Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1792/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Dnia 15 kwietnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi -Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Grzegorz Szkudlarek Sędzia NSA: Wojciech Chróścielewski p.o. Sędziego WSA: Arkadiusz Blewązka ( spr.) Protokolant : ref. staż Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2004 roku na rozprawie przy udziale - sprawy ze skargi G. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień dla wdowy po kombatancie 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Nr [...] z dnia [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz G. P. kwotę 10 (dziesięć) złotych z tytułu kosztów wpisu od skargi, 3. stwierdza, iż zaskarżona decyzja na podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

`Sygn. akt: II SA / Łd 1792 / 01

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. Nr 142 z 1997 roku , poz. 950 ze zm.) pozbawił G. P. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. W uzasadnienia wydanej decyzji organ wskazał, iż mąż G. P. – F. P. posiadał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu: "walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" od 12 lutego 1950 roku do 15 marca 1950 roku, na podstawie zaświadczenia wydanego przez WKU w Ł. z dnia [...]. Z posiadanych akt wynika, iż F. P. pełnił służbę w Wojsku Polskim od 1 października 1949 roku do 28 lutego 1952 roku. W dokumentach brak jest potwierdzenia, aby w tym czasie brał udział w walkach z oddziałami, o których mowa w przepisie art. 1 ust. 2 pkt. 2 przywołanej powyżej ustawy.

Dalej organ wskazał, iż do sytuacji, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 25 ust.2 pkt. 2 wyżej cytowanej ustawy, który stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. l ust.2, w art. 2 oraz w art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku.

Uprawnienia przysługujące wdowie pozostałej po kombatancie mają charakter pochodny w stosunku do uprawnień współmałżonka. Z powyższego wynika, że G. P. jest wdową po osobie wymienionej w art. 25 ust. 2 pkt 2. – to jest po osobie, której nie przysługują uprawnienia kombatanckie. W tym stanie rzeczy organ uznał, iż nie ma podstaw prawnych do utrzymania przyznanych uprawnień.

W dniu 21 sierpnia 2000 roku G. P. złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Do odwołania załączyła zaświadczenia z Centralnego Archiwum Wojskowego o przebiegu służby zmarłego męża. W zaświadczeniu tym stwierdzono, iż z częściowo zachowanych akt 11 Pułku KBW, w którym pełnił służbę wojskową F. P., wynika, iż w okresie od października 1949 roku do lutego 1952 roku żołnierze tej jednostki uczestniczyli w zwalczaniu Narodowych Sił Zbrojnych, poakowskiego zbrojnego podziemia i band rabunkowych, oraz od kwietnia do czerwca 1950 roku prowadzili walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Przy czym w zbiorach archiwum brak jest imiennych wykazów osób uczestniczących w tych walkach.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jako organ II instancji decyzją z dnia [...], Nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, iż po konfrontacji pisma z Centralnego Archiwum Wojskowego z całością akt ZboWiD oraz z pismem WKU Ł. – 2 obrazującym przebieg służby F. P. w KBW doszedł do wniosku, iż nie brał on udziału w zwalczaniu oddziałów UPA i Wehrwolfu w czasie pełnienia służby wojskowej. Dalej stwierdza, iż F. P. w okresie od października 1949 roku do czerwca 1950 roku pełnił służbę w 14 Pułku KBW, zaś od czerwca 1950 roku do lutego 1952 roku w 11 Pułku KBW. Pułk ten brał udział w walkach z UPA w okresie od kwietnia do czerwca 1950 roku, zaś F. P. do tej jednostki został przeniesiony dopiero w dniu 19 czerwca 1950 roku. Uprawnienia kombatanckie uzyskał on natomiast za okres służby w 14 Pułku KBW.

Dalej organ wskazał, iż zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku, uprawnienia kombatanckie zachowują osoby, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 roku do 30 czerwca 1947 roku. F. P. służbę wojskową rozpoczął natomiast w dniu 1 października 1949 roku. Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 2 pkt 6 przywołanej powyżej ustawy za działalność kombatancką uznaje się służbę w jednostkach Wojska Polskiego uczestniczących w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu. Sytuacja taka nie miała jednak miejsca w przypadku męża G. P..

W dniu 17 września 2001 roku, na powyższą decyzję G. P. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi podnosząc, iż organ administracji odbierając jej uprawnienia po zmarłym mężu nie uwzględnił zaświadczenia wystawionego przez Centralne Archiwum Wojskowe, z którego wynika, iż jednostka, w której służył jej mąż brała udział w walkach z bandami UPA. Skarżąca wskazała, iż jej mąż walcząc choćby jeden dzień mógł stracić życie. Ponadto o walkach tych F. P. opowiadał swojej córce.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie wywodząc jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Postępowanie w niniejszej sprawie, pomimo wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi, nie zostało przez ten Sąd zakończone przed dniem 1 stycznia 2004 roku, a zatem sprawa ta podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. (art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.)) Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w skrócie: p.s.a.) (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Zgodnie zaś z art. 145 par. 1 ust.1 p.s.a. decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd administracyjny stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy;

W toku niniejszej sprawy nie było kwestionowane to, iż uprawnienia skarżącej mają charakter pochodny względem uprawnień kombatanckich męża. Tak więc, wcześniejsze istnienie uprawnień męża stanowi konieczną przesłankę powstania uprawnień wdowy, której uprawnienia te przysługują jako osobie "pozostałej po kombatancie".(vide; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2002 roku w sprawie Sygn. akt V SA 2926/01 (niepublikowany))

Utrwalony w orzecznictwie jest pogląd, iż w trakcie postępowania weryfikacyjnego z udziałem kombatanta, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powinien zbadać czy osobie tej przysługują uprawnienia kombatanckie z innego tytułu, niż ten, jaki był podstawą nadania uprawnień przez organ ZBoWiD. Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach z 1991 roku stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które między innymi na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie (a więc także osoby uczestniczące w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu – art. 1 pkt 6 ustawy), oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 roku do 30 czerwca 1947 roku.

Organ administracji właściwy do podejmowania decyzji w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich został zobowiązany do uprzedniego przeprowadzenia w takim wypadku postępowania weryfikacyjnego (§ 2 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawiania i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 116, poz. 745)). Po wszczęciu takiego postępowania organ administracji wzywa osobę, której uprawnień dotyczy postępowanie, do przedstawienia wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów związanych z przedmiotem postępowania (§ 4 rozporządzenia). Oznacza to, że użyty w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku zwrot "uczestnicy walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" nawiązuje bezpośrednio tylko do jednego z wielu wyraźnie wyodrębnionych tytułów prawnych, stanowiących samodzielną podstawę prawną dla ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 26 maja 1982 roku o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz. U. Nr 16, poz. 122 ze zm.) Jednocześnie procedura prawna weryfikacji uprawnień kombatanckich wprowadzona przepisami ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku nie pozbawia osoby, której uprawnienia kombatanckie poddawane są weryfikacji możliwości wykazania w tym samym lub też w nowym postępowaniu, że jakkolwiek uprawnienia kombatanckie uzyskała z tytułu "utrwalania władzy ludowej", to jednak spełnia ona także warunki konieczne do nabycia uprawnień kombatanckich na innej podstawie prawnej wymienionej w art. 1 ust. 2 - art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2001 roku w sprawie sygn. akt III RN 77/00, OSNP 2001/15/475).

W ocenie Sądu pogląd zaprezentowany powyżej znajduje zastosowanie również wobec wdów po kombatancie. Skoro osoby te uprawnienie kombatanckie wywodzą z uprawnień współmałżonka, to brak jest zarówno w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 roku jak i w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawiania i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 116, poz. 745) przepisów pozwalających wdowy bądź wdowców po kombatancie traktować w postępowaniu weryfikacyjnym inaczej niż samych kombatantów. Skoro śmierć kombatanta nie jest przeszkodą do weryfikacji jego uprawnień w postępowaniu toczonym z udziałem wdowy lub wdowca po nim, to tym samym śmierć kombatanta nie powinna być przeszkodą do ustalenia w toku postępowania weryfikacyjnego toczonego również z udziałem wdowy bądź wdowca po nim, iż nabył on za życia uprawnienia kombatanckie jeszcze z innych tytułów niż te dotychczas ujawnione. Tym samym wypada nie zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2002 roku w sprawie II SA/Kr 2139/99 (niepublikowanym).

W toku prowadzonego postępowania weryfikacyjnego G. P. wystąpiła do organu do spraw kombatantów wskazując, iż jej mąż służąc w jednostkach KBW brał udział w walkach z bandami UPA. Powyższe okoliczności mogące świadczyć o tym, iż mąż skarżącej był kombatantem z tytułu walki z Ukraińską Powstańczą Armią uznać wypada za istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Dokonane jednak przez organ administracji zgromadzenie materiału dowodowego na potrzeby wykazania powyższej okoliczności jak i ocena tegoż materiału nie są prawidłowe i naruszają prawo. Otóż skarżąca przedłożyła organowi zaświadczenie, z którego wynika, iż jej mąż służył w jednostce wojskowej, która prowadziła działania zbrojne przeciwko oddziałom UPA. Ustalenia organu w tym zakresie pokrywają się z tym co podnosi skarżąca. Jest niewątpliwe, iż od 19 czerwca 1950 roku mąż skarżącej służył w jednostce wojskowej, która do końca czerwca 1950 roku walczyła z oddziałami UPA. Powyższa konstatacja jest doniosła dla oceny prawidłowości wydanej decyzji. Wydaje się, iż przy ocenie tego materiału dowodowego, który stanowił podstawę do wydania kwestionowanej decyzji rację ma skarżąca ponosząc, iż nawet jeden dzień walki z oddziałami UPA uzasadniał nabycie uprawnień kombatanckich z tego tytułu. Wszak ustawa nie określa czasu walki z oddziałami UPA, niezbędnego do uzyskania uprawnień.

Ponadto wskazać wypada, iż sprzeczna z zasadami logiki jest dokonana przez organ ocena zgromadzonego materiału dowodowego. To, że akta ZBoWiD i zaświadczenie wystawione przez WKU Ł. – 2 nie zawierają informacji o walkach męża skarżącej z oddziałami UPA w trakcie jego służby w 11 Pułku KBW nie oznacza, iż informacje zawarte w tych dokumentach pozostają w sprzeczności z tezą o tym, walczył on w ramach tej jednostki z oddziałami UPA.

Tak więc prowadząc postępowanie weryfikacyjne organ administracji winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i dopiero wówczas wszechstronnie rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W toku dotychczas prowadzonego postępowania organ dopuścił się bowiem naruszenia przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

Z przytoczonych powyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 "c" p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O zasądzeniu na rzecz skarżącej kwoty z tytułu wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 97 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) w związku z art. 55 par. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.)

Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, należało stwierdzi, iż do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku zaskarżana decyzja nie podlega wykonaniu.(art. 152 p.s.a.).