Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 627/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Protokolant st. asystent sędziego Anna Rudzińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 listopada 2014 r. sprawy ze skargi T. H. na decyzję Wojewody D. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza na rzecz skarżącej T. H. od Wojewody D. kwotę 357 (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi T. H., działającej za pośrednictwem pełnomocnika, jest decyzja Wojewody D. z dnia [...] nr [...].

Decyzja ta utrzymała w mocy decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia [...], nr [...] orzekającą o odmowie wymeldowania A. H. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w K.

W uzasadnieniu decyzji ostatecznej stwierdzono:

Postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało wszczęte w dniu 28 grudnia 2012 r. na wniosek skarżącej - właścicielki lokalu, która poinformowała urząd, że były mąż nie zamieszkuje w spornym lokalu od ponad trzech lat i wskazała adres jego obecnego pobytu w K. przy ul. [...].

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, na podstawie tego przepisu prawa Burmistrz Miasta K. decyzją nr [...] z dnia [...] orzekł o wymeldowaniu byłego męża skarżącej z miejsca pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że dobrowolnie opuścił on miejsce swojego zameldowania i zamieszkał w pomieszczeniu gospodarczym. Wskutek odwołania złożonego przez byłego męża skarżącej Wojewoda D., decyzją nr [...] z dnia [...], uchylił powyższe rozstrzygnięcie organu 1 instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia w celu zebrania dodatkowego materiału dowodowego oraz ustalenia, czy skarżący koncentruje swoje sprawy życiowe w pomieszczeniu gospodarczym stanowiącym część spornego lokalu, czy mieszka u swojej matki.

Rozpatrując sprawę ponownie organ gminy przeprowadził oględziny lokalu przy ul. [...] w K., w którym zamieszkuje matka byłego męża skarżącej – F. H. W ich wyniku stwierdzono, że znajduje się tam część ubrań syna właścicielki mieszkania, która jest mu potrzebna do przebrania, gdy nocuje u matki. F. H., która jest osobą chorą, poruszającą się przy pomocy balkonika i wymagającą pomocy drugiej osoby oświadczyła, że syn od około 3 lat przebywa u niej na każde wezwanie i ma przyznaną opiekę nad nią. Jego pobyty w tym lokalu są uzależnione od stanu zdrowia matki, jego opieka polega na sprzątaniu mieszkania, robieniu zakupów, noszeniu węgla czy pomocy przy ubieraniu, a w razie potrzeby również nocowaniu w tym domu, ale nie jest to zamieszkiwanie u niej, gdyż syn mieszka przy ul. [...].

Następnie w charakterze świadka została przesłuchana T. F. mieszkająca w sąsiedztwie jej lokalu. Oświadczyła ona, że dość często spotyka byłego męża skarżącej, słyszy go w mieszkaniu matki i jej zdaniem bezspornie mieszka on w tym lokalu. Dodała, że według jej wiedzy wyremontował on komórkę, w której obecnie mieszka, a czasami, gdy nie ma jego siostry, która zajmuje pokój na piętrze, to mieszka on w tym pokoju. Po uzyskaniu powyższego oświadczenia świadka dokonano również wizji tej komórki. Zastano w niej stronę i stwierdzono, że w pomieszczeniu tym znajdują się ubrania, jakieś meble, kuchenka turystyczna oraz materac. Były mąż skarżącej oświadczył wówczas, że komórka gospodarcza służy mu do różnych prac, a nie do mieszkania.

Ponadto organ gminy zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o udzielenie informacji w zakresie posiadanych danych odnośnie miejsca zamieszkania oraz charakteru jego pobytu. W odpowiedzi uzyskano kserokopie akt sprawy dotyczącej przyznania przez ten ośrodek świadczenia pielęgnacyjnego tej osobie, w tym mi.in.: jego wniosku złożonego w dniu 13 czerwca 2011 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w którym jako adres miejsca zamieszkania wskazał on lokal matki; jego oświadczenia z tego samego dnia odnośnie zamieszkania z matką w celu sprawowania nad nią opieki z powodu jej niepełnosprawności; oświadczenia służącego ustaleniu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, w którym strona jako swój adres wskazała adres lokalu przy ul. [...]; oświadczeń z dnia 9 października 2012 r. odnośnie prowadzenia gospodarstwa domowego razem z matką oraz F. H. z tego samego dnia, która również oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe razem z synem; a także koperty adresowanej do strony na adres lokalu przy ul. [...] ze stemplami pocztowymi z dni 11 i 12 lipca 2013 r., na której widnieje adnotacja "Zwrot, pod wskazanym adresem adresat nie zamieszkuje".

Realizując wynikający z art. 10 § 1 kpa obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, organ skierował do stron pismo informujące o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do tych dowodów przed wydaniem decyzji przez organ. Po otrzymaniu przedmiotowej informacji obie strony pisemnie wypowiedziały się odnośnie prowadzonego postępowania. Skarżąca wyjaśniła, że w swojej odpowiedzi (pismo z dnia 5 marca 2009 r.) na pozew rozwodowy były mąż stwierdził, że mieszka z matką i dlatego sąd nie orzekał przy rozwodzie o mieszkaniu, a w czasie rozprawy administracyjnej w dniu 4 kwietnia 2013 r. oświadczył, że od chwili rozwodu mieszka w pomieszczeniu gospodarczym, zatem jego zeznania są sprzeczne i uzależnione od aktualnej potrzeby. Ponadto świadkowie wskazani przez nią jednogłośnie zeznali, że były mąż nie mieszka ani w lokalu mieszkalnym, ani w pomieszczeniu gospodarczym przy ul. [...] i są to świadkowie wiarygodni, gdyż mieszkają na tej samej klatce schodowej, zaś osoby wskazane przez byłego męża mieszkają przy innych ulicach, więc ich zeznania pozostawiają wątpliwości odnośnie wiarygodności. Jednocześnie J. S., który przeprowadzał remont w jej mieszkaniu przez 3 miesiące i pracował od poniedziałku do piątku w godzinach od 7.30 do 19 lub 19.30, przez cały ten czas nie widział jej byłego męża i go nie zna, przy czym korytarz był wówczas zapełniony materiałami budowlanymi i drzwi do pomieszczenia gospodarczego były zastawione, więc nie można było tam wejść. Ponadto również były mąż oświadczył podczas rozprawy administracyjnej, że nie zna J. S., co oznacza, że nie przychodzi on do tego pomieszczenia i w nim nie mieszka. Przy tym skoro matka byłego męża wymaga stałej opieki i z tego powodu nie może on nawet podjąć żadnego zatrudnienia, jak oświadczył na sprawie sądowej dotyczącej podwyższenia alimentów, to znaczy, że prowadzi on wspólne gospodarstwo i mieszka razem z matką, przy czym dokładnie zamieszkuje on w pomieszczeniu gospodarczym przynależnym do lokalu matki znajdującym się wewnątrz budynku, które jest podobne do komórki przy spornym lokalu na ul. [...]. Dodała także, iż fakt zamieszkiwania przez byłego męża u jego matki potwierdziła również sąsiadka T. F., która stwierdziła, że w 100% mieszka on przy ul. [...].

Natomiast druga ze stron zakwestionowała wiarygodność zeznań tego świadka z uwagi na wieloletnią znajomość z odwołującą się, co jednoznacznie wpływa na składanie zeznań na niekorzyść byłego męża skarżącej. Jako dowód nieprawdziwych zeznań osoby strona dołączyła do swojego pisma zdjęcia pomieszczeń gospodarczych należących do lokali zarówno przy ul. [...], jak i [...]. Na zdjęciach opisanych jako fotografia z ul. [...] widniało zagospodarowane pomieszczenie z meblami, sprzętem grającym i półkami z kasetami bądź płytami, zaś na fotografiach opisanych jako "ul. [...] komórka" widać było m.in. stolik różnymi narzędziami i jakieś wiszące rzeczy. Wyjaśnił on w swoim piśmie, że przebywa w lokalu przy ul. [...] jedynie z uwagi na opiekę nad chorą matką (w zależności od jej stanu i potrzeb), jednakże cały jego dobytek i rzeczy potrzebne do życia znajdują się w pomieszczeniu przynależnym do lokalu przy ul. [...]. Ponadto do swojego pisma dołączył oświadczenie złożone w dniu 13 listopada 2013 r. w Ośrodku Pomocy Społecznej w K. dotyczące sposobu sprawowania przez niego opieki nad jego matką, w którym jako miejsce swojego zamieszkiwania wskazał pomieszczenie gospodarcze przynależne do lokalu przy ul. [...].

Po uzyskaniu powyższych wyjaśnień obu stron organ gminy chciał przeprowadzić ponowne oględziny lokalu przy ul. [...], jednakże najpierw zawiadomienie o przeprowadzeniu tego dowodu nie zostało podjęte w terminie przez byłego męża skarżącej, wskutek czego nie było dostępu do tego pomieszczenia, następnie zaś stosowną informację doręczono obu stronom, ale na miejscu stawiła się jedynie skarżąca, która nie posiada doń kluczy.

Wobec powyższego organ gminy ponownie zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o udzielenie informacji posiadanych przez ten podmiot w zakresie miejsca pobytu byłego męża skarżącej. W odpowiedzi organ I instancji otrzymał wyjaśnienie, że w wyniku wywiadu środowiskowego ustalono, iż zamieszkuje on przy ul. [...] w pomieszczeniu gospodarczym stanowiącym część lokalu będącego własnością byłej żony, ale sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką i czasami nocuje u niej.

Ponadto skarżąca dołączyła do akt sprawy korespondencję kierowaną przez nią do byłego męża odnośnie żądania opróżnienia spornego pomieszczenia należącego do jej mieszkania, poniesienia kosztów wymiany drzwi uszkodzonych wskutek zamontowania na nich skrzynki pocztowej przez niego, a także uregulowania zaległych alimentów oraz opłat za korzystanie z pomieszczenia.

Następnie organ gminy ponownie skierował do stron pismo informujące o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do tych dowodów przed wydaniem decyzji przez organ. W odpowiedzi skarżąca wniosła do organu pismo, w którym podniosła, że były mąż nie posiada żadnego tytułu prawnego do spornego lokalu, ponadto pomieszczenie gospodarcze nie jest lokalem mieszkalnym, a - jej zdaniem - dokonać zameldowania można jedynie w lokalu mieszkalnym, zatem nawet fakt rzekomego przebywania przez byłego męża w tym pomieszczeniu nie może być wzięty pod uwagę w postępowaniu meldunkowym. Ponownie podniosła również, iż przeprowadzający remont w jej lokalu J. S. nie widział byłego męża w tym pomieszczeniu i jednocześnie w tym czasie uniemożliwiony był dostęp do tego pomieszczenia. Zarzuciła także składanie sprzecznych oświadczeń przez niego i jego matkę w toku różnych postępowań przed organami i sądami w zakresie wskazania miejsca zamieszkania przez byłego męża.

Po zebraniu powyższego materiału dowodowego, w dniu [...] Burmistrz Miasta K. decyzją nr [...] orzekł o odmowie wymeldowania z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w K. uzasadniając ją tym, iż były mąż skarżącej nie opuścił spornego lokalu, a jedynie nie zamieszkuje w części mieszkalnej, lecz w pomieszczeniu gospodarczym zaadoptowanym na cele mieszkalne i stanowiącym część tego lokalu.

Od powyższej decyzji skarżąca złożyła w ustawowym terminie odwołanie do Wojewody D. W odwołaniu podniosła, że decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o nieistniejący stan prawny, gdyż w dacie jej wydawania nie obowiązywała ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych z dnia 10 kwietnia 1974 r., lecz - jej zdaniem - została ona uchylona przez art. 92 ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych, a to powoduje nieważność wydanej decyzji. Ponadto powtórzyła kwestie podniesione w jej piśmie z dnia 7 marca 2014 r. skierowanym do organu gminy odnośnie niewidywania byłego męża przez świadka J. S. podczas trwającego 3 miesiące remontu spornego mieszkania i składania sprzecznych oświadczeń przez byłego męża skarżącej i jego matkę. Ponownie stwierdziła również, iż pomieszczenie gospodarcze nie jest lokalem mieszkalnym, a dokonać zameldowania można jedynie w lokalu mieszkalnym, zatem fakt dobrowolnego opuszczenia trzy lata temu lokalu mieszkalnego przez byłego męża i jego rzekomego zamieszkania w pomieszczeniu tylko przynależnym do lokalu mieszkalnego winien stanowić wystarczającą przesłankę do wymeldowania byłego męża z jej mieszkania.

Analizując całość akt sprawy organ odwoławczy stwierdził, co następuje. W postępowaniu administracyjnym w sprawie o wymeldowanie osoby z miejsca pobytu stałego lub czasowego należy dokonać oceny stanu faktycznego istniejącego w dacie wydawania decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Ponadto opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie w nim, ale i zamiar opuszczenia tego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym miejscem pobytu i skoncentrowaniem swoich spraw w nowym ośrodku, przy czym zamiar ten można określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (...).

Zgodnie z dołączonym do wniosku wszczynającego postępowanie w niniejszej sprawie wypisem aktu notarialnego repertorium A nr [...] z dnia [...] - lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...] w K. składa się z: trzech pokoi, kuchni, przedpokoju, łazienki z wc oraz pomieszczenia gospodarczego. Zatem wymienione w tym akcie pomieszczenie gospodarcze jest częścią lokalu mieszkalnego, a nie - jak twierdzi odwołująca się - pomieszczeniem przynależnym do lokalu, takim jak piwnica czy strych.

W rozpatrywanej sprawie były mąż skarżącej oświadczył, że nie opuścił miejsca stałego zameldowania "w sensie dosłownym", a jedynie z uwagi na konflikty rodzinne i rozwód z wnioskodawczynią przeniósł się ze swoimi rzeczami do ww. pomieszczenia gospodarczego. Potwierdziła to zarówno sama skarżąca, jak i oględziny tego pomieszczenia przeprowadzone w dniu 13 lutego 2013 r. Były mąż wyjaśnił wówczas, że zimą częściej przebywa u swojej matki, którą się opiekuje, gdyż trzeba tam palić w piecu. Jednakże odwołująca się twierdzi, że były mąż jedynie przechowuje w tym pomieszczeniu część swoich rzeczy i nie może to być centrum życiowe osoby, gdyż nie ma w nim kuchni czy łazienki, zatem nie można tam normalnie funkcjonować, a ponadto świadek J. S. przeprowadzający w mieszkaniu remont nie widział nigdy byłego męża i jednocześnie przez 3 miesiące uniemożliwiony był dostęp do pomieszczenia gospodarczego. Odnosząc się do powyższego należy stwierdzić, że z żadnego przepisu prawa nie wynika, aby pojęcie pobytu stałego w lokalu oznaczało, że osoba musi codziennie, w sposób ciągły przebywać w danym lokalu, istotne jest zatem ustalenie, czy dana osoba całkowicie opuściła miejsce swojego zameldowania. Były mąż skarżącej wyjaśnił, co potwierdził również Ośrodek Pomocy Społecznej w K., że opiekuje się niepełnosprawną matką i w zależności od jej potrzeb i stanu zdrowia przebywa u niej w mieszkaniu, czasami też nocuje, a ponadto ma tam zapewnione wyżywienie (jak wynika z pisma z dnia 5 marca 2009 r. będącego odpowiedzią na pozew rozwodowy). Mógł on zatem zamieszkiwać u swojej matki podczas trwania remontu w spornym lokalu, skoro miał czasowo zablokowany dostęp do pomieszczenia zajmowanego przez niego w lokalu należącym do byłej żony. Ponadto remont ten odbywał się w okresie od października do grudnia, a w tym okresie robi się już zimno, zaś strona wyjaśniła, że wtedy więcej przebywa w mieszkaniu matki, gdyż trzeba u niej palić w piecu.

Odwołująca się zarzuciła ponadto, że były mąż i jego matka w zależności od potrzeb składają przed różnymi instytucjami sprzeczne oświadczenia odnośnie miejsca zamieszkania byłego męża. Stwierdzić zatem należy, iż z zebranego materiału dowodowego wynika, że w toku postępowania prowadzonego przez Ośrodek Pomocy Społecznej w K. w sprawie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę wymieniony składał w czerwcu 2011 roku oświadczenia o zamieszkiwaniu razem z matką, zaś w dniu 9 października 2012 r. - oświadczenie o prowadzeniu razem z matką gospodarstwa domowego. Jednakże przedmiotem niniejszego postępowania nie jest kontrola prawidłowości przyznania powyższego świadczenia, a ponadto organ administracji orzeka w sprawie według stanu faktycznego istniejącego w dacie wydawania decyzji, a obecnie ośrodek ten potwierdził, że zgodnie z wywiadem środowiskowym przeprowadzonym w dniu 13 listopada 2013 r. wprawdzie opiekuje się on matką, ale mieszka w pomieszczeniu stanowiącym część mieszkania byłej żony.

Jak wskazano wyżej - zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym - przesłanką konieczną do umożliwienia wydania decyzji o wymeldowaniu jest również wola osoby odnośnie opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem. Zatem przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego wymaga ustalenia, czy dana osoba powzięła zamiar fizycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu i czy ten zamiar zrealizowała. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie ma to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. W niniejszej sprawie A. H. nie deklaruje nawet woli opuszczenia miejsca swojego zameldowania, a jedynie z uwagi na konflikty rodzinne przeniósł się do pomieszczenia gospodarczego należącego do spornego mieszkania, jednocześnie z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby założył on w innym miejscu centrum swoich spraw życiowych.

Skarżąca zarzuciła również organowi gminy błędne przyjęcie, że możliwe jest zameldowanie w pomieszczeniu innym niż lokal mieszkalny, gdyż - jej zdaniem - przepisy prawa nie przewidują takiej możliwości, a ponadto stwierdziła, że pomieszczenia przynależne nie stanowią integralnej części lokalu mieszkalnego. Należy zatem przypomnieć, że zgodnie z wypisem aktu notarialnego sporne pomieszczenie gospodarcze jest częścią składową lokalu mieszkalnego, zatem w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości w zakresie zakwalifikowania tego pomieszczenia. Jednocześnie skoro - zgodnie z art. 9b ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - zameldowanie na pobyt stały lub czasowy następuje pod oznaczonym adresem, to wymeldowanie również następuje z lokalu oznaczonego konkretnym adresem. Z uwagi na fakt, iż w powyższym akcie prawnym ustawodawca posługuje się pojęciem "lokalu" bez podania jego definicji, w ocenie organu odwoławczego jako lokal należy zatem przyjąć jego określenie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (t.j. Dz.U. nr 80 z 2000 r., poz. 903 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy samodzielnym lokalem mieszkalnym jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych, przy czym do lokalu mogą przynależeć, jako jego części składowe, pomieszczenia, choćby nawet do niego bezpośrednio nie przylegały lub były położone w granicach nieruchomości gruntowej poza budynkiem, w którym wyodrębniono dany lokal, w szczególności: piwnica, strych, komórka, garaż (art. 2 ust. 4 ustawy). Zatem zamieszkanie w przedmiotowym pomieszczeniu gospodarczym stanowiącym część składową lokalu mieszkalnego nie jest absolutnie tożsame z opuszczeniem lokalu położonego przy ul. [...] w K., bowiem pomieszczenie to ma ten sam adres, co pozostała część lokalu.

Mając powyższe na uwadze uznać należy - podobnie, jak uczynił to organ I instancji - iż nie nastąpiło dotąd opuszczenie spornego lokalu przez byłego męża skarżącej, co dałoby podstawę do wydania decyzji o jego wymeldowaniu na podstawie art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy.

W tym miejscu należy odnieść się także do zarzutu odwołującej się, że zaskarżona decyzja "dotknięta jest nieważnością", bowiem została wydana na nieobowiązującej podstawie prawnej. Stwierdzić zatem trzeba, iż zarzut ten jest chybiony, gdyż ustawa z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (Dz. U. nr 167 z 2010 r., poz. 1131 ze zm.) ma wejść w życie dopiero z dniem 1 stycznia 2015 r., a do tej pory cały czas obowiązuje dotychczasowa ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Powyższe wynika z treści art. 4 pkt 21 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1407) (...).

W skardze kwestionującej zaskarżoną decyzję w całości zarzucono:

1. Mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa polegające na błędnej ocenie materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, iż uczestnik postępowania nie opuścił miejsca stałego pobytu w lokalu (pomieszczeniu gospodarczym) przy ul. [...] w K., podczas gdy z przeprowadzonych w sprawie dowodów wynika wprost, iż uczestnik ten trwale i dobrowolnie opuścił on miejsce stałego pobytu już w 2009 r. i od tamtego czasu koncentruje swoje centrum życiowe w mieszkaniu przy ul. [...] w K.;

2. Mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisu art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że w postępowaniu administracyjnym w sprawie o wymeldowanie osoby z miejsca pobytu stałego lub czasowego należy dokonać oceny stanu faktycznego istniejącego w dacie wydawania decyzji, podczas gdy prawidłowa wykładnia powołanego przepisu wskazuje, iż przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy;

3. Mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, oraz art. 80 kpa, polegające na niewyjaśnieniu zarówno przez organ I jak i II instancji, czy już w latach 2009 - 2012 zaistniały okoliczności faktyczne uzasadniające uznanie, że uczestnik postępowania opuścił trwale i dobrowolnie miejsce stałego pobytu w lokalu (pomieszczeniu gospodarczym) przy ul. [...] w K.;

4. Mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisu art. 365 kodeksu postępowania cywilnego poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji sprzecznej z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Ś. Wydział I Cywilny zapadłym w sprawie o rozwód pomiędzy skarżącą, a uczestnikiem pod sygn. akt [...].

W oparciu o tak sformułowane zarzuty:

1. na podstawie art. 145 § 1 pkt ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) ppsa domagano się uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości,

2. na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzenia na rzecz skarżącej od organu, który wydał zaskarżoną decyzję, kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych,

Ponadto na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniesiono o dopuszczenie przez Sąd i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Ś. Wydział I Cywilny, sygn. akt [...], w tym w szczególności wydanego w tej sprawie wyroku rozwodowego pomiędzy skarżącą, a uczestnikiem postępowania na okoliczność prawomocnego rozwiązania przez ten Sąd ich małżeństwa, a także na okoliczność zakresu rozstrzygnięcia zawartego w tym wyroku oraz przyjętej przez ten Sąd oceny okoliczności faktycznych, stanowiących podstawę wydania tego wyroku, dotyczących deklarowanego przez uczestnika miejsca zamieszkania (...).

Uczestnik postępowania, już w latach 2009 - 2012 trwale i dobrowolnie opuścił miejsce stałego pobytu w lokalu (pomieszczeniu gospodarczym) przy ul. [...] w K. i od tamtego czasu koncentruje swoje centrum życiowe w mieszkaniu przy ul. [...] w K. Powyższe potwierdza szereg przeprowadzonych dowodów, znajdujących się w aktach sprawy, w tym wielokrotnie składane pisemne jego oświadczenia w przedmiocie tego, iż zamieszkuje na stałe, prowadzi gospodarstwo domowe oraz koncentruje swoje centrum życiowe w mieszkaniu przy ul. [...] w K., a nie jak błędnie uznał organ w mieszkaniu (pomieszczeniu gospodarczym) przy ul. [...] w K. Okoliczności te potwierdzają dowody istniejące w sprawie ... .

W ocenie skarżącej uczestnik używa jedynie pomieszczenia gospodarczego przy ul. [...] jako podręcznego magazynu, w którym znajdują się jego płyty, część sprzętu grającego oraz inne rzeczy, których używa tylko sporadycznie. Nie oznacza to jednak, iż uczestnik ten zamieszkuje w tym lokalu (pomieszczeniu gospodarczym) z zamiarem stałego przebywania.

Organy prowadzące w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne oparły swoje rozstrzygnięcie o odmowie wymeldowania uczestnika na informacji, jaką otrzymały od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej po ponownym zwróceniu się do tej jednostki w 2013 r., z której wynikało, iż uczestnik zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w pomieszczeniu gospodarczym. W ocenie skarżącej informacja ta nie może być podstawą wniosku, iż uczestnik faktycznie tam zamieszkuje oraz iż w latach 2009 - 2012 uczestnik nie opuścił trwale i dobrowolnie tego lokalu. Wynika to z dwóch okoliczności:

1) Niniejsze postępowanie zostało wszczęte w dniu 28 grudnia 2012 r. Zaraz po wszczęciu postępowania, kiedy organ I instancji zwrócił się po raz pierwszy do MOPS w K. o informację w zakresie miejsca stałego zamieszkania uczestnika, uzyskano w odpowiedzi szereg dokumentów i oświadczeń (...), z których wynikało jednoznacznie, iż miejscem stałego zamieszkania uczestnika jest lokal przy ul. [...] w K. Dokumenty te noszą datę 2011 oraz 2012. W ocenie skarżącej właśnie ta odpowiedź MOPS w K. daje obiektywny obraz tego, gdzie faktycznie zamieszkuje uczestnik.

2) Informacja uzyskana ponownie z MOPS pod koniec 2013 r., w której uznano za adres zamieszkania uczestnika lokal przy ul. [...], była w dużej mierze zdeterminowana wcześniejszym oświadczeniem uczestnika, złożonym w MOPS w K. w dniu 13 listopada 2013 r. Z oświadczenia tego wynika, iż zamieszkuje on w lokalu przy ul. [...]. W ocenie skarżącej, oświadczenie uczestnika było złożone wyłącznie na użytek toczącego się od ponad roku postępowania w przedmiocie wymeldowania, co tłumaczy sprzeczność tego oświadczenia z szeregiem poprzednich pism i oświadczeń uczestnika składanych w latach wcześniejszych. Zarówno to oświadczenie, jak i drugą odpowiedź z MOPS należy traktować zatem wyłącznie jako oświadczenie strony złożone do akt, a nie obiektywny dowód rozstrzygający sprawę co do istoty. Organ powinien bowiem wziąć pod uwagę cały materiał dowodowy i na jego podstawie dokonywać określonych ustaleń.

Organ postępowania winien z daleko posuniętą ostrożnością oceniać dowody, które nie są obiektywne i powstały już w toku postępowania, a pochodzą od samego zainteresowanego lub są konsekwencją jego oświadczeń składanych już po wszczęciu postępowania o wymeldowanie. Odmienne postępowanie organu jest naruszeniem art. 77 § i oraz art. 80 kpa (...).

Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1073/06: przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy".

W uzasadnieniu decyzji organów obu instancji jest mowa, iż organy te konsekwentnie pomijały kwestię opuszczenia na stałe przez uczestnika lokalu (pomieszczenia gospodarczego) przy ul. [...] w latach 2009 - 2012 i zamieszkiwania w tym czasie przez uczestnika na stałe z matką, bowiem zdaniem tych organów "przesłanki do wymeldowania powinny istnieć w dacie orzekania przez organ", który "rozstrzyga sprawę o wymeldowanie w oparciu o stan faktyczny i prawny istniejący w chwili orzekania" (...). Powyższe stanowi, mające wpływ na wynik sprawy, rażące naruszenie przepisu art. 15 ust. 2 powyżej ustawy poprzez błędną jego interpretację. (...).

Skarżąca złożyła wniosek o wymeldowanie uczestnika w dniu 28 grudnia 2012 r. wskazując, iż nie mieszka on w przedmiotowym lokalu co najmniej od 3 lat. Pomimo tego organy rozpatrujące sprawę uznały, iż jedyną przesłanką wymeldowania może być stan faktyczny istniejący obecnie, a więc w latach 2013 oraz 2014. Takie postępowanie jest nierozpoznaniem istoty sprawy co powoduje, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji powinny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego jako wadliwe (abstrahując w tym miejscu od faktu, iż obecnie w latach 2013 - 2014 uczestnik także nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu). Podstawą wniosku skarżącej wszczynającym postępowanie był bowiem stan faktyczny istniejący w latach 2009 - 2012. (...).

Powyższa argumentacja potwierdza także zasadność zarzutu podniesionego w punkcie 3 niniejszej skargi, mianowicie iż w toku postępowania administracyjnego organy dopuściły się mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa Naruszenie to polegało na nie wyjaśnieniu zarówno przez organ I jak i II instancji, czy już w latach 2009 - 2012 zaistniały okoliczności faktyczne uzasadniające uznanie, że uczestnik opuścił trwale i dobrowolnie miejsce stałego pobytu w lokalu (pomieszczeniu gospodarczym) przy ul. [...] w K.

W ocenie skarżącej w niniejszej sprawie dla organu rozpatrującego wniosek o wymeldowanie, dotyczący stanu faktycznego istniejącego w latach 2009 - 2012, wiążące były ustalenia prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Ś. Wydział I Cywilny, zapadłego w sprawie o rozwód pomiędzy skarżącą, a uczestnikiem pod sygn. akt I [...], w tym w szczególności dotyczące przyjętej przez ten Sąd oceny okoliczności faktycznych, stanowiących podstawę wydania tego wyroku, dotyczących deklarowanego przez uczestnika miejsca zamieszkania.

W przedmiotowym wyroku Sąd nie orzekał o sposobie korzystania z mieszkania przy ul. [...], które to mieszkanie małżonkowie wspólnie zajmowali w trakcie małżeństwa. Powodem takiej decyzji procesowej Sądu był fakt, iż zgodnie z oświadczeniem uczestnika złożonym w toku sprawy rozwodowej w 2009 r. nie zamieszkuje on w tym mieszkaniu. Wskazać natomiast należy, iż jeśli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, obowiązkiem Sądu jest orzeczenie o sposobie korzystania z tego mieszkania (art. 58 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). A contrario zatem Sąd uznał, iż w mieszkaniu tym uczestnik trwale nie zamieszkuje, co jest zgodne z deklarowaną wówczas wolą tego uczestnika.

W ocenie skarżącej, pominięcie tego prawomocnego orzeczenia było mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisu art. 365 kodeksu postępowania cywilnego poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji sprzecznej z tym wyrokiem (...).

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna gdy akcentuje naruszenie, w toku postępowanie administracyjnego, przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa, polegające na nieustaleniu "czy już w latach 2009-2012 zaistniały okoliczności faktyczne uzasadniające uznanie, że uczestnik postępowania opuścił trwale i dobrowolnie miejsce stałego pobytu w lokalu (pomieszczeniu gospodarczym) przy ul. [...] w K.". A w przekonaniu Sądu miało ono istotny wpływ na wynik sprawy. Tytułem wstępu należy jednak wskazać, że Sąd kontroluje zaskarżone decyzje biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny obowiązujący w chwili orzekania organu administracyjnego.

Przede wszystkim nie do końca wiadomo gdzie przebywa były mąż skarżącej a w grę wchodziłyby trzy pomieszczenia, w których pobyt ten mógłby mieć miejsce. W ogóle nie zwrócono uwagi na pismo skarżącej z dnia 11 października 2013 r. (k. 40 akt), w którym pisze ona, że do mieszkania matki byłego męża przynależą dwa pomieszczenia gospodarcze; oględziny jednego z nich przeprowadzono, drugiego zaś nie gdyż – zdaniem skarżącej okoliczność tę ukryto. Jest to o tyle istotne, że mieszkanie matki byłego męża skarżącej – pod względem metrażu, nie jest raczej znaczne w związku z czym pomieszczenie to – jeśli istnieje w rzeczywistości, uzupełnia metraż mieszkania jego matki. Poza tym zwrócić by należało uwagę, czy w pomieszczeniu tym znajdują się jakieś urządzenia domowe służące przebywaniu w nim osób.

Niezależnie od tego nie dość starannie czyniono niezbędne ustalenia w sprawie przez pryzmat tego, że były mąż skarżącej przebywa u swej matki gdyż opiekuje się nią, i w związku z tym wymaga to jego stałego u niej pobytu. Należało sięgnąć do materiałów sprawy administracyjnej, w której zapadła decyzja o przyznaniu byłemu mężowi skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Przecież uzyskanie tego świadczenia wiąże się z koniecznością stałej opieki nad matką a w związku z tym czy mógł on tylko odwiedzać matkę gdy zachodziła taka potrzeba, czy stan zdrowia matki nie wymagał stałej obecności syna, w jej mieszkaniu i przychodzenia jej z pomocą gdyż zrezygnował z pracy by się nią opiekować jako nad osobą niepełnosprawną. W aktach sprawy wprawdzie znajdują się oświadczenia byłego męża skarżącej i jego matki, składane w sprawie wspomnianego świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzające, że zamieszkał on w lokalu przy ul. [...] w K. by móc sprawować opiekę nad matką ale czy są one jedynymi dowodami w tym względzie nie wiadomo. Było to zresztą warunkiem uzyskania tego świadczenia. Do okoliczności tych ściśle nawiązuje protokół z dnia 3 lipca 2013 r., który trudno uznać za protokół przesłuchania matki; nie wiadomo bowiem czy to, co zostało w nim odnotowane pochodzi właśnie od niej, czy jest tylko wynikiem ustaleń postępowania przy czym włączono w tę czynność i oględziny lokalu. Należałoby zatem przesłuchać teściową skarżącej na okoliczność sprawy a w szczególności od kiedy dokładnie syn przebywa u niej, czy stan jej zdrowia wymaga stałej obecności syna w jej mieszkaniu, a jeśli syn opuszcza ją to na jak długo, jak długo może pozostawać sama. Należy przy tym przeprowadzić dodatkową kontrolę meldunkową przy ul. [...] zwracając uwagę na to jakie dokładnie rzeczy syna znajdują się w tym mieszkaniu, a także czy lokal ten wspólnie z tym pomieszczeniem, na które zwraca uwagę skarżąca nadaje się do przebywania w nim teściowej skarżącej i jej byłego męża.

W postępowaniu administracyjnym zaniechano przy tym przeprowadzenia kontroli meldunkowej w pomieszczeniu gospodarczym należącym do lokalu skarżącej. Wprawdzie podjęto dwie próby przeprowadzenia takiej kontroli, ale uniemożliwił je były mąż skarżącej. Na te okoliczności winien on być przesłuchany a oględzin wspomnianego pomieszczenia należy dokonać bacząc czy istotnie nadaje się ono do przebywania w nim, w szczególności, czy zaopatrzone jest w niezbędne media i zawiera rzeczy niezbędne danej osobie do zamieszkania.

W aktach sprawy znajduje się dokumentacja fotograficzna prawdopodobnie dołączona przez byłego męża skarżącej (por. jego pismo z dnia 17 grudnia 2013 r.) pokazująca jak wygląda to pomieszczenie choć nie ujmuje go w całości, ale to nie wystarcza by wyrobić sobie zdanie o jego charakterze. Zwłaszcza o tym, czy jest ono urządzone tak by nadawało się do zamieszkania i jakie rzeczy osobiste skarżącego w nim się znajdują służące zamieszkaniu. I czy w ogóle jest to omawiane pomieszczenie gospodarcze. W toku kontroli meldunkowej trzeba zwrócić uwagę jak pomieszczenie to jest usytuowane względem lokalu skarżącej (łączy się z lokalem, ma odrębne wejście, itp.).

Dokładnego przesłuchania na okoliczności sprawy wymaga strona tego postępowania – skarżąca w sprawie. Powinna ona odnieść się do tego jak to się stało, że jej były mąż opuszczając mieszkanie przy ul. [...] zamieszkał w tym pomieszczeniu gospodarczym, czy też złożył tam tylko swoje rzeczy. Było jakieś porozumienie w tym względzie skarżącej i jej byłego męża, czy też rzeczy te złożył tam samodzielnie. W aktach sprawy znajduje się pismo skarżącej z dnia 13 stycznia 2014 r. do byłego męża wzywające go by zabrał swoje rzeczy i oddał klucze, określające jego działanie jako nieprawne i nielegalne. Nasuwa się wobec tego pytanie jak to się stało, że kilka lat wstecz były mąż skarżącej rzeczy te w tym pomieszczeniu złożył, czy skarżąca o tym wiedziała i pozwoliła – jako właścicielka z tego pomieszczenia korzystać. Zdaje się o tym świadczyć uwaga skarżącej, że nie płaci on "po 100 zł za przetrzymywanie rzeczy". Czy wyraźnie o tym tylko była mowa – o złożeniu rzeczy w tym pomieszczeniu i jakich, na jak długo, czy też o zamieszkiwaniu. Wreszcie czy okoliczności te były objęte jakimś porozumieniem skarżącej i jej byłego męża – ustnym, pisemnym?

Z akt sprawy wynika nadto, że podczas czynności przesłuchania skarżącej w dniu 13 lutego 2013 r. był obecny jej syn – M. – osoba pełnoletnia. Wobec czego należy go przesłuchać na okoliczności sprawy pobytu ojca w lokalu przy ul. [...]. W toku przesłuchania należy brać pod uwagę powyższe uwagi.

Jednocześnie dodatkowego przesłuchania wymaga św. J. D., która stanowczo stwierdziła, że były mąż skarżącej od około 3-4 lat nie mieszka w budynku przy ul. [...] – ani w lokalu mieszkalnym, ani w pomieszczeniu gospodarczym. Jest to jedyna osoba, wśród przesłuchanych w sprawie, która lakonicznie wprawdzie, ale bez wątpliwości wypowiedziała się w tej istotnej w sprawie kwestii. Na czym tę tezę jednak opiera, na jakich okolicznościach, czy wie gdzie przebywał były mąż skarżącej jeśli nie mieszkał przy ul. [...] – tego brak w protokole jej przesłuchania.

Powyższe wytyczne nie powinny zwalniać organu prowadzącego postępowanie administracyjne od podjęcia innych jeszcze czynności wyjaśniających, których potrzeba wyłoni się z ustaleń poczynionych na ich podstawie. Zgodnie z art. 141 § 4 cytowanego w skardze prawa stanowią one wskazania co do dalszego postępowania.

Dopiero po dokonaniu wszechstronnych ustaleń w sprawie możliwe będzie konkretyzowanie w nich normy prawnej zawartej w art. 15 ust. 2 ustawy biorąc pod uwagę dotychczasowe orzecznictwo sądowoadministracyjne jakie ukształtowało się w kwestii charakteru opuszczenia przez osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego.

Zostało ono trafnie wskazane przez organy orzekające w sprawie.

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 ppsa Sąd orzekł jak w pkt I wyroku. Orzeczenie o kosztach w pkt II zaś oparł na podstawie art. 200 ppsa. Nie orzekł przy tym w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, stosownie do art. 152 ppsa gdyż decyzja odmowna, nie ma cech aktu wykonalnego.