Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1150/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 35a, art. 64 ust. 1 pkt 1, art. 140aa ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1137
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r.; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz M. L. kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Transportu Drogowego (w skrócie: "GITD") decyzją z [...] lutego 2015 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.), dalej: "k.p.a.", art. 2 ust. 35a, art. 64 ust. 1 i 2, art. 64c, art. 140aa ust. 1, 3 i 4, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c, ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2012 r., poz. 1137, z późn. zm.), dalej: p.r.d., art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 o drogach publicznych (Dz.U. z 2013 r., poz. 260 z późn. zm.), dalej: "u.d.p.", § 3 i § 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. z 2013 r., poz. 951), dalej: "rozporządzenie w sprawie warunków technicznych", po rozpatrzeniu odwołania M.Ł. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą M. (dalej: "skarżący" lub "Przedsiębiorca") od decyzji Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (w skrócie: "WITD") z [...] listopada 2014 r. nr [...] o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 15.000 zł utrzymał zaskarżoną decyzję w całości w mocy.

Do wydania powyższej decyzji doszło w oparciu o następujące ustalenia.

[...] października 2014 r. na drodze wojewódzkiej nr 184 o dopuszczalnym nacisku na oś wynoszącym 10 t w miejscowości S. na ul. [...] został do kontroli czteroosiowy samochód ciężarowy marki MERCEDES-BENZ o nr rej. [...] i doprowadzony do punktu kontroli wagowej w miejscowości S. droga wojewódzka nr 187. Zatrzymanym do kontroli pojazdem kierował J.K.G. wykonujący przewóz drogowy rzeczy z ładunkiem 16 t pospółki na rzecz Przedsiębiorcy. W toku czynności kontrolnych ustalono, że nacisk podwójnej osi napędowej pojazdu wynosił 23,6 t przekraczając dopuszczalną wartość o 5,6 t (przekroczenie o 31,11%), a masa całkowita pojazdu 37,75 t przekraczając limit o 5,75 t (przekroczenie o 17,97%). Na podstawie uzyskanych wyników ważenia przyjęto, że pojazd jest pojazdem nienormatywnym mieszczącym się w wymaganiach w zakresie dopuszczalnych parametrów wymiarowo-wagowych i dróg publicznych w tym krajowych i wojewódzkich przewidzianych dla zezwolenia kategorii VII. W trakcie kontroli kierujący pojazdem nie okazał wymaganego zezwolenia. Przebieg kontroli utrwalono protokołem nr [...].

W wyniku powyższego po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego WITD decyzją z [...] listopada 2014 r. nałożył na Przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości 15.000 zł za wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII w pozostałych przypadkach.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący złożył odwołanie, w którym wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji. W złożonym odwołaniu Przedsiębiorca wskazał, że dopuszczalna masa całkowita wpisana do dowodu rejestracyjnego pojazdu wynosi 41 t, oraz zakwestionował wyliczenia przekroczenia dopuszczalnych nacisków na osi.

Przywołaną na wstępie decyzją z [...] lutego 2015 r. GITD utrzymał zaskarżoną decyzję w całości w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał zasady ruchu pojazdów nienormatywnych oraz poinformował, że zgodnie z § 5 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych nacisk podwójnej osi napędowej nie może przekraczać 18 t przy odległości pomiędzy osiami pomiędzy 1,3 m a 1,8 m. Ponadto GITD wyjaśnił, że w myśl § 3 ust. 1 pkt 8 przywołanego rozporządzenia dopuszczalna masa całkowita pojazdu z dwiema osiami kierowanymi nie może przekraczać 32 t. Uzasadniając wydaną decyzję, organ wyjaśnił również zasady udzielania zezwoleń na przejazd pojazdem nienormatywnym.

GITD podniósł, że dopuszczalna masa całkowita pojazdu i nacisk osi zostały ustalone przy pomocy wag do pomiarów statycznych SAW 10C/II posiadających w chwili kontroli ważne świadectwa legalizacji ponownej a stanowisko ważenia legitymowało się protokołem pomiaru nachylenia terenu z 11 lipca 2014 r. Organ stwierdził przy tym, że zgromadzony materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedla ustalony w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny, a z całokształtu materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że doszło do naruszenia obowiązku w zakresie posiadania zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. GITD podkreślił, że pomiary zostały dokonane przyrządami pomiarowymi, które podlegały kontroli metrologicznej, w związku z czym brak jest podstaw do kwestionowania wyników pomiarów. Jednocześnie GITD wyjaśnił, że dopuszczalne naciski osi na drogę wynikają z odpowiednich przepisów prawa, a dane podane w dowodzie rejestracyjnym nie zawsze pokrywają się naciskami dopuszczalnymi dla danego rodzaju drogi, gdyż dokument ten stwierdza jedynie dopuszczenie pojazdu o określonych parametrach do ruchu. Organ podniósł, że zapis w dowodzie rejestracyjnym nie może być jedynym czynnikiem branym pod uwagę przez przewoźnika podczas załadunku.

GITD rozpatrując odwołanie, nie dopatrzył się naruszenia art. 7 ani art. 77 k.p.a. oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja zawiera wszystkie elementy określone w art. 107 k.p.a. Zdaniem organu również strona postępowania została ustalona prawidłowo, a kara została nałożona zgodnie z prawem.

Uzasadniając wydaną decyzję, organ odwoławczy wskazał, że przy kwalifikowaniu naruszeń związanych z ustaleniem braku właściwej kategorii zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym, którym przewożony jest ładunek podzielny, prawna niemożliwość uzyskania zezwolenia kategorii III-VII nie ma znaczenia, a ustawodawca przyjął, że w takiej sytuacji nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia.

Ponownie rozpatrując sprawę, GITD nie dopatrzył się przesłanek do umorzenia postępowania na podstawie art. 140aa ust. 4 p.r.d. i jednocześnie zaznaczył, że Przedsiębiorca nie dostarczył dowodów, z których wynikałoby wyłączenie jego odpowiedzialności za brak zezwolenia. Zdaniem organu w celu uwolnienia się od odpowiedzialności nie wystarczy wyłącznie zakwestionowanie odpowiedzialności, gdyż brak wpływu musi realnie zaistnieć. Organ wyjaśnił przy tym, że w przypadku przewożenia ładunku piasku umorzenie postępowania możliwe byłoby wyłącznie w przypadku, gdyby jedynym naruszeniem było przekroczenie dopuszczalnych nacisków na oś, podczas gdy w rozpatrywanej sprawie temu uchybieniu towarzyszyło dodatkowo przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, co uniemożliwiło zastosowanie instytucji przewidzianej w art. 140aa ust. 4 p.r.d.

GITD wskazał na obowiązki dotyczące dopuszczalnego nacisku na osie oraz wielkości ładunku oraz wskazał, że regulacje te wyznaczają zbiór zakazów i nakazów, którymi powinien kierować się podmiot wykonujący przejazd, aby nie doszło do nienormatywności pojazdu. Nie dostosowanie się do nich zdaniem organu przesądza o braku należytej staranności oraz wpływie na powstałe naruszenie, gdyż świadczy o nieprzestrzeganiu zbioru zasad, którymi powinien kierować się podmiot wykonujący przejazd, aby do naruszenia nie doszło. GITD zaznaczył, że podmiot, wykonując przejazd, powinien mieć wiedzę na temat przewożonego ładunku w zakresie jego właściwości i ilości oraz parametrów pojazdu, którym przejazd jest wykonywany, a następnie powinien wystąpić o stosowne zezwolenie bądź rozważyć zmianę sposobu przejazdu.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że między zachowaniem strony niniejszego postępowania administracyjnego a stwierdzonym naruszeniem istnieje normalny i bezpośredni związek przyczynowy. GITD zaznaczył przy tym, że już sam ruch pojazdu nienormatywnego po danej drodze publicznej wymaga zezwolenia, w związku z czym podmiot wykonujący przejazd przed rozpoczęciem przejazdu powinien był zbadać, czy pojazd odpowiada określonym normom.

Na wskazane powyżej orzeczenie - pismem z 20 marca 2015 r. - Przedsiębiorca złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił obrazę prawa materialnego i procesowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012. r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.".

Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z przepisem art. 2 pkt 35a p.r.d. pojazdem nienormatywnym jest pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych, lub którego wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy. Stosownie zaś do treści art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d. ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii wydawanego w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ, a w przypadku pojazdu nienormatywnego należącego do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej pod warunkiem uzyskania zezwolenia wojskowego na przejazd drogowy, wydawanego przez właściwy organ wojskowy. Natomiast w myśl art. 140aa ust. 1 p.r.d. za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. Karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, nakłada się na podmiot wykonujący przejazd (art. 140aa ust. 3 p.r.d.).

W świetle powyższych przepisów zasadą jest więc zakaz ruchu pojazdów nienormatywnych, a odstępstwem od tej zasady jest możliwość dopuszczenia tych pojazdów do ruchu - po uzyskaniu zezwolenia i na warunkach określonych w tym zezwoleniu. Skarżący nie kwestionuje, że w dniu kontroli nie posiadał zezwolenia kategorii VII.

Sąd podkreśla, że w sytuacji, kiedy wysokość kary pieniężnej za przeładowanie pojazdu jest wprost zależna od wyniku ważenia, obowiązkiem organu jest zapewnić niebudzącą wątpliwości rzetelność ważenia, a następnie w decyzji wykazać prawidłowość poczynionych w tym względzie ustaleń przy pomocy dostępnych środków dowodowych, nie zaś wyłącznie przy pomocy perswazji.

Z akt sprawy w ww. względzie wynika, że pomiaru czteroosiowego pojazdu dokonano przy pomocy dwóch wag typu SAW 10C/II posiadających w chwili dokonywania kontroli ważne świadectwa legalizacji ponownej wydane przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Poznaniu wydane na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz. U. Nr 26, poz. 152). Ponadto z akt sprawy wynika także, iż procedura ważenia została przeprowadzona w miejscu do tego przeznaczonym i odpowiednio wypoziomowanym.

Powyższe ustalenia nie mogą mieć jednak dla rozstrzygnięcia tej sprawy decydującego znaczenia, bowiem istotnym w niej problemem nie jest to, że organy posługiwały się nielegalnymi urządzeniami, ale to, czy legalne urządzenia zostały wykorzystane w sposób zgodny z prawem.

Ocenie przez Sąd tej zaś okoliczności stoi na przeszkodzie niekompletność materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

W aktach administracyjnych brak jest podstawowych dokumentów, mających zasadnicze znaczenie dla wyjaśnienia kwestii poprawności przeprowadzonych w toku kontroli pomiarów. Chodzi tu o opracowaną przez producenta instrukcję użytkowania wag użytych do pomiarów w tej sprawie. Sąd stoi bowiem na stanowisku, iż każdy przyrząd kontrolny, aby jego wskazania mogły być uznane za rzeczywiste i prawdziwe, powinien być używany zgodnie ze wskazaniami producenta tych przyrządów kontrolnych, tj. instrukcją obsługi konkretnej wagi. W analizowanej zaś sprawie nie wiadomo, czy dochowano warunków ważenia przewidzianych w instrukcji obsługi wag SAW 10C/II. Nie może tego ocenić strona, ani zweryfikować Sąd. Organ w decyzji nie poświęcił bowiem kwestii ważenia należytej uwagi. Nie opisał szczegółowo przeprowadzonej procedury i nie wykazał jej poprawności poprzez odniesienie do zapisów instrukcji użytkowania wag, którymi się posłużył.

Powyższa okoliczność oraz brak w aktach instrukcji uniemożliwia więc skontrolowanie prawidłowości warunków ważenia, a zarazem ocenę legalności uzyskanych w ten sposób jego wyników.

Ponadto w aktach sprawy powinno znaleźć się świadectwo homologacji wag użytych do pomiarów. Dopiero wówczas możliwe będzie przesądzenie, czy przy użyciu tych wag (w konfiguracji dwóch wag) można wyznaczać parametry pojazdu czteroosiowego, tj. mierzyć jego masę całkowitą oraz naciski osi - w tym osi wielokrotnej - tak jak uczyniono to w niniejszej sprawie.

Podkreślenia przy tym wymaga, że protokół kontroli ma walor dokumentu urzędowego i stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Niewątpliwie nie jest to jednak jedyny dowód, który należy przeprowadzić w postępowaniu w sprawie naruszenia przepisów o transporcie drogowym. Okoliczności wynikających z protokołu nie można przyjmować bezkrytycznie, bez odwoływania się do sposobu dokonania ustaleń z protokołu tego wynikających.

W tych okolicznościach należało uznać, że zachodzi potrzeba ponownej oceny wyników ważenia uzyskanych przy użyciu wag do pomiarów statycznych opisanych w protokole kontroli. Organ nie wyjaśnił więc sprawy w sposób wymagany przez art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a., a naruszenie ww. przepisów postępowania mogło zaś mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na tym etapie sprawy badanie przez Sąd prawidłowości zastosowania przez organy prawa materialnego byłoby przedwczesne.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.