Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2199/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Ochrona dóbr kultury
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 45
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, , Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.), Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Ciszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2014 r. sprawy ze skargi R. W., K. W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2013 r. znak [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia budynku do jak najlepszego stanu skargę oddala


UZASADNIENIE

[...] Konserwator Zabytków decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Nr [...] działając na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568, ze zm.) w związku z § 2 pkt 1 lit. g porozumienia z dnia 1 czerwca 2006 r. w sprawie powierzenia miastu [...] prowadzenia niektórych spraw z zakresu właściwości Wojewody [...], realizowanych przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, zawartego pomiędzy Wojewodą [...] a miastem stołecznym Warszawa (Dz. Urz. Woj. [...]. Nr 138 z dnia 13.06.2005 r. poz. 4314), a także art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania z urzędu zobowiązał R. W., K. W. F.H. "[...] " s.c. do doprowadzenia budynku przy [...] w [...] do jak najlepszego stanu poprzez usunięcie reklamy znajdującej się ponad witryną lokalu użytkowego powierzchni 202,16 m2 oraz pomalowanie witryny na szary kolor odpowiadający kolorystyce pozostałych witryn w kamienicy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 27.09.2012 r. przeprowadził kontrolę w zakresie przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami w sprawie umieszczenia reklam lokali użytkowych na elewacji budynku przy [...] w [...]. W trakcie kontroli stwierdzono, że nad witrynami lokali użytkowych na parterze budynku znajdują się reklamy sklepu odzieżowego "[...] ", baru "[...] " oraz sklepu spożywczego " [...] ". Na podstawie umowy najmu nr [...] z dnia 24.05.1995 r. oraz aneksu do tej umowy z dn. 24.04.2006 r. ustalono, że właścicielem lokalu użytkowego o powierzchni 202, 16 m2 jest Miasto [...] a najemcą Pani R. W. i Pani K. W., prowadzące działalność pod nazwą F.H. ‘[...] " s.c. Obecna w trakcie kontroli Pani V. O., członek Zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej nieruchomości [...] oświadczyła, że reklamy te zamontowano bez wymaganego pozwolenia konserwatora zabytków. Budynek przy [...] został wpisany do rejestru zabytków pod nr [...] decyzją z dnia [...].07.1965 r. W myśl art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, umieszczenie na zabytku wpisanym do rejestru urządzeń technicznych, tablic, reklam oraz napisów wymaga uzyskania pozwolenia. [...] Konserwator Zabytków nie wydawał pozwolenia na ekspozycję powyższej reklamy. W myśl art. 45 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w przypadku, gdy bez wymaganego pozwolenia [...] Konserwatora Zabytków lub w sposób odbiegający od zakresu i warunków określonych w pozwoleniu wykonano przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków prace konserwatorskie, restauratorskie, roboty budowlane, badania konserwatorskie, architektoniczne lub podjęto inne działania, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 6-8 i 10-12, [...] Konserwator Zabytków wydaje decyzję:

nakazującą przywrócenie zabytku do poprzedniego stanu lub uporządkowanie terenu, określając termin wykonania tych czynności, albo zobowiązującą do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób i w określonym terminie.

W związku z powyższym, w dniu [...].09.2012 r. [...] Konserwator Zabytków wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w tej sprawie.

Kamienica P. i W. H. przy [...] została wzniesiona w latach 1904-5. Pokryta rustyką, symetrycznie zakomponowana elewacja kamienicy posiada bogaty neobarokowy detal architektoniczny. Po obu stronach centralnie usytuowanego przejazdu bramnego znajdują się po dwie witryny lokali użytkowych. Skrajna zachodnia witryna pomalowana jest na kolor czerwony. Płycinę pomiędzy witryną a balkonem pierwszego piętra szczelnie wypełnia czerwona plansza reklamowa z napisem "[...] ". Pozostałe witryny w tej kamienicy pomalowane są na stonowany szary kolor. Agresywna kolorystyka witryny oraz planszy reklamowej powoduje, że te współczesne elementy stają się dominującym akcentem elewacji zabytkowego budynku. Plansza reklamowa powtarza kształt płyciny pod balkonem pierwszego piętra i szczelnie wypełniając jej powierzchnię sprawia, że zatraca się pierwotna funkcja kompozycyjna tego elementu architektury budynku. Z konserwatorskiego punktu widzenia taka forma reklamy jest nieprawidłowa i negatywnie oddziaływuje na odbiór estetyczny zabytkowej kamienicy. [...] Konserwator Zabytków wskazał, że dostrzega potrzebę oznakowania lokali użytkowych znajdujących się w obiektach zabytkowych, jednakże forma i lokalizacja reklam w myśl art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami powinna być uzgodniona z organem ochrony zabytków. Podkreślił, że intencją ww. przepisu art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz 11 jest ograniczenie swobody w umieszczaniu na zabytku nowych elementów, ponieważ zawsze wiąże się to ze zmianą wyglądu zabytkowego obiektu. Nadrzędną zasadą umieszczania nowych elementów na elewacjach budynków zabytkowych jest projektowanie form, które nie wprowadzają chaosu kompozycyjnego oraz nie konkurują z architekturą i są podporządkowane kolorystyce obiektów. Ponadto, elementy reklamowe projektowane dla obiektów zabytkowych należy ograniczać do niezbędnego minimum. Mając na uwadze powyższe, ograniczeniu podlegają zarówno gabaryty, materiał jak i kolorystyka elementów reklamowych. W tym przypadku kolorystyka reklamy oraz witryny jest zdecydowanie zbyt agresywna, także gabaryty reklamy zostały zanadto rozbudowane. Powinnością organu ochrony zabytków jest nie tylko ochrona zabytków przed zniszczeniem czy uszkodzeniem ale również dbałość o wygląd zabytku. Nie ulega w ocenie organu wątpliwości, że umieszczenie reklam ma wpływ na wygląd elewacji budynku. Reklamy o tak dominującej formie i kolorystyce obniżają walory widokowe i estetyczne zabytkowego budynku. Stosownie zatem do art. 36 ust. 1 pkt. 10 i 11 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, umieszczenie na zabytku wpisanym do rejestru urządzeń technicznych, tablic, reklam oraz napisów oraz podejmowanie innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wymaga uzyskania pozwolenia.

W ocenie organu uzasadnione było zatem nałożenie obowiązku doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób. Stosownie do art. 44 ust. 4 ustawy osoba, która dopuściła się naruszenia przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jest obowiązana na swój koszt wykonać czynności nakazane w decyzji.

Po zapoznaniu odwołania Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalony w postępowaniu przez organ I instancji stan faktyczny. Zgodził się również z oceną tego stanu a także dokonaną oceną prawną. W rezultacie stwierdził, że zastosowanie art. 45 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wobec Skarżących jest w pełni uzasadnione.

Skargę na tę decyzję złożyły R. W. i K. W. W pierwszym rzędzie podniosły, że kształt i wygląd witryny został nadany w czasie prac remontowych wykonanych w latach 1992-1995. Na prace te miały zgodę właściciela czyli miasto [...]. Argumentowały w związku z tym, że zgoda taka jest równoznaczna ze zgodą [...] Konserwatora Zabytków pracownika Urzędu Miasta. Nadto wskazały, że wobec wykonywania prac przed wejściem w życie ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przepisy tego aktu prawnego nie mogą mieć wobec nich zastosowania.

W piśmie [...] lutego 2014 r. wskazały, że umowa najmu wygasła z dniem [...] listopada 2013 r. oraz, że dokonały demontażu reklamy będącej miedzy innymi przedmiotem tej sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

W sprawie jest bezsporne, że budynek położony przy [...] w [...] będący kamienicą P. i W. H. wzniesiony w latach 1904-1905 objęty jest ochroną prawną poprzez wpis do rejestru zabytków decyzją z dnia 1 lipca 1965 r.

Jest również bezsporne, że jedna z witryn tego budynku użytkowana przez Skarżące została pomalowana na kolor czerwony a także umieszczono w niej reklamę tego samego koloru.

Prace te zostały wykonane bez pozwolenia konserwatora zabytków.

Wymaga wyjaśnienia w tym miejscu, że Skarżące nie przedstawiły żadnego dowodu potwierdzającego ich tezę o uzyskaniu zgody konserwatora zabytków na prace remontowe przy zabytku. Można się domyślać, że za taką zgodę uważają odbiór prac remontowych wykonanych ok. 18 lat temu przez Zarząd Domów Komunalnych. Wyjaśniając tę kwestię wskazać należy, że wskazany wyżej organ żadnych uprawnień z zakresu ochrony konserwatorskiej nie ma, a więc nie mógł wyrażać zgody w imieniu konserwatora zabytków na jakiekolwiek prace przy zabytku.

Jednocześnie [...] Konserwator Zabytków stwierdził, że nie wydawał pozwolenia na wskazane przez Skarżące prace remontowe jak też na instalacje reklamy.

W dalszej kolejności należy wskazać, że z art. 36 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 z późn. zm.) wynika, iż

1. Pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga:

1) prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru;

.........................................................

10) umieszczanie na zabytku wpisanym do rejestru urządzeń technicznych, tablic, reklam oraz napisów, z zastrzeżeniem art. 12 ust. 1;

11) podejmowanie innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru;

...............................................................

5. Pozwolenia, o których mowa w ust. 1, wydaje się na wniosek osoby fizycznej lub jednostki organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego.

................................................................

8. Uzyskanie pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na podjęcie robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, w przypadkach określonych przepisami Prawa budowlanego.

Z artykułu tego wynika w jakich przypadkach należy uzyskać zgodę wojewódzkiego konserwatora zabytków.

W świetle tych zapisów ustawy Sąd podziela stanowisko organów, że umieszczenie reklamy na witrynie sklepowej oraz pomalowanie witryny na kolor czerwony prowadzące do zmiany wyglądu budynku wymagało uzyskania stosownego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Zakaz umieszczania reklam bez zgody konserwatora wynika wprost z brzmienia art. 36 ust. 1 pkt 10 i nie ma potrzeby szerszego uzasadniania tego stanowiska. Natomiast w kwestii naruszenia art. 36 ust. 1 pkt 11 obszerną argumentację dotyczącą wpływu przeprowadzonych robót na zmianę wyglądu budynku przedstawił organ I instancji. Stanowisko to w pełni podziela Sąd orzekający w sprawie uznając jednocześnie, iż nie zachodzi potrzeba ponownego przytaczania tych samych argumentów.

W tym miejscu warto wskazać, że ochroną konserwatorską objęty był cały budynek przy [...] w [...] a więc również będące elementem budynku witryny. Pozbawione jest jakiegokolwiek uzasadnienia twierdzenie Skarżących podnoszone w toku postępowania, że witryna nie stanowi części budynku i w związku z tym nie jest objęta ochrona konserwatorską.

Z ustępu 5 cytowanego wcześniej przepisu wynika, że wojewódzki konserwator zabytków wydaje pozwolenie na wniosek osoby posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku w tym wynikający z ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego. Wobec tego niewątpliwie Skarżące posiadające do przedmiotowego lokalu tytuł prawny wynikający z umowy najmu winny wystąpić z wnioskiem o pozwolenie na prowadzenie robót określonych w art. 36 w/w ustawy. Faktem bezspornym jest, że Skarżące z takim wnioskiem nie wystąpiły.

Z kolei z ust. 8 art. 36 wynika, że przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie zwalniają z obowiązków określonych w prawie budowlanym. Wobec tego nie można usprawiedliwiać stanowiska Skarżących, które wskazują, że akceptacja prac remontowych dokonana przez właściciela poprzez odbiór tych robót jest jednocześnie pozwoleniem wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Przepis art. 45 ust. 2 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 z późn. zm.) stanowi, że w przypadku, gdy bez wymaganego pozwolenia wykonano przy zabytku wpisanym do rejestru prace konserwatorskie, restauratorskie, roboty budowlane, badania konserwatorskie, architektoniczne lub podjęto inne działania, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 6-8 i 10-12, Wojewódzki Konserwator Zabytków wydaje decyzję m.in. zobowiązującą do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób i w określonym terminie.

Natomiast zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu w zw. z art. 44 ust. 4 powołanej ustawy obowiązek wykonania, na własny koszt, czynności nakazanych w decyzji ciąży na osobie, która dopuściła się naruszenia przepisów o zabytkach.

Zaskarżoną decyzją nałożono na Skarżące obowiązek określony we wskazanych wyżej przepisach poprzez zobowiązanie do usunięcia reklamy znajdującej się ponad witryną lokalu użytkowego oraz pomalowanie witryny na szary kolor odpowiadający kolorystyce pozostałych witryn w kamienicy.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem, iż organy niezasadnie zastosowały przepisy ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Nawet przyjmując twierdzenie zawarte w odwołaniu wskazujące, że prace w 2012 r. polegały jedynie na restauracji witryny bez zmiany formy i kolorystyki, która został ukształtowana podczas wykonanego przez Skarżące remontu ok. 18 lat wcześniej, wskazać należy, że poprzednio obowiązujący stan prawny również nie zezwalał na prowadzenie takich prac. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (tekst jedn. Dz. U. z 1999 r. Nr 98, poz. 1150 z późn. zm.), bez zezwolenia właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków nie wolno zabytków przerabiać, odnawiać, rekonstruować, konserwować, zabudowywać, odbudowywać, zdobić, uzupełniać, rozkopywać ani dokonywać żadnych innych zmian.

Wobec tego należy uznać, że również ustawa z 1962 r. zabraniała prowadzenia prac wykonanych przez Skarżące bez zgody wojewódzkiego konserwatora zabytków. Zatem przedmiotowe prace zostały wykonane nielegalnie.

Zasadą procedury administracyjnej jest, że organy orzekają na podstawie stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie rozstrzygania sprawy.

Wobec nie budzącego wątpliwości faktu wykonywania prac w budynku wpisanym do rejestru zabytków bez zgody wojewódzkiego konserwatora zabytków należało doprowadzić przedmiotowe roboty do stanu zgodnego z prawem.

Tryb ten według aktualnego stanu prawnego określa ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Przy czym przepisy przejściowe nie przewidują stosowania innego reżimu prawnego wobec stanów faktycznych określonych w art. 36 powstałych przed wejściem w życie ustawy.

Odnosząc się do kwestii rozwiązania umowy najmu należy wskazać, że okoliczność ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy bowiem Sąd bada zgodność zaskarżonej decyzji z prawem na datę orzekania przez organ. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydał swoją decyzję w dniu [...] sierpnia 2013 r. i była to decyzja ostateczna a więc podlegająca wykonaniu. W związku z tym Skarżące miały 30 dni na wykonanie nałożonych na nie obowiązków. Podkreślić należy, że wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje z urzędu wykonania decyzji a Skarżące nie złożyły wniosku o wstrzymanie jej wykonania.

Wobec powyższego Sąd uznał, że nałożone na Skarżące rygory w zaskarżonej decyzji znajdują uzasadnienie w treści art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i zarzut skargi naruszenia tego przepisu nie znajduje potwierdzenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.