Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 443/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędziowie: Sędzia WSA del. Tomasz Judecki, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 23 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 czerwca 2022 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej: SKO, organ drugiej instancji) po rozpatrzeniu odwołania W. R. od decyzji z dnia 2 maja 2022 r (nr [...]) wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta G., Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na A. C., na podstawie art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2021 r,, poz. 735; dalej: k.p.a.) orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu tej decyzji organ drugiej instancji podał, że w dniu 12 stycznia 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wpłynął wniosek W. R. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką A. C. ur. 18 kwietnia 1930 r.

W wyniku rozpatrzenia tego wniosku, powołaną na wstępie decyzją z dnia 2 maja 2022 r. organ pierwszej instancji w powołaniu na podstawie art. 17, art. 23, art. 24 i art. 27 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022., poz. 615; dalej: u.ś.r.), odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką A. C.

Organ pierwszej instancji stwierdził, że nie spełniona jest przesłanka wynikającej z art 17 ust. 1b u.ś.r. Wskazał także, że w dniu 23 maja 2014 r. wpłynął do Ośrodka wniosek strony o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna, w którym strona wniosła o przyznanie zasiłku dla opiekuna na matkę A. C. Na podstawie wniosku wraz z dokumentami, organ ustalił, iż strona spełnia warunki nabywania prawa do zasiłku dla opiekuna i decyzją z dnia 11 czerwca 2014 r. (nr [...]) przyznał stronie zasiłek dla opiekuna na matkę A. C. od 1 lipca 2014 r. do odwołania. Zdaniem organu, strona nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 27 ust. 5 u.ś.r., z uwagi na zbieg prawa do świadczeń. Nadto, w sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Na podstawie przedłożonego przez stronę dostarczyła świadectwa pracy i historii przebiegu zatrudnienia organ ustalił, że strona pozostawała w zatrudnieniu przez niecałe 3 lata. Analizując przebieg zatrudnienia strony organ pierwszej instancji stwierdził, że strona podejmowała krótkotrwałe zatrudnienia (trwające od dwóch tygodni do kilku miesięcy, najdłuższe jej zatrudnienie trwało niecałe półtora roku). Ostatnie zatrudnienie miało miejsce w lipcu 1988 r. Następnie w okresie od lipca 1988 roku do 31 grudnia 2011 r. nie podejmowała żadnej aktywności zawodowej, tj. przez około 24 lata, następnie z dniem 1 stycznia 2012 r. podjęła zatrudnienie jako niania, które trwało do 24 lutego 2012 r.

W toku postępowania strona podniosła, że przebieg jej zatrudnienia nie powinien mieć żadnego związku z rozpatrzeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne oraz fakt, że nie podejmowała zatrudnienia przez 14 lat nie powinien mieć związku ze sprawą.

Po rozpoznaniu zarzutów odwołania SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że sądy administracyjne jednoznacznie stoją na stanowisku, w jaki sposób należy interpretować art. 17 ust. Ib u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, w zależności od wieku w jakim powstała przyczyna ich niepełnosprawności. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13) art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo. do- świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Tak więc za niezasadną należało uznać odmowę przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność u jej matki. Rozważenia wymagało natomiast to, czy w sprawie zostały spełnione określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak też, czy wystąpiły negatywne przesłanki z art. 17 ust. 5 u.ś.r., bądź też inne okoliczności wyłączające prawo do tego świadczenia.

Organ drugiej instancji wskazał, że do akt sprawy została dołączona kserokopia zaświadczenia lekarskiego z dnia 28 lutego 2022 r. wydana przez lekarza psychiatrę, z którego wynika, że A. C. od kilku lat leczona jest farmakologicznie z powodu organicznych zaburzeń nastroju, objęta psychiatryczną opieką środowiskową. W obrazie chorobowym dominuje obniżony nastrój, płaczliwość z widocznymi zaburzeniami pamięci, spowolniała psychoruchowo, nie opuszcza gospodarstwa domowego, porusza się z wielkim trudem, wysadzana na wózek inwalidzki, z napadami lęku pojawiającymi się zwłaszcza w godzinach nocnych, podczas których korzysta z doraźnych leków uspakajających. Z uwagi na stan zdrowia, w tym zaburzenia pamięci jak i poziom funkcjonowania, pacjentka nie jest zdolna do samodzielnego funkcjonowania. Wymaga stałej i długotrwałej opieki i pomocy w codziennych czynnościach osób drugich.

Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że A. C. ma 92 lata, choruje przewlekle. Schorzenia maja charakter postępujący, nie rokujący poprawy. Matka strony wymaga opieki przy wszystkich czynnościach higienicznych, prowadzeniu gospodarstwa domowego. Opiekę nad matką sprawuje strona, która ze względu na stan zdrowia matki i konieczność całodobowej opieki nad nią przeprowadziła się do matki. A. C. jest osobą leżącą, pampersowaną wymaga pomocy przy podstawowych czynnościach życiowych jest zupełnie niesamodzielna, w zupełności zależna od córki. Obecnie A. C. nie wymaga leczenia odleżyn tylko dzięki dobrze prowadzonej przez córkę toalecie przeciwodleżynowej. A. C. w przeszłości przeszła operację wszczepienia endoprotezy biodra, ma głęboką demencję starczą, nadciśnienie, problemy z pamięcią mówieniem, słuchem i wzrokiem. Wszelkie czynności higieniczne przy A. C. – strona wykonuje na łóżku, tj. mycie, podmywanie, higiena przeciwodleżynowa, smarowanie maściami, mycie głowy, oklepywanie, masaże, zmiana pampersów, czesanie, mierzenie ciśnienia krwi 3 razy dziennie. A. C. wymaga podawania posiłków, jest karmiona przez córkę, która przygotowuje posiłki w ciągu całego dnia, dba o podawanie leków zgodnie z zaleceniami lekarza, zamawia wizyty lekarskie i wykupuje recepty, zmienia bieliznę pościelową oraz ubiera i rozbiera. A. C. nie może pozostawać sama w domu.

Dalej organ drugiej instancji stwierdził, że strona ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, do którego to świadczenia miała już ustalone prawo aż do odwołania, decyzją administracyjną z dnia 9 marca 2012 r. wydaną przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta G., Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych. Na skutek

nowelizacji ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dokonanej ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r., poz. 1557 ze zm.) w art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej przewidziano, że wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (tj. z dniem 30 czerwca 2013 r.). Następnie, art. 11 ust. 3 cyt. ustawy, został przez Trybunał Konstytucyjny uznany jako niezgodny z art. 2 Konstytucji RP, tak więc przepis ten utracił moc z dniem 16 grudnia 2013 r. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13 (Dz.U. z 2013 r. poz. 1557. Konsekwencją powyższego wyroku było uchwalenie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r., poz. 567). Na mocy art. 5 ust. 1 tej ustawy umożliwiono osobom, które wcześniej pobierały świadczenie pielęgnacyjne do wystąpienie z wnioskiem o przyznanie zasiłku dla opiekuna w okresie czterech miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, tj. od dnia 15 maja 2014 r. W niniejszej sprawie akta sprawy zawierają decyzję z dnia 11 czerwca 2014 r. nr [...] wraz z decyzją zmieniającą z dnia 14 listopada 2018 r. na podstawie której przyznano W. R. na podstawie art. 2 ust. 1, 2, 3 i 4, art. 4, 6, 7 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), zasiłek dla opiekuna do odwołania.

Biorąc pod uwagę powyższe SKO stwierdziło, że wówczas strona spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Aktualnie jednak , w ocenie Kolegium, ustawodawca nie przewidział obowiązku badania ani uwzględniania przyczyny, dlaczego dana osoba pobierała takie świadczenie pielęgnacyjne. Dlatego też gdy strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jej wniosek podlegał ocenie według aktualnie obowiązującego stanu prawnego. Jednakże ustalenia faktyczne dokumentujące rezygnację z zatrudnienia wnioskodawczyni siłą rzeczy będą odnosiły się do jej aktywności zawodowej z roku 2012 i wcześniejszego.

SKO wskazało, że do akt sprawy zostały dołączone kserokopie świadectw pracy strony. Wynika z nich, że była ona zatrudniona w okresach:

- od 22 października (rok nieczytelny) do 31 maja 1987 r. - świadectwo pracy z 29 maja 1987 r;

- od 21 sierpnia 1987 r. do 14 lutego 1988 r. - świadectwo pracy z dnia 15 lutego

1988 r.;

- od 18 kwietnia 1988 r. do 30 kwietnia 1988 r. - świadectwo pracy z dnia 4 maja 1988 r.

- od 2 maja 1988 r. do 23 lipca 1988 r. - świadectwo pracy z dnia 29 lipca 1988 r.

Od dnia 14 marca 1990 r. do dnia 21 października 1991 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w G., z prawem do zasiłku w okresie od 22 marca 1990 r. do 30 listopada 1990 r. Z włączonej do akt sprawy decyzji z dnia 15 maja 2014 r. wynika, że Starosta G. na wniosek W. R. orzekł o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem 15 maja 2014 r.

Strona dołączyła także do akt dwa świadectwa pracy z dnia 24 lutego 2012 r., wystawione przez jej syna S. R., który potwierdził, że zatrudniał matkę w okresie od 1 stycznia 2012 r. (lub 11 stycznia 2012 r.) do 23 lutego 2012 r. (lub 24 lutego 2012 r.) - niecałe 2 miesiące, w pełnym wymiarze czasu pracy w charakterze opiekunki do dziecka (niania) a jej wnuka M. R.

Chronologia zdarzeń wskazuje, że w czasie gdy strona była zatrudniona u syna, jej matka - dnia 26 stycznia 2012 r. złożyła wniosek o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, które zostało orzeczone dnia 14 lutego 2012 r. Dnia 23 lub 24 lutego 2012 r. (takie daty podane są w dostarczonych przez stronę dwóch różnych świadectwach pracy), strona zakończyła zatrudnienie, a od dnia 25 lutego 2012 r. przyznano na jej wniosek świadczenie pielęgnacyjne.

Tak więc jak wynika z zestawienia dat, wnioskodawczyni praktycznie w jednym czasie podjęła u syna zatrudnienie i jednocześnie został złożony wniosek o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dla jej matki. Przy tym okres, w którym strona pracowała jako opiekunka dla swojego wnuka (tj. od 1 stycznia 2012 r. lub 11 stycznia 2012 r. do 23 lub 24 lutego 2012 r.) przypada w okresie, w którym jej matka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ustalonym od dnia 26 stycznia 2012 r.

W opisanym stanie faktycznym, w ocenie Kolegium, nie występuje związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia jako opiekunki do dziecka, a podjęciem się opieki nad matką, skoro już w okresie tego zatrudnienia matka strony legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium, zatrudnienie W. R. w charakterze opiekunki wnuka (przez niecałe dwa miesiące) miało na celu wykazać, że składając w 2012r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona zrezygnowała z zatrudnienia, w celu sprawowania opieki nad matką. Tymczasem jak wynika z przedłożonej dokumentacji obrazującej aktywność zawodową W. R., po roku 1988, aż do uzyskania przez matkę strony znacznego stopnia niepełnosprawności (2012 r.), nie podejmowała ona żadnej aktywności zawodowej przez 24 lata. Nie przedstawiła również dokumentacji z której wynikałoby, że w tym tak długim okresie nie mogła podjąć zatrudnienia z uzasadnionych powodów. Zgodnie z informacją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia 4 kwietnia 2013 r. strona na dzień 28 lutego 2013 r. udowodniła łącznie 2 lata, 8 miesięcy, 4 dni okresów składkowych i 4 lata, 11 miesięcy, 29 dni okresy nieskładkowe.

Ponadto, jak ustalono w postępowaniu wyjaśniającym wnioskodawczyni ma dwóch braci, na których zgodnie z treścią art. 129 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 - dalej w skrócie "K.r.o."), ciąży także obowiązek alimentacyjny wobec rodzica. Do akt sprawy zostały dołączone odręcznie sporządzone oświadczenia T. C. i A. C.

T. C. ur. 26 października 1955 r. oświadczył, że ma 67 lat, nie może podjąć opieki nad mamą. Jest emerytem z orzeczonym 50 % stopniem inwalidztwa fizycznego. Na stałe mieszka z rodziną w Niemczech i sporadycznie przyjeżdża do Polski. Dodał, że dochód z emerytury wystarcza mu na zaspokojenie potrzeb własnej rodziny (oświadczenie z dnia 26 lutego 2022 r.).

A. C. ur. 13 stycznia 1971 r. oświadczył, że ma 51 lat.. W chwili obecnej przebywa w celu zarobkowym w Niemczech, gdzie pracuje. Sporadycznie przyjeżdża do domu. Ma na utrzymaniu żonę i córkę z orzeczeniem niepełnosprawności symbol 11 -1. Zarobione pieniądze wystarczają tylko na zaspokojenie potrzeb rodziny jak i leczenie córki.

Zdaniem SKO, w tak zakreślonym stanie faktycznym dwoje z rodzeństwa wnioskodawczyni , tj. T. C. i A. C. są także zobowiązani do zapewnienia należytej opieki niepełnosprawnej matce, mając wobec niej z tego tytułu własny obowiązek alimentacyjny. Jeżeli nie są w stanie uczynić tego w formie świadczeń osobistych to mogą uczynić to w formie świadczeń finansowych. Choć nie deklarują pomocy finansowej, z uwagi na własną sytuację finansową, to także nie przedstawili dowodów na potwierdzenie swoich dochodów aby organ mógł ocenić czy w istocie nie są w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu w formie finansowej, tym bardziej, że oboje posiadają stałe źródło dochodów (dochód z pracy

Niemczech, emerytura w Niemczech).

W skardze na ostateczną decyzję SKO strona wnosząc o uchylenie tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji podniosła, że błędne jest stanowisko SKO, że strona, opiekując się matką z niepełnosprawnością i pobierając zasiłek dla opiekuna nie ma prawa do otrzymania bardziej korzystnego świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zwróciła uwagę, że jednoznacznie wyraziła wolę rezygnacji z zasiłku dla opiekuna na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała, że przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje, że w sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. W sytuacji rezygnacji z zasiłku dla opiekuna możliwe jest zatem skuteczne ubieganie się o zmianę świadczenia na świadczenie pielęgnacyjne przez opiekuna osoby, której niepełnosprawność powstała po 18 lub 25 roku życia.

Skarżąca zarzuciła również "naruszenie wyroku" Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K-38/13, w którym Trybunał wskazał, że art. 17 ust.1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Jak podniosła, SKO wprawdzie przyznaje, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji to jednocześnie stwierdza, że skutkiem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie ejst uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., z którego to przepisu Kolegium skorzystało.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zagadnienie sporne w sprawie dotyczyło prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z wykonywaną przez skarżąca opieką nad matką. Bezspornie strona sprawuje stałą lub długotrwałą opieką nad A. C., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności. Ponadto ustalenia wywiadu środowiskowego potwierdzają, że wstępna strony jest całkowicie niesamodzielna i w pełni zależna od pomocy córki przy podstawowych czynnościach życiowych. Sporna jest natomiast kwestia spełnienia przez skarżącą normatywnej przesłanki warunkującej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepodejmowania lub rezygnacji przez stronę z zatrudnienia w związku z koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawną podopieczną.

W ocenie SKO, brak takiego związku wynika z historii zatrudnienia strony. Organ drugiej instancji wskazał bowiem, że W. R. po 1988 r. nie podejmowała aktywności zawodowej przez 24 lata, tj. do czasu ustalenia u matki strony znacznego stopnia niepełnosprawności. Na dzień 28 kutego 2013 r. skarżąca wykazała 2 lata, 8 miesięcy i 4 dni okresów składkowych. Nie dowiodła przy tym, że nie mogła podjąć zatrudnienia z uzasadnionych powodów. W tych okolicznościach SKO doszło do przekonania, że organ pierwszej instancji zasadnie stwierdził, iż w wypadku strony nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Jak wynika jednakże z akt administracyjnych, na mocy decyzji Prezydenta M. G. z 11 czerwca 2014 r. W. R. przyznano zasiłek dla opiekuna (w kwocie 520 zł miesięcznie), który wiązał się z opieką sprawowaną nad A. C. (matką). Zasiłek ten przysługiwał skarżącej od 1 lipca 2013 r. do 11 listopada 2018 r., kiedy to świadczenie podwyższono do 620 zł, na mocy decyzji Prezydenta Miasta G. z 14 listopada 2018 r. Jako podstawę prawną decyzji z 11 czerwca 2014 r. wskazano art. 2 ust. 2 pkt 1 i art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Wymienione regulacje stanowią, że zasiłek dla opiekuna przysługuje:

1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.;

2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Nie ulega tym samym wątpliwości, że warunkiem koniecznym ubiegania się o zasiłek dla opiekuna (zarówno w okresie poprzedzającym wejście w życie ustawy, jak i w czasie jej obowiązywania) było spełnienie kryteriów otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Skoro zaś ostateczną decyzją Prezydenta Miasta G. z 11 czerwca 2014 r. (nr [...]) skarżącej zasiłek ten przyznano, a następnie podniesiono wysokość świadczenia z tego tytułu, organ rozstrzygający żądanie niewątpliwie stwierdził spełnienie przez W. R. wymaganych kryteriów normatywnych, w tym przede wszystkim wymogów z ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym z 31 grudnia 2012 r.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym 31 grudnia 2012 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu nie-pełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o nie-pełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powołana regulacja zmieniała się na przestrzeni lat, jednak wyłącznie w za-kresie kryteriów podmiotowych. Uwarunkowania przedmiotowe (rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności z dalej sprecyzowanymi wskazaniami) nie zostały bowiem objęte kolejnymi nowelizacjami.

W tych okolicznościach konstatacja organu drugiej instancji o niespełnieniu przez skarżącą przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie może był uznana za trafną oraz bazującą na odpowiednio zebranym i właściwie zweryfikowanym materialne dowodowym. Zarówno SKO jak i organ pierwszej instancji uczyniły przedmiotem oceny okoliczności związane z aktywnością zawodową Wandy Rak przed 28 lutego 2013 r., w tym jako opiekunki wnuka (kiedy to strona podjęła zatrudnienie u syna, co zbiegło się w wydaniem orzeczenia o niepełnoprawności jej podopiecznej). Bazując na tych ustaleniach organy doszły do przekonania o niespełnieniu przez skarżącą przesłanki niemożności podjęcia pracy lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad matką. Organy nie dostrzegły jednak, że kryterium to było już przedmiotem badania przez Prezydenta Miasta G., który we wspomnianej decyzji z 11 czerwca 2014 r. przyznał stronie zasiłek dla opiekuna. W obrocie funkcjonuje zatem indywidualny akt administracyjny dotyczący skarżącej, stanowiący konsekwencję spełnienia przez W. R. wymogu przedmiotowego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W tej sytuacji odmowa przyznania stronie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przy odwołaniu do tego samego kryterium normatywnego (a ściślej do niespełnienia tego warunku) nie może być zaakceptowana. Takie stanowisko organów równałoby się bowiem w istocie zaprzeczeniu okolicznościom leżącym u podstaw ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta G. z 11 czerwca 2014 r. (nr [...]).

Należy zaznaczyć, że przedstawione stanowisko Sądu nie oznacza, iż w sprawie wyłączone jest badanie przez organy wymogów z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kwestia ta nadal pozostaje bowiem w granicach ich kognicji z tym, że ewentualna odmowa przyznania skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie może bazować na odmiennej ocenie tych okoliczności, które były już przedmiotem weryfikacji procesowej w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Prezydenta Miasta G. z 11 czerw-ca 2014 r. W ocenie Sądu bowiem, sytuacja, w której tożsame okoliczności faktyczne są przedmiotem odmiennej oceny prawnej organów, stoi w oczywistej sprzeczności z zasadami demokratycznego państwa prawa, w tym z zasadą zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.).

Oczywiście, nie można wykluczyć, że postępowanie dowodowe dostarczy podstaw do stwierdzenia okoliczności przemawiających przeciwko wnioskowi strony, niemniej jednak fakty takie powinny być przedmiotem nowych, samodzielnych ustaleń organów, innych od tych, które były już oceniane w sprawie dotyczącej zasiłku dla opiekuna. Artykuł 7 k.p.a. zobowiązuje organy administracji publicznej do podejmowania wszystkich czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, natomiast art. 80 k.p.a. zobowiązuje organy do oceny całokształtu materiału dowodowego. Nie ulega zatem wątpliwości, że o ile postępowanie dowodowe doprowadzi do ujawnienia nowych okoliczności, pozwalających zweryfikować przedmiotowe uwarunkowania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego po stronie skarżącej, nie będzie formalnych przeszkód ku temu, by w sprawie wydać rozstrzygnięcie negatywne. Niemniej jednak należy wykluczyć ponowną weryfikację tych okoliczności, które ocenił już Prezydent Miasta G. przyznając stronie zasiłek dla opiekuna.

Odrębnego omówienia wymaga natomiast wzmiankowana w zaskarżonej decyzji kwestia potencjalnej możliwości wykonywania obowiązku alimentacyjnego przez synów A. C. Bazując na oświadczeniach zstępnych organy wskazały, że T. i A. C. zamieszkują na stale w Niemczech, przy czym pierwszy z nich jest inwalidą (orzeczono w jego przypadku 50 % stopień inwalidztwa) i utrzymuje siebie oraz rodzinę wyłącznie z emerytury. Drugi syn ma natomiast na utrzymaniu żonę i niepełnosprawną córkę, a uzyskiwane przez niego dochody wystarczają jedynie na zaspokojenie potrzeb rodziny oraz na leczenie córki. W ocenie SKO jednakże, obaj bracia W. R. nie przedstawili dowodów potwierdzających okoliczności wskazane w pisemnych oświadczeniach, wobec czego nie jest pewne, czy faktycznie nie są w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu względem matki w formie świadczeń pieniężnych.

W ocenie Sądu, nie sposób zgodzić się z taką konstatacją. W myśl powołanych już art. 7 k.p.a. i 80 k.p.a. organy zobowiązane są z urzędu prowadzić postępowanie dowodowe, dążąc do wyjaśnienia wszystkich ważkich dla sprawy okoliczności. O ile więc pisemne oświadczenia synów W. R. wzbudziły zastrzeżenia organów, względnie wymagały poparcia dowodami w postaci choćby zaświadczeń o wysokości dochodów, czy orzeczeń o niepełnosprawności, należało przedsięwziąć czynności procesowe w celu pozyskania dokumentów tego rodzaju. Powinnością organów było zatem choćby zobowiązanie zstępnych do udokumentowania okoliczności dotyczących ich stanu rodzinnego i majątkowego. Takich czynności organy natomiast nie przeprowadziły, bazując wyłącznie na oświadczeniach synów stron, które zweryfikowano jako niedostatecznie wiarygodne, bez próby uzyskania materiału dowodowego potwierdzającego lub przeczącego twierdzeniom o braku możliwości wykonywania obowiązku alimentacyjnego w formie świadczeń pieniężnych.

Podsumowując zatem, postępowanie dowodowe w sprawie wymaga niewątpliwie uzupełnienia, a stanowisko organów wymaga wyczerpującego się odniesienia w uzasadnieniu decyzji do kwestii, na jakie zwrócił uwagę Sąd orzekający w sprawie. Z jednej strony bowiem organy nie powinny dokonywać negatywnej weryfikacji przesłanek przedmiotowych z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jedynie przez pryzmat okoliczności, które były przedmiotem oceny wyrażonej w decyzji Prezydenta Miasta G. z 11 czerwca 2014 r., z drugiej zaś niezbędne będzie podjęcie przez organy próby weryfikacji dowodowej sytuacji rodzinnej i majątkowej braci W. R., w kontekście faktycznych możliwości zadośćuczynienia przez nich obowiązkowi alimentacyjnemu względem matki. Kierując się tymi wytycznymi organy przeprowadzą postępowanie dowodowe w sprawie.

Z tych też względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit a i c p.p.s.a, Sąd orzekł jak w sentencji.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organy administracji publicznej obowiązane są uwzględnić przedstawione stanowisko Sądu, przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, a swoje stanowisko uzasadnić zgodnie z wymogami z art. 107 § 3 k.p.a. W przypadku dojścia do wniosku, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego (czego Sąd na tym etapie sprawy nie przesądza) powinnością organów jest wezwanie strony do dokonania wyboru pomiędzy zasiłkiem dla opiekuna a świadczeniem pielęgnacyjnym.