Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2402/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2016 poz 2064
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej H. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 4 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 255/18 w sprawie ze skargi H. S. na czynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] w przedmiocie sprostowania z urzędu aktu urodzenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, 2. zasądza od Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] na rzecz H. S. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 4 czerwca 2018 r., sygn. II SA/Ol 255/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: Sąd I instancji) po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2018 r. sprawy ze skargi H. S. na czynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] (dalej: kierownik USC) w przedmiocie sprostowania z urzędu aktu urodzenia - oddalił skargę.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

W piśmie z 2 marca 2018 r. H. S. (dalej: wnioskodawca) wystąpił do kierownika USC o uzupełnienie swego aktu urodzenia sporządzonego 2 listopada 2010 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...] o następuje dane:

1. w dziale "Dane rodziców" - w kolumnie "Ojciec":

a. w polu "Nazwisko rodowe" - powinno być: "S.";,

b. w polu "Data urodzenia" - powinno być: "[...] czerwca 1899 r.";

c. w polu "Miejsce urodzenia" - powinno być: "G.".

Jako podstawę uzupełnienia wnioskodawca wskazał: "akt urodzenia – P. S. - USC [...], Nr [...] z 29 sierpnia 1952 r."

2. w dziale "Dane rodziców"- w kolumnie "Matka":

a. w polu "Data urodzenia" - powinno być: "[...] czerwca 1904 r.";

b. w polu "Miejsce urodzenia" - powinno być: "S.".

Jako podstawę uzupełnienia wnioskodawca wskazał: "akt zgonu – H. S. - USC [...], Nr [...] z [...] stycznia 1984 r.; akt małżeństwa – P. S. i H. S. - USC [...], Nr [...] z [...] listopada 1961 r.".

W aktach sprawy znajduje się notatka służbowa z 8 marca 2018 r. podpisana przez kierownika USC, w której stwierdzono na wstępie, że w wyniku prowadzonego postępowania w sprawie uzupełnienia aktu urodzenia dotyczącego H. P. S. sporządzonego pod nr [...] (znak sprawy: [...]) stwierdzono, że akty dotyczące jego zmarłych rodziców zawierają dane niezgodne "z danymi zawartymi z aktami stwierdzającymi zdarzenia wcześniejsze i dotyczące tej samej osoby". Wobec powyższego przed dokonaniem uzupełnienia winny być sprostowane z urzędu w zakresie wskazanym w ww. notatce służbowej.

W powiadomieniu z 8 marca 2018 r., znak [...] skierowanym do H. S., kierownik USC zawiadomił, że po dokonaniu analizy wskazach we wniosku z 2 marca 2018 r. (data wpływu do USC: 5 marca 2018 r.) aktów stanu cywilnego mających stanowić podstawę uzupełnienia aktu urodzenia wnioskodawcy sporządzonego pod nr [...] stwierdzono, że akty dotyczące rodziców wnioskodawcy zawierają dane niezgodne "z danymi zawartymi z aktami stwierdzającymi zdarzenie wcześniejsze i dotyczące tej samej osoby". Kierownik USC poinformował w ww. powiadomieniu, że zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego, zostaną one sprostowane z urzędu w zakresie opisanym w powiadomieniu.

W piśmie z 9 marca 2018 r. znak [...] i znak [...] skierowanym do wnioskodawcy, kierownik USC w nawiązaniu do wniosku wnioskodawcy z 2 marca 2018 r. (data wpływu do USC - 05.03.2018) w sprawie uzupełnienia aktu urodzenia wnioskodawcy poinformował, że w dniu 9 marca 2018 r. został uzupełniony o brakujące dane jego akt urodzenia. Kierownik USC poinformował również, że w załączeniu do tego pisma przesłał odpis zupełny aktu urodzenia nr [...]. Jednocześnie poinformowano wnioskodawcę, że w dniu 9 marca 2018 r. dokonano również sprostowania z urzędu aktu urodzenia wnioskodawcy. Kierownik USC poinformował ponadto, że po sprostowaniu w bazie PESEL zgodnie z aktem urodzenia wnioskodawcy, wpisane zostały imiona rodziców wnioskodawcy: ojciec P., matka H. oraz uzupełniono nazwiska rodowe ojca: S.

W skardze wniesionej w piśmie z 3 kwietnia 2018 r. H. S. (dalej: skarżący) reprezentowany P. S. zaskarżył czynność kierownika USC polegającą na sprostowaniu z urzędu dnia 9 marca 2018 r. w rejestrze stanu cywilnego aktu urodzenia H. S. (ur. [...] grudnia 1933 r.), sporządzonego dnia 2 listopada 2010 r. w USC w [...] (ozn. aktu [...]) w zakresie imion rodziców i wniósł o:

1. stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności;

2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że kierownik USC naruszył obowiązek powiadomienia osoby, której aktu ma dotyczyć sprostowanie, o którym mowa w art. 35 ust. 3 i 5 p.a.s.c. Według skarżącego, obowiązek ten nie może być rozumiany jedynie jako czysta formalność. Skarżący uważa, że powiadamiając "o zamiarze sprostowania" aktu, kierownik USC powinien umożliwić osobie, której dotyczy prostowany akt zajęcie stanowiska w sprawie. Skarżący powołał się na 14 Kodeksu Dobrej Administracji stanowiącego załącznik do Rekomendacji CM/Rec (2007)7 Komitetu Ministrów Rady Europy dla Państw Członkowskich w sprawie Dobrej Administracji z 20 czerwca 2007 r., w którym wyrażono prawo osób prywatnych do wysłuchania w związku z decyzjami indywidualnymi. Skarżący wskazał, że prawo każdego do wysłuchania wynika również z art. 41 ust. 1 i ust. 2 lit. a Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1). Skarżący wyjaśnił, że prawo do wysłuchania i złożenia oświadczeń statuuje również art. 16 Europejskiego Kodeksu Dobrej Praktyki Administracyjnej przyjętego przez Parlament Europejski w dniu 6 września 2001 r. W ocenie skarżącego, kierownik USC nie umożliwił zajęcia stanowiska w sprawie osobie, której prostowany akt stanu cywilnego dotyczył, czym naruszył: 1) art. 14 Kodeksu Dobrej Administracji, 2) art. 41 ust. 1 i ust. 2 lit. a Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz 3) art. 16 Europejskiego Kodeksu Dobrej Praktyki Administracyjnej. Zdaniem skarżącego, czynność kierownika USC polegająca na sprostowaniu z urzędu imion rodziców skarżącego w rejestrze stanu cywilnego w drodze czynności materialno-technicznej, stanowi również naruszenie art. 47 Konstytucji RP. Według skarżącego, skarga znajduje również oparcie w art. 51 ust. 4 Konstytucji RP. Skarżący uważa, że w sprawie doszło również do naruszenia: 1) art. 17 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 168), 2) art. 7 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1), 3) art. 8 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.).

Według skarżącego, kierownik USC dokonuje błędnej wykładni prawa materialnego wywodząc z art. 35 ust. 1 i 3 p.a.s.c.: 1) bezwzględny obowiązek sprostowania aktu stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenia wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych; 2) prymat prostowania z urzędu przed prostowaniem na wniosek. Skarżący uważa, że wykładnia gramatyczna przywołanych przepisów, nie uwzględniająca wykładni systemowej, nie może zostać zaaprobowana.

Kierownik USC w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił powody swojego stanowiska w sprawie.

W piśmie procesowym z 24 kwietnia 2018 r. H. S. reprezentowany przez r. pr. P. B. odniósł się do stanowiska Kierowania USC w [...] zawartego w odpowiedzi na skargę.

W piśmie procesowym przygotowawczym z 4 maja 2018 r. H. S. reprezentowany przez r. pr. P. B. w uzupełnieniu skargi z 3 kwietnia 2018 r. oraz pisma procesowego z 24 kwietnia 2018 r. wniósł o przeprowadzenie przez Sąd w trybie art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. dalej: p.p.s.a.) uzupełniającego dowodu z dokumentów załączonych do tego pisma procesowego. Dokumenty te skarżący otrzymał "właśnie" z Archiwum Państwowego w [...] - Oddział w [...]. Są to przechowywane w tym archiwum, pod sygn. nr [...], akta Sądu Powiatowego w [...] (zespół akt ozn. [...]), dotyczące postępowania nieprocesowego z wniosku P. S. (ojca skarżącego) "o odtworzenie metryki urodzenia" (sygn. akt sądowych: [...]).

W piśmie procesowym z 4 maja 2018 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z następujących uwierzytelnionych reprodukcji materiałów archiwalnych, wydanych przez Archiwum Państwowe w [...] – Oddział w [...]:

1) wniosek z 5 maja 1952 r., skierowany do Sądu Powiatowego w [...] przez P. S., ur. [...] czerwca 1899 r. w [...], "o odtworzenie treści aktu urodzenia wnioskodawcy", sygn. akt [...] (załącznik nr 1);

2) protokół z dnia 5 czerwca 1952 r. z posiedzenia jawnego Sądu Powiatowego w [...] "w sprawie z wniosku P. S., sygn. akt [...] (załącznik nr 2);

3) postanowienie Sądu Powiatowego w [...] z 5 czerwca 1952 r. w sprawie odtworzenia metryki urodzenia P. S., sygn. akt [...] (załącznik nr 3);

4) okładka akt sądowych Sądu Powiatowego w [...] do sprawy o sygn. akt [...]- "Wniosek o odtworzenie metryki urodzenia" (załącznik nr 4).

Zdaniem skarżącego, z powyższych dokumentów wynika, że wnioskodawca – ojciec skarżącego - dwukrotnie oznaczył we wniosku o odtworzenie aktu urodzenia (załącznik nr 1) swoją tożsamość jako "P. S.". Ponadto pod wnioskiem widnieje własnoręczny podpis wnioskodawcy o treści "S. P.".

Z powyższych dokumentów wynika, że wnioskodawca - ojciec skarżącego -dwukrotnie oznaczył we wniosku o odtworzenie aktu urodzenia (załącznik nr 1) swoją tożsamość jako "P. S.". Ponadto pod wnioskiem widnieje własnoręczny podpis wnioskodawcy o treści "S. P.". Mimo tego Sąd Powiatowy w [...], niezgodnie z pisemnym wnioskiem wnioskodawcy, nakazał wpisanie do ksiąg stanu cywilnego personaliów "P. S." (załączniki nr 2 i 3). Ponadto wnioskodawca został pozbawiony możliwości kwestionowania postanowienia Sądu Powiatowego, na co wskazuje fakt, że na powielonym blankiecie protokołu z rozprawy wydrukowano klauzulę: "Wnioskodawca zrzeka się doręczenia nieprawomocnego postanowienia".

Analogiczny odpis postanowienia Sądu Powiatowego z [...] czerwca 1952 r., sygn. akt [...], powinien również znajdować się w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego w USC w [...]. Dodatkowo skarżący zwrócił uwagę, że na okładce akt sądowych do sygn. [...] jest wpisana jeszcze inna wersja personaliów wnioskodawcy: "S. P.". Powyższe świadczy o tym, że "akty stanu cywilnego były odtwarzane w sposób niedbały i bez uwzględniania stanowiska osób, których dotyczyły (lub zeznań świadków)". Zdaniem skarżącego, przyczyny tego stanu rzeczy zostały wskazane w poprzednich pismach procesowych.

W tym stanie faktycznym skarżący uważa, że stwierdzić należy, że akt urodzenia ojca skarżącego, odtworzony w oparciu o postanowienie Sądu Powiatowego w [...] z [...] czerwca 1952 r. zawiera zniekształconą (spolszczoną) wersję imienia wnioskodawcy - niezgodną z tą, jaka była wpisana pierwotnie w zaginionej księdze urodzeń USC w [...] pod numerem [...]. Znajduje to potwierdzenie w treści aktu małżeństwa rodziców skarżącego: P. i H. S. z domu S., sporządzonego pierwotnie w zaginionej księdze małżeństw Urzędu Stanu Cywilnego w [...] (Standesamt Lötzen) dnia [...]listopada 1931 r. pod numerem [...]. Odpis tego aktu (poświadczony za zgodność z oryginałem przez I Urząd Stanu Cywilnego w [...]) i przetłumaczony z języka niemieckiego na język polski przez tłumacza przysięgłego języka niemieckiego mgr E. W., stanowi załącznik nr 8 do poprzedniego pisma procesowego skarżącego z 24 kwietnia 2018 r. O przeprowadzenie przez Sąd dowodu również z tego dokumentu skarżący wnioskował w poprzednim piśmie procesowym. Skarżący dodał również, że ojciec skarżącego nie miał możliwości sprostowania odtworzonego w oparciu o postanowienie Sądu Powiatowego w [...] własnego aktu urodzenia, bowiem zmarł niecały rok później (1 kwietnia 1953 r.). Skarżący podtrzymał wniosek o uwzględnienie skargi i uznanie bezskuteczności czynności materialno-technicznej dokonanej przez kierownika USC dnia [...] marca 2018 r., a polegającej na sprostowaniu z urzędu aktu urodzenia H. S., ozn. aktu: [...].

Na rozprawie w dniu 22 maja 2018 r. Sąd I instancji dopuścił dowód z:

1) wniosku z 5 maja 1952 r., skierowanego do Sądu Powiatowego w [...] przez P. S., ur. [...] czerwca 1899 r. w [...] "o odtworzenie metryki urodzenia";

2) protokołu z 5 czerwca 1952 r. z posiedzenia jawnego Sądu Powiatowego w [...] "w sprawie z wniosku P. S. o odtworzenie treści aktu urodzenia wnioskodawcy", sygn. akt [...];

3) postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z [...] czerwca 1952 r. w sprawie odtworzenia metryki urodzenia P. S., sygn. akt [...];

4) okładki akt sądowych Sądu Powiatowego w [...] do sprawy o sygn. akt [...] – "wniosek odtworzenie metryki urodzenia";

5) odpisu zupełnego aktu małżeństwa P. i H. S. z domu S. (rodziców skarżącego), sporządzonego pierwotnie w zaginionej księdze małżeństw USC w [...] z [...] listopada 1931 r. pod numerem [...] wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka niemieckiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: Sąd I instancji) w uzasadnieniu wyroku z 4 czerwca 2018 r., sygn. II SA/Ol 255/18 wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowił art. 35 ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 2064 ze zm., dalej: p.a.s.c.). Sąd I instancji wyjaśnił, że w realiach niniejszej sprawy sprostowanie przez kierownika USC w dniu [...] marca 2018 r. aktu urodzenia skarżącego w zakresie imion jego rodziców w oparciu o ich akt małżeństwa, uprzednio także sprostowany w zakresie m. in. imienia ojca skarżącego, wprost pozostaje w zgodzie z materialnoprawną przesłanką dokonania rzeczonej czynności materialno-technicznej. Zdaniem Sądu I instancji, analizowane sprostowanie nie jest wyrazem prymatu dokonania tej czynności z urzędu przed prostowaniem na wniosek, skoro art. 35 ust. 3 p.a.s.c. statuuje alternatywne i równorzędne sposoby zainicjowania dokonania przedmiotowej czynności. Sąd I instancji odnosząc się do zarzutu błędnej wykładni art. 35 ust. 1 i ust. 3 p.a.s.c. definiowanej jako bezwzględny obowiązek sprostowania aktu stanu cywilnego w sytuacji niezgodności, o której mowa w przywołanym artykule, przypomniał legalną definicję stanu cywilnego (jego istotę) zawartą w art. 2 ust. 1 tej ustawy.

Według Sądu I instancji, art. 3 p.a.s.c., nadaje aktom stanu cywilnego szczególną rangę dowodową, stanowią one, bowiem wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, co w tym zakresie jest odstępstwem od swobodnej teorii dowodowej, której hołduje art. 75 ust. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. 2017 r. poz. 1257), na rzecz formalnej teorii dowodów, tj. wprowadza obowiązek udowadniania pewnych faktów jedynie za pomocą określonych dowodów. Zdaniem Sądu I instancji, mając na uwadze znaczenie akt stanu cywilnego dla sytuacji prawnej obywatela uznać należy, że spełniają one swój ustawowy cel jedynie w sytuacji, kiedy są rzetelne, a tą cechę zapewniają instytucje przewidziane ustawą, którymi – poza aktem stanu cywilnego - są wzmianka dodatkowa, (art. 24), przypis (art. 25), sprostowanie (art. 35), uzupełnienie (art. 37), unieważnienia aktu stanu cywilnego lub dołączonej do niego wzmianki dodatkowej (art. 39), czy wreszcie ustalenie treści aktu stanu cywilnego (art. 40 ustawy). W tym też kontekście sprostowanie aktu stanu cywilnego z urzędu realizuje ustawową funkcję aktu stanu cywilnego, którym jest wpis (o urodzeniu, małżeństwie albo zgonie w rejestrze stanu cywilnego) wraz z treścią późniejszych wpisów wpływających na treść lub ważność tego aktu (art. 2 ust. 3 p.a.s.c.).

W ocenie Sądu I instancji, skoro skarżona czynność sprostowania aktu stanu cywilnego miała podstawę w art. 35 p.a.s.c., a przeto spełniała cel ustawy, to nie mogła jednocześnie pozostawać w sprzeczności z uregulowaniami innych ustaw, w tym ustawy z 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (w tym z jej art. 4 ust. 1 pkt 3). Sąd I instancji uznał, że sprostowanie nie narusza przywołanych w skardze uregulowań Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 83 z 30.03.2010, dalej: KPP). Dla zastosowania przez Sąd Karty na poziomie krajowym – abstrahując od jej mocy obowiązującej w polskim porządku prawnym - fundamentalne znacznie ma właściwa wykładnia art. 51 ust. 1 KPP. Zatem KPP nie wiąże państwa członkowskie w pełnym zakresie obowiązywania prawa krajowego, ale w tym dziedzinach, które należą do kompetencji UE. Podmiotami zobowiązanymi są UE, instytucje unijne i jednostki organizacyjne UE przy poszanowaniu zasady pomocniczości, oraz państwa członkowskie, ale tylko wtedy, gdy wykonują one prawo unijne. Wskazane zastrzeżenie oznacza, że KPP wiąże państwa jedynie w zakresie wykonywania prawa unijnego, a nie w całej sferze obowiązywania prawa krajowego. W rezultacie powyższego zarzut naruszenia postanowień Karty może być podnoszony jedynie w sytuacji, gdy w sprawie mają zastosowanie lub powinny mieć zastosowanie, inne niż Karta, przepisy prawa Unii Europejskiej, a zatem postanowienia Karty mają względem prawa Unii Europejskiej subsydiarny charakter.

Według Sądu I instancji, skarżona czynność nie narusza art. 17 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 16 grudnia 1966 r., (Dz. U. z 1977 r. nr 38, poz. 167) chroniącego przed narażeniem lub bezprawną ingerencją w życie prywatne i rodzinne, jak również art. 47 Konstytucji RP (ochrona życia prywatnego i rodzinnego).

W skardze kasacyjnej H. S. reprezentowany przez r. pr. P. B. zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji. Sądowi I instancji zarzucono:

1) w trybie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania:

a) art. 141 § 4 oraz art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w związku z art. 223 i art. 227 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 155 ze zm.) w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się przez Sąd a quo w uzasadnieniu wyroku (w części zawierającej ustalenia faktyczne i ocenę dowodów) do przeprowadzonego na rozprawie dnia 22 maja 2018 r. uzupełniającego dowodu z dokumentów w postaci:

- przedstawionego przy piśmie procesowym skarżącego z 24 kwietnia 2018 r. odpisu aktu małżeństwa rodziców skarżącego – P. i H. S. z d. S. z dnia [...] listopada 1931 r., sporządzonego pierwotnie w zaginionej księdze małżeństw USC w [...] pod numerem [...] oraz

- przedstawionych przy piśmie procesowym przygotowawczym skarżącego z dnia 4 maja 2018 r. uwierzytelnionych odpisów akt postępowania przed Sądem Powiatowym w [...], sygn. akt [...], zakończonego postanowieniem z dnia [...] czerwca 1952r. w sprawie odtworzenia metryki urodzenia ojca skarżącego – P. S.,

podczas gdy dowody te dotyczyły faktów i okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zaś ich wiarygodność i moc dowodowa powinna być przedmiotem oceny Sądu w ramach wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Naruszenie wskazanych wyżej przepisów miało wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby Sąd odniósł się w uzasadnieniu skarżonego wyroku do przeprowadzonych dowodów z dokumentów i odniósł je do stanu faktycznego sprawy wynikającego z akt administracyjnych przekazanych przez organ, to wynik sprawy mógł być odmienny, gdyż zamiast oddalenia skargi, mogło nastąpić jej uwzględnienie;

b) art. 146 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 35 ust. 4 p.a.s.c. w związku z art. 47 i art. 51 ust. 4 Konstytucji RP poprzez zaakceptowanie przez WSA w Olsztynie faktu zawiadomienia skarżącego po dokonaniu sprostowania z urzędu imion rodziców w jego akcie urodzenia oraz uznanie, że powiadomienie o zamiarze sprostowania aktu spełnia wyłącznie funkcję informacyjną, a także że p.a.s.c. nie przewiduje możliwości wysłuchania i uwzględnienia sprzeciwu osoby, której akt dotyczy w zakresie prostowania błędów w aktach stanu cywilnego, podczas gdy z uwagi na gwarantowaną konstytucyjnie (a także w ratyfikowanych umowach międzynarodowych) ochronę życia prywatnego oraz prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, w tym zawartych w urzędowym zbiorze danych, takim jak rejestr stanu cywilnego, organ winien uprzednio wysłuchać osoby, której prostowany akt dotyczy i umożliwić jej przedstawienie stanowiska. Również i to naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż gdyby Sąd dostrzegł rażące naruszenie przepisów postępowania, którego dopuścił się organ, wówczas uwzględniłby skargę, a nie ją oddalił;

c) art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 823, dalej: u.m.n.) polegające na tym, że Sąd dokonując kontroli legalności działań organu administracji publicznej - nie będąc związany zarzutami skargi - nie zastosował z urzędu środka określonego w ustawie i nie uwzględnił skargi, podczas gdy zaskarżona czynność organu skutkuje naruszeniem art. 7 ust. 1 u.m.n., który proklamuje prawo osób należących do mniejszości do używania i pisowni imion i nazwisk zgodnie z zasadami pisowni języka mniejszości, w szczególności do rejestracji w aktach stanu cywilnego.

W skardze kasacyjnej wskazano, że sprostowanie aktu urodzenia skarżącego w zakresie pisowni imion jego rodziców prowadzi w istocie do przymusowej polonizacji tych imion - wbrew prawdzie materialnej, wynikającej z oryginalnych aktów stanu cywilnego (aktu urodzenia skarżącego z 1933 r. i aktu małżeństwa jego rodziców z 1931 r.), sporządzonych w języku niemieckim, których odpisy pochodzące z zaginionych ksiąg stanu cywilnego były w dyspozycji organu wraz z ich przysięgłymi tłumaczeniami na język polski;

d) art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie przez Sąd a quo skarżonego wyroku na podstawie niekompletnych akt sprawy, bowiem organ nie przekazał wraz z odpowiedzią na skargę (w formie dokumentu elektronicznego albo kopii lub wydruku dokumentu elektronicznego poświadczonych za zgodność z oryginałem) dokumentów znajdujących się w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, które stanowiły podstawę do wpisania do ksiąg stanu cywilnego odpowiednich aktów, lecz przekazał wyłącznie odpisy zupełne aktów stanu cywilnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiało składowi orzekającemu ocenę prawidłowości sporządzenia aktów stanu cywilnego, których odpisy przekazano, jak również ocenę wiarygodności i mocy dowodowej dokumentów, znajdujących się w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, które - w myśl art. 26 p.a.s.c. - stanowiły podstawę sporządzenia aktów stanu cywilnego i były przedmiotami postępowania sądowego;

2) w trybie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art. 35 ust. 1 i 3 p.a.s.c. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że powołane przepisy wprowadzają a limine bezwzględny obowiązek sprostowania aktu stanu cywilnego w sytuacji niezgodności z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego - bez względu na tkwiące w nich uchybienia, które zmniejszają ich moc dowodową;

b) art. 3 w związku z art. 2 ust. 1 w związku z art. 35 ust. 1 i 3 p.a.s.c. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że akt stanu cywilnego jest nie tylko wyłącznym dowodem na okoliczności w nim stwierdzone, tj. na urodzenie się, zawarcie małżeństwa, albo zgon danej osoby, lecz jest wyłącznym dowodem w zakresie wszystkich elementów stanu cywilnego, wymienionych w art. 2 ust. 1 p.a.s.c., w tym także na pisownię imienia osoby, przy czym w sytuacji, gdy kilka aktów stanu cywilnego dotyczących tej samej osoby lub jej wstępnych zawiera różne wersje pisowni tego samego imienia, to organ nie jest zobowiązany do wartościowania ich mocy dowodowej (w oparciu o akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego i inne akty stanu cywilnego) - w tym do uwzględnienia widocznych prima facie uchybień, które zmniejszają ich moc dowodową, lecz jest - zdaniem Sądu I instancji - zobowiązany do dokonywania z urzędu kaskadowych sprostowań aktów stanu cywilnego z uwzględnieniem wyłącznie zasady, że sprostowaniu podlega akt stwierdzający zdarzenie późniejsze w oparciu o akt stanu cywilnego lub akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego, które stwierdzają zdarzenie wcześniejsze, choćby akt stwierdzający zdarzenie wcześniejsze nie był aktem pochodzącym z rejestracji pierwotnej, lecz odtwarzanym na podstawie zeznań świadków, zaś akt stwierdzający zdarzenie późniejsze - odzwierciedlał prawdę materialną i był sporządzony w dacie zdarzenia podlegającego rejestracji albo był odtworzony wiernie w oparciu o dokument urzędowy o najwyższej mocy dowodowej, tj. odpis z księgi zaginionej;

c) art. 23 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 ze zm., dalej: k.c.) w związku z art. 2 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że w demokratycznym państwie prawnym dopuszczalne i usprawiedliwione (dla zachowania spójności systemu rejestrów państwowych) jest naruszenie dóbr osobistych skarżącego poprzez zmianę imion jego rodziców drogą kaskadowego sprostowania aktów stanu cywilnego, wbrew prawdzie materialnej wynikającej z oryginalnych aktów stanu cywilnego: urodzenia skarżącego (z 1933 r.) oraz małżeństwa jego rodziców (z 1931 r.), a skarżący nie ma prawa do zajęcia stanowiska w sprawie, a gdyby nawet je zajął, to nie miałoby ono żadnego znaczenia dla dokonania przez organ czynności materialno-technicznej w postaci sprostowania aktów stanu cywilnego;

d) art. 47 i art. 51 ust. 4 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że ingerencja organu z urzędu w akt urodzenia skarżącego, poprzedzona kaskadowymi sprostowaniami aktów stanu cywilnego jego wstępnych, nie narusza konstytucyjnie chronionego wymogu poszanowania i ochrony godności ludzkiej, w tym czci i dobrego imienia, a niewysłuchanie skarżącego przed dokonaniem sprostowań - nie narusza prawa do żądania sprostowania nieprawdziwych lub zniekształconych informacji zawartych w rejestrze stanu cywilnego, jako urzędowym zbiorze danych, przy czym skarżący posiada i przedłożył kwalifikowane środki dowodowe (odpisy zupełne aktów stanu cywilnego z ksiąg zaginionych oraz kopie akt sądowych), wskazujące na błędnie odtworzone w PRL akty stanu cywilnego wstępnych skarżącego;

e) art. 8 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm., dalej: EKPCz) oraz art. 17 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 168, dalej: MPPOiP) w związku z art. 9 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i błędne uznanie, że zmiana imion nieżyjących wstępnych skarżącego nie mieści się w sferze chronionej wymienionymi aktami prawa międzynarodowego, związanej z uczuciami, pamięcią i szacunkiem dla zmarłych osób bliskich i nie obejmuje jej pojęcie "życia prywatnego i rodzinnego", o którym mowa w art. 8 EKPCz oraz w art. 17 MPPOiP.

Wskazując na powyższe wady skarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, na podstawie art. 176 w zw. z art. 188 p.p.s.a., oraz art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

wniesiono o:

1) rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym - poza kolejnością wpływu - z uwagi na ważny interes skarżącego;

2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości;

3) rozpoznanie skargi ad meritum, bowiem istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona;

4) stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności, tj. sprostowania z urzędu aktu urodzenia "H. S.", ur. [...] grudnia 1933 r. w [...] (ozn. aktu [...]), dokonanego dnia [...] marca 2018 r. przez Kierownika USC w [...];

5) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje, według norm przepisanych.

Jednocześnie oświadczono, że na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a., zrzeczono się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto treść postawionych zarzutów i wskazano, że WSA w Olsztynie na rozprawie w dniu 22 maja 2018 r. dopuścił uzupełniające dowody z dokumentów w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. Były to dowody z archiwaliów (akta postępowania nieprocesowego przed Sądem Powiatowym w [...], dotyczące odtworzenia aktu urodzenia P. vel P. S. z 1952 r.) oraz z odpisu zupełnego aktu małżeństwa P. i H. S. z 1931 r. wraz z jego tłumaczeniem przysięgłym (akt ten nie został dotąd wprowadzony do rejestru stanu cywilnego). Fakt przeprowadzenia powyższych dowodów znalazł odzwierciedlenie w końcowym fragmencie części historycznej uzasadnienia zaskarżonego wyroku.

Natomiast w części zawierającej ustalenia faktyczne i ocenę dowodów - do przeprowadzonego dowodu z dokumentów Sąd I instancji w ogóle się nie ustosunkował. Taki sposób konstrukcji uzasadnienia orzeczenia, że Sąd nie zajmuje żadnego stanowiska wobec dowodów, których przeprowadzenie dopuścił (na zasadzie wyjątku), wskazuje na naruszenie wskazanych w tym zarzucie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Dowody te dotyczyły faktów i okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (akt małżeństwa rodziców skarżącego - odpis z zaginionej księgi stanu cywilnego oraz akt urodzenia ojca skarżącego - akta postępowania nieprocesowego przed Sądem Powiatowym w [...] w 1952 r.), zaś ich wiarygodność i moc dowodowa powinna być przedmiotem oceny Sądu w ramach wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Naruszenie wskazanych wyżej przepisów miało wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby Sąd odniósł się w uzasadnieniu skarżonego wyroku do przeprowadzonych dowodów z dokumentów i odniósł je do stanu faktycznego sprawy wynikającego z akt administracyjnych przekazanych przez organ, to dostrzegłby rozbieżności dotyczące pisowni imienia ojca skarżącego P. vel P. S. i wynik sprawy mógł być odmienny, gdyż zamiast oddalenia skargi, mogło nastąpić jej uwzględnienie.

Według skarżącego kasacyjnie, niemożliwa do akceptacji z punktu widzenia praworządności jest wykładnia art. 35 ust. 4 p.a.s.c. dokonana przez organ i zaaprobowana przez Sąd I instancji, iż sprostowania aktu stanu cywilnego można dokonać niezwłocznie po wysłaniu do osoby, której akt dotyczy, powiadomienia o zamiarze sprostowania tegoż aktu - bez upewnienia się, że adresat powiadomienie otrzymał i upłynął czas odpowiedni do zajęcia przezeń stanowiska w sprawie. Powyższe uchybienie proceduralne, o charakterze rażącym, prowadzi do naruszenia podstawowych praw osoby, której stan cywilny został potwierdzony w prostowanym akcie. Prawo do wysłuchania stanowi europejski standard procedury administracyjnej i fundamentalną gwarancję ochrony praw strony postępowania. Jest ono fundamentem wszystkich procedur stosowania prawa i jest niezbędnym elementem postępowania w demokratycznym państwie prawnym. Gwarancje procesowe uczestnika postępowania byłyby niepełne, gdyby nie możliwość zajęcia stanowiska co do całości zebranego materiału dowodowego w sprawie oraz przedstawienia argumentów za określoną wykładnią prawa oraz przedstawienia kwalifikowanych dowodów (innych aktów stanu cywilnego, z ksiąg zaginionych, którymi nie dysponuje kierownik USC). Niewątpliwie zagwarantowanie wysłuchania w postępowaniu może się przyczynić do prawidłowego rezultatu postępowania. Według skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji (w ślad za organem dokonującym czynności sprostowania aktu stanu cywilnego) przyjął, że nie ma znaczenia stanowisko osoby, której prostowany akt dotyczy i dlatego nie ma potrzeby zapewnienia prawa do wysłuchania przed dokonaniem tak głębokiej ingerencji w sferę prywatności osoby, jak sprostowanie jej aktu stanu cywilnego. Również i to rażące naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż gdyby Sąd je dostrzegł, wówczas uwzględniłby skargę, a nie ją oddalił.

W ocenie skarżącego kasacyjnie, w rozpatrywanej sprawie Sąd a quo dokonując kontroli legalności działań organu administracji publicznej - nie będąc związany zarzutami skargi - nie zastosował z urzędu środka określonego w ustawie i nie uwzględnił skargi, podczas gdy zaskarżona czynność organu skutkuje naruszeniem art. 7 ust. 1 u.m.n.

W skardze kasacyjnej wyjaśniono, że skarżący urodził się w 1933 r. w mieście [...] (obecnie: [...]), które było położone na terenie prowincji Prusy Wschodnie ówcześnie należącej do Niemiec. Zgodnie z art. 116 ust. 1 obowiązującej ustawy zasadniczej RFN z 23 maja 1949 r.: "Niemcem w rozumieniu niniejszej Ustawy Zasadniczej z zastrzeżeniem odmiennej regulacji ustawowej jest każdy, kto posiada niemiecką przynależność państwową lub kto jako uchodźca lub wypędzony narodowości niemieckiej, jego małżonek lub potomek znalazł przyjęcie na obszarze Rzeszy Niemieckiej według stanu z dnia 31 grudnia 1937 roku". Powyższe należy do notoriów i okoliczności te powinien brać pod uwagę z urzędu zarówno organ administrujący, jak i WSA w Olsztynie. Tym samym skarżący przynależy do niemieckiej mniejszości narodowej w rozumieniu u.m.n. i ma prawo do używania i pisowni imion i nazwiska zgodnie z zasadami pisowni języka mniejszości (art. 7 ust. 1 u.m.n.). Usprawiedliwiony jest wniosek, że korelatem tego prawa jest zakaz ingerencji organu w pisownię imion i nazwiska skarżącego, jak i jego przodków, którzy również urodzili się w Prusach Wschodnich.

Według skarżącego kasacyjnie, ingerencja kierownika USC w [...], sprowadzająca się do polonizacji imion rodziców skarżącego w jego akcie urodzenia, wbrew prawdzie materialnej oraz treści jego aktu urodzenia i aktu małżeństwa jego rodziców, jest naruszeniem art. 7 ust. 1 u.m.n., którego nie dostrzegł WSA w Olsztynie, a naruszenie to miało oczywisty wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie, Sąd a quo wydał orzeczenie na podstawie niekompletnych akt sprawy, bowiem organ nie przekazał wraz z odpowiedzią na skargę dokumentów znajdujących się w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego (w formie dokumentu elektronicznego albo kopii lub wydruku dokumentu elektronicznego poświadczonych za zgodność z oryginałem - art. 26 ust. 4 p.a.s.c.), które stanowiły podstawę do wpisania do ksiąg stanu cywilnego odpowiednich aktów, lecz przekazał wyłącznie odpisy zupełne aktów stanu cywilnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiało składowi orzekającemu ocenę prawidłowości sporządzenia aktów stanu cywilnego, których odpisy przekazano, jak również ocenę wiarygodności i mocy dowodowej dokumentów, znajdujących się w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego.

W ocenie skarżącego kasacyjnie, istota sporu sprowadza się do oceny dokumentów. Kierownik USC uważa, że nie ma znaczenia w jaki sposób dany akt stanu cywilnego powstał - czy został odtworzony w czasach stalinizmu, gdy łamano podstawowe prawa człowieka i wpisywano nieprawidłowe dane, co obecnie jest możliwe do weryfikacji drogą analizy aktowej, czy też powstał np. jako akt odtworzony poprzez wpisanie odpisu z księgi zaginionej, a zatem na podstawie dokumentu, który ma moc dowodową równą zaginionemu (w rzeczywistości znajdującemu się w Urzędzie Stanu Cywilnego Nr [...] w [...]) aktowi stanu cywilnego, sporządzonemu w pierwotnej rejestracji, w dacie zaistnienia zdarzenia i nie obarczonego błędami i wpływem określonej polityki władz PRL, co szczegółowo zostało opisane w skardze i dwóch pismach procesowych skarżącego, do których załączono teksty zarządzeń i pism okólnych z lat 40. i 50. ubiegłego wieku, odnoszących się do problematyki imion i nazwisk na Ziemiach Odzyskanych.

Skoro dokumentów z akt zbiorowych organ Sądowi I instancji nie przekazał, to Sąd ten powinien o nie wystąpić na podstawie art. 62 pkt 1 w związku z art. 54 § 2 p.p.s.a. Uchybiając temu obowiązkowi, naruszył art. 133 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby Sąd miał orientację, na podstawie jakich dokumentów sporządzono poszczególne akty stanu cywilnego, jakie są w nich uchybienia, to mógłby ocenić ich wiarygodność i moc dowodową - szczególnie, gdy dwa akty stwierdzają to samo zdarzenie (np. akt małżeństwa P. i H. S. - odtworzony przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] w 1961 r. i ten sam akt, jako odpis oryginału z zaginionej księgi małżeństw USC w [...] z 1931 r.). Ocena ta wpłynęłaby na rozstrzygnięcie, bowiem wykazałaby niedopuszczalność kaskadowego prostowania z urzędu poszczególnych aktów stanu cywilnego w oparciu o akt urodzenia P. vel P. S. z 1899 r., odtworzony przez Sąd Powiatowy w [...] w 1952 r.

Uzasadniając naruszenie zarzutów dotyczących prawa materialnego (art. 35 ust. 1 i 3 p.a.s.c.) skarżący kasacyjnie wskazał, że organ administrujący dokonał błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania wymienionych przepisów prawa materialnego, co polegało na przyjęciu, że wprowadzają one bezwzględny obowiązek sprostowania aktu stanu cywilnego w sytuacji niezgodności z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego. Wykładnia ta uzyskała aprobatę Sądu I instancji. Wykładni prawa materialnego, dokonanej w zaskarżonym wyroku, nie można zaakceptować i w praktyce administracyjnej innych USC nie jest ona stosowana. Świadczy o tym również brak orzecznictwa sądów administracyjnych w podobnych sprawach. Według Sądu I instancji, kaskadowe prostowanie aktów stanu cywilnego, zapoczątkowane przez Kierownika USC w [...], a dotyczące aktów skarżącego i jego wstępnych powinno być kontynuowane przez kierownika USC w [...], gdzie skarżący zawarł małżeństwo i gdzie urodził się jego syn. Gdyby art. 35 p.a.s.c. był w każdym USC interpretowany w taki sposób, jak dokonuje tego organ, a w ślad za nim WSA w Olsztynie, to sprostowaniu z urzędu powinny ulec również: akt małżeństwa skarżącego i akt urodzenia jego syna, bowiem zawierają dane niezgodne z aktami stanu cywilnego stwierdzającymi zdarzenia wcześniejsze. Prawidłowa systemowa wykładnia normy zawartej w art. 35 ust. 1 i 3 p.a.s.c. prowadzi do wniosku, że ustawodawca przewidział możliwość, a nie obowiązek sprostowania z urzędu aktów stanu cywilnego. Jest to przepis wprowadzający kompetencję dyskrecjonalną organu, nie zaś bezwzględny nakaz określonego działania.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie, w rozpatrywanej sprawie organ dokonał niewłaściwej wykładni przepisów prawa materialnego - w szczególności art. 35 ust. 1 i 3 p.a.s.c., co doprowadziło do nieodpowiedniego wykorzystania uprawnień dyskrecjonalnych w zakresie dokonywania z urzędu sprostowań aktów stanu cywilnego. Organ nie zachował właściwej relacji między negatywnymi dla praw, wolności i interesów jednostki rezultatami czynności a celem przesądzającym o jej podjęciu. Nie może być celem samym w sobie dążenie do zapewnienia "spójności systemu rejestrów państwowych" kosztem praw podstawowych jednostki, w tym prawa do godności, prywatności i poszanowania dóbr osobistych. Ponadto organ nie stosuje zasad prostowania z urzędu aktów stanu cywilnego w sposób konsekwentny i stały, bowiem w aktach USC w [...] pozostało wiele niezgodnych ze sobą aktów, których kierownik USC z urzędu nie sprostował. Ma oparcie w aktach sprawy stwierdzenie, że organ nie wziął pod uwagę szczególnych okoliczności tego przypadku, a Sąd I instancji takie działanie zaaprobował, bez refleksji nad jego konsekwencjami dla skarżącego.

Dokonywanie kaskadowych sprostowań aktów stanu cywilnego wstępnych skarżącego i jego aktu urodzenia - w szczególnych okolicznościach przypadku skarżącego, związanych z różnorodnymi uchybieniami w odtwarzanych uprzednio aktach stanu cywilnego - nie jest dopuszczalne, bowiem nie realizuje zasady prawdy materialnej, a ponadto prowadzić może do naruszenia dóbr osobistych skarżącego. Opisane działanie organu jest nadużyciem prawa. Uchybienia w odtwarzanych aktach obciążają państwo, bowiem to sądy i organy administracji tak ukształtowały ich treść, kierując się wytycznymi politycznymi oraz działając niedbale, a teraz konsekwencje tych działań i zaniedbań usiłuje się przerzucić na skarżącego.

Według skarżącego kasacyjnie, naruszone zostały zasady 1, 4 i 6, wymienione w pkt II Załącznika do Rekomendacji nr R (80) 2 Komitetu Ministrów Rady Europy z 11 marca 1980 r. dotyczącej wykonywania przez organy administracji publicznej władzy dyskrecjonalnej, co oznacza, że doszło do błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 35 ust. 1 i 3 p.a.s.c. Organ naruszył bowiem zasadę celowości, korzystając z uprawnienia dyskrecjonalnego do sprostowania aktów stanu cywilnego w imię "zachowania spójności systemu rejestrów państwowych", a nie taki jest cel ustawy p.a.s.c.; zasadę proporcjonalności, gdyż nie uwzględnił konsekwencji w sferze prawdy materialnej oraz ochrony dóbr osobistych skarżącego; wreszcie nie wziął pod uwagę szczególnych okoliczności przypadku skarżącego, wynikających z zaszłości historycznych. Powyższe nie spotkało się z właściwą reakcją WSA w Olsztynie, który zaaprobował dokonany przez organ administrujący wybór sposobu realizacji kompetencji dyskrecjonalnej z pogwałceniem praw podstawowych skarżącego i naruszeniem norm konstytucyjnych (w szczególności: art. 47 i art. 51 ust. 4 w związku z art. 2 Konstytucji RP).

W ocenie skarżącego kasacyjnie, Sąd a quo dokonał błędnej wykładni art. 3 w związku z art. 2 ust. 1 w związku z art. 35 ust. 1 i 3 p.a.s.c. i zaaprobował niewłaściwe ich zastosowanie przez organ administrujący oraz przyjął, że akt stanu cywilnego jest nie tylko wyłącznym dowodem na okoliczności w nim stwierdzone, tj. na urodzenie się, zawarcie małżeństwa, albo zgon danej osoby, lecz jest wyłącznym dowodem w zakresie wszystkich elementów stanu cywilnego, wymienionych w art. 2 ust. 1 p.a.s.c., w tym także na pisownię imienia danej osoby.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie, nie znajduje uzasadnienia w celach p.a.s.c. podejmowana przez organ praktyka sprostowań z urzędu, którym podlega akt stwierdzający zdarzenie późniejsze w oparciu o akt stanu cywilnego lub akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego, które stwierdzają zdarzenie wcześniejsze, choćby akt stwierdzający zdarzenie wcześniejsze nie był aktem pochodzącym z rejestracji pierwotnej, lecz odtwarzanym (z uchybieniami) na podstawie zeznań świadków, zaś akt stwierdzający zdarzenie późniejsze - odzwierciedlał prawdę materialną i był sporządzony w dacie zdarzenia podlegającego rejestracji albo był odtworzony wiernie w oparciu o dokument urzędowy o najwyższej mocy dowodowej, tj. odpis z księgi zaginionej. Sposób działania kierownika USC w [...] nosi wszelkie cechy nadużycia prawa, czego nie dostrzegł WSA w Olsztynie, w niewłaściwy sposób dokonując kontroli zaskarżonej czynności z zakresu administracji publicznej, polegającej na kaskadowym sprostowaniu z urzędu szeregu aktów stanu cywilnego skarżącego i jego wstępnych.

Skarżący kasacyjnie uważa, że WSA w Olsztynie aprobując działania organu naruszył art. 23 k.c. w związku z art. 2 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że w demokratycznym państwie prawnym dopuszczalne i usprawiedliwione (np. dla zachowania "spójności systemu rejestrów państwowych") jest naruszenie dóbr osobistych skarżącego poprzez zmianę imion jego rodziców drogą kaskadowego sprostowania aktów stanu cywilnego, wbrew prawdzie materialnej wynikającej z oryginalnych aktów stanu cywilnego: urodzenia skarżącego (z 1933 r.) oraz małżeństwa jego rodziców (z 1931 r.), a skarżący nie ma prawa do zajęcia stanowiska w sprawie, a gdyby nawet je zajął, to nie miałoby ono żadnego znaczenia dla dokonania przez organ czynności materialno-technicznej w postaci sprostowania jego aktu urodzenia.

Według skarżącego kasacyjnie, kierownik USC w [...] dokonując kaskadowego sprostowania szeregu aktów stanu cywilnego naruszył art. 47 stanowi art. 51 ust. 4 Konstytucji, gdyż miał wiedzę, które z tych aktów mają pełną moc dowodową (są sporządzone w dacie zdarzenia, albo zostały wpisane do ksiąg stanu cywilnego na podstawie odpisów z ksiąg zaginionych), a które zawierają dane niepełne lub nieprawdziwe (odtworzone z zeznań świadków w czasach stalinizmu - wbrew tym zeznaniom i wbrew treści wniosków zainteresowanych, natomiast z uwzględnieniem wytycznych z tajnych i publikowanych aktów niskiej rangi, niemieszczących się dziś w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego - zarządzeń).

W piśmie procesowym, które wpłynęło do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 24 sierpnia 2018 r., skarżący kasacyjnie reprezentowany r.pr. P.B. w uzupełnieniu skargi kasacyjnej z 9 lipca 2018 r., wniósł o przeprowadzenie przez Sąd - w trybie art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) uzupełniającego dowodu z dokumentu, w postaci uwierzytelnionej kserokopii aktu urodzenia matki skarżącego, załączonego do niniejszego pisma procesowego wraz z tłumaczeniem przysięgłym. Dokument ten skarżący otrzymał po wydaniu zaskarżonego wyroku przez WSA w Olsztynie z Archiwum Państwowego w [...] - Oddział w [...], gdzie jest przechowywany w zbiorze akt USC [...] (sygn. akt [...], s. 98). Skarżący nie wiedział wcześniej o istnieniu tego dokumentu (publikacja Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych pt. Księgi metrykalne i stanu cywilnego w archiwach państwowych w Polsce. Informator, Warszawa 1998 nie zawiera informacji o przechowywaniu w zbiorach AP księgi urodzeń z USC [...] z 1904 r.).

Niewątpliwie ustalenie stanu faktycznego na podstawie dokumentów urzędowych było zadaniem kierownika USC, który z urzędu dokonał czynności materialno-technicznej sprostowania m.in. imion rodziców skarżącego, a nie zgromadził przedtem niezbędnych dowodów w sprawie, w tym aktu urodzenia matki skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skargach kasacyjnych jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Nadto zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej powołano dwie podstawy kasacyjne uregulowane w art. 174 p.p.s.a.

Po pierwsze, zasadny jest zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenie tego przepisu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozwala na przyjęcie, że Sąd I instancji dokonał należytej kontroli legalności zaskarżonej czynności. Wskazać należy, że kryterium kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określa art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), który stanowi, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie potwierdza, że Sąd I instancji przeprowadził kontrolę zaskarżonej czynności zgodnie z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z dyspozycją art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a., normując treść uzasadnienia wyroku, stanowi na gruncie p.p.s.a. odzwierciedlenie wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady budowania zaufania do organów państwa.

Budowania zaufania do Sądu nie tworzy wyjątkowo niestaranna forma (ortograficzna, gramatyczna i stylistyczna) uzasadnienia wyroku Sądu I instancji. Do skargi kasacyjnej został dołączony na dwóch stronach w formie tabel wykaz omyłek i błędów pisarskich w treści, które potwierdzają negatywną ocenę formy treści uzasadnienia wyroku Sądu I instancji. Popełnione błędy pisarskie w uzasadnieniu wyroku nie zostały zauważone przez Sąd I instancji.

Zawarte w sentencji wyroku sądu administracyjnego rozstrzygnięcie, ujęte w odpowiedniej formule procesowej jest rezultatem przeprowadzenia przez ten sąd kontroli administracji publicznej. W ujęciu ustawy p.p.s.a. podstawę prawną wyroku sądu administracyjnego stanowią te jej przepisy, które określają sposób rozstrzygnięcia sprawy w zależności od wyników postępowania sądowego. Pamiętać też należy, że przepis art. 151 p.p.s.a., (powołany przez Sąd I instancji), łączy sposób rozstrzygnięcia sprawy ze stosowaniem przepisów prawa materialnego lub przepisów regulujących dane postępowanie, w tym przypadku procedurę dotyczącą skargi na czynność kierownika USC. Dlatego dla pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia niezbędne jest odniesienie się także do tych przepisów. Z tej też przyczyny szczególne znaczenie przypisuje się uzasadnieniu wyroku, albowiem stanowi ono odzwierciedlenie przeprowadzenia przez Sąd administracyjny kontroli legalności czynności kierownika USC. Treść uzasadnienia wyroku winna potwierdzać proces badania przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonej do Sądu czynności kierownika USC. Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego dlaczego Sąd uznał zaskarżoną czynność za zgodną lub niezgodną z prawem.

W niniejszej sprawie uzasadnienie wyroku Sądu I instancji nie odpowiada wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), gdyż – jak już wyżej wskazano - z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd dokonał należytej kontroli legalności zaskarżonej czynności kierownika USC. Sąd I instancji wypowiedział się w kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w sposób lakoniczny, ogólnikowy i nie odwołując się do materiału dowodowego sprawy. Takie działanie Sądu I instancji nosi znamiona uchylenia się od dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej czynności.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest argumentacji pozwalającej "odczytać" przyczyny przyznania racji stanowisku danej strony bądź odmowy podzielenia podniesionego zarzutu. Uzasadnienie wyroku nie zawiera również przedstawienia stanowiska Sądu w kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i stosownej argumentacji natury faktycznej i prawnej.

W istotnych dla sprawy kwestiach Sąd ograniczył się do lakonicznych stwierdzeń, bez wskazania stosownych argumentów pozwalających ocenić motywy przyjęcia danego stanowiska i nie odwołując się do materiału dowodowego sprawy. Dotyczy to w szczególności dopuszczonych na rozprawie w dniu 22 maja 2018 r. dowodów z:

1) wniosku z 5 maja 1952 r., skierowanego do Sądu Powiatowego w [...] przez P. S., ur. [...] czerwca 1899 r. w [...] "o odtworzenie metryki urodzenia";

2) protokołu z 5 czerwca 1952 r. z posiedzenia jawnego Sądu Powiatowego w [...] "w sprawie z wniosku P. S. o odtworzenie treści aktu urodzenia wnioskodawcy", sygn. akt [...];

3) postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z [...] czerwca 1952 r. w sprawie odtworzenia metryki urodzenia P. S., sygn. akt [...];

4) okładki akt sądowych Sądu Powiatowego w [...] do sprawy o sygn. akt [...] – "wniosek odtworzenie metryki urodzenia";

5) odpisu zupełnego aktu małżeństwa P. i H. S. z domu S. (rodziców skarżącego), sporządzonego pierwotnie w zaginionej księdze małżeństw USC w [...] z [...] listopada 1931 r. pod numerem [...] wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka niemieckiego.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie opiera się na konkretnych aktach stanu cywilnego i dokumentach potwierdzających stan cywilny.

Przypomnieć należy, że stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Podkreślić przy tym należy, że aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są zarówno akta sądowe, jak i przedstawione sądowi administracyjnemu akta administracyjne. Zawarty w art. 133 § 1 p.p.s.a. obowiązek orzekania przez sąd administracyjny na podstawie "akt sprawy", nie wyłącza bowiem w postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwości przeprowadzenia przez sąd uzupełniającego postępowania dowodowego, czy też wzięcia pod uwagę faktów powszechnie znanych, nawet w przypadku niepowołania się na nie przez strony. Podstawą zatem orzekania przez ten sąd jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami. Sąd bierze ponadto pod uwagę fakty powszechnie znane (art. 106 § 4 p.p.s.a.), a także dowody uzupełniające z dokumentów, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a.

Skoro w niniejszej sprawie Sąd I instancji na rozprawie w dniu 22 maja 2018 r. dopuścił wskazane wyżej dowody, to należy uznać, że Sąd I instancji przeprowadził dowód uzupełniający z ww. dokumentów, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Jeśli zatem Sąd I instancji korzysta z art. 106 § 3 p.p.s.a., ustanawiającego kompetencję do przeprowadzenia ograniczonego postępowania dowodowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wówczas obciąża Sąd obowiązek oceny przeprowadzonych dowodów i zawarcie tej oceny w uzasadnieniu wyroku jak też rozważenia wpływu bądź braku wpływu na wynik sprawy dowodów dopuszczonych przez Sąd.

Jeśli natomiast Sąd I instancji dopuszcza dowód z dokumentu (art. 106 § 3 p.p.s.a.), a następnie wskazuje na dopuszczenie dowodu w uzasadnieniu wyroku (str. 4 uzasadnienia), lecz nie ocenia tego dowodu i jego wpływu na wynik sprawy, dopuszcza się naruszenia art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a.

W okolicznościach niniejszej sprawy uchybienie powyższe mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem dotyczy kwestii istotnych dla merytorycznej oceny zaskarżonej przez H. S. czynności kierownika USC.

Jest to tym bardziej istotne, że pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym przygotowawczym z 4 maja 2018r. przedstawił merytoryczne uzasadnienie wniosku o przeprowadzenie dowodu z uwierzytelnionych reprodukcji materiałów archiwalnych, wydanych przez Archiwum Państwowe w [...] - Oddział w [...].

Brak dokonania przez Sąd I instancji oceny podnoszonych przez skarżącego ww. kwestii w połączeniu z materiałem dowodowym zgromadzonym przez organ i złożonych w toku postępowania przed Sądem nasuwa uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości przeprowadzenia kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie czynności. Sąd I instancji nie ocenił pisma skarżącego z 4 maja 2018 r. w aspekcie stanowiska kierownika USC przedstawionego w: powiadomieniu z [...] marca 2018 r. znak [...] oraz notatce służbowej z [...] marca 2018 r. oraz treści wniosku skarżącego z 2 marca 2018 r. o uzupełnienie aktu urodzenia.

Nadto w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji odniósł się lakonicznie do argumentów skarżącego, powołując się ogólnikowo na zgodność z materialnoprawną przesłanką dokonania czynności materialno-technicznej.

W tym stanie rzeczy zasadny jest zarzut postawiony przez skarżącego o naruszeniu przez Sąd I instancji art. 133 § 1 i art. 106 § 3 p.p.s.a. W świetle złożonych pism w toku postępowania przed Sądem I instancji i wyjaśnieniem, czy skarżący jest w posiadaniu innych jeszcze pism wskazujących na treść akt stanu cywilnego, nie jest możliwa prawidłowa ocena charakteru tych pism. Sąd I instancji w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. może wezwać skarżącego do złożenia dokumentów, w tym pism dotyczących powyższej kwestii, jeśli takie są jeszcze w posiadaniu skarżącego.

W tej sytuacji przedwczesna jest ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.