Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 2650/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1993 nr 11 poz 50
law: Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.

SENTENCJA

Dnia 2czerwca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny Ośrodek we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Lidia Błystak (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki Asesor WSA Marta Semiczek Protokolant: Małgorzata Jakubiak Po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2004 r. przy udziale sprawy ze skargi A. W. i W. T. - A spółka cywilna na decyzję Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 1998 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

2

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Inspektor Kontroli

Skarbowej na podstawie art. 24 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 28.09.1991 r. o kontroli skarbowej

(tekst jedn. z 1999 r. Dz. U. Nr 54, poz. 572 ze zm.), art. 21 § 3, art. 207 Ordynacji

podatkowej, art. 10 ust. 2, art. 25 ust. 1 pkt. 3, art. 27 ust. 6 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o

podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.), § 54

ust. 4 pkt. 5 a) rozporz. Min. Fin. z dnia 15.12.1997 r. w sprawie wykonania niektórych

przepisów ustawy o podatku od towarów i usług...(Dz. U. Nr 156, poz. 1024 ze zm.) określił

Zakładowi A spółka cywilna za kwiecień 1998 r. kwotę z

nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia oraz ustalił dodatkowe

zobowiązanie podatkowe. Spółka A była podwykonawcą i wykonywała instalacje

elektryczne na podstawie dostarczonej dokumentacji. Wskazał organ, że kwota z

przeniesienia została zawyżona w związku z decyzją dotyczącą poprzedniego miesiąca.

Zakwestionował organ I instancji dokonane przez stronę odliczenie podatku VAT

naliczonego z faktury nr [...] z dnia [...] wystawionej przez spółkę z o. o.

B za aktualizację dokumentacji technicznej linii kablowej zasilającej budynek ul.

J. oraz określenie zakresu prac w tym aktualizacja map dla obiektu w miejscowości

W. , stwierdzając, że strona przedstawiła odręczną notatkę i zmiany w projekcie na

dowód wykonania przedmiotowych prac przez spółkę B. Oceniając te dowody

stwierdził organ, że nie wiadomo czego dotyczy odręczna notatka, niepodpisana, zawierająca

wartość robot do wykonania na kwotę [...], strona nie wystawiała faktury

obejmującej taką kwotę. Na projekcie sporządzonym przez wspólnika strony A.

W. jest adnotacja o propozycji zmian w projekcie zaopatrzona nieczytelnym

podpisem, nie ma informacji na temat zmian i ich autora. Nie okazano organowi żadnych

umów ze spółką B na wykonanie prac wyszczególnionych w zakwestionowanych

fakturach, poza ogólnym porozumieniem z 1996r., do faktur nie dołączono kalkulacji i

wyceny wykonanych prac, zlecenia usług dokonywane były ustnie, z ich wykonania nie

sporządzono wycen, kosztorysów, uzgodnień na piśmie, spółka B nie wykazała w

ewidencji sprzedaży faktur wystawionych dla strony, ani też w deklaracjach VAT - 7, nie

zapłaciła podatku należnego. Przeprowadzone postępowanie w firmach, które, na zlecenie

spółki B miały wykonywać prace, których dotyczyły wystawione faktury, wykazało,

że firmy te nie wykonywały żadnych prac na rzecz spółki B, względnie wskazane

firmy nie istniały. Wskazał organ, że spółka B obciążyła stronę w 1998 r. łączną

Sygn. akt ISA/Wr 2650/01

3

kwotą [...], która niewiele odbiega od dochodu wykazanego przez dwuosobową spółkę za 1998 r. w kwocie [...]. Spółka B nie zatrudniała pracowników, nie mogła wykonać zakresu prac określonego w wystawionych fakturach, wspólnik firmy A W. T. nie zna spółki B ani jej prezesa. Brak dowodów na poniesienie tych wydatków przez stronę, żadna z zakwestionowanych faktur nie została zapłacona za pośrednictwem rachunku bankowego, nie wystawiano dowodów KW.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał organ przepis art. 25 ust. 1 pkt. 3 ustawy o podatku VAT a także § 54 ust. 4 pkt. 4 a) rozporz. Min. Fin. z dnia 21.12.1995 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku VAT. Powołał się także organ na orzecznictwo NSA i TK, stwierdzając, że jest w nich reprezentowane stanowisko, iż nabywca towarów i usług może potrącić tylko podatek uiszczony przez zbywcę. Orzeczenie w przedmiocie dodatkowego zobowiązania podatkowego oparł organ na przepisie art. 27 ust. 5 ustawy.

W odwołaniu strona zarzuciła naruszenie art. 25 ust. 1 ustawy o podatku VAT, § 54

ust. 4 rozporz. Min. Fin. z dnia 21.12.1995 r., art. art. 68 § 1, 122, 187 § 1, 191, 210 § 1 i 210

§ 4 Ordynacji podatkowej i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Powołała się strona na

ramowe porozumienie zawarte [...] ze spółką B na czas nieokreślony,

przedmiotem której to umowy było m. in. doradztwo techniczne i uzgadnianie dokumentacji

technicznej oraz prowadzenie prac organizacyjnych związanych z realizacją robót

prowadzonych przez stronę. Podniosła, że nie istnieje żaden wymóg, aby konkretyzacja

zleceń następowała w formie pisemnej, że istnieją inne dowody na to, że postanowienia

umowy - porozumienia były realizowane, a ich odzwierciedleniem były wystawiane faktury.

Odniosła się skarżąca do faktury nr [...] z tytułu prac projektowych i konsultacyjnych przy

aktualizacji projektu technicznego "Budowa Szkoły Podstawowej w T.".

Podniosła, że spółka B" wszystkie sporne faktury ujmowała i wykazywała w

deklaracjach CIT, a powodem nieujmowania ich w deklaracjach VAT i niepłacenia podatku

należnego były wierzytelności wobec Skarbu Państwa, o których strona nie wiedziała.

Stwierdziła, że nie interesowało jej czy spółka B korzystała z podwykonawców.

Nadto wskazała strona, że główny jej udziałowiec pełni zarazem funkcje kierownika robót i

kieruje bieżącym funkcjonowaniem strony, w związku z czym nie miał czasu na

wykonywanie innych prac, czego wynikiem było zlecenie wykonania prac podwykonawcy -

spółce B. Wspólnik strony z uwagi na wielkość jego udziałów i wewnętrzny podział

obowiązków nie wie o podwykonawcach, gdyż się tym nie zajmuje. Zakwestionowała

odniesienie wypłaconego spółce B wynagrodzenia do dochodu zamiast do

przychodu.

Sygn. akt ISA/Wr 2650/01

4

Decyzją z dnia [...]. Nr [...] Izba Skarbowa na podstawie art. 233 § 1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Podzielił organ odwoławczy stanowisko organu I instancji zawarte w zaskarżonej decyzji, podkreślając, że strona nie podjęła żadnych kroków, aby potwierdzić dowodami udział spółki B w realizowanych przez siebie wycinkach zadań inwestycyjnych. Z przedstawionego porozumienia z 1996 r. nie wynikało co, gdzie, kiedy, za ile będzie wykonywać spółka B na rzecz spółki A, do faktur nie dołączono dowodów na wykonanie prac, kalkulacji ani wyceny wykonanych prac. Podkreślił, że spółka B nie zatrudniała pracowników, nie prowadziła działalności pod wskazanym adresem, nie posiadała żadnego majątku. Wskazał także organ, że strona, po zapoznaniu się z całością materiału dowodowego i ustaleniami kontroli, nie wskazała dowodów, które mogłyby potwierdzić wiarygodność zeznań wspólnika A. W., dopiero na etapie odwołania przedłożyła jako załącznik projekty pism bez daty, podpisu, projekt sporządzony przez A. W. z dnia [...] z adnotacją - proponuję zmiany i mapy. Z dokumentów tych nie wynika, aby aktualizacji dokumentacji technicznej w budynkach przy ul. J. oraz w miejscowości W. dokonał prezes spółki B, zwłaszcza, że takich uprawnień nie posiadał. Zauważył organ, że spółka B była wystawcą faktur, działając w podobny sposób w stosunku do innych podatników. Podniósł, że zarzut naruszenia art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej jest bezpodstawny, ponieważ dodatkowe zobowiązanie podatkowe ustalono przed upływem 5 lat, a decyzja ta jest następstwem decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w prawidłowej wysokości, dlatego, stosownie do art. 68 § 2 Ordynacji, zobowiązanie nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca wysokość zobowiązania została doręczona po upływie 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.

W skardze od decyzji Izby Skarbowej skarżący A. W. i W. T. wnieśli o jej uchylenie, podnosząc zarzuty wskazane w odwołaniu od decyzji organu I instancji, polemizując z twierdzeniami zawartymi w zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i jego argumentację. Podkreśliła, że przedłożone do odwołania dowody w postaci notatek czy projektów z naniesionymi poprawkami nie potwierdzają faktu wykonania usług przez firmę B. Ustosunkował się organ do załączonej do skargi opinii biegłego przedstawionej na poparcie prac wykonanych przez spółkę B stwierdzając, że z opinii tej wynika, że przedmiotem wykonanych prac nie mogły być prace projektowe, natomiast właściciel spółki B jako osoba fizyczna,

Sygn. akt ISA/Wr 2650/01

5

mógł być pełnomocnikiem kierownika budowy, bowiem miał stosowne uprawnienia, jednakże wszelkie zmiany w zakresie budowy muszą być uzgodnione z inwestorem, w związku z czym musiałaby istnieć na tę okoliczność jakaś dokumentacja. Podkreślił, że strona skarżąca jako podwykonawca robót elektrycznych, nie mogła być kierownikiem budowy.

Wojewódzki Sąd zważył co następuje:

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) w art. 97 § 1 stanowi, że "Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi".

W myśl treści przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sprawowana przez sądy administracyjne kontrola przeprowadzana jest pod względem zgodności zaskarżonych decyzji z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej i tylko w sytuacji naruszenia tego prawa mającego lub mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaskarżone decyzje podlegają uchyleniu (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Przeprowadzając, w wyniku wniesionej skargi, kontrolę zaskarżonej decyzji, stwierdził Sąd, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Kwestią sporną skutkującą wniesieniem skargi jest zakwestionowanie przez organy podatkowe obu instancji odliczenia przez stronę skarżącą podatku naliczonego z faktury wystawionej przez spółkę z o. o. B jako dokumentującą usługi, które nie zostały wykonane, co, zdaniem organów podatkowych, wyczerpało normę przepisu art. 25 ust. 1 pkt. 3 ustawy o podatku VAT, a także normę przepisu § 54 ust. 4 pkt. 4 lit. a) rozporz. Min. Fin. z dnia 21.12.1995 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o VAT. Oceniając przeprowadzone, przez organy podatkowe, postępowanie dowodowe stwierdzić należy, że zostało ono przeprowadzone z zachowaniem reguł wynikających z art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej, a dokonana ich ocena nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów (art. 191 Ordynacji).

Zgromadzony i szczegółowo przeanalizowany materiał dowodowy pozwolił na ustalenie, że wystawiane przez spółkę B na rzecz strony skarżącej faktury na wykonanie usług nie odzwierciedlały czynności faktycznie wykonanych. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał organ na takie okoliczności, jak brak umów między stroną skarżącą a spółką B

Sygn. akt ISA/Wr 2650/01

6

dotyczących zlecenia tej spółce wykonania konkretnych prac, ich zakresu, stawek czy też wysokości wynagrodzenia, brak dowodów na wypłacenie spółce B należności z tytułu wykonania usług objętych zakwestionowanymi fakturami, brak dowodów na wykonanie objętych fakturami prac, zakres prac objętych fakturami wystawionymi przez spółkę B nie pokrywał się z zakresem prac zleconych spółce :A, brak przychodu po stronie spółki skarżącej z tytułu wykonanych przez spółkę B usług. Badając prawdziwość wystawionych faktur i ich rzetelność przeprowadził organ I instancji kontrolę w spółce B, która wykazała, że spółka ta nie zatrudniała żadnych pracowników, nie prowadziła działalności pod wskazanym adresem, nie posiadała majątku, zlecone prace wykonywała za pośrednictwem podmiotów, które nie istniały, bądź istniały, jednakże zaprzeczyły aby wykonywały jakiekolwiek prace na rzecz spółki B albo też wystawiały fikcyjne faktury za wykonane na zlecenie B usługi, uzyskując z tego tytułu wynagrodzenie w wys. 3 % wartości faktury. Postępowanie wykazało, że spółka B nie prowadziła dokumentacji księgowej, nie odprowadzała żadnych podatków do budżetu państwa z tytułu wykonanych na rzecz strony skarżącej, popartych wystawionymi fakturami, usług, natomiast jej kontrahenci, m. in. strona skarżąca, korzystali z odliczeń podatku naliczonego.

Symptomatycznym jest, że zarówno wspólnik strony skarżącej W. T. jak i pracownik administracyjny Z. K., nic nie wiedzieli o tym, że spółka B wykonuje jakieś prace na zlecenie strony skarżącej. Trudno uznać za wiarygodne stanowisko drugiego wspólnika, A. W., że wspólnika T. sprawy te nie interesowały, bowiem zajmował się innymi zadaniami w spółce, szczególnie w sytuacji, gdy spółka B miała rzekomo wykonać drobne usługi konsultacji, uzgodnień, uaktualnienia dokumentacji, rozpoznania rynku na ogólną kwotę [...], co wyniosło niemalże wysokość kwoty dochodu osiągniętego przez stronę skarżącą w 1998 r. Zdaniem Sądu, prawidłowo organy podatkowe nie uznały ramowej umowy - porozumienia, zawartej między stroną skarżącą a spółką B w 1996 r., za mającą znaczenie dla sprawy, gdyż ustalenia tej umowy są ustaleniami ogólnymi, nieodzwierciedlającymi zakresu prac dokumentowanych fakturami, rzekomo wykonanych przez spółkę B na zlecenie strony skarżącej, warunków tych zleceń czy też umówionego wynagrodzenia. Z tego też względu, nie zgadzając się ze stroną skarżącą w kwestii braku należytego wyjaśnienia sprawy, wyprowadzone przez organy podatkowe wnioski w zakresie oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie należy uznać, co wyżej zostało powiedziane, za uzasadnione.

Sygn. akt ISA/Wr 2650/01

7

W zaskarżonej decyzji zakwestionowana została faktura wystawiona przez spółkę B - za aktualizację dokumentacji technicznej linii kablowej zasilającej budynek ul. J. oraz określenie zakresu prac w tym aktualizacja map dla obiektu w miejscowości W., stwierdzając, że strona przedstawiła odręczną notatkę i zmiany w projekcie na dowód wykonania przedmiotowych prac przez spółkę B. Nie wiadomo czego odręczna notatka, niepodpisana, zawierająca wartość robot do wykonania na kwotę [...] dotyczy, strona nie wystawiała faktury obejmującej taką kwotę, z przedłożonych dowodów nie wynika, aby usługę tę wykonała spółka B. Nie można, w świetle przedłożonych dowodów zarzucić organom podatkowym przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, gdy uznają, że nie mogą one stanowić o istnieniu między, stroną skarżącą a spółką B współpracy, wynikiem której została wystawiona zakwestionowana faktura stanowiąca podstawę do odliczenia podatku naliczonego przez stronę skarżącą.

Zarzucając naruszenie art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej przerzuca strona skarżąca obowiązek dowodzenia okoliczności uzasadniających prawidłowość zajmowanego przez nią stanowiska na organy podatkowe.

Uprawnienie wynikające z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r., polegające na prawie podatnika do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług, nie jest uprawnieniem bezwarunkowym. Skorzystanie z owego prawa jest uzależnione od spełnienia przez podatnika ściśle określonych przez ustawę warunków. Aby podatnik mógł zrealizować swe uprawnienie, powinien m.in. być zarejestrowany (art. 9 ustawy) i mieć prawidłowy dokument uprawniający do odliczenia (art. 23, 25 i 32 ustawy); podatek naliczony przy zakupie lub imporcie powinien być całkowicie lub częściowo związany z wykonywanymi przez podatnika czynnościami opodatkowanymi (art. 20 ustawy); podatnik powinien otrzymać towar względnie usługę (art. 6) i odliczyć podatek w określonym ustawowo terminie (art. 19 ust. 3 ustawy); nabycie towarów i usług powinno powodować uznanie poniesionych wydatków za koszt uzyskania przychodu (art. 25 ustawy).

Uprawnienie to obliguje podatnika do wykazania, że przysługuje mu przywilej w postaci odliczenia podatku VAT naliczonego od usług objętych zakwestionowanymi fakturami. Niejednokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych wypowiadano pogląd, że obowiązek wykazania okoliczności, z których podatnik wywodzi korzystne dla siebie skutki, a które, niejednokrotnie, pozostają poza możliwością ich ustalenia przez organy podatkowe, obciąża podatnika, co nie wpływa na zwolnienie organów podatkowych z obowiązku ustanowionego w przepisie art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Skoro, jak twierdzi strona

Sygn. akt ISA/Wr 2650/01

8

skarżąca, posiadała zawarte ze spółką B ustne umowy na wykonanie objętego zakwestionowanymi fakturami zakresu prac, to strona skarżąca winna przedstawić organom skarbowym dowody niezbędne do wykazania, że objęte tymi umowami czynności zostały rzeczywiście wykonane. Strona skarżąca tego obowiązku nie wykonała. Ustalony stan faktyczny pozwalający na stwierdzenie, że spółka z o. o. B wystawiła faktury dokumentujące sprzedaż usług na rzecz strony skarżącej, które nie zostały przez nią faktycznie zrealizowane, skutkował zakwestionowaniem przez organy podatkowe prawa obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z przedmiotowych faktur, a powołaną podstawę prawną tego stanowiska stanowi przepis § 54 ust. 4 pkt. 4 lit. a) rozporz. wykonawczego do ustawy o podatku od towarów i usług... z dnia 21.12.1995 r., zgodnie z którym w przypadku gdy wystawiono faktury, faktury korygujące lub dokumenty odprawy celnej stwierdzające czynności, które nie zostały dokonane, faktury te i dokumenty odprawy celnej nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego.

Podatnik, który wszedł w posiadanie dokumentów fakturowych potwierdzających sprzedaż czynności, których niewykonano, a więc tzw. "pustych dokumentów", za poniesione straty ma prawo domagać się odszkodowania od ich wystawcy na drodze cywilnoprawnej. Przyjęcie innego rozwiązania prowadziłoby do sytuacji, w której podatnik byłby zainteresowany uzyskaniem prawa do odliczeń kosztem budżetu państwa, a nie dochodzeniem swoich roszczeń na drodze cywilnoprawnej, a ponadto zostałyby stworzone warunki sprzyjające niefrasobliwemu podchodzeniu do wiarygodności kontrahentów w obrocie handlowym. Reasumując stwierdzić należy, iż faktura, która nie dokumentuje rzeczywistej sprzedaży, jest bezskuteczna prawnie i w związku z tym nie może wywołać żadnych skutków podatkowych zarówno u jej wystawcy, jak też u jej odbiorcy.

Nie znajduje zastosowania, zdaniem Sądu, powołany przez organy podatkowe jako podstawa prawna zaskarżonego rozstrzygnięcia, obok przepisu § 54 ust. 4 pkt. 4 lit. a) rozporz. Min. Fin. z dnia 21.12.1995 r., przepis art. 25 ust. 1 pkt. 3 ustawy o podatku VAT, który, wg brzmienia w rozpoznawanym okresie, stanowił "Obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się do nabywanych przez podatnika towarów i usług, którymi rozporządzono w sposób nie pozwalający na zaliczenie poniesionych wydatków do kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym".

Ustawodawca, w ramach tego przepisu, postanowił, że nie można obniżać podatku należnego o podatek naliczony w wyniku czynności mających charakter rozporządzenia towarami i usługami w sposób niepozwalający nabywcy na zaliczenie poniesionych na te cele wydatków

Sygn. akt ISA/Wr 2650/01 9

do kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym. Przepis ten dotyczy zatem nabytych towarów i usług, nie dotyczy natomiast sytuacji, w której nabywca otrzymuje fakturę dokumentującą sprzedaż usług, które nie zostały zrealizowane, a więc nie zostały tym samym nabyte.

Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy, skargę oddalono.