Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 880/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 9 k.p.a., art. 10 § 1 i art. 79a § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 31zq ust. 7, art. 15zzzzzn2
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędzia WSA Marek Kraus, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 listopada 2022 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 czerwca 2022 r. nr 100000/0080079/2021 w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 16 maja 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział Gdańsku (dalej: ZUS, Organ), działając na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.) – dalej: "ustawa COVID-19" w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s.", odmówił E.K. (dalej: Wnioskodawca, Skarżący) prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 do maja 2020r.

Rozstrzygnięcie zostało wydane na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:

Pismem z dnia 7 kwietnia 2020 r. Wnioskodawca zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od marca do maja 2020 r.

Decyzją z 23 czerwca 2020 r. ZUS powołując art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19 w zw. z art. 83 ust. 1 i 4 u.s.u.s., odmówił Wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. W uzasadnieniu decyzji ZUS przytaczając treść art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 i wskazał, że Wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania składek jako płatnik składek, który zgłosił do ubezpieczeń mniej niż 10 ubezpieczonych. Na dzień 30 czerwca 2020 r. deklaracje rozliczeniowe za okres od marca do maja 2020 r. nie zostały złożone. Wymagane dokumenty złożone zostały dopiero 15 lipca 2020 r. W związku z powyższym Wnioskodawcy nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia 11 stycznia 2021 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 23 czerwca 2020 r. odmawiającą Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, warunkiem zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, jest przesłanie do ZUS deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik jest zwolniony z obowiązku ich składania. Termin ten nie został przez Skarżącego zachowany, jednocześnie nie był on zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji.

Skarżący zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w wyniku czego tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 1369/21, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 23 czerwca 2020 r.

W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd stwierdził, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji sporządzone zostało z naruszeniem art. 107 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) - dalej: "k.p.a.". Ponadto wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 k.p.a., organ nie poinformował strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, nie wezwał jej do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał tym samym, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania by w porę poinformować Skarżącego, że bez złożenia brakujących dokumentów jej wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został stronie zasygnalizowany przez organ, nie mógł ostatecznie spowodować negatywnego rozpatrzenia jej wniosku. Organ powinien był zadbać i zweryfikować, czy wniosek jest kompletny oraz czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne w terminie realnie pozwalającym Wnioskodawcy na uzyskanie zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Zwłaszcza, że zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a., organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Gdyby organ kierował się tymi zasadami, to biorąc pod uwagę datę złożenia wniosku – 7 kwietnia 2020 r., oraz datę wynikającą z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 – 30 czerwca 2020 r., Skarżący miałby możliwość spełnienia wszystkich warunków w odpowiednim terminie. Na skutek jednak opieszałego i niesolidnego działania organu doszło do naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., na podstawie którego w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Z akt badanej sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji odmownej, ZUS umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; nie wyjaśnił również stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co w tym przypadku skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącego. Uznać zatem należy, że doszło do naruszenia art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W decyzji ZUS nie odniósł się też do akcentowanych przez stronę problemów z dostarczeniem deklaracji i kontaktem z ZUS oraz do faktu złożenia ich już 15 lipca 2020 r. Rolą ZUS było udzielenie takiego wsparcia informacyjnego płatnikowi składek, aby w czasie ograniczenia prawa prowadzenia działalności gospodarczej nie doznał dalej idących negatywnych skutków ogłoszonego w kraju stanu epidemii z powodu COVID-19. Temu przecież służyć ma ustawa COVID-19.

Sąd zwrócił uwagę na obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19, który reguluje kwestię wyznaczenia stronie terminu 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Sąd wskazał, że chociaż przepisy te weszły w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia, to obejmują zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". W dacie wydania decyzji przez organ I instancji przepis art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 obowiązywał, powinien zatem zostać uwzględniony.

Decyzją z dnia 2 czerwca 2022 r. ZUS odmówił Wnioskodawcy prawa do zwolnienia o obowiązku opłacania należnych składek za okres od marca 2020 do maja 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji Organ wskazał, że zgodnie z art. 31zo ustawy COVID-19 Skarżący miał obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r. ZUS stwierdził, że termin ten jest terminem zawitym. Wobec niewykonania obowiązku złożenia deklaracji nie można zwolnić Skarżącego z opłacania składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu na ww. decyzję Skarżący wskazał, że deklaracje rozliczeniowe złożył 2 tygodnie po terminie, tj. gdy tylko dowiedział się, że mimo braku konieczności opłacenia składek deklaracje jednak powinny zostać złożone. W świetle tego, że do tej pory zarówno deklaracje jak i składki były dostarczane do ZUS terminowo i dopiero chaos informacyjny związany z pandemią spowodował zachwianie tej regularności oraz tego, że Skarżący jest emerytem i niniejszą działalnością dorabia do emerytury i nie stać go na profesjonalną księgowość, w związku z czym trudno mu było się poruszać w tej chaotycznej bezprecedensowej sytuacji. Powstałe przeoczenie zostało naprawione najszybciej jak to było możliwe.

Dalej Skarżący podniósł, że przepisy ustawy dotyczące zwolnienia ze składek ZUS w związku z COVID-19 nie zawierają adekwatnej do uchybienia kary, w wyniku czego każde uchybienie jest karane w maksymalnym wymiarze, jakim jest odebranie prawa do skorzystania z przewidzianej ustawą ulgi w związku z COVID-19, która dotyczy wszystkich, podobnie jak skutki pandemii, co w istotny sposób narusza interes prawny Skarżącego oraz drastycznie pogarsza sytuację finansową, która już z powodu niemożności prowadzenia działalności jest trudna.

Następnie Skarżący wypunktował powody, które zadecydowały o uchyleniu decyzji wydanych w poprzednim postępowaniu.

Skarżący wniósł o pozytywnie rozpatrzenie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, która ignoruje wskazane w wyroku uchybienia i się do niego nie odnosi.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie wskazując, że przeprowadzając ponowne postępowanie wyjaśniające ustalił, że Skarżący nie złożył wymaganych deklaracji. Wskazano, że pismem z dnia 21 lutego 2022 r. Organ powiadomił Skarżącego o ponownym postępowaniu i o przysługujących mu prawach. Następnie pismem z dnia 18 marca 2022 r. zawiadomił Skarżącego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego. Skarżący nie skorzystał z prawa do zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się w sprawie zebranych materiałów dowodowych. W związku z powyższym Organ rozpoznał sprawę na podstawie posiadanej dokumentacji, z której wynikało, że do dnia 30 czerwca 2020 r. Skarżący nie złożył wymaganej dokumentacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga E.K. zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie zauważyć trzeba, że sprawa niniejsza była już przedmiotem kontroli sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawomocnym wyrokiem z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 1369/21, uchylił decyzję ZUS z dnia 11 stycznia 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 23 czerwca 2021 r., wobec czego granice rozpoznania sprawy wyznacza art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a".

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Z powyższego przepisu wynika, że organy rozpatrując sprawę ponownie, związane są oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

W orzecznictwie podkreśla się, że ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 505/05, z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt I FSK 857/06, z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA").

Podkreślenia wymaga, że komentowany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym, zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej.

Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 353/16, CBOSA).

Przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018).

Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2022 r. sygn. akt II FSK 1393/21, CBOSA).

Podkreślenia wymaga, że związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych. Niezastosowanie się przez organ administracji publicznej przy ponownym wydaniu decyzji (bądź innego aktu czy czynności) do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe. Jednocześnie, w orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że naruszenie przez organy administracyjne zasady związania oceną prawną wyrażoną w wyroku sądu powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji (bądź innego aktu czy czynności) (por. T. Woś [w:] H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., I FSK 506/05; CBOSA).

Ponieważ w rozstrzyganej sprawie nie nastąpiła żadna zmiana okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia oraz nie nastąpiła zmiana stanu prawnego, dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonej decyzji muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko WSA w Gdańsku wyrażone w wyżej przywołanym wyroku z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 1369/21. Z tego względu kontrola Sądu w niniejszym postępowaniu sprowadza się do zbadania, czy ZUS wydając zaskarżoną decyzję po ponownym rozpatrzeniu sprawy uwzględnił ocenę prawną wynikającą z ww. wyroku WSA w Gdańsku.

Zauważenia wymaga, że obecnie orzekający Sąd, jak również Organ nie mogą sprzeciwiać się ocenom zawartym w ww. rozstrzygnięciu i odmawiać zastosowania się do dokonanej w nim interpretacji przepisów prawa, co wprost wynika z art. 153 p.p.s.a.

Jak wynika z akt administracyjnych ZUS umożliwił Skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz poinformował Wnioskodawcę o zakończeniu postępowania.

ZUS w zaskarżonej decyzji w istocie powtórzył stanowisko jakie zawarł w poprzednio uchylonych decyzjach uznając ponownie, że podstawowym kryterium przyznania Wnioskodawcy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek jest złożenie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów nie później iż do dnia 30 czerwca 2020 r.

Należy zatem stwierdzić, że Organ zignorował wiążącą go ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, co w istocie zmierza do niewykonywania, a wręcz pomijania wyroku Sądu. Organ bowiem uwzględnił jedynie część wskazań zawartych w wyroku WSA w Gdańsku, pomijając konieczność zastosowania art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19.

W myśl art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19, według stanu prawnego na dzień 22 kwietnia 2020 r. wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., płatnik składek przekazywał do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

Zwolnienie, o którym mowa w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, przyznawane było na wniosek płatnika i dotyczyło składek w nim określonych, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych i sam spełniał warunki w nim określone.

Z art. 31zq ust. 2 i 3 ustawy COVID-19 wynikało, że Zakład powinien zwolnić z obowiązku opłacania należności z tytułu składek w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek; warunkiem zwolnienia było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

Obowiązek przesłania wymienionych dokumentów do dnia 30 czerwca 2020 r., stanowi jeden z warunków zwolnienia, zatem określony w nim termin jest terminem materialnoprawnym.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy Skarżący ww. obowiązku nie dopełnił. Dokumenty rozliczeniowe za marzec-maj 2020 r. zostały złożone bowiem po upływie ustawowego terminu.

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej całościowo sprawie ponownie doszło do istotnego naruszenia obowiązków informacyjnych wynikających z art. 9 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a. i art. 79a § 1 k.p.a.

Prawodawca w art. 9 k.p.a. nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Obowiązek udzielania informacji stronie obejmuje cały tok postępowania od wszczęcia do jego zakończenia decyzją. Zakres przedmiotowy udzielania informacji stronie obejmuje zarówno informowanie o przepisach prawa materialnego jak i przepisach prawa procesowego (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1686/20). W toku postępowania organ administracji publicznej z urzędu udziela stronom i innym uczestnikom postępowania informacji, niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Natomiast oczekiwanie organu na odnośne wnioski stron i nieudzielenie takich informacji, wyjaśnień i wskazówek z powodu braku wniosku, narusza przepis art. 9 k.p.a., co należy traktować jako wystarczającą (samodzielną) przesłankę do uchylenia decyzji, nawet gdy jest ona zgodna z prawem materialnym (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 790/18). Przepis art. 9 k.p.a., statuujący zasadę udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej, nakłada na organ administracji państwowej obowiązek informowania strony, i to niezależnie od tego czy jest ona osobą fizyczną czy prawną, o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Obowiązek ten obciąża organ z urzędu, a jego bierność stanowi naruszenie prawa, bez względu na to w jakiej fazie postępowania miało miejsce. Gdyby niespełnienie tego obowiązku mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co dotyczy zwłaszcza stron działających bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, wówczas stanowi to wystarczającą podstawę do uchylenia aktu podjętego w takich warunkach (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 6/06).

W tym stanie rzeczy, w sprawie Organ prowadząc postępowanie naruszył wskazane powyżej przepisy k.p.a. i przedwcześnie uznał, że warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za wnioskowany okres nie został przez Skarżącego spełniony. ZUS nie uwzględnił oceny prawnej wyrażonej w wyroku WSA z dnia 11 stycznia 2022 r. Z akt sprawy wynika bowiem, że organ ograniczył się jedynie do zawiadomienia strony o prowadzonym postępowaniu w sprawie o ponowne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek oraz zawiadomienia o zakończeniu tego postępowania.

W tym kontekście podnieść należy, że stan epidemii i uchwalane w tym czasie przepisy wdrażające programy pomocowe, ulegały częstym zmianom, stąd też ustawodawca mając również na uwadze stopień ich skomplikowania, wprowadził również przepisy, które mają ułatwić/zapewnić stronom możliwość realnego skorzystania z pomocy. Do takich przepisów należy zaliczyć obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19.

W szczególności należy zauważyć, że stosownie do art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i 5 ustawy COVID-19 w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki (pkt 2), zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony (pkt 5) - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

W myśl art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy COVID-19 w ww. zawiadomieniu organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

W art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 ustawodawca przewidział zatem również możliwość przywrócenia terminu prawa materialnego, który na zasadach ogólnych nie podlega przywróceniu, a w ust. 1 zawarto zamknięty katalog terminów, w stosunku do których może być zastosowany.

W okresie obowiązywania stanu epidemii art. 15zzzzzn2 ust. 3 ustawy COVID-19, koryguje również ogólne zasady przywrócenia terminu uregulowane w k.p.a. przez wydłużenie terminu na złożenie przez stronę prośby o przywrócenie terminu - z określonego w k.p.a siedmiodniowego na trzydzieści dni.

Jak wskazał WSA w wyroku z dnia 11 stycznia 22 r. ww. przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepisy te weszły w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia, to obejmują zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491). Przepisy te zatem należy zastosować w przedmiotowej sprawie.

Wprowadzenie tej regulacji prawnej wynikało z konieczności ochrony wnioskodawców przed utratą m.in. zwolnienia z obowiązku opłacania składek.

Obowiązek informacyjny wynikający z przepisów nie kończy się na zakomunikowaniu Stronie, iż w sprawie toczy się postępowanie, skoro Sąd w wyroku I SA/Gd 1369/21 zakreślił ramy działania Organu i czynności, które należało wykonać dla prawidłowego załatwienia sprawy.

Tym samym ponownie rozpatrując sprawę, ZUS uwzględniając treść art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy COVID-19 poinformuje Wnioskodawcę o uchybieniu terminu do złożenia deklaracji i wyznaczy mu termin 30 dni do złożenia wniosku o przywrócenie tego terminu informując jednocześnie o warunkach koniecznych do pozytywnego załatwienia tego wniosku.

Obowiązkiem Organu będzie także uwzględnienie okoliczności, że Skarżący nie może ponosić negatywnych konsekwencji uchybień Organu w zakresie ciążących na nim obowiązków informacyjnych wobec strony. ZUS bowiem procedując nad wnioskiem nie wezwał Wnioskodawcy do złożenia deklaracji mimo, że od złożenia wniosku do upływu terminu minęło 84 dni - zatem gdyby Organ wypełnił należycie swoje obowiązki, to Strona mogłaby uzupełnić wniosek jeszcze przed 30 czerwca 2020 r. Rozpatrując ponownie wniosek ZUS powinien mieć na względzie, że w toku postępowania zostały przez niego naruszone przepisy prawa proceduralnego, tj. art. 9 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a. i art. 79a § 1 k.p.a. Zatem uchybienia Organu w powyższym zakresie nie mogą obciążać strony postępowania. ZUS odniesie się także do akcentowanych przez Skarżącego problemów z dostarczeniem deklaracji i kontaktem z ZUS oraz do faktu złożenia ich już 15 lipca 2020 r.

Uwzględniając powyższe Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał, że ZUS wydając zaskarżoną decyzję nie zastosował się do oceny prawnej przedstawionej w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 1369/22, naruszając tym samym dyspozycję art. 153 p.p.s.a., jak również art. 9 k.p.a., art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a.

Podkreślenia wymaga, że organ był stroną postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego ww. wyrokiem z WSA w Gdańsku, zatem w sytuacji, gdy nie zgadzał się ze stanowiskiem Sądu, to mógł kwestionować to orzeczenie składając skargę kasacyjną. Natomiast na obecnym etapie nie jest już możliwe kwestionowanie oceny prawnej Sądu wyrażonej w prawomocnym wyroku.

Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach sądowych, albowiem zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) ww. ustawy, Skarżący nie miał obowiązku ich uiszczania; nie był również zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika.