Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1327/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24, art. 25 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 311 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm. - zwanej dalej u.r.p. i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 (Dz. U. Nr 206, poz. 1522) w zw. z art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sprzeciwił się wpisowi P. K. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. dokonanemu uchwałą Nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] lutego 2007 r.

Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne:

P. K. w dniu [...] października 2006 r. złożył w Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych (OIRP) w K. wniosek o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 24 w zw. z art. 25 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych. Do wniosku dołączył:

1/ kopię dokumentu potwierdzającego złożenie w dniach 1, 4 i 22 września 2006 r. egzaminu sędziowskiego z oceną dobrą,

2/ kopię dyplomu ukończenia w 2003 r. studiów wyższych na Wydziale Prawa i Administracji [...] z wynikiem dobrym,

3/ wyciąg z Krajowego Rejestru Karnego potwierdzający jego niekaralność, oraz stosowne oświadczenia,

4/ kwestionariusz osobowy i życiorys, z których wynika, że w dacie złożenia wniosku nie posiadał żadnego zatrudnienia, ukończył pozaetatową aplikację sądową w okręgu Sądu Okręgowego w K.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. odmówiła wpisania P. K. na listę radców prawnych Izby w K. powołując się na obowiązek ochrony interesu publicznego wobec braku praktyki i doświadczenia kandydata w świadczeniu pomocy prawnej.

Strona od powyższej uchwały w dniu 29 grudnia 2006 r. złożyła odwołanie, załączając zaświadczenie z dnia 18 grudnia 2006 r. podpisane przez radcę prawnego [...] na okoliczność odbywania przez P. K. praktyki w jego kancelarii prawnej od miesiąca listopada 2006 r. Jednocześnie w uzasadnieniu odwołania powoływał się na praktykę zdobytą w czasie trwania aplikacji sądowej i praktykę obecnie rozpoczętą w kancelarii radcy prawnego.

Uchwałą z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchyliło uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. i wpisało P. K. na listę radców prawnych tej Izby. Wskazało, że miało na uwadze stan faktyczny i prawny w dniu rozstrzygnięcia, który nie uległ zmianie, jednakże moc prawna niekonstytucyjnego przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych została utrzymana do dnia 31 grudnia 2006 r. Organ odwoławczy nie widział możliwości skutecznej obrony stanowiska zajętego przez organ pierwszej instancji wskazując, że wnioski złożone przed tą datą należy rozpatrzeć pozytywnie ze względu na ochronę interesów w toku.

Minister Sprawiedliwości sprzeciwiając się wpisowi wskazał w uzasadnieniu sprzeciwu, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 orzekł, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późn. zm.), w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Powołany przepis ustawy o radcach prawnych, zgodnie ze wskazanym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r.

Powołał się na orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odnoszące się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 dotyczącego analogicznej kwestii, gdzie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze został uznany za niekonstytucyjny jedynie w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Niekonstytucyjny przepis, ale we wskazanym wyżej zakresie, może stanowić podstawę wpisu na listę adwokatów, jednakże należy zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym. Samorząd zatem powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotów szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego (m. in. wyrok z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1550/06).

Minister Sprawiedliwości zarzucił, że Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych podjęło uchwałę o wpisie P. K. na listę radców prawnych w dniu [...] lutego 2007 r. nie odnosząc się do praktyki zawodowej kandydata po złożeniu egzaminu sędziowskiego. Podniósł, iż uchwały o wpisie mają charakter decyzji uznaniowych. W związku z tym złożenie wniosku o wpis przez zainteresowanego nie jest równoznaczne z uzyskaniem żądanego wpisu. W tej sytuacji brak jest podstaw do zastosowania zasady zachowania praw nabytych. Podkreślił, że w dacie podejmowania uchwały o wpisie pana P. K. art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą w zakresie, w jakim stwarzał możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Ustalił, że P. K. w dniu [...] września 2006 r. zdał egzamin sędziowski, w okresie od listopada 2006 r. do lutego 2007 r. odbywał praktykę w Kancelarii Radcy Prawnego [...], zaś od dnia 12 lutego 2007 r. zatrudniony jest w charakterze asystenta sędziego w Sądzie Okręgowym w B.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości P. K. nie ma odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, która pozwalałaby na uzyskanie wpisu na listę radców prawnych.

Zgodnie z art. 4 ustawy o radcach prawnych - wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe. Rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego daje ta osoba, która wykazuje się cechami od których uzależniona jest prawidłowość świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej podmiotów, na rzecz których jest wykonywana. Oceniając wskazany podmiot brane pod uwagę jest szereg czynników, zaś spośród nich przede wszystkim odpowiedni poziom przygotowany w zakresie praktyki w świadczeniu pomocy prawnej, której kandydat nie posiada.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. K. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, stwierdzenia, że nie podlega ona wykonaniu oraz przyznania zwrotu kosztów sądowych według norm przepisanych.

Jednocześnie zarzucił:

1) istotne naruszenie przepisów prawa poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych sprawy, w szczególności uznania, że skarżący nie posiada dostatecznej praktyki zawodowej pozwalającej na wykonywanie zawodu radcy prawnego,

2) błędną wykładnię pojęcia "rękojmia należytego wykonywania zawodu".

Odpierając w uzasadnieniu skargi argumenty Ministra Sprawiedliwości nie zgodził się z zarzutem braku odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, który to brak odbiera mu rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Wskazywał, że odbyta przez niego aplikacja sądowa spełnia wymagania wskazane w ustawie o radcach prawnych do uzyskania wpisu na listę radców prawych. Zdobyta w jej trakcie wiedza teoretyczna oraz umiejętności praktyczne uzasadniają przyjęcie, że daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W trakcie trzech lat aplikacji uczestniczył w około 1000 godzin zajęć teoretycznych prowadzonych przez specjalistów - praktyków z poszczególnych dziedzin prawa oraz w co najmniej takiej samej liczbie godzin praktyk odbytych w poszczególnych wydziałach Sądu Rejonowego, Sądu Okręgowego, w Prokuraturze Rejonowej oraz Kancelarii Komorniczej; w trakcie których zapoznawał się szczegółowo z orzecznictwem odnoszącym się do poszczególnych wydziałów, redagował projekty rozstrzygnięć - wskazuje, że wiedza prawnicza jaką zdobył, a która została oceniona w trakcie egzaminu sędziowskiego na ocenę dobrą, nie odbiega od wiedzy jaką można zdobyć w trakcie aplikacji radcowskiej.

Niezasadny jest zarzut, że w takcie aplikacji sądowej, nie zdobył odpowiedniej praktyki w zakresie świadczenia pomocy prawnej, co wiązałoby się z podjęciem pracy w kancelarii prawnej, bowiem w tym czasie poświęcił się ugruntowaniu wiedzy zdobytej w trakcie zajęć teoretycznych uczestnicząc, częściej niż raz w tygodniu w zajęciach praktycznych, a także zajmował się obsługą prawną rodzinnej firmy.

Rozumienie pojęcia rękojmi należytego wykonywania zawodu, było wielokrotnie interpretowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który podkreślał, że na rękojmię składają się dwa elementy: 1) cechy charakteru kandydata, takie jak uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem, 2) dotychczasowe zachowanie odpowiadające ocenom moralnym i etycznym (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2001 II SA 725/00 Lex nr 53476, wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 1994 II SA 860/93 Wokanda 1995 nr 35).

Dodatkowo wskazał, że Minister podejmując rozstrzygnięcia wobec osób, które ukończyły etatową aplikację sądową nie podnosił braku odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, przy czym osoby te nie podejmowały w trakcie aplikacji pracy w kancelariach i nie świadczyły pomocy prawnej, poświęcając się szkoleniu, jakie było prowadzone w ramach aplikacji sądowej. Minister uznał więc, że osoby odbywające szkolenie w ramach aplikacji etatowej, dają rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, natomiast osoby odbywające szkolenie w ramach aplikacji pozaetatowej takiej rękojmi nie dają. W tym stanie rzeczy zarzucił, że decyzje Ministra podejmowane w sprawach o podobnych stanach faktycznych były zgoła odmienne od decyzji podjętej w stosunku do skarżącego, co wskazuje na nierówność w traktowaniu wobec prawa.

Zarzucił, że Minister nie odniósł się do jego praktyki przy obsłudze rodzinnej firmy handlowo - usługowej, odbywania kilkumiesięcznego stażu w Kancelarii Radcy Prawnego [...] oraz obecnej pracy skarżącego na stanowisku asystenta sędziego w [...] Sądu Okręgowego w B. Nie rozważył cech i kwalifikacji skarżącego, jego praktyki zawodowej i nie badał, czy opierając się na wskazanych wyżej podstawach, zasadnie Prezydium ustaliło, że daje on rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Takim działaniem naruszył art. 7 i 77 k.p.a. W tym stanie rzeczy w ocenie skarżącego sprzeciw Ministra został wydany z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i z naruszeniem przepisów postępowania polegającym na całkowitym zaniechaniu analizy materiału dowodowego w sprawie.

Podniósł, że w orzecznictwie Wojewódzkich Sądów Administracyjnych dominuje obecnie pogląd, wyrażony wcześniej przez Trybunał Konstytucyjny o pełnej równoważności egzaminu sądowego i egzaminu radcowskiego, co w praktyce pozwala na kwestionowanie wpisu na listę radców prawnych, osoby która złożyła pozytywnie egzamin sędziowski - jedynie w wypadkach wyjątkowych, np. ze względu na dawność zdanego egzaminu. Przyjęcie przeciwnego poglądu, w szczególności takiego, jaki zaprezentował w uzasadnieniu sprzeciwu Minister prowadziłoby do wniosku, że osoba która pozytywnie zdała egzamin sędziowski, a następnie w otrzymała nominację na stanowisko asesora sądowego - jest należycie przygotowana teoretycznie i posiada odpowiednią praktykę do prowadzenia i wydawania orzeczeń w sprawach należących do właściwości sądów rejonowych - nie miałaby natomiast odpowiedniej wiedzy i praktyki do występowania jako radca prawny w tego typu sprawach. Skoro jako asesor sądowy mógłby decydować o prawach i obowiązkach stron postępowania, to tym bardziej jako radca prawny może przedstawiać swoje stanowisko oddając je pod rozstrzygnięcie sądu.

Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 roku stan prawny obowiązujący w niniejszej sprawie uległ zmianie. Trybunał jednak wypowiedział się w kwestii wniosków o wpis składanych przed tym wyrokiem, za utrzymaniem zasady o "ochronie interesów spraw w toku" wskazując, że wnioski złożone przed datą orzeczenia należy rozpatrywać w oparciu o niekonstytucyjne od dnia 1 stycznia 2007 roku przepisy ustawy o radcach prawnych w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2007 roku.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Nie podzielając argumentów skarżącego wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 orzekł, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późn. zm.) w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Powołany przepis ustawy o radcach prawnych, zgodnie ze wskazanym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r.

W uzasadnieniu cytowanego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny podniósł, iż uznany za niekonstytucyjny przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych reguluje analogiczną kwestię, gdzie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze został uznany za niekonstytucyjny jedynie w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.

Z uzasadnień powołanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego wynikało, iż przesłankę odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym należy traktować jako element rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego (adwokata). Podkreślił, że w dacie podejmowania uchwały o wpisie [...] lutego 2007 r. art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą w zakresie, w jakim stwarzał możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.

Powołał się także na orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 podkreślił, iż należy badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu. Przesłankami oceny winny być m. in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego (m.in. wyrok z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1550/06).

Dotychczasowy przebieg pracy P. K., w tym odbyta w okresie od listopada 2006 r. do lutego 2007 r. praktyka w Kancelarii Radcy Prawnego, a także podjęcie zatrudnienia od dnia 12 lutego 2007 r. w charakterze asystenta sędziego w Sądzie Okręgowym w B., nie wskazują na nabycie odpowiedniej praktyki zawodowej pozwalającej na wykonywanie zawodu radcy prawnego.

Podkreślił nadto, iż ustawa o radcach prawnych nie wprowadza ograniczeń co do rodzaju przesłanek, które mogą być badane przez Ministra Sprawiedliwości w odniesieniu do uchwał o wpisie na listę radców prawnych. Uprawniony jest zatem do ustalenia, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki ustawowe wymagane do dokonania wpisu, także ta określona w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. Stanowisko, iż prawo Ministra Sprawiedliwości do wyrażenia sprzeciwu wobec wpisu określonej osoby na listę korporacji prawniczej nie jest ograniczone w żaden sposób, poza względami wynikającymi z charakteru tego aktu jako decyzji administracyjnej, osadzonej w konkretnej materii normatywnej prezentował wielokrotnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (między innymi orzeczenia tego Sądu: z dnia 29 września 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1221/06, z dnia 14 marca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1212/06).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153 poz. 1270 z późniejszymi zmianami), dalej zwanej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami.

Badając legalność zaskarżonego sprzeciwu, Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, w sposób mający wpływ na rozstrzygnięcie, stąd skarga jest nieuzasadniona. Wskazać należy, że w stanie prawnym z daty złożenia wniosku tj. w dniu 2 października 2006 r. art. 25 ust.1 p.2 u.r.p. zwalniał od wymogu odbycia aplikacji radcowskiej osoby, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny. Jednakże przepis art. 25 ust.2b tej ustawy stanowił, że osoby te muszą spełniać wymagania z art. 24 ust.1 p.1, 3-5 u.r.p.

Innymi słowy osoba, która zdała jeden z egzaminów wymienionych w art. 25 ust. 1 p. 2 u.r.p. może być wpisana na listę radców prawnych bez odbycia aplikacji radcowskiej i zdania egzaminu radcowskiego, jeżeli swoim dotychczasowym zachowaniem "daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego". Należy zaznaczyć, że przesłanka "dawania rękojmi" należytego wykonywania zawodu radcy prawnego występowała w u.r.p. przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 30 czerwca 2005r. i była najczęściej interpretowana jako zespół cech etyczno-moralnych kandydata pozwalających przypuszczać, że będzie wykonywał należycie zawód radcy prawnego.

Trybunał Konstytucyjny już w cytowanym wyżej wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. (K 6/06) dotyczącym wpisu na listę adwokatów na nowych zasadach wyraził pogląd, że zasadność przepływu z jednego zawodu prawniczego do innego zawodu prawniczego trzeba badać każdorazowo właśnie w świetle spełnienia przesłanki dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Zaznaczył przy tym, że przepływ taki nie powinien następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych dla należytego wykonywania nowego dla danej osoby zawodu prawniczego.

Podkreślenia wymaga, że do tego wyroku Trybunał Konstytucyjny odwołał się w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. (K 30/06) dotyczącym ustawy o radcach prawnych - zmienionej ustawą z 30 czerwca 2005 r. W wyroku tym wskazał, że "wadą art. 25 ust.1 p.2 u.r.p. jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego (...)/ umożliwia (to) dostęp do zawodu radcy osobom bez jakiegokolwiek doświadczenia prawniczego, w tym profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem".

Innymi słowy, w obu cytowanych przez Ministra Sprawiedliwości wyrokach Trybunał Konstytucyjny wskazał na konieczność stosownej modyfikacji ustawowej zapewniającej dopuszczenie do wykonywania zawodów adwokata i radcy prawnego osób należycie przygotowanych. Oba wyroki weszły w życie 31 grudnia 2006 r. i wiadomo, że do modyfikacji omawianych ustaw dotychczas nie doszło.

W ocenie Sądu, brak stosownej regulacji ustawowej nie może prowadzić do sprzecznego z Konstytucją, nie gwarantującego należytego przygotowania, przepływu między zawodami. Przepis o rękojmi zawarty w ustawie o radcach prawnych był zatem i jest mechanizmem, który może być wykorzystany do zapewnienia właściwego poziomu zawodowego osób wpisywanych na listę radców prawnych.

Zdaniem Sądu, po zmianach wprowadzonych ustawą z dnia 30 czerwca 2005r. o zmianie ustawy prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163 z 2005 r. poz. 1361) dopuszczających szerszy przepływ między zawodami prawniczymi, w ramach badania "dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego", samorząd zawodowy dokonujący wpisu powinien poddać kontroli całokształt cech kandydata pozwalających na przyjęcie, że będzie on należycie wykonywał nowy zawód. Zarówno praktyka prawnicza jak i odległość czasowa między zdaniem egzaminu niezbędnego do uzyskania wpisu i wnioskiem o wpis nie powinny być pominięte przy badaniu, czy kandydat "daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu".

Z tego względu, samo odbycie aplikacji przygotowującej do innego zawodu prawniczego, jak w stanie faktycznym niniejszej sprawy, nie może być uznane jako wymagana praktyka prawnicza. Pogląd odmienny byłby w istocie zniesieniem wszelkich barier, co do przepływu między zawodami, a takie zniesienie barier, bez gwarancji rzeczywistego przygotowania do nowego zawodu prawniczego, również przed wejściem w życie wyroku TK nie było dopuszczalne w świetle przepisów o konieczności dawania rękojmi.

Podkreślić zatem należy, że przesłanka dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu obowiązywała także przed wejściem w życie wyroku TK z dnia 8 listopada 2006 r., a jego opublikowanie 17 listopada 2006 r. wyjaśniało tę kwestię i podkreślało znaczenie praktyki dla przepływów między zawodami prawniczymi.

Innymi słowy, niekonstytucyjne przepisy we wskazanym wyżej zakresie, mogą stanowić podstawę wpisu na listę adwokatów i czy radców prawnych, jednakże należy zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym.

Odnosząc stan prawny do stanu faktycznego niniejszej sprawy Minister Sprawiedliwości, zdaniem Sądu, dokonał jego prawidłowej oceny.

Wskazać należy, że składając wniosek o wpis na listę radców prawnych dnia 2 października 2006r., czyli zaledwie [...] dni po zdaniu egzaminu sędziowskiego, skarżący zdawał sobie sprawę, że nie ma żadnej praktyki zawodowej, która w świetle zasad doświadczenia życiowego i obowiązujących uregulowań prawnych przygotowałaby go do zawodu radcy prawnego. Złożone wraz z wnioskiem o wpis dokumenty nie wskazywały bowiem na jakąkolwiek praktykę, co nie uszło uwadze organowi samorządu radcowskiego I instancji w uzasadnieniu odmownej uchwały o wpis.

Skarżący zdawał więc sobie sprawę, że nie będąc stosownie przygotowanym do zawodu radcy prawnego nie daje rękojmi należytego jego wykonywania. Dlatego przed złożeniem odwołania podjął taką praktykę i przez ponad 2 miesiące odbywał ją w kancelarii radcy prawnego, a od 12 lutego 2007 r. odbywa ją jako asystent sędziego w sądzie okręgowym. W dacie złożenia wniosku o wpis na listę, żadnej praktyki nie dowodził, a zatem Minister Sprawiedliwości zasadnie przyjął, że jej nie posiadał.

Z powyższych względów podnieść należy, że wskazana w obu wyrokach Trybunału Konstytucyjnego data ich wejścia w życie w dniu 31 grudnia 2006 r. nie oznaczała, że przed tą datą wszyscy mający zdany jakikolwiek egzamin prawniczy mogli swobodnie żądać wpisu na listę innych zawodów prawniczych. Warunek "dawania rękojmi" obowiązywał cały czas, a konieczność jego spełnienia powinna gwarantować wykonywanie zawodu przez osoby należycie przygotowane.

Wskazać należy w sprawie niniejszej, że uchwała o wpisie dokonana przez organ odwoławczy samorządu radcowskiego oraz decyzja Ministra były podjęte w 2007r. tj. po wejściu w życie wyroku TK i pominięcie jego treści oraz rozważań zawartych w uzasadnieniu byłoby nieuprawnione. Ochrona "interesów w toku" nie może polegać na nadmiernie liberalnej i nieuprawnionej interpretacji przepisów prawa, która pozwalałaby na automatyczny przepływ między zawodami prawniczymi, bez względu na przygotowanie do ich pełnienia.

W sprawie niniejszej, składając wniosek o wpis na listę radców prawnych skarżący w ogóle nigdy nie pracował w formie zinstytucjonalizowanej w zawodzie prawniczym, także nie posiadał praktyki w udzielaniu pomocy prawnej. Nie miał więc praktyki zawodowej, ani doświadczenia zawodowego, która dawałyby rękojmię, że będzie należycie wykonywał zawód radcy prawnego wymagający wszechstronnej wiedzy i praktyki prawniczej oraz dużej samodzielności. Kwestia ta nie była rozważona przez Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych podejmujące, w wyniku odwołania, uchwałę o wpisie. Brak w niej dostatecznego uzasadnienia, które pozwalałyby na ustalenie, dlaczego dokonano pozytywnej oceny kandydata i dokonano wpisu, w sytuacji gdy w dacie podejmowania uchwały [...] lutego 2007 roku kandydat rozpoczął dopiero praktykę w bliżej niewskazanym dniu listopada 2006 roku, a inna praca prawnicza kandydata nie została w żaden sposób udokumentowana.

W ocenie Sądu praktyka prawnicza, która może być uznana za okoliczność mającą wpływ na rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego nie może być ani praktyką nabytą tylko w okresie aplikacji, ani też praktyką nabytą, jak wywodzi autor skargi, wyłącznie w formie nie zinstytucjonalizowanego wolontariatu w okresie studiów w zakresie obsługi prawnej rodzinnej firmy handlowo-usługowej. Z drugiej strony, samo jego oświadczenie, że pracował w kancelarii radcy prawnego i zaświadczenie radcy prawnego, że kandydat mu pomagał od bliżej nieokreślonego dnia listopada 2006 r. - nie mogą stanowić wystarczającego dowodu na posiadanie praktyki, od której uzależniona jest ocena rękojmi dawanej przez kandydata na radcę prawnego. Praktyka, która może wpływać na rękojmię należytego wykonywania samodzielnego zawodu prawniczego, jakim jest zawód radcy prawnego, musi mieć formę stałego, legalnego zatrudnienia, potwierdzonego stosownymi dokumentami. Nie jest to praktyka nabywana poprzez nieformalną i nieodpłatną pomoc, ponieważ nie wiąże się z nią żadna odpowiedzialność za sposób i poziom świadczonej pracy. Zgodnie z art. 24 ust. 2 lit. c u.r.p. rada okręgowej izby radców prawnych może odmówić wpisu na listę radców tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy ust.1 tego artykułu, co oznacza, że rada ocenia spełnienie przez kandydata warunków ustawowych do dokonania wpisu i jeśli są one spełnione, jest zobowiązana dokonać wpisu. Gdy warunki te zawierają pojęcia niedookreślone, jak np. warunek dawania rękojmi, precyzuje je i wypełnia treścią orzecznictwo.

Podnieść też trzeba, że wbrew poglądom zawartym w uzasadnieniu decyzji ani postępowanie przed Ministrem nie jest postępowaniem II instancji, ani decyzja Ministra o wniesieniu sprzeciwu nie jest decyzją II instancji. Jak wskazał tutejszy Sąd w niepublikowanym wyroku sygn. akt VI SA/Wa 1656/07 możliwość wniesienia sprzeciwu od decyzji o wpisie jest elementem nadzwyczajnego nadzoru organu władzy publicznej nad samorządem zawodowym radców prawnych. Minister wnosi sprzeciw od uchwały pozytywnej dla kandydata (o wpisie, a nie o odmowie wpisu), która dokonana jest zgodnie z jego wnioskiem i z wolą organu samorządu, który ją podjął. Działanie Ministra Sprawiedliwości nie jest wywołane wniesieniem odwołania, tylko podjęte zawsze z urzędu, a jego rozstrzygnięcie w swej treści nie opiera się na art.138 kpa. Minister kontroluje dokonany wpis pod względem zgodności z prawem i bada czy wszystkie ustawowe przesłanki dokonania wpisu zostały spełnione. Jeżeli stwierdzi, że wpis dokonany został, mimo niespełnienia przesłanek przez kandydata - zgłasza sprzeciw. Te błędne poglądy zawarte w uzasadnieniu decyzji Ministra nie wpływają jednak na prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia.

Z kolei ma rację skarżący, że wskazane wyżej okoliczności nabywania praktyki - w trakcie postępowania o wpis na listę radców prawnych - zostały pominięte w stanie faktycznym zaskarżonego sprzeciwu, co nastąpiło z naruszeniem art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. Jednakże, w ocenie Sądu, uchybienie to jako nie mające istotnego wpływu na wynik sprawy, nie może skutkować wyeliminowaniem sprzeciwu z obrotu prawnego.

Minister Sprawiedliwości zgłaszając sprzeciw opiera się na przedstawionym mu materiale dowodowym. W sprawie niniejszej nie wiadomo na czym oparte było przekonanie Prezydium KRRP, że skarżący, który nigdy nie pracował na stałe w zawodzie prawniczym, w [...] dni po zdaniu egzaminu sędziowskiego, który to egzamin uprawnia go jedynie do ubiegania się o stanowisko asesora, jest przygotowany należycie do wykonywania zawodu radcy prawnego.

W tym stanie rzeczy nie można zarzucić naruszenia prawa Ministrowi Sprawiedliwości, który kontrolując prawidłowość dokonanego wpisu zgłosił sprzeciw, bowiem zgromadzona dokumentacja nie dowodzi, że kandydat posiadł praktykę, która pozwalała przyjąć, że daje on rękojmię należytego przygotowania do zawodu.

Minister będąc uprawniony do wniesienia sprzeciwu, w ocenie Sądu, prawidłowo ocenił, że skarżący przesłanki rękojmi nie spełnia.

Zważywszy na powyższe okoliczności, należało uznać zarzuty skargi za nieuzasadnione i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku.