Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 232/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-05-23 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6133 Informacja o środowisku
Hasła tematyczne: Zawieszenie/podjęcie postępowania
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Zawieszono postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 125 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2018 r. sprawy ze skargi [...] w Kole na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia 29 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia środowiskowych uwarunkowań na realizację przedsięwzięcia postanawia: zawiesić postępowanie sądowoadministracyjne


UZASADNIENIE

Przedmiotem wniesionej do sądu administracyjnego skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia 29 grudnia 2017 r. sygn. [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Kazimierz Biskupi z dnia 21 sierpnia 2017 r. nr [...] odmawiającą ustalenia środowiskowych uwarunkowań na realizację przedsięwzięcia polegającego na "Budowie zespołu dwóch elektrowni wiatrowych o łącznej mocy do 2,0 MW realizowanego na działkach o nr ewidencyjnych [...] i [...] w obrębie geodezyjnym Jabłonka gm. Kleczew" - po dokonaniu zmian podziału geodezyjnego nieruchomości "realizowanego na działkach o nr ewidencyjnych [...], [...] i [...] w obrębie geodezyjnym Jabłonka gm. Kleczew"

Z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań 04 lutego 2011 r. wystąpił [...] [...] prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Handlowo- Usługowe [...].

Decyzją z dnia 19 września 2011 r. Burmistrz Gminy i Miasta Kleczew określił środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację spornego przedsięwzięcia.

Decyzją z dnia 13 marca 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie stwierdziło nieważność decyzji Burmistrza Gminy i Miasta Kleczew z dnia 19 września 2011 r. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium utrzymało tę decyzję w mocy, a złożona na nią skarga została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu sygn. IV SA/Po 631/14. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 stycznia 2017 r. sygn. II OSK 1106/15 oddalił skargę kasacyjną od tego wyroku.

Postanowieniem z dnia 22 marca 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie wyznaczyło do rozpoznania sprawy Wójta Gminy Kazimierz Biskupi, który decyzją z dnia 21 sierpnia 2017 r. nr [...] odmówił ustalenia środowiskowych uwarunkowań na realizację przedsięwzięcia polegającego na "Budowie zespołu dwóch elektrowni wiatrowych o łącznej mocy do 2,0 MW realizowanego na działkach o nr ewidencyjnych [...] i [...] w obrębie geodezyjnym Jabłonka gm. Kleczew".

Zasadniczą przyczyną wydania przez Wójta Gminy Kazimierz Biskupi w dniu 21 sierpnia 2017 r. decyzji odmawiającej ustalenia środowiskowych uwarunkowań, wobec zgodności inwestycji z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego było stwierdzone niespełnienia wymogów odległościowych wskazanych w art. 4 ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych (Dz. U. z 2016, poz. 961 – dalej ustawa o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych).

Odwołanie od tej decyzji wniósł [...] [...] domagając się uchylenia tej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Kolegium, zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, podzielając stanowisko organu I instancji i wskazując, że dla terenu inwestycji został uchwalony miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, przy czym teren inwestycji - działka nr [...] i nr [...] położone są w jednostce oznaczonej symbolem: R/Ew i przeznaczone są pod teren rolniczy z dopuszczeniem realizacji elektrowni wiatrowych wraz z drogami serwisowymi oraz R1 i przeznaczonymi pod teren rolniczy z dopuszczeniem zabudowy gospodarczej w gospodarstwie rolnym. Wskazano, ze działka nr ewid. [...] w obrębie Jabłonka, Gm. Kleczew położona jest w jednostce urbanistycznej na obszarze oznaczonym symbolem: R/Ew i przeznaczona jest pod teren rolniczy z dopuszczeniem realizacji elektrowni wiatrowych wraz z drogami serwisowymi. W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że objęte wnioskiem turbiny stanowią elektrownie wiatrowe w rozumieniu ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych. Kolegium odwołało się również do treści art. 13 ust 3 oraz art. 15 ust. 2 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych wskazując, że przepisy te mają zastosowanie do postępowań w sprawie środowiskowych uwarunkowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Jednocześnie wskazano, że sporna inwestycja nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 4 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, co w konsekwencji przesądza o odmownym załatwieniu sprawy.

Na tę decyzje skargę do sądu administracyjnego wywiódł [...] [...] Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe [...] w Kole podnosząc m.in. zarzuty naruszenia art. 2 oraz art. 13 ust 3 w zw. z art. 15 ust. 2 i 3 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Ustawa z 20 maja 2016r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, zgodnie z art. 1 ust. 1 określa warunki i tryb lokalizacji i budowy elektrowni wiatrowych oraz warunki lokalizacji elektrowni wiatrowych w sąsiedztwie istniejącej albo planowanej zabudowy mieszkaniowej. Z kolei art. 4 ust. 1 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych stanowi, że: odległość, w której mogą być lokalizowane i budowane: elektrownia wiatrowa - od budynku mieszkalnego albo budynku o funkcji mieszanej, w skład której wchodzi funkcja mieszkaniowa (pkt 1), oraz budynek mieszkalny albo budynek o funkcji mieszanej, w skład której wchodzi funkcja mieszkaniowa - od elektrowni wiatrowej (pkt 2) jest równa lub większa od dziesięciokrotności wysokości elektrowni wiatrowej mierzonej od poziomu gruntu do najwyższego punktu budowli, wliczając elementy techniczne, w szczególności wirnik wraz z łopatami (całkowita wysokość elektrowni wiatrowej).

Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 z późn.zm.; dalej ppsa) sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Sąd ustalił, że Grupa Posłów na Sejm RPVIII Kadencji na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 188 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) skierowała do Trybunału Konstytucyjnego dwa wnioski o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją RP przepisów ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 961). W pierwszym wniosku z 2 grudnia 2016 r. posłowie wnieśli o stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny, że następujące przepisy ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych są niezgodne ze wskazanymi wzorcami kontroli konstytucyjności:

1. art. 4 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 5 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 6 zaskarżonej ustawy, przewidując zakaz lokalizowania i budowania elektrowni wiatrowej w odległości mniejszej niż 10-krotność całkowitej wysokości tej elektrowni wiatrowej od budynku mieszkalnego albo budynku obejmującego funkcję mieszkaniową, od form ochrony przyrody oraz od leśnych kompleksów promocyjnych - są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą proporcjonalności, art. 5 Konstytucji, art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 20 i art. 22 Konstytucji oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji;

2. art. 4 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 5 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 6 pkt 1, pkt 2 i pkt 3 zaskarżonej ustawy, przewidując, że zakaz lokalizowania i budowania elektrowni wiatrowej w odległości mniejszej niż 10-krotność całkowitej wysokości tej elektrowni wiatrowej od budynku mieszkalnego albo budynku obejmującego funkcję mieszkaniową, od form ochrony przyrody oraz od leśnych kompleksów promocyjnych, powinien być uwzględniony przez organy gminy przy sporządzaniu oraz uchwalaniu studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy albo jego zmiany oraz przy sporządzaniu oraz uchwalaniu albo przyjmowaniu planu miejscowego albo jego zmiany, a nadto przy wydawaniu decyzji o warunkach zabudowy, oraz art. 15 ust. 7 pkt 2, ust. 8 i ust. 9 zaskarżonej ustawy, zakazując organom gminy uchwalania planów miejscowych przewidujących lokalizację nowej elektrowni wiatrowej na podstawie przepisów dotychczasowych w pewnym okresie od wejścia w życie ustawy albo w sytuacji, gdy w dniu wejścia w życie ustawy podjęto już uchwałę o przystąpieniu do sporządzania miejscowego planu - są niezgodne z zasadą pomocniczości wynikającą z preambuły Konstytucji, z zasadą proporcjonalności wynikającą z art. 2 Konstytucji, art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 2 oraz art. 165 ust. 1 i ust. 2 i art. 166 ust. 1 Konstytucji;

3. art. 9 pkt 1 oraz art. 17 zaskarżonej ustawy - są niezgodne z zasadą przyzwoitej legislacji wynikającą z art. 2 Konstytucji, art. 217 i art. 84 Konstytucji;

4. art. 12 zaskarżonej ustawy - jest niezgodny z art. 5, art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 20 i art. 22 Konstytucji oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji;

5. art. 13 ust. 2 i ust. 6 zaskarżonej ustawy, uzależniając nakazanie rozbiórki elektrowni wiatrowej na koszt inwestora od upływu terminu na wydanie przez właściwe organy stosownych decyzji - są niezgodne z wynikającymi z art. 2 Konstytucji zasadą zaufania obywateli do państwa i prawa, zasadą proporcjonalności oraz zasadą ochrony praw nabytych;

6. art. 14 ust. 5, ust. 6 i ust. 7, art. 15 ust. 3, ust. 7 pkt 2, ust. 8 i ust. 9 zaskarżonej ustawy, pozbawiając inwestora możliwości lokalizacji i wybudowania elektrowni wiatrowej zgodnie z przepisami dotychczasowymi, na podstawie wydanej na jego rzecz decyzji lub obowiązującego miejscowego planu lub w sytuacji, gdy w dniu wejścia w życie spełnione były przesłanki lokalizacji na danym terenie inwestycji w tym zakresie i toczyło się postępowanie w przedmiocie wydania decyzji albo toczyła się procedura uchwalenia miejscowego planu obejmującego teren inwestycji - są niezgodne z wynikającymi z art. 2 Konstytucji zasadą zaufania do państwa i prawa, zasadą ochrony praw nabytych i interesów w toku, art. 5, art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 20 i art. 22 Konstytucji oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji. Sprawa została zarejestrowana w Trybunale Konstytucyjnym pod sygnaturą K 51/16.

W drugim wniosku z 19 grudnia 2016 r. posłowie na Sejm RP wnieśli o stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny braku zgodności ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych z art. 2, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz z art. 64 ust. 1 Konstytucji, a w szczególności o stwierdzenie braku zgodności:

1. art. 3 ustawy z art. 2, art. 20, art. 22 w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji,

2. art. 4, art. 5,art. 6 i art. 7 ustawy z art. 20, 22, 64 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 74 ust. 4,art. 164 i art. 166 Konstytucji w zakresie w jakim wywodzi się tego artykułu zasadę pomocniczości wyrażoną w preambule Konstytucji,

3. art. 12, art. 13 ust. 2 i 6, i art. 14 ustawy z art. 2, art. 20 i art. 22 w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji,

4. art. 3 pkt 3 oraz art. 82 ust. 3 pkt 5b Prawa budowlanego i wiersza XXIX tabeli stanowiącej załącznik do Prawa budowlanego w zakresie zmian dokonanych przez art. 9 ustawy oraz art. 17 ustawy z art. 2, art. 20, art. 22, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji. Spawa została zarejestrowana w Trybunale Konstytucyjnym pod sygnaturą K-54/16. Sąd ustalił, że sprawy te zostały połączone i otrzymały sygn. K 51/16.

W związku z tym, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji stanowią przepisy kwestionowanej pod względem zgodności z Konstytucją RP ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, Sąd uznał, że rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy będzie zależało od wyniku postępowania toczącego się przez Trybunałem Konstytucyjnym, w połączonych sprawach K 51/16 i K 54/16.

Podejmując decyzję o zawieszeniu postępowania Sąd wziął pod uwagę konkretne okoliczności badanej sprawy, w tym również fakt, że postępowanie w sprawie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zostało wszczęte na wniosek Skarżącego w dniu 04 lutego 2011 r., a więc przed wejściem w życie ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych. W tym jednak zakresie Sąd nie ma wątpliwości, że ustawodawca w przepisach przejściowych – art. 12 i nast. tej ustawy, zamieścił reguły intertemporalne, które mają zastosowanie do spraw wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie ustawy. Zgodnie z – kwestionowanym w skardze - art. 15 ust. 3 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych - który ustawodawca zamieścił w Rozdziale 4 "Przepisy przejściowe i końcowe" - jeżeli w planie miejscowym, o którym mowa w ust. 2 lub w ust. 7 pkt 1, przewiduje się lokalizację elektrowni wiatrowej, organ administracji architektoniczno-budowlanej odmawia wydania pozwolenia na budowę, a - organ prowadzący postępowanie w sprawie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach - odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia, jeżeli ta inwestycja nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 4. Brak jest jednocześnie takich regulacji, które przewidywałyby stosowanie dotychczas obowiązujących przepisów do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy odległościowej, co oznacza, że zastosowanie mają przepisy nowe, zgodnie z zasadą bezpośredniego działania prawa. Podkreślić należy, że ustawodawca nie nakazał do wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie postępowań w sprawie środowiskowych uwarunkowań stosować przepisów dotychczasowych, pomimo że takie postanowienia – wprost - sformułował w odniesieniu do postępowań w przedmiocie pozwolenia na budowę (art. 13 ust. 3 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych).

Podkreślić trzeba, że z elementów wniosku do Trybunału Konstytucyjnego było m.in. zbadanie zgodności z Konstytucją RP przepisu art. 15 ust. 3 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, z uwagi na pozbawienie inwestora możliwości lokalizacji elektrowni wiatrowej zgodnie z przepisami dotychczasowymi w sytuacji gdy w dniu wejścia w życie spełnione były przesłanki lokalizacji na danym terenie inwestycji w tym zakresie.

Kwestią do której Sąd nie może się nie odnieść decydując o zawieszeniu postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie jest również kwestia statusu elektrowni wiatrowej objętej żądaniem wniosku Skarżącego, jako elektrowni wiatrowej w rozumieniu art. 2 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych. W toku postępowania, jak i w skardze podniesiono, że turbiny wiatrowe Skarżącego są oparte na konstrukcji bezprzekładniowej, a w takim przypadku, jako pozbawione zespołu przeniesienia napędu – w ocenie Skarżącego - nie odpowiadają literalnemu brzmieniu art. 2 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych.

W ocenie Sądu przepisy ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych znajdują zastosowanie do turbin wiatrowych bezprzekładniowych, ponieważ zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych przez elektrownię wiatrową rozumie się budowlę w rozumieniu przepisów Prawa budowlanego, składającą się co najmniej z fundamentu, wieży oraz elementów technicznych o mocy większej niż moc mikroinstalacji w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz.U. 2015, poz. 478 i 2365 oraz Dz.U. z 2006 r., poz. 925). Do elementów technicznych zalicza się wirnik z zespołem łopat, zespół przeniesienia napędu, generator prądotwórczy, układy sterowania i zespół gondoli wraz z mocowaniem i mechanizmem obrotu (art. 2 pkt 2 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych).

Bezspornie z treści art. 2 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych wynika, że turbina wiatrowa musi składać się "co najmniej z fundamentu, wieży oraz elementów technicznych o mocy większej niż moc mikroinstalacji". W ocenie Sądu z treści definicji zawartej w powołanym przepisie nie wynika jednak, aby elektrownia wiatrowa musiała posiadać - wszystkie - wymienione w art. 2 pkt 2 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych elementy techniczne. Należy zwrócić uwagę, że w art. 2 pkt 2 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych sformułowano katalog elementów technicznych w rozumieniu przepisów tej ustawy. Nie oznacza to jednak, w ocenie Sądu, że za turbinę wiatrową w rozumieniu ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych może zostać uznana wyłącznie turbina, która posiada – wszystkie – elementy techniczne wymienione w art. 2 ust 2 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych. Stanowisko Sądu w tym zakresie jest spójne ze stanowiskiem prezentowanym przez sądy administracyjne w sprawach podatkowych, gdzie wskazuje się, że fakt, iż elektrownia posiada konstrukcje bezprzekładniową nie oznacza, że nie stanowi ona elektrowni wiatrowej w rozumieniu ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych. Jak wynika z definicji zawartej w art. 2 pkt 2 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych na elementy techniczne elektrowni wiatrowej składa się m.in. zespół przeniesienia napędu, bez którego nie można by wprawić w ruch elektrowni ale bez znaczenia jest czy zespół ten posiada przekładnię czy też nie. W definicji tej nie wskazano bowiem, że zespół przeniesienia napędu ma posiadać przekładnię (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 02 lutego 2018 r. sygn. IV SA/Po 1115/17, wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. I SA/Łd 1054/17, wyrok z dnia 28 marca 2018 r. sygn. I SA/Ol 69/18, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższe wnioski są, w ocenie Sądu, spójne z intencjami ustawodawcy, który powołując do życia przepisy ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych zamierzał sformułować ramy prawne dla lokalizacji i budowy elektrowni wiatrowych mając na uwadze emitowany przez te urządzenia hałas, niesłyszalne dla ucha infradźwięki, wibracje, migotanie światła. Nie tylko z literalnego brzmienia przepisów, ale również z treści projektu ustawy nie sposób wywieść aby intencją ustawodawcy było objęcie reżimem ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych wyłącznie turbin wiatrowych posiadających przekładnię.

Dlatego też mając na uwadze, że przepisy ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych znajdują zastosowanie do turbin bezprzekładniowych - w ocenie Sądu - rozstrzygnięcie zagadnienia konstytucyjności przepisów o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, ujętych we wnioskach do Trybunału Konstytucyjnego, jest istotne dla prawidłowego i sprawiedliwego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i z tego względu zawieszenie postępowania jest konieczne do czasu wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. K 51/16. Sąd miał przy tym na uwadze, że to właśnie podważane w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym przepisy art. 4 ust. 1 i art. 15 ust. 3 ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych stały się podstawą zaskarżonej decyzji. Z tej też przyczyny Sąd uznał - z uwagi na wagę problemu - za konieczne zawieszenie niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego.

Dlatego Sąd na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ppsa orzekł, jak w sentencji postanowienia.