Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 247/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA M. Busz (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lipca 2022 r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia 25 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w K. decyzją z [...].11.2021 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 60 ust 1, art. 61, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020r., poz. 1876 ze zm., dalej jako: "u.p.s."), art.104, art. 107, art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako k.p.a.), § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1358), Zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta K. z dnia [...] stycznia 2021 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w K. (Dz. Urz. Woj. [...]. z dnia [...].01.2021 r., poz. [...]) oraz Upoważnienia Prezydenta Miasta K. do prowadzenia postępowań i wydawania decyzji administracyjnych w zakresie pomocy społecznej z urzędu ustalił opłatę dla E. T. za pobyt ojca T. S. w Domu Pomocy Społecznej w K., ul. [...] od dnia [...] września 2021 w kwocie [...]zł miesięcznie.

Na podstawie art. 108 k.p.a. decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności, ze względu na interes społeczny.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że T. S. decyzją nr [...] z dnia [...].07.2017r. został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w K. od dnia [...].07.2017r. Decyzją nr [...] z dnia [...].07.2017 r. ustalono odpłatność T. S. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w K. w kwocie [...]zł zmienianej kolejnymi decyzjami, ostatnio decyzja nr [...] z dnia [...].05.2020 r. na kwotę [...]zł miesięcznie.

Na podstawie Zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta K. z dnia [...] stycznia 2021 r. od [...] lutego 2021 roku średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w K. wynosi [...] zł miesięcznie. Do dopłaty pozostaje zatem kwota [...]zł.

E. T., córka T. S., jest jedną z osób z kręgu zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu ojca, T. S., w Domu Pomocy Społecznej. W lipcu 2019 r. dokonano nowelizacji ustawy o pomocy społecznej, m.in. w zakresie ustalania zasad odpłatności za pobyt osoby w domu pomocy społecznej. W sytuacji, kiedy dochody mieszkańca domu są niewystarczające do pokrycia opłaty za pobyt, organ administracyjny podejmuje działania mające na celu ustalenie odpłatności przez pozostałe osoby do tego zobowiązane w myśl art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Zgodnie z ustawą małżonek, zstępni i wstępni zobowiązani są do ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, jeżeli ich dochody przekraczają 300% kryterium dochodowego określonego ustawą. Obowiązek partycypowania w opłacie za pobyt w domu pomocy społecznej członka rodziny wynika z dominującej w pomocy społecznej zasady pomocniczości, w myśl której powinności rodziny wyprzedzają obowiązki władz publicznych. W przypadku ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej przez osoby określone w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., wysokość ponoszonej przez nich odpłatności ustalana jest w formie umowy zawartej z dyrektorem ośrodka pomocy społecznej.

Wnioskiem nr [...] z dnia [...].07.2021 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w K. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego u E. T.. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. pismem nr [...] z dnia [...].08.2021 r. przesłał rodzinny wywiad środowiskowy (część I) przeprowadzony z E. T.. Z wywiadu wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł. Miesięczne opłaty związane z utrzymaniem domu oraz inne wydatki wynoszą około [...] zł miesięcznie. Podczas wywiadu środowiskowego skarżąca zadeklarowała opłatę na rzecz ojca za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w K. w kwocie [...]zł miesięcznie.

Kwota średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w K. wynosi [...] zł. Kwota odpłatności T. S. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w K. wynosi [...] zł, zatem do pokrycia pełnego kosztu pozostaje [...] zł. T. S. posiada dwoje dzieci, w związku z czym kwota zobowiązania przypadająca każde z nich wynosi: [...] zł : 2 = [...] zł.

Sposób ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej polega na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 8 ust. 3 u.p.s., tj. poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej sumy kwoty odpowiadającej 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie: [...] zł (dochód Strony) - [...] zł ([...] zł kryterium osoby samotnie gospodarującej x 300%) = [...] zł. Oznacza to, że dochody skarżącej znacznie przekraczają 300% kryterium dochodowego, obowiązującego w pomocy społecznej.

Pismem z dnia [...].08.2021 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w K. przesłał skarżącej propozycję umowy w sprawie opłaty za pobyt ojca T. S. w Domu Pomocy Społecznej w K.. Maksymalna kwota opłaty, jaką można obciążyć stronę wynosi [...] zł. Po uwzględnieniu sytuacji bytowej i zdrowotnej skarżącej zaproponowano umowę na kwotę [...]zł miesięcznie.

W piśmie dnia [...] września 2021 r. skarżąca ustosunkowała się do propozycji kwoty zawartej w umowie i nie wyraziła zgody na zawarcie umowy. Zaproponowała, że może zawrzeć umowę z tytułu opłaty za pobyt ojca w DPS na kwotę [...]zł miesięcznie, wskazując na wysokie koszty utrzymania i ponoszenie niezbędnych wydatków miesięcznych.

Pismem z dnia [...].10.2021 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w K. wszczął postępowanie administracyjne dotyczące ustalenia opłaty za pobyt ojca T. S. w Domu Pomocy Społecznej w K. w związku z niepodpisaniem umowy w sprawie ustalenia opłaty za pobyt ojca w placówce. Zgodnie z art. 10 k.p.a. skarżąca miała 7 dni, od daty otrzymania pisma, na wypowiedzenie się co do zgłoszonych dowodów i materiałów. W związku ze wszczętym postępowaniem administracyjnym w dniu [...].11.2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. wpłynęło pismo E. T. z dnia [...].10.2021 r. odnośnie ustalenia wysokości kwoty zawartej w umowie podtrzymujące stanowisko strony, tj. zobowiązanie do uiszczenia opłaty w kwocie [...]zł miesięcznie. Prośbę swoją skarżąca uzasadniła wysokimi kosztami utrzymania, przy czym zaznaczyła, iż każdy z nich jest zasadny.

Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w K. nie zakwestionował kosztów utrzymania domu czy kosztów leczenia, jednak w ocenie organu I instancji nie można uznać za zasadne, iż obowiązki związane z utrzymaniem zwierząt domowych wyprzedzają obowiązki wobec rodziców. Strona bowiem w piśmie z dnia [...] października 2021r. wskazała, że ponosi comiesięczne wydatki na utrzymanie kota na kwotę [...]zł miesięcznie. Ta okoliczność, między innymi, w ocenie skarżącej uzasadnia obniżenie jej opłaty za pobyt ojca w DPS. Z taką argumentacją organ I instancji się nie zgodził. Zgodnie bowiem z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice oraz dzieci powinni wspierać się wzajemnie. Poprzez wzajemne wsparcie w art. 87 rozumie się między innymi pomoc materialną. Jeśli mieszkańca nie stać na uiszczenie pełnej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, to zgodnie z ustawą o pomocy społecznej obciążenie to przechodzi kolejno na: małżonka, zstępnych, wstępnych, a na końcu na gminę, z której to skierowano osobę do domu pomocy społecznej. W przypadku nie wywiązywania się osób (mieszkańca lub jego rodziny) z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Jednakże gminie przysługuje prawo do dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

Skarżąca odmówiła podpisania umowy w sprawie opłaty za pobyt ojca T. S. w Domu Pomocy Społecznej w K. w związku z czym wysokość jej opłaty za pobyt ojca została ustalona w drodze decyzji administracyjnej, proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej wnoszenia oraz z uwzględnieniem sytuacji bytowej, nie na kwotę [...]zł miesięcznie (2 [...] zł dochód skarżącej przekraczający 300% kryterium dochodowego, obowiązującego w pomocy społecznej) jaką można obciążyć stronę, lecz na kwotę [...]zł miesięcznie.

Organ I instancji nie dopatrzył się przesłanek uzasadniających zmniejszenie opłaty ustalonej niniejszą decyzją. Wskazał, iż ustawodawca akcentuje pierwszeństwo rodziny w ponoszeniu opłaty za pobyt bliskich w domu pomocy społecznej, traktując obowiązek opłaty przez gminę jako ostateczność. Zasada ta koresponduje z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie obowiązku alimentacyjnego oraz zasady pomocniczości wynikającej z ustawy o pomocy społecznej.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniosła E. T. zarzucając :

1. naruszenie art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i ustalenie od niej opłaty za pobyt ojca w DPS bez uwzględnienia jej możliwości finansowych,

2. naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez błędne, dowolne, niezgodne z zasadami doświadczenia życiowego i nie poparte żadnymi dowodami ustalenie, że opłaty skarżącej związane z utrzymaniem domu i inne wydatki wynoszą zaledwie około [...] zł miesięcznie,

3. naruszenie art. 108 § 1 k.p.a., poprzez jego błędne zastosowanie i nadanie zaskarżonej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, mimo braku ku temu przesłanek.

W uzasadnieniu odwołania wskazano, że zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, w szczególności art. 103 ust. 2, wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w DPS winna być ustalona przy wzięciu pod uwagę dochodów i możliwości.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji m.in. wskazał, że: "Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w K. nie kwestionuje kosztów utrzymania domu czy kosztów leczenia (...). "

Skarżąca wskazała, na usprawiedliwione, konieczne i niezbędne jej comiesięczne wydatki, podając, że w średnim, miesięcznym ujęciu na swoje utrzymanie potrzebuje kwotę co najmniej [...] zł, według wyliczenia:

1.wyżywienie, w tym napoje ([...] zł dziennie) [...] zł;

2.ubrania, obuwie [...] zł;

3.leki i leczenie (w tym stomatologiczne) [...] zł;

4.środki higieniczne, kosmetyczne, czystości [...] zł;

5.fryzjer [...] zł;

6.spłata kredytów (kart) [...] zł;

7.ubezpieczenie własne [...] zł;

8.opłaty za dom, za media (prąd, woda, gaz, odpady, tv itp.) [...] zł;

9.koszt opału [...] zł;

10. utrzymanie ogrodu [...] zł;

11. telefon komórkowy [...] zł;

12. bieżące naprawy domu i w domu (dom jest stary) [...] zł;

13.utrzymanie kota (żywność, szczepienia, wizyty u weterynarza) [...] zł;

14.gazety [...] zł;

15.koszty utrzymania samochodu (naprawy, ubezp., paliwo) [...] zł;

razem: [...] zł.

Organ I instancji nie zakwestionował żadnego z wyżej wymienionych kosztów, z wyjątkiem kosztów związanych z kotem.

Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie przekazywać większej kwoty niż [...] zł miesięcznie, a obecnie przy drastycznie rosnących cenach, bez odmawiania sobie niektórych dóbr nie jest już w stanie zaoszczędzić nawet i tych [...] zł miesięcznie.

Zarzuciła, że z jednej strony co do zasady organ I instancji nie kwestionuje wysokości jej niezbędnych kosztów utrzymania, ale z drugiej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał, że opłaty związane z utrzymaniem jej domu oraz inne wydatki wynoszą zaledwie [...] zł. Skąd takie ustalenie, organ nie wyjaśnił. Jest to ustalenie całkowicie dowolne, wbrew materiałowi zgromadzonemu w sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...].02.2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że wyjaśniono, iż zasady wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, określone w art. 60 i 61 u.p.s., a także sposób obliczania dochodu oraz kryterium dochodowego na potrzeby spraw z zakresu pomocy społecznej, zawarte zostały w art. 8 ust. 1-13 ustawy.

W niniejszej sprawie ustalono, że E. T. jest córką T. S., zatem jest osobą zobowiązaną do alimentacji, czyli do pokrywania kosztów związanych z pobytem ojca w Domu Pomocy Społecznej w K.. Osobami zobowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt T. S. w Domu Pomocy Społecznej są córki: E. T. i T. N.. W trakcie postępowania córka T. N. zmarła i w miejsce córki weszli synowie (zstępni w drugim stopniu, a wnuki T. S. mieszkańca DPS), czyli S. N. i Z. N..

Ustalono, że T. S. na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2017 r. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w K., ul. [...]. Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] T. S. został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w K. z dnia [...].07.2017 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2017 roku Nr [...] został on zobowiązany do ponoszenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w K. w wysokości [...] zł, następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2019r. Nr [...] zmieniono wysokość opłaty na kwotę [...]zł. Kolejną decyzją z dnia [...] maja 2020 r. Nr [...] zmieniono wysokość opłaty do kwoty [...]zł.

Pobyt w Domu Pomocy Społecznej w K., w którym przebywa T. S., wynosi [...] zł na podstawie zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta K. z dnia [...] stycznia 2021r. T. S. jako mieszkaniec domu pomocy społecznej ponosi odpłatność 70% swojego dochodu tj. [...] zł. W związku z tym do uregulowania pozostaje kwota [...]zł stanowiąca różnicę pomiędzy kosztem utrzymania w DPS, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca. Wobec tego kwotę [...]zł należało podzielić proporcjonalnie na 2 osoby zobowiązane tj. dzieci [...] zł : 2 osoby = [...] zł. Kwota [...]zł jest kwotą przypadającą na każde z dwojga dzieci T. S., w tym także na zmarłą T. N.. Przypadająca opłata na zmarłą w kwocie [...]zł została podzielona proporcjonalnie na jej dwoje dzieci - synów (a wnuków mieszkańca DPS). W odrębnym postępowaniu ustalono odpłatność dla S. N. i Z. N. z uwagi na ochronę danych osobowych (dochody rodziny) prowadzono odrębne postępowania.

Decyzją z dnia [...] listopada 2021r. Nr [...] ustalono odpłatność dla E. T. w wysokości [...] zł wskazując jednocześnie, że koszt utrzymania mieszkańca w Domu pomocy Społecznej w K. od [...] lutego [...] wynosi [...] zł.

Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie nie jest kwestionowany fakt, iż skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z akt sprawy wynika, że organ prawidłowo ustalił, że dochód E. T. wynosi [...] zł, jest to dochód z tytułu pobierania świadczenia emerytalnego. Łączny dochód w rodzinie (1 osoba) wynosi: [...] zł. jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą. Organ ustalił skarżącej odpłatność za pobyt ojca T. S. w Domu Pomocy Społecznej na kwotę [...]zł. Aby to ustalić przyjął: koszt miesięczny utrzymania mieszkańca w DPS - [...] zł, opłata wnoszona przez mieszkańca domu (T. S.) - [...] zł, zatem [...] zł (koszt utrzymania w DPS) - [...] zł (opłata wnoszona przez mieszkańca) = [...] zł - jest to kwota różnicy pomiędzy kosztem utrzymania w DPS a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca. Kwotę [...]zł podzielono proporcjonalnie na dwie osoby zobowiązane i ustalono [...] zł na każde dziecko. Natomiast organ ustalił kwotę [...]zł - jest to kwota odpłatności ustalona dla skarżącej na podstawie zgromadzonych dokumentów dotyczących sytuacji strony. Jednakże ustalając odpłatność organ I instancji wziął pod uwagę sytuację zdrowotną i możliwości finansowe skarżącej i ustalił odpłatność w wysokości [...] zł, (gdzie przypadająca kwota do ustalenia odpłatności wynosi maksymalnie [...] zł).

Organ II instancji wyjaśnił, że popiera stanowisko dotyczące wyliczenia dochodu wskazane w wyroku NSA z dnia 21 lutego 2020 sygn. akt I OSK 828/19, ponieważ po wniesieniu ustalonej opłaty dochód strony nie jest niższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Kluczowe jest to, że obowiązek uiszczania opłaty za pobyt ojca w DPS został również nałożony na wnuki, czyli dzieci zmarłej T. N.. Organ II instancji zauważył, że na etapie postępowanie skarżąca nie wskazała, że jej ojciec T. S. darował mieszkanie wnuczce W. T. (córka E. T.) aktem notarialnym w dniu [...] listopada 2013 roku nr repertorium [...] w którym ustalono, że T. S. wskazał pisemnie nabywcę lokalu mieszkalnego w osobie wnuczki W. T.. Z powyższego aktu również ustalono cenę nieruchomości na kwotę [...]zł, natomiast wartość rynkowa przedmiotu sprzedaży wynosi [...] zł. W. T. stała się samoistnym posiadaczem lokalu mieszkalnego, natomiast posiadanie zależne zachował T. S.. W powyższym akcie notarialnym W. T. w § 5 pkt 2 oświadczyła, że ustanawia na rzecz swojego dziadka T. S. nieodpłatne i dożywotnie prawo użytkowania lokalu mieszkalnego. Kolejnym aktem notarialnym w dniu [...] grudnia 2019r. nr repertorium [...] W. T. sprzedała ww. mieszkanie za kwotę [...]zł.

Podkreślono, że w niniejszej sprawie to dzieci są osobami zobowiązane w pierwszej kolejności do utrzymania ojca w DPS, tym bardziej, że córka E. T. otrzymała jako jedyna wnuczka mieszkanie od dziadka, a pozostałe wnuki (S. N. i Z. N.) ponoszą opłatę za pobyt dziadka w Domu Pomocy Społecznej w K.. Strona w odwołaniu i oświadczeniu końcowym z dnia [...] lutego 2022r. wskazała na trudną sytuację finansową i rezygnację z wizyt u fryzjera oraz stomatologa, organ II instancji wskazał, że skarżąca może zwrócić się do córki W. T. o alimenty celem poprawy swojej sytuacji finansowej.

W postępowaniu ustalającym wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, organ kieruje się jedynie kryterium dochodowym osoby obowiązanej do uiszczenia takiej opłaty, co wynika z treści art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b ustawy. Natomiast przepis art. 64 wymienia przykładowo okoliczności uzasadniające wydanie decyzji w całości lub w części zwalniającej taką osobę z opłaty, które nie są związane z dochodami takiej osoby. Organ II instancji nie znalazł podstaw, aby zakwestionować sposób ustalenia odpłatności przez organ I instancji.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu E. T. wnosząc o jej uchylenie.

Skarżąca zarzuciła :

1. naruszenie art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez ich niezastosowanie i ustalenie opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej bez uwzględnienia ograniczeń wskazanych w art. 103 ust. 2 w/w ustawy, tj. bez uwzględnienia dochodów i możliwości skarżącej,

2. naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez błędne, dowolne, niezgodne z zasadami doświadczenia życiowego i niepoparte żadnymi dowodami ustalenie, że opłaty związane z utrzymaniem domu skarżącej i inne wydatki wynoszą zaledwie około [...] zł miesięcznie.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że SKO w K., podobnie jak organ I instancji, skupiło się niemal wyłącznie na badaniu kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji kilkukrotnie odnosi się właśnie do owego kryterium dochodowego. Zdawkowo i wybiórczo dotyka niektórych, nielicznych, wybranych przez organ kwestii dotyczących możliwości skarżącej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasowa argumentację.

Skarżąca w piśmie z [...].05.2022 r. podniosła, że odpowiedź na skargę w istocie nie wnosi niczego nowego do sprawy. Przede wszystkim w zasadzie nie odnosi się do zarzutów skargi. Oprócz obszernego przytoczenia fragmentów uzasadnienia organów administracji I i II instancji (nadal z błędami dot. chociażby nazwiska jej ojca), odpowiedź nie zawiera żadnych argumentów na odparcie zarzutów skargi. Organ administracji w dalszym ciągu zdaje się nie zauważać istoty podnoszonych przez skarżącą zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2022 r. Dz. U. poz. 329, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność złożonej skargi w części dotyczącej nałożenia na skarżącą obowiązku opłaty za pobyt T. S. za pobyt w domu opieki społecznej i sposobu określenia wysokości tej opłaty.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm., dalej u.p.s.).

Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust.3.

Zgodnie z art. 60 ust. 2 u.p.s. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca :

1) w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku:

2) w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku;

3) w regionalnym domu pomocy społecznej - ustala marszałek województwa i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku.

W myśl art. 60 ust. 3 u.p.s. ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego.

Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Natomiast art. 61 ust. 2 u.p.s. stanowi, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust, 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300%o tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania, w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby o których mowa w pkt 1 i 2.

Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b ustawy.

Z kolei jak wynika z art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Z kolei w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (ust. 2e). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (ust. 2f).

Z powyższego wynika, że w pierwszej kolejności zobowiązany do uiszczenia opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej jest mieszkaniec tego domu, a pozostała kwota (przekraczająca 70 % dochodu mieszkańca), winna zostać proporcjonalnie rozdzielona pomiędzy wszystkie osoby zobowiązane – małżonka mieszkańca domu pomocy społecznej, a także jego zstępnych, w kolejności przed wstępnymi. Opłata może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy, lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. W przypadku natomiast, gdy osoba zobowiązana odmawia podpisania umowy i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty ustala ją w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, bez uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej jest zobowiązana do pokrycia opłaty tylko w sytuacji, gdy opłaty ustalone na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej i wszystkich osób zobowiązanych nie pokrywają w całości kosztów zamieszkania w domu pomocy społecznej, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a.

Należy wskazać, że T. S. decyzją nr [...] z dnia [...].07.2017 r. został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w K. od dnia [...].07.2017r. Decyzją nr [...] z dnia [...].07.2017 r. ustalono odpłatność za jego pobyt w Domu Pomocy Społecznej w K. w kwocie [...]zł zmienianej kolejnymi decyzjami, ostatnio decyzja nr [...] z dnia [...].05.2020 r. na kwotę [...]zł miesięcznie. Na podstawie Zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta K. z dnia [...] stycznia 2021 r. od [...] lutego 2021 roku średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w K. wynosi [...] zł miesięcznie. Do dopłaty pozostaje zatem kwota [...]zł.

W niniejszej sprawie nie jest sporne ustalenie dochodu skarżącej. Sporne jest, czy ustalona przez organ kwota [...]zł odpłatności za pobyt ojca skarżącej w DPS jest adekwatna do jej możliwości finansowych. Skarżąca bowiem wskazuje, że jest w stanie ponosić koszt [...] zł, tytułem odpłatności, bez uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

Należy wskazać, że organ prawidłowo obliczył dochód i 300% kryterium dochodowego w niniejszej sprawie.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że sposób ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej polega na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 8 ust. 3 u.p.s., tj. poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej sumy kwoty odpowiadającej 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie: [...] zł (dochód strony)- [...] zł ([...] zł kryterium osoby samotnie gospodarującej x 300%) = [...] zł. Oznacza to, że dochody skarżącej znacznie przekraczają 300% kryterium dochodowego, obowiązującego w pomocy społecznej.

Skarżąca odmówiła podpisania umowy w sprawie opłaty za pobyt ojca T. S. w Domu Pomocy Społecznej w K. w związku z czym wysokość jej opłaty za pobyt ojca została ustalona w drodze decyzji administracyjnej, proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej wnoszenia oraz z uwzględnieniem sytuacji bytowej, nie na kwotę [...]zł miesięcznie ([...] zł dochód skarżącej przekraczający 300% kryterium dochodowego, obowiązującego w pomocy społecznej) jaką można obciążyć Stronę, lecz na kwotę [...]zł miesięcznie.

W ocenie Sądu organy rozstrzygające powinny zweryfikować nie tylko jaki dochód uzyskuje skarżąca, i czy posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie będzie niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.), ale również, jakie są jej możliwości płatnicze. Organy powinny przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie stałych wydatków, jakie ponosi skarżąca w celu rozważenia, czy jest w stanie pokrywać w całości opłatę, jaka przypada na nią proporcjonalnie za pobyt ojca w domu pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Poznaniu z 2.12.2021 r., sygn. II SA/Po 143/21).

W aktach sprawy brak jest wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z E. T.. Taki wywiad przeprowadzono natomiast z T. N. (zmarła) i Z. N.. E. T. w odwołaniu wskazała na swoje wydatki miesięczne. Organ odwoławczy nie odniósł się do tych wartości i ich nie zakwestionował.

Należy wskazać, że treść art. 61 ust. 2d u.p.s. w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 maja 2021 r. mogła budzić pewne wątpliwości interpretacyjne, które jednak zostały ostateczne rozwiane przez ustawodawcę. Mogło bowiem pojawiać się pytanie, czy występujący w art. 61 ust. 2d u.s.p. zwrot "z uwzględnieniem ograniczeń" odnosi się wyłącznie do ograniczeń wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 (kryterium dochodowe), czy także ograniczeń wskazanych w art. 103 ust. 2 u.p.s. Jednakże, na mocy art. 1 pkt 21 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2021 r., poz. 803), ustawodawca dokonał zmiany brzmienia art. 103 u.p.s. w ten sposób, że dotychczasowy ustęp drugi podzielił na dwa odrębne ustępy. Artykuł 103 ust. 2 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 30 maja 2021 r. stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

Z kolei art. 103 ust. 3 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 30 maja 2021 r. stanowi, że zmiana wysokości opłaty ustalonej w drodze umowy, o której mowa w ust. 2, lub w drodze decyzji, o której mowa w art. 61 ust. 2d i 2e, z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b, nie może powodować zwiększenia kwoty opłaty ustalonej od innych osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2a.

W uzasadnieniu do projektu zmiany ustawy wskazano, że "w art. 1 w pkt 21 zaproponowano doprecyzowanie brzmienia art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, dzieląc go na dwie jednostki redakcyjne, tak, aby wyeliminować wątpliwości, jakie reguły są stosowane przy ustalaniu odpłatności, a jakie przy jej ewentualnej zmianie".

Skoro przy tym ustawodawca przy okazji omawianej nowelizacji nie zmienił brzmienia art. 61 ust. 2d u.p.s., który wciąż odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s. uznać należy, że ustalenie dochodu strony na gruncie art. 61 ust. 2d u.p.s. pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty dochodu na osobę w rodzinie oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości".

Nie jest to zatem działanie wyłącznie matematyczne mające na celu ustalenie dochodu na osobę w rodzinie, następnie ustalenie czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Nie jest to również jedynie dodatnia różnica między dochodem na osobę w rodzinie, a kwotą [...]% kryterium dochodowego. Konieczne pozostaje bowiem, zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d ustawy, uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy jak i wynikających z art. 103 ust. 2 ustawy, tj. poza wysokością dochodów także "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy.

Organy w niniejszej sprawie w żaden sposób nie odniosły się do kwestii ponoszonych przez skarżącą wydatków i możliwości ponoszenia, przy czym Sąd w żaden sposób nie przesądza tej kwestii. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że należy uchylić decyzję organu II instancji. Organ powinien bowiem przeprowadzić wyjaśniające postępowanie dowodowe w zakresie wydatków ponoszonych przez skarżącą i ich ocenę na podstawie dokumentów (faktur, rachunków, paragonów). Dopiero pełna ocena sytuacji majątkowej skarżącej pozwoli na wydanie prawidłowej decyzji w zakresie tego, czy jest ona w stanie płacić [...] zł miesięcznie za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, 567, 568 i 695).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

-----------------------

15