Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 369/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2005-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienia
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1a ustawy z 30 sierpnia 2002r. - P.p.s.a.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka – Kuligowska /spr./ Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak Asesor WSA Arkadiusz Windak Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Klimek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2005 r. sprawy ze skargi D. i W. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nałożenia grzywny I uchyla zaskarżone postanowienie . II nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonego postanowienia .


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. Dyrektor Publicznego Gimnazjum w [...] złożył do Burmistrza Gminy i Miasta wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej wobec D. i W. J. zamieszkałych w [...] w celu wyegzekwowania realizacji obowiązku szkolnego przez dziecko M. urodzoną [...] r.

Upomnienia wzywające do wykonania obowiązku doręczono zobowiązanym w dniu [...] r. , [...] r. , [...] r. Zgodnie z art. 28 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17 czerwca 1966r. /Dz.U. z 1991r. Nr 36, poz. 161 ze zm./ wniesiono o nałożenie grzywny w celu przymuszenia.

Postanowieniem z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 2 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /tj. Dz.U. z 2002r. nr 110, poz. 986 ze zm./ w związku z art. 20 ustawy z dnia 17 września 1991r. o systemie oświaty /tj. Dz.U. Nr 67/, Burmistrz nałożył na D. i W. J. grzywnę w wysokości [...] zł.

Jednocześnie przypomniano małżonkom J. o obowiązku zapewnienia regularnego uczęszczania córki M. na zajęcia szkolne /art. 18 ust.2 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty/.

W postanowieniu tym zawarto też wezwanie do wykonania obowiązku regularnego uczęszczania córki M. na zajęcia szkolne z zagrożeniem, że w razie niespełnienia tego obowiązku będą nakładane dalsze grzywny w wyższej wysokości.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli D. i W J. W zażaleniu zarzucają, że gmina nie wywiązała się z obowiązku dowozu dzieci do szkoły co jest powodem jego nieuczęszczania na zajęcia szkolne, domagają się – jak to wynika z treści zażalenia uchylenia tego postanowienia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, postanowieniem z dnia [...] r. wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 i art. 144 kpa , art. 71 b ust.3 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty /Dz.U. Nr 67 z 1996r., poz. 329 ze zm./ uchyliło postanowienie organu I instancji i umorzyło postępowanie.

Z treści uzasadnienia wynika, że Zespół Orzekający Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w [...] orzekł w dniu [...] r. o potrzebie indywidualnego nauczania dla M. J. córki D. i W. J. ze względu na stan zdrowia M. J. w okresie do końca roku szkolnego [...] podając jednocześnie w diagnozie, że wskazana jest zmiana środowiska szkolnego. Odwołujący się realizując wskazania w/w orzeczenia dokonali zmiany środowiska szkolnego swojej córki poprzez zmianę gimnazjum, do którego miała uczęszczać. Natomiast realizację indywidualnego nauczania w miejscu pobytu uczennicy M. J. winna zapewnić placówka szkolna, uwzględniając brak podstaw prawnych do bezpłatnego wożenia uczennicy do gimnazjum nie objętego siecią bezpłatnych dowozów do szkoły jak i przede wszystkim obowiązek zapewnienia uczennicy indywidualnego nauczania w miejscu pobytu dziecka tj. w jego domu, rozstrzygając w oparciu o przepisy § 2 ust.3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 29 stycznia 2003r. w sprawie sposobu i trybu organizowania indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży /Dz.U. Nr 23, poz. 193/, czy występuje w sprawie uzasadniony przypadek pozwalający powierzyć prowadzenie indywidualnego nauczania nauczycielowi zatrudnionemu w innej szkole.

W związku z powyższym, zdaniem organu odwoławczego postanowienie o nałożeniu grzywny z powodu nie realizowania obowiązku szkolnego jako przedwczesne należało uchylić, a postępowanie w przedmiotowej sprawie winno być umorzone.

Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w części dotyczącej umorzenia postępowania wnieśli D. i W. J.

W skardze zarzucają błędne odczytanie przez organ odwoławczy intencji ich pism. Domagają się, aby dziecko uczyło się w Publicznym Gimnazjum w [...] i było tam dowożone transportem gminnym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd nie zastępuje właściwego organu w merytorycznym orzekaniu co do istoty sprawy, lecz bada czy zaskarżony akt ( decyzja lub postanowienie) odpowiada przepisom prawa materialnego i przepisom procedury administracyjnej. W razie stwierdzenia, że akt ten nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 3 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) lub nie powoduje konieczności stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 tej samej ustawy (określanej w dalszej części uzasadnienia jako p.p.s.a.) - sąd skargę oddala. Natomiast w przypadku ustalenia, że zaskarżona decyzja ( postanowienie) dotknięta jest istotną wadą prawną, sąd- odpowiednio do rangi stwierdzonego naruszenia prawa - taki wadliwy akt uchyla albo stwierdza jego nieważność.

Wyjaśnić też trzeba, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W rozpoznawanej sprawie pojęcie "rozstrzygnięcia w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd związany jest granicami przedmiotowymi i podmiotowymi sprawy administracyjnej rozstrzygniętej przez organ I instancji.

Burmistrz, postanowieniem z dnia [...] r. nałożył na D. i W. J. grzywnę w wysokości [...] zł z tytułu niezrealizowania obowiązku szkolnego przez córkę M.

Stosownie do art. 116 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /tj. Dz.U. z 2002r. Nr 110, poz. 968 ze zm./ jednym ze środków egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest grzywna w celu przymuszenia. W myśl art. 119 § 1 tej ustawy grzywnę tę nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienie przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, w szczególności, gdy ze względu na charakter tej czynności nie może jej spełnić za zobowiązanego inna osoba. Takim obowiązkiem jest niewątpliwie wynikający z przepisów prawa (art. 18 pkt 2 ustawy z 7.09.1991 r. o systemie oświaty - Dz.U. z 1996r. Nr 67, poz. 359 z późn.zm.) obowiązek rodziców podlegającego obowiązkowi szkolnemu dziecka zapewnienia regularnego jego uczęszczania na zajęcia szkolne.

Postanowienie o nałożeniu grzywny wydaje organ egzekucyjny, którym w zakresie egzekucji takiego obowiązku o charakterze niepieniężnym, jak obowiązek rodziców zapewnienia uczęszczania ich podlegającego obowiązkowi szkolnemu dziecka na zajęcia szkolne, jest właściwa miejscowo gmina (art. 20 ( 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Postanowienie to powinno zawierać wezwanie do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie z pouczeniem, że w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnej oraz wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu, z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku w terminie będą nakładane dalsze grzywny w tej samej lub wyższej kwocie (art. 122 ( 2 cyt. ustawy).

Badając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia organu I instancji stwierdzić należy, iż postanowienie to odpowiada wymogom ustawowym co do wysokości nałożonej grzywny. Wydane ono zostało przez właściwy organ egzekucyjny, jakim jest Burmistrz, na terenie której zamieszkują zobowiązani D. i W. J. Ich obowiązek zapewnienia uczęszczania podlegającej obowiązkowi szkolnemu córki M na zajęcia szkolne wynika wprost z ustawy, t.j. z art. 18 pkt 2 ustawy z 7.09.1991 r. o systemie oświaty, a niespełnienie przez nich tego obowiązku podlega - w myśl art. 20 tej ustawy - egzekucji w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Egzekucja ciążącego na zobowiązanych obowiązku, którego ze względu na jego charakter nie może spełnić inna osoba, wszczęta została w następstwie żądania wierzyciela, którym z mocy art. 19 ustawy o systemie oświaty jest dyrektor Publicznego Gimnazjum w [...] , jako organ powołany do czuwania nad wykonaniem tego obowiązku. Sąd zauważa, że w aktach sprawy brak wystawionego przezeń tytułu wykonawczego odpowiadającego warunkom art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. Nr 137, poz. 1541/ w § 39 a określa wzór tytułu wykonawczego stosowanego w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. Stosownie do treści art. 32 ustawy o postępowaniu w administracji organ egzekucyjny lub egzekutor, przystępując do czynności egzekucyjnych doręcza zobowiązanemu opis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony.

Tytuł wykonawczy jest swoistym dokumentem urzędowym, warunkującym wszczęcie egzekucji. Brak już chociażby jednego z elementów tytułu wykonawczego powoduje niedopuszczalność egzekucji w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Brak tytułu wykonawczego stanowi naruszenie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym bowiem zamyka drogę do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, który służy zobowiązanemu z przyczyn taksatywnie wymienionych w art. 33 ustawy.

Kwestie te przez organ odwoławczy zostały pominięte. Podkreślić też należy, że grzywna w celu przymuszenia nie jest karą. lecz formą nacisku mającym na celu skłonienie zobowiązanego poprzez dolegliwość finansową do określonego zachowania się. Dowodem na to są postanowienia art. 125 i 126 ustawy, zgodnie z którymi, w razie wykonania obowiązku przez zobowiązanego nałożone nań grzywny, o ile nie zostały uiszczone lub ściągnięte podlegają umorzeniu w drodze postanowienia wydanego na wniosek zobowiązanego. Natomiast grzywny uiszczone lub ściągnięte mogą być zwrócone w całości lub w części, niekiedy za zgodą organu wyższego stopnia.

Dla oceny zgodności zaskarżonego postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia bez znaczenia pozostaje natomiast leżący u podstaw niewykonania obowiązku szkolnego przez zobowiązanych spór co do sposobu, w jaki poddane obowiązkowi szkolnemu dziecko winno pokonywać drogę z domu do szkoły i z powrotem. W nawiązaniu do tego sporu, na marginesie niejako, zauważyć należy, że stosownie do przepisu art. 17 ustawy o systemie oświaty, sieć gimnazjów winna być zorganizowana w taki m.in. sposób, aby droga dziecka z domu do szkoły, w przypadku uczniów V i VI klasy oraz uczniów gimnazjów, nie przekraczała 4 km, a w razie przekroczenia tej odległości obowiązek zapewnienia dzieciom bezpłatnego dowozu i opieki w czasie przewozu ciąży na gminie jedynie wówczas, gdy nie ma możliwości korzystania z komunikacji publicznej (np. PKP, PKS itp.).

Dlatego uznać należy, iż postanowienie organu odwoławczego nie może się ostać, bowiem skarżący bezspornie nie zapewnili uczęszczania na zajęcie szkolne swojemu dziecku M., które podlega obowiązkowi szkolnemu.

Natomiast okoliczności skutkujące zdaniem organu odwoławczego umorzenie postępowania o nałożeniu grzywny wykraczają poza zakres rozstrzygnięcia organu I instancji.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżone postanowienie.