrotnie rozkładał skarżącemu na raty – początkowo wynoszące 80 zł miesięcznie (decyzja z dnia 24 kwietnia 2015 r.) a następnie, na wniosek skarżącego, wysokość owych rat obniżył do kwoty 50 zł miesięcznie (decyzja z dnia 8 kwietnia 2021 r. – k. 28-29 akt adm. I inst.). Zważywszy na opisane wyżej ulgi, które udzielono skarżącemu już po ostatecznym rozstrzygnięciu o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a także uwzględniając fakt, że skarżący posiada stały dochód, należy uznać, że udzielenie skarżącemu kolejnej, a przy tym najdalej idącej formy wsparcia, tj. umorzenie pozostałej do spłaty części nienależnie pobranego świadczenia, jak też i ewentualne rozłożenie tej należności na jeszcze niższe niż dotychczas raty, zaprzeczałoby zarówno celom pomocy społecznej, jak i zasadzie subsydiarności wynikającej z art. 2 ust. 1 u.p.s., mającej nadrzędny dla tego aktu charakter. Podkreślić raz jeszcze trzeba, że w świetle art. 3 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zawarte w tym przepisie sformułowanie "pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny", w kontekście cytowanej wyżej zasady subsydiarności (pomocniczości) wskazuje jasno na sposób, w jaki ustawodawca widzi rolę i zadania pomocy społecznej. Organy realizujące te zadania obowiązane są więc zasadniczo, jak to już zostało powiedziane, nie jedynie do dostarczania wnioskodawcom pomocy materialnej, ale przede wszystkim do takiego kształtowania prowadzonych działań, by mobilizować osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej do samodzielnego rozwiązywania własnych trudnych sytuacji życiowych. W odniesieniu do zadłużenia skarżącego z tytułu nienależnie pobranego świadczenia organy dokonały już działań niezbędnych dla umożliwienia skarżącemu samodzielnej spłaty tego zadłużenia. Słusznie natomiast uznały, że bezzasadne – w świetle powyższych zasad pomocy społecznej – byłoby całkowite zwolnienie skarżącego od obowiązku zwrotu tej należności, zwłaszcza, że skarżący jest świadomy tego obowiązku już od 2015 r. i pomimo umożliwienia mu spłaty przedmiotowej należności w ratach, obowiązku tego nadal nie realizuje.

Reasumując stwierdzić należy, że wbrew zarzutom strony skarżącej organy orzekające w sprawie nie naruszyły prawa materialnego, tj. art. 104 ust. 4 u.p.s., dokonując prawidłowej wykładni tego przepisu oraz jego właściwej subsumpcji względem ustalonego stanu faktycznego. Organ poczyniły przy tym swe ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Ustalenia i ocena organów znalazły przy tym wyraz w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji, które tym samym spełniają wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. W konsekwencji, pomimo trudnej sytuacji życiowej skarżącego, odmowa umorzenia jego zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, nie narusza granic uznania administracyjnego.

Z tych wszystkich względów skargę należało oddalić, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329).

O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzeczono natomiast na podstawie art. 250 § 1 i § 2 ww. ustawy oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.).