Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 934/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2188
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 10
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b, art. 107 ust. 5b, art. 6 pkt 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.),, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 listopada 2018 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzja Nr [...] z dnia [...] r., wydaną na podstawie art 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017, poz. 1257) dalej: "K.p.a.", oraz art. 14 i art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2017 poz. 1769) dalej: "u.p.s." Prezydent Miasta K. ustalił odpłatność M. B. za pobyt babci K. M. w Domu Pomocy Społecznej w G. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od dnia 1 listopada 2017 r. do dnia 28 lutego 2018 r. i w wysokości [...] zł od dnia 1 marca 2018 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał,

iż decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. Nr [...] K. M. skierowana została do Domu Pomocy Społecznej w G. (dalej: "DPS").

Zgodnie z Zarządzeniem Nr [...] Starosty K. z dnia [...] r. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca powyższej placówki od marca 2017 r. wynosił [...] zł a zgodnie z Zarządzeniem Nr [...] z dnia [...] r. koszt utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej w G. w 2018 r. wynosi [...] zł. Odpłatność ze strony K. M. wynosi [...] zł miesięcznie (70 % jej dochodu w łącznej wysokości [...] zł). W dniu 17 sierpnia 2017 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (GOPS) z wnioskiem o przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego u M. B.. Z nadesłanej informacji wynikało, iż w dniu 28 sierpnia 2017 r. M. B. stawiła się w GOPS w K. i nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu. W związku z powyższym w dniu 25 października 2017 r. wysłano do M. B. zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie wydania decyzji ustalającej odpłatność z jej strony za pobyt babci w DPS. W dniu [...] r. wydano decyzję ustalającą taką odpłatność. Od tej decyzji M. B. wniosła odwołanie, po rozpatrzeniu którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. uchyliło tę decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W związku z powyższym organ ten, realizując wskazania SKO ponownie zwrócił się do GOPS w K. oraz Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. S. o przeprowadzenie wywiadów alimentacyjnych u M. B. i P. M. celem ustalenia ich odpłatności za pobyt K. M. w DPS.

Na podstawie informacji zawartych w wywiadzie nadesłanym z M-GOPS B. S. organ ustalił, że P. M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i zamieszkuje w lokalu, który jest własnością jego matki, zajmując w powyższym mieszkaniu jeden pokój oraz dokłada matce do opłat związanych z utrzymaniem lokalu. Utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z wynajmu mieszkania w K. w kwocie [...]zł oraz dochodu z prac dorywczych w kwocie [...]zł. Łącznie uzyskał dochód w wysokości [...] zł.

Z informacji zawartych w wywiadzie alimentacyjnym wynika, że P. M. nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów. W myśl art. 61 u.p.s. P. M. nie jest zobowiązany do wnoszenia odpłatności za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej w G. .

Opłata za pobyt w domu pomocy społecznej obciąża przede wszystkim jego mieszkańca; w dalszej kolejności ponoszą ją jego małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym podmioty te nie mają obowiązku wnoszenia opłaty, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (art. 61 ust. 1 u.p.s.). Natomiast odpłatność małżonka, zstępnych i wstępnych jest uzależniona od wysokości ich dochodu. Obowiązek odpłatności powstaje, jeżeli posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Z informacji zawartych w wywiadzie nadesłanym z GOPS w K. wynika, że M. B. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem

i synem. Rodzina zamieszkuje w domu jednorodzinnym, za budowę którego spłaca kredyt hipoteczny w kwocie [...]zł miesięcznie. Źródłem utrzymania rodziny są wynagrodzenia za pracę M. B. i jej męża w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie.

W świetle ustaleń wynikających z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego GOPS w K. dochód na osobę w rodzinie M. B. zobowiązuje do wnoszenia odpłatności za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej w G. .

Wynika to z następującego wyliczenia:

1) dochód rodziny: [...] zł

2) kryterium dochodowe na osobę w rodzinie: [...] zł

3) 300% kryterium dochodowego: [...] zł x 300% x 3 osoby = [...] zł

4) kwota odpłatności, którą mogłaby wnosić Pani M. B. za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej w G. wynosi: [...] zł - [...] =

[...] zł.

Od powyższej decyzji M. B. wniosła odwołanie, podnosząc bezzasadność obciążenia jej całością pozostałych kosztów utrzymania babci w DPS, przy zaniechaniu należytego obciążenia tymi kosztami również jej brata P. M., który aktualnie jako spadkobierca, korzysta z mieszkania, które babcia podarowała jego ojcu, po którego śmierci przejął on w spadku to mieszkanie

i aktualnie je wynajmuje, osiągając dochód. Zdaniem odwołującej się, kwota z tego wynajmu powinna być przeznaczona na częściowe pokrycie kosztów pobytu babci

w DPS. W ocenie odwołującej się organ nie ustalił należycie sytuacji dochodowej P. M..

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania SKO w K. zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył powtórzył ustalenia dokonane przez organ I instancji wskazując, iż zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt. 2 lit. b) u.p.s. opłatę za członka rodziny wnosi osoba w rodzinie jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium.

Z wywiadu alimentacyjnego wynika, iż miesięczny dochód 3 osobowej rodziny M. B. wynosi [...] zł tym samym dochód na osobę wynosi

[...] zł i jest wyższy od 300% kryterium dochodowego wynoszącego [...] zł

([...] zł x 300%). Po uiszczeniu kwoty ustalonej odpłatności [...] zł - [...] zł = [...] zł : 3 osoby = [...] zł zatem na osobę również pozostanie kwota wyższa niż 300% kryterium, tj. niż [...] zł,

Powyższą decyzję M. B. zaskarżyła skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając jej:

1. naruszenie art. 61 ust. 1 u.p.s. przez jego błędną wykładnię, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia sytuacji dochodowej i majątkowej babki skarżącej K. M. oraz nieprawidłowego ustalenia kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu K. M. w DPS,

2. naruszenie art. 61 ust. 2 piet 2) u.p.s. poprzez błędną wykładnię

i w konsekwencji błędne ustalenie kwoty kryterium dochodowego dla skarżącej, a co za tym idzie - kwoty odpłatności, którą mogłaby ponosić za pobyt babki K. M. w DPS, gdyby była zobowiązana,

3. naruszenie art. 8 K.p.a. poprzez nierówne potraktowanie skarżącej przez organ, niezastosowania art. 103 ust. 2 u.p.s. przez co nie doszło do umożliwienia skarżącej dobrowolnego zawarcia umowy dotyczącej opłaty za pobyt babki K. M., nie poinformowania skarżącej w ogóle o możliwości skorzystania

z umowy jako formy uregulowania odpłatności za DPS,

4. naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez działanie organu niezgodnie z zasadą prawdy obiektywnej oraz nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej, co przejawiło się przede wszystkim:

- w braku ustalenia faktycznej sytuacji majątkowej K. M. związanej z obowiązkiem jej wnuka P. M. jako spadkobiercy ustawowego z tytułu odziedziczenia lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ul. [...], który to lokal K. M. darowała jego ojcu K. M., na którym zatem ciążył obowiązek dostarczenia darczyńcy środków utrzymania odpowiadających usprawiedliwionym potrzebom darczyńcy w granicach istniejącego wzbogacenia po stronie P. M., ponieważ K. M. po dokonaniu darowizny znalazła się w niedostatku, przez co nie ma wystarczających dochodów pozwalających na pokrycie kosztów pobytu w DPS. Obowiązek P. M. wynika z mocy art. 897 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 922 Kodeksu cywilnego,

- w braku ustalenia faktycznej sytuacji majątkowej P. M. - wnuka K. M. i jego faktycznych dochodów,

5. naruszenie art. 77 § 1 K.p.a., poprzez zaniechanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego co przejawiło się przede wszystkim:

- skonfrontowaniem twierdzeń skarżącej o stanie majątkowym i faktycznym P. M. tylko w oparciu o wywiad środowiskowy (alimentacyjny),

w którym P. M., wbrew faktycznemu stanowi, zaprzeczył informacjom podanym przez skarżącą o jego sytuacji majątkowej, pominięciem faktu, że na wezwanie organu I instancji P. M. nie przedstawił umowy darowizny zawartej między K. M. a K. M. oraz poświadczenia dziedziczenia po K. M.,

- nie podjęciem przez organ żadnych czynności w przedmiocie ustalenia miejsca zamieszkania B. S., trzeciego wnuka K. M., którego dane osobowe podała skarżąca w dniu 8 marca 2018 r. podczas wywiadu środowiskowego oraz zaniechania przez organ ustalenia jego sytuacji dochodowej,

- usunięciem z akt sprawy przez organ pierwszej instancji notatki urzędnika,

z której wynika, że P. M. jest dysponentem majątku K. M., wynajmuje odziedziczone po ojcu, a darowane przez babkę K. M. mieszkanie w K., czerpie z mieszkania dochód, a nie przekazuje części uzyskanej z tego kwoty dla K. M., czym pomniejsza jej dochód i powiększa dopłatę obciążającą skarżącą,

6. naruszenie art. 10 K.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych przez organ dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a co za tym idzie uniemożliwienia uzupełnienia materiałów dowodowych potwierdzających handel samochodami przez P. M., potwierdzających umowę darowizny i akt dziedziczenia opisane powyżej, potwierdzających jego poziom życia, co dotyczy postępowania przed oboma organami,

7. naruszenie art. 24 § 3 K.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie, mimo, że, co do osoby pracownika socjalnego zgłaszane były przez skarżącą okoliczności uzasadniające wątpliwości co do jego bezstronności oraz nieuwzględnieniu pisma skarżącej z dnia 19 marca 2018 r.

8. naruszenie zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niedziałanie organu administracji publicznej jakim jest Dyrektor MOPS czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie

i w granicach prawa

Podnosząc powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w K. oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora MOPS

w K. w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Skarżąca podniosła też, iż zważywszy, że nie została poinformowana

w trybie art. 10 K.p.a. oraz nie wypowiedziała się w sprawie, wnosi o przeprowadzenie dowodu z:

- wydruków z portalu społecznościowego Facebook [...] P. M. na okoliczności prowadzenia przez P. M. handlu pojazdami - oferty sprzedaży, posiadania motocykla [...], co przeczy jego twierdzeniom o stanie majątkowym, uzyskiwanych dochodach, o życiu niemal na skraju ubóstwa u boku matki,

- wydruku notatki urzędowej sfotografowanej przez skarżącą podczas kontaktu

z pracownikiem socjalnym - która została zagubiona czy usunięta z akt sprawy na okoliczność wiedzy organu o sytuacji związanej z mieszkaniem w K. przy

ul. [...], oraz wynajmowania tego mieszkania przez P. M.,

- umowy darowizny lokalu mieszkalnego ul. [...] w K. - akt notarialny rep A nr [...] z [...] r. na okoliczność darowizny lokalu mieszkalnego uczynionej między K. M. a K. M. i ustanowienia służebności mieszania na rzecz K. M. oraz poświadczenia dziedziczenia - akt notarialny rep A nr [...] z [...]. Kancelaria Notarialna [...] na okoliczność odziedziczenia przez P. M. spadku po K. M. i wstąpienia przez niego w prawa i obowiązki z mocy art. 897 kc w zw. z art. 922 kc,a co za tym idzie obowiązku łożenia na babkę K. M. wobec niedostatku, którego doznała po wykonaniu umowy darowizny lokalu mieszkalnego w K. przy ul. [...].

Skarżąca podniosła, iż nigdy nie uchylała się od swoich obowiązków względem babki K. M., w prowadzonym postępowaniu oczekuje równego potraktowania i sprawiedliwego, zgodnego z przepisami prawa rozstrzygnięcia. Przede wszystkim poczuła się dyskryminowana przez urzędników organów administracji państwowej kosztem faworyzacji przez organ innych uczestników postępowania, nierzetelnym prowadzeniem postępowania administracyjnego, nakierowanym wyłącznie na uzyskanie od skarżącej opłaty za pobyt babki K. M. w DPS.

Wskazała też, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w lakonicznym uzasadnieniu swojej decyzji stwierdziło, że MOPS K. ustalił brak możliwości ustalenia odpłatności dla P. M. i nie wszczął

w stosunku do niego postępowania, a w stosunku do M. B. ustalił odpłatność za pobyt babki K. M. w DPS. SKO zaproponowało własne wyliczenie, odmienne od wyliczenia MOPS, wskazało kryterium dochodowe na kwotę [...]zł - czyli dla osoby samotnie gospodarującej - Rozporz. RM

z 14.07.2015r., a nie [...] zł dla osoby w rodzinie, co jest niezgodne z przepisem

art. 61 ust. 2 pkt 2b) u.p.s. po czym od kwoty łącznego dochodu rodziny skarżącej [...] zł SKO odjęło odpłatność miesięczną za DPS [...] zł i podzieliło na

3 osoby w rodzinie skarżącej. Na tej podstawie SKO stwierdziło, że ustalona kwota nie narusza prawa. Dla tego sposobu liczenia brak jest uzasadnienia. Zdaniem skarżącej wyliczenie to jest niezgodne z prawem, co potwierdza Naczelny Sad Administracyjny z dnia 10 marca 2017 r. sygn. I OSK 2820/16 Opubl: Legalis. Gdyby przyjąć, że skarżąca jest w ogóle zobowiązana, maksymalna kwota jej obciążenia nie może przekraczać kwoty [...]zł miesięcznie Tymczasem organ obciąża skarżącą kwotami po [...] zł i [...] zł.

Dalej Skarżąca wywodzi m.in. iż jedynym czynnikiem kształtującym wysokość opłaty w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. jest ich sytuacja dochodowa. O ile można zgodzić się z twierdzeniem, że ustawodawca nie nakazał obciążania obowiązkiem uiszczenia opłat wszystkich zstępnych, o tyle nie można zgodzić się z tym, że organ administracji w sposób arbitralny mógł dokonać wyboru osoby, spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. i prowadzić postępowanie tylko w stosunku do skarżącej.

Organ powinien bowiem prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja wydana w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Skarżąca podała nazwiska wszystkich wnuków oraz okoliczności faktyczne świadczące nie tylko o swojej sytuacji majątkowej, ale także o sytuacji majątkowej K. M. w tym o darowiźnie lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w K., służebności mieszkania na jej rzecz, czerpaniu korzyści z wynajmu mieszkania przez wnuka P. M., co obciąża P. M. obowiązkiem dostarczenia środków K. M. kosztów utrzymania usprawiedliwionych jej potrzebami, faktycznej sytuacji majątkowej P. M.. Tymczasem MOPS opierając się wyłącznie na wyjaśnianiach, P. M. ustalił, że nie jest on zobowiązany w myśl art. 61 u.p.s., a B. S. nie będzie poszukiwać skoro skarżąca nie podała jego adresu (organ nawet nie wysłał pisma na adres stały w Polsce, aby podjąć próbę nawiązania jakiegokolwiek kontaktu).

Skarżąca dalej wskazuje, iż przewidziany w art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany

i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które takie opłaty miałyby ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić już w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s., gdzie należy określić kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osób zobowiązanych do jej ponoszenia, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64 ustawy, w całości lub części z ustalonej opłaty.

Przede wszystkim jednak organ winien wziąć pod uwagę, że P. M. jako wzbogacony w zakresie darowizny pochodzącej od babki K. M. jest zobowiązany dostarczyć babce środków utrzymania odpowiadających jej usprawiedliwionym potrzebom, skora ta po wykonaniu darowizny znalazła się w niedostatku. Dzięki darowiźnie uzyskał wzbogacenie co najmniej o [...] złotych, gdyż tyle warte jest mieszkanie darowane przez babkę. Gdyby nie uczyniła tej darowizny, można by sprzedać mieszkanie, z których byłaby w stanie pokryć w całości koszty pobytu w DPS, bez angażowania kogokolwiek. Tymczasem organ przeprowadził jedynie lakoniczny wywiad z P. M., który na dodatek stwierdza nieprawdę przed organem mimo pouczenia o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań, a następnie twierdzi, co jest niezgodne także z prawdą, że nie handluje samochodami, ani odzieżą, mieszka u matki w jednym pokoju, utrzymuje się z wynajmu mieszkania po babce w K. w kwocie [...]zł, działalności nie ma zarejestrowanej, z czego wynika, że młody, silny, zdrowy mężczyzna w sile wieku żyje niemal na skraju ubóstwa przy matce. Organ nie podjął żadnych czynności, aby ustalić faktyczny stan majątkowy P. M. przy uwzględnieniu informacji skarżącej. Nie sprawdza chociażby, czy P. M. jest zarejestrowany w PUP jako bezrobotny tylko na podstawie wyjaśnień P. M. ustala, że nie podlega on pod art. 61 u.p.s., a zatem nie wszczyna przeciwko niemu w ogóle postępowania. Ponadto ani MOPS ani SKO nie zawiadamiali skarżącej o możliwości wypowiedzenia przed zakończeniem postępowania, tym samym uniemożliwiając jej przedstawienie dowodów na to, że P. M. faktycznie handluje pojazdami i nie żyje na skraju ubóstwa, nie podaje prawdziwych informacji o swej faktycznej sytuacji majątkowej. To P. M. posiada w swym majątku darowany przez babkę lokal mieszkalny i powinien łożyć na jej utrzymanie wobec jej niedostatku z mocy art. 897 kc w zw. z art. 922 kc. Skoro P. M. nie ma fizycznie środków pieniężnych, to winien spieniężyć nieruchomość i łożyć na babkę. Może również, zatrzymując mieszkanie, zwrócić wartość wzbogacenia. Organ jedynie bazuje na informacjach od P. M., który robi z siebie biedaka, dopuszczając się prawdopodobnie przestępstwa fałszywych zeznań.

W ocenie skarżącej, środki jakie powinny być pozyskane od P. M. z tytułu jego obowiązków wobec niedostatku babki, pozwalają na to, aby to sama babka, bez angażowania innych członków rodziny, ponosiła całą opłatę za pobyt w DPS G. . A jeżeli nie, to aby co najmniej P. M. także uczestniczył w ponoszeniu kosztów pobytu w DPS, bo pozostaje w takiej sytuacji

i prawnej i majątkowej, że obowiązany jest do ponoszenia kosztów pobytu babki

w DPS.

Odnośnie ustalenia wysokości opłaty skarżąca podnosi, że organy obu instancji popełniły kardynalne błędy przy ustaleniu kryterium dochodowego skarżącej

i opłaty jaką może być zobowiązana. Po pierwsze SKO przyjęło kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej [...] zł, zamiast [...] zł (Rozporządzenie RM z 14.07.2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej). Po drugie oba organy błędnie, każdy innym sposobem ustalił kwotę, którą można obciążyć skarżącą opłatą za pobyt babki w DPS. Oba organy przyjęły inny sposób obliczeń, bez jakiegokolwiek uzasadnienia i wyjaśnienia dla własnych obliczeń. W ocenie skarżącej, zgodnie z przepisem 61 ust 2 pkt 2b), o ile skarżąca może być w ogóle zobowiązana do zapłaty to zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., przy miesięcznym dochodzie rodziny [...] zł:

- dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę

w rodzinie ([...] x 300% = [...] zł),

- dochód rodziny skarżącej [...] ‘zł podzielić na trzy osoby w rodzinie =

[...] zł,

- dochód na jedną osobę w rodzinie [...] zł - [...] zł = [...] zł. Kwota [...]zł jest maksymalną kwotą jaką mogłaby zostać obciążona skarżąca. Powyższy sposób wyliczeń potwierdza Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2017-05-10,1 OSK 2820/16

Sposób przyjęty zarówno przez SKO jak i MOPS prowadzi do niesłusznego, niezgodnego z przepisem 61 ust. 2 pkt 2b) u.p.s., obciążenia skarżącej, wykraczający ponad próg maksymalny. Z tego powodu decyzja nie może się ostać w obrocie prawnym.

Skarżąca wskazuje też, iż zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. obowiązek partycypowania w odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wynikać

z umowy zawartej z obowiązanym. Umową taką ustala się przedmiotową odpłatność biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64 u.p.s. A zatem już sam ustawodawca zwraca uwagę, że na wysokość odpłatności jednego zobowiązanego nie może mieć wpływu sytuacja innego zobowiązanego, nawet jeżeli przysługuje mu zwolnienie z mocy prawa albo uznania organu od wnoszenia opłaty. Chociaż omawiany art. 103 nie nakłada obowiązku organu do zawarcia umowy, to jednak daje ustawowo możliwość uregulowania przez organ w innej aniżeli w formie decyzji stosunków prawnych z obowiązanymi. Tymczasem organ nie pochylił się nad możliwością zawarcia umowy ze skarżącą z art. 103 ust. 2 u.p.s., nie poinformował jej w toku całego postępowania o takiej możliwości. Skarżąca na żadnym etapie postępowania nie uchylała się od obowiązku łożenia na babkę, a nawet zaproponowała kwotę [...]zł miesięcznie podczas wywiadu alimentacyjnego. Tym bardziej, że oprócz dochodów, które były jedynym wyznacznikiem przerzucenia całej odpłatności na skarżącą, przedstawiła ona także dowody potwierdzające jej miesięczne wydatki, w tym z tytułu kredytu hipotecznego w racie miesięcznej [...] zł, przedstawiła zaświadczenie potwierdzające jej przewlekłą chorobę [...], które to fakty i dowody w ogóle nie zostały wzięte pod uwagę przez organ. Skarżąca czuje się dyskryminowana i nierówno potraktowana przez organy, obu instancji, który działanie przeczy zasadzie równości wobec prawa. Zgodnie z art. 32 Konstytucji RP, wszyscy są równi wobec prawa i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Materialnoprawny wymiar równego traktowania stron postępowania administracyjnego może przejawiać się nie tylko w tym samym wielopodmiotowym postępowaniu w sprawie indywidualnej, lecz także w odrębnych postępowaniach prowadzonych

w sprawach o podobnych stanach faktycznych i prawnych. Skoro organ może zawrzeć umowę, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., to dlaczego nawet nie poinformował skarżącej o takiej możliwości?

Orzeczenie organu administracji publicznej musi zostać oparte na ustaleniach faktycznych odpowiadających rzeczywistości, co sprowadza się do konieczności wyjaśnienia wszelkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a co za tym idzie – do konieczności wyposażenia organu prowadzącego postępowanie w środki procesowe umożliwiające wykroczenie poza materiał faktyczny i dowodowy przedstawiony przez strony postępowania. Organ prowadzący postępowanie jest

w związku z tym upoważniony do zainicjowania z urzędu czynności zmierzających do wykrycia i ustalenia nowych faktów i dowodów. Przepis art. 7 K.p.a. formułuje obowiązek podejmowania przez organ administracji publicznej prowadzący postępowanie, z urzędu lub na wniosek stron, wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy indywidualnej będącej przedmiotem postępowania.

Skarżąca nie może zgodzić się z tym, że organ administracji w sposób arbitralny mógł dokonać wyboru osoby spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy i tylko w stosunku do niej prowadzić postępowanie. Organ powinien bowiem prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publiczne. Kontrola ta prawowana jest tylko pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia. Sąd administracyjny nie dokonuje zatem kontroli zaskarżonej decyzji wedle kryterium słuszności podjętego rozstrzygnięcia pod kątem zgodności z zasadami współżycia społecznego, czy jej subiektywnego poczucia sprawiedliwości, lecz ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając skargę w aspekcie powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, iż w rozpatrywanej sprawie organ nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, jak też przepisów regulujących postępowanie administracyjne, w stopniu mającym istoty wpływ na wynik sprawy, mimo, iż szeregu twierdzeniom i zarzutom skarżącej nie można odmówić racji, jednakże podniesione uchybienia nie miały wpływu na wynik sprawy.

W szczególności słuszne są zarzuty co do naruszenia przez organy obu instancji art. 10 K.p.a., jak również przedstawienia przez organy obu instancji odmiennego sposobu obliczania kryterium dochodowego skarżącej, warunkującego ustalenie jej odpłatności za pobyt babki w DPS. Organ I instancji posłużył się bowiem kryterium dochodowym osoby w rodzinie ([...] zł), natomiast organ II instancji, bez wyjaśnienia w tym zakresie swego stanowiska, kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej ([...] zł).

Jednakże – w ocenie Sądu – uchybienia te nie miały wpływu na wynik sprawy, tj. ustalenie wysokości obciążenia skarżącej przedmiotowymi kosztami.

Sąd ze zrozumieniem odnosi się do rozgoryczenia skarżącej i prezentowanego przez nią stanowiska, iż w wraz z nią w kosztach utrzymania babki w DPS powinni partycypować P. M. oraz B. S., będący również jej wnukami, jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy organ I instancji nie miał możliwości lub podstaw obciążenia ich tymi kosztami. Skarżąca nie kwestionuje bowiem, że B. S. przebywa od dłuższego okresu czasu za granicą a miejsce jego pobytu i sytuacja finansowa nie jest znana także skarżącej. Wobec takiej osoby organ nie ma możliwości wszczęcia postępowania i dokonywania ustaleń, w szczególności w sytuacji, gdy dochody innej osoby z tego samego kręgu wskazanego w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. okazują się wystarczające do uzupełnienia kosztów pobytu osoby uprawnionej w DPS.

Należy też mieć na uwadze, iż o obciążeniu tymi koszami osób, wymienionych w powyższym przepisie decyduje ich udokumentowana sytuacja dochodowa a nie teoretyczne możliwości w zakresie uzyskiwania dochodów, jak przy obowiązku alimentacyjnym.

W postępowaniu tym organ może brać pod uwagę tylko rzeczywiście uzyskiwany dochód, który można w określonym trybie udokumentować lub też

– w braku innej możliwości – oprzeć się na oświadczeniu strony, co w niniejszym postępowaniu było realizowane. Organ I instancji zbadał bowiem sytuację finansową (dochodową) P. M. i wziął pod uwagę jego dochód z tytułu wynajmu mieszkania, które – co podkreśla skarżąca odziedziczył po ojcu, któremu mieszkanie to podarowała obecna pensjonariuszka DPS. Można zatem powiedzieć, że tym razem, w ponownie prowadzonym przez organ I instancji postępowaniu, P. M. był jego uczestnikiem, jednakże nie stał się jego stroną, gdyż organ uznał, iż deklarowane przez niego dochody, łącznie z czynszem za ww. mieszkanie nie pozwalają na zachowanie wymogów określonych w art. 61 ust. 2 u.p.s.

Sytuację dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się zgodnie z treścią art. 107 ust. 5b u.p.s., tj. w oparciu o jej (ich) oświadczenia lub wskazane w tym przepisie dokumenty. Nie mogły to być zatem – jak chce skarżąca – informacje

z Internetu wskazujące, że P. M. prowadzi działalność handlową, chyba że skarżąca wskazałaby konkretne transakcje, które organ mógłby poddać zbadaniu i weryfikacji.

Podnoszone przez skarżącą w toku postępowania oraz w skardze twierdzenia, co do innych dochodów P. M., nie zostały w żaden sposób udokumentowane a organ nie ma takich możliwości, w sytuacji gdy dana osoba nie prowadzi żadnej legalnej i podlegającej kontroli organów skarbowych działalności gospodarczej. W takiej sytuacji organ zmuszony jest poprzestać na oświadczeniu danej osoby, znajdującej się w kręgu osób wymienionych w art. 61 ust. 2 u.p.s.

Podnosząc zarzuty co do zaniechania przez organy ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej P. M. skarżąca nie wskazała na podnoszone okoliczności dowodów materialnych rzeczywistego uzyskiwania przez niego z tytułu handlu pojazdami czy odzieżą, a tylko rzeczywiste a nie domniemane dochody może wziąć pod uwagę organ ustalający odpłatność za pobyt w DPS.

Organ, jak też Sąd, nie mogą uwzględnić podnoszonej przez skarżącą kwestii, iż dochód uzyskiwany przez P. M. z wynajmu mieszkania, które odziedziczył po ojcu, któremu – jako synowi – podarowała je K. M., powinien w całości być przeznaczony na pokrycie jej kosztów pobytu w DPS. Ustawa o pomocy społecznej kwestię odpłatności, o której tu mowa, uzależnia tylko i wyłącznie od rzeczywistych dochodów osoby wskazanej w art. 61 ust. 2 pkt 2, nie wprowadzając w tym zakresie kryteriów słusznościowych lub zasad współżycia społecznego, jak też nie odwołuje się do wskazanych przez skarżącą przepisów kodeksu cywilnego.

Zatem w sytuacji, gdy sytuacja dochodowa skarżącej pozwalała na pokrycie pozostałych kosztów pobytu K. M. w DPS z uwzględnieniem zasad określonych w art. 61 ust. 2 pkt 2) u.p.s., organ uprawniony był do obciążenia jej brakującymi kosztami.

W ocenie Sądu, organ I instancji prawidłowo obliczył tę należność jak i określił finansowe ramy tego zobowiązania. Znajduje ono pełne potwierdzenie w treści art. 6 pkt 3 u.p.s.

Wprawdzie organ II instancji, nie wyjaśniając tej kwestii, przyjął do swego wyliczenia kwotę kryterium dochodowego [...] zł., tj. dla osoby samotnej a nie dla osoby w rodzinie, jak prawidłowo uczynił to organ I instancji, jednakże zauważyć należy, iż organ odwoławczy przyjął kwotę korzystniejszą dla skarżącej, a zatem uznać należało, że błąd organu II instancji, który utrzymał w mocy decyzję I instancji, nie miał wpływu na wynik sprawy.

Należy zauważyć, iż przepis art. 61 ust. 2 pkt 2) lit. b u.p.s., który winien mieć zastosowanie w niniejszej sprawie określa ramy finansowe zobowiązania wskazując, iż obowiązek uiszczenia kosztów przez zstępnego osoby umieszczonej w DPS

(po odliczeniu kosztów ponoszonych przez osobę umieszczoną) powstaje

– w przypadku osoby w rodzinie – jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego, tj. [...] zł, przy czym kwota dochodu pozostającego po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego

w rodzinie. W przypadku skarżącej dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Po odliczeniu orzeczonej przez organ kwoty, tj. [...] zł rodzinie pozostaje kwota [...]zł, tj. również znacznie przekracza 300 % kryterium dochodowego rodziny wynoszącego [...] zł, ([...] zł x 3 osoby).

W ocenie Sądu, organ I instancji dokonał w tym zakresie prawidłowych ustaleń obliczeń, opartych ściśle na treści powyższego przepisu.

Podnoszona przez skarżącą kwestia, iż należność ta powinna być obliczona

w sposób przestawiony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 2820/16 – w ocenie Sądu – również nie ma wpływu na wynik sprawy w sytuacji, gdy ramy finansowe obowiązku, określone w przepisie art. 61 ust. 2 pkt 2) lit. b) u.p.s. zostały zachowane.

Końcowo zauważyć należy, iż rozstrzygnięcia dotyczące świadczeń czy zobowiązań opartych na ustawie o pomocy społecznej, mogą być w każdej chwili weryfikowane przez organ pomocy społecznej w przypadku zmiany okoliczności stanowiących m.in. podstawę ustalenia odpłatności. Jeśli zatem skarżąca wskaże organowi okoliczności wskazujące na rzeczywiste dochody P. M., organ zobowiązany będzie je zbadać, zweryfikować i ocenić, czy zachodzi podstawa do obciążenia go przedmiotowymi kosztami.

W okolicznościach niniejszej sprawy bez znaczenia jest okoliczność, że organ nie zaproponował skarżącej zawarcia umowy odnośnie jej odpłatności za pobyt babki w DPS. Deklarowana przez nią kwota [...]zł nie rozwiązałaby bowiem problemu, skoro do uzupełnienia kosztów potrzebna jest kwota wskazana w decyzji, a zatem kwestia musiałaby i tak zostać rozstrzygnięta decyzją. Poza tym osoby wskazane w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. należące do tego samego kręgu zobowiązanych, powinny we własnym zakresie porozumieć się co do możliwości odpłatności każdej z nich.

W tym stanie rzeczy uznać należało, iż skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw wobec czego podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.