Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 514/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-06-02 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Koszty sądowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Żadne z wyżej wymienionych
Powołane przepisy: article: art. 165
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik - Ogińska po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprawy ze skargi A Sp. z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: odmówić zmiany postanowienia referendarza w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 5 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Wr 514/13 odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

1. Stan faktyczny sprawy.

1.1. Skarżąca spółka wniosła do tut. Sądu skargę na wskazaną w komparycji postanowienia decyzję. W związku z brakiem uiszczenia wpisu od skargi, w dniu 23 kwietnia 2013 r. zostało wydane zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1.080,00 zł (akta sądowe sprawy, karta nr 9). Skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to otrzymał pełnomocnik skarżącej w dniu 29 kwietnia 2013 r. (akta sądowe sprawy, karta nr 13). Mimo wyznaczonego siedmiodniowego terminu skarżąca nie uiściła wpisu. W dniu 20 maja 2013 r. skarżąca nadała w Urzędzie Pocztowym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (akta sądowe sprawy, karta nr 30).

1.2. W uzasadnieniu wniosku podała, że jest wobec niej prowadzona egzekucja należności w wysokości ponad 5.000.000 zł z tytułu należności publicznoprawnych. Ponadto w wyniku zajęcia przez Urząd Celny towaru o wartości ponad 300.000 zł w 2011 r., spółka została pozbawiona możliwości uzyskania zapłaty za ten towar od kontrahenta. Zwrócono też uwagę, że strona wniosła do tutejszego Sądu siedem skarg (sygn. akt I SA/Wr 511-517), w związku z czym zobligowana jest do uiszczenia wpisów sądowych w łącznej kwocie 7.334 zł. Zgodnie z oświadczeniem o majątku i dochodach, wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 400.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy (2012) 72.117,31 zł. Stan kont na trzech rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 0 zł. Strona nadto podała wyniki finansowe za lata 2010 i 2011 r., które były dodatnie i wynosiły odpowiednio 195.307,98 zł i 185.573,46 zł. Z dokumentów złożonych na wezwanie, skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że za 2012 r. spółka uzyskała przychód w kwocie 1.604.787,16 zł. Na koniec 2012 r. należności krótkoterminowe wynosiły 1.870.374,21 zł, a zobowiązania krótkoterminowe – 1.214.567,86 zł. Na ww. wezwanie przedłożono wydruk historii tylko jednego rachunku bankowego z saldem ujemnym w kwocie 19.25 zł, nie nadesłano wydruków z księgi podatkowej za luty, marzec i kwiecień 2013 r.

1.3. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (akta sądowe sprawy, karta nr 48). Sprzeciw od tego orzeczenia został postanowieniem Sądu z dnia 19 sierpnia 2013 r. odrzucony jako spóźniony (akta sądowe sprawy, karta nr 68). Postanowieniem z dnia 23 września 2013 r. odmówiono stronie przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu (akta sądowe sprawy, karta nr 80). Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 listopada 2013 r. sygn. akt I GZ 494/13 oddalił zażalenie na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu (akta sądowe sprawy, karta nr 99).

1.4. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I doręczonym skarżącej w dniu 20 lutego 2014 r., ponownie wezwano skarżącą do uiszczenia, w terminie 7 dni, wpisu od skargi w kwocie 1080,00 zł pod rygorem odrzucenia skargi (potwierdzenie odbioru akta sądowe sprawy, karta nr 118).

1.5. Strona nie uiściła wpisu w zakreślonym terminie i w dniu 25 lutego 2014 r. nadała w Urzędzie Pocztowym kolejny wniosek na urzędowym formularzu PPPr. Wniosek zasadniczo zawierał tożsame uzasadnienie z uzasadnieniem wniosku rozpoznanego przez referendarza w dniu 5 czerwca 2013 r. Jedyną nową okolicznością było zwiększenie obciążenia finansowego strony z powodu ilości spraw zawisłych przed tut. Sądem na skutek skarg strony. We wniosku podano, iż suma wszystkich wpisów wynosi obecnie 49.640,00 zł (akta sądowe sprawy, karta nr 120).

1.6. Nieprawomocnym obecnie postanowieniem z dnia 17 marca 2014 r. Sąd odrzucił skargę strony z powodu nieuiszczenia wpisu pomimo ponownego wezwania (akta sądowe sprawy, karta nr 124).

1.7. Na wezwanie referendarza strona nadesłała wykaz wszczętych wobec niej postępowań egzekucyjnych dotyczących należności publiczno-prawnych. Pomimo wezwania nie nadesłała natomiast historii rachunków bankowych, bilansu oraz rachunku zysków i strat za styczeń i luty 2014 r. i bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2013 r.

1.8. Po rozpoznaniu wniosku strony złożonego w dniu 25 lutego 2014 r., postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie strona polemizowała z orzeczeniem referendarza. Do sprzeciwu dołączono bilans – sprawozdanie za 2013 r. Również do sprzeciwu nie dołączono historii rachunków bankowych, bilansu oraz rachunku zysków i strat za styczeń i luty 2014 r. oraz rachunku zysków i strat za 2013 r.

2. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

2.1. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem intencją wnioskodawcy w niniejszej sprawie było uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

2.2. Rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, iż strona skarżąca skorzystała już z możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem referendarza w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 5 czerwca 2013 r., odmówiono przyznania stronie przyznania prawa pomocy. Postanowienie referendarza z dnia 5 czerwca 2013 r. na mocy art. 259 § 3 p.p.s.a., wobec prawomocnego odrzucenia sprzeciwu, ma skutek prawomocnego orzeczenia sądu. Ponowny wniosek o prawo pomocy złożony przez stronę skarżącą w dniu 25 lutego 2014 r., należy więc uznać za wniosek o zmianę postanowienia referendarza z dnia 5 czerwca 2013 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych.

W art. 165 p.p.s.a. wskazano, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jednakże warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku. Zmiana prawomocnego orzeczenia musi wiązać się z zmianą okoliczności sprawy, która to zmiana powinna była zaistnieć po tym, jak Sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli po dniu 5 czerwca 2013 r. Podkreślić należy, że zmiana okoliczności winna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych, a ponadto wskazane kwestie muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Jest to niezmiernie istotne, ponieważ zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tak, by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia (zob. postanowienie NSA z dnia 24 stycznia 2012 r., I GZ 9/12, LEX 1108666).

2.3. W ocenie Sądu, wniosek strony o przyznanie prawa pomocy, będący w istocie wnioskiem o zmianę postanowienia z dnia 5 czerwca 2013 r. nie zasługuje na uwzględnienie.

2.4. Wedle art. 246 § 2 pkt 2) p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o takie prawo, zaś rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać to prawo jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Ponadto osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem.

2.5. Wedle przekonania Sądu, w świetle przedstawionych przez spółkę okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że skarżąca nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych. Przy czym dodać należy, że wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy rozpoznawany był z uwzględnieniem obciążenia wynikającego ze wszystkich zawisłych w tym Sądzie spraw. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że każdy, kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Wskazania także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią bowiem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.

2.6. Z powyższego wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy.

2.7. Ponadto osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem.

2.8. W niniejszym postępowaniu referendarz w Wojewódzkim Sąd Administracyjny we Wrocławiu prawomocnym obecnie postanowieniem z dnia 5 czerwca 2013 r. odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. Skarżąca we wniosku nadanym w dniu 25 lutego 2014 r. nie wskazała nowych okoliczności świadczących o pogorszeniu jej sytuacji finansowej, które zaistniałyby w sprawie od czasu rozpatrzenia poprzedniego wniosku. Uzasadnienie nowego wniosku stanowi w zasadzie kopię uprzedniego wniosku. W obecnie rozpatrywanym piśmie (k. 120v akt sądowoadministracyjnych), tak jak uprzednio (k. 31 akt sądowoadministracyjnych), zamieszczono uzasadnienie, iż strona obecnie nie dysponuje żadnymi środkami finansowym, jest wobec niej prowadzona egzekucja kwoty 5 milionów złotych z tytułu należności publiczno-prawnych, w wyniku zajęcia przez Urząd Celny w S. towaru o wartości ponad 300 tysięcy złotych w roku 2011 r. spółka została pozbawiona możliwości uzyskania zapłaty za ten towar od kontrahenta. Okoliczności te były już zatem brane na uwadze, przy ocenie zasadności przyznania stronie prawa pomocy. Zmianie uległa jedynie wskazana w kolejnym wniosku wielkość sumy wpisów, jakie strona jest obowiązana uiścić.

2.9. Na obecnym etapie postępowania aktualna pozostaje konstatacja referendarza wyrażona w prawomocnym postanowieniu z dnia 5 czerwca 2013 r., że strona pomimo wezwania i spoczywającego na niej ciężaru dowodu nie nadesłała żądanych od niej dokumentów. Wówczas, wydruków historii rachunków bankowych i wydruków z księgi podatkowej, umożliwiających zbadanie jej kondycji finansowej na podstawie wysokości obrotów osiągniętych w ostatnich miesiącach bieżącego roku, a obecnie nie nadesłała historii rachunków bankowych, bilansu oraz rachunku zysków i strat za styczeń i luty 2014 r. i rachunku zysków i strat za 2013 r., które pozwoliłyby na weryfikację oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu. Na etapie sprzeciwu strona przedłożyła bilans – sprawozdanie za 2013 r. Dokument ten nie zawiera jednak rachunku zysków i strat. Skarżąca nie skorzystała więc z możliwości dołączenia żądanych od niej dokumentów do sprzeciwu.

2.10. Aktualna pozostaje ocena wyrażona w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2013 r., iż dane wynikające z przedłożonych dokumentów nie dają podstaw do uznania, że strona nie jest w stanie zgromadzić środków na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, nawet przy uwzględnieniu konieczności ich ponoszenia jednocześnie w wielu sprawach. Spółka w latach 2010 i 2011 odnotowywała bowiem znaczne zyski, a dopiero w 2012 r. poniosła stratę, jednakże niewielką mając na uwadze wartość osiągniętego przychodu (ponad 1.600.000 zł). Poza tym odnotowanie straty nie jest jednoznaczne z brakiem środków finansowych – wartości takie jak koszty uzyskania przychodu, dochód lub strata są bowiem powiązane wyłącznie z rozliczeniami w podatku dochodowym i zwykle nie stanowią odzwierciedlenia rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Zauważyć też trzeba, że stronie na koniec 2012 r. przysługiwały należności krótkoterminowe w wysokości ponad 1.800.000 zł i – co istotne – przewyższały one wartość zobowiązań krótkoterminowych o ponad 600.000 zł. Strona powołuje się we wniosku na fakt egzekucji zobowiązań na kwotę ponad 5.000.000 zł. Nie wiadomo jednak jakie środki egzekucyjne zostały zastosowane. Wskazano jedynie na zajęcie towaru o wartości powyżej 300.000 zł. Jednakże miało to miejsce w 2011 r., czyli 3 lata temu. Z twierdzeń wniosku oraz przedłożonego materiału nie wynika, żeby odległe w czasie zajęcie miało wpływ na obecną kondycję finansową strony.

Z przedłożonego obecnie wykazu postępowań egzekucyjnych wynika, że część z tych postępowań została umorzona z powodu braku składników majątkowych. Jednak przedstawione dokumenty dotyczące wyników finansowych świadczą, że okoliczność prowadzenia wobec spółki egzekucji nie miała istotnego wpływu na jej funkcjonowanie. Z przedłożonego obecnie bilansu – sprawozdania aktualnego na dzień 31 stycznia 2013 r. (nie zawierającego jednak, pomimo wezwania, rachunku zysków i strat) wynika, że spółka posiadała na wskazany dzień aktywa obrotowe w kwocie 1.479.224,74 zł. Po stronie aktywów znajdowały się także należności krótkoterminowe w kwocie 1.429.553,96 zł. Strona nadal prowadzi więc działalność gospodarczą relatywnie znacznych rozmiarów. Z bilansu wynika, że mimo toczących się wobec niej postepowań egzekucyjnych, strona skarżąca dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi jej na regulowanie wymagalnych należności związanych z bieżącymi kosztami (należności krótkoterminowe w kwocie 1.035.077,32 zł) w tym dokonuje zakupów (należności z tytułu dostaw i usług o okresie wymagalności do 12 miesięcy – 883.334,89 zł). Dane te, w ocenie Sądu, wskazują, iż strona dysponuje środkami, które może przeznaczyć na uiszczenie należnych kosztów sądowych.

2.11. Jak wcześniej wzmiankowano, uzasadnienie poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało w obecnym wniosku zmodyfikowane jedynie przez podanie aktualnej liczby spraw zawisłych ze skarg strony przed tut. Sądem oraz przez wskazanie sumy należnych wpisów w kwocie niecałych 50.000,00 zł. Strona powołuje się więc obecnie na zwiększone obciążenia finansowe. W ocenie Sądu w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy okoliczność ta nie stanowi o konieczności zmiany uprzedniego postanowienia i przyznania stronie prawa pomocy. Kwota ta nie jest bowiem znaczna w relacji do przychodów strony w okresie, za który złożyła ona dokumenty. Nie jest także znaczna w relacji do środków obrotowych, którymi strona, jak wynika z przedłożonego wraz ze sprzeciwem bilansu, dysponowała na koniec 2013 r. Jest więc dla strony możliwa do poniesienia.

2.12. Nadto winno się wskazać, że występując o zwolnienie od kosztów spółka nie podnosiła, iż nie posiada zdolności kredytowej w celu zaciągnięcia zobowiązania na opłacenie kosztów sądowych.

2.13. Konkludując powyższe rozważania nie sposób stwierdzić, aby koszty związane z prowadzeniem postępowania sądowego przekraczały możliwości płatnicze skarżącej spółki. Zdaniem Sądu, ocena sytuacji skarżącej w powiązaniu z przedłożoną dokumentacją nie daje podstaw do uznania, że skarżąca spełniła przesłanki do przyznania jej prawa pomocy, a tym samym nie zachodzą przesłanki do zmiany uprzedniego postanowienia.

2.14. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 165 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.