Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 781/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
article: § 8
journal: Dz.U. 2007 nr 240 poz 1754
law: Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób  niepełnosprawnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz (spr.) Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia NSA Gabriela Jyż Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 lutego 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 1765/09 w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., 2. zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz D. W. kwotę 320 (trzysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę D. W. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2009 r., w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenie społeczne.

Relacjonując stan sprawy, Sąd I instancji podał, że postanowieniem z dnia [...] maja 2009 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych odmówił D. W. przywrócenia terminu do złożenia wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia do grudnia 2008 r.

Objętym skargą postanowieniem Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy postanowienie Prezesa Zarządu PFRON. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 240, poz. 1754 ze zm.) pracodawca oraz osoba niepełnosprawna wykonująca działalność gospodarczą składają informację i część I wniosku w terminie do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynął termin do opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne. W niniejszej sprawie skarżąca nie dopełniła tego obowiązku w zakreślonym terminie. Następnie organ wyjaśnił, że rozporządzeniem z dnia 14 listopada 2008 r. (Dz. U. z 2008 r. Nr 207, poz. 1304) ww. rozporządzenie zostało zmienione. Zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia zmieniającego, w przypadku osoby niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą wniosek o symbolu Wn-U oraz informację o symbolu INF-U-G o opłaconych składkach na ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia do października 2008 r. w dotychczasowym brzmieniu przekazane do Funduszu do dnia 31 grudnia 2008 r. uznaje się za skutecznie złożone. Minister Pracy i Polityki Społecznej podkreślił, że strona we wskazanym powyżej terminie nie złożyła wniosku Wn-U oraz informacji INF-U-G.

Organ podkreślił, że analiza materiału dowodowego wykazała, że strona nie spełniła przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a., umożliwiających przywrócenie wnioskowanego terminu, gdyż wraz ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu nie dopełniła czynności, dla której termin ten był ustanowiony, tj. nie złożyła wniosków o wypłatę refundacji za wyżej wskazane miesiące. Minister wskazał, że z pisma z dnia z [...] lutego 2009 r., stanowiącego prośbę o przywrócenie terminu do złożenia wniosków za okres od stycznia do listopada 2008 r. wynika, iż wśród załączników znajdują się tylko wnioski za grudzień 2008 r. oraz styczeń 2009 r. Wnioski za okres od stycznia do listopada 2008 r. zostały złożone dopiero wraz z zażaleniem na postanowienie organu I instancji.

W ocenie Ministra, nie można również uznać, że strona nie ponosi winy w uchybieniu terminowi oraz że dołożono wszelkiej staranności w dopełnieniu czynności, od których zależało uzyskanie refundacji. Skoro bowiem wnioskodawczyni powierzyła prowadzenie spraw związanych z ubezpieczeniem społecznym swojemu mężowi, mogła również powierzyć zaufanej osobie prowadzenie spraw związanych z uzyskaniem refundacji składek. W takiej sytuacji, w ocenie organu, nie można mówić, iż strona wykazała się starannością, co oznacza, że nie została spełniona przesłanka z przepisu art. 58 § 1 k.p.a. Ponadto organ zauważył, iż zgodnie z § 2 art. 58 k.p.a. strona winna w terminie siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu zwrócić się z prośbą o jego przywrócenie. Zdaniem Ministra, z informacji i wyjaśnień przesłanych przez stronę nie wynika ani przyczyna uchybienia terminowi, ani data, w której przyczyna ta ustała, co uniemożliwia organowi zbadanie, czy strona zastosowała się do dyspozycji przepisu art. 58 § 2 k.p.a.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniosła D. W.

Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie podał, że przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji może zostać dokonane w oparciu o przepis art. 58 k.p.a., a także na podstawie przepisu § 8 rozporządzenia. W art. 58 k.p.a. ustanowione zostały cztery przesłanki przywrócenia terminu. Pierwsza przesłanka, to uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku winy w uchybieniu terminu; druga, to wniesienie wniosku o przywrócenie terminu; trzecia, to dochowanie 7-dniowego terminu do wniesienia wniosku, przy czym termin ten zaczyna biec dopiero od ustania przeszkody i czwarta przesłanka, to dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony termin. Oceniając przesłanki przywrócenia terminu organ orzekający stwierdził, że strona nie uprawdopodobniła braku winy.

WSA podzielił zatem pogląd Ministra, iż z wyjaśnień strony nie wynika data ustania przyczyny uchybienia terminowi. Za bezpodstawne Sąd I instancji uznał natomiast stwierdzenie organu, że z wniosku strony nie wynika przyczyna uchybienia terminowi. Wskazaną przez stronę przyczyną uchybienia terminowi w złożeniu wniosków o wypłatę refundacji składek był bowiem stan zdrowia strony, będący konsekwencją wypadku komunikacyjnego, który to stan zdrowia na podstawie akt sprawy można określić jako tragiczny. Z kolejnych wniosków strony, WSA wyprowadził, że strona od wypadku, któremu uległa w 2006 r., przeszła 10 operacji oraz łącznie 12 pobytów w klinikach. W czasie, w którym składała wniosek była w trakcie leczenia i czekały ją kolejne operacje. W wyniku wypadku, strona przebywała w szpitalu w 2006 r. sześciokrotne; w 2007 r. w lutym oraz w lipcu; w 2008 r. od 26 sierpnia do 1 września i w 2009 r. w marcu. Obecnie skarżąca posiada orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy "w związku ze stanem narządu wzroku". Następnie Sąd stwierdził, że wobec niezłożenia równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu wniosków o wypłatę refundacji, organ orzekający zobowiązany był wezwać stronę do uzupełnienia tego braku formalnego wniosku w trybie art. 64 § 2 k.p.a., czego jednak nie uczynił.

Następnie WSA wyjaśnił, że w § 8 rozporządzenia z dnia 13 grudnia 2007 r. ustanowione zostały dwie przesłanki przywrócenia terminu: pierwsza, to uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu, druga, to wniesienie wniosku przez osobę zainteresowaną. Te dwie przesłanki są identyczne jak przesłanka pierwsza i druga z art. 58 k.p.a. Odnosząc się do tych przesłanek na tle niniejszej sprawy, WSA podzielił stanowisko Ministra Pracy i Polityki Społecznej w tym zakresie, w którym organ stwierdził, że nie można uznać, że strona nie ponosi winy w uchybieniu terminowi oraz że dołożyła wszelkiej staranności w dopełnieniu czynności, od których zależało uzyskanie refundacji. W sytuacji bowiem, gdy strona nie była w stanie samodzielnie składać wniosków o wypłatę refundacji składek, mogła w tym zakresie korzystać z pomocy pełnomocnika - męża, który prowadził jej sprawy, opłacając np. składki ZUS. Nieskorzystanie z tej możliwości wykluczało według Sądu I instancji przyjęcie braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosków o refundację.

Z wyżej opisanych przyczyn Sąd, pomimo stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, uznał, że naruszenie tych przepisów nie miało wpływu na jego wynik, bowiem nie została spełniona przesłanka braku winy w uchybieniu terminu, brak było więc podstaw do przywrócenia terminu na podstawie art. 58 k.p.a. oraz na podstawie § 8 rozporządzenia z dnia 13 grudnia 2007 r. Wobec powyższego WSA orzekł, powołując w podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła D. W., zaskarżając to orzeczenie w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W., a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie:

1) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub zastosowanie:

- § 8 rozporządzenia z dnia 13 grudnia 2007 r. poprzez nietrafne przyjęcie, że pomimo złożenia przez skarżącą stosownej prośby oraz uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi, przepis ten wyklucza możliwość przywrócenia uchybionego terminu do złożenia wniosków o refundację składek na ubezpieczenie społeczne wobec nieuprawdopodobnienia braku winy w przypadku skarżącej, która cierpi na przewlekłą chorobą będącą rezultatem wypadku komunikacyjnego, wykluczającą możliwość samodzielnego prowadzenia przez nią jej spraw, a składki za nią opłaca tymczasowo jej mąż, bez wyraźnego umocowania, co miało wpływ na wynik postępowania;

2) przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi:

- art. 1 §1 i §2 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych w związku z art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., 10 §1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 75 § 1 i §2 k.p.a., art. 77 §1 i § 2 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 124 § 2 k.p.a. wobec niedostrzeżenia przez Sąd I instancji, że organ administracyjny nie zgromadził w sprawie całego materiału dowodowego, w szczególności materiału dowodowego dotyczącego stanu zdrowia skarżącej i jej zdolności do prowadzenia swoich spraw, a także treści i zakresu rzekomego umocowania jej męża do prowadzenia jej spraw, które to okoliczności uprawdopodabniały brak zawinienia w uchybieniu terminowi do złożenia wniosków przez skarżącą, co jest jedną z przesłanek przywrócenia terminu z § 8 rozporządzenia z dnia 13 grudnia 2007 r. i co miało wpływ na wynik postępowania;

- art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.p. w związku z art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., 10 §1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 75 § 1 i § 2 k.p.a., art. 77 §1 i § 2 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 124 § 2 k.p.a. wobec niedostrzeżenia przez Sąd I instancji, że organ administracyjny załatwił sprawę z naruszeniem indywidualnego interesu skarżącej i w konsekwencji nietrafnie, to jest z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 §1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 75 § 1 i §2 k.p.a., art. 77 §1 i § 2 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 124 § 2 k.p.a., i bezpodstawnie uznał, że skarżącej należy odmówić przywrócenia terminu do złożenia wniosków o refundację składek na ubezpieczenie społeczne, co miało wypływ na wynik postępowania;

- art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.p. w związku z art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., 10 §1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 75 § 1 i §2 k.p.a., art. 77 §1 i § 2 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 124 § 2 k.p.a. wobec niedostrzeżenia przez Sąd I instancji, że organ administracyjny nie rozpatrzył całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie uwzględnił i niewłaściwie ocenił stan zdrowia skarżącej oraz jej zdolności do prowadzenia swoich spraw i treści oraz zakresu rzekomego umocowania jej męża do prowadzenia jej spraw, będących okolicznościami uprawdopodabniającymi brak zawinienia w uchybieniu terminowi do złożenia wniosków przez skarżącą, co jest jedną z przesłanek przywrócenia terminu z § 8 rozporządzenia z dnia 13 grudnia 2007 r., co miało wpływ na wynik postępowania;

- art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.p. w związku z art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., 10 §1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 75 § 1 i § 2 k.p.a., art. 77 §1 i § 2 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 124 § 2 k.p.a. wobec niedostrzeżenia przez Sąd I instancji, że organ administracyjny dokonał niewłaściwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co skutkowało uznaniem, iż skoro stan zdrowia skarżącej wykluczał możliwość samodzielnego prowadzenia przez nią swoich spraw, a składki na ubezpieczenie społeczne opłacał za nią mąż, to skarżąca pomimo swojego stanu zdrowia mogła go również umocować do ubiegania się o refundację tych składek, co miało wpływ na wynik postępowania;

- art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.p. w związku z art. 3 § 2 p.p.s.a. i art. 134 §1 p.p.s.a. wobec niezbadania przez Sąd I instancji i niewyjaśnienie całego stanu faktycznego istotnego dla sprawy i treści wydanego rozstrzygnięcia, niezrealizowanie przez Sąd I instancji kontrolnej funkcji postępowania przed sądem pierwszej instancji oraz nieprzeprowadzenie przez Sąd I instancji kontroli postępowania organu administracyjnego pod względem zgodności z prawem w przedmiotowej sprawie, to jest zgodności postępowania organu administracyjnego z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., 10 § 1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 75 § 1 i § 2 k.p.a., art. 77 § 1 i § 2 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 124 § 2 k.p.a., co miało wpływ na wynik postępowania;

- art. 141 § 4 w związku z art. 3 § 2 p.p.s.a. i art. 134 §1 p.p.s.a. wobec niezbadania i niezgromadzenia przez Sad I instancji całego materiału dowodowego w sprawie, co skutkowało nieustaleniem pełnego i rzeczywistego stanu faktycznego istotnego dla sprawy, w tym w szczególności nieustaleniem rzeczywistego stanu zdrowia skarżącej i jej zdolności do kierowania swoimi sprawami oraz treści i zakresu ewentualnego umocowania jej męża do prowadzenia jej spraw, co skutkowało nieuznaniem tych okoliczności za wystarczające, by spełnić przesłankę uprawdopodobnienia braku winy i przywrócenia terminu z § 8 rozporządzenia z dnia 13 grudnia 2007 r., co miało wpływ na wynik postępowania;

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ oraz lit. a/ oraz art. 134 §1 p.p.s.a przez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji, iż organ administracyjny w sposób dowolny i sprzeczny z materiałem dowodowym zgromadzonym w postępowaniu ocenił stan zdrowia skarżącej oraz jej zdolności do prowadzenia swoich spraw, to jest z naruszeniem 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., 10 §1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 75 § 1 i §2 k.p.a., art. 77 §1 i § 2 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 124 § 2 k.p.a., co skutkowało nieuznaniem tych okoliczności za wystarczające, by spełnić przesłankę przywrócenia terminu z § 8 rozporządzenia z dnia 13 grudnia 2007 r. i miało wpływ na wynik postępowania.

Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że Sąd I instancji nie zauważył, że skarżąca w swojej prośbie o przywrócenie terminu z dnia [...] lutego 2009 r. wskazała m.in., iż jej stan zdrowia jest ciężki, że "uległa poważnemu wypadkowi komunikacyjnemu", "przeszła 9 operacji" i jest nadal w trakcie leczenia. Stan zdrowia skarżącej był w dacie [...] lutego 2009 r. tego rodzaju, że umożliwiał jej wystąpienie o przywrócenie terminu do złożenia wniosków o refundację składek na ubezpieczenie społeczne w rozumieniu § 8 rozporządzenia. Mąż skarżącej opłacał wprawdzie składki na ubezpieczenie społeczne skarżącej, nie był on jednak umocowany do dokonywania tych czynności w sposób jednoznaczny ani tym bardziej do ubiegania się o refundację składek. Strona skarżąca zarzuciła, że jej mąż działał na zasadzie art. 29 k.r. i o. wobec przemijającej przeszkody niepozwalającej jej samodzielnie opłacać składek na ubezpieczenie zdrowotne. Nie uwzględniając tego Sąd I instancji dokonał nietrafnej wykładni § 8 rozporządzenia i pomimo powyższych okoliczności nie uznał za spełnione przesłanek z § 8 tego rozporządzenia, co miało wpływ na wynik sprawy. Zatem w dacie wniesienia przez skarżącą prośby o przywrócenie terminu działaniem wystarczającym było zbadanie stanu zdrowia skarżącej przed wniesieniem prośby oraz tego, czy mogła ona wówczas w pełni samodzielnie prowadzić swoje sprawy, w tym ustalać przysługujące jej uprawnienia w zakresie refundacji składek oraz udzielać w tym zakresie pełnomocnictw. Organ administracyjny nie dokonał takich działań, co powinien zauważyć Sąd I instancji. Sąd nie zauważył również, iż negatywne załatwienie prośby skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia wniosków o refundację składek na ubezpieczenie społeczne nastąpiło również bez dokonania rzetelnej i wnikliwej oceny materiału dowodowego, to jest wobec nieustalenia ewentualnego istnienia i zakresu umocowania męża skarżącej oraz stanu zdrowia skarżącej i jej zdolności do samodzielnego prowadzenia swoich spraw, to jest także z naruszeniem indywidualnego interesu skarżącej, co miało wpływ na wynik postępowania. Wobec powyższego, według skarżącej, WSA powinien zatem zauważyć, że organ nie miał podstaw, aby przesądzić w sposób jednoznaczny, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy za uchybienie terminowi do złożenia wniosków o refundację składek.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Przystępując do jej rozpoznania należy zauważyć, że stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że zakres sądowego rozpoznania sprawy, poza nieważnością postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi, jest ograniczony do zarzutów podniesionych przez autora skargi kasacyjnej.

Przedmiotem kontroli Sądu I instancji było postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej, którym utrzymano w mocy postanowienie organu pierwszej instancji odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenie społeczne za poszczególne miesiące 2008 roku.

Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, organ administracji publicznej winien ocenić, czy zostały spełnione przesłanki uzasadniające uwzględnienie prośby skarżącej o przywrócenie terminu także przy uwzględnieniu treści § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 240, poz. 1754 ze zm.) – dalej rozporządzenie. Stosownie do § 8 rozporządzenia, terminy, o których mowa w § 3 ust. 1, 2 i 4, § 4 ust. 1 i 2, § 6 ust. 2 oraz § 9 ust. 1, przywraca się na prośbę wnioskodawcy, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.

Ocena braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek należy do organu, do którego strona występuje z tego rodzaju prośbą (wnioskiem). Dokonana ocena powinna uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy. Brak winy jako przesłanka przywrócenia terminu, nie może być oceniany w oderwaniu od przewidzianego w § 8 rozporządzenia wymagania odnośnie do treści wniosku wymagającego tylko uprawdopodobnienia, tj. przytoczenia twierdzeń i wskazania okoliczności uzasadniających, z których wynika przekonanie o prawdziwości tych twierdzeń strony. Ta argumentacja ma być oczywiście przekonywującą. Uprawdopodobnienie oznacza również złagodzenie rygorów dowodowych odnośnie do okoliczności usprawiedliwiających niedopełnienie danej czynności w terminie. Brak winy podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy. Trudności, przeszkody uniemożliwiające stronie dokonanie czynności nie muszą mieć charakteru zdarzeń nadzwyczajnych.

Przy ocenie winy należy kierować się ogólnymi zasadami z postępowania administracyjnego. Pożądany jest tu kompromis (art. 7 k.p.a.) pomiędzy interesem społecznym a słusznym interesem strony, polegający na tym, aby z jednej strony nie dochodziło do pochopnego przywracania terminu i niepewności stosunków prawnych, z drugiej zaś strony, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do dochodzenia przysługujących jej uprawnień. Ocena tych przesłanek musi odbywać się z odwołaniem do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności konkretnego przypadku, przy uwzględnieniu wszelkich koniecznych środków dowodowych z uwzględnieniem słusznego interesu strony, a wszelkie niejasności i niedopowiedzenia nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść. Oczywistym przy tym jest, że to osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli ma uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i nie można jej było przezwyciężyć. Istotny jest też rodzaj przeszkody, a więc to, czy powodowała ona tylko utrudnienie w dotrzymaniu terminu, czy też uniemożliwiała jego dotrzymanie.

Ocena braku winy nie może abstrahować od będącej udziałem strony subiektywnej oceny stanu rzeczy (sprawy) uwzględniającej stopień jej wykształcenia, posiadanej wiedzy prawniczej oraz doświadczenia życiowego (por. post. Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1994 r., sygn. akt I PRN 21/94, opubl. OSNP 1994/5/85). W sytuacji gdy przyczyną uchybienia terminowi jest stan zdrowia, to istotnym jest też rozważenie na tle konkretnych okoliczności, czy stan ten uniemożliwiał podjęcie działań osobiście, a także skorzystanie z pomocy innych osób (por. post. Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2005 r., sygn. akt II PZ 20/05, opubl. OSNP 2006/13-14/214).

W rozpoznawanej sprawie, w kwestii oceny spełnienia przesłanki uprawdopodobnienia braku winy, Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, iż skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy oraz że nie można uznać, iż dołożyła wszelkiej staranności w dopełnieniu czynności, od których zależało uzyskanie refundacji.

Sąd I instancji zaakceptował też stanowisko organu, iż w sytuacji gdy skarżąca z uwagi na stan zdrowia nie była w stanie samodzielnie składać wniosków o wypłatę refundacji składek, mogła w tym zakresie korzystać z pomocy pełnomocnika – męża, który prowadził jej sprawy, opłacając np. składki ZUS.

Stanowisko to budzi zastrzeżenia w świetle powyższych rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczących oceny braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności, w szczególności wobec zarzutu skarżącej, iż jej mąż opłacał składki ZUS w czasie jej choroby nie w oparciu o udzielone mu przez nią pełnomocnictwo, lecz działając w ramach uprawnień z art. 29 k.r.i o.

W myśl art. 29 k.r.i o. w razie przemijającej przeszkody, która dotyczy jednego z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu, drugi małżonek może za niego działać w sprawach zwykłego zarządu, w szczególności może bez pełnomocnictwa pobierać przypadające należności, chyba że sprzeciwia się temu małżonek, którego przeszkoda dotyczy. Względem osób trzecich sprzeciw jest skuteczny, jeżeli był im wiadomy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w kwestii, czy działanie przez małżonka w ramach umocowania z art. 29 k.r.i o. jest jego uprawnieniem, czy też obowiązkiem, należy przychylić się do poglądu, że to ustawowe umocowanie do działania przez współmałżonka ma charakter uprawnienia. Za poglądem tym przemawia sformułowanie zawarte w art. 29 k.r.i o., a zwłaszcza dwukrotnie użyty w tym przepisie wyraz "może" a nie "powinien" lub "ma obowiązek", a nadto możliwość wyrażenia sprzeciwu przez małżonka, którego dotyczy przeszkoda. Okoliczności te wskazują na to, że wolą ustawodawcy było ustanowienie jedynie możliwości działania za współmałżonka, a nie obowiązku takiego działania (por. "Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem", J. Ignatowicz, K. Piasecki, J. Pietrzykowski, J. Winiarz, Wyd. Prawnicze, W-wa 1990, s. 141).

Uwzględniając powyższe, trafnie zarzuca skarżąca, że skoro bezspornym jest, iż przyczyną uchybienia terminowi w złożeniu wniosków o wypłatę refundacji składek był jej stan zdrowia, jako konsekwencja wypadku komunikacyjnego, który Sąd I instancji ocenił "jako tragiczny", to należało rozważyć nie tylko to, czy ten stan zdrowia zezwalał jej na samodzielne prowadzenie swoich spraw, ale przede wszystkim i to, czy w związku z tak tragicznym stanem zdrowia skarżąca mogła umocować męża do ubiegania się o refundację składek. Istotnym jest także i to, czy w związku z wypadkiem komunikacyjnym, któremu uległa skarżąca, oraz związanym z tym długotrwałym procesem leczenia jej mąż w ramach przysługujących mu uprawnień z art. 29 k.r.i o. mógł podejmować jakiekolwiek działania dotyczące ubiegania się o refundację składek na rzecz skarżącej.

W okolicznościach niniejszej sprawy to fakt uprawdopodobnienia braku winy, a nie fakt choroby będącej wynikiem wypadku komunikacyjnego, powinien podlegać czynnościom dowodowym i ocenie organu. Obowiązkiem Sądu I instancji było natomiast przeprowadzenie pełnej oceny zaskarżonego postanowienia w wyżej przedstawionym zakresie. Trafnie przy tym zarzuca skarżąca, że Sąd I instancji przy ocenie spełnienia przewidzianej w § 8 rozporządzenia przesłanki uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi nie rozważył uregulowań wynikających z art. 29 k.r.i o. Tym samym należało uznać za trafny zarzut błędnej wykładni § 8 rozporządzenia w zakresie sformułowanym w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej. Powyższe dowodzi, że trafne są też zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, bowiem wobec błędnej wykładni § 8 rozporządzenia nie można uznać, że prawidłowa jest, dokonana przez Sąd I instancji, ocena przyjętych przez orzekające organy ustaleń faktycznych i sposób przeprowadzenia czynności dowodowych.

Powyższe oznacza, że przy przedstawionej przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładni § 8 rozporządzenia, Sąd I instancji ponownie oceni, czy zaskarżone postanowienie nie narusza reguł postępowania administracyjnego co do gromadzenia i oceny materiału dowodowego.

Z przyczyn wyżej wskazanych Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 203 pkt 1 p.p.s.a.