Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 55/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2006-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie: sędzia WSA Daria Sachanbińska asesor sądowy Elżbieta Naumowicz - spr. Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2006 roku sprawy ze skargi R. S. na orzeczenie [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie funkcjonariuszy Policji 1) uchyla zaskarżone orzeczenie, 2) określa, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Komendant Powiatowy Policji w N. orzeczeniem z dnia [...], nr [...], opartym o art. 135j ust. 1 pkt 3 i art. 134 pkt 3 ustawy o Policji, orzekł o ukaraniu sierżanta sztabowego R. S. karą dyscyplinarną ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku, uznając go winnym naruszenia dyscypliny służbowej, polegającego na niedopełnieniu obowiązku i niewłaściwym przeszukaniu w dniu 2 października 2004 r. zatrzymanego P. T., niezabezpieczeniu posiadanego przezeń telefonu komórkowego, co umożliwiło mu posiadanie tego telefonu w pomieszczeniu dla osób zatrzymanych i wykonywanie rozmów telefonicznych.

W odwołaniu od tego orzeczenia R. S. zarzucił nieobiektywność oraz tendencyjność postępowania dyscyplinarnego, wskazując również, że skutki wszczęcia tego postępowania w istotny sposób oddziaływały na stan jego zdrowia i życie rodzinne. Poza tym podniósł, iż nigdy nie przyznał się do zarzucanego mu czynu, a także że wykonywał swe obowiązki z najwyższą starannością.

[...] Komendant Wojewódzki Policji w O. orzeczeniem z dnia [...], nr [...], utrzymał w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji. W komparycji tego orzeczenia organ odwoławczy wskazał, że zostało ono wydane w wyniku rozpatrzenia odwołania obwinionego, natomiast w uzasadnieniu podzielił stanowisko organu pierwszej instancji dotyczące naruszenia przez skarżącego dyscypliny służbowej. Organ odwoławczy stwierdził, że poza argumentacją podaną w odwołaniu, nie podano żadnych innych okoliczności, które nie byłyby znane w trakcie rozstrzygania sprawy i miałyby wpływ na jej rozstrzygnięcie, a odwołanie złożone zostało w ustawowym terminie przez uprawnioną osobę.

Jednocześnie postanowieniem z dnia [...], nr [...], organ odwoławczy odmówił przyjęcia odwołania wniesionego przez obrońcę, który został przez skarżącego ustanowiony w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym przed organem pierwszej instancji.

W obszernej skardze na powyższe orzeczenie, R. S. wniósł o jego uchylenie oraz stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa, zarzucając naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Podniósł, iż z naruszeniem art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji przyjęto, że nie dopełnił obowiązku służbowego polegającego na sprawdzeniu czy zatrzymany posiada broń lub inne niebezpieczne przedmioty mogące służyć do popełnienia przestępstwa lub wykroczenia albo podlegać przepadkowi poprzez niezabezpieczenie telefonu komórkowego, który nie jest bronią ani innym niebezpiecznym przedmiotem. Wskazał także na przyczyny formalne takie jak brak ważnego zakresu czynności, niezdanie wymaganego egzaminu z zakresu znajomości przepisów dotyczących pełnienia służby oraz pełnienie służby w okolicznościach wyłączonych przepisami dotyczącymi rozkładu służby policjantów, w związku z czym nie powinien być dopuszczony do służby. Jako uchybienia proceduralne skarżący wskazał wykonywanie w postępowaniu dyscyplinarnych czynności przesłuchania i oględzin przez osoby nieuprawnione tj. inne niż rzecznik dyscyplinarny, utrudnianie prawa do obrony poprzez odmowę ustanowionemu obrońcy przesunięcia terminu zapoznania się z aktami, okoliczności uzasadniające wyłączenie rzecznika dyscyplinarnego w osobie Naczelnika Sekcji Prewencji z udziału w postępowaniu, jak również naruszenie zasady domniemania niewinności, tłumaczenia wątpliwości na korzyści obwinionego i zasady obiektywizmu.

W podpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację podawaną w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia i dodatkowo odnosząc się szczegółowo do zarzutów podniesionych w skardze, wykazując ich bezzasadność.

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 24 października 2005 r. zawieszono z urzędu postępowanie w sprawie ze skargi R. S. na orzeczenie [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w O. z dnia [...], nr [...], w związku z wydaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyroku z dnia 29 września 2005 r., sygn. II SA/Op 78/05, którym uchylono postanowienie [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w O. z dnia [...], nr [...], do czasu uprawomocnienia się tego wyroku.

Postanowieniem z dnia 6 lutego 2006 r. zwieszone postępowanie podjęto ze względu na uprawomocnienie się powyższego wyroku w dniu 6 grudnia 2005 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na zasadzie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to ocenę zgodności podjętych przez organy rozstrzygnięć z prawem procesowym i materialnym obowiązującym w dacie ich wydania w odniesieniu do stanu sprawy istniejącego na dzień rozstrzygania sprawy przez organ administracji. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) tylko takie naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkuje uchyleniem zaskarżonych rozstrzygnięć. Stosownie do treści art. 145 § 2 w sprawach skarg na decyzje i postanowienia wydane w innym postępowaniu, niż uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego i w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepisy § 1 stosuje się z uwzględnieniem przepisów regulujących postępowanie, w którym wydano zaskarżoną decyzję lub postanowienie.

Powyższa kontrola legalności dokonywana jest z urzędu, gdyż stosownie do art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonana pod tym kątem kontrola zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w O. z dnia [...], nr [...], pozwala stwierdzić, że skarga jest uzasadniona, chociaż z innych przyczyn niż podnoszone przez skarżącego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego orzeczenia stanowiły przepisy ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 7, poz. 58 ze zm.), dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów, zawarte w rozdziale 10 tej ustawy. Większość przepisów tego rozdziału wprowadzona została z dniem 29 listopada 2003 r. ustawą z dnia 29 października 2003 r. o zmianie ustawy o Policji (Dz. U. Nr 192, poz. 1873). Do tego czasu zasady postępowania dyscyplinarnego regulowało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów (Dz. U. z 1998 r. Nr 4, poz. 14), wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 139 ust. 2 ustawy o Policji, który to przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2002 r., sygn. akt K. 36/00 (Dz.U. Nr 176, poz. 1457) został uznany za niezgodny z Konstytucją w części dotyczącej postępowania dyscyplinarnego.

W ramach wprowadzonych unormowań ustawowych, regulujących w sposób wyczerpujący odpowiedzialność dyscyplinarną funkcjonariuszy Policji, ustawodawca w ustawie o Policji zawarł również odrębne przepisy proceduralne określające zasady i tryb postępowania dyscyplinarnego, wskazując szczegółowo w art. 135 f uprawnienia obwinionego w postępowaniu dyscyplinarnym. Jednym z uprawnień wynikających z tego przepisu jest możliwość ustanowienia obrońcy spośród policjantów (ust. 1 pkt 4). W myśl art. 135f ust. 3 tej ustawy ustanowienie obrońcy uprawnia go do działania w całym postępowaniu dyscyplinarnym, nie wyłączając czynności po uprawomocnieniu się orzeczenia, jeżeli nie zawiera ograniczeń. Zakres pełnomocnictwa może zostać przez obwinionego zmieniony w toku postępowania dyscyplinarnego, jak również pełnomocnictwo może zostać cofnięte. Również obrońca może zrezygnować z reprezentowania obwinionego w toku postępowania dyscyplinarnego. O tych okolicznościach należy niezwłocznie zawiadomić zainteresowanych oraz rzecznika dyscyplinarnego. W razie rezygnacji z funkcji przez obrońcę, do czasu ustanowienia nowego obrońcy, nie dłużej niż 14 dni od dnia zawiadomienia obwinionego, jest on obowiązany podejmować niezbędne czynności (ust. 4). Na zasadzie art. 135f ust. 5 udział obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym nie wyłącza osobistego działania w nim obwinionego.

W świetle powyższego od razu trzeba podkreślić, że w myśl art. 135k zdanie pierwsze ustawy o Policji postępowanie dyscyplinarne jest dwuinstancyjne. W związku z tym postępowanie dyscyplinarne może nie kończyć się wydaniem orzeczenia przez przełożonego dyscyplinarnego w trybie art. 135j tej ustawy, ale przez organ drugiej instancji może być prowadzone postępowanie odwoławcze, gdyż stosownie do art. 135k zdanie drugie obwinionemu przysługuje prawo wniesienia odwołania od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji, w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia, do wyższego przełożonego dyscyplinarnego. Tryb postępowania odwoławczego określono szczegółowo w przepisach art. 135 l-n ustawy o Policji. Jeśli zatem w art. 135f ust. 3 ustawy o Policji jest mowa o całości postępowania dyscyplinarnego, należy przez to rozumieć postępowanie przed organami obydwu instancji. Wskazuje na to zwłaszcza treść art. 135m ust. 6 ustawy o Policji, przewidującego możliwość wysłuchania obrońcy przez komisję powoływaną w toku postępowania odwoławczego. Poza tym stwierdzenie, że zakres przedmiotowy pełnomocnictwa udzielonego obrońcy w toku postępowania dyscyplinarnego jest szeroki i obejmuje postępowanie przed organami obydwu instancji, daje się wyprowadzić z brzmienia art. 135f ust. 3 analizowanej ustawy, w którym mowa o uprawnieniu obrońcy do czynności po uprawomocnieniu się orzeczenia dyscyplinarnego, a zatem do czynności, jakie mogą być podejmowane nawet po zakończeniu postępowania dyscyplinarnego. Nie ma zatem żadnych podstaw prawnych by twierdzić, że udział pełnomocnika jest wyłączony w postępowaniu odwoławczym.

Jeśli chodzi natomiast o zakres kompetencji obrońcy w toku postępowania dyscyplinarnego, to w świetle przepisów ustawy o Policji należy stwierdzić, iż dotyczy on wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, na co wskazuje wprost zawarte w art. 135f ust. 3 sformułowanie "nie wyłączając czynności po uprawomocnieniu się orzeczenia", jak również zawarty w art. 135f ust. 4 zapis obligujący rezygnującego obrońcę do podejmowania "niezbędnych czynności". Z tego względu zakres uprawnień obrońcy obejmuje zarówno możliwość uczestniczenia we wszystkich czynnościach, jak również polega na dokonywaniu czynności w toku postępowania, co wobec braku ustawowego ograniczenia, dotyczy także składania wniosków i wnoszenia środków zaskarżenia. Obrońca jest zatem uprawniony do działania w imieniu i na rzecz obwinionego, przy czym jedynym ograniczeniem jest zakaz niepodejmowania czynności na jego niekorzyść, wynikający z art. 135f ust. 4 ustawy o Policji.

Jak wskazano wyżej, ustawa o Policji zawiera własne, wyczerpujące uregulowanie w zakresie postępowania dyscyplinarnego, normujące samodzielnie wszystkie jego fazy, co oznacza, że wyłączone jest stosowanie w tym zakresie uregulowań prawnych zawartych w przepisach ustawy proceduralnej z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Okoliczność ta skutkuje stosowaniem przez sąd administracyjny przy rozstrzyganiu spraw przepisu art. 145 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie ulega jednak wątpliwości, że zadaniem organów w toku każdego postępowania administracyjnego, w tym również organów Policji w toku postępowania dyscyplinarnego, na co wskazuje treść art. 135r ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji, jest stosowanie obowiązujących przepisów prawa oraz rozstrzyganie sprawy zgodnie z tymi przepisami.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić na wstępie, iż bezspornym jest, że w postępowaniu dyscyplinarnym skarżący ustanowił obrońcę w osobie sierżanta sztabowego S. M., który z tytułu tego umocowania był uprawniony do działania w całym postępowaniu dyscyplinarnym, nie wyłączając całego postępowania odwoławczego.

Z lektury akt wynika, że orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w N. z dnia [...] zostało doręczone zarówno skarżącemu, jak i pełnomocnikowi, odpowiednio w dniu 9 grudnia 2004 r. oraz w dniu 10 grudnia 2004 r. Od orzeczenia organu pierwszej instancji odwołanie wniósł i skarżący i obrońca, przy czym odwołanie sporządzone przez R. S. zostało nadane pocztą w dniu 14 grudnia 2004 r., o czym świadczy data stempla pocztowego i wpłynęło ono do organu w dniu 16 grudnia 2004 r., co wynika z daty prezentaty, natomiast odwołanie sporządzone przez S. M. w dniu 14 grudnia 2004 r. wpłynęło do organu w dniu 15 grudnia 2004 r. Organ odwoławczy dysponował zatem dwoma odwołaniami od pierwszoinstancyjnego orzeczenia Komendanta Powiatowego Policji w N., z których rozpoznał tylko jedno – wniesione przez skarżącego i wydał orzeczenie stanowiące przedmiot zaskarżenia w niniejszym postępowaniu, natomiast postanowieniem z dnia [...] odmówił przyjęcia odwołania wniesionego przez S. M., uznając, że zostało wniesione przez osobę nieuprawnioną. Takie stanowisko organu odwoławczego w zakresie odwołania obrońcy spotkało się z negatywną oceną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który prawomocnym wyrokiem z dnia 29 września 2005 r., sygn. II SA/Op 78/05, uchylił powyższe postanowienie. W uzasadnieniu stwierdzono, iż w świetle przepisów ustawy o Policji ustanowienie obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym nie odbiera obwinionemu możliwości samodzielnego działania w sprawie jako strony procesowej, w związku z czym może on samodzielnie podejmować czynności procesowe, w tym wnosić odwołanie, natomiast pominięcie przez organ drugiej instancji odwołania obrońcy naruszyło prawo obwinionego do obrony.

W tym miejscu należy jeszcze podkreślić, że skoro w art. 135f ust. 3 ustawy o Policji położono nacisk na udział obrońcy w całym toku postępowania dyscyplinarnego, które jest dwuinstancyjne, zatem w postępowaniu odwoławczym, co dotyczy całego jego toku, może uczestniczyć równocześnie i obwiniony i ustanowiony obrońca. Poza tym wynikające z tego przepisu prawo ustanowienia obrońcy wiąże się z prawem do cofnięcia pełnomocnictwa lub ograniczenia jego zakresu w każdym czasie, co skutkuje wyeliminowaniem udziału obrońcy w niektórych czynnościach albo w poszczególnych fazach postępowania dyscyplinarnego. Jest to jednak prawo obwinionego a nie przełożonego dyscyplinarnego, który nie może ingerować w realizowanie pełnomocnictwa udzielonego obrońcy ani też zakłócać jego wykonywania.

Pogląd o braku możliwości wniesienia odwołania przez obrońcę, któremu obwiniony nie ograniczył udzielonego pełnomocnictwa w zakresie składania środków odwoławczych jest sprzeczny z powołanym wyżej przepisem art. 135f ust. 3 ustawy o Policji, co stwierdzono już wyrokiem z dnia 29 września 2005 r., uznając naruszenie w toku postępowania odwoławczego przepisów prawa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zwrócić należy również uwagę, że w rozpoznawanej sprawie doszło w istocie do wyeliminowania obrońcy z udziału w całym postępowaniu odwoławczym, któremu skarżący nie ograniczył udzielonego pełnomocnictwa tylko do postępowania dyscyplinarnego przed organem pierwszej instancji ani nie cofnął pełnomocnictwa przed rozpoczęciem postępowania odwoławczego. Nie miało też miejsce wypowiedzenie pełnomocnictwa przez obrońcę w trybie art. 135f ust. 4 ustawy o Policji. Takie okoliczności nie wynikają ze zgromadzonego w sprawie i przedłożonego Sądowi materiału dowodowego; brak jest również podstaw, by uznać, że obrońca był dopuszczony i działał w postępowaniu odwoławczym, jakie toczyło się w wyniku rozpatrywania odwołania skarżącego.

Z powyższych względów, już tylko w świetle wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 29 września 2005 r., sygn. II SA/Op 78/05, należało przyjąć, że wydanie zaskarżonego orzeczenia w wyniku rozpatrzenia wyłącznie odwołania wniesionego przez R. S., a z pominięciem odwołania obrońcy, nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania dyscyplinarnego określonego w ustawie o Policji. Tak samo - jako naruszenie art. 135f ustawy o Policji - należało ocenić, zdaniem Sądu, wyeliminowanie ustanowionego obrońcy z udziału w dalszym postępowaniu odwoławczym, wszczętym w wyniku odwołania wniesionego osobiście przez skarżącego. Podkreślić jednak należy, że naruszenia te uznać trzeba za naruszenie przepisów proceduralnych zawartych w ustawie o Policji, przy czym – w zależności od treści czynności, jakie mógłby podejmować wykluczony obrońca - mogły mieć one istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy stwierdzone naruszenia przepisów postępowania skutkować musiały koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia przez Sąd w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 145 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stąd orzeczono jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku oparte jest o przepis art. 152 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych wyżej rozważań i sprowadzają się do ponownego rozpatrzenia sprawy z pełnym uwzględnieniem uprawnień obrońcy powołanego przez skarżącego w postępowaniu dyscyplinarnym.

Wykazane naruszenie przepisów prawa, skutkujące uchyleniem zaskarżonego orzeczenia, czynią zbędnym odnoszenie się przez Sąd pod względem materialnoprawnym do dalej idących zarzutów skargi, gdyż kwestie te będą przedmiotem oceny organu przy ponownym rozpatrywaniu odwołań wniesionych przez obrońcę i skarżącego.