Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1490/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 4 ust 2
journal: Dz.U. 2012 poz 400
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst  jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 151 § 1 pkt 1 i art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.) - po rozpatrzeniu wniosku M.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy decyzję tego organu z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że M.S. jako dziecko został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji i przymusowemu wynarodowieniu.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznoprawnym sprawy.

Pismem z dnia 6 lutego 2008 r. M.K. będąca pełnomocnikiem M.S. wystąpiła do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o wydanie dla celów kombatanckich decyzji potwierdzającej, że M.S. jako dziecko został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji i przymusowemu wynarodowieniu, tj. potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu I powojennego (Dz. U. z 2012 r. poz. 400). Do wniosku została dołączona m.in. kopia dokumentu "Ausweis" z dnia 16 lipca 1943 r. wystawionego dla Z.S., kopia oświadczenia żony M.S. , kopia postanowienia Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w G. z dnia [...] października 2007 r. sygn. akt [...] o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie przymusowego odebrania przez funkcjonariuszy III Rzeszy Niemieckiej od matki Z.S. w lipcu 1943 r. w miejscowości M. dziecka M.S. w celu wyniszczenia całości lub części grupy narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub grupy o określonym światopoglądzie oraz postanowienie Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w R. z dnia [...] stycznia 2008 r. sygn. akt [...] o umorzeniu śledztwa w sprawie zbrodni nazistowskiej stanowiącej jednocześnie zbrodnię wojenną, polegającej na bezprawnym, długotrwałym pozbawieniu wolności Z.S. i M.S. połączonym ze szczególnym udręczeniem oraz zmuszaniem Z.S. do świadczenia przymusowej pracy w okresie od lipca 1943 r. do kwietnia 1945 r. na terenie III Rzeszy Niemieckiej przez funkcjonariuszy państwa niemieckiego. Śledztwo w powyższej sprawie zostało umorzone ze względu na niewykrycie sprawców przestępstwa.

W dniu 14 marca 2008 r. w Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej w S. przeprowadzono przesłuchanie M.S., który zeznał, że jako 3-letnie dziecko został razem z matką wywieziony z L. do miejscowości M. Tam niemiecka policja oddzieliła go od matki. Matka trafiła do fabryki koców, a on został umieszczony w przytułku przy fabryce. Matka nie mogła go widywać, ale znała jego miejsce pobytu. Miała z nim rzadko kontakt wzrokowy, gdyż przytułek był usytuowany obok fabryki. Opiekę nad dziećmi w przytułku sprawował niemiecki personel. W przytułku panował zakaz używania języka polskiego i nakaz mówienia po niemiecku, stosowane były kary cielesne za używanie języka polskiego, dzieci były głodzone, pozbawione opieki lekarskiej. Matka odebrała M.S. z przytułku w kwietniu 1945 r., po wkroczeniu wojsk radzieckich do Miastka. M.S. nie wskazał żadnych świadków mogących potwierdzić wnioskowane okoliczności.

W dniu [...] czerwca 2008 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję nr [...] o odmowie potwierdzenia, że M.S. jako dziecko został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji i przymusowemu wynarodowieniu.

Pismem z dnia 21 lipca 2008 r. pełnomocnik M.S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku została dołączona kopia zeznań świadków: S.B. i I.K., którzy potwierdzili przymusową pracę Z.S. w Niemczech.

W wyniku rozpatrzenia wniosku, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r.

Pismem z dnia 23 września 2008 r. pełnomocnik M.S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 2775/08 oddalił skargę. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1353/09 oddalił skargę kasacyjną M.S. od powyższego wyroku.

Pismem z dnia 11 sierpnia 2011 r. J.K. będąca pełnomocnikiem M.S. zwróciła się do Instytutu Pamięci Narodowej na postawie art. 145 ust. 1 pkt 5 k.p.a. z wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia faktu odebrania M.S. rodzicom w celu poddania eksterminacji i przymusowemu wynarodowieniu. Jako podstawę wniosku o wznowienie postępowania wskazała nowy dowód w postaci zeznań świadka K.B.

Ponieważ podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a, pismem z dnia 31 sierpnia 2011 r. pełnomocnik M.S. złożył wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej postanowieniem z dnia [...] października 2011 r. nr [...] odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...]. Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...].

Pismem z dnia 26 czerwca 2012 r. pełnomocnik M.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej nr [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 października 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1377/12 oddalił skargę M.S.

Pismem z dnia 27 czerwca 2012 r. J.K. działając jako pełnomocnik M.S. złożyła na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. kolejny wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego w celu ustalenia należnych M.S. uprawnień kombatanckich w związku z odosobnieniem w dzieciństwie z przyczyn narodowościowych i wobec represji stosowanych wobec wnioskodawcy przez władze niemieckie, po uprzednim wywiezieniu go wraz z matką na ówczesne terytorium III Rzeszy Niemieckiej. Do wniosku dołączono zeznanie odnalezionego świadka – E.R. z dnia 11 czerwca 2012 r., dotyczące losów wojennych M.S. , kserokopię postanowienia Prokuratora Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w R. z dnia [...] stycznia 2008 r. sygn. akt [...] o umorzeniu postępowania w sprawie zbrodni nazistowskiej stanowiącej jednocześnie zbrodnię wojenną oraz kserokopie zdjęć i wycinków prasowych.

Powyższy wniosek z dnia 27 czerwca 2012 r. został potraktowany przez organ jako wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną nr [...] wydaną w dniu [...] sierpnia 2008 r. przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że M.S. jako dziecko został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji i przymusowemu wynarodowieniu.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] wznowił postępowanie administracyjne ze względu na okoliczność, że dowód w postaci zeznań świadka E.R. z dnia 11 czerwca 2012 r. nie był znany organowi w dniu wydania decyzji ostatecznej z dnia [...] sierpnia 2008 r.

W dniu 30 października 2012 r. w Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej w G. przesłuchano świadka E.R. Zeznała, że poznała M.S., gdy miała 10 lat. Przyjeżdżał z matką do jej rodziców. O represjach wojennych wnioskodawcy dowiedziała się z opowieści rodziców i matki M.S. oraz z dokumentów (tj. zeznań I.K. w sprawie rentowej Z.S. z dnia 30 listopada 1984 r.). M.S. został według jej wiedzy odebrany matce przez Niemców bezpośrednio po przywiezieniu do fabryki w M. i został umieszczony w barakach przy fabryce. Warunki panujące w miejscu umieszczenia wnioskodawcy były nieludzkie. Dzieci nie miały żadnej opieki, były głodne i katowane. Pilnowały ich Niemki. Wnioskodawca nie miał możliwości spotykać się matką, gdyż matka nie znała jego miejsca pobytu, ani też nie wiedziała, czy dziecko żyje. Świadek zeznał, że nie wie, czy wnioskodawca podczas pobytu w Niemczech miał zmienione dane personalne oraz czy był przeznaczony do adopcji. Po zakończeniu wojny, gdy Niemcy opuścili fabrykę, matki znalazły swoje dzieci wychudzone, zamknięte w pobliskich barakach. Według świadka M.S. oraz inne dzieci byli przeznaczeni na zagładę. Byli oni głodzeni, zaniedbani, trzymani pod ziemią. Wiele dzieci zginęło z głodu, tylko nieliczne przeżyły.

Pismem z dnia 2 grudnia 2012 r. pełnomocnik M.S. wystąpił o uzupełnienie postępowania poprzez przesłuchanie świadka K.B.

W dniu 7 lutego 2013 r. w Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej w G. przesłuchano K.B. Świadek zeznał, że wnioskodawcę zna od wielu lat. Wiedzę o represjach wojennych M.S. czerpał z opowiadań matki. Na tej podstawie stwierdził, że M.S. został odebrany matce w 1943 r. bezpośrednio z transportu. Segregacja ludzi nastąpiła nieopodal fabryki. Dzieci zostały oddzielone od matek i od tego momentu ślad po nich zaginął. Miejsce, w którym przebywały dzieci, było bardzo dobrze strzeżone. Dopiero po wyzwoleniu w 1945 r. okazało się, że dzieci były przetrzymywane w tej samej miejscowości, tj. w M., prawdopodobnie w pałacu mieszczącym się nieopodal fabryki. Świadek stwierdził, że na temat warunków w jakich przebywały dzieci nic nie wie, może jedynie przypuszczać, że warunki były straszne. Matka M.S. ledwie poznała syna. Był wygłodzony, w bardzo złym stanie. Opiekę nad odebranymi dziećmi sprawowali Niemcy. M.S. tak jak i inne dzieci nie miał kontaktu z matką. Matka nie wiedziała, gdzie jest umieszczony i czy w ogóle żyje. Świadek oświadczył, że nic nie wie na temat zmiany danych personalnych wnioskodawcy podczas pobytu w Niemczech, nie wie też, czy M.S. był przeznaczony do adopcji. Wnioskodawca po odnalezieniu przez matkę mówił po niemiecku.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w dniu [...] kwietnia 2013 r. wydał decyzję nr [...] o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej tego organu z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że M.S. jako dziecko został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji i przymusowemu wynarodowieniu.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że oddzielenie wnioskodawcy od matki nie było uczynione z zamiarem wynarodowienia go, ale było realizacją rozporządzenia Reichsführera SS i szefa policji z dnia 27 lipca 1943 r., nakazującego kierowanie dzieci pracowników przymusowych do dziecięcych ośrodków opiekuńczych dla obcokrajowców. Podkreślono, że w przypadku M.S. nie zaistniały typowe dla wynarodowienia okoliczności, jak zmiana nazwiska, adopcja przez rodzinę niemiecką, umieszczenie w specjalnych ośrodkach - Lebensbornach. Natomiast trudnych warunków, w jakich żył M.S. podczas przebywania w przytułku przyfabrycznym, nie można było określić mianem zamierzonej eksterminacji. Eksterminacji nie dokonywano bowiem w ośrodkach dla dzieci robotnic przymusowych, ale w wyselekcjonowanych ośrodkach służących tym celom.

Pismem z dnia 20 kwietnia 2013 r. pełnomocnik M.S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podniósł m.in., że przepis art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, nie rozróżnia kategorii obozów i rodzajów odosobnienia, wymaga jedynie wykazania poddawania ofiary represjom w celu wynarodowienia i eksterminacji. W ocenie pełnomocnika, ustawa ta jest szczególnym aktem prawa i nie podlega interpretacji rozszerzającej, ani zawężającej. Literalne brzmienie ustawy wskazuje dwie przesłanki nabycia uprawnień, tj. represji w celu eksterminacji i wynarodowienia, które zostały wykazane przez wnioskodawcę. Pełnomocnik zarzucił, że w zaskarżonej decyzji znalazły się błędne ustalenia, że matka miała kontakt wzrokowy z wnioskodawcą oraz że świadek R. miała 10 lat, gdy poznała M.S. Wnioskodawca wyjaśnił, że dopiero w 1945 r. matka dowiedziała się, gdzie szukać syna, co potwierdzili świadkowie. Świadkowie potwierdzili także, w jakich warunkach przebywały polskie dzieci zabrane rodzicom.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wydał wskazaną na wstępie decyzję z dnia [...] maja 2013 r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że organ opierając się na wiedzy historycznej i utrwalonej linii orzecznictwa określił, jakie musiały być spełnione warunki, aby można było mówić o procesie wynarodowienia lub eksterminacji. W kwestionowanej decyzji wskazano, że istotny był cel oddzielenia dzieci od rodziców. Przepis art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wymaga bowiem udowodnienia, że oddzielenie dziecka od rodziców było uczynione w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Sytuacja w jakiej znalazł się M.S. była typowa dla dzieci pracowników przymusowych, które były oddzielane od rodziców i umieszczane w specjalnych ośrodkach (przytułkach, domach dziecka), aby nie przeszkadzały rodzicom w pracy. Regulowało to rozporządzenie Reichsführera SS i szefa policji z 27 lipca 1943 r., w którym nakazano, aby dzieci robotnic były kierowane do dziecięcych ośrodków opiekuńczych dla obcokrajowców.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że odebranie matce i umieszczenie w ośrodku dla dzieci robotnic przymusowych nie może być uznane za tożsame w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego z pojęciem "odebranie rodzicom w celu poddania eksterminacji". Stwierdził również, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd wskazujący na konieczność stosowania zawężającej wykładni ww. przepisu ustawy, zgodnie z którym powszechny charakter przestępstw popełnionych na ludności cywilnej w trakcie drugiej wojny światowej przemawia za wykładnią ścieśniającą pojęcia eksterminacji w rozumieniu art. 4 ust. 2 ww. ustawy, tj. jako zbrodni prawa międzynarodowego. Do spełnienia okoliczności wymienionych w tym przepisie musi zaistnieć fakt odebrania dziecka rodzicom z wyraźną intencją jego eksterminacji (pozbawienia życia). Ustawodawca nie objął zakresem art. 4 cytowanej ustawy osób, które jako małe dzieci przeżyły okrucieństwa wojny i straciły w niej rodziców, co negatywnie wpływało na całe dalsze ich życie. Przyznanie im uprawnień przewidzianych w ustawie nie może nastąpić w drodze wykładni rozszerzającej.

Organ podkreślił, że do represji doznanych przez M.S. w trakcie pobytu w M. podczas II wojny światowej mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Wnioski o przyznanie ww. świadczeń rozpatrywane są przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Ponadto organ nie podzielił zarzutu w zakresie błędnych ustaleń dotyczących zeznań wnioskodawcy oraz świadka E.R. Dodał, że istotne dla rozstrzygnięcia sprawy było ustalenie, iż w przypadku wnioskodawcy nie zaistniały typowe dla wynarodowienia okoliczności, jak: segregacja rasowa, umieszczenie w domach Lebensbornu, zmiana danych personalnych, adopcja przez niemiecką rodzinę oraz typowe dla eksterminacji okoliczności tj., umieszczenie w wyselekcjonowanych ośrodkach służących eksterminacji. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko, że wobec M.S. nie mają zastosowania przepisy art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M.S. reprezentowany przez radcę prawnego J.K., zwracając się o uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji, decyzji ją poprzedzających oraz ustalenie, że M.S. był represjonowany w dzieciństwie przez władze niemieckie z przyczyn narodowościowych.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego, celem stosowanych wobec skarżącego represji wojennych na terytorium III Rzeszy Niemieckiej było wynarodowienie i przyszła eksterminacja. Represje te zostały potwierdzone przez świadków. Pełnomocnik podkreślił, iż przepis art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie rozróżnia kategorii obozów i rodzaju odosobnienia, lecz wymaga jedynie wykazania poddawania ofiary represjom w celu wynarodowienia i eksterminacji.

W skardze zarzucono, że kategoryzacja warunków odosobnienia polskich dzieci jest krzywdząca dla skarżącego. Pełnomocnik skarżącego wskazał, że ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest szczególnym aktem prawa, nie podlegającym interpretacji rozszerzającej, ani zawężającej. Literalne brzmienie ustawy wskazuje dwie przesłanki nabycia uprawnień, dotyczące represji w celu eksterminacji i wynarodowienia. Przesłanki te zostały wykazane przez skarżącego.

Według pełnomocnika skarżącego, w opisie stanu faktycznego w decyzji nr [...] znalazły się błędne ustalenia. Skarżący zaprzeczył, jakoby zeznał o rzekomym kontakcie wzrokowym z matką. Faktycznie dopiero w 1945 r. matka skarżącego dowiedziała się, gdzie ma szukać syna, co w zeznaniach potwierdzili świadkowie. Pełnomocnik wskazał, że zeznania świadków nie zostały przez Instytut Pamięci Narodowej zakwestionowane. Ustalenia dotyczące skutecznego wynaradawiania polskiego dziecka, które po wojnie nie mówiło po polsku, nie mogą budzić wątpliwości, natomiast cel eksterminacji narodu polskiego, jako powszechnie znany, nie powinien być kwestionowany.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym, zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przy czym zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu administracji ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi.

Przeprowadzona pod względem zgodności z prawem kontrola zaskarżonej decyzji, w ramach wskazanych kryteriów, prowadzi do oceny, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa.

Sąd kontrolował decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że M.S. jako dziecko został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji i przymusowemu wynarodowieniu.

Na wstępie wskazać należy, że zaskarżona decyzja została wydana w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego, jakim jest postępowanie wznowieniowe.

W przypadku złożenia przez stronę podania o wznowienie postępowania, wszczyna się postępowanie wstępne stanowiące fazę, w której organ może się wypowiadać jedynie co do zarzutów, a nie ich podstaw. Tylko w przypadku ujawnienia, iż podanie o wznowienie nie wskazuje przesłanek przewidzianych w art. 145 § 1 k.p.a. bądź nie został zachowany termin do jego złożenia przewidziany w art. 148 k.p.a., organ administracji może na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. wydać postanowienie odmawiające wznowienia postępowania. W pozostałych przypadkach organ administracji ma obowiązek wydać postanowienie o wznowieniu postępowania i przeprowadzić postępowanie, zgodne z zasadami określonymi w art. 150 i 151 k.p.a.

Po wznowieniu postępowania zakończonego decyzją ostateczną następuje faza rozpoznawcza, w toku której organ przeprowadza postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.).

Tok wznowionego postępowania polega na przeprowadzeniu niezbędnych czynności procesowych i ocenie zgromadzonego materiału dowodowego w sposób umożliwiający rozstrzygnięcie sprawy na podstawie art. 151 § 1 k.p.a. Jeżeli organ administracji stwierdzi brak podstaw do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, wówczas odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. Gdy natomiast stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia w oparciu o art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, uchyla decyzję dotychczasową i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy, zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.

W sprawie niniejszej skarżący oparł żądanie wznowienia postępowania administracyjnego o przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a więc dotyczącą sytuacji, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Jako podstawę wniosku z dnia 27 czerwca 2012 r. wskazał nowy dowód w postaci zeznań świadka E.R. Do wniosku dołączono zeznanie świadka z dnia 11 czerwca 2012 r. dotyczące losów wojennych M.S. , kserokopię postanowienia Prokuratora Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w R. z dnia [...] stycznia 2008 r. sygn. akt [...] o umorzeniu postępowania w sprawie zbrodni nazistowskiej stanowiącej jednocześnie zbrodnię wojenną oraz kserokopie zdjęć i wycinków prasowych.

Wobec powołanej podstawy wznowienia postępowania oraz zachowania terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a., organ prawidłowo wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, a następnie przeprowadził postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Prawidłowo również ocenił, że w sprawie brak jest podstaw do uchylenia decyzji ostatecznej na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., bowiem przedstawione przez skarżącego okoliczności i dowody nie wypełniają przesłanek określonych w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012 r., poz. 400), zgodnie z którym przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.

Treść art. 4 ust. 2 cytowanej ustawy wskazuje, że stwierdzenie, czy stan faktyczny sprawy w przypadku określonej osoby wypełnia znamiona tego przepisu, zależy od ustalenia zaistnienia dwóch przesłanek. Ustalić zatem należy, czy nastąpiło odebranie dziecka rodzicom, jak również czy po odebraniu dziecka podjęto wobec niego działania zmierzające do jego eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia, jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 kwietnia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 2775/08 oddalającym skargę M.S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], a więc decyzję objętą w niniejszej sprawie postępowaniem wznowieniowym. Nadto, w ww. wyroku Sąd stwierdził, przepis art. 4 ust. 2 ustawy mówi o odebraniu dziecka rodzicom w celu eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia, a więc o świadomej czynności wymierzonej przeciwko dziecku "skazanemu" na eksterminację lub wynarodowienie. Najważniejszy staje się cel tej czynności, a mianowicie zamierzona eksterminacja lub wynarodowienie dziecka. Ratio legis tego przepisu sprowadza się do rzeczywistych intencji i czynności o charakterze eksterminacyjnym, a nie okoliczności poszkodowania dziecka w wyniku trwającej wojny i okupacji. Eksterminacja nie oznacza bowiem stworzenia warunków zagrożenia zdrowia, a nawet życia danej osoby, jest to natomiast polityka zagłady, ludobójstwa, zbrodniczego niszczenia grup ludzkich z powodów rasowych, narodowościowych, religijnych.

Z uwagi na treść art. 153 oraz art. 170 p.p.s.a., Sąd rozpoznając niniejszą sprawę miał na uwadze ocenę prawną wyrażoną w ww. orzeczeniu.

Bezspornie skarżący jako dziecko doznał represji związanych z oddzieleniem go w wieku 3 lat od matki oraz skierowaniem do dziecięcego ośrodka opiekuńczego dla dzieci robotnic przymusowych, gdzie pozostawał pod opieką niemieckiego personelu. Rozstrzygnięcia wymaga jednak kwestia, w jakim celu miało miejsce oddzielenia dziecka od matki, a więc czy dla podjęcia wobec niego działań zmierzających do jego eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia, czy w innym celu.

Dowody zgromadzone w sprawie wskazują, że powodem umieszczenia skarżącego w przytułku i pozbawienia możliwości wychowywania dziecka przez matkę była okoliczność, iż matka jako robotnica przymusowa była zmuszona do świadczenia ciężkiej, wielogodzinnej pracy. Zasadnie organ powołał się na wiedzę historyczną, z której wynika, że zgodnie z rozporządzeniem Reichsführera SS i szefa policji z dnia 27 lipca 1943 r. do ośrodków takiego typu, w jakim przebywał skarżący, kierowano wszystkie niezdolne do pracy dzieci, którymi przymusowo pracujący rodzice nie byli w stanie się zająć. Odbieranie dzieci przymusowym robotnikom w okresie II wojny światowej władze III Rzeszy stosowały na masową skalę. Był to element polityki prowadzonej wobec przymusowych robotników, mającej na celu przekształcenie ich w tanią, niewykwalifikowaną siłę roboczą.

Okoliczności podniesione przez skarżącego we wniosku o wznowienie postępowania nie mogą zostać uznane za przesłankę potwierdzającą eksterminację. Trudne warunki bytowe w przytułkach dla dzieci robotnic przymusowych zorganizowanych przez władze III Rzeszy nie nadają charakteru eksterminacyjnego pobytowi skarżącego w przytułku. Jak słusznie zauważył organ, eksterminacja przeprowadzana była w przeznaczonych do tego celu obozach koncentracyjnych oraz obozach zagłady. Skarżący nie przebywał natomiast w żadnym z opisanych miejsc.

W odniesieniu do argumentacji skarżącego dotyczącej poddania go procesowi wynarodowienia, stwierdzić należy, że dzieci przeznaczone do germanizacji były umieszczane w specjalnych ośrodkach, w których przeprowadzano m.in. badania stanu zdrowia oraz badania antropologiczne i rasowe. Po zakończeniu badań dzieci zakwalifikowane do przymusowej germanizacji przekazywane były drogą adopcji niemieckim rodzinom w "Starej Rzeszy" w granicach z 1937 r., bądź umieszczano je w specjalnych ośrodkach NSDAP oraz domach Lebensborn, powołanych do zacierania śladów pochodzenia i przeprowadzania germanizacji. Skarżący nie przebywał w żadnej z takich placówek.

Reasumując, z akt sprawy wynika, że przyczynę odebrania skarżącego matce, a następnie umieszczenia w ośrodku dla dzieci robotnic przymusowych, stanowiło skierowanie matki do pracy przymusowej, nie zaś przesłanka wynarodowienia lub eksterminacji. Do represji doznanych przez skarżącego podczas II wojny światowej mają zatem zastosowanie przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez II Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r. Nr 87, poz. 395 ze zm.), nie znajduje natomiast zastosowania art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu I powojennego (Dz. U. z 2012 r. poz. 400).

Z tych przyczyn, podniesione wobec zaskarżonej decyzji zarzuty nie mogą wpłynąć na treść podjętego rozstrzygnięcia.

Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.