Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1973/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, Asesor WSA Artur Kot, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2006 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 21.10.2005r. W. S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie jego zadłużenia wobec ZUS. Wyjaśnił, że jest osobą bezdomną i schorowaną. Problemy, jakie go dotknęły, spowodowały chorobę psychiczną, która uniemożliwiła mu zajmowanie się bieżącymi sprawami. Na skutek powstałych problemów odeszła od niego żona, nie ma innych osób, które mogą mu pomóc.

W protokole przesłuchania W. S. stwierdził, że nie ma możliwości uregulowania zadłużenia wobec ZUS, nie posiada stałego źródła utrzymania. Podejmuje prace dorywcze w sezonie letnim, za które osiąga dochód ok. 500 zł miesięcznie. Poinformował, że w dalszym ciągu jest pod opieką lekarza [...] i cały czas przyjmuje leki [...], a poza tym był leczony na chorobę [...], do której doprowadziły go kłopoty finansowe.

Decyzją z dnia [...].03.2006r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił W. S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lutego 1993r. do stycznia 1998r. oraz odsetek za zwłokę. Zakład powołał się na postanowienia art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej zwanej "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej zwanego "rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003r." i stwierdził, że nie znalazł podstaw do umorzenia zaległych składek w oparciu o te przepisy.

Zakład uznał za nieprawdziwe informacje, według których W. S. jest osobą bezdomną, gdyż wraz z żoną jest właścicielem nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym. W domu tym mieszka żona, z którą zobowiązany jest w separacji oraz dzieci, które nie są na jego utrzymaniu. Zakład zwrócił uwagę, że W. S. nie udokumentował ponoszenia stałych kosztów utrzymania, tj. opłaty za mieszkanie, prąd, gaz, RTV, telefon oraz kosztów leczenia. Podniósł, iż z przedstawionych dokumentów nie wynika, aby stan zdrowia zobowiązanego uniemożliwiał mu podjęcie pracy, a zarejestrowanie go jako osoby bezrobotnej dopiero [...].11.2005r. pozwala uznać, że nie jest osobą długotrwale bezrobotną; nie można też stwierdzić, że nie znajdzie w najbliższym czasie pracy. Podkreślił, że Urząd Skarbowy w P. nadal prowadzi egzekucję na rzecz Zakładu, której bezskuteczności jeszcze nie stwierdził, brak jest zatem podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. S. wyjaśnił, iż nie przedkładał żadnych dodatkowych dokumentów, gdyż nikt go nie informował o takiej konieczności, a on sam uznał, że protokół poborcy skarbowego wiernie przedstawia jego faktyczną sytuację, która jest dramatyczna. Zwrócił uwagę, że w protokole poborca skarbowy stwierdził, iż zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Podniósł, iż nie może przedstawić rachunków za media, ponieważ nie posiada mediów. Utrzymywał, że spełnia przesłankę, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Wyjaśnił, iż nie posiada budynku mieszkalnego, gdyż jest to budynek w stanie zamkniętym, bez podstawowych instalacji. Wyraził zdziwienie, że Zakład wypowiedział się na temat budynku posadowionego na nieruchomości, nie sprawdzając, czy możliwe jest zamieszkiwanie w nim. Sprostował dane zawarte w zaskarżonej decyzji, wyjaśniając, iż z żoną ma rozwód od 5.12.2000r. i jest zobowiązany do płacenia alimentów na jedną z córek w wysokości 600 zł miesięcznie. Wyjaśnił też, że bez pracy pozostaje od 1998r., a zarejestrował się jako osoba bezrobotna znacznie później, kiedy ustąpiły objawy choroby [...]. Stwierdził, że nie ma żadnych widoków na uzyskanie stałego zatrudnienia, ewentualnie może pracować jedynie dorywczo.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...].04.2006r. utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, gdyż nie zaistniały nowe okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do jej zmiany. Uznał, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, ponieważ Urząd Skarbowy w sposób formalny nie stwierdził faktu bezskuteczności egzekucji, to znaczy nie przekazał do Zakładu wystawionych przeciwko W. S. tytułów wykonawczych wraz z postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Stwierdzenie zaś całkowitej nieściągalności jest warunkiem koniecznym do tego, aby Zakład mógł brać pod uwagę możliwość umorzenia należności. Zdaniem Prezesa ZUS brak jest również podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Z przedłożonych dokumentów dotyczących stanu zdrowia zobowiązanego nie wynika jednoznacznie, że w chwili obecnej jest poddany leczeniu specjalistycznemu z tytułu przewlekłej choroby, która uniemożliwiałaby wykonywanie pracy. Zauważył, że W. S. nie udowodnił wydatków ponoszonych na leczenie oraz że nie korzysta z pomocy społecznej, do której jest uprawniona każda osoba znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej.

W skardze oraz piśmie procesowym W. S. powtórzył zasadnicze argumenty podnoszone w toku postępowania instancyjnego. Utrzymywał, iż zaskarżona decyzja nie uwzględnia decyzji Urzędu Skarbowego o odstąpieniu od ściągania należności. Wskazał, że ZUS nie uwzględnił jego prośby o powołanie komisji, która stwierdziłaby, w jakich warunkach mieszka. Powołał się na opinię Ośrodka Pomocy Społecznej dotyczącą jego warunków mieszkaniowych, wystawioną na jego prośbę i dołączoną do akt niniejszej sprawy. Powołał się na zaświadczenie lekarskie o stanie jego zdrowia. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wyjaśnienia wymaga, iż zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że rola sądu administracyjnego sprowadza się do sprawowania kontroli działalności organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw poprzez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały na tę ocenę wpływ.

Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji miał na względzie, iż decyzje w zakresie umorzenia należności są decyzjami podejmowanymi na zasadzie tzw. uznania administracyjnego – wystąpienie przesłanki określonej w u.s.u.s. lub w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003r. nie skutkuje automatycznym umorzeniem należności. Stosownie do treści art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2 – 4. W tych ostatnich przepisach oraz w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003r. określone zostały przesłanki, których zaistnienie może spowodować umorzenie należności. Oznacza to, że do Zakładu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, jednakże wyboru tego nie może cechować dowolność.

Sądowa kontrola w tego typu sprawach, w tym i w niniejszej, polega przede wszystkim na kontroli postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji oraz ocenie, na podstawie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, czy decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd przede wszystkim sprawdził, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podniesionych przez skarżącą, czy zebrał pełny materiał dowodowy i nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a więc z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Trzeba ponadto podnieść, że duże znaczenie ma należyte uzasadnienie decyzji, które służy realizacji zasady zaufania stron do organów orzekających oraz przekonywania stron (art. 8 i art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego, powoływanego dalej jako "k.p.a.").

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stan prawny, mający znaczenie dla dokonania takiej właśnie oceny, oraz wnioski z niego wynikające przedstawiają się następująco.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednak wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także do składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Postępowanie poprzedzające wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 180 § 1 tegoż Kodeksu. Dotyczy to również postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie podstępowania administracyjnego.

Warunkiem wydania poprawnej decyzji jest poprzedzenie jej prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Wymóg taki wynika wprost z art. 6 k.p.a. który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Taki stan oznacza konieczność prawidłowego zastosowania przy rozpatrywaniu i rozstrzygnięciu sprawy przez każdy organ prowadzący postępowanie administracyjne, przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego.

W konsekwencji decyzje wydane przez Prezesa Zakładu i Zakład oceniać należy także w kategoriach obowiązków procesowych nałożonych przez k.p.a.

W pierwszej kolejności zwrócenia uwagi wymagają uzasadnienia obu decyzji wydanych w rozpoznanej sprawie, uzasadnienie jest bowiem jednym z integralnych elementów decyzji administracyjnej. Na uzasadnienie decyzji składać się powinno uzasadnienie faktyczne i prawne, co wynika wprost z art. 107 § 1 k.p.a. Rozwinięcie tych pojęć ustawodawca zawarł w § 3 tego artykułu, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, do jakich należą decyzje dotyczące umarzania należności z tytułu składek, uzasadnienie spełnia szczególnie ważną rolę. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z przekroczeniem granic tego uznania.

Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, wedle której organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia jest zatem uzasadnienie decyzji. Zasada przekonywania nie zostanie więc zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia strony lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy.

Zakład uzasadnienie swojej decyzji z dnia [...].03.2006r. oparł o stan faktyczny, który W. S. zakwestionował we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ uznał, iż zobowiązany nieprawdziwie wskazał, jakoby był osobą bezdomną, gdyż wraz z żoną jest właścicielem nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym i w domu tym mieszka żona, z którą zobowiązany jest w separacji oraz dzieci, które nie są na jego utrzymaniu. Natomiast skarżący wyjaśnił, iż nie posiada budynku mieszkalnego, a budynek, w którym zamieszkuje, jest niewykończony, bez podstawowych instalacji. W budynku tym nie zamieszkuje ani żona, ani córki, nie ma w nim warunków do zamieszkania, a poza tym z żoną ma rozwód od 5.12.2000r. i jest zobowiązany do płacenia alimentów na jedną z córek w wysokości 600 zł miesięcznie. Ponieważ z daty zarejestrowania W. S. jako osoby bezrobotnej Zakład wywiódł, iż nie jest on osobą długotrwale bezrobotną, skarżący podał przyczyny, dla których jako bezrobotny zarejestrował się dopiero 8.11.2005r., chociaż bez pracy pozostaje od 1998r., a były nimi choroba [...] i choroba [...]. Dopiero przezwyciężenie choroby [...] pozwoliło mu podjęcie działań mających na celu uporządkowanie jego życia, przy czym dalej pozostaje pod opieką lekarza [...]. Jako, że jednym z argumentów organu wykorzystanym przeciwko umorzeniu należności było nieudokumentowanie przez wnioskodawcę ponoszenia przez niego stałych kosztów utrzymania, tj. opłaty za mieszkanie, prąd, gaz, RTV, telefon, W. S. wyjaśnił, iż nie mógł takiej dokumentacji przedstawić, gdyż takich kosztów nie ponosi, nie posiada bowiem ani mieszkania, ani mediów. Odnośnie postawionej przez Zakład tezy, iż zobowiązany być może znajdzie pracę, W. S. podniósł, że nie ma żadnych widoków na uzyskanie stałego zatrudnienia, ewentualnie może pracować jedynie dorywczo.

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący dołączył m. in. wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia [...].12.2000r. orzekający rozwód oraz zasądzający od niego alimenty na rzecz córki, postanowienie Sądu Rejonowego w P. Wydział [...] Grodzki z dnia [...].11.2005r., umarzające jemu grzywnę i koszty postępowania, wobec stwierdzenia przez Komornika Sądu Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w P. bezskuteczności egzekucji oraz opinię Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 28.03.2006r. na temat warunków, w jakich on zamieszkuje i z której wynika, że są to warunki fatalne (dom jest w trakcie budowy).

Pomimo zasadniczych rozbieżności w stanie faktycznym, przyjętym przez Zakład, a przedstawionym i w znacznym stopniu udokumentowanym przez W. S., Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji stwierdził, że nie zaistniały nowe okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę zmiany zaskarżonej decyzji. Stanowiska tego nie sposób zaakceptować z dwóch względów. Przede wszystkim występujące w niniejszej sprawie okoliczności są diametralnie różne niż podane w decyzji Zakładu, nie można bowiem nie zauważyć różnicy chociażby pomiędzy sytuacją osoby bezdomnej, a osoby zamieszkującej w budynku mieszkalnym. W aktach sprawy znajdują się dokumenty (np. protokół poborcy skarbowego i opinia Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej), z których wynika, iż budynek w którym z braku innego lokum zamieszkuje skarżący, w warunkach nie nadających się do mieszkania, jest niewykończony, nie można zatem zakwalifikować go jako budynek mieszkalny. Pozostałe przywoływane przez Zakład okoliczności sprawy, o czym wyżej, również okazały się nieprawdziwe. Dlatego stwierdzenie Prezesa ZUS o braku nowych okoliczności świadczy albo o absolutnym ignorowaniu strony, albo o braku znajomości zawartości akt sprawy, a jedno i drugie jest niedopuszczalne.

Poza tym zważywszy na stwierdzenie Prezesa ZUS zawarte w zaskarżonej decyzji, iż nie ma podstaw do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej, gdyż nie zaistniały nowe okoliczności, bezwzględnie wymaga przypomnienia, że zgodnie z ustanowioną przepisem art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania istnieje obowiązek dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, po raz pierwszy przez organ I instancji, a następnie przez organ II instancji. Dwukrotne rozpoznanie sprawy oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie: postępowania wyjaśniającego, ustalenia stanu faktycznego, ustalenia wykładni przepisów prawa. Zatem obowiązkiem organu II instancji jest ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, a nie tylko kontrola zaskarżonej decyzji. Nieuprawnione więc jest stanowisko Prezesa ZUS, z którego wynika, iż decyzja organu I instancji mogłaby być uchylona, gdyby zaistniały nowe okoliczności sprawy.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że Prezes ZUS wbrew obowiązkowi ustanowionemu przepisami art. 7 i art. 77 k.p.a., nie podjął nie tylko wszelkich niezbędnych działań, ale żadnych działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i nawet nie rozpatrzył całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także, że uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji jest sprzeczne z postanowieniami art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Prezes ZUS nie wyjaśnił, dlaczego pominął szereg argumentów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, które, jak już dowiedziono, miały zasadnicze znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego, nie odniósł się do dowodów załączonych do tego wniosku, nie wyjaśnił, dlaczego nie wpłynęły one na sposób rozstrzygnięcia. Nie wykazał też, iż skarżący nie spełnia przesłanek umorzenia należności. Trudno bowiem przyjąć za wystarczające umotywowanie niespełnienia przesłanki wynikającej z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., jak to uczynił Prezes ZUS, brak jednoznacznych ustaleń na okoliczność leczenia specjalistycznego W. S. z powodu przewlekłej choroby lub nieudowodnienie wydatków ponoszonych na leczenie, czy też niekorzystanie z pomocy społecznej. Po pierwsze, ustalenie stanu faktycznego należy do obowiązku organu prowadzącego postępowanie i w ramach tego obowiązku organ może chociażby zażądać od strony przedłożenia dokumentów, które w jego ocenie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a sam nie może ich uzyskać, w tym przypadku zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia. Po drugie, nieponiesienie wydatków na leczenie nie musi świadczyć o dobrym stanie zdrowia lub o dobrej sytuacji materialnej. Z doświadczenia życiowego wiadomo, że wiele osób nie wykupuje niezbędnych im leków ze względu na brak środków finansowych. Argumentem samym w sobie na wykazanie niewystąpienia przesłanek umorzenia należności nie może być fakt niekorzystania z pomocy społecznej. Skarżący wskazywał na występowanie przesłanek, które w jakimś stopniu wyczerpują każdą z przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. (opłacenie składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, utrata możliwości prowadzenia działalności gospodarczej na skutek nadzwyczajnych okoliczności, przewlekła choroba), zatem obowiązkiem organu było rozważenie sprawy w płaszczyźnie tych przesłanek. Tymczasem rozważań takich zabrakło w zaskarżonej decyzji. Organ w żaden sposób nie wykazał np., iż skarżący dysponuje środkami finansowymi, które pozwalają mu na zapłacenie należności, bez pozbawienia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Ani Prezes ZUS, ani Zakład, nie wykazali też w dostateczny sposób, aby w niniejszej sprawie nie występowała przesłanka całkowitej nieściągalności należności. Prezes ZUS pominął milczeniem znajdujące się w aktach sprawy postanowienie Sądu Rejonowego w P. Wydział [...] Grodzki z dnia [...].11.2005r., umarzające W. S. grzywnę i koszty postępowania, wobec stwierdzenia przez Komornika Sądu Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w P. bezskuteczności egzekucji. Tymczasem zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. całkowita nieściągalność należności zachodzi, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W świetle unormowań tego przepisu stanowisko Prezesa ZUS, iż o bezskuteczności egzekucji można mówić tylko wówczas, gdy potwierdzi ją w sposób formalny urząd skarbowy, jest nieuprawnione. Jasno z niego bowiem wynika, iż całkowita nieściągalność zachodzi wówczas, gdy brak majątku stwierdzi jeden z organów uprawnionych do prowadzenia egzekucji, tj. albo naczelnik urzędu skarbowego, albo komornik sądowy. Prezes ZUS nie wyjaśnił, dlaczego owo postanowienie Sądu Rejonowego w P. Wydział [...] Grodzki uznał za nie mające znaczenia w sprawie, nie poczynił też żadnych ustaleń na okoliczność skuteczności egzekucji prowadzonej przez Urząd Skarbowy w P.. Nie wystarczy bowiem odmówić umorzenia należności z tytułu składek tylko z tej przyczyny, że egzekucja jest w toku. Obowiązkiem organu jest wszechstronne wyjaśnienie sprawy i z tego względu powinien on zwrócić się z zapytaniem do organu egzekucyjnego o przebieg postępowania egzekucyjnego i jego skuteczność. Z doświadczenia życiowego wiadomo, że takie zapytanie może przyspieszyć działania organu egzekucyjnego, który być może ma wiedzę na temat skuteczności egzekucji, a jedynie z różnych powodów nie powiadomił o tym wierzyciela.

Poza tym nie sposób nie zauważyć, iż w rozpoznanej sprawie odmówiono umorzenia należności, które mogły ulec przedawnieniu, a zatem są niewymagalne, wszak są to należności za okres od 1993r. do 1998r., których okres przedawnienia wynosił 5 lat. Nie należy wprawdzie do właściwości sądów administracyjnych kontrola wymagalności należności z tytułu składek, ale nie do pogodzenia z porządkiem prawnym byłaby odmowa umorzenia należności, które uległy przedawnieniu, a więc nie istnieje obowiązek ich zapłacenia. W takich sprawach rolą orzekających w sprawie organów jest ustalenie, czy należności co do których jest prowadzone postępowanie dotyczące ich umorzenia w ogóle są wymagalne, czy też ze względu na ich niewymagalność postępowanie takie należy umorzyć. Z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby takie ustalenia były poczynione, nie ma w nich nawet dokumentów dotyczących postępowania egzekucyjnego, nie wiadomo więc czy rzeczywiście egzekucja jest prowadzona i kiedy została wszczęta. Znajduje się w nich wniosek o wpisanie hipoteki przymusowej z dnia 13.11.2001, ale wobec braku w aktach niezbędnych dokumentów nie można stwierdzić, czy nie został on złożony po upływie terminu przedawnienia należności. Okoliczność ta powinna być sprawdzona przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, gdyż w przypadku przedawnienia należności postępowanie w sprawie ich umorzenia staje się bezprzedmiotowe.

Reasumując stwierdzić należy, że Prezes ZUS nie rozpatrzył wnikliwie i wszechstronnie niniejszej sprawy, a więc wadliwie ocenił sytuację faktyczną w jakiej znajduje się skarżący. W świetle zasady zaufania obywateli do organów państwa, wyrażonej w art. 8 k.p.a., takie działanie organu z całą pewnością nie służy przedmiotowej zasadzie. Stoi też w oczywistej sprzeczności z obowiązkami jakie ciążą na organie załatwiającym sprawę w ramach dyspozycji art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., o czym już była mowa. Nadto, w myśl dyspozycji art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Pominięcie w tej ocenie ważkich dla sprawy okoliczności skutkuje naruszeniem tego przepisu. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, wydane rozstrzygnięcie niesie w sobie cechę dowolności działania, nie zaś dopuszczalnego prawem działania w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Celem wyjaśnienia Sąd informuje skarżącego, iż w przypadku wystąpienia nowych okoliczności w sprawie po wydaniu zaskarżonej decyzji winien on zgłosić je organowi rozstrzygającemu sprawę. Sąd ocenia zaskarżoną decyzję na podstawie takiego materiału dowodowego jakim organ dysponował w dacie wydawania decyzji.

Poza tym Sąd wskazuje, iż w ponownie prowadzonym postępowaniu, poza koniecznością wyeliminowania wcześniej omówionych wadliwości w rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, należy zagwarantować skarżącemu możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem ostatecznej decyzji, stosownie do treści art. 10 § 1 k.p.a. Zgodnie z przywołanym przepisem organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Użyte w omawianym przepisie sformułowanie "zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania" oznacza, że organ obowiązany jest umożliwić stronie zapoznanie się z aktami sprawy i wypowiedzenie się również przed wydaniem decyzji przez organ II instancji, zaś Prezes ZUS uchybił temu obowiązkowi.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż stwierdzone wyżej naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a orzekł jak w sentencji.

W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. Stosownie zatem do tego przepisu Sąd stwierdził, iż uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.