Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 812/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2019-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 263 ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie sędzia WSA Adam Matuszak sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Protokolant specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wznowienia studiów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącej kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] Dziekan Wydziału [...] Uniwersytetu [...] (dalej jako: Dziekan), po rozpatrzeniu wniosku M.Ż. (dalej jako: skarżąca), nie wraził zgody na wznowienie studiów w celu złożenia pracy dyplomowej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego. W uzasadnieniu wskazał, że wznowienie studiów na kierunku [...] studia II stopnia wyłącznie w tym celu nie jest możliwe ze względu na zmianę profilu kształcenia na tym kierunku z ogólnoakademickiego na praktyczny, a co za tym idzie zmianę efektów kształcenia, przyjętych uchwałą Nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] (dalej jako: Uchwała Senatu) oraz na wystąpienie zbyt dużej liczby różnic programowych i konieczność uzupełnienia 320 godzin praktyk. Podstawą rozstrzygnięcia był § 27 Statutu Uniwersytetu [...] (Uchwała Nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] ze zm., dalej jako: Statut) w zw. z § 35 ust. 10 Regulaminu studiów Uniwersytetu [...] (załącznik do uchwały nr [...] Statutu Uniwersytetu [...] z [...] - dalej jako: Regulamin studiów).

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej zmianę i wyrażenie zgody na wznowienie studiów, zarzucając jej naruszenie przepisów Regulaminu studiów oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018r., poz. 2096 ze zm.) dalej jako: k.p.a. W uzasadnieniu podniosła, że żadna ze zmienionych zasad wznowienia studiów nie przewiduje konieczności uzupełnienia praktyk, a jedynie różnic programowych powstałych na skutek braku zaliczenia konkretnych przedmiotów.

Po rozpatrzeniu odwołania, Rektor Uniwersytetu [...] (dalej: Rektor), decyzją z [...], Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdził, że Regulamin studiów jednoznacznie precyzuje w jakim trybie odbywa się procedura wznowienia studiów. § 35 ust. 10 stanowi, że student, który został skreślony z listy studentów, zgodnie z § 34 ust. 1 pkt 3 (w sytuacji niezłożenia w przewidzianym terminie pracy dyplomowej), może uzyskać zgodę dziekana na wznowienie studiów w celu złożenia pracy dyplomowej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego w terminie 2 lat od dnia skreślenia. Możliwość zastosowania tego przepisu nie może być jednak traktowana jedynie jednostronnie - jako prawo osoby skreślonej do wznowienia studiów, ale wymaga także oceny możliwości prawnych zastosowania takiego rozwiązania i obowiązków uczelni w zakresie kształcenia i wydawania dokumentów potwierdzających wykształcenie. Wznowienie studiów odbywa się zawsze na konkretny kierunek studiów i realizowany w chwili wznowienia program studiów. Ewentualne zmiany programowe (także dotyczące wymiaru praktyk) obligują studenta do uzupełnienia różnic programowych, niezależnie od liczby zaliczonych wcześniej semestrów. Uzupełnienie tych różnic ma na celu zrealizowanie przez studenta wszystkich efektów uczenia się wynikających z aktualnego programu studiów. Osoba wznawiająca studia może je ukończyć jeśli osiągnie takie same efekty uczenia się jak pozostali studenci danego rocznika. Zastosowanie wznowienia studiów w celu złożenia pracy dyplomowej i egzaminu dyplomowego jest możliwe na podstawie § 35 ust. 10 Regulaminu studiów, gdy program studiów nie uległ zmianie, a osoba wznawiająca studia uzyskała zaliczenie wszystkich przedmiotów i zdała wszystkie egzaminy objęte planem studiów oraz zaliczyła przewidziane w tym planie praktyki. W niniejszej sprawie wznowienie studiów wyłącznie w celu złożenia pracy dyplomowej i egzaminu dyplomowego okazało się niemożliwe. Zmianie uległ profil kształcenia na kierunku [...], co spowodowało zmianę efektów kształcenia. Jednym z elementów, który uległ zmianie, jest wymiar praktyk, co skutkuje koniecznością jego uzupełnienia. Praktyka jest bowiem jednym z elementów programu studiów równoważnym każdemu innemu przedmiotowi. Rektor nie zgodził się z twierdzeniem skarżącej, że żadna z zasad wznowienia studiów nie przewiduje konieczności uzupełnienia praktyk, a jedynie różnic programowych powstałych na skutek braku zaliczenia konkretnych przedmiotów. Podkreślił, że procedura wznowienia studiów nie została objęta przepisami prawa powszechnego, a zatem Uczelnia może autonomicznie kształtować procedurę wznowienia studiów w oparciu o wewnętrzne regulacje.

Rektor stwierdził ponadto, że skarżąca została skutecznie poinformowana o wszczęciu procedury skreślenia jej z listy studentów, a podjęta w tym postępowaniu decyzja zawierała prawidłowe pouczenia wynikające z przepisów prawa. Wraz z ostatecznym zakończeniem tej procedury organ przestał być też związany przepisami k.p.a. Uczelnia nie ma natomiast wpływu na zmiany przepisów prawa.

W skardze na tą decyzję, wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżąca zarzuciła naruszenie:

- § 35 ust. 2 i 3 oraz § 35 ust. 10 w zw. z § 34 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów poprzez błędne przyjęcie, że pomimo ukończenia przez skarżącą studiów II stopnia oraz zaliczenia wszystkich przedmiotów i praktyk objętych planem studiów na dotychczasowym kierunku, a także złożenia w dwuletnim terminie wniosku o wyrażenie zgody na wznowienie studiów, istnieje konieczność uzupełnienia przez nią różnic programowych;

- art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady równego traktowania studentów w wyniku wprowadzenia odmiennych zasad wznowienia studiów dla studentów kierunku [...], którzy zakończyli tok studiów w roku akademickim [...];

- art. 9 k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącej w momencie skreślenia z listy studentów o zmianie zasad wznowienia studiów w celu obrony pracy dyplomowej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego i jego dowolną ocenę, polegające na pominięciu dotychczasowych osiągnięć skarżącej i liczby ECTS, stanowiących odzwierciedlenie uzyskania przez nią zaliczeń i zdania wszystkich egzaminów przewidzianych programem studiów.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji oraz orzeczenie o wyrażeniu zgody na wznowienie studiów, a ponadto o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu podała, że przepisy § 35 Regulaminu studiów nie przewidują sytuacji, w której dziekan odmawia studentowi zgody na wznowienie studiów. Zauważyła, że § 35 ust. 2 i 3 Regulaminu studiów odnosi się do wznowienia studiów przerwanych przez studenta w trakcie trwającego roku akademickiego i dlatego wiąże się z koniecznością ustalenia w decyzji różnic programowych, podczas gdy § 35 ust. 10 dotyczy sytuacji, gdy wszystkie przedmioty zostały przez studenta zaliczone, egzaminy i praktyki, objęte programem studiów zdane i zaliczone, a tok studiów zamknięty. Skarżąca za błędne uznała stanowisko Rektora o konieczności uzupełnienia przez nią różnic programowych w sytuacji, gdy w Semestralnej Karcie Okresowych Osiągnięć Studenta widnieje informacja o zaliczeniu przez nią wszystkich etapów przewidzianych planem studiów. Tok jej studiów został zatem rozliczony i zamknięty.

Podniosła, że § 35 ust. 10 Regulaminu studiów nie zawiera wzmianki o możliwości wznowienia studiów pod warunkiem braku zmian w programie kształcenia. Niezrozumiałe pozostaje stanowisko o konieczności uzupełnienia przez nią praktyk, skoro w jej przypadku powodem skreślenia z listy studentów był wyłącznie brak złożenia pracy magisterskiej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego. Skarżąca zauważyła, że procedura wznowienia studiów, ukształtowana autonomicznie przez Uczelnię, godzi w prawa studentów, w szczególności zaś prawo do równego traktowania. Była bowiem przekonana, że może liczyć na rozpatrzenie jej wniosku w sposób tożsamy do innych studentów w poprzednich latach, którzy tak jak ona, z powodów osobistych i zdrowotnych, zostali zmuszeni do ukończenia studiów w terminie późniejszym. Poza tym zmiana zasad wznowienia studiów w celu obrony pracy dyplomowej powoduje, że student korzystając z prawa wynikającego z § 35 ust. 10 Regulaminu studiów jest w mniej korzystnej sytuacji w stosunku do studenta, który złożył pracę dyplomową w terminie określonym w § 39 ust. 3 lub 4 Regulaminu studiów.

Skarżąca podała, że do dnia doręczenia decyzji Dziekana nie została poinformowana o zmianach zasad wznawiania studiów obowiązujących w jej przypadku, co stanowi naruszenie art. 9 k.p.a. Do skargi załączyła wydruki stron internetowych Uczelni z informacjami adresowanymi do studentów dotyczącymi obrony prac dyplomowych - na okoliczność odmiennych zasad obowiązujących studentów przystępujących do ich obrony.

W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Zauważył, że procedura wznowienia studiów nie została ujęta w przepisach ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Ustawodawca pozostawił uczelniom prawo do uregulowania tej procedury w regulaminach wewnętrznych. Zgodnie zaś z przepisami przejściowymi odnoszącymi się do tej ustawy, dotychczasowe regulaminy studiów zachowują moc obowiązującą do dnia wejścia w życie nowych, co oznacza, że w warunkach niniejszej sprawy miał zastosowanie Regulamin studiów. Rektor ponownie wskazał, że w tej sprawie wznowienie studiów wyłącznie w celu złożenia pracy dyplomowej i egzaminu dyplomowego okazało się niemożliwe ze względu na zmianę profilu kształcenia na tym kierunku.

Na rozprawie w dniu 10 grudnia 2019r. skarżąca poinformowała o zmianie nazwiska z "Ż." na "G.". Z kolei pełnomocnik skarżącej, wskazując na przepisy zawarte w § 34 ust. 1 pkt 3 i § 35 ust. 10 Regulaminu studiów, podniósł, że student skreślony z listy studentów wyłącznie z powodu niezłożenia pracy dyplomowej i niezdania egzaminu w terminie 2 lat może uzyskać zgodę Dziekana na wznowienie studiów. Należy odróżnić sytuację, gdy student chce kontynuować naukę od sytuacji, gdy student zakończył studia i uzyskał absolutorium. Poza tym w rozpoznawanej sprawie miał miejsce szczególny przypadek wznowienia studiów, bowiem promotor skarżącej zachorował i przez kilka miesięcy nie miała ona promotora. Uczelnia wyznaczyła nowego promotora. Organ rozpoznając sprawę o wznowienie nie ustalił przyczyny, dla której mogą być wznowione studia, lecz powołał się na różnice programowe. Tymczasem jedyną przesłanką negatywną do wznowienia studiów jest upływ terminu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2167) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325, ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie w wyniku przeprowadzonej kontroli, Sąd stwierdził, że działanie organów obydwu instancji dotknięte jest naruszeniami prawa, które uzasadniają wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W konsekwencji, skarga podlega uwzględnieniu, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne.

W warunkach niniejszej sprawy podstawę rozstrzygnięcia stanowił § 35 ust. 10 Regulaminu studiów. Ustawodawca, w zakresie regulacji dotyczącej wznowienia studiów, pozostawił autonomię władzom uczelni. Przepisy ustawowe nie zawierają bowiem regulacji odnoszących się do tej kwestii. Wskazany Regulamin studiów jako akt wewnętrzny Uczelni obowiązywał w dacie podejmowania kontrolowanych rozstrzygnięć na mocy art. 263 ust. 2 ustawy z 3 lipca 2018r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018r., poz. 1669). Stosownie do § 35 ust. 10 zd. 1 Regulaminu studiów, student, który został skreślony z listy studentów zgodnie z § 34 ust. 1 pkt 3 może uzyskać zgodę dziekana na wznowienie studiów w celu złożenia pracy dyplomowej i przystąpienie do egzaminu dyplomowego w terminie 2 lat od dnia skreślenia. Regulacja § 34 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów odnosi się do skreślenia z listy studentów w przypadku niezłożenia w terminie pracy dyplomowej, tj. gdy student, który uzyskał zaliczenie wszystkich przedmiotów i zdał wszystkie egzaminy objęte planem studiów oraz zaliczył przewidziane w tym planie praktyki, nie złożył pracy dyplomowej w terminie określonym w § 39 ust. 3 lub 4.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarżąca, która nie złożyła pracy dyplomowej w terminie, miała prawo oczekiwać, że w przypadku skreślenia jej z listy studentów z przyczyny, wskazanej w § 34 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów będzie mogła ubiegać się o reaktywację studiów na zasadach określonych w § 35 ust. 10 tego Regulaminu. W ocenie Sądu, skarżąca nabyła bowiem ekspektatywę prawa do wznowienia studiów. Z drugiej strony, przepis § 35 ust. 10 Regulaminu studiów jest źródłem uprawnienia dziekana do wznowienia studiów w celu złożenia pracy dyplomowej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego. Decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy, lecz swoboda decyzyjna nie oznacza dowolności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma wprawdzie ograniczony zakres, jednakże wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. ustalenia, czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz, czy wyboru takiego dokonał po wszechstronnym ustaleniu stanu faktycznego i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

W warunkach niniejszej sprawy istotne znaczenie ma etap studiów, na jakim doszło do skreślenia skarżącej z listy studentów. Mając na uwadze jego przyczynę przyjąć należy, że skarżąca uzyskała zaliczenie wszystkich przedmiotów i zdała wszystkie egzaminy objęte planem studiów oraz zaliczyła przewidziane w tym planie praktyki, a jedynie nie złożyła pracy dyplomowej w wymaganym terminie. Jej status powinien mieć zatem wpływ na ocenę dopuszczalności wznowienia studiów na dotychczasowy etap studiów i na dotychczasowy kierunek, szczególnie w sytuacji, gdy sam kierunek nie uległ likwidacji, a w § 35 ust. 10 Regulaminu studiów, poza wymogiem zachowania 2-letniego terminu, brak jest wyraźnych zapisów wskazujących na inne warunki sprzeciwiające się wznowieniu studiów.

W niniejszej sprawie, Dziekan decyzją z dnia [...] nie wraził zgody na wznowienie studiów w celu złożenia pracy dyplomowej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego powołując się na zmianę profilu kształcenia z ogólnoakademickiego na praktyczny, a co za tym idzie zmianę efektów kształcenia przyjętych Uchwałą Senatu oraz na wystąpienie zbyt dużej liczby różnic programowych i konieczność uzupełnienia praktyk.

Zauważyć jednak pozostaje, że stosownie do § 2 tej Uchwały, studenci, którzy rozpoczęli kształcenie przed dniem wejścia jej w życie kontynuują naukę według programu kształcenia, programu i planu studiów dostosowanych do efektów kształcenia określonych w profilu ogólnoakademickim do zakończenia cyklu szkolenia. Z uzasadnień decyzji organów obydwu instancji nie wynika natomiast, czy na Uczelni doszło do zakończenia cyklu szkolenia w profilu ogólnoakademickim. Nie wiadomo również, czy po roczniku skarżącej był młodszy rocznik studentów kończących studia na starych zasadach. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla oceny, czy rzeczywiście skarżąca nie może zakończyć rozpoczętego na Uczelni cyklu szkolenia na dotychczasowych zasadach. Organy nie wzięły również pod uwagę w rozpoznawanej sprawie szczególnej sytuacji skarżącej, która przez kilka miesięcy była pozbawiona opieki promotorskiej, gdyż jej promotor rozchorował się i konieczne było wyznaczenie kolejnego promotora.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. W toku postępowania organy nie zebrały bowiem w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, nie wyjaśniły wskazanych istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, nie uwzględniły też słusznego interesu skarżącej i nie rozważyły w sposób wyczerpujący możliwości przywrócenia jej na etap studiów, na jakim doszło do skreślenia jej z listy studentów. Nie uwzględniły tym samym szczególnego statusu osoby, ubiegającej się o wznowienie studiów na podstawie § 35 ust. 10 w zw. z § 34 ust. 1 pkt 3 Regulaminu studiów, czym naruszyły również art. 8 k.p.a.

W konsekwencji, za zasadne uznano uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w celu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego we wskazanym zakresie oraz dokonania ponownej wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych niniejszej sprawy z uwzględnieniem szczególnego statusu skarżącej, będącego efektem etapu, na jakim zakończyła cykl szkolenia. Nawiązując do wniosków skargi, zauważyć należy, że sąd administracyjny dokonuje wyłącznie kontroli legalności zaskarżonych aktów, natomiast właściwym do podjęcia merytorycznej decyzji w przedmiocie wznowienia studiów jest obecnie - w wyniku uchylenia decyzji organów obydwu instancji - Dziekan. Przy podejmowaniu rozstrzygnięcia organ ten ponownie rozważy możliwość dopuszczenia skarżącej do złożenia pracy dyplomowej i przystąpienia do egzaminu dyplomowego.

Za nieuzasadnione uznano zaś zarzuty skargi dotyczące naruszenia: § 35 ust. 2 i 3 Regulaminu studiów, które w warunkach niniejszej sprawy nie miały w istocie zastosowania, a przez organy wskazane zostały jedynie posiłkowo, a także art. 9 k.p.a. jako zarzut powiązany z postępowaniem w sprawie skreślenia skarżącej z listy studentów.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto stosownie do art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., mając na względzie wysokość uiszczonego przez skarżącą wpisu, wysokość opłaty skarbowej za złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej, będącego radcą prawnym, w wysokości wynikającej z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r., poz. 265).