Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 920/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-10-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41 ust. 4 pkt. 1 i 2, w zw. art. 41 ust. 6
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
article: art. 134
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Olga Żurawska- Matusiak Protokolant starszy asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 27 października 2015r na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 30 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Op 365/13 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w O. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, wyrokiem z dnia 30 grudnia 2013 r. (sygn. akt II SA/Op 365/13) oddalił skargę A.S. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w O. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie w przedmiocie umorzenia postępowania.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Nakazem z dnia [..] czerwca 2013 r. nr rej. [...], w którym jako podstawę prawną wskazano art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2012 r. poz. 404 ze zm.) w zw. z art. 41 ust. 4 pkt 2, art. 3 ust. 3 pkt 7 załącznika nr 2 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656, ze zm.), Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w O., nakazał P. S.A. w W. umieszczenie funkcjonariusza A. S., świadczącego pracę w Komendzie Regionalnej Straży Ochrony Kolei w [...] na stanowisku komendanta zmiany SOK, w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że - zgodnie z ww. punktem 7 załącznika nr 2 - do prac o szczególnym charakterze zaliczono prace wszystkich funkcjonariuszy SOK, bez względu na pełnioną funkcję. Zarząd Spółki P. S.A. uchwałą z dnia [...] maja 2010 r. nr [...], przyjął zaś wykaz stanowisk pracy, na których praca wykonywana jest w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (i wprowadził ewidencję pracowników wykonujących te prace), w którym to wykazie do prac o szczególnym charakterze zaliczono jedynie prace funkcjonariuszy SOK zatrudnionych na stanowiskach operacyjnych. Za prace o takim charakterze, nie uznano w nim więc pracy wykonywanej przez pracowników SOK na stanowiskach administracyjnych.

W związku z tym, zdaniem organu, podział funkcjonariuszy SOK na funkcjonariuszy operacyjnych i funkcjonariuszy administracyjnych był niezgodny z obowiązującym w Spółce Zakładowym Układem Zbiorowym Pracy oraz z Regulaminem Organizacyjnym Komendy Regionalnej SOK w [...]. Ponadto, zaakcentowano, że praca funkcjonariusza SOK, zatrudnionego na stanowisku dyżurnego zmiany, spełniała kryteria, określone w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, z uwagi na ponoszenie ryzyka wymagającego szczególnej odpowiedzialności i szczególnej sprawności psychofizycznej oraz zdolności, jakie winien posiadać komendant zmiany (dyżurny zmiany).

Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, na skutek odwołania wniesionego przez P. S.A. w W., Okręgowy Inspektor Pracy w O., decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. uchylił w/w decyzję i umorzył postępowanie przed organem I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia Inspektor Okręgowy wskazał, że decyzja organu I instancji była nieprawidłowa, gdyż – na zasadzie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych - właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy stosuje środki unormowane w art. 11a ustawy o PIP, przy czym zakres przedmiotowy stosowania nakazów, określonych w ww. przepisie wyznacza ustawa o emeryturach pomostowych. Przyjęty zaś w tej ustawie zakres właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz właściwość sądów powszechnych w sprawach ubezpieczeń społecznych, w tym również emerytur pomostowych, ogranicza zakres właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy do spraw, w których kwalifikacja pracowników, wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, nie jest sporna. Skoro zaś w niniejszej sprawie spór taki istniał, to uprawnionym do dokonania kwalifikacji był Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie sąd powszechny.

Powyższe, w ocenie Inspektora Okręgowego, prowadziło do uchylenia decyzji organu I instancji jako naruszającej zakres kompetencji organu Państwowej Inspekcji Pracy oraz umorzenia postępowania administracyjnego, jako bezprzedmiotowego. pracownik nie zostało zaliczone przez pracodawcę albo uprawniony organ do stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, postępowanie takie stało się bezprzedmiotowe.

Na wyżej przedstawioną decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w O. z dnia [...] lipca 2013 r. A. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której zarzucił organowi naruszenie:

- art. 41 ust. 4 pkt 1 i 2 w zw. z art. 6 ustawy o emeryturach pomostowych przez uznanie, że pracodawca w sposób zgodny z prawem prowadzi wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

- art. 107 § 1 K.p.a. przez niewyjaśnianie, na czym polega zarzucana bezprzedmiotowość postępowania;

- art. 11a ustawy o PIP przez uznanie, że inspektor pracy - wydając nakaz - naruszył swoje kompetencje.

W odpowiedzi na skargę, Okręgowy Inspektor Pracy w O. wnosił o jej oddalenie, jako nieuzasadnionej.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2013 r. uczestnik postępowania – P. S.A. - podzieliła stanowisko organu odwoławczego.

Z kolei, dopuszczony do udziału w sprawie, Ogólnopolski Związek Zawodowy SOK twierdził, że organ odwoławczy przedstawił nietrafną interpretację przepisów prawa.

Oddalając skargę – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), dalej "p.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uznał ją za niezasadną.

W uzasadnieniu wyroku – powołując się na art. 41 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych oraz art. 11a ustawy o PIP a także orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego - Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że kompetencja organów Inspekcji Pracy do wydania nakazu - na podstawie art. 11a ustawy o PIP - ogranicza się wyłącznie do spraw, w których kwalifikacja pracowników, wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, nie jest sporna. W razie sporu, właściwym do kwalifikacji stanowisk pracy jest natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie sąd powszechny. Takie – zdaniem Sądu - wyznaczenie granic rozdzielenia właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i właściwości Państwowej Inspekcji Pracy wynikało z regulacji zawartej w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2013 r. poz. 672, ze zm.) w tym w szczególności z treści art. 10 w/w ustawy.

Sąd Wojewódzki nadmienił również, iż także w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. ( sygn. akt I OPS 4/12, ONSAiWSA z 2013 r. nr 2, poz. 24) wyraźnie stwierdzono, iż sprawy o emerytury pomostowe oraz sprawy dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych. O spełnieniu warunków wymaganych do nabycia prawa do emerytury pomostowej, w tym warunku w postaci okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat, rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania - sąd powszechny. W ramach tego postępowania ustala się czy został spełniony przez pracownika warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat. Prawo do emerytury pomostowej uzależnione jest bowiem od tego, czy pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez odpowiedni okres, a nie od tego, czy był umieszczony w stosowanej ewidencji. O spełnianiu przez pracownika warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej nie może zatem – jak argumentował Sąd – przesądzać wpis do ww. ewidencji, ani decyzja administracyjna organów Państwowej Inspekcji Pracy. Prowadzenie przedmiotowej ewidencji oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem tej ewidencji ma służyć – jak wskazano w w/w uchwale -jedynie dokumentowaniu tego, że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wyłącznie porządkujący charakter wpisu do komentowanej ewidencji skutkuje z kolei uznaniem, że decyzja, wydawana przez organy Inspekcji Pracy, ma również tylko i wyłącznie charakter porządkujący. Orzeczenie to nie może zatem w sposób władczy przesądzać o obowiązku opłacania przez pracodawcę składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, a także wiązać organu ubezpieczeniowego w zakresie obowiązku uznania wykonywanej przez konkretnego pracownika pracy, jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz w konsekwencji w zakresie przyznania takiemu pracownikowi emerytury pomostowej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Wojewódzki uznał za zasadne stwierdzenie, że prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem tej ewidencji, ma służyć jedynie dokumentowaniu tego, że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w sytuacji, gdy nie istnieje spór pomiędzy pracownikiem a pracodawcą co do kwalifikacji konkretnego stanowiska do tej kategorii stanowisk pracowniczych. Rolą organu Państwowej Inspekcji Pracy w takim postępowaniu jest zaś jedynie nakazanie pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników, wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w oparciu o stan faktyczny, w którym zakwalifikowanie pracy danego pracownika do tego rodzaju prac nie jest sporne, ewentualnie, gdy spór został już rozstrzygnięty, a dane pracownika nie figurują w ewidencji. Istnienie sporu w tym względzie uniemożliwia natomiast władczą ingerencję organu Państwowej Inspekcji Pracy.

Konsekwencją powyższego – zdaniem Sądu – był brak podstaw do nakazania przez organ umieszczenia pracownika – A. S. - w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, bowiem zajmowane przez niego stanowisko pracy, nie widniało w stosownych wykazach stanowisk sporządzonych przez pracodawcę. Jednocześnie Sąd wyraził pogląd, że kontrolowane postępowanie powinno było się zakończyć wydaniem decyzji o odmowie nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze a nie o umorzeniu postępowania organu pierwszej instancji, jako bezprzedmiotowego. Stwierdzenie bowiem – jak wywodził Sąd - w konkretnych okolicznościach braku podstaw do wydania nakazu umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, które było wynikiem oceny merytorycznej sprawy, przy jednoczesnym posiadaniu przez organ kompetencji do wydawania nakazów, o jakich mowa w art. 11a ustawy o PIP, czyniło koniecznym wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Tym niemniej – zdaniem Sądu - chociaż zaskarżona decyzja w zakresie, w jakim orzeczono w niej o umorzeniu postępowania, została wydana z naruszeniem przepisów postępowania (art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.), to jednak okoliczność ta nie miała charakteru istotnego, skutkującego koniecznością jej uchylenia.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, A. S.zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu naruszenie:

1. prawa materialnego tj. art. 41 ust. 4 pkt 1 i 2 w zw. z art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. 2008 r. Nr 237 poz. 1656 ze zm.) oraz art. 11 a w zw. z art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. 2007 r. Nr 89, poz. 589 ze zm.) - poprzez ich błędną wykładnię, prowadzącą do ustalenia, że spór pomiędzy pracodawcą a pracownikiem, co do tego czy wykonuje on pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest sporem dotyczącym ubezpieczeń społecznych, a organy Państwowej Inspekcji Pracy nie są upoważnione do wydawania decyzji ingerującej w treść rejestru stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

2. przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a polegające na oddaleniu skargi i błędne przyjęcie, że postępowanie na skutek jego wniosku jest bezprzedmiotowe, podczas gdy ustalenie takie jest nieprawidłowe.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

P. S.A. w W., w piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2014 r., wnosiła o oddalenie skargi kasacyjnej jako nieuzasadnionej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

W skardze tej, wprawdzie skarżący jako zarzuty kasacyjne wskazał na obrazę prawa materialnego, w postaci naruszenia: art. 41 ust. 4 pkt 1 i 2 w zw. z art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. 2008 r. Nr 237 poz. 1656 ze zm.) oraz art. 11 a w zw. z art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. 2007 r. Nr 89, poz. 589 ze zm.), jak i przepisów postępowania, to jest: art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., to generalnie kluczowe zagadnienie, które wystąpiło w rozpoznawanej sprawi sprowadzało się do prawidłowej wykładni prawa materialnego. Istotą, wniesionej przez A. S. skargi kasacyjnej, było bowiem zakwestionowanie, dokonanej przez Sąd I instancji oceny kompetencji organów Państwowej Inspekcji Pracy odnośnie nakazania pracodawcy skarżącego (spółce P. S.A. w W.) wpisania go do ewidencji pracowników wykonujących prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych.

Zdaniem skarżącego, w sytuacji, gdy w pkt 7 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych wskazano, że prace funkcjonariuszy straży ochrony kolei należą do prac o szczególnym charakterze, to nawet przy pominięciu przez jego pracodawcę, w przyjętym, uchwałą z dnia [...] maja 2010 r. nr [...], wykazie stanowisk pracy, na których praca wykonywana jest w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jego stanowiska, organy Państwowej Inspekcji Pracy były upoważnione do nakazania pracodawcy umieszczenia jego osoby w ww. ewidencji.

Zaprezentowany w skardze kasacyjnej pogląd, należy uznać jednak za nieuzasadniony. Powyższe wynika z faktu, że - zgodnie art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 404 ze zm.) - właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.), wykreślenia go z ewidencji oraz sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Obowiązek płatnika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na ww. Fundusz, reguluje zaś art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Ponadto, ustawą o emeryturach pomostowych przyznano pracownikowi, który nie został umieszczony w ewidencji środek prawny ochrony – skargę do Państwowej Inspekcji Pracy (art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych). W następstwie zasadnej skargi właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy stosuje środki unormowane w art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Zakres przedmiotowy stosowania nakazów unormowanych w art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy wyznacza natomiast regulacja zawarta w ustawie o emeryturach pomostowych. Przyjęte zaś unormowanie, dotyczące zakresu właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ustawie o emeryturach pomostowych oraz właściwość sądów powszechnych w sprawach ubezpieczeń społecznych, w tym i emerytur pomostowych, ogranicza zakres właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. W razie sporu, właściwym do przedmiotowej kwalifikacji pracownika jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a następnie sąd powszechny. Takie wyznaczenie granic rozdzielenia właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i właściwości Państwowej Inspekcji Pracy wynika zaś z regulacji prawnej, przyjętej w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.). Zgodnie z art. 10 ust. 1 tej ustawy, przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu administracji publicznej lub państwowej jednostki organizacyjnej wniosek o wydanie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu stosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie. Udzielenie interpretacji następuje w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie (art. 10 ust. 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej). Od decyzji służy zaś odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Podkreślić też w tym miejscu trzeba, że właściwość sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w tego rodzaju sprawach wskazał Sąd Najwyższy w szeregu postanowieniach. Przykładowo, w postanowieniu z 18 stycznia 2012 r. (sygn. akt UK 113/11) Sąd Najwyższy stwierdził (cyt.): "W sprawach z odwołania od decyzji organu rentowego w przedmiocie interpretacji co do zakresu i sposobu stosowania przepisów z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie (art. 10 ust. 1 u.s.d.g.) właściwy jest sąd powszechny (sąd pracy i ubezpieczeń społecznych) (art. 83 ust. 2 u.s.u.s.)".

Odnosząc powyższe do analizowanej sprawy wyjaśnić należy, że w niniejszym przypadku wykładnia art. 41 ust. 4 pkt 2 w zw. z pkt 7 załącznika nr 2 "Wykaz prac o szczególnym charakterze" ustawy o emeryturach pomostowych budziła wątpliwości interpretacyjne, skoro płatnik składek, w przyjętym przez siebie wykazie stanowisk pracy, na których praca wykonywana jest w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (uchwała z dnia [...] maja 2010 r. nr [...]) zróżnicował prace funkcjonariuszy SOK zatrudnionych na stanowiskach operacyjnych, podlegających wpisowi w ww. ewidencji oraz prace wykonywane przez pracowników SOK na stanowiskach administracyjnych, które wpisowi do ewidencji nie podlegają. Jeżeli więc pracodawca nie uznał stanowiska pracy zajmowanego przez skarżącego jako wykonywania pracy w szczególnych warunkach, to organy Państwowej Inspekcji Pracy nie były upoważnione arbitralnie w tym przedmiocie rozstrzygać. Naruszałyby bowiem one w ten sposób przepisy regulujące zakres właściwości do orzekania przez organy Inspekcji Pracy w sprawie nakazu pracodawcy umieszczania pracowników w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, przyjmując właściwość do rozpoznawania spraw spornych, przypisanych do właściwości sądów powszechnych.

Sąd I instancji, rozstrzygając sprawę w powyższym zakresie, słusznie powołał się również na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 13 listopada 2012 r. (sygn. akt I OPS 4/12), w którym wskazano, że: "Sprawy o emerytury pomostowe oraz sprawy dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 17 stycznia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 25 i 40 ustawy o emeryturach pomostowych)".O spełnieniu warunków, wymaganych do nabycia prawa do emerytury pomostowej, w tym warunku w postaci okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat (art. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych), rozstrzyga bowiem organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania, sąd powszechny (art. 25 ustawy o emeryturach pomostowych). W ramach tego postępowania ustala się, czy został spełniony przez pracownika warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat. Tak więc, to organ rentowy, a w razie sporu i wniesienia odwołania – sąd powszechny, rozstrzyga o tym, czy przez wymagany okres co najmniej 15 lat pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W tym postępowaniu rozstrzyga się także o tym, czy była to praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, w rozumieniu art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Prawo do emerytury pomostowej zależy więc od tego, czy pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez okres co najmniej 15 lat, a nie od tego czy był umieszczony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. O tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia ten warunek nabycia prawa do emerytury pomostowej nie może więc rozstrzygać wpis do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ani decyzja administracyjna organów Państwowej Inspekcji Pracy wydana na podstawie art. 11a i art. 12 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Oznaczałoby to bowiem, że o spełnieniu przez pracownika jednego z warunków nabycia prawa do emerytury pomostowej rozstrzygają organy Państwowej Inspekcji Pracy oraz w razie wniesienia skargi – sądy administracyjne. Nie ulega zaś wątpliwości, że decyzje administracyjne wydawane przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w tych sprawach nie są objęte właściwością sądów powszechnych. Przemawia to za stanowiskiem, że prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem tej ewidencji ma służyć jedynie dokumentowaniu tego, że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Umieszczenie lub nieumieszczenie w ewidencji nie przesądza zaś o tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia ten warunek nabycia prawa do emerytury pomostowej (...). Umieszczenie w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wskazuje jedynie, że pracownik wykonuje prace na stanowisku, na którym jest wykonywana praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co nie jest równoznaczne z tym, że za takiego pracownika pracodawca ma obowiązek opłacania składek. Wskazują na to wyraźnie przepisy art. 41 ust. 1 pkt 2 oraz art. 41 ust. 4 pkt 2 i ust. 6, w których jest mowa o pracownikach »za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek«, a nie pracownikach, za których opłaca się składki. Pracownik, za którego przewidziany jest obowiązek opłacania składek, to pracownik, który wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ale ocena i rozstrzygnięcie w razie sporu, czy za takiego pracownika pracodawca jest obowiązany opłacać składki na Fundusz Emerytur Pomostowych należy do właściwości organów rentowych i sądów powszechnych. Prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 oraz centralnego rejestru pracowników, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ma ułatwić pobór składek i orzekanie w tych sprawach przez organy rentowe, a nie wyłączyć właściwość organów rentowych w tych sprawach".

Powyższe oznaczało, że dokonana przez Sąd I instancji ocena pod kątem naruszenia powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego, przez zaskarżoną decyzję, była prawidłowa.

W kwestii zarzutu procesowego, dotyczącego naruszenia art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - wprawdzie stanowisko Sądu I instancji, co do konieczności merytorycznego rozpoznania przedmiotowej sprawy, nie było zasadne, gdyż w sytuacji, w której organy Państwowej Inspekcji Pracy nie miały kompetencji do orzekania, prowadzone przed takimi organami postępowanie było bezprzedmiotowe, to jednak uchybienie to pozostawało bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Zaskarżony wyrok, pomimo częściowo wadliwego uzasadnienia, odpowiadał prawu, gdyż oddalał skargę na decyzję zgodną z prawem.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 p.p.s.a. (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. poz.658) - orzekł jak w sentencji.