Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 815/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 1 pkt 9 lit. a, art. 23
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 102 poz 643
law: Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym.
article: art. 193
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA del. Bogusław Woźniak, Protokolant Katarzyna Domańska, po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Lu 512/11 w sprawie ze skargi T. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 21 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 512/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę T. J. (zwanego dalej "skarżącym") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 21 czerwca 2011 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 28 kwietnia 2011 r., w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych.

W skardze na to postanowienie skarżący zarzucił naruszenie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r., nr 229 poz. 1954 – zwanej dalej "u.p.e.a."), a mianowicie:

- art. 29 § 1, poprzez błędne przyjęcie, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do samodzielnego zweryfikowania w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego tego, czy egzekwowana należność jest przedawniona,

- art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2, poprzez zaniechanie umorzenia postępowania pomimo przedawnienia egzekwowanych należności wskazanych przez skarżącego, a nadto:

- naruszenie art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r., nr 205 poz. 1585 ze zm. – zwanej dalej "u.s.u.s.") w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2003 r., poprzez jego nie zastosowanie do objętych postępowaniem egzekucyjnym należności, których termin wymagalności nastąpił przed 1 stycznia 2003 r.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak też utrzymanego przez nie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

Sąd pierwszej instancji – oddalając skargę – wskazał, że stan faktyczny pozostaje poza sporem, w szczególności zaś skarżący nie kwestionuje, że odpisy tytułów wykonawczych zostały mu doręczone.

Sąd wskazał, że decyzją nr [...] z dnia 15 września 2010 r., znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż na koncie skarżącego figurują zadłużenia:

- na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 23.388,96 zł,

- na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w łącznej kwocie 11.403,25 zł,

- na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 1.784,12 zł oraz należne odsetki od tych należności (decyzję doręczono w dniu 21 września 2010 r.) Wobec tego, że skarżący zaległości tych nie uregulował wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze: w dniu 27 października 2010 r. o numerach od [...] do [...] oraz w dniu 25 listopada 2010 r. o numerach od [...] do [...] i od [...] do [...], a następnie po przekazaniu ich do realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w K. zmienił ich numery na odpowiednio od [...] do [...].

W dniu 28 lutego 2011 r. do Urzędu Skarbowego w K. wpłynęło "pismo w postępowaniu egzekucyjnym w administracji" z dnia 23 lutego 2011 r. oraz "skarga na czynność zajęcia prawa majątkowego" z dnia 23 lutego 2011 r., podpisane przez adwokata K. M., w którym, "z ostrożności procesowej" zgłoszone zostały zarzuty dotyczące wszczętego postępowania egzekucyjnego, to jest:

- przedawnienia należności ZUS, których termin wymagalności przypadał przed dniem 1 stycznia 2003 r.,

- nieprawidłowego naliczenia wysokości należności objętych tytułami wykonawczymi określonymi w poz. 169, 170, 171 i 172 - zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej z dnia 11 lutego 2011 r. nr [...],

- wykonania obowiązku określonego tytułem wykonawczym pod poz. 187 ww. zajęcia nadpłaty przed wszczęciem postępowania (kopia dokumentu w załączeniu),

- nieistnienia obowiązku w zakresie należności objętych tytułami w poz. 158, 160, 161, 166 i 168 dokonanego zajęcia z uwagi na wysokość wynagrodzenia pobieranego przez zobowiązanego w tych okresach rozliczeniowych (kopie zaświadczeń o zarobkach w załączeniu). Po wezwaniu do sprecyzowania zakresu żądania objętego ww. pismem, pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 10 marca 2011 r. wskazał, że "o ile tytuły wykonawcze objęte zajęciem są tożsame z tymi, które wcześniej doręczył zobowiązanemu Dyrektor Oddziału ZUS, to składa on wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, w przypadku jednak, gdy są to inne tytuły wykonawcze wniosek zobowiązanego należy traktować jako zgłoszenie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej".

Jednocześnie skarżący złożył skierowane do ZUS Oddział w L. Inspektorat w K. pismo z dnia 8 marca 2011 r., w którym wniósł o wydanie postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...] oraz od [...] [...], z uwagi na przedawnienie przedmiotowych należności oraz o wydanie postanowienia w przedmiocie uchylenia zajęć rachunku bankowego w Lukas Banku S.A.

Pismem z dnia 18 marca 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

ZUS Oddział w L. Inspektorat w K. jako wierzyciel w dniu 12 kwietnia 2011 r. wydał dwa postanowienia:

1) nr [...], znak: [...] na podstawie art. 17 § 1 w związku z art. 34 § 1 u.p.e.a., w którym uznał za bezzasadne zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz [...],

2) nr [...] z dnia 12 kwietnia 2011 r. znak: [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] i od [...] do [...] oraz odmawiające uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych (zajęcia rachunku bankowego).

Sąd podkreślił, że dla istoty sprawy, decydujące znaczenie miała treść żądania skarżącego. Została ona sprecyzowana ostatecznie przez jego pełnomocnika w piśmie z dnia 10 marca 2011 r., z którego wynikało wprost, że "o ile mamy do czynienia z tytułami tożsamymi (...), złożony wniosek należy traktować jako wniosek o umorzenie postępowania". Analiza zarzutów skargi i ich uzasadnienia (podobnie, jak i treści zażalenia) prowadzi do wniosku, że zarzut przedawnienia dotyczy tych należności z tytułu składek, które byłyby wymagalne przed 1 stycznia 2003 r., czyli właśnie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] (poprzednio o numerach od [...] do [...] oraz od [...] do [...]).

Powołując się na art. 59 § 1i 2 u.p.e.a. WSA wskazał, że należy odróżnić umorzenie postępowania z uwagi na przesłanki określone w art. 59 § 1 u.p.e.a. od umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a., którego przesłanką jest uwzględnienie zarzutów zobowiązanego, o ile organ podatkowy zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska. W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przesłanki określone w art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny – w ocenie Sądu – jest władny samodzielnie rozstrzygnąć, czy zachodzą przesłanki określone w tym przepisie.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie ulega wątpliwości, iż skarżący w swoim wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego powołał się na przesłankę z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. nieistnienie obowiązku z powodu przedawnienia. Ustawodawca w art. 2 u.p.e.a. określił obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej. Z mocy art. 3 u.p.e.a., egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2 - w tym należności należności pieniężnych przekazanych do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw (pkt 5 § 1).

Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości, że pojęcie "obowiązek" użyte w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć w znaczeniu wynikającym z treści art. 2 § 1 u.p.e.a. W przepisie tym ustawodawca wprawdzie nie zamieścił definicji tego pojęcia, jednakże wymienił obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej, a wśród nich - należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw.

Wobec powyższego, pojęcie "obowiązku" w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. należy odnosić do tego obowiązku, który legł u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego; innymi słowy - obowiązku istniejącego, wymagalnego i jednocześnie którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania na drodze przymusu administracyjnego. Jakkolwiek organ egzekucyjny, w świetle art. 29 § 1 u.p.e.a. nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, niemniej jednak jest on obowiązany do sprawdzenia, czy obowiązek ten istnieje.

Porównanie zakresu § 1 i 2 art. 29 u.p.e.a. uprawnia do wniosku, że zawarte w § 2 sformułowanie "obowiązek, którego dotyczy tytuł nie podlega egzekucji administracyjnej" należy rozumieć szeroko, nie ograniczając się do znaczenia, jakie wynika z art. 2 u.p.e.a. Oznacza to, że w rozumieniu art. 29 § 2 u.p.e.a., obowiązek niepodlegający egzekucji administracyjnej to taki, który nie może być realizowany poprzez egzekucję administracyjną z uwagi na jakikolwiek powód, dla którego jest ona niedopuszczalna. Istotne jest, że organ egzekucyjny na podstawie art. 29 § 1 u.p.e.a. bada dopuszczalność egzekucji konkretnego i zindywidualizowanego, wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku.

Sąd wskazał, że rację ma zatem pełnomocnik skarżącego, iż organ egzekucyjny jest uprawniony, a zarazem zobowiązany do samodzielnego zweryfikowania w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego tego, czy należność egzekwowana jest przedawniona, natomiast nie można się z nim zgodzić, że organ odwoławczy tego w zaskarżonym postanowieniu nie uczynił. Wynika to bowiem z uzasadnienia tego orzeczenia. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że "nie oceniając formalnej prawidłowości wydanych przez wierzyciela, tj. ZUS Oddział w L. Inspektorat w K., postanowień z dnia 12 kwietnia 2011 r. dotyczących jego stanowiska w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego", "nie może zostać uwzględniona, zawarta w zażaleniu argumentacja dotycząca 5 letniego okresu przedawnienia składek wymagalnych przed 1 stycznia 2003 r.".

W ocenie WSA, okoliczność, że we wcześniejszej części uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia organ odwoławczy czynił rozważania na temat związania stanowiskiem wierzyciela, wobec przytoczonej wyżej konstatacji, nie pozostawia jednak wątpliwości, iż kwestię przedawnienia rozpoznał w toku instancji.

Sąd wskazał, że art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do końca 2002 r. przewidywał 5 letni okres przedawnienia dochodzonych należności. Na mocy art. 1 pkt 9 lit. a) ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm. - zwanej dalej "ustawą zmieniającą u.s.u.s.") określony w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. termin przedawnienia należności z tytułu składek został wydłużony do lat 10. Brak przepisów intertemporalnych w ustawie zmieniającej u.s.u.s. nie oznacza braku regulacji w zakresie obowiązywania nowelizowanych przepisów, ale przesądza o obowiązku stosowania przepisów znowelizowanych od dnia ich wejścia w życie. Nie prowadzi to w żadnym razie do naruszenia zasady lex retro non agit i art. 2 Konstytucji RP, ponieważ znowelizowane przepisy wcale nie działają wstecz, tylko zastępują dawną regulację z dniem wejścia w życie nowelizacji.

Zdaniem WSA, nie ma racji pełnomocnik skarżącego, że "w braku przepisów intertemporalnych, zastosowanie znaleźć winna zasada lex retro non agit, a tym samym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne wymagalne przed 1 stycznia 2003 r. podlegają 5-letniemu terminowi przedawnienia". Jeśli chodzi o kwestię przedawnienia zaległości składkowych wynikających z u.s.u.s., to niewątpliwie przepisy, które weszły w życie dnia 1 stycznia 2003 r., mają zastosowanie do trwającego w momencie ich wejścia w życie zdarzenia w postaci niewykonania obowiązku uregulowania wspomnianych składek, nie mają one natomiast zastosowania do zaległości składkowych, które uległy przedawnieniu zgodnie z poprzednio obowiązującymi zasadami.

W ocenie WSA, skoro składki objęte tytułami wykonawczymi o numerach od [...] do [...] dotyczyły roku 2000, 2001 i 2002, to organ II instancji zasadnie stwierdził, że na dzień 1 stycznia 2003 r. u.s.u.s. nie były one przedawnione, chociaż stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., albowiem do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych (nie upłynął 5 letni termin przedawnienia). Sama natomiast okoliczność, że należności z ich tytułów powstały przed dniem wejścia w życie nowelizacji nie miała żadnego znaczenia. W tej sytuacji rozstrzygnięcie kwestii braku przedawnienia dokonane w zaskarżonym postanowieniu było całkowicie prawidłowe.

Oceny tej nie zmienia to, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a następnie uznał się tym stanowiskiem związany, chociaż nie powinien tego czynić, gdyż nie było ku temu żadnych podstaw prawnych. Wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. nie przewiduje istnienia dla organu egzekucyjnego obowiązku uzyskania stanowiska wierzyciela. Obowiązek taki istnieje bowiem, na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a., jedynie wówczas, gdy strona w przewidzianym przepisami terminie zgłosi zarzuty do postępowania egzekucyjnego w trybie art. 33 u.p.e.a. Skarżący tymczasem, już po upływie ustawowego terminu do zgłoszenia zarzutów, skierował do organu egzekucyjnego pismo, w którym domagał się umorzenia postępowania. W przypadku takim organ egzekucyjny jest uprawniony samodzielnie badać, czy nie zachodzi potrzeba umorzenia postępowania ze wskazanej przyczyny.

Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 15 k.p.a., mającym w sprawie zastosowanie poprzez art. 18 u.p.e.a., postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji. Dotyczy to także postanowień, które podlegają zaskarżeniu w trybie administracyjnym.

W ocenie Sądu, kwestia przedawnienia, której dotyczy spór została rozstrzygnięta przez organ odwoławczy samodzielnie.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną podatnika, który wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2003 r., poprzez jego nie zastosowanie do objętych postępowaniem egzekucyjnym należności, których termin wymagalności nastąpił przed 1 stycznia 2003 r.,

b) art. 1 pkt 9 lit. a) oraz art. 23 ustawy zmieniającej u.s.u.s., poprzez błędną ich wykładnię, to jest przyjęcie, że wprowadzona przepisami tymi w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. nowelizacja art. 24 ust. 4 u.s.u.s. znajduje zastosowanie do należności powstałych przed 1 stycznia 2003 r., a nie przedawnionych do 31 grudnia 2002 r.

Z ostrożności procesowej skarżący wniósł o przedstawienie - w trybie art. 3 ustawy z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. nr 102, poz. 643 ze zm.) - następujących pytań prawnych Trybunałowi Konstytucyjnemu:

a) czy art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., rozumiany w ten sposób, że ma zastosowanie do należności powstałych przed tą datą, a nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. jest zgodny z art. 2 Konstytucji RP,

b) czy art. 1 pkt 9 lit. a) ustawy zmieniającej u.s.u.s. zmieniający art. 24 ust. 4

u.s.u.s. oraz art. 23 ustawy zmieniającej u.s.u.s. - w zakresie, w jakim nie regulują one kwestii intertemporalnych w stosunku do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powstałych przed 1 stycznia 2003 r. (wejściem w życie noweli art. 24 ust. 4 u.s.u.s.) są zgodne z art. 2 Konstytucji RP.

Skarżący wniósł także o zawieszenie, na podstawie art. 193 p.p.s.a. w zw. z art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a., postępowania w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim należy podkreślić, że autor środka odwoławczego w sprawie, której przedmiotem była kwestia umorzenia postępowania egzekucyjnego, zarzucił naruszenie art. 24 ust. 4 u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie oraz art. 1 pkt 9 lit. a) i art. 23 ustawy zmieniającej u.s.u.s., przez błędną ich wykładnię.

Przy tak sformułowanych zarzutach skargi kasacyjnej należało podkreślić, że ostatnia z wymienionych ustaw dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (...). Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca u.s.u.s. nie zawiera, jak to słusznie podniósł autor skargi kasacyjnej, wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie.

W związku z tym pojawiły się wątpliwości dotyczące kwestii, czy niekorzystna dla dłużnika zmiana terminu przedawnienia wydłużała dotychczasowe - krótsze - terminy przedawnienia, a tym samym czy wierzytelności nieprzedawnione podlegały dłuższemu okresowi przedawnienia.

Według pierwotnego brzmienia art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s., obowiązującego do 31 grudnia 2002 r., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Z dniem 1 stycznia 2003 r. w związku z wejściem w życie ustawy zmieniającej u.s.u.s., okres przedawnienia zobowiązań z tytułu składek został wydłużony do lat 10, licząc od dnia w którym stały się wymagalne (art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s.). Nie ulegały przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu od dnia zawarcia umowy o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Bieg terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Bieg terminu przedawnienia przerywało ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczynał się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.

W opisanej sytuacji prawnej powstaje problem, czy należności, które nie uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. włącznie, podlegają nowym regułom przedawnienia obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odpowiedź na tak postawione pytanie jest pozytywna. (por.: wyroki NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08, LEX nr 552737, czy z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II GSK 72/09, LEX nr 597062). Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 lipca 2008 r. II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), gdzie uznał, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych (zobacz też: wyrok SN z dnia 12 listopada 2007 r., sygn. akt I UK 147/07, LEX nr 359577).

Sąd orzekający pogląd ten podziela.

Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, zastosowanie znowelizowanego art. 24 ust. 4 ustawy do składek na ubezpieczenie społeczne powstałych przed dniem 1 stycznia 2003 r. było zgodne z prawem i nie zostało wydane z naruszeniem "interesów publicznych i jednostki (Strony)". Nowe przepisy stosuje się bowiem tylko do należności wymagalnych, które jednocześnie nie uległy przedawnieniu przed dniem 1 stycznia 2003 r. Dotyczy to zatem zdarzeń zaistniałych uprzednio, lecz nie zakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji.

Dopuszczalność wydłużania terminu przedawnienia wielokrotnie była przedmiotem analizy Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 12 lipca 2007 r. (sygn. akt I UK 37/07, OSNP 2008, Nr 17-18, poz. 266) Sąd Najwyższy zauważył że "prawo zmiany terminów przedawnienia jest, więc domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego". Natomiast Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 17) stwierdził, że "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw". Z kolei w uchwale z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), Sąd Najwyższy również uznał, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 547/08, z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 651/08, z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 835/08 z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 15/09, z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 20/09, z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1073/09 (publ. CBOSA) zajął jednolite stanowisko, że do instytucji przedawnienia należy stosować przepisy nowe. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy wyrażone w powołanych orzeczeniach.

Konsekwencją przyjęcia wskazanego stanowiska jest stwierdzenie, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia.

Z wymienionych wyżej względów zarzuty skargi nie mogły zostać uwzględnione.

Co do wniosku skarżącego o przedstawienie pytań prawnych Trybunałowi Konstytucyjnemu, należy podnieść, że z art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym oraz art. 193 Konstytucji RP wynika, że każdy sąd może przedstawić Trybunałowi pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Z samego brzmienia tych przepisów jasno wynika, że nie obliguje on sądu, a jedynie umożliwia sądowi przedstawienie Trybunałowi pytania prawnego, i to w sytuacji, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł wystarczającej podstawy dla wystąpienia z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, gdyż takowej nie może stanowić fakt, że ukształtowana linia orzecznicza jest niezgodna z interpretacją strony.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.