Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 143/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 93 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Sędzia WSA Katarzyna Radom Protokolant: referent stażysta Agnieszka Zych -Zaborska po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2022 r. na rozprawie w Wydziale IV sprawy ze skargi K. B. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego we W. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego we W. na rzecz skarżącej K. B. kwotę 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu Medycznego we W. (dalej: Odwoławcza Komisja Stypendialna) utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej z dnia [...] października 2021 r., nr [...], na mocy której odmówiono K. B. przyznania stypendium rektora w roku akademickim 2021/2022.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy, w dniu 1 października 2021 r. strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie stypendium rektora na wspomniany rok akademicki.

Po zweryfikowaniu informacji o studencie w systemie POL-on – Zintegrowanej Sieci Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym ustalono, że wnioskodawczyni rozpoczęła swój okres studiowania w dniu 1 października 2015 r. na Uniwersytecie W., Wydział Biotechnologii, kierunek biotechnologia, z którego została skreślona w dniu 28 października 2017 r. W dniu 1 października 2016 r. strona rozpoczęła studia na Uniwersytecie Medycznym we W., Wydział Lekarski, kierunek lekarski, które kontynuuje. Na tej podstawie stwierdzono, że na dzień 30 września 2021 r. strona studiowała łącznie 72 miesiące, a zatem przekroczony został okres 6 lat studiowania uprawniający do ubiegania się o świadczenie stypendialne.

Ustalenia te stanowiły podstawę wydania przez Komisję Stypendialną w dniu [...] października 2021 r. decyzji o odmowie przyznania stypendium rektora. Jako podstawę prawną tej decyzji wskazano art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r. poz. 85) oraz § 6 ust. 1 pkt 1 regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów Uniwersytetu Medycznego we W. od roku akademickiego 2019/2020.

W odwołaniu od tej decyzji strona powołując wyroki sądów administracyjnych podniosła, że zawarte w treści art

. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce pojęcie " przysługuje" wobec braku definicji ustawowej należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenie, czy je pobiera. Jak dalej argumentowała strona, zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy, student może ubiegać się o stypendium rektora, natomiast sam statut studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania stypendium. Oznacza to, że aby świadczenie przysługiwało muszą zostać spełnione co najmniej trzy warunki:

1) ubiegający się musi mieć status studenta,

2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc,

3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Wnioskodawczyni w czasie studiowania ani razu nie uzyskała uprawnienia do uzyskania jakiejkolwiek formy pomocy materialnej. W związku z powyższym nie przekroczyła okresu 72 miesięcy, w którym takie świadczenia przysługiwały.

Odwoławcza Komisja Stypendialna w powołanej na wstępie decyzji utrzymała w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu tej decyzji wyrażono pogląd, że łączny okres, w którym dana osoba może otrzymywać świadczenie w ramach studiów – niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni na których są odbywane – nie może przekroczyć 6 lat. Powyższe oznacza, że termin 6 lat przysługiwania świadczeń należy liczyć z uwzględnieniem wszystkich okresów, w których student posiadał prawo do świadczeń (co najmniej jednego z nich), o których mowa w art. 86 ustawy, w więc w okresie, w którym posiadał status studenta. W ocenie Odwoławczej Komisji Stypendialnej, powołane przez stronę pozostają w sprzeczności z intencją ustawodawcy oraz ze stanowiskiem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Odwoławcza Komisja Stypendialna zaznaczyła również, że we wniosku strona zawarła oświadczenie o zapoznaniu się z regulaminem, co w ocenie tego organu oznacza, że stronie znana była treść § 6 ust. 1 pkt 1 regulaminu.

W skardze na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia [...] stycznia 2022 r. skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Komisji Stypendialnej z dnia [...] października 2021 r.

Zdaniem strony, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem następujących przepisów prawa:

1) art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że świadczenie stypendialne przysługuje studentowi, który studiuje przez okres dłuższy niż 6 lat, podczas gdy z prawidłowej wykładni tego przepisu wynika, że świadczenie to przysługuje studentowi, który pobierał świadczenie stypendialne przez okres nie dłuższy niż 6 lat;

2) § 6 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu Medycznego we W. od roku akademickiego 2019/2020 poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że świadczenie stypendialne przysługuje studentowi, który studiuje przez okres nie dłuższy niż 6 lat, podczas gdy z prawidłowej wykładni wynika, że świadczenie przysługuje studentowi, który pobierał świadczenie stypendialne przez okres nie dłuższy niż 6 lat;

3) art. 7a § 1 i § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść strony;

4) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącą świadczeń istotnych dla ustalenia prawa do otrzymywania stypendium rektora;

5) art. 6 k.p.a. w zw. z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP poprzez wydanie decyzji niezgodnej z przepisami prawa, w powołaniu na pogląd i wykładnię Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego odnośnie do stosowania art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, co stoi w sprzeczności z przepisem Konstytucji RP, że źródłami powszechnie obowiązującego prawa RP są – Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, a na obszarze działania organów, które je ustanowiły, także akty prawa miejscowego, a zatem źródłami powszechnie obowiązującego prawa nie mogą być wydawane bez upoważnienia ustawowego instrukcje, czy wytyczne Ministerstwa;

6) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak zawarcia w decyzji uzasadnienia prawnego dotyczącego przyczyn nieuznania przez organ jednolitej wykładni sądów administracyjnych dotyczących stosowania art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w tożsamych sprawach, co skutkowało wydaniem decyzji z naruszeniem przepisów postępowania;

7) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie tego przepisu.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna wniosła o jej odrzucenie. Ewentualnie, także o oddalenie. W uzasadnieniu tego stanowiska organ podtrzymał stanowisko oraz argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wyraził przekonanie, że termin 6 lat przysługiwania świadczeń należy liczyć z uwzględnieniem wszystkich okresów, w których student posiadał prawo do świadczeń (co najmniej jednego z nich), o których mowa w art. 86 ustawy, a wiec w okresie, w którym posiadał status studenta. Wskazał również, że art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy dotyczy przysługiwania świadczenia przez okres 6 lat, natomiast art. 92 ust. 1 ustawy stanowi o okresie, na jaki przyznawane jest stypendium. Ustawodawca zaznaczył, że świadczenia te przyznawane są na semestr lub rok akademicki. Zgodnie z art. 66 ustawy, rok akademicki rozpoczyna się 1 października, natomiast kończy 30 września następnego roku kalendarzowego (uwzględniając w tym przerwę od zajęć), co należy uwzględnić podczas wyliczania okresu studiowania. Wskazując na powyższe organ zwrócił uwagę, że w trakcie przerwy od zajęć, takich jak przerwa wakacyjna, student zachowuje status studenta, w związku z czym, w sprawie należało uznać, ze skarżąca przez okres 72 miesięcy posiadała status studenta, a co za tym idzie, w tym okresie przysługiwało jej prawo pobierania świadczeń dla studentów, o których mowa w art. 86 ust. 1 ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej dotycząca odmowy przyznania skarżącej prawa do stypendium rektora.

Podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w brzmieniu sprzed nowelizacji obowiązującej od 18 grudnia 2021 r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 (stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomoga i stypendium rektora) i art. 359 ust. 1 (stypendium ministra) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Z ustaleń przyjętych w zaskarżonej decyzji wynika, że skarżąca rozpoczęła okres studiowania w dniu 1 października 2015 r. na Uniwersytecie W., Wydział Biotechnologii, kierunek biotechnologia, z którego została skreślona w dniu 28 października 2017 r. Następnie, w dniu 1 października 2016 r. rozpoczęła studia na Uniwersytecie Medycznym we W., Wydział Lekarski, kierunek lekarski, które kontynuowała na dzień wydania zaskarżonej decyzji.

Organy obu instancji uznały, że w rozważanym stanie faktycznym upłynął wskazany w przepisie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce okres 6 lat, ponieważ na dzień 1 października 2021 r. strona studiowała łącznie 72 miesiące. Natomiast prawo do stypendium rektora przysługuje studentowi, który spełnia ustawowe przesłanki do jego uzyskania i studiuje na studiach wymienionych w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie dłużej niż 6 lat (tj. nie dłużej niż 72 miesiące). W sprawie organy dokonały interpretacji analizowanego przepisu w ten sposób, że uznały za kluczowy okres, w którym skarżąca posiadała status studenta. W rezultacie, jak to wynika z zaskarżonej decyzji, o zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania stypendium rektora decydował zatem wyłącznie okres studiowania.

Stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji jest błędne. Organ utożsamia bowiem pojęcie "przysługiwania świadczenia" z pojęciem "przysługiwania statusu studenta". Takie rozumienie tego pojęcia nie wynika natomiast z treści art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w brzmieniu przytoczonym na wstępie rozważań Sądu.

Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce student może ubiegać się o stypendium rektora. Brzmienie powołanego przepisu wyłącza możliwość uznania, że samo posiadanie statusu studenta jest równoznaczne z przysługiwaniem prawa do stypendium. Aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione następujące warunki: ubiegający się musi mieć status studenta, we wniosku o przyznanie stypendium musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc oraz musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danego stypendium. Przesłanki ubiegania się o stypendium rektora określono w art. 91 ustawy. Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy, stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia, ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia.

W ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym brak przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. W ocenie sądu 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy, czyli świadczenie pobiera. Nie sposób natomiast zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta (vide np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4082/21; z 1 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3967/21; oraz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie: z 23 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Lu 309/21, z 10 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 352/20; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi: z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20 i z 4 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 688/21, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: z 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1066/21 i sygn. akt 1245/21, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 2421/21).

Należy zauważyć, że w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Zatem przedstawione wyżej rozumienie użytego w art. 93 ust. 1 pkt 2 ustawy pojęcia "przysługiwania świadczeń", jako odnoszącego się do pobierania stypendiów, czyli do stypendiów przyznanych, jest zgodne z uzasadnieniem projektu ustawy.

Dostrzec też trzeba, że przepisy art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 Prawa o szkolnictwie wyższym określają, w jakich sytuacjach studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żaden z wymienionych przepisów nie wiąże jednak prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, co może być spowodowane nie tylko nieprzykładaniem się do nauki, lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną.

Z przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wynika, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat nie zaś w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Dlatego sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, winien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, w następstwie złożenia przez niego wniosku i spełnienia określonych przesłanek, czyli do okresu, w którym student stypendium pobierał. To właśnie ten czas, zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, nie może przekroczyć 6 lat.

Zatem Odwoławcza Komisja Stypendialna dokonała błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy i bezpodstawnie powiązała początek przewidzianego w tym przepisie okresu 6 lat z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Konsekwencją tego było również wadliwe wliczenie do 6-letniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, całego okresu studiowania przez skarżącą, bez poczynienia ustaleń, czy i ewentualnie w jakim okresie w czasie swoich studiów skarżąca pobierała stypendium, co stanowi naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.

Ubocznie zauważyć należy, że dopiero na skutek zmiany przepisu art. 93 Prawa o szkolnictwie wyższym dokonanej z dniem 18 grudnia 2021 r. określono jednoznacznie w art. 93 ust. 4 ustawy, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta.

Uzupełniająco trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego a student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 107/20; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20).

Reasumując Sąd uznał, że skarżona decyzja dotknięta jest - mającym wpływ na wynik sprawy - naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy przez błędną jego wykładnię. Konsekwencją wymienionego uchybienia było ponadto naruszenie przepisów postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącą (studenta) świadczeń istotnych dla ustalenia przysługiwania prawa do stypendium.

Powyższe względy uzasadniały uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw.

z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a).

Rozpoznając sprawę ponownie organ winien uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną i dokonać ustaleń co do okresu pobierania przez skarżącą stypendium w okresie studiowania na Uniwersytecie W. oraz Uniwersytecie Medycznym. Dopiero wówczas możliwe będzie rozstrzygnięcie o możliwości przyznania stypendium rektora.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).