Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 904/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania,w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddalono
Powołane przepisy: article: art. 75 ust. 3, art. 81, art. 103, art. 104
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie sędzia del. WSA Marzenna Linska-Wawrzon sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska (spr.) Protokolant Andrzej Bieńkowski po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Bd 53/09 w sprawie ze skargi K.J. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie należności pieniężnych 1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt 1 w części dotyczącej rozstrzygnięcia o odsetkach od uposażenia oraz w pkt 3 i w tym zakresie przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania; 2. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części; 3. zasądza od K.J. na rzecz Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy kwotę 110 (sto dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 25 marca 2009 r. uchylił zaskarżoną przez K. J. decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] października 2008 r. [...] w przedmiocie odsetek od sum uposażeń wypłaconych po przywróceniu do służby oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Białymstoku z dnia [...] maja 2008 r. [...] oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu (sygn. akt II SA/Bd 53/09).

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi i oceną prawną.

Na mocy decyzji Dowódcy POW z dnia [...] listopada 2002 r. skarżący K. J. otrzymał wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, wskutek czego został zwolniony ze służby w dniu [...] stycznia 2003 r. Następnie zostały mu wypłacone należności w postaci odprawy, odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia oraz ekwiwalentu za niewykorzystany urlop.

W dniu [...] lipca 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją [...]. stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW z dnia [...] listopada 2002 r. Organ uznał, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie organu za uchybiającą prawu należy uznać interpretację Dowódcy POW, iż możliwym było uprzedzająco w stosunku do likwidacji stanowiska służbowego i przed wprowadzeniem nowego etatu, wręczenie wypowiedzenia żołnierzowi z biegiem okresu wypowiedzenia, liczonym od 1 stycznia 2003 r. co uczyniono. Jednoznacznie wskazuje na to treść dokonanego wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.

W następstwie tej decyzji oraz rozkazu personalnego Dowódcy POW [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w Łomży rozkazem dziennym z dnia [...] sierpnia 2006 r. [...] nakazał zaliczyć skarżącego z tymże dniem do stanu ewidencyjnego Komendy oraz "wszelkiego rodzaju zaopatrzenia".

Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego rozkazem [...] z dnia [...] listopada 2006 r. zwolnił skarżącego z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego, stwierdzając jednocześnie, że zwolnienie ze służby nastąpi z dniem [...] stycznia 2007 r. Następnie rozkazem dziennym [...] z dnia [...] listopada 2006 r. Szef Sztabu Generalnego WP przeniósł skarżącego, do dnia zwolnienia, do dyspozycji Szefa Sztabu Wojskowego w Białymstoku, z jednoczesnym pozostawieniem skarżącego na zaopatrzeniu w dotychczasowej jednostce wojskowej.

Rozkazem dziennym z dnia [...] stycznia 2007 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Białymstoku zwolnił skarżącego z zawodowej służby wojskowej, nakazując skreślić go ze stanu ewidencyjnego z dniem [...] stycznia 2007 r.

Skarżący w piśmie z dnia[...] kwietnia 2008 r. nazwanym "Przesądowe wezwanie do zapłaty zwrócił się do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Białymstoku o wypłatę:

- kwoty [...] zł tytułem niewypłaconej (z powodu bezprawnego potrącenia) części należności finansowych dla skarżącego za okres od 1 lutego 2003 r. do 7 sierpnia 2006 r.,

- kwoty [...] zł tytułem skapitalizowanych odsetek od nieterminowo wypłaconych należności za okres od 1 lutego 2003 r. do 7 sierpnia 2006 r.

Skarżący w powyższym piśmie podniósł, że w konsekwencji stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego w okresie od 1 lutego 2003 r. do 7 sierpnia 2006 r. pozostawał żołnierzem zawodowym. Wskutek tego za okres ten przysługują mu wszelkie należności żołnierza zawodowego. Natomiast Wojewódzki Sztab Wojskowy w Białymstoku wypłacił te należności jedynie częściowo tj. z potrąceniem świadczeń wypłaconych przy zwolnieniu w roku 2003. Takie potrącenie nie ma jednak podstawy prawnej. Żądanie odsetek od należności za okres od 1 lutego 2003 r. do 7 sierpnia 2006 r. ma natomiast oparcie w art. 75 ust. 3 w związku z art. 72 i art. 73 oraz art. 81 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892; zwanej dalej "ustawą pragmatyczną").

Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Białymstoku odmówił wypłacenia żądanych kwot.

W uzasadnieniu wskazał, że skutkiem uznania, iż stosunek służbowy nie został przerwany w roku 2003 wypłacone wówczas świadczenia okazały się świadczeniami nienależnymi i jako takie, na podstawie art. 410 k.c., zostały potrącone. Natomiast roszczenie o wypłatę należnych odsetek od należności za okres pozostawania poza służbą stało się wymagalne nie wcześniej niż z dniem ostateczności decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] lipca 2007 r. stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy POW z 2002 r. o wypowiedzeniu stosunku służbowego. Obowiązek wypłaty należności powstał po przywróceniu skarżącego do służby i przystąpieniu przez niego do wykonywania obowiązków służbowych. Wypłata taka mogła nastąpić - i nastąpiła - po doręczeniu rozkazu dziennego Komendanta WKU w Łomży z dnia [...] sierpnia 2006 r. płatnikowi uposażenia - Szefowi WSzW w Białymstoku. Wypłaty dokonano w dniu [...] września 2006 r. Zwłoka w wypłacie należności dotyczyła zatem jedynie okresu od 7 sierpnia 2006 r. do 11 września 2006 r., za który to okres skarżącemu wypłacono należne odsetki.

Skarżący w odwołaniu od powyższej decyzji wniósł o jej uchylenie przez organ pierwszej instancji, ewentualnie o stwierdzenie jej nieważności przez organ drugiej instancji.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ wydając skarżoną decyzję rażąco naruszył prawo, bowiem w przedmiocie przyznania uposażenia żołnierzowi zawodowemu czy też należnych odsetek nie wydaje się decyzji administracyjnych; nie wydaje się także decyzji administracyjnych w przedmiocie wypłaty tych świadczeń. Wypłata należności finansowych z tytułu stosunku służbowego żołnierza zawodowego jest czynnością materialno - techniczną, podejmowaną przez właściwy organ. Skarżący podkreślił, że nie wnosił o wydanie decyzji administracyjnej, a jedynie zapowiedział, iż zamierza zgłosić do sądu cywilnego żądanie w zakresie potrąconych należności oraz odsetek ustawowych. Zdaniem skarżącego sprawa o wypłatę odsetek jest sprawą cywilną rozpatrywaną przez sądy powszechne.

Dowódca POW decyzją z dnia[...] października 2008 r. [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r. (sygn. akt III CZP 106/07) i stwierdził, że roszczenia żołnierzy zawodowych o wypłatę odsetek ustawowych na podstawie art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 693; z późn. zm.), a od 1 lipca 2004 r. na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych podlegają rozpatrzeniu w postępowaniu administracyjnym.

W ocenie organu nie można przyjąć, iż w okresie skutecznego choć niezgodnego z prawem zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej (tj. w okresie od 1 lutego 2003 r. do uprawomocnienia się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] lipca 2006 r. stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy POW z dnia [...] listopada 2002 r.) pełnił on nadal zawodową służbę wojskową, co skutkowało tym, że miał on co miesiąc roszczenie o wypłatę miesięcznego uposażenia, poczynając od dnia 1 lutego 2003 r. Organ odwoławczy podkreślił, że obowiązek wypłaty miesięcznego wynagrodzenia powstał dopiero z chwilą przywrócenia skarżącego do służby i po przystąpieniu przez niego do wykonywania obowiązków służbowych.

W związku z powyższym Dowódca POW podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, iż skarżącemu należą się odsetki wyłącznie za okres od 7 sierpnia 2006 r. do 11 września 2006 r., które zostały mu wypłacone.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Zaskarżonej decyzji K. J. zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 75 ust. 3 i art. 81 ust. 3 ustawy pragmatycznej oraz art. 156 k.p.a. i przepisów rozporządzeń wykonawczych do ustawy pragmatycznej, regulujących kwestię wypłaty poszczególnych składników uposażenia, polegające na przyjęciu że odsetki ustawowe stały się wymagalne dopiero od 7 sierpnia 2006 r.;

- art. 72 ust. 1 w związku z art. 74, art. 81 ust. 1, art. 83 ust. 1, art. 87 ust. 1,2 i 3, art. 95 pkt 2 i art. 120 ustawy pragmatycznej poprzez uznanie możliwości zaliczenia świadczeń pobranych po zwolnieniu w roku 2003 na poczet świadczeń należnych za okres od 1 lutego 2003 r. do 7 sierpnia 2006 r.;

- art. 77 ustawy pragmatycznej poprzez potraktowanie świadczeń wypłaconych w roku 2003 jako świadczeń nienależnych;

- art. 103 ustawy pragmatycznej w związku z art. 87 Kodeksu Pracy poprzez przekroczenie wskazanych przez te przepisy granic dokonywania potrąceń ze świadczeń należnych żołnierzom zawodowym.

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj:

- art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji z naruszeniem właściwości;

- art. 6 i art. 156 w związku z art. 138 k.p.a. poprzez brak oparcia działań organów na obowiązujących przepisach prawnych, nieprawidłowym ustaleniu znaczenia tych norm, wadliwym dokonaniu subsumcji oraz nieprawidłowym ustaleniu następstw prawnych;

- art. 7 i 77 k.p.a. w związku z art. 138 k.p.a. poprzez brak wystarczającego zbadania sprawy oraz brak dążenia do załatwienie sprawy w sposób praworządny i uwzględniający słuszny interes skarżącego.

W uzasadnieniu skargi K. J. wskazał, że organem właściwym do rozstrzygania sprawy należnych świadczeń w pierwszej instancji jest dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz pełni służbę tj. w przedmiotowej sprawie - Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w Białymstoku, a nie Wojewódzki Sztab Wojskowy, który jest tylko płatnikiem świadczenia.

Skarżący podtrzymał również swoje wcześniejsze stanowisko, że w kwestii uposażenia żołnierza zawodowego nie można rozstrzygać w drodze decyzji administracyjnej, zwłaszcza że brak jest wyraźnego przepisu ustawy zezwalającego na wydanie decyzji w tej kwestii.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podzielił również argumentację organu pierwszej instancji co do możliwości potrącenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga wniesiona przez skarżącego jest zasadna.

W pierwszej kolejności Sąd odniósł się do twierdzeń skarżącego, że sprawa związana z jego uposażeniem nie mogła być rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnych, bowiem skutkowało by to odrzuceniem skargi.

Sąd I instancji zaakceptował pogląd wyrażony m.in. w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r. (sygn. akt III CZP 106/0; opubl. w OSNC z 2008 r. Nr 12, poz. 134), że należne funkcjonariuszowi służb mundurowych (w tym żołnierzowi zawodowemu) uposażenie z tytułu świadczonej służby ma podstawę w stosunku służbowym (publicznoprawnym), ale przez to nie traci charakteru wierzytelności pieniężnej. Ten sam charakter mają odsetki od nieterminowo wypłaconego uposażenia. W ocenie Sądu fakt, iż sprawa należnych żołnierzowi świadczeń jest sprawą cywilną nie wyklucza możliwości rozstrzygnięcia przez ustawodawcę, że w tym przedmiocie rozstrzygać mogą inne organy niż sądy powszechne. W tej kwestii Sąd podzielił interpretację art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zawartą w powyższej uchwale Sądu Najwyższego, zgodnie z którą przepis ten ustanawia sposób załatwiania spraw na drodze postępowania administracyjnego dla wszystkich kwestii uregulowanych w ustawie - a więc także w kwestii uposażeń, w tym uposażeń zaległych, a ponadto w kwestii odsetek od zaległych uposażeń.

Według Sądu I instancji chybiony jest również zarzut braku właściwości Szefa WSzW w Białymstoku w przedmiotowej sprawie. Jak wynika z rozkazu [...] Szefa Sztabu Generalnego WP z dnia [...] listopada 2006 r. skarżący z dniem 1 grudnia 2006 r., do dnia zwolnienia, został przeniesiony do dyspozycji Szefa WSzW w Białymstoku. Oznacza to, że skarżący podlegał temu dowódcy jednostki wojskowej, co w konsekwencji skutkowało tym, że Szef WSzW był organem właściwym w przedmiotowej sprawie.

Sąd pierwszej instancji podzielił natomiast stanowisko skarżącego odnośnie żądania zwrotu kwoty stanowiącej równowartość dokonanego przez organ potrącenia jak też wypłaty odsetek od nieterminowo wypłaconych należności za okres od 1 lutego 2003 r. do 7 sierpnia 2006 r.

W uzasadnieniu Sąd podał, że dla rozstrzygnięcia sporu odnośnie wypłaty odsetek istotne jest przede wszystkim określenie skutków prawnych stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy POW w Bydgoszczy z dnia [...] listopada 2002 r. [...] wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, wskutek czego nastąpiło jego zwolnienie ze służby.

Sąd nie podzielił stanowiska organu polegającego na przyjęciu, że w sytuacji, gdy stwierdzono nieważność ww. decyzji z [...] listopada 2002 r., uposażenia wraz z dodatkami za okres od 1 lutego 2003 r. do 7 sierpnia 2006 r., stały się wymagalne dopiero po przywróceniu skarżącego do służby w roku 2006.

Celem uściślenia rozważań Sąd zaznaczył, że argumentacja organu byłaby prawidłowa, gdyby doszło do uchylenia (np. w następstwie wznowienia postępowania), a nie stwierdzenia nieważności decyzji skutkującej zwolnieniem skarżącego ze służby. Decyzja uchylająca decyzję o wypowiedzeniu, prowadząca do uchylenia rozkazu o zwolnieniu, powodowałoby w konsekwencji reaktywowanie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej z dniem, w którym uchylenie rozkazu personalnego nr [...] Dowódcy POW z dnia [...] listopada 2002 r. stałoby się rozstrzygnięciem ostatecznym. Od dnia ponownego przystąpienia do wykonywania obowiązków, służyłoby żołnierzowi zawodowemu prawo do uposażenia i innych należności. Decyzja uchylająca wywiera bowiem skutki "ex nunc".

Natomiast decyzja stwierdzająca nieważność wydanego rozstrzygnięcia organu administracji wywiera skutki "ex tunc". Stwierdzenie bowiem nieważności decyzji ma moc wsteczną, co oznacza eliminacje skutków prawnych wadliwej decyzji, tak jakby nie została ona w ogóle podjęta. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie wypowiedzenie skarżącemu stosunku służbowego nie było skuteczne, a więc nie został on skutecznie zwolniony, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego po dniu 31 stycznia 2003 r. przez cały czas służby. Aktualne stało się także prawo do uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługujące skarżącemu na dzień zwolnienia (prawo to nie wygasło).

W ocenie Sądu powyższe prowadzi do wniosku, że uposażenie skarżącego oraz dodatki do niego były wymagalne w spornym okresie w poszczególnych miesiącach począwszy od lutego 2003 r.

W dalszej części uzasadnienia Sąd podniósł, że data wymagalności świadczenia pieniężnego ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy nastąpiło opóźnienie w jego spełnieniu, a w konsekwencji, czy należne są odsetki z tytułu zwłoki w wypłacie. Sąd uznał, że odsetki mają charakter należności ubocznej, akcesoryjnej. Jeśli zatem zaległe uposażenie wraz z dodatkami wypłacono w efekcie bezskutecznej, wadliwej z winy organu, od momentu wydania, decyzji administracyjnej, to stosownie do art. 75 ust 3 ustawy pragmatycznej - skarżący winien otrzymać odsetki ustawowe za czas od lutego 2003 r. liczone od momentów wymagalności poszczególnych należności, stosownie do art. 81 ustawy pragmatycznej.

Sąd odniósł się również do kwestii żądania zwrotu równowartości świadczeń wypłaconych przy zwolnieniu w roku 2003, którą to kwotę organ potrącił skarżącemu przy wpłacie należności za okres od 1 lutego 2003 r. do 7 sierpnia 2006 r. Sąd uznał za zasadny podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 103 ustawy pragmatycznej. Wyjaśnił, że stosownie do treści tego przepisu potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, czyli w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.). Przepis art. 87 § 1 pkt 2 tego Kodeksu wymaga posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy). W ocenie Sądu przepisy ustawy pragmatycznej nie dają podstawy organowi administracji wojskowej do dokonywania potrąceń z należnego żołnierzowi uposażenia w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego. W niniejszej sprawie organ nie dysponował zgodą skarżącego na potrącenie ani tytułem wykonawczym. W związku z czym potrącenia dokonał bezprawnie, co uzasadnia wypłatę skarżącemu owej kwoty.

Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego i orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd zobligował organ do zastosowania się przy wydawaniu rozstrzygnięcia wyżej dokonaną wykładnią przepisów ustawy pragmatycznej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ zarzucając w niej zaskarżonemu rozstrzygnięciu:

1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 3 oraz art. 81 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), poprzez przyjęcie, że w dniu stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. Dowódcy POW w Bydgoszczy w przedmiocie wypowiedzenia K. J. stosunku służby aktualne ze skutkiem ex tunc stało się prawo do świadczeń określonych w tych przepisach, a które przewidziane zostały właśnie w przypadku zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby wojskowej;

2) naruszenia art. 103 oraz art. 104 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez przyjęcie, że jedynie tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego może stanowić, wobec braku zgody skarżącego, podstawę do dokonania stosownego potrącenia z jego uposażenia;

3) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego poprzez błędną interpretację art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, która to niewłaściwa interpretacja miała bezpośredni wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia.

Wskazując na te zarzuty organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że istota niniejszego sporu sprowadza się do oceny czy można bezwzględnie uznać, jak tego dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, że nieważność decyzji wywołuje za każdym razem i w każdym przypadku skutki ex tunc. Dodatkowo należy odpowiedzieć na pytanie i ustalić, czy organy wymienione w art. 104 ustawy o służbie wojskowej mogą żądać zwrotu przyznanych świadczeń z powodu stwierdzenia nieważności decyzji, na mocy której je przyznano.

W konsekwencji stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy POW z dnia [...] listopada 2002 r. skarżący został przywrócony do zawodowej służby wojskowej. W związku z powyższym, iż stosunek służbowy skarżącego nie został przerwany w roku 2003, wypłacone mu wówczas świadczenia okazały się świadczeniami nienależnymi, które powinny być przez skarżącego niezwłocznie zwrócone. W niniejszej sprawie K. J. nie dokonał zwrotu świadczeń, tym samym potrącenie było w pełni uzasadnione i prawnie dopuszczalne.

Organ nie podzielił również stanowiska Sądu pierwszej instancji z którego wynika, że nieważność decyzji za każdym razem i w każdym przypadku wywołuje skutek ex tunc. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną przyjęcie w niniejszej sprawie bezwzględnego skutku prawnego ex tunc prowadziłoby do sytuacji, w której mielibyśmy do czynienia z fikcją, iż w okresie skutecznego, jakkolwiek niezgodnego z prawem zwolnienia K. J. z zawodowej służby wojskowej pełnił on nadal zawodową służbę wojskową i w związku z tym miał co miesiąc roszczenie o wypłatę miesięcznego uposażenia poczynając od 1 lutego 2003 r.

Organ nadmienił również, że niekonsekwencją Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest to, iż uznając, że stwierdzenie nieważności wywołuje skutek z mocą wsteczną nie zastosował tego założenia do otrzymanych przez K. J. środków, które zostały przez organy administracji wypłacone.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną K. J. wniósł o jej oddalenie, ewentualnie w razie uznania, iż zachodzi nieważność postępowania, wniósł o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy. W uzasadnieniu wnoszący odpowiedź na skargę kasacyjną podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia 11 grudnia 2009 roku pełnomocnik skarżącego K. J. wskazał, na liczne orzeczenia sądów potwierdzające wcześniej przedstawione stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie jest w części uzasadniona.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm, dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

W ocenie NSA zasadny jest przede wszystkim zarzut naruszenia art. 75 ust. 3 i art. 81 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.).

Spór w niniejszej sprawie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zakresie wskazanego wyżej zarzutu, sprowadza się w istocie do rozstrzygnięcia kwestii dotyczącej prawa do odsetek za zwłokę z tytułu uposażenia wypłaconego po stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.

Nie ulega wątpliwości, iż decyzja stwierdzająca nieważność jest aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym wstecz i eliminującym skutki prawne wadliwej decyzji. Jednakże trzeba również mieć na względzie, że decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również elementy nowego stanu prawnego, wywiera skutki w obrocie prawnym. Są to elementy konstytutywne decyzji nieważnościowej (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 5 wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, s. 737-738; M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Zakamycze, wydanie II, s. 1000-1002). Decyzja nieważna objęta jest domniemaniem legalności i wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej wadą nieważności. Co prawda decyzja o stwierdzeniu nieważności wywołuje skutki ex tunc, jednak nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne. Do skutków takich należy upływ czasu, który nie pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy.

Wskazać należy, że roszczenie o zapłatę uposażenia za okres niepozostawania skarżącego w stosunku służbowym nie istniało do momentu pozostawania w obrocie prawnym decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego. W konsekwencji- z uwagi na fakt, iż w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego a stwierdzeniem nieważności takiej decyzji organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania przez skarżącego w zawodowej służbie wojskowej- nie sposób przyjąć, aby mogło dojść do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej.

Reasumując tę część rozważań, należy stwierdzić, że skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc może co do zasady powstać dopiero po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek służbowy, to nie ma podstaw do przyjęcia, iż zostały spełnione przesłanki nabycia prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r., za każdy miesiąc okresu, w którym żołnierz miał statusu przeniesionego do rezerwy. Zatem Sąd I instancji błędnie zinterpretował przepis art. 75 ust. 3 w związku z art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej i w konsekwencji normy te niewłaściwe zastosował, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej odsetek od uposażenia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, uwzględniając powyższe rozważania, koniecznym będzie ustalenia dokładnej daty wymagalności roszczenia i następnie rozstrzygnięcie, czy organ dopuścił się zwłoki w wypłacie uposażenia. Sąd I instancji powinien mieć jednak przede wszystkim na uwadze zasadę, że o opóźnieniu dłużnika może być mowa, jeżeli nie spełnia on świadczenia pieniężnego w terminie, w którym stało się ono wymagalne. Oczywistym zatem jest, że w pierwszej kolejności należy ocenić czy roszczenie o określone należności jest zasadne, a zatem czy w ogóle można mówić o jego wymagalności. Wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonym wyroku stwierdzenie nieważności wypowiedzenia stosunku służbowego nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu pierwotnego, a tym samym nie zawsze łączy się z obowiązkiem wypłacenia świadczeń za cały okres pozostawania poza służbą. Reaktywowanie stosunku służbowego z mocą wsteczną stwarza jedynie fikcję prawną, iż żołnierz pozostawał cały czas w służbie. Uposażenie przysługuje zaś żołnierzowi zawodowemu nie za okres pozostawania w stosunku służbowym lecz za pełnienie służby. Pozostawanie w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości i zdolność do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Ponadto świadczenie emerytalne jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do uposażenia. Żołnierzowi przeniesionemu do rezerwy pobierającemu emeryturę nie przysługuje zatem prawo do uposażenia należnego żołnierzowi w czynnej służbie zawodowej (por. wyroki NSA z dnia 13 września 2001 sygn. akt IISA 3288/08, z dnia 24 lipca 2009r sygn. akt I OSK 1496/08 i z dnia 27 czerwca 2006r sygn. akt I OSK 1298/05).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nieuzasadniony jest natomiast zarzut naruszenia art. 103 i 104 ustawy z dnia 11 września 2003 r. Podkreślić w związku z tym przede wszystkim należy, iż Sąd I instancji nie prezentował stanowiska, że żołnierzowi przysługuje prawo do kilkakrotnego otrzymywania świadczeń związanych ze zwolnieniem ze służby na skutek wypowiedzenia stosunku służbowego. Nie stwierdził też, że organy nie są w ogóle uprawnione do dokonywania potrąceń wypłaconych świadczeń czy do zaliczania na poczet przysługującego świadczenia wcześniej z tego samego tytułu wypłaconych należności (por. wyroki NSA sygn. akt I OSK 902/07, sygn.akt I OSK 931/08 i z dnia 23 lipca 2009r sygn. akt I OSK 1471/08). Zastrzeżenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wzbudziło natomiast niezachowanie wymaganego, obligatoryjnego trybu dokonywania potrącenia. Przepis art. 103 ust. 1 ustawy o zawodowej służbie wojskowej stanowi bowiem, że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. W myśl zaś art. 87 § 1 i art. 91 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne wymagany jest tytuł wykonawczy, o ile pracownik nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie. W aktach rozpoznawanej sprawie takiego oświadczenia strony nie ma. W tej sytuacji uprawnione jest twierdzenie Sądu I, że potrącenie omawianych należności zostało dokonane z naruszeniem prawa. Podstawy materialnoprawnej do dokonywania omawianego potrącenia nie mógł też stanowić art. 104 ust. 1 i ust. 2 ustawy pragmatycznej, gdyż normy te mają wyłącznie charakter kompetencyjnych, nie regulują zaś w ogóle dopuszczalności zastosowania omawianej instytucji. W tym zakresie zatem skarga kasacyjna nie mogła być zatem uwzględniona.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną w pozostałej części oddalił.

Wywody, odnoszące się do zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania tj. art. 156 § 1 kpa zostały przedstawione w części uzasadnienia niniejszego wyroku dotyczącej skutków stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

Wyjaśniając podstawę uchylenia pkt 3 zaskarżonego wyroku dotyczącego kosztów postępowania sądowego wskazać należy, iż prawo skarżącego do odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności uregulowane w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, wynika z pozostawania w stosunku służbowym. Przedmiotem zaskarżenia nie jest jednak wartość przedmiotu sprawy. Oznacza to, że w niniejszej sprawie wysokość kosztów zastępstwa procesowego należnych pełnomocnikowi skarżącego ustalono nieprawidłowo. Jako podstawę orzekania przyjęto bowiem § 14 ust. 2 pkt 1 a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), a należało rozważyć zastosowanie § 14 ust. 2 pkt 1 c powołanego rozporządzenia.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczona na podstawie art. 203 pkt 2, 205 § 2 i 209 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a ich wysokość określono na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b cyt. rozporządzenia.