Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1062/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 41
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 kwietnia 2022 r., znak SKO.PS/4110/149/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata J. G. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. P. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 22 kwietnia 2022 r., znak SKO.PS/4110/149/2022, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 2 lutego 2022 r. znak [...], którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Pismami z 7 stycznia i 17 stycznia 2022 r. skarżąca zwróciła się do ośrodka pomocy społecznej o przyznanie zasiłku okresowego, zasiłku celowego na żywność, na usługę elektryka celem naprawy oświetlenia, na karty telefoniczne, na środki do dezynfekcji, na prześcieradło, na stelaż do łóżka i transport, przyznanie wyższej kwoty na pościel, a także na zakup poduszki, na energię, na gaz, na czynsz, na leki i na leczenie kanałowe zębów. Wskazała, że prosi o wyższe zasiłki, bo wszystko bardzo podrożało.

W toku postępowania organ na podstawie wywiadu ustalił, że skarżąca jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku, nie pracuje zawodowo i dorywczo ze względu na stan zdrowia, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada spółdzielcze prawo do mieszkania (dwa pokoje, kuchnia i łazienka). Samodzielnie nie dokonywała żadnych opłat mieszkaniowych w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. Pozostaje w stałym leczeniu kardiologicznym, neurologicznym, dermatologicznym, endokrynologicznym, alergologicznym i ortopedycznym, regularnie zażywa leki, nie przedstawiła faktur za leki. W toku są postępowania w sprawie odwołań od orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. Na dochód składa się dodatek mieszkaniowy w wysokości 306,33 zł oraz ustalony na podstawie informacji z Urzędu Gminy T. dochód z gospodarstwa rolnego, którego samoistnym posiadaczem jest skarżąca – 505,12 zł, zaś od 1 stycznia 2022 r. 565,80 zł (1,64 hektara przeliczeniowego pomnożone przez 345 zł), przy czym kryterium dochodowe wynikające z art. 8 ust. 1 lub 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej: ustawa) wynosi 776 zł.

Decyzją z 2 lutego 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania zasiłku okresowego. Organ zaznaczył, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochody skarżącej stanowiły dodatek mieszkaniowy w wysokości 306,33 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego 505,12 zł, tj. łącznie 811,45 zł. Organ podkreślił, że dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy. Zgodnie zaś z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy, zasiłek okresowy przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Organ wyjaśnił, że przepisy nie przewidują możliwości ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego w innej wysokości niż określona w art. 8 ust. 9 ustawy. Dodał, że posiadane gospodarstwo rolne oraz mieszkanie własnościowe w atrakcyjnej lokalizacji K. stanowią zasoby skarżącej, które dają jej możliwość poprawy sytuacji majątkowej. Istnieje bowiem możliwość sprzedaży nieruchomości, dzierżawy gospodarstwa, podnajmu jednego pokoju w mieszkaniu lub zamiany lokalu na mniejszy, co daje możliwość uzyskania dochodu i poprawy sytuacji finansowej. Organ stwierdził, że średnia wartość mieszkania w przedmiotowej lokalizacji to 350 000 - 400 000 zł. Końcowo wskazał, że w 2021 r. skarżąca otrzymała pomoc finansową od ośrodka pomocy społecznej na kwotę 12 320,89 zł, co daje średnią miesięcznie kwotę 1026,74 zł. Oznacza to, że skarżąca pozostaje w zainteresowaniu organu, natomiast prawo do świadczeń pieniężnych mają w pierwszej kolejności osoby, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podkreśliła, że nie osiąga żadnych dochodów z gospodarstwa i nie ma prawa sprzedać czegokolwiek.

Decyzją z 22 kwietnia 2022 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wskazało, że własność gruntów stanowiących gospodarstwo rolne jest aktywem po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie, który ma ona obowiązek w pierwszym rzędzie wykorzystać dla zaspokojeni własnych potrzeb. W ocenie Kolegium, zaskarżona decyzja nie narusza zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, a organ II instancji nie widzi podstaw do kwestionowania decyzji. Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji reaguje na potrzeby skarżącej, przyznając jej w miarę posiadanych możliwości świadczenia pieniężne na zgłaszane cele.

W złożonej skardze skarżąca podniosła, że rozstrzygnięcie wydano bez wyjaśnienia i przypisano jej dochody, których nie osiąga. Podkreśliła, że jest niepełnosprawna i chora, żyje w nędzy, mieszka w zagrzybionym mieszkaniu i często jest głodna. Zarzuciła organom, że nie uwzględniają stanowisk skarżącej i szukają powodów, dla których odmawiają stosowania prawa.

Odpowiadając na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

W uzupełnieniu skargi, wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącej podniósł zarzuty naruszenia:

– art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej: K.p.a.), wskutek wadliwej oceny sytuacji osobistej i finansowej skarżącej i dowolne przyjęcie, że skarżąca osiąga dochody z gospodarstwa rolnego, a w konsekwencji, że przekracza kryterium dochodowe,

– art. 7, 77 i 80 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3 ustawy, wskutek wadliwej oceny sytuacji osobistej i finansowej skarżącej w kontekście realiów społeczno-gospodarczych w Polsce.

Podniesiono, że art. 8 ust. 9 ustawy nie zwalnia organu z obowiązku ustalenia, że wnioskodawca osiąga lub ma możliwość osiągania dochodów z gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącej, treść decyzji I i II instancji nie koresponduje ze sobą, bowiem w jednej decyzji wskazano, że skarżąca "figuruje jako samoistny posiadacz gruntów" a w drugiej, że "prowadzi gospodarstwo rolne". Jak zaznaczono, do akt sprawy nie dołączono jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego, że skarżąca jest posiadaczem samoistnym gruntów. Wobec faktu, że osiągane dochody zadecydowały o nieprzyznaniu skarżącej zasiłku, zaskarżona decyzja jest oczywiście wadliwa.

Pełnomocnik wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, które to koszty nie zostały pokryte. Pełnomocnik zawnioskował, aby wynagrodzenie pełnomocnika zostało przyznane na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm., dalej: rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy zdalnej, stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.).

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi, Sąd uznał, że okazała się ona niezasadna. Sąd nie dostrzegł naruszeń prawa, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowił art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Jak natomiast wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o podatek dochodowy od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3 ustawy).

W odniesieniu do dochodu skarżącej, należy wskazać, że organy zgodnie z dyspozycją art. 8 ust. 9 ustawy zaliczyły do dochodu kwotę wynikającą z posiadania przez skarżącą 1,64 hektara przeliczeniowego. Zgodnie z tym jednoznacznie brzmiącym przepisem, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 345 zł, zaś w stanie prawnym na grudzień 2021 r. (miesiąc poprzedzający złożenie wniosku) było to 308 zł. Z kolei zgodnie z art. 107 ust. 5b pkt 11 ustawy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się m.in. na podstawie zaświadczenia urzędu gminy albo oświadczenia o powierzchni gospodarstwa rolnego w hektarach przeliczeniowych. Kwestia powyższa została już wyjaśniona skarżącej w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 6 lipca 2022 r. III SA/Kr 1502/21 oraz z 14 października 2022 r. sygn. III SA/Kr 54/22, III SA/Kr 55/22, III SA/Kr 56/22, III SA/Kr 57/22, III SA/Kr 58/22, III SA/Kr 59/22, III SA/Kr 60/22, III SA/Kr 61/22 i III SA/Kr 62/22. Sąd podkreślił wtedy, że nie ma podstaw do kwestionowania ustaleń organu, co do dochodu skarżącej z gospodarstwa rolnego. Odwołując się do materiału zgromadzonego w aktach powołanych spraw – o czym wiadomo Sądowi z urzędu – skarżąca od 2000 r. jest samoistnym posiadaczem gruntów rolnych o powierzchni 1,64 ha przeliczeniowego, stanowiących masę spadkową po F. P. Z tego tytułu jest podatnikiem podatków rolnego i od nieruchomości. Ustalenia te zostały poczynione w szczególności na podstawie pism Urzędu Miejskiego w T. z dnia 29 marca 2021 r. i z dnia 8 kwietnia 2021 r. Art. 8 ust. 9 ustawy nakazuje obligatoryjne przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego. Przeliczenia dokonuje się wówczas, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane, czy obiektywnie można je osiągnąć. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 marca 2020 r., sygn. III SA/Gd 828/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 stycznia 2019 r., sygn. III SA/Lu 636/18, czy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. III SA/Kr 348/20). Nie mają oparcia w aktach sprawy również twierdzenia, jakoby organ I instancji wskazał, że skarżąca "prowadzi gospodarstwo rolne", przez co treść decyzji I instancji nie korespondowałaby z ustaleniami organu odwoławczego. W decyzji z 2 lutego 2022 r. organ stwierdził, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada gospodarstwo rolne, natomiast próżno tam szukać powołanego w uzupełnieniu skargi stwierdzenia.

Prócz ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego na kwotę 505,12 zł, organ ustalił również, że skarżąca systematycznie korzysta z szeregu świadczeń z pomocy społecznej, a także ustalił wysokość tych świadczeń. W odniesieniu do powyższego, organy zasadnie nie uwzględniły w obliczaniu dochodu otrzymywanych przez skarżącą zasiłków celowych, natomiast uwzględniły dodatek mieszkaniowy (w wysokości 306,33 zł), co wynika z art. 8 ust. 4 ustawy.

Mając powyższe na uwadze, organy trafnie ustaliły wysokość dochodu skarżącej na 811,45 zł (505,12 zł + 306,11 zł). W sytuacji przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy (776 zł), przyznanie skarżącej zasiłku okresowego, o co wnioskowała, byłoby wprost sprzeczne z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Wobec prawidłowego ustalenia przesłanek przyznania zasiłku okresowego, niezasadne okazały się zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, 77 i 80 K.p.a. oraz przepisów ustawy dotyczących zasad i celów pomocy społecznej. Organy podały motywy, którymi kierowały się w ocenianej sprawie, wyjaśniając, przy uwzględnieniu jakich okoliczności i przepisów prawnych, skarżącej odmówiono przyznania wnioskowanego zasiłku. Należy zauważyć – na co trafnie położyły akcent zarówno organ I instancji, jak i Kolegium – że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, skarżąca regularnie i od wielu lat otrzymuje pomoc w postaci świadczeń pieniężnych w różnych wysokościach na różne cele. Przerzucenie przez stronę obowiązku ponoszenia wszystkich swoich wydatków na ośrodek pomocy społecznej nie znajduje uzasadnienia w zasadzie sprawiedliwości społecznej oraz zasadach wynikających z art. 3 ustawy. Należy podkreślić, że zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Nie można oczekiwać, że organ pomocy społecznej będzie zaspokajać wszystkie potrzeby w pełnym zakresie w sposób ciągły (por. wyrok NSA z 9 września 2015 r.; sygn. akt I OSK 2224/15)

Mając powyższe na względzie, Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.), o czym orzeczono w punkcie I. sentencji wyroku.

Ustalając wysokość kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu (pkt 2 sentencji) Sąd miał na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23.04.2020 r. (sygn. akt SK 66/19), który dotyczył rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2015 r., 1801). W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ani z analizy art. 29 ust. 2 Prawa o adwokaturze, ani pozostałych przepisów tej ustawy, nie można na gruncie językowym ani celowościowym wyprowadzić podstawy dla Ministra Sprawiedliwości do zróżnicowania wynagrodzenia adwokatów w zależności od tego, czy adwokat świadczył pomoc prawną jako pełnomocnik z wyboru czy z urzędu; tym samym takie rozróżnienie stanowi niedopuszczalną w demokratycznym państwie prawa samowolę legislacyjną, w sposób nieproporcjonalny ingerującą w uprawnienia pełnomocników z urzędu do uzyskania wynagrodzenia za ich pracę. Jednakże na gruncie niniejszej sprawy Sąd miał też na uwadze i stosował art. 206 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Cytowany przepis obejmuje swoim zakresem także uprawnienie sądu do określenia wysokości wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika strony, w ramach oceny czynności tego pełnomocnika podejmowanych w postępowaniu sądowym. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia pełnomocnika uwzględniać trzeba bowiem każdorazowo szereg okoliczności, wśród których wymienić należy m.in. stopień zawiłości sprawy, jak też wkład pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się przy tym, że wywiedzenie skarg i reprezentowanie strony w sprawach o tożsamym stanie faktycznym oraz objętych jednolitą regulacją prawną uzasadnia miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika, czyli dostosowanie tego wynagrodzenia do stopnia zindywidualizowania sprawy i koniecznego nakładu pracy (por. postanowienia NSA z 7 czerwca 2016 r. sygn. akt I OZ 544/16, z 1 lipca 2016 r., sygn. akt II GZ 668/16, z 25 stycznia 2019 r. sygn. akt I GZ 502/18, z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 2407/19). Z uwagi na powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, zastosowanie w zakresie ustalenia stawki wynagrodzenia pełnomocnika winien mieć par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800). Przepis ten określa stawkę minimalną wynagrodzenia na poziomie 480 zł. Jednakże z uwagi na rodzajowe podobieństwo tej sprawy do innych spraw skarżącej, w których ten sam pełnomocnik został ustanowiony z urzędu (seria spraw o sygn. akt III SA/Kr od 1055/22 do 1067/22) i związany z tym niewątpliwie mniejszy nakład pracy pełnomocnika, sąd miarkował wysokość jego wynagrodzenia, ustalając je na kwotę 240 zł, podwyższoną o należny podatek Vat, co wynika z par. 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2019 r., poz. 18). W trakcie trwania postępowania pełnomocnik z urzędu do momentu rozpoznania sprawy złożył jedynie jedno pismo – uzupełnienie skargi samodzielnie sporządzonej przez skarżącą. Wobec powyższego Sąd uznał za właściwe przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wskazanej wyżej kwoty.