Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1422/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 216 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 3 ust. 4
journal: Dz.U. 1968 nr 3 poz 14
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi B. P. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania lub przyznania nieruchomości zamiennej za nieruchomość wykupioną na rzecz Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta [...] (dalej: "organ", "organ I instancji") postanowieniem z dnia [...]. nr [...], w oparciu o art. 61a § 1, art. 123 oraz 268a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 129 ust. 5 i art. 131 ust 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 z późn. zm.) odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania oraz przyznania w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej za wykup na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w B. , oznaczonej numerem działki 1 o powierzchni 0,1013 ha. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 19 maja 2020 r. wpłynęło pismo G. Z. , B. P. i K. T. o zwrot wywłaszczonych nieruchomości położonych w [...] wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej oraz o zwrot nieruchomości lub odszkodowanie na skutek przejęcia nieruchomości o nr 1 położonej w [...] , która została objęta postępowaniem przymusowym wykupu gruntów rolnych oraz podał, że postępowanie w przedmiocie zwrotu nieruchomości oznaczonej dawnym nr działki 1 prowadzone jest odrębnym postępowaniem pod sygn. [...]. W związku z wezwaniem do sprecyzowania wniosku pismem z dnia 31 maja 2021 r. G. Z. i K. T. wskazały, że wnoszą o zwrot nieruchomości, natomiast w przypadku braku możliwości zwrotu o przyznanie nieruchomości zamiennej bądź przyznanie odszkodowania, natomiast pismem z dnia 7 czerwca 2021 r. G. Z., B. P. i K. T. (podpisane przez B. P.) wniosły o wszczęcie postępowania w niniejszej sprawie.

Organ ustalił, że wykup na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o powierzchni 1013 m2 stanowiącej działkę nr 1 nastąpił na podstawie decyzji Nr [...] z dnia [...] r. na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3 poz. 14 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzania licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 57 z późn. zm.,), właścicielem w dniu wykupu był S. B. , po którym spadek nabyły zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. sygn. [...] uzupełnionego postanowieniem z dnia [...] r. sygn. I Ns 5/91 małżonka G. Z. oraz córki B. P. i K. T. po 1/3 części, zaś obecnie działka położona w jednostce ewidencyjnej B. , obręb [...] oznaczona nr 1, stanowi część kompleksów oznaczonych nr 2 o pow. 0,0662 ha, 3 o pow. 0,0581 ha, 4 o pow. 0,1069 ha i 5 o pow. 0,1093 ha.

Następnie organ odniósł się do obowiązujących przepisów wyjaśniając, że zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami co do zasady odszkodowanie powinno być ustalone w decyzji o wywłaszczeniu, a wyjątek od tej reguły przewiduje ust. 5 tego przepisu, natomiast zgodnie z art. 131 możliwe jest przyznanie nieruchomości zamiennej. Dalej podkreślił, że z treści art. 128 ust. 1 przywołanej ustawy wynika, że uprawnionym do uzyskania odszkodowania jest wywłaszczony i nie każde przeniesienie własności rodzi takie uprawnienia, a pod pojęciem "nieruchomość wywłaszczona" należy rozumieć wyłącznie takie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej w znaczeniu podmiotowym i konkretnej w sensie przedmiotowym decyzji administracyjnej wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących wówczas przepisów ustaw regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Organ podkreślił, że przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami odnosi się do wszelkich przypadków wywłaszczenia nieruchomości dokonanych na podstawie ustawy wywłaszczeniowej obowiązującej w dacie przejęcia, a ponadto do wywłaszczeń dokonanych na postawie ustaw enumeratywnie wymienionych w art. 216 tej ustawy.

Organ przywołał regulacje art. 2 i 3 ustawy o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych oraz § 10 w/w rozporządzenia. W odniesieniu do decyzji dotyczącej przedmiotowej działki, tj. decyzji Nr [...] z dnia [...] r. organ podał, że licytacja wszczęta decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nie doszła do skutku z powodu braku licytantów, ale ze względu na cele rolnicze, uzasadnione stało się wykonanie prawa wykupu przysługującego Skarbowi Państwa (wartość gruntu została ustalona w wysokości 2.296,40 zł), wyjaśniając, że gdy doszło do licytacji Skarbowi Państwa przysługiwało wyłącznie prawo pierwokupu tej nieruchomości co nie mieści się w pojęciu władczego odjęcia prawa własności, zaś gdy do licytacji nie doszło z powodu braku licytantów - Skarbowi Państwa przysługiwało prawo wykupu tej nieruchomości, co również nie mieści się w tym pojęciu, ponadto przesłanką warunkującą przejęcie gospodarstwa był rozwój rolniczych gospodarstw uspołecznionych a nie niezbędność nieruchomości na potrzeby wynikające z celów społecznych.

Organ stwierdził, że Skarb Państwa nabył prawo własności nieruchomości w drodze wykupu na podstawie konkretnej i indywidualnej decyzji administracyjnej Nr [...] z dnia [...] r. Wiceprezydenta Miasta B. a, za cenę wskazaną w tej decyzji, ale wykup nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych nie stanowił wywłaszczenia sensu stricto, nadto w/w ustawa nie została wymieniona w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie stanowi również wywłaszczenia na rzecz państwowego lub spółdzielczego przedsiębiorstwa gospodarki rolnej, o którym mowa w końcowej redakcji art. 216 ust. 1 ustawy. Przejęcie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na podstawie przepisów o przymusowym wykupie, ale nie miało charakteru wywłaszczenia. Aktem prawnym regulującym wówczas instytucję wywłaszczenia była ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, a wywłaszczenie było dopuszczalne na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, zaś przyczyną wykupu nieruchomości w niniejszej sprawie był niski poziom produkcji gospodarstwa wskutek zaniedbań, a nabywcą mogła być również inna osoba fizyczna: rolnik mający kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, co w przypadku wywłaszczenie jest niedopuszczalne, ponieważ wywłaszczenie mogło nastąpić wyłącznie na rzecz podmiotu publicznego. W związku z powyższym organ uznał, że nieruchomość nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa żadną ustawą wywłaszczeniową ani na mocy innych aktów prawnych wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wykup nie był wywłaszczeniem sensu stricto i nie był wywłaszczeniem na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, zatem nie jest w ocenie organu możliwe ustalenie i wypłata odszkodowania ani przyznanie nieruchomości zamiennej. W sprawie nie znajduje również zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 1 i 2, bowiem nie jest to przypadek wydzielenia działki pod drogę publiczną (art. 98 ust. 3 oraz art. 106 ust. 1), ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości (art. 124-126), nieruchomość nie była przedmiotem wywłaszczenia na cel publiczny, ani też przypadek pozbawienia praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania (art. 129 ust. 5 pkt 3), w sprawie nie doszło bowiem do wywłaszczenia, lecz do wykupu na podstawie w/w ustawy.

W dalszej części organ przywołał treść art. 61 i art. 61a k.p.a., podkreślając że inną uzasadnioną przyczyną, dla której postępowanie nie może być wszczęte, stanowi okoliczność braku podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia wniosku w trybie administracyjnym, która zdaniem organu miała miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ działka nr 1 nie została wywłaszczona, a tylko w takim przypadku można uruchomić procedurę ustalenia odszkodowania przewidzianą w art. 129 ust. 5 i art. 131 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, powyższe w ocenie organu uzasadniało wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

Skarżąca B. P. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem. W dniu 1 lipca 2021 r. (data wpływu do organu) złożyła zażalenie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także połączenie i rozpatrzenie spraw o odmowie wszczęcia postępowania o sygn. [...] ze sprawą o sygn. [...]. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 140 ust. 1 i art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami z uwagi na rozdzielenie w/w samodzielnych spraw, które powinny być rozstrzygane łącznie oraz naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób odmienny od ugruntowanego w tożsamych sprawach, w których wydaje się jedno rozstrzygnięcie zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w art. 140 ust. 1 i art. 142 przywołanej ustawy. W uzasadnieniu podkreśliła, że organ I instancji bezpodstawnie dokonał rozdzielenia spraw. Podniosła, że z obowiązkiem zwrotu nieruchomości przez podmiot publiczny współistnieje obowiązek zwrotu otrzymanego w momencie wywłaszczenia odszkodowania, zatem decyzja o zwrocie nieruchomości powinna zawierać również rozstrzygnięcie o zwrocie wypłaconego odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu. W powołaniu na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 września 2018 r. II SA/Gl 323/18 wskazała, że niedopuszczalne jest rozstrzygnięcie tylko w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i pozostawienie dokonania ostatecznych rozliczeń do rozstrzygnięcia w odrębnym postępowania. Skarżąca wskazała również, że takie działanie organu stanowi naruszenie art. 8 k.p.a.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda Śląski (dalej: "organ odwoławczy"), po rozpoznaniu zażalenia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a.: utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w zakresie odmowy ustalenia i wypłaty na rzecz B. P. odszkodowania oraz przyznania w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej za w/w nieruchomość oraz stwierdził, że postanowienie w zakresie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz G. Z. i K. T. oraz przyznania w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej za w/w nieruchomość, wobec jego niezaskarżenia, stało się ostateczne.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił przedmiot wniosku Strony, rozdzielenie żądań do odrębnych postępowań, motywy rozstrzygnięcia organu I instancji oraz zarzuty zgłoszone przez Stronę w zażaleniu, następnie ustalił, że decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezydent Miasta B. a na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzania licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych orzekł o wykupie od S. B. za kwotę [...] zł na rzez Skarbu Państwa nieruchomości o pow. 0,1013 ha położonej w B. [...] , która zgodnie z protokołem szacowania nieruchomości z dnia [...] r. stanowiła działkę 1, natomiast Skarżąca B. P. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. sygn. [...] jest spadkobierczynią po S. B. . Dalej organ odwoławczy wskazał, że należność za przedmiotowy grunt została ustalona w w/w decyzji z dnia [...] r. i brak podstaw do jej ponownego ustalenia, żaden przepis nie przewiduje bowiem takiej możliwości, natomiast przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie regulują kwestii związanych z odszkodowaniem za nieruchomości wykupione na rzecz Skarbu Państwa w trybie określoną przywołaną ustawą. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przejęcie nieruchomości za podstawie ustawy o przymusowym wykupie nie miało charakteru wywłaszczenia, a aktem prawnym regulującym wówczas wywłaszczenie była ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, przywołując w tym zakresie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 lutego 2014 r. II SA/Gl 1415/13. W ocenie Wojewody w niniejszej sprawie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie znajdują zastosowania, działka nie została przejęta lub nabyta na podstawie przepisów ustaw wymienionych w art. 216 tej ustawy ani wywłaszczona na rzecz państwowego lub spółdzielczego przedsiębiorstwa gospodarki rolnej, lecz wykupiona przez państwo na podstawie ustawy i przymusowym wykupie, w sprawie nie ma zatem zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy. W dalszej kolejności organ odwoławczy przywołał treść art. 61a § 1 k.p.a. wskazujący, że przyczyną odmowy wszczęcia postępowania może być oczywisty brak podstaw prawnych do wydania decyzji załatwiającej wniesione żądanie. W odniesieniu do zarzutów zażalenia wyjaśnił, że pozostają bez wpływu na prawidłowość kontrolowanego rozstrzygnięcia, wniosek obejmował dwa żądania tj. o zwrot oraz o odszkodowanie zatem należało je rozdzielić na dwie sprawy, a przepis art. 140 reguluje obowiązek zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania przez osoby fizyczne na rzecz podmiotu publicznego, a nie odwrotnie. Co do zarzutu naruszenia art. 8 k.p.a. organ odwoławczy podniósł, że wobec braku przepisów do rozpatrzenia wniosku o ustalenie odszkodowania za wykupioną nieruchomość nie można opierać się na powołanym przez Skarżącą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 września 2018 r. II SA/Gl 323/18, który dotyczył nabycia nieruchomości w innym trybie tj. art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i nie ma żadnego związku i znaczenia dla niniejszej sprawy. Organ odwoławczy stwierdził, że ze względu na brak materialnoprawnych podstaw do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość wykupioną na rzecz Skarbu Państwa, rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie wszczęcia postępowania jest prawidłowe.

Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (data nadania: 1 października 2021 r.). W pierwszej kolejności Skarżąca wskazała, że z przyczyn naturalnych zwrot nieruchomości nie jest możliwy bo działka nr 1 ma innych właścicieli niż Skarb Państwa, zatem rozważone mogłoby być tylko przyznanie nieruchomości zamiennej bądź ewentualnie wypłata odszkodowania. Podkreśliła, że S. B. był rolnikiem a wszczęcie postępowania dotyczącego licytacji było bezpodstawne, "odebranie" nieruchomości wynikało z ówczesnych planów sytuacyjnych, dlatego też "zabór mienia" został wykonany bez zgody, ponadto decyzja o wykupie nie stała się ostateczna, ponieważ nie została doręczona adresatowi, a kwota wypłaty nie została przekazana właścicielowi, ponadto w/w decyzję zastąpiła druga decyzja z dnia [...] r. wydana przez Rejonowy Zarząd Gospodarki Terenami. W ocenie Skarżącej brak podstaw do przyjęcia, że gospodarstwo rolne S. B. kwalifikowało się do licytacji. Skarżąca powołała w tym zakresie decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] stwierdzającą brak opinii o zaliczeniu gospodarstwa do kategorii wskazujących niski poziom produkcji rolnej oraz protokołu lustracyjnego gospodarstwa S. B. , która znajduje się w archiwum urzędowym Wojewody Śląskiego. Do skargi Skarżąca przedłożyła decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] wskazując, że jako akt wydany z rażącym naruszeniem prawa rzutuje na treść zaskarżonego w sprawie postanowienia.

W dalszej części Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu:

- naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez rozpoznanie wniosku w oparciu o niewłaściwy i niepełny materiał dowodowy przekazany z Urzędu Miejskiego w B. do Starostwa [...], wskazując, iż: w decyzji z dnia [...] r. orzeczono, że nieruchomość przechodzi na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, działka figurowała w akcie własności ziemi S. B. , nie była nieruchomością porzuconą, nieruchomość była niezbędna do prowadzenia przez S. B. gospodarstwa rolnego, jednak plany państwa narzuciły pozyskanie ziem od rolników indywidualnych, a państwo dokonywało różnych form wywłaszczenia,

- naruszenie art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nierozpoznanie wniosku z dnia 16 sierpnia 2021 r., w którym powołano nowy dowód, tj. decyzję z dnia [...] r. orzekającą, że nieruchomość przechodzi na Skarb Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych, zatem organ rozstrzygnął sprawę pomimo wystąpienia w sprawie podstaw do zawieszenia postępowania, tj. istnienie zagadnienia wstępnego, oraz nie zastosował art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.,

- naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez powołanie się przez organ II instancji na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 lutego 2014 r. II SA/Gl 1415/13 wydany w sprawie odmiennego stanu prawnego i faktycznego, tj. w której przedmiotem było przejęcie gospodarstwa rolnego na podstawie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, oraz poprzez uznanie, że licytacja wyklucza przejęcie na rzecz państwa gospodarstwa rolnego, podczas gdy licytacja była obligatoryjnym elementem przymusowego przejęcia nieruchomości, Skarżąca powołała przy tym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2016 r. I OSK 69/15,

- naruszenie art. 7 i 8 k.p.a. przez błędne ustalenie, że odszkodowanie za nieruchomość zostało ustalone decyzją z dnia [...] r, w sytuacji gdy wypłata nie mogła dojść do skutku, ponieważ decyzja nie została doręczona adresatowi, a następnie druga decyzja wykluczała pierwszą o przymusowym wykupie.

Skarżąca podkreśliła, że organ odwoławczy nie odniósł się do przedłożonej przez Skarżącą decyzji z dnia [...] r. Wskazała, w powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych, że skoro decyzje pozostające w aktach są sprzeczne to organ powinien zawiesić postępowanie a następnie rozstrzygnąć sprawę na podstawie decyzji, która ostałaby się jako ostateczna. Przy tak sformułowanych zarzutach oraz argumentacji Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Do skargi przedłożono: urzędowe potwierdzenie odbioru pisma przez Śląski Urząd Wojewódzki z dnia [...] r., a także kserokopie: decyzji Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami w B. z dnia [...] r., pisma z Urzędu Miejskiego w B. z dnia [...] r. nr [...] oraz z dnia [...] r. nr [...], decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] oraz zaskarżonego postanowienia.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu potrzymał stanowisko przedstawione w treści zaskarżonego postanowienia. W odniesieniu do zarzutów skargi wyjaśnił, że organ odwoławczy nie miał możliwości odniesienia się do przedłożonej przez Skarżącą do akt decyzji z [...] r., ponieważ wpływ do organu nastąpił po dniu wydania zaskarżonego postanowienia, wyjaśnił przy tym, że decyzja ta pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia, ponieważ zarówno w przypadku przejęcia nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. jak i ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie mają zastosowania regulacje dotyczące ustalania odszkodowania określone w ustawie o gospodarce nieruchomościami, zatem w każdym przypadku należałoby odmówić wszczęcia postępowania. Organ odwoławczy podkreślił także, że na podstawie art. 9 w/w ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nieruchomość przejmowano bez odszkodowania. W ocenie organu odwoławczego brak było również konieczności zawieszenia postępowania, bowiem wskazane okoliczności nie stanowią zagadnienia wstępnego.

Następnie pismem z dnia 12 stycznia 2021 r. (data nadania: 13 stycznia 2022 r.) Skarżąca wskazała, że przedkłada do akt sprawy: pismo z dnia 16 listopada 1992 r. Urzędu Rejonowego w B. potwierdzające przymusowy wykup nieruchomości rolnych, które zostały przekazywane Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w B. , oświadczenie z dnia [...] r. o niewyrażeniu zgody na odstąpienie działki nr 1, decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi sygn. [...] z dnia [...] r. potwierdzającą, że S. B. matka S. B. była właścicielką działki nr 1 na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] r., pismo Wojewody Śląskiego z dnia [...] r., decyzję Wojewody Katowickiego z dnia [...] r. [...] wraz z załącznikami (wypis z rejestru gruntów, protokół zdawczo-odbiorczy, protokół z oględzin nieruchomości), uchwałę nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] r. w sprawie ustalenia wyższych cen odszkodowania za wywłaszczone grunty rolne lub leśne od osób, dla których rolnictwo jest wyłącznym źródłem utrzymania (dla [...] 300% stawki, podnosząc, że w protokole oszacowania nieruchomości z dnia [...] r. widnieje matka S. B., której jedynym źródłem utrzymania było gospodarstwo rolne, a w tym okresie obowiązywała właśnie w/w uchwałą, co przekonuje zdaniem Skarżącej o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości), oraz Zarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 22 stycznia 1974 r. w sprawie ceny, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych. Skarżąca wskazała również na § 5a rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. przewidujący drugą licytację w przypadku, gdy nikt nie przystąpił do przetargu, a która nie została przeprowadzona w niniejszej sprawy. Na poparcie swojego stanowiska przywołała wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego I OSK 1792/10. Skarżąca podkreśliła, że organy pominęły dokonanie ustaleń w zakresie określonego w decyzji z dnia [...] r. celu wykupu nieruchomości jakim było "kompleksowe zagospodarowanie rolne", a przedmiotowa nieruchomość "była potrzebna Skarbowi Państwa na konkretny cel jakim było Państwowe Gospodarstwo Rolne", zatem jeżeli celem przejęcia było przejęcie nieruchomości na rzecz Państwowego Gospodarstwa Rolnego nie bada się na podstawie jakiej ustawy dokonano przejęcia nieruchomości.

W dniu 24 stycznia 2022 r. do akt wpłynęło pismo Skarżącej, w którym złożono wniosek na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do niniejszego pisma oraz do pisma z dnia 12 stycznia 2022 r. W treści pisma Skarżąca podtrzymała aktualnie prezentowane stanowisko w sprawie, ponadto wskazała, że kwota z decyzji o przymusowym wykupie nieruchomości w wysokości 2.296,40 zł nie została wypłacona ani złożona do depozytu sądowego podnosząc, że organy nie poczyniły w tym zakresie żadnych ustaleń. Do pisma Skarżąca przedłożyła kserokopie: pisma z dnia 12 stycznia 2022 r. wraz z odpowiedzią Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r., pisma z dnia [...] r. Archiwum Państwowego w K. nr [...], wpisu do rejestru zarządzeń nr [...] z dnia [...] r.

Ponadto Skarżąca przedłożyła do sprawy pismo z dnia 26 stycznia 2022 r. zwracając uwagę na "brak formalny i merytoryczny" decyzji z dnia [...] r. w postaci braku pieczęci oraz skutki prawne z tym związane, a także podtrzymując argumentację podnoszoną uprzednio w sprawie, co do podnoszonych przyczyn nieważności w/w decyzji z [...] r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności wskazania wymaga regulacja art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którą sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach wskazanej kontroli sąd administracyjny poddaje badaniu zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego kreującymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi określającymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia rozstrzygnięć organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie organu II instancji zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania uzasadniającym jego uchylenie.

Rozpoznanie sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z brzmieniem art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy w oparciu o wymienione powyżej kryteria jest zaskarżone postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania oraz przyznania w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej za wykup na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w B. , oznaczonej numerem działki 1 o powierzchni 0,1013 ha.

Stosownie do art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Zgodnie z art. 129 ust. 5 tej ustawy starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: 1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126; 2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; 3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Natomiast w myśl art. 131 ust. 1 w ramach odszkodowania właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu wywłaszczonej nieruchomości może być przyznana, za jego zgodą, odpowiednia nieruchomość zamienna. Uwzględniając przedmiot niniejszego postępowania szczególną uwagę należy zwrócić na regulację art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw wymienionych w ust. 1 i ust. 2 tego przepisu, oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami [...] Parku Narodowego.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych katalog aktów prawnych wymieniony w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest katalogiem zamkniętym i nie podlega wykładni rozszerzającej. Przywołany przepis konstruuje bowiem w sposób wyczerpujący zakres odesłania i zawartego w nim wyliczenia aktów normatywnych odejmujących własność (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2016 r., I OSK 69/15, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 27 listopada 2019 r., IV SA/Po 556/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2015 r., I OSK 1698/13). Jednakże zastosowanie rozdziału 6 działu III ustawy do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa zostało dopuszczone na mocy przywołanego przepisu nie wyłącznie w przypadku przejęcia lub nabycia na podstawie wymienionych aktów prawnych, lecz również w przypadku nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej oraz gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami [...] Parku Narodowego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy wprawdzie wskazuje, że "działka 1 nie została przejęta lub nabyta na podstawie przepisów ustaw wymienionych w art. 216 ani też wywłaszczona (na rzecz państwowego lub spółdzielczego przedsiębiorstwa gospodarki rolnej)" (str. 2 zaskarżonego postanowienia), lecz nie podejmuje analizy tej regulacji w kontekście spełnienia bądź niespełnienia przesłanek określonych w tej części przepisu, ani też nie odnosi się do ustaleń poczynionych w tym zakresie przez organ I instancji, a jak można wywieść z treści pism składanych przez Skarżącą (formułowanych wniosków oraz przedłożonych dokumentów) zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowym Skarżąca podnosi okoliczności związane z nabyciem przedmiotowej nieruchomości w drodze postępowania spełniającego w/w przesłanki nabycia na rzecz państwowego przedsiębiorstwa gospodarki rolnej. Niezależnie nawet od wniosków Skarżącej w tym przedmiocie analiza tej kwestii, w ocenie Sądu, winna zostać przeprowadzona przez organ administracji publicznej oraz znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, celem uczynienia zadość zasadzie rozważenia całokształtu okoliczności sprawy, wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Na zasadność analizy wskazanej przesłanki także na tle wykupu nieruchomości dokonanej na postawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 listopada 2016 r. I OSK 69/15.

Wskazana powyżej analiza pozostaje istotna na gruncie rozpoznawanej sprawy. Jak wynika bowiem z przedłożonych do sprawy akt administracyjnych wniosek dotyczy nieruchomości nabytej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydenta Miasta B. a z dnia [...] r. wydanej na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych oraz § 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1969 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzania licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych. Przywołana ustawa regulowała tryb przymusowego wykupu nieruchomości. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych, zwane dalej nieruchomościami, mogą być przymusowo wykupione, jeżeli gospodarstwa te wykazują niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, a w szczególności niekorzystania ze środków wpływających na wzrost produkcji rolniczej. Przymusowy wykup nieruchomości przeprowadzany był w drodze licytacji (art. 2 ust. 1 ustawy). Nabywcą nieruchomości z licytacji mógł być rolnik mający kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego, określone w przepisach prawa cywilnego, jeżeli zapewnia racjonalne zagospodarowanie nabytych gruntów (art. 3 ust. 1 ustawy). Państwu służyło natomiast prawo pierwokupu nieruchomości poddanej licytacji po cenie ustalonej w wyniku licytacji, a w razie braku nabywców - po cenie wywoławczej (art. 3 ust. 3 ustawy). Przepisy w/w rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1969 r. przewidywały natomiast, że prawo wykupu wykonywało prezydium powiatowej rady narodowej w drodze wydania decyzji, w razie gdy licytacja nie doszła do skutku z powodu braku licytantów, a nieruchomość była potrzebna na cele rozwoju rolniczych jednostek gospodarki uspołecznionej lub też mogła być należycie zagospodarowana przez innych rolników indywidualnych (§ 10 ust. 1 tego rozporządzenia). W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji z dnia [...] r. wskazano, że nieruchomość jest "potrzebna na cele rolnicze – kompleksowe zagospodarowanie gruntu", stąd też uzasadnione było "wykonanie prawa wykupu przysługującego Skarbowi Państwa". Uwzględniając zatem, że ustalenie okoliczności faktycznych sprawy w zakresie przywołanej wyżej przesłanki zawartej w art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, ograniczyły się do stwierdzenia, że ta przesłanka w sprawie nie występuje, toteż zdaniem Sądu organ odwoławczy nie przeprowadził wystarczających ustaleń w tym przedmiocie.

Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, sprawa nie została wyjaśniona w sposób określony w art. 7 k.p.a. Sąd podkreśla w tym miejscu, że w żaden sposób nie wskazuje rozstrzygnięcia, zwraca jednak uwagę na konieczność uczynienia zadość przepisom postępowania, w tym przywołanemu wyżej art. 7 k.p.a., a także art. 8 k.p.a.

Zgodnie z treścią art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a. organ ponownie rozpatrując sprawę uwzględni wskazane powyżej wytyczne odnośnie wykładni przepisów art. 216 ust. 1 in fine ustawy o gospodarce nieruchomościami, poczyni ustalenia i dokona oceny prawnej z punktu widzenia spełnienia bądź niespełnienia przesłanki ustawowej dotyczącej nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, uwzględniając przy tym konieczność odniesienia się w tym kontekście do argumentacji podnoszonej w pismach Skarżącej, w tym m.in. piśmie z dnia 16 kwietnia 2021 r., z dnia 16 sierpnia 2021 r., jak również dokumentów przedłożonych przez Skarżącą, w szczególności załączników do pism z dnia 12 stycznia 2022 r., z dnia 24 stycznia 2022 r., z dnia 26 stycznia 2022 r., następnie wnikliwie uzasadniając przyjęte stanowisko, wypełniając przy tym wymogi uzasadnienia faktycznego i prawnego zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Uwzględniając wskazane uchybienia, w ocenie Sądu, wystarczające pozostawało uchylenie postanowienia organu odwoławczego. Natomiast w przypadku braku dostatecznego materiału dowodowego do dokonania wskazanej oceny, rozstrzygnięcia sprawy i stosownego jego uzasadnienia, organ odwoławczy podejmie kroki przewidziane w przepisach obowiązujących.

W odniesieniu natomiast do zarzutów skargi zmierzających do zakwestionowania decyzji z dnia [...] r. o wykupie nieruchomości poprzez powołanie w skardze nieprawidłowości podstaw jej wydania, w tym zarzutu skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną, a także nieprawidłowości doręczenia, braku opinii o zakwalifikowaniu nieruchomości do niskiego poziomu produkcji rolnej przed licytacją, Sąd zwraca uwagę, że w/w przyczyny mogłyby ewentualnie stać się przyczyną wzruszenia decyzji w trybach nadzwyczajnych. Ocena zgodności z prawem w/w decyzji pozostaje bowiem poza ramami niniejszego postępowania. Co do kolejnego zarzutu Skarżącej, Sąd zauważa, że w aktach brak dokumentu potwierdzającego wypłatę ceny nabycia, która została wskazana w w/w decyzji z dnia [...] r. orzekającej wykup nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, a uprzednio ustalona w postanowieniu Prezydenta Miasta B. a (karta bez numeru akt administracyjnych) wydanego w toku postępowania wszczętego decyzją Prezydenta Miasta B. a z dnia [...] r. Nr [...] w sprawie przymusowego wykupu w drodze licytacji nieruchomości, oraz pozostaje zgodna co do wysokości z protokołem szacowania nieruchomości rolnych (karta bez numeru akt administracyjnych). Ewentualne zarzuty w zakresie braku wypłaty w/w ceny nabycia nieruchomości powinny być kierowane przez Skarżącą w toku postępowania o jej wypłatę. W ocenie Sądu w sprawie nie zaistniały również okoliczności mające uzasadniać obligatoryjne zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Decyzja z dnia [...] r., którą powołuje Skarżąca, była kolejną decyzją dotyczącą obszaru obejmującego m.in. przedmiotową działkę nr 1, natomiast badanie ewentualnego spełnienia przesłanek w zakresie przedmiotu niniejszego postępowania dotyczy ostatecznej decyzji z dnia [...] r. W odniesieniu natomiast do przedłożonej do skargi decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...], Sąd zwraca uwagę, że skarga na w/w decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] została rozdzielona na odrębną skargę i zarejestrowana pod sygn. II SA/Gl 1423/21 (II SA/Gl 1265/21).

Na podstawie art. 205 § 1 w zw. z art. 200 p.p.s.a. Sąd poczynił ustalenia w zakresie przysługujących Stronie od organu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw stwierdzając, że w niniejszej sprawie powstały należne Skarżącej niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście, tj. koszty sądowe w wysokości 100 zł (pkt 2 sentencji wyroku), nie powstały natomiast koszty przejazdów do sądu ani równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji - uchylił zaskarżone postanowienia.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.