Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 31/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33(9) ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska - Przewłoka Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2012 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania A. M. (nazywanej dalej "skarżącą") od uchwały Nr [...] z dnia [...] września 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] września 2011 r. Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...], zwana dalej “komisją egzaminacyjną", stwierdziła, że skarżąca otrzymawszy 98 punktów, uzyskała negatywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Zgodnie z art. 339 ust. 3 ustaw o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów.

Pismem z dnia [...] października 2011 r. skarżąca złożyła odwołanie od Uchwały z dnia [...] września 2011 r., wnosząc jej o zmianę lub ewentualne uchylenie w zakresie wyniku egzaminu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez komisję egzaminacyjną z jednoczesnym wskazaniem, że pytanie nr 45 z egzaminu wstępnego na aplikację radcowska nie zawierało żadnej poprawnej odpowiedzi, a co za tym idzie dodanie punktu za wadliwie sformułowane pytanie, którego nie można było poprawnie rozwiązać, co w konsekwencji spowodowało uzyskanie wymaganej liczby 100 punktów potrzebnych do otrzymania pozytywnej oceny testu.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca przytaczając treść pytania nr 45 oraz treść art. 411 pkt 1 k.c. podkreśliła, że odpowiedzi zawarte pod literą "B" i "C" były nieprawidłowe, gdyż dotyczyły sytuacji, w których nie można żądać zwrotu spełnionego świadczenia. Nieprawidłowo sformułowana i sprzeczna z brzmieniem art. 411 pkt 1 k.c. była również odpowiedź zawarta pod literą "A", stanowiąc wnioskowanie nie wprost – "a contrario" z treści art. 411 pkt 1 zdanie ostatnie kodeksu cywilnego.

Minister Sprawiedliwości rozpatrując odwołanie skarżącej, wskazał na wstępie, że zgodnie z art. 3310 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, po przeprowadzeniu egzaminu wstępnego na aplikację radcowską komisja kwalifikacyjna ustala wynik kandydata w drodze uchwały i doręcza jej odpis kandydatowi i Ministrowi Sprawiedliwości.

W myśl art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Stosownie do art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, wynik pozytywny z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów. Stosownie do art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, aplikantem radcowskim może być osoba, która – po spełnieniu pozostałych warunków – uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego.

Minister Sprawiedliwości, realizując zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 15 k.p.a. – ponownie merytorycznie rozpatrzył i rozstrzygnął całokształt sprawy i ponownie ocenił wszystkie zebrane dowody dotyczące egzaminu (w tym także zestaw pytań testowych), jak i przebieg samego egzaminu.

Działając w tym trybie, organ II instancji ustalił, że egzamin, którego skarżąca była uczestnikiem, przeprowadzony został zgodnie z wymogami cytowanej wyżej ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91, poz. 749).

Z przebiegu egzaminu sporządzono protokół podpisany przez członków komisji kwalifikacyjnej. Protokół nie wskazuje, aby w trakcie egzaminu wystąpiły nieprawidłowości mogące mieć wpływ na wynik egzaminu skarżącej.

Minister Sprawiedliwości stwierdził, że wszystkie pytania egzaminacyjne były sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna prawidłowa odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Organ uznał, że test egzaminacyjny spełniał kryteria z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, że w odniesieniu do wykazu prawidłowych odpowiedzi, stanowiącego dla komisji kwalifikacyjnej wzorzec do ustalenia wyniku egzaminu, że co do odpowiedzi na pytanie nr 30 omyłkowo wskazana została jako prawidłowa odpowiedź "C", podczas gdy prawidłową jest odpowiedź "A".

Niezależnie od wskazanej wadliwości wykazu prawidłowych odpowiedzi, Minister Sprawiedliwości ocenił, że samo pytanie nr 30 w teście zostało sformułowane prawidłowo i jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna odpowiedź poprawna ("A"), oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu.

Pytanie nr 30 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem wykroczeń, warunkowe zawieszenie wykonania kary aresztu następuje na okres próby, który nie może być:

A. krótszy niż 6 miesięcy i nie może przekroczyć roku,

B. krótszy niż rok i nie może przekroczyć 2 lat,

C. krótszy niż rok i nie może przekroczyć 3 lat".

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie była odpowiedź "A", oparta na art. 42 § 2 zd. 1 k.w., który stanowi: "warunkowe zawieszenie wykonania kary następuje na okres próby, który nie może być krótszy niż 6 miesięcy i nie może przekroczyć roku".

Minister Sprawiedliwości, rozpatrując sprawę, ponownie poddał

analizie kartę odpowiedzi, sprawdzając raz jeszcze udzielone przez skarżącą odpowiedzi na poszczegolne pytania.

Z analizy wynikało, że skarżąca udzieliła na pytanie nr 30

odpowiedzi "A", która — jak wyżej wskazano — jest odpowiedzią prawidłową.

Ustalenie to skutkowało przyznaniem skarżącej za odpowiedź na pytanie

nr 30 jednego dodatkowego punktu, zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach

prawnych.

Ponowne przeliczenie udzielonych przez stronę odpowiedzi

na pytania testowe pozwołiło stwierdzić, że skarżąca udzieliła

prawidłowych odpowiedzi na 99 pytań i uzyskała 99 punktów, nie zaś 98, jak ustalono w uchwale. Ustalenie to pozostało jednak bez wpływu na wynik egzaminu skarżącej, który pozostał negatywny. Skarżąca nie uzyskała bowiem wymaganych ustawowo 100 punktów, przy czym każdy wynik poniżej określonego

ustawowego progu jest wynikiem negatywnym, niezależnie od liczby brakujących

punktów, zgodnie z art. 339ust. 3 ustawy o radcach prawnych.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił zarzutów skarżącej dotyczących zakwestionowanego pytania nr 45, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, można żądać zwrotu świadczenia nienależnego, jeżeli:

A. spełnienie świadczenia nastąpiło w wykonaniu nieważnej czynności prawnej, nawet jeżeli spełniający je wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany,

B. świadczenie zostało spełnione, zanim wierzytelność stała się wymagalna,

C. świadczenie zostało spełnione w celu zadośćuczynienia

przedawnionemu roszczeniu".

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie była odpowiedź "A" oparta na

art. 411 pkt 1 k.c., który stanowi, że "nie można (żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu łub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej".

Skarżąca udzieliła na to pytanie odpowiedzi "C".

Skarżąca zarzuciła, że pytanie nr 45 zostało sformułowane w sposób błędny i nieprecyzyjny, wprowadzający zdającego w stan dezinformacji. Jakkolwiek przyznała, że odpowiedzi "B" i "C" są nieprawidłowe, to w odwołaniu wykazywała, że za taką uznać również należy odpowiedź "A". W ocenie skarżącej, odpowiedź "A" była nieprawidłowo sformułowana i sprzeczna z brzmieniem art. 411 pkt 1 k.c., gdyż dla jej udzielenia, konieczne było wnioskowanie nie wprost, lecz “a contrario" z treści powołanego przepisu.

Minister Sprawiedliwości uznał zarzuty skarżącej za bezzasadne. Twierdzenie strony, że skoro w art. 411 k.c. zostały przedstawione sytuacje, w których "nie można" żądać zwrotu spełnionego świadczenia, natomiast pytanie dotyczyło sytuacji w których "można" zadąć zwrotu świadczenia, to odpowiedź "A" na pytanie nr 45 była nieprawidłowa i sprzeczna z powołanym przepisem, było nie do przyjęcia. Organ odwoławczy podkreslił, że jednym z kanonów wiedzy prawniczej jest umiejętność rozumienia tekstu ustawy, co wiąże się m.in. ze znajomością powszechnie znanych zasad techniki prawodawczej. Regulując niektóre uprawnienia lub obowiązki określonych podmiotów ustawodawca czyni to albo od strony pozytywnej, albo od strony negatywnej. Skoro w art. 411 pkt 1 k.c. ustawodawca wyraźnie wskazał, że "nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzzeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaiu niewaznej czynności prawnej", to oczywisytym jest, że "można żądać zwrotu świadczenia jeżeli spełnienie świadczenia nastąpiło w wykonaniu nieważnej czynności prawnej, nawet jeżeli spełniający je wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany". Przy takim ujęciu przepisu odczytanie woli ustawodawcy, jak i udzielenie prawidłowej odpowiedzi na pytanie nie powinno nastręczyć problemów.

Jako chybiony uznał organ odwoławczy, pogląd skarżącej, że dla udzielenia prawidłowej odpowiedzi konieczne było zastosowanie wykładni a contrario, gdyż w istocie przepis art. 411 pkt 1 k.c. zawiera normy prawne określające zarówno sytuację kiedy nie można żądać zwrotu świadczenia, jak i sytuację, kiedy mozna żądać zwrotu świadczenia (“nie mozna żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu niewaznej czynności prawnej").

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, odpowiedź na pytanie nr 45 wynikała wprost z treści przepisu.

Dodatkowo organ zauważył, że nawet, gdyby podzielić chybiony pogląd skarżącej co do konieczności zastosowania wykładni a contrario, to nie oznaczałoby to, że pytanie jest skonstruowane wadliwie.

Wiele regulacji ustawowych, nie tylko Kodeksu cywilnego, zasadza się na tym, że ustawodawca wymienia od strony pozytywnej pewien katalog sytuacji, w których konkretna regulacja znajduje zastosowanie, co oznacza zarazem, że w innych sytuacjach, nie wymienionych w katalogu, regulacja ta nie znajduje zastosowania. Jest to jedna z głównych technik prawodawczych, której znajomości należy wymagać od każdego prawnika, w tym od kandydata na aplikację radcowską, który winien umieć dokonywać wykładni przepisów.

Pytanie nr 45 spełniało wszelkie wymogi poprawności, gdyż było jednoznaczne, oparte na treści konkretnego przepisu prawa, zawierało tylko jedną prawidłową odpowiedź, która wynikała wprost z literalnej wykładni konkretnego przepisu.

Oczekiwanie skarżącej, że zaliczenie testu ma się sprowadzać jedynie do mechanicznego, automatycznego odtwarzania treści przepisu, bez konieczności jego zrozumienia, było postulatem nie przystającym do wymogów egzaminu i jego celu, sprowadzającego się do sprawdzenia znajomości wiedzy prawniczej przez przyszłych aplikantów.

Organ odwoławczy zauważył, że skarżąca jednocześnie nie wykazała, aby odpowiedź "A" w połączeniu z pytaniem była nieprawdziwa lub sformułowana z naruszeniem zasad wskazanych w judykaturze, a zarzut dezinformacji był nieuzasadniony.

Minister Sprawiedliwości nie zgodził się także z poglądem wyrażonym w odwołaniu, że treść pytania zmuszała stronę do "wkraczania w analizę filozofii sposobu sformułowania pytania". Do udzielenia prawidłowej odpowiedzi na przedmiotowe pytanie wystarczająca była jedynie znajomość przepisu oraz umiejętność logicznego myślenia, przy dokonywaniu prostej wykładni literalnej.

Reasumując, organ stwierdził, że pytanie numer 45 zostało zredagowane w sposób jasny i oczywisty, a jedyną poprawną odpowiedzią na nie była odpowiedź "A" wskazana w kluczu odpowiedzi jako prawidłowa i wynikająca wprost z przepisu prawa.

Nadto, Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu wstępnego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 339 ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 100 punktów. Przyjęcie zatem przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on 100 punktów, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

Pismem z dnia [...] listopada 2011 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2011 r., wnosząc o jej uchylenie w całości, zmianę lub ewentualnie uchylenie Uchwały Nr [...] w zakresie wyniku egzaminu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Ministra Sprawiedliwości, z jednoczesnym wskazaniem, iż pytanie nr 45 z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską nie zawierało żadnej poprawnej odpowiedzi, a co za tym idzie, dodanie punktu za wadliwie sformułowane pytanie, którego nie można było poprawnie rozwiązać, co w konsekwencji spowoduje uzyskanie wymaganej liczby 100 punktów potrzebnych do otrzymania pozytywnej oceny z testu, stwierdzenie wadliwości kwestionowanego pytania egzaminacyjnego nr 45 poprzez brak należytej, a jednocześnie adekwatnie wyczerpującej odpowiedzi.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, w związku z błędnym sformułowaniem treści pytania nr 45 i nieprawidłową odpowiedzią zamieszczoną w błędnym kluczu odpowiedzi zamieszczonym na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości.

Skarżąca podała, że wykaz prawidłowych odpowiedzi do zestawu pytań testowych na egzamin wstępny na aplikację adwokacką i radcowską w 2011 r., opublikowany na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości, wskazywał odpowiedź "A" jako odpowiedź poprawną na pytanie nr 45, podając równocześnie jako podstawę prawną prawidłowej odpowiedzi art. 411 pkt. 1 k.c.

W ocenie skarżącej, wskazana odpowiedź nie powinna być uznana za prawidłową, gdyż stanowiła wnioskowanie "a contrario" z art. 411 pkt 1 zdanie ostatnie k.c.

Art 411 pkt. 1 k.c. brzmi następująco: “Nie można żądać zwrotu świadczenia:

1) jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba, że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej,

2) jeżeli spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego,

3) jeżeli świadczenie zostało spełnione w celu zadośćuczynienia przedawnionemu roszczeniu,

4) jeżeli świadczenie zostało spełnione, zanim wierzytelność stała się wymagalna.

Art. 411 k.c. reguluje sytuacje, w których "nie można" żądać zwrotu spełnionego świadczenia. Natomiast pytanie nr 45 zamieszczone w zestawie pytań testu adwokacko - radcowskiego brzmiało przeciwnie do treści art. 411 k.c.: " ...zgodnie z KC "można" żądać zwrotu świadczenia nienależnego Jeżeli..."

W tej sytuacji dwie pozostałe odpowiedzi “B" i “C" były nieprawidłowe, gdyż dotyczyły sytuacji, w których nie można żądać zwrotu spełnionego świadczenia.

Zdaniem skarżącej, również odpowiedź “A" była nieprawidłowo sformułowana i sprzeczna z brzmieniem art. 411 pkt 1 k.c., stanowiąc wnioskowanie nie wprost - "a contrario" z treści art. 411 pkt 1 zdanie ostatnie k.c.

Nieprawidłowość skonstruowania treści pytania egzaminacyjnego nr 45 wynikała po pierwsze ze sformułowania stanowiącego wnioskowanie a contrario z art. 411 pkt. 1 zd. ostatnie, a po drugie ze względu na nieprawidłowe oznaczenie podstawy prawnej w kluczu prawidłowych odpowiedzi do zestawu pytań testowych na egzamin wstępny na aplikację adwokacką i radcowską w 2011 r., który został opublikowany na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości.

Odnosząc się do zarzutu Ministra Sprawiedliwości skarżąca stwierdziła, iż nie prezentuje poglądu, że wnioskowanie "a contrario" jest sposobem nieuprawnionym, czy zabronionym w stosowaniu czy interpretacji przepisów i norm prawnych, jednakże należałoby to konsekwentnie odpowiednio zaznaczyć, podając właściwą podstawę prawną w kluczu prawidłowych odpowiedzi.

Zdaniem skarżącej, organ odwoławczy niepoprawnie zdefiniował pojęcie wnioskowania “nie wprost" czyli “a contrario". Minister Sprawiedliwości błędnie interpretuje wykładnię literalną wyrażenia "a contrario" jako przeciwstawną wnioskowaniu "nie wprost". Wskazuje na to użycie przez organ w decyzji spójnika przeciwstawnego "lecz", podczas gdy skarżąca wyraźnie wskazała w swoim odwołaniu, że : "Niestety również odpowiedź A jest nieprawidłowo sformułowana i sprzeczna z brzmieniem art. 411 pkt. 1 KC, gdyż stanowi ona wnioskowanie nie wprost - "a contrario" z treści art. 411 pkt. 1 zdanie ostatnie KC." Z zacytowanego wyżej argumentu skarżącej wynika wyraźnie, iż wnioskowanie "a contrario" uważa za równoznaczne z wnioskowaniem nie wprost.

Skarżąca podkresliła, że pozostałe pytania egzaminacyjne z testu adwokacko - radcowskiego z 2011 r. były sformułowane w sposób prawidłowy, jednoznacznie wskazując jedną właściwą odpowiedź na pytanie, wynikającą wprost z brzmienia konkretnego artykułu danego aktu prawnego.

Skarżąca przyznała, że w latach poprzednich testy na egzamin wstępny na aplikację adwokacko-radcowską zawierały również pytania zadane przez zaprzeczenie, jednakże odpowiedzi na nie były jednoznaczne i w prosty czytelny sposób wskazujące właściwą odpowiedź. Pytania te nie były zadane w sposób zawiły i trudny a także nie wprowadzały kandydatów rozwiązujących testy w błąd.

Jako przykład skarżąca przytoczyła treść pytania nr 22 z testu na aplikację adwokacką i radcowską, który odbył się w 2010 r.

Jako przykład wnioskowania “nie wprost" czyli “a contrario" skarżąca podała treść pytania nr 35, nr 41 i nr 130 z testu na aplikację adwokacką i radcowską, który odbył się w 2008 r.

Skarżąca zauważyła, że w wykazie prawidłowych odpowiedzi na egzamin wstępny na aplikację adwokacką i radcowską w 2011 r. opublikowanym na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości zamieszczono błędną odpowiedź do pytanie nr 30 dotyczące okresu próby przy warunkowym zawieszeniu wykonywania kary aresztu zgodnie z ustawą z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks Wykroczeń (Dz. U. z 1971 r., nr 12, poz. 114).

W arkuszu odpowiedzi do testu adwokacko - radcowskiego wskazana została jako prawidłowa odpowiedź "C", podczas gdy prawidłowa była odpowiedź “A" oparta na przepisie art. 42 § 2 zd. 1 k.w. Pomyłka ta spowodowała konieczność ponownego sprawdzenia testów egzaminacyjnych wszystkich kandydatów i uwzględnienie w nich prawidłowej odpowiedzi “A". Uchwały o wyniku egzaminu, w przypadku kandydatów, u których powyższa pomyłka miała wpływ na wynik egzaminu kandydata, zostały zmienione w sposób zgodny z przepisami prawa poprzez odpowiednie dodanie jednego punktu za prawidłowo zaznaczoną odpowiedź “A". W ocenie skarżącej, przedstawiony stan faktyczny mógł mieć wpływ na wnioskowanie co do prawidłowości innych odpowiedzi na pytania testowe na egzaminie wstępnym na aplikację adwokacką i radcowską w 2011 r., który został opublikowany na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości.

W tym stanie rzeczy, zdaniem skarżącej, nieuprawnione było stwierdzenie Ministra Sprawiedliwości, że wszystkie pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu". Minister Sprawiedliwości stwierdził również w swojej decyzji, że co do odpowiedzi na pytanie 30 omyłkowo wskazana została jako prawidłowa odpowiedź "C", podczas gdy prawidłową była odpowiedź "A". Organ odniósł się w decyzji do oczywistej, zdaniem skarżącej, kwestii uznania poprawności zaznaczenia przez nią prawidłowej odpowiedzi na pytanie egzaminacyjne nr 30.

Skarżąca podkreśliła, że podniesiony przez Ministra Sprawiedliwosci w uzasadnieniu decyzji problem nie był przedmiotem odwołania skarżącej, gdyż kwestia błędnego klucza odpowiedzi została już wcześniej niejako "odgórnie" rozwiązana i w wyniku nowego sprawdzenia testu egzaminacyjnego ze szczególnym uwzględnieniem klucza odpowiedzi egzaminatorzy doliczyli do liczby wszystkich punktów uzyskanych rzez skarżącą jeden punkt za prawidłowo udzieloną odpowiedź na pytanie nr 30 dotyczące okresu próby przy warunkowym zawieszeniu wykonywania kary aresztu zgodnie z Kodeksem wykroczeń.

Skarżąca zauważyła również, że zdający egzamin mają niedużo czasu na udzielenie każdej z odpowiedzi na pytanie testowe - niecałe 30 sekund, zważywszy na dużą ilość pytań i zróżnicowanie wszystkich dziedzin prawnych, których one dotyczą zgodnie z obowiązującym wykazem tytułów aktów prawnych na egzamin wstępny na aplikację adwokacką i radcowską. Nadto podkreśliła, iż na zmniejszenie wyżej wymienionego, nieznacznego wymiaru czasowego, duży wpływ miała konieczność przeznaczenia przez każdego ze zdających odpowiedniej liczby minut na przeniesienie prawidłowych odpowiedzi z testu egzaminacyjnego na kartę odpowiedzi.

Zdaniem skarżącej, młody człowiek zdając tak obszerny i szczegółowy test wiedzy teoretycznej i to niewątpliwe w sytuacji stresogennej, nie powinien wkraczać w analizę filozofii sposobu sformułowania pytania, lecz odpowiadać konkretnie na precyzyjnie zapisane pytanie.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósl o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko określone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej nazywanej "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej kryteriów Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Minister Sprawiedliwości, rozpoznając odwołanie od uchwały komisji egzaminacyjnej ocenia kwestię wyniku przeprowadzonego egzaminu i bada, czy wynik ten został ustalony prawidłowo. Prawidłowe zaś ustalenie wyniku egzaminu zależy od prawidłowości sformułowania pytań egzaminacyjnych i odpowiedzi w kluczu, prawidłowości odpowiedzi wskazanych przez kandydata oraz prawidłowości zastosowanych procedur egzaminacyjnych. Kwestia oceny merytorycznej poprawności pytań i odpowiedzi wskazanych jako prawidłowe w kluczu testowym jest istotnym zadaniem tego organu na tym etapie postępowania. Od tej oceny zależy rzetelność ustalenia wyniku egzaminu kandydata i zgodność z prawem decyzji w tym względzie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 473/07).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy podnieść, że zaskarżona decyzja czyni zadość wszystkim z wymienionych warunków prawidłowego ustalenia wyniku egzaminu, a w konsekwencji odpowiada obowiązującemu prawu.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy zebrał i rozważył wszelkie istotne w sprawie okoliczności, a uzasadnienie decyzji zawiera wszystkie elementy, o których mowa w art. 107 § 3 kpa. Postępowanie przed organami I jak i II instancji zostało w niniejszej sprawie przeprowadzone zgodnie z wymaganiami ustawowymi (ustawy o radcach prawnych), a także w zgodzie z wymaganiami kodeksu postępowania administracyjnego.

Minister Sprawiedliwości w sposób drobiazgowy wyjaśnił również, dlaczego nie uwzględnił stanowiska skarżącej, a przytoczona argumentacja nie nasuwa zastrzeżeń Sądu.

Zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Natomiast art. 339 ust. 3 ustawy stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów, stosownie zaś do art. 33 ust. 2 ustawy, aplikantem radcowskim może być osoba, która uzyskała pozytywny wynik z egzaminu wstępnego.

Minister Sprawiedliwości w związku z podjętymi czynnościami kontrolnymi wychwycił omyłkowe wskazanie w wykazie prawidłowych odpowiedzi stanowiącym dla komisji kwalifikacyjnej wzorzec do ustalenia wyniku egzaminu odnośnie pytania nr 30 jako prawidłowej odpowiedzi "C", podczas gdy prawidłową była odpowiedź "A".

Analiza karty odpowiedzi skarżącej wykazała, że udzieliła ona prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 30, zaznaczając odpowiedź "A", co pozwoliło przyznać dodatkowy punkt, a po ponownym przeliczeniu stwierdzić, że skarżąca udzieliła prawidłowych odpowiedzi na 99 pytań i uzyskała 99 punktów.

Wbrew stanowisku skarżącej, podniesienie tej kwestii w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego było istotne, gdyż Uchwała komisji egzaminacyjnej z dnia [...] września 2011 r. wyraźnie wskazywała na 98 punktów uzyskanych przez stronę z egzaminu.

W odwołaniu od ww. uchwały, jak również w skardze wniesionej do Sadu skarżąca podważyła sformułowanie pytania nr 45, które, w ocenie Sądu, spełniało wymogi określone w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Pytanie nr 45 w brzmieniu: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, można żądać zwrotu świadczenia nienależnego, jeżeli:

A. spełnienie świadczenia nastąpiło w wykonaniu nieważnej czynności prawnej, nawet jeżeli spełniający je wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany,

B. świadczenie zostało spełnione, zanim wierzytelność stała się wymagalna,

C. świadczenie zostało spełnione w celu zadośćuczynienia przedawnionemu roszczeniu",

wymagało udzielenia jako poprawnej odpowiedzi wskazanej w pkt A (skarżąca zakreśliła odpowiedź "C"). Odpowiedź na to pytanie opierała się na treści art. 411 pkt 1 k.c., zgodnie z którym nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba, że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej.

Odpowiedź na pytanie wymagała od zdającego prostego zabiegu interpretacyjnego wymienionego powyżej przepisu, w wyniku którego powinien dojść do wniosku, że w sytuacji, gdy spełnienie świadczenia nastąpiło w wykonaniu nieważnej czynności prawnej (zd. 2 art. 411 pkt 1 k.c.), wówczas można żądać zwrotu świadczenia nienależnego.

W związku z powyższym, w ocenie Sądu, teza skarżącej o nieprawidłowej konstrukcji pytania nr 45 jest zupełnie bezzasadna, gdyż poprawna odpowiedź "A" wraz z treścią pytania znajdują swoje uzasadnienie wprost w treści przepisu art. 411 pkt 1 k.c., który zdającym egzamin wstępny na aplikację radcowską winien być znany.

Należy podkreślić, że pytanie nieprawidłowo sformułowane to takie, na które żadna z zaproponowanych odpowiedzi nie stanowi zdania prawdziwego, gdy więcej niż jedna z odpowiedzi jest odpowiedzią prawdziwą, a także takie, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa. W rozpatrywanej sprawie żadna z tych wad nie wystąpiła, albowiem, jak wskazano powyżej, połączenie pytania wraz z odpowiedzią stanowiło logiczną całość, znajdującą swoje uzasadnienie w treści przepisu art. 141 pkt 1 k.c.

Faktem jest, iż odpowiedź zawarta pod literą "A" nie stanowiła dosłownego powtórzenia przepisu prawnego, jednakże okoliczność ta w żadnym razie nie skutkuje dyskwalifikacją pytania. Egzamin na aplikację radcowską jest egzaminem konkursowym i nie można oczekiwać, że pytania w teście będą wiernie przytaczać jeden, konkretny przepis prawa. Zdający musi legitymować się umiejętnością zrekonstruowania nieskomplikowanej normy prawnej, jak również rozstrzygać proste problemy interpretacyjne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2010 r. sygn. akt II GSK 27/10).

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.