Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1305/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego Oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta C. odmówił A. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką – M. G.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 23 kwietnia 2021 r. A. M.(strona, skarżąca) zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. G. (ur. [...] r.), mężatką.

Do wniosku załączyła m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r. zaliczające M. G. do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony do dnia 31 marca 2021 r., nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] 2020 r. W pkt.7 orzeczenia wskazano, że M. G. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Na podstawie powyższych danych i przeprowadzeniu postępowania, organ I instancji decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż kluczowym motywem odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność, iż matka strony legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności (ważność orzeczenia przedłużona na mocy art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19), ale daty powstania jej niepełnosprawności nie da się ustalić. W sprawie zachodzi zatem negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust.1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111.-dalej "u.s.r.").

Nadto stwierdził, że na stronie nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, albowiem żyje ojciec — mąż M. G., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i to na nim w pierwszej kolejności ciąży ten obowiązek. Strona oświadczyła wprawdzie, że jej rodzice pozostają w nieformalnej separacji, jednakże, organ I instancji zauważył, że powyższa sytuacja nie jest jednoznaczna z uchyleniem obowiązku alimentacyjnego S. G. względem współmałżonki.

W ocenie organu I instancji, zakres sprawowanej opieki przez stronę nad matką jest tego rodzaju, iż może być ona świadczona w czasie wolnym od zatrudnienia, a zatem nie wymusza na stronie rezygnacji z zatrudnienia z tego powodu. W ocenie organu I instancji w sytuacji rodzinnej strony powodem tym może być konieczność sprawowania opieki nad trójką jej małoletnich dzieci w wieku 2, 4 i 6 lat.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji strona reprezentowana przez pełnomocnika zarzuciła naruszenie prawa materialnego , a to art. 17 ust. 1b.u.s.r., art. 17 ust.5 pkt 2 lit a u.s.r. oraz art. 17 ust. 4 u.s.r. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie odwołującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazała na niekonstytucyjność przepisu będącego podstawą orzekania przez organ I instancji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia od daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Podniosła, iż przepis zawarty w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.s.r. nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, mimo pozostawania osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim. Nadto w jej ocenie stan zdrowia osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym oraz zakres sprawowanej opieki wymaga rezygnacji z zatrudnienia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (SKO) po rozpatrzeniu odwołania skarżącej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń i wskazało na przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz.111 z późn. zm. – dalej "u.s.r.") cytując brzmienie art. 17 u.s.r.

Po zapoznaniu się z aktami sprawy, treścią odwołania oraz na podstawie obowiązujących przepisów prawa stwierdziło, że odwołanie pełnomocnika strony nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazało, że materialnoprawną podstawę wydania przez organ I instancji zaskarżonej decyzji odmawiającej stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką stanowi przepis art. 17 ust. 1 b u.s.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Wyjaśniło, że na gruncie wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/17 z dnia 21 października 2014r. powstało ugruntowane i jednolite orzecznictwo sądowoadministracyjnym wskazujące, że decyzja wydana z pominięciem wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego na treść art. 17 ust. 1 b u.s.r. narusza przepis prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, gdyż norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, a wydana na tej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być uznana za decyzję wadliwą. Stwierdziło, że w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności. Tym samym zdaniem SKO nie można odmówić skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko dlatego, że niepełnosprawność jej matki powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b u.s.r., albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tak więc oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium.

Według SKO, w niniejszej sprawie skarżąca nie spełnia innych ustawowych przesłanek wymaganych do przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Stwierdziło, że drugą przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest fakt, iż na stronie wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne nie ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do matki, skoro żyje (i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) mąż matki. Obowiązek alimentacyjny współmałżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny córki. Dlatego mąż M. G. jest osobą uprawnioną w pierwszej kolejności do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, gdyby opiekował się swoją żoną w takim zakresie i rozmiarze, iż musiałby w tym celu zrezygnować z zatrudnienia. Osoba spokrewniona z potrzebującym pomocy w stopniu dalszym, uzyska dopiero wtedy, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji albo gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki.

Podkreśliło, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania.

SKO dodało, iż zakres sprawowanej opieki nad matką nie wymusza na skarżącej rezygnacji z zatrudnienia. Podkreśliło iż mimo legitymowania się znacznym stopniem niepełnosprawności matka skarżącej jest zdolna do samoobsługi i nie wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w codziennej egzystencji. W szczególności nie jest osobą leżącą, wymagającą pampersowania, karmienia. Z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby nie była w stanie samodzielnie się poruszać, załatwić swoje potrzeby fizjologiczne, przyjąć posiłek Zatem pomoc skarżącej sprowadza się do przygotowywania posiłków, dokonywania zakupów czy prania odzieży, sprzątania. Są to rutynowe, codzienne czynności wykonywane przez ogół dorosłych osób, w tym oczywiście także pracujących. Prowadzenie gospodarstwa domowego, robienie zakupów nie stanowi czynności o charakterze nadzwyczajnym. Nadto SKO stwierdziło, że zakres opieki świadczonej przez skarżącą na rzecz matki nie ma charakteru opieki stałej i długotrwałej, uniemożliwiającej jej podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Nie oznacza to automatyczne, iż skarżąca nie może pozostawać bez zatrudnienia. Jest to jej wyłączna decyzja, ale rezygnacja z podjęcia zatrudnienia nie jest spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad matką, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż decyzja organu I instancji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia, aczkolwiek z innych przyczyn, jest słuszna.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję SKO, skarżąca reprezentowana jak dotychczas przez pełnomocnika, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji tj. art. 17 ust. 4 u.s.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na własne zatrudnienie oraz stwierdziła, że żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Mając na uwadze powyższy zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W ocenie skarżącej formułując wskazane w decyzji tezy organ nie wziął pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez skarżącą w złożonym oświadczeniu. Dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia skarżącej odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącej dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że matka skarżącej potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Okoliczność, że matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie zaliczające osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

Odnośnie drugiego zarzutu skarżąca wskazałą, że dokonując wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. należy mieć na uwadze cel regulacji zawartej w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych - przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. Ustawodawca nie wskazał kryteriów, na podstawie których należałoby dokonać wyboru opiekuna osoby niepełnosprawnej w grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Podkreśliła, że skarżąca daje rękojmie należytej opieki nad osobą niepełnosprawną.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 - dalej "u.s.r.") , w szczególności art. 17 ust. 1 u.s.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Skarżąca jest córką M.G., a więc w odniesieniu do zacytowanego przepisu, w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. Ustawodawca odsyła w nim do k.r.o. ze wszystkimi tego konsekwencjami, co prowadzi do wniosku, że przepisy o obowiązku alimentacyjnym należy stosować odpowiednio. Przepisy k.r.o. wyznaczają krąg osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny oraz wskazuje kolejność osób zobowiązanych do spełniania tych świadczeń. Zgodnie z treścią art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Należy jednocześnie zauważyć, że obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o których mowa w tytule II. k.r.o. pt. "Pokrewieństwo i powinowactwo", co wynika nie tylko z usytuowania przepisów (wykładnia systemowa wewnętrzna), ale z ich treści, przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy jak w rozpatrywanej sprawie, małżonkowie są w nieformalnej separacji.

Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Z kolei art. 130 k.r.o. stanowi, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Wobec powyższego, bezspornie małżonek należy do tego kręgu. Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi i opieki w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 k.r.o.

Na gruncie u.s.r. ustawodawca uregulował sytuację, w której wnioskodawca może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne nawet mimo pozostawania w związku małżeńskim przez osobę z niepełnosprawnościami, jednakże tylko wówczas, gdy małżonek sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r.).

Zauważyć należy, że z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też sam fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważany za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności. Należy mocno wyeksponować słowo "obiektywnie", które oddaje istotę zdolności oraz możliwości udzielenia pomocy oraz opieki tak w przypadku małżonka jak i w przypadku wszystkich innych zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych na podstawie k.r.o. Wspomniane przyczyny obiektywne to takie, które są niezależne od woli i samego zobowiązanego do świadczeń alimentacyjnych. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zakładzie karnym, czy też wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną.

Ustawodawca powiązał niezdolność do sprawowania opieki nad współmałżonkiem z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jako przesłanką uwalniającą małżonka od obowiązku alimentacyjnego. Dopiero, gdy małżonek legitymuje się takim orzeczeniem, zachodzi uzasadnione podejrzenie, że zdolności finansowe do zapewnienia opieki, a więc zdolność do spełniania obowiązków alimentacyjnych, będą spożytkowane na zaspokajanie własnych potrzeb generowanych przez stan zdrowia. Racjonalny prawodawca jest świadomy tego, że oboje małżonkowie, którzy są niepełnosprawni w stopniu znacznym, nie są w stanie zaopiekować się samymi sobą indywidulanie, a tym bardziej drugim współmałżonkiem. Z tego względu, w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r. stanowi o możliwości zwolnienia małżonka z obowiązku alimentacyjnego, a w konsekwencji do zaktualizowania go dla innych osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, Sąd w składzie orzekającym uznał, że SKO dokonało prawidłowej wykładni przepisów i odpowiednio zastosowało je. Skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki jest zobowiązana do spełniania świadczeń alimentacyjnych, jednakże wyprzedza ją w tym jej ojciec – S.G. (ur. [...] r.). Wskazywana przez skarżąca okoliczność, że rodzice pozostają w faktycznej separacji, a ojciec nie daje rękojmi należytego sprawowania opieki nie może odnieść spodziewanego przez nią skutku.

Na gruncie niniejszej sprawy nie dało się stwierdzić, że S. G. nie może obiektywnie sprawować opieki nad swoją żoną. Ojciec skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc nie zachodzi przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r., która mogłaby otworzyć skarżącej drogę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto w ocenie Sądu organy SKO w sposób prawidłowy zgromadziły a następnie oceniły materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącą nad matką, w tym faktycznego zakresu tej opieki z uwagi na niepełnosprawność matki, a jednocześnie koniecznością z tego powodu nie podejmowania przez skarżącą aktywności zawodowej, stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżąca, bez wątpienia sprawująca opiekę nad swoją matką, nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej z powodu wykonywania tej opieki. W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organów, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, iż powodem braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącej nie może być uznany fakt sprawowania przez nią opieki nad matką.

Sąd nie neguje, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem, zgodnie z którym została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności to jednak podkreślenia wymaga, że nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy - w tym czy osoba, która ubiega się o przyznanie świadczenia i sprawuje opiekę w określonym wymiarze - stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.s.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.s.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawna, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne). Istotne jest też to, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.s.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Zgodzić należy się zatem ze stanowiskiem SKO, że brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.s.r.

Mając powyższe na uwadze nie sposób zatem - w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy - nie zgodzić się z organami, że czynności opiekuńcze wskazane w wywiadzie środowiskowym nie są związane wyłącznie z osobą wymagającą, ale z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Matka skarżącej jest w stanie samodzielnie się poruszać, spożyć posiłek uprzednio przygotowany przez córkę, to inne czynności tj. zakupy, pranie sprzątanie, w wykupywanie recept, czy załatwianie spraw urzędowych mogą być wykonywane w czasie wolnym od pracy i nie wymagają w tym celu z rezygnacji z zatrudnienia. Ponadto skarżąca wychowuje trójkę dzieci w wieku 2, 4 i 6 lat, a zatem jak słusznie zauważyło SKO, nie można przyjąć, iż opieka skarżącej nad matką ma charakter stały lub długotrwały i jest wyłączną okolicznością, całkowicie eliminującą skarżącej możliwość podjęcia pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W związku z powyższym trudno dać wiarę, że to w istocie sprawowana przez nią opieka nad matką stanowi rzeczywistą przyczynę nie podejmowania przez nią zatrudnienia czy wykonywania innej pracy zarobkowej.

W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką związany z jej niepełnosprawnością, przyjąć należy, że organy w sposób prawidłowy uznały, iż zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącą. Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje przy należytej jego organizacji zdecydowanej większości dnia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na wymóg sprawowania koniecznej i wymaganej z uwagi na specyfikę niepełnosprawności opieki. W niniejszej sprawie organy prawidłowo zatem oceniły, że zakres realizowanych przez skarżącą czynności opiekuńczych wobec matki, nie wykluczałby możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z kolei z uwagi na niczym nie podważony w postępowaniu fakt, iż skarżąca wychowuje trójkę małych dzieci można było w sposób zasadny uznać, że w istocie powodem wymuszającym faktyczną rezygnację/nie podejmowanie przez skarżącą aktywności zawodowej nie jest konieczność objęcia matki opieką.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).