Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 5701/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej małoletniego [...] reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1675/20 w sprawie ze skargi małoletniego [...] reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego [...] na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1675/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę małoletniego [...] reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego [...] na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że przedstawiciel ustawowy małoletniego skarżącego, złożyła wniosek o przyznanie po zmarłym ojcu dziecka renty rodzinnej na podstawie artykułu 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 poz. 53).

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. organ odmówił przyznania tego świadczenia. Wskazano, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Warunki określone w przywołanym przepisie muszą być spełnione przez wnioskodawcę łącznie, zatem niespełnienie któregokolwiek z warunków, wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Organ podkreślił, że [...] mieszka wraz z synem. Dochód dwuosobowej rodziny stanowią: zasiłki rodzinne oraz dodatki do zasiłków 317 zł, zasiłek stały 369,50 zł, zasiłek okresowy 184,75 zł, co daje łączną kwotę 871,25 zł na dwie osoby (na osobę w rodzinie 435,62 zł). Organ wskazał, że skarżąca udowodniła jedynie 10 lat, 11 miesięcy i 18 dni okresów składkowych ojca dziecka, który stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 57 lat. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy u ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie art. 83 ustawy, skarżąca nie udokumentowała żadnego z tych okresów. Ponadto, w okresach od [...].07.1982 r. do [...].06.1984 r., od [...].12.1985 r. do [...].12.1987 r., od [...].06.1990 r. do [...].03.2013 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Z przeprowadzonej analizy sprawy nie wynika, aby ojciec dziecka nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. We wskazanych okresach wobec ojca dziecka nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].04.2020 r. dopiero od [...].03.2013 r. Zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ojca dziecka, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję podjętą [...] grudnia 2019 r.

Organ wskazał, iż po ponownej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowały okoliczności, na które ojciec dziecka nie miał wpływu. Za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Dodatkowo trzeba wskazać, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Podkreślenia wymaga, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb, czy niedostatku, sytuacji życiowej wnioskodawcy, ale zaistnienia w sprawie szczególnych okoliczności, które usprawiedliwiają brak możliwości przyznania danego świadczenia w trybie zwykłym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24.02.2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1923/09). Organ wskazał, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 06.11.2007 r.). Ponadto, w okresach od [...].07.1982r. do [...].06.1984 r., od [...].12.1985 r. do [...].12.1987 r. od [...].06.1990 r. do [...].03.2013 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Z przeprowadzonej analizy sprawy nie wynika, aby ojciec dziecka nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. We wskazanych okresach wobec ojca dziecka nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].04.2020 r. dopiero od [...].03.2013 r. Zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ojca dziecka, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Organ podniósł, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o rentę rodzinną w drodze wyjątku zostało wskazane, że ojciec dziecka miał problemy zdrowotne oraz przebywał w zakładzie karnym. Organ wskazał, że samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Ponadto, ustalenie początków niezdolności do pracy nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24.07.1967r., sygn. akt III URN 10/67, dostępny w LEX nr 12133).

Przedstawiciel ustawowy małoletniego skarżącego wniosła skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wprowadza do systemu powszechnych świadczeń emerytalnych regulację dopuszczającą odstąpienie od obowiązującej reguły spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Taki charakter regulacji szczególnej, stanowiącej wyjątek od reguły wymaga zastosowania tylko do "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że nie doszło do wypracowania prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach. Podkreślić należy, że ustawa o emeryturach i rentach z FUS nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Przy czym renta rodzinna jest pochodną osoby zmarłej, zatem renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia przez wnioskodawcę - członka rodziny po osobie zmarłej.

Dalej Sąd zauważył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na kanwie ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń powinno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

Sąd I instancji podał, że zgodnie z ustalonym w sprawie stanem faktycznym, przedstawiciel ustawowy małoletniego skarżącego udowodniła jedynie 10 lat, 11 miesięcy i 18 dni okresów składkowych ojca dziecka, który stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 57 lat. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy u ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie art. 83 ustawy, wnioskodawczyni nie udokumentowała żadnego z tych okresów. Ponadto, w okresach od [...].07.1982 r. do [...].06.1984 r., od [...].12.1985 r. do [...].12.1987 r., od [...].06.1990 r. do [...].03.2013 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Z przeprowadzonej analizy sprawy nie wynika, aby ojciec dziecka nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. We wskazanych okresach wobec ojca dziecka nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2020 r. dopiero od [...] marca 2013 r. Ustalając datę całkowitej niezdolności do pracy lekarz orzecznik opierał się na dokumentacji medycznej, co pozwoliło na potrzeby postępowania ustalić datę całkowitej niezdolności do pracy, pomimo śmierci ojca dziecka w dniu [...] grudnia 2018 r. Niezależnie od powyższego sąd administracyjny nie ma uprawnień do badania prawidłowości orzeczenia lekarza orzecznika, nie znajduje się to bowiem w zakresie jego właściwości.

Następnie Sąd zauważył, że wnioskodawczyni zaznaczyła, iż ojciec dziecka w latach 90-tych odbywał karę pozbawienia wolności, co uniemożliwiło mu podejmowanie pracy oraz to, że miał problemy zdrowotne. Zdaniem Sądu, odbywanie kary pozbawienia wolności nie można uznać za "szczególne okoliczności" uprawniające do świadczenia. Powyższe wiąże się bowiem z określonymi decyzjami podjętymi przez ubezpieczonego i skutkami tych decyzji. Podobnie określenie "problemy zdrowotne" w zestawieniu z datą powstania całkowitej niezdolności do pracy nie dawały podstaw do przyjęcia występowania "szczególnych okoliczności". Organ zbadał całość dokumentacji w tym dokumentację medyczną znajdującą się w jego posiadaniu, czego wyrazem było orzeczenie lekarza orzecznika z dnia [...] kwietnia 2020 r. Nie można zatem, zdaniem Sądu I instancji, zarzucić organowi dowolności w ocenie zebranego materiału dowodowego. Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowiła ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Organ prawidłowo wskazał, iż podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Mając to wszystko na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł małoletni skarżący, reprezentowany przez adwokata, zaskarżając go w całości, zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.

1) art. 3 § 1 i 2 pkt 1 P.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie kontroli w zakresie wydanej decyzji Prezesa ZUS w kontekście gromadzenia i analizy materiału dowodowego przez organ, co doprowadziło do niezasadnego uznania, że małoletniemu skarżącemu nie przysługuje świadczenie w drodze wyjątku.

Ponadto skarżący kasacyjnie zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

1) art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że małoletni skarżący nie spełnił ustawowych warunków do przyznania świadczenia, pomimo, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał podstawy do wydania decyzji pozytywnej.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325), dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny skontrolował więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w zakresie wyznaczonym przez podstawy skargi kasacyjnej.

Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Całkowicie bezzasadny okazał się zarzut naruszenia art. 3 § 1 i 2 P.p.s.a., który ma jedynie charakter ustrojowy. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Norma ta określa zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, tj. zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne. Art. 3 P.p.s.a. wskazuje cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji i żadna z jednostek redakcyjnych wskazanego przepisu nie odnosi się, przynajmniej wprost, do obowiązku sądu administracyjnego w zakresie sposobu procedowania przed tym sądem (por. wyrok NSA z dnia 4 września 2008 r. sygn. akt I OSK 266/08, opub. w Lex nr 490087). Naruszenie art. 3 § 1 P.p.s.a. ma miejsce w sytuacji, gdy sąd rozpoznający skargę uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tym przepisie, a okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej, jak to ma miejsce w realiach niniejszej sprawy, nie oznacza naruszenia tego przepisu (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 635/16, opub. w Lex nr 2450637; wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1636/11, opub. w Lex nr 1145065). Do naruszenia tego przepisu mogłoby dojść wyłącznie wówczas, gdyby skarga w ogóle nie została przez sąd rozpoznana lub wbrew ustalonym w tym przepisie wymogom sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie.

Również postawiony zarzut naruszenia prawa materialnego tj. niezastosowanie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest uzasadniony i nie mógł odnieść zamierzonego skutku. W pierwszej kolejności należy wskazać, że naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. gdy stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w obowiązującej normie prawnej. Strona skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje brzmienia i wykładni zastosowanych w sprawie przepisów, ani tego, że powinny one ewentualnie stanowić podstawę prawną dla działania organu administracyjnego. De facto strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje prawidłowość dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych. Jednak w skardze kasacyjnej nie został podniesiony zarzut błędnych ustaleń faktycznych.

W związku z tym należy podkreślić, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12, LEX nr 1298298). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli skarżący uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Gdy skarżący nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są zarzutami bezpodstawnymi (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I FSK 1092/12, LEX nr 1372071; wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010 r., II FSK 1506/09, LEX nr 745674; wyroki NSA: z dnia 11 października 2012 r., I FSK 1972/11; z dnia 3 listopada 2011 r., I FSK 2071/09).

Ponadto należy zauważyć, że przepis art. 83 ustawy emerytalnej ma złożoną strukturę, a w skardze kasacyjnej nie został precyzyjnie wskazany przedmiot zaskarżenia. Mimo tej wady, z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, iż zarzucane jest Sądowi I instancji naruszenie przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Podkreślić należy, że wymieniona ustawa nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. W rozpatrywanej sprawie, jak zasadnie wywiódł to Sąd I instancji, taka sytuacja nie wystąpiła.

Z niekwestionowanych ustaleń poczynionych w sprawie, wynika, że przedstawiciel ustawowy małoletniego skarżącego udowodniła jedynie 10 lat, 11 miesięcy i 18 dni okresów składkowych ojca dziecka, który stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 57 lat. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy u ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie wnioskodawczyni nie udokumentowała żadnego z tych okresów. Ponadto, w okresach od [...].07.1982 r. do [...].06.1984 r., od [...].12.1985 r. do [...].12.1987 r., od [...].06.1990 r. do [...].03.2013 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. We wskazanych przerwach w ubezpieczeniu nie była wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2020 r. dopiero od [...] marca 2013 r. W świetle powyższego należy uznać, że udokumentowany i analizowany przez lekarzy orzeczników stan zdrowia ojca dziecka nie mógł być uznany za przyczynę braku nabycia uprawnień do emerytury. W okresie przypadającym na aktywność zawodową stan jego zdrowia pozwalał bowiem na podjęcie pracy. Nie powołano natomiast żadnych dowodów w celu wykazania, że przed uznaniem ojca dziecka za osobę całkowicie niezdolną do pracy, istniały okoliczności uniemożliwiające mu podjęcie zatrudnienia. Również odbywanie przez ojca dziecka kary pozbawienia wolności nie może być uznane za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą bezczynność zawodową dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Nie jest to okoliczność niezależna od woli osoby ubezpieczonej, lecz konsekwencja podjętych przez niego decyzji.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.