Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1441/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji w części, w części uchylono, w części oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, art. 28 ust. 3 pkt 1-6, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1441/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 listopada 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2010 r., sprawy ze skargi Z. W., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 28 czerwca 2010 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji w części dotyczącej odmowy umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za miesiące kwiecień, wrzesień, październik, listopad 2008r. II. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję w części odmawiającej umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za miesiące od października 2006r. do marca 2008r., od maja 2008r. do sierpnia 2008r. i od grudnia 2008r. do czerwca 2009r. III. skargę oddala w zakresie w jakim zaskarżoną decyzją uchylono i umorzono postępowanie.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 6 maja 2010 r., nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Z. W. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2006 r. do lipca 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 7.317,40 zł.

Decyzje te zapadły w następującym stanie faktycznym. W dniu 10 lutego 2010 r. do ZUS wpłynął wniosek Z. W. o umorzenie w całości jego należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z należnymi odsetkami za okresy od października 2006 r. do marca 2008 r., od maja 2008 r. do sierpnia 2008 r. i od grudnia 2008 r. do czerwca 2009 r. W uzasadnieniu wniosku zobowiązany podał, że problem z zapłatą składek pojawił się w związku z trudną i pogarszającą się kondycją finansową prowadzonej przez wnioskodawcę małej firmy transportowej, obecnie działalność gospodarcza została zawieszona. Zobowiązany zaznaczył, że znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji życiowej, finansowej i zdrowotnej. Ma ponad 70 lat, cierpi na tzw. "chorobę wibracyjną" w stadium zaawansowanym, ponadto doskwiera mu szereg innych chorób (do wniosku została dołączona obszerna dokumentacja lekarska). Jedynym źródłem dochodu jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.494 zł miesięcznie, a ma na utrzymaniu bezrobotnych syna i synową oraz trójkę wnucząt, w tym jedno niepełnosprawne.

ZUS Oddział dokonał w toku postępowania następujących ustaleń. Z.W. prowadził działalność gospodarczą w okresie od 1973 do 27 sierpnia 2009 r., a począwszy od dnia 28 sierpnia 2009 r. działalność ta została zwieszona na okres 24 miesięcy. W 2007 r. osiągnął przychód w wysokości 65.485 zł, a w 2008 r. 41.250 zł. Wnioskodawca nie posiada zaległości podatkowych, obecnie źródłem dochodu jest emerytura w kwocie 1.494,66 zł oraz emerytura żony z KRUS w kwocie 683,86 zł. Zobowiązanego nie obciążają żadne kredyty i pożyczki, choć według oświadczenia pomaga swojemu synowi oraz synowej, którzy są bezrobotni, a muszą spłacać kredyt hipoteczny w kwocie 90.000 zł i mają na utrzymaniu trójkę dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne od urodzenia, ale obecnie nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki. Organ ustalił również, że Z. W. w ewidencji gruntów figuruje jako współwłaściciel działek, z których część została wydzierżawiona w zamian za obowiązek opłacania przez posiadacza podatku rolnego. Ponadto jest właścicielem samochodu osobowego marki VOLVO 440, rok produkcji 1997, ciągnika rolniczego URSUS C 360 z 1973 r., dwóch samochodów ciężarowych, z których jeden marki Steyr został decyzją Starosty M. czasowo wycofany z ruchu, a także przyczepy ciężarowej marki SZAP z 1980 r.

Organ stwierdził nadto, że zobowiązany udokumentował wydatki na energię elektryczną na kwoty 244,68 zł i 210,38 zł.

W tak ustalonym przez organ ZUS stanie faktycznym sprawy odmówiono stronie umorzenia wskazanych wyżej należności z tytułu składek. Organ rentowy uznał bowiem, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j., Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585) ani też przesłanki o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, iż umorzenie to może mieć miejsce tylko i wyłącznie w przypadku całkowitej nieosiągalności zaległych składek, które to przypadki, wymienione enumeratywnie w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, organ ZUS przytoczył.

Ponadto wskazano, iż na podstawie delegacji ustawowej z art. 28 ust. 3a i 3b powołanej ustawy istnieje możliwość umorzenia zaległych składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w przypadku płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi. Możliwość taką precyzuje obecnie przepis § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek w sytuacji, gdy zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy bądź sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ ZUS wyjaśnił, iż może to mieć miejsce w takich przypadkach jak poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej albo innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak również przewlekłej choroby zobowiązanego bądź członka jego rodziny, nad którym musiałby sprawować on opiekę. Ponadto umorzenie jest możliwe, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Podkreślono także, to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia faktów, na które się powołuje. Ponadto wyjaśniono, iż w tego rodzaju sprawach decyzja organu ZUS ma charakter uznaniowy.

Odnosząc powyższe przepisy do ustalonego stanu faktycznego spraw organ ZUS podkreśli, że nie nastąpiła całkowita nieściągalność, o której mowa w 28 ust. 3 pkt od 1 do 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż wprawdzie figurujące na koncie płatnika zaległości nie zostały skierowane do egzekucji, ale wnioskodawca ma stały comiesięczny dochód, podobnie jak jego żona, a więc jest możliwość przymusowego ściągnięcia należności. Ponadto ustalono, że wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości gruntowej, która może stanowić zabezpieczenie istniejącego zadłużenia w formie przymusowej hipoteki. W świetle powyższego nie można zatem stwierdzić, że wdrożenie postępowania egzekucyjnego nie przyniesie zaspokojenia wierzyciela, jakim jest ZUS. Ponadto zaznaczono, że wnioskodawca nie zlikwidował definitywnie działalności gospodarczej, a jedynie ją zawiesił na okres 2 lat, wobec czego nie można z całą stanowczością stwierdzić, że działalność nie będzie ponownie kontynuowana.

ZUS nie dopatrzył się także występowania w sprawie przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 cyt. rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Podkreślono, iż strona nie wykazała w toku postępowania, że jej sytuacja bytowa i rodzinna uniemożliwia dokonanie spłaty zadłużenia i mogłaby pociągnąć za sobą zbyt ciężkie skutki w postaci niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, przez które organ rozumie niezbędne minimum, a nie "coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie". W ocenie organu chęć pomocy bezrobotnemu synowi i jego rodzinie, również w spłacie zaciągniętego kredytu hipotecznego nie może stanowić podstawy umorzenia zaległości składkowych. Dodatkowo organ podkreślił, że adres zamieszkania syna z rodziną wskazuje, iż nie prowadzi on wraz z ojcem wspólnego gospodarstwa domowego. Zwrócono także uwagę na fakt, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej ciąży na przedsiębiorcy, a podejmując się funkcjonowania na rynku przedsiębiorca ma obowiązek dołożyć należytej staranności w prowadzeniu firmy i terminowym opłacaniu składek. Organ podkreślił wreszcie, że udokumentowana choroby i ograniczenia z tego wynikające nie mają wpływu na możliwość osiągania dochodu przez wnioskodawcę, gdyż pobiera on świadczenie emerytalne.

Pismem z dnia 26 maja 2010 r. Z. W. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając organowi zbyt ogólnikowe przeprowadzenie analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy. Wskazał, że organ pominął fakt, że samochód ciężarowy Mercedes – Benz oraz przyczepa marki SZAP zostały zbyte pod tytułem darmym, na którą to okoliczność wnioskodawca przedłożył stosowne umowy darowizny. Pozostałe rzeczy ruchome przedstawiają zaś znikomą wartość. Ponadto Z.W. oświadczył, że wbrew twierdzeniom organu syn i synowa zamieszkują wraz z nim i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wreszcie wyszczególnił ponoszone miesięczne wydatki za energię elektryczną (126 zł), odprowadzanie ścieków i pobór wody (40 zł), telefon (100 zł), leki (120 zł), gaz (80 zł) oraz opał w wysokości 3.000 zł w sezonie grzewczym. Z kolei w stosunku rocznym wnioskodawca podał w kwotach: 220 zł ubezpieczenie budynków, 366 zł ubezpieczenie samochodu VOLVO, 1.500 zł paliwo przeznaczane głównie na dojazdy do lekarzy do K. i T., podatek od nieruchomości w kwocie 160 zł. Wnioskodawca podał nadto, że w związku z zaleceniem lekarza podjął starania o aparat słuchowy, który kosztuje 3.600 zł, z czego NFZ refunduje jedynie kwotę 600 zł. Biorąc powyższe pod uwagę oraz fakt, że zawieszenie działalności gospodarczej nastąpiło na skutek pogarszającego się stanu zdrowia, wnioskodawca zarzucił, że organ nie rozważył, jaką kwotą rodzina dysponuje faktycznie, jaka kwota przypada miesięcznie na osobę, a także czy z kwoty tej zobowiązany jest w stanie zaspokoić niezbędne potrzeby własne i pozostałych członków rodziny.

Decyzją z dnia 28 czerwca 2010 r. nr [...]ZUS uchylił poprzednią decyzję w części orzekającej o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc lipiec 2009 r. wraz z odsetkami i w tym zakresie umorzył postępowanie I instancji, zaś w pozostałym zakresie utrzymał decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ zaznaczył, że uchylenie i umorzenie postępowania we wskazanym wyżej zakresie było konieczne z uwagi na to, że żądanie wniosku nie dotyczyło miesiąca lipca 2009 r.

Dokonując ponownej analizy materiału dowodowego podniesiono te same okoliczności faktyczne i przytoczono identyczną argumentację, co w poprzedniej decyzji zapadłej w sprawie. Dodatkowo wskazano, że z informacji uzyskanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS wynika, iż w maju 2010 r. syn wnioskodawcy W. W. uzyskał dochód z pracy na rzecz FH – K.J., co oznacza, że przestał być osobą bezrobotną, zaś sam wnioskodawca otrzymuje dodatkowo obok emerytury świadczenie rentowe. Ponadto za nietrafny uznano zarzut nieuwzględnienia faktu darowizny ruchomości na rzecz syna oraz nikłej wartości pozostałych środków transportowych, gdyż badając przesłanki całkowitej nieściągalności organ nie odnosił się w żaden sposób do ruchomości wnioskodawcy, a jedynie brał pod uwagę jego nieruchomości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Z.W. opisał przyczyny i okoliczności powstania przedmiotowej zaległości. Zwrócił też uwagę na fakt, że ma wraz z rodziną niskie dochody, a wysokie wydatki, a z uwagi na zły stan zdrowia ciężko będzie mu spłacić zadłużenie. Dodatkowo przy piśmie z dnia 28 października 2010 r. przedłożył dokumentację obrazującą przebieg dalszego leczenia.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Dlatego też powołane wyżej przepisy dotyczące instytucji umorzenia zastosowanie mają także do odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, a także mając na uwadze okoliczność, że zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja narusza przepisy w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego.

Sąd doszedł do przekonania, iż organ orzekający w sprawie nie przeprowadził wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności analizy sytuacji majątkowej skarżącego.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że nie zasługuje na akceptację twierdzenie organu rentowego, iż istnieje realna możliwość podjęcia przez skarżącego zawieszonej działalności gospodarczej i pozyskiwania dodatkowych dochodów, co ma przemawiać w opinii organu za tezą o braku przesłanek do stwierdzenia całkowitej nieściągalności oraz o przejściowych trudnościach i lepszych prognozach na przyszłość. Przede wszystkim organy mają obowiązek oceniać obecną, bieżącą i aktualną sytuację materialną podmiotu wnioskującego o umorzenie należności składkowych mającą wpływ na możliwość zapłaty. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ, ale tylko w sytuacji ich uprawdopodobnienia zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego, czego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2966/09, LEX 501036). Trudno bowiem uznać za zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego twierdzenie, że poważnie schorowany i zaawansowany wiekiem (72 lata) skarżący podejmie po upływie dwóch lat działalność gospodarczą w zakresie transportu.

Poza tym przesłanka umorzenia należności składkowych wyartykułowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie może być w żadnym przypadku rozpatrywana w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Nie można jej rozpatrywać bez wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, a więc wszelkich danych, które obrazują sytuację życiową osoby wnioskującej o umorzenie należności składkowych. Dane te obejmują przede wszystkim informacje dotyczące stanu majątkowego strony (w tym jej bieżących, a nie przyszłych, czy poprzednich możliwości płatniczych), jej sytuacji rodzinnej, stanu zdrowia (który w odniesieniu do skarżącego jest bardzo poważny i nie rokuje poprawy), źródła uzyskiwanych dochodów, realnych możliwości podjęcia lub zmiany zatrudnienia, czy uzyskiwania dochodów z dodatkowych źródeł, a także skutków, jakie dla jednostki może spowodować konieczność natychmiastowej zapłaty zaległości objętej wnioskiem o umorzenie.

Tymczasem z uzasadnienia decyzji wynika, że organ rentowy w ogóle nie analizował aktualnej sytuacji materialnej podatnika, pomimo podnoszonych w tej materii argumentów oraz zgromadzonych w sprawie konkretnych dokumentów dotyczących finansów podatnika (wysokość dochodów, drobiazgowo wyszczególnione koszty miesięcznego utrzymania, brak jakichkolwiek oszczędności, znikoma wartość posiadanych ruchomości, konieczność utrzymania dużej rodziny). Nie dokonał żadnej analizy dochodów w porównaniu z wydatkami i tym samym nie wskazał na realne możliwości spłaty zaległych należności. Ograniczył się jedynie do podania wysokości dochodów i wyszczególnienia rodzaju i wysokości obciążeń bez jakiejkolwiek ich analizy i odniesienia do rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego.

Ponadto uchylając decyzję z dnia 6 maja 2010 r., nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie w jakim odmówiono umorzenia należności składkowych za lipiec 2009 r. i umarzając postępowanie, organ nie zwrócił uwagi, że wniosek skarżącego nie obejmował także ewentualnych zaległości z miesiąca kwietnia 2008 r. oraz z miesięcy od września do listopada 2008 r., gdy tymczasem decyzja z dnia 6 maja 2010 r. dotyczyła całego okresu od października 2006 r. do lipca 2009 r. Zatem organ rentowy wydając orzeczenie w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wykroczył w sposób nieuprawniony poza granice sprawy wytyczone wnioskiem strony z dnia 10 lutego 2010 r., podobnie jak uczynił to organ w decyzji z dnia 6 maja 2010 r.

Wprawdzie z treści art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności składkowych mogą być wydane w postępowaniu wszczętym zarówno na wniosek zobowiązanego, jak i z urzędu. Jednakże w postępowaniu wszczętym z urzędu jedynym merytorycznym rozstrzygnięciem, jakie może zapaść, jest umorzenie należności. W niniejszej sprawie jednak postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem strony, co oznacza, że organowi nie wolno było wykroczyć poza jego żądanie.

W stosunku zatem do części decyzji dotyczącej odmowy umorzenia należności składkowych za kwiecień, wrzesień, październik i listopad 2008 r., w której organ rozpoznał sprawę bez wniosku strony, decyzja ta, jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia 6 maja 2010 r. są obarczone istotną wadą skutkującą koniecznością stwierdzenia ich nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym bowiem zakresie decyzje wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W pozostałym zakresie, obejmującym odmowę umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy od października 2006 r. do marca 2008 r. i od maja 2008 r. do sierpnia 2008 r. oraz od grudnia 2008 r. do czerwca 2009 r. wraz z należnymi odsetkami, zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania wyżej wskazane, w szczególności art. 7, art. 11, art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzec o jej uchyleniu w tej części. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

Natomiast w odniesieniu do tej części zaskarżonej decyzji, na mocy której uchylono decyzję z dnia 6 maja 2010 r., nr [...]w zakresie w jakim odmówiono umorzenia należności składkowych za lipiec 2009 r. i umorzono postępowanie, skargę należało oddalić w oparciu o treść art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z uwagi na to, że ZUS Oddział w Krakowie stanął na prawidłowym stanowisku odnośnie do wykroczenia poza treść wniosku wszczynającego postępowania z dnia 10 lutego 2010 r.

Sąd zaniechał orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżący występował w sprawie osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika, a z mocy art. 239 pkt 1lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniona była z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.