Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 662/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jan Szuma Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2021 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej także "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania A. M., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza T. (zwanego dalej "Burmistrzem") z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...], którą odmówiono odwołującej się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną babcią – M. K..

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2019 r. A. M. (dalej także jako "wnioskodawczyni"), reprezentowana przez pełnomocnika fachowego, wystąpiła o przyznanie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. K.. Do wniosku załączono pełnomocnictwo oraz kserokopię decyzji Burmistrza T. z dnia [...] października 2018 r. ([...]) o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r. na rzecz A. M. w związku z opieką nad M. K..

Pismem z dnia [...] listopada 2019 r. wnioskodawczyni wezwana została do dostarczenia dalszej dokumentacji w sprawie lub złożenia oświadczeń, w szczególności dotyczących momentu, od którego orzeczono o stopniu niepełnosprawności M. K., uprawnienia do pobierania za granicą świadczeń na pokrycie wydatków związanych z opieką nad M. K., uprawnień innych osób do świadczeń opiekuńczych w związku ze sprawowaniem opieki nad M. K., czy odpowiedniego oświadczenia o uchyleniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego pobieranego przez wnioskodawczynię w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią M. K..

Wnioskodawczyni dała zadość powyższemu wezwaniu w dniu [...] grudnia 2019 r., kiedy to Burmistrz wszczął postępowanie w sprawie "wydania decyzji odmownej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Pani A. M. w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią M. K.".

Pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. wnioskodawczyni wezwana została do złożenia dalszych wyjaśnień. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni złożonym w dniu [...] stycznia 2020 r. rodzice M. K. nie żyją, M. K. jest babcią wnioskodawczyni, M. K. ma dwójkę dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jej córka od piętnastu lat przebywa za granicą i nie ma zamiaru wrócić do Polski, a jej syn jest alkoholikiem. Wnioskodawczyni wskazała, że zamieszkuje z M. K. od czterech lat. Ze względu na stan zdrowia i wiek M. K. konieczne jest sprawowanie nad nią całodobowej opieki, którą zapewnia wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni zwróciła się także do Burmistrza o uchylenie jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli przyznane jej zostanie świadczenie pielęgnacyjne.

Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. (nr [...]) Burmistrz T. odmówił przyznania A. M. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią M. K.. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia przywołano art. 3 pkt 11, art. 20 ust. 2, art. 23, art. 24 ust 1, ust. 2a, ust. 3, ust. 4, art. 32 ust 1 pkt 1d i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, z późn. zm., dalej także jako "u.ś.r."), rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466) oraz art. 1 pkt 1 lit. a, pkt 4 i art. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 559).

W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynika z trzech powodów. Po pierwsze, niepełnosprawność M. K. nie powstała przed 18. rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25. koku życia. Po drugie, są inne niż wnioskodawczyni osoby spokrewnione z M. K. w pierwszym stopniu, które nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po trzecie, wnioskodawczyni nie wyraziła zgody na uchylenie ustalonego na jej rzecz prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odwołaniu z dnia [...] marca 2020 r. wnioskodawczyni, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła decyzję Burmistrza T. w całości, zarzucając jej:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. przez błędną wykładnię i niezasadne uznanie, że wnuczka niepełnosprawnej M. K. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki na nią pomimo, że zobowiązany w pierwszej kolejności syn niepełnosprawnej ze względu na chorobę alkoholową nie jest w stanie wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnej matki, a jej córka przebywa za granicą i nie zamierza wracać do kraju w związku z czym nie może ona także zapewnić niepełnosprawnej matce niezbędnej opieki;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez błędną wykładnię i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność M. K. powstała po 18. roku życia i w związku z tym A. M. jako jej opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez błędną wykładnię z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt I 38/13, został ten przepis uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Jednocześnie sformułowano wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze - od dnia [...] listopada 2019 r.

W uzasadnieniu odwołania dodano, że organ błędnie przyjął, że sam fakt pobierania przez wnioskodawczynię specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wobec tego zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony, zarzucając naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualnie t.j. z 2021 r., poz. 735, dalej także jako "K.p.a.").

Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.

Kolegium uznało zasadność rozstrzygnięcia Burmistrza, modyfikując jednak częściowo jego uzasadnienie. Kolegium ustaliło, że M. K. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności na stale. Jest ona wdową i ma dwoje dorosłych dzieci – córka mieszka za granicą od dłuższego czasu a syn jest alkoholikiem. Żadne z dzieci M. K. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni – A. M., jest wnuczką M. K.. W oświadczeniu z dnia [...] stycznia 2020 r. wnioskodawczyni wskazała, że zrzeka się przyznanego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego tylko w przypadku otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią.

Przywołując orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i sądów administracyjnych Kolegium stwierdziło, że nie można odmówić świadczenia pielęgnacyjnego z powodu wieku, w jakim powstała niepełnosprawność M. K.. Kolegium wskazało, że ocena spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organy dokonują z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Jednakże Kolegium jednocześnie stwierdziło, A. M. nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy. Zdaniem Kolegium, ustawa wyraźnie wskazuje kolejność, w jakiej kolejni krewni stają się uprawnieni do ustalenia na ich rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pierwszeństwo przyznając osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu (wstępnym, zstępnym – czyli rodzicom, dzieciom), a dopiero w następnej kolejności dalszym krewnym. Kolegium zaznaczyło, że A. M. mogłaby ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli bliżsi krewni M. K. niż A. M., nie byliby w stanie, np. z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Kolegium uznało, że nie wystąpiły w sprawie obiektywne przyczyny, wobec których dzieci M. K. nie mogłyby spełniać swoich obowiązków alimentacyjnych wobec M. K.. Odmowne załatwienie wniosku A. M. wynikało z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.

Pismem z dnia [...] lipca 2020 r. A. M. (dalej także jako "skarżąca"), reprezentowana przez tego samego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020 r. (nr [...]), zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a u.ś.r. przez ich błędną wykładnię i niezasadne uznanie, że wnuczka niepełnosprawnej M. K. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem nad nią osobistej opieki, pomimo że zobowiązany w pierwszej kolejności syn niepełnosprawnej jest osobą uzależnioną od alkoholu, a córka na stałe mieszka za granicą.

Jednocześnie, w skardze sformułowano wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i ustalenie na rzecz A. M. świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] listopada 2019 r., o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych, oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że dokonana przez organ literalna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie jest wystarczająca w okolicznościach sprawy. Zdaniem skarżącej, pod uwagę należy brać również cel regulacji, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. A cel ten należy także odnieść do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (aktualny t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359, dalej także jako "K.r.o."), w szczególności art. 132 K.r.o. Zdaniem skarżącej organ nie podjął żadnych czynności, aby ustalić, czy dzieci M. K. są faktycznie zdolne do zapewnienia matce opieki lub dostarczania środków na jej utrzymanie. Do skargi załączono oświadczenia dzieci M. K. – Z. K. oraz D. U.. Z oświadczenia Z. K., zdaniem skarżącej, wynika, że jest on uzależniony od alkoholu, nie podejmuje leczenia z powodu nałogu, nie pracuje i nie jest w stanie dostarczyć żadnych środków na utrzymanie niepełnosprawnej matki, z którą praktycznie nie utrzymuje kontaktu, ma on przeszłość kryminalną. Z oświadczenia D. U., zdaniem skarżącej wynika, że od 15 lat mieszka w [...] i nie planuje powrotu do Polski, pracuje, jednakże jej dochód pozwala jedynie na zaspokojenie jej własnych podstawowych potrzeb – wynajem mieszkania oraz utrzymanie gospodarstwa domowego, a do kraju przyjeżdża sporadycznie.

W odpowiedzi na skargę z dnia [...] sierpnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Kolegium podniosło, że w sprawie nie wykazano istnienia obowiązku o charakterze alimentacyjnym wnuczki – A. M., wobec jej babci – M. K., bowiem wymagająca opieki posiada krewnych w pierwszym stopniu, tj. dwoje dzieci, które zgodnie z art. 128 i art. 129 § 1 K.r.o. zobowiązane są do alimentacji w pierwszej kolejności, a A. M. dopiero w dalszej kolejności oraz tylko wtedy, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Żadne z dzieci M. K. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a okoliczności zamieszkiwania córki M. K. poza granicami kraju oraz alkoholizm syna nie mogą zostać uwzględnione, gdyż pozostają bez wpływu na wystąpienie przesłanek z art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. ([...]) Kolegium przekazało do akt sprawy uzupełniające pismo skarżącej z dnia [...] listopada 2020 r. (k. 16 akt sąd.), w którym skarżąca sformułowała prośbę "o uchylenie zasiłku rodzinnego, opiekuńczego na babcię – [...], oraz 500 plus od dnia [...] grudnia 2020 r.". Jako przyczynę swej prośby skarżąca wskazała jej przeprowadzkę wraz z rodziną do [...].

Pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. (k. 25 akt sąd.) skarżąca poinformowała o śmierci M. K. w dniu [...] kwietnia 2021 r., załączając kserokopię aktu zgonu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, z późn. zm., dalej także jako "u.ś.r.").

Podstawowe ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji były niesporne. W szczególności niesporne było, że skarżąca jest wnuczką M. K.. Niepełnosprawna M. K. miała także dwójkę dorosłych dzieci: syna Z. K. oraz córkę D. U., z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niesporne stało się także przed rozpoznaniem sprawy przez tutejszy Sąd to, że M. K., na rzecz której sprawowana była opieka, zmarła w dniu [...] kwietnia 2021 r., co nastąpiło na etapie postępowania sądowego i przez to okoliczność ta nie miała znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia [...] czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z K.r.o., z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na podstawie art. 17 ust 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (a więc takim jak A. M.), przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1. rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2. nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3. nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd orzekający w pełni aprobuje stanowisko Kolegium i jego argumentację.

W niniejszej sprawie Kolegium uznało, że nie ma podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego A. M., które chciała pobierać w związku ze sprawowaniem opieki na babcią M. K.. Organ trafnie powołał się na art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., wskazując, że w pierwszej kolejności zobowiązane alimentacyjne (a więc i uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego) są dzieci osoby wymagającej opieki. M. K. posiadała do chwili śmieci dwójkę dorosłych dzieci, z których żadne nie legitymowało się orzeczeniem o znaczącym stopniu niepełnosprawności. Ustalenie to Sąd powiązał także z oświadczeniami obojga dzieci załączonymi do skargi inicjującej przedmiotowe postępowanie przez Sądem. Zasadnie zatem wskazano, że skoro w rodzinie są osoby bliżej spokrewnione i zobowiązane alimentacyjnie aniżeli A. M., a co najmniej o jednej z tych osób wiadomo, że jest czynna zawodowo, to oznacza, że nie ma podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Obowiązek alimentacyjny skarżącej względem jej babci nie zaktualizował się.

Sąd wskazuje, że w myśl art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności (jak skarżącej) powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności (jak dzieci M. K.) albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W przypadku skarżącej nie występowało pokrewieństwo pierwszego stopnia, gdyż była wnuczką M. K.. Wnuczka jest krewną M. K. w linii prostej i jej obowiązek alimentacyjny wobec babci powstaje, gdy nie ma dzieci babci lub dzieci te nie są w stanie dopełnić swego obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica. Taka sytuacja w kontrolowanej sprawie obiektywnie nie zachodzi.

Podnoszący przez skarżącą zasadniczy zarzut odnoszący się do sytuacji życiowej dzieci M. K. w ocenie Sądu jest nieskuteczny. Skarżąca podniosła to, że pozostawanie w zatrudnieniu przez córkę M. K., a także fakt zamieszkiwania przez nią w innym miejscu niż jej matka – M. K., a także alkoholizm syna M. K., wykluczają spełnienie przez nich obowiązku alimentacyjnego wobec matki. W ocenie Sądu przyczyny to nie oznaczają obiektywnej niemożności spełnienia ciążących na obojgu dzieci M. K. obowiązków alimentacyjnych.

Obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje, w zaistniałej sytuacji, pomoc polegającą na przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.). Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślono, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentowano, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 1700/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). To nie rodzina decyduje zatem, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu, zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy fakt pozostawania w zatrudnieniu, brak zamiaru powrotu z zagranicy do Polski, zaspokajanie własnych podstawowych potrzeb czy zamieszkiwania w miejscu utrudniającym dojazd (za granicą) do wymagającej opieki osoby bliskiej. Przeciwnie także do twierdzeń skarżącej, z oświadczenia syna M. K. wynika, że jest on osobą nadużywającą alkohol, lecz nie leczącą się, co w ocenie Sądu nie oznacza, że syn M. K. cierpi na chorobę alkoholową. Nie przedstawiono w tym zakresie także żadnej dokumentacji medycznej. Tym bardziej w ocenie Sądu nieadekwatna dla aktualnej sytuacji życiowej syna M. K. przy ocenie możliwości realizacji ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec swojej matki jest fakt przebywania w przeszłości w zakładzie karnym czy brak utrzymywania kontaktu z M. K.. Wszystkie powyższe okoliczności są bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalniają tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionej. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w starań osobistych, a może polegać na przykład na opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa – z racji sprawowania opieki – prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Reasumując ten wątek, A. M. nie była osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z M. K., a obowiązek alimentacyjny ciąży na co najmniej jednym z dorosłych dzieci M. K.. Ustalenia te organ poczynił na podstawie oświadczeń skarżącej złożonych po wezwaniach Burmistrza, a potwierdzone one zostały także w toku postępowania sądowoadministracyjnego, co wynika z oświadczeń obojga dzieci M. K.. Sąd orzekający nadmienia, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażano pogląd, że formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a u.ś.r. można nie stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków (zob. na przykład wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2020 r., I OSK 2831/19, orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie, jak wskazano już powyżej, nie zachodzą obiektywne okoliczności wykluczające alimentowanie matki przez co najmniej jedno z jej dzieci – D. U. lub Z. K..

Warto nadto przypomnieć, że w uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych". W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny w sposób jednoznaczny opowiedział się za literalną wykładnią art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podkreślił zwłaszcza, że nie można tego przepisu interpretować rozszerzająco, z powołaniem się na wartości konstytucyjne. "Nie można (...), z powołaniem się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem, uzasadniając to tym, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jaki i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Stosowanie prawa przez sądy nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy. Nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną". Sąd orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że nie zachodzą podstawy do odstąpienia w niniejszej sprawie od poglądów wyrażonych w przywołanej uchwale I OPS 5/13. Podkreślić należy, że poświęcenie skarżącej wobec babci, które Sąd docenia, nie pozwala mimo wszystko odstąpić od brzmienia ustawy i przyjąć, że A. M. można przyznać świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad babcią, gdy babcia posiada dwójkę dorosłych dzieci, a przynajmniej co do córki M. K. ustalono, że jest czynna zawodowo, pomimo że nie mieszka ona w Polsce (matka skarżącej).

W ocenie Sądu, Kolegium – pomimo zrozumienia dla wysiłku A. M., która podjęła się opieki nad babcią – trafnie w świetle obowiązujących aktualnie przepisów prawa uznało, że zachodzi przeszkoda do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Kontrolowana decyzja nie ma bowiem charakteru uznaniowego, lecz ma charakter decyzji związanej. W związku z tym organy nie miały luzu decyzyjnego i ściśle musiały kierować się powyższymi przepisami prawa. A skoro nie zostały łącznie spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1a u.ś.r. organy zmuszone były odmówić przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W tym stanie rzeczy Sąd – uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa – orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału II zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2020 r. (k. 1 akt sądowych).