Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 128/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2005-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Asesor sądowy Marta Wojciechowska Protokolant sekr. sąd. Joanna Zamojska - Jaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi T. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi T. B. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nysie sprawie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Postanowienie organu odwoławczego wydane zostało po postępowaniu o następującym przebiegu i ustaleniach:

Wnioskiem z dnia 21 lutego 2004 r. (data wpływu 23 luty 2004 r.) T. B. prowadzący jako osoba fizyczna działalność gospodarczą pod firmą "A" z siedzibą w N. wniósł o umorzenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nysie kosztów egzekucyjnych w kwocie 10.352,30 gr. W motywach wniosku podatnik wskazał, że w wyniku zakończonego postępowania restrukturyzacyjnego umorzono mu zaległości podatkowe w wysokości ponad 244 tys zł oraz odsetki w kwocie ponad 363 tys. zł. Jednocześnie powiadomiono go, że warunkiem niezbędnym do umorzenia postępowania egzekucyjnego jest uregulowanie kosztów egzekucyjnych.

W przeciwnym wypadku zawieszone postępowania egzekucyjne zostaną podjęte, a koszty egzekucyjne przymusowo wyegzekwowane. Zaznaczył, że w toku postępowań egzekucyjnych i w toku prowadzonego postępowania restrukturyzacyjnego wyegzekwowano od niego ponad 650 tys. zł, z czego na same koszty egzekucyjne zaliczono ponad 150 tys. zł. Wskazał, że bez uszczerbku dla sytuacji finansowej rodziny i prowadzonej firmy nie jest w stanie ponieść pozostałych kosztów egzekucyjnych. Opisując sytuacje materialną i rodzinną podatnik podniósł, że dochód z działalności gospodarczej za 2003 r. wyniósł 16 tys zł, a nadto, że ma na utrzymaniu cztero osobową rodzinę, przy czym dochody żony w granicach 1 tys. zł. są dodatkowymi środkami, za które muszą utrzymać dwoje studiujących dzieci i ponieść własne koszty utrzymania. Końcowo wnioskodawca zaznaczył, że przymusowe ściągnięcie od niego kosztów spowoduje utratę płynności finansowej firmy niwecząc przeprowadzoną restrukturyzację.

Postępowanie restrukturyzacyjne, na które powoływał się podatnik toczyło się na podstawie zapisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.) - dalej "ustawa o restrukturyzacji", w okresie od 5 listopada 2002 r. W toku tego postępowania umorzono podatnikowi należności podatkowe objęte restrukturyzacją na dzień 30 czerwca 2002 r. oraz odsetki od tych należności, w kwotach wymienionych wyżej. W toku postępowania restrukturyzacyjnego postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nysie z 6 listopada 2002 r. zawieszono postępowania egzekucyjne prowadzone wobec T. B. działając przy tym w trybie art. 56 § 3 w zw. z art. 56 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U z 2002 r, nr 110, poz. 968 z późn. zm.) - dalej "ustawa o postępowaniu egzekucyjnym", oraz art. 14 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji. Postanowienie to zawieszało postępowanie egzekucyjne w sprawach szczegółowo wymienionych w jego petitum postanowienia.

Wniosek T. B. w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych został rozpoznany po stosownym postępowaniu dowodowym i przy zastosowaniu ustawy z 27 lipca 2002 r. o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców (Dz. U. nr 141 poz. 1177).

Postanowieniem z dnia [...] w sprawie [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nysie na podstawie art. 17 § 1 i art. 64 e § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym odmówił podatnikowi umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 10.352,30 zł.

W motywach tego postanowienia zaznaczono, że art. 64 e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym wymienia przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, które nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Odnosząc się do sytuacji materialnej i rodzinnej strony organ I instancji wskazał na jego dochody za 2003 r. i początek 2004 r., a także na dochody uzyskane ze sprzedaży posiadanych nieruchomości, dzięki którym mógł podatnik opłacić zaległe zobowiązania publiczne.

Analizując te dane organ I instancji zaznaczył, że umorzenie kosztów egzekucyjnych może nastąpić jedynie w wyjątkowych przypadkach i tylko w sytuacji, gdy występuje rzeczywista niemożność zapłaty przez zobowiązanego należności wynikających z prowadzonych egzekucji. Wskazano, że trudna sytuacja ekonomiczna sama w sobie nie jest przesłanką uzasadniająca umorzenie kosztów. Zdaniem organu podatnik nie wykazał niemożności poniesienia kosztów bez uszczerbku dla jego sytuacji finansowej. Wreszcie zaznaczono, że zarówno dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej jak i wynagrodzenia za pracę żony pozwalają pokryć koszty utrzymania rodziny, a jeśli do tego dodać wcześniejsze dochody ze sprzedaży nieruchomości, to organ nie znajduje podstaw do przyjęcia spełnienia przesłanek z art. 64 e.

Powyższe postanowienie zostało zaskarżone przez T. B. zażaleniem.

Wnosząc o uchylenie postanowienia i umorzenie kosztów egzekucyjnych podatnik domagał się uwzględnienia przy rozpatrywaniu sprawy przez Dyrektora Izby Skarbowej jakie faktycznie dochody miesięczne uzyskał w 2003 r. i na początku 2004 r. oraz porównanie tych dochodów z obciążeniem z tytułu kosztów utrzymania, przy uwzględnieniu, że ma na utrzymaniu studiujące dzieci, a po rozliczeniu ceny sprzedanych w 2003 r. nieruchomości nie pozostały mu żadne wolne środki finansowe. Nadal akcentował, że umorzenie kosztów egzekucyjnych umożliwi mu dalszą działalność gospodarczą przy czym za takim rozstrzygnięciem przemawia też interes publiczny. Tego ostatniego podatnik dopatrywał się w nieobciążaniu społeczeństwa skutkami jego ewentualnej "upadłości".

Po rozpatrzeniu zażalenia organ odwoławczy postanowieniem z [...] sygn. akt [...] działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 i art. 144 - Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nysie.

W uzasadnieniu orzeczenia po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że przepisy prawa dopuszczają możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych pod warunkiem zaistnienia okoliczności wymienionych w art. 64 e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Po przedstawieniu przesłanek wymienionych w tym przepisie organ odwoławczy zaznaczył, że jest to wyliczenie pełne. W konsekwencji organ egzekucyjny nie może umarzać kosztów egzekucyjnych w innych stanach faktycznych. Każda decyzja o umorzeniu musi znaleźć oparcie w którejś z przesłanek ustawowych. Żadna z nich w sprawie nie wystąpiła. W szczególności z ustaleń faktycznych nie wynikało, aby uiszczenie kosztów egzekucyjnych, mimo posiadania stałych źródeł dochodu przez rodzinę, stanowiło dla podatnika znaczny uszczerbek finansowy. Nie znalazł także organ odwoławczy podstaw do przyjęcia, że za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi strony wniesionej do Sądu Administracyjnego.

Skarżący T. B. wnosił o uchylenie postanowienia i zarzucił braki postępowania w oby instancjach administracyjnych polegające w głównej mierze na niewłaściwej ocenie jego sytuacji materialnej i rodzinnej oraz wpływu tej sytuacji na zdolności płatnicze w zakresie rozliczenia wymaganych kosztów egzekucyjnych. Zaznaczył skarżący, że istnieje zarówno jego indywidualny interes sprowadzający się do przyjęcia, że uiszczenie kosztów egzekucyjnych wywołałoby znaczny uszczerbek dla sytuacji finansowej podatnika jak i ważny interes publiczny. Spełnienia tej drugiej przesłanki skarżący dopatrywał się w tym, iż po wyegzekwowaniu od niego kosztów egzekucyjnych będzie musiał zlikwidować działalność, a skutki tego stanu rzeczy obciążą społeczeństwo. To bowiem społeczeństwo poniesie długotrwałe konsekwencje dostarczania jemu i jego rodzinie środków do życia (pomoc społeczna z instytucji państwowych i instytucji społecznych).

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z [...]. Podkreślono ponownie fakultatywny charakter orzeczeń w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych przy jednoczesnej konieczności wypełnienia przesłanek ustawowych. Co do kosztów utrzymania rodziny zaznaczono, że fakt stałego zatrudnienia żony skarżącego dowodzi, iż nie tylko na nim spoczywa ciężar utrzymania rodziny.

W toku postępowania sądowego wnosząc o przyznanie prawa pomocy skarżący deklarował dochód rodziny w kwocie 2230 zł brutto miesięcznie i potwierdzał nadal fakt pobierania przez jego dzieci nauki na studiach dziennych (por. wniosek o udzielenie prawa pomocy).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona, bowiem organy dokonały prawidłowych ustaleń, a na ich podstawie właściwie zastosowały przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1).

Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 cyt. artykułu). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo - administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Z zasady, że sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja tego rodzaju, że sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na ten dzień (por. wyrok NSA z 14 stycznia 1999 r, sygn. akt III SA 4731/97 - opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 37180).

Wskazać także trzeba, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. nr 153, poz. 1270).

Po tych ogólnych uwagach trzeba podnieść, że koszty egzekucyjne uregulowane są w Rozdziale 6, Działu I ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Stosownie do art. 64 - 64 c tej ustawy kosztami egzekucyjnymi są zarówno opłaty za dokonane czynności, jak i wszelkie wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym. Pobieranie opłat za czynności egzekucyjne jest konsekwencją bezpośredniego stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych ustawą. Wydatkami egzekucyjnymi są natomiast koszty faktycznie poniesione w związku z przeprowadzonym postępowaniem. Ponadto z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych pobiera się opłatę manipulacyjną. Obowiązek pobrania tej ostatniej powstaje zresztą już z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (por. art. 64 § 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym).

Jak wynika z akt sprawy postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu prowadzone było w oparciu o szereg tytułów wykonawczych, wystawionych w latach 1998 - 2001. W toku postępowania organ egzekucyjny zmuszony był wykonać różne czynności egzekucyjne (zajęcie wierzytelności, zajęcie rachunku bankowego, protokoły o stanie majątkowym). Czynności te doprowadziły w konsekwencji do powstania kosztów egzekucyjnych (por. tytuły wykonawcze i zestawienie kosztów egzekucyjnych poz. 1 - 23 i poz. 34 akt administracyjnych).

To właśnie te koszty są (mogą być) przedmiotem dalszej egzekucji niezależnie od wyników postępowania restrukturyzacyjnego. W tym miejscu godzi się przypomnieć, że zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji wszczęte postępowania egzekucyjne oraz karno-skarbowe podlegają zawieszeniu do dnia wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy. Ta norma prawna była skarżącemu znana, gdyż powołuje ją zarówno postanowienie z 6 listopada 2002 r. w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego jak i decyzja restrukturyzacyjna.

Dlatego nie jest uzasadniony zarzut skarżącego, że nie ma podstaw do prowadzenia wobec niego egzekucji, w tym także kosztów egzekucyjnych, gdyż w wyniku restrukturyzacji umorzono mu należności publicznoprawne, po wcześniejszym uiszczeniu przez niego wymaganych przepisami części restrukturyzowanych należności i po uiszczeniu opłaty restrukturyzacyjnej. Koszty egzekucyjne w sensie ich naliczenia nie są zresztą - co do zasady - przedmiotem postępowania sądowo-administracyjnego i nie były przedmiotem postępowania przed organami obu instancji.

Przechodząc do istoty sporu trzeba wskazać, że zgodnie z art. 64 e § 1 organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. W myśl § 2 tego art. koszty egzekucyjne mogą być umorzone jeżeli:

- stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej,

- za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny,

- ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Przepis ten oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, znanej w innych ustawach z zakresu prawa administracyjnego w tym podatkowego (por. art. 48 § 1 i art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej). Oznacza to, że decyzja w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych należy do organu administracji, który może, ale nie musi, umorzyć te koszty. Odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa, gdy przesłanki umorzenia nie wystąpiły. Zatem istotą rozpatrywanej sprawy jest badanie przez organy istnienia ustawowych przesłanek z art. 64 e § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Z kolei rolą sądu jest stwierdzenie, czy w procesie ustalania istnienia przesłanek ustawowych, organy nie naruszyły procedury oraz czy oceniając stan faktyczny uwzględniły go na tle obowiązującego w tej mierze prawa.

Skarżący powoływał się na dwie ustawowe podstawy uwzględnienia jego żądania, a to ważny interes publiczny i niemożność poniesienia kosztów bez znacznego uszczerbku dla jego sytuacji finansowej. Zgodzić się należy z organami, że obie przesłanki nie wystąpiły.

Organy obu instancji prawidłowo oceniły ustalone fakty. Z pewnością stan bezrobocia skarżącego, udzielanie mu pomocy socjalnej, wypłata zasiłków na wypadek pozostawania poza zatrudnieniem, nie leży w interesie publicznym. Ale w omawianym przepisie pojęcie ważnego interesu publicznego występuje w innym znaczeniu. Jest to przesłanka wyjątkowa, skoro w odróżnieniu od cytowanych już przepisów o ulgach podatkowych z art. 48 i 67 Ordynacji podatkowej, przy określaniu interesu publicznego używa się dodatkowo przymiotnika "ważny". Nie chodzi zatem o każdy interes publiczny, ale o taki interes, który na przykład dla miejscowej społeczności (co najmniej gminy) ma zasadnicze znaczenie.

Skarżącego bardziej dotyczyć może przesłanka wymieniona w art. 64 e § 2 pkt 1, a związana ze stwierdzeniem nieściągalności dochodzonego obowiązku, lub wykazaniem niemożności poniesienia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla jego sytuacji finansowej. W tej mierze sąd także podziela zapatrywania organów obu instancji administracyjnych. Ustalona sytuacja materialna, bytowa i rodzinna skarżącego nie dała podstaw do stwierdzenia istnienia także tej podstawy umorzenia.

Zwrócić należy uwagę, że skarżący ma stałe dochody, wspomaga go w utrzymaniu dwójki uczących się dzieci żona z zawodu pracownik służby zdrowia (por. zapisy protokołów o stanie majątkowym zobowiązanego w aktach egzekucyjnych). Oboje małżonkowie mają dobre wykształcenie (inżynier, lekarz) co nie jest bez znaczenia. Mimo, że małżonkowie B. zamieszkują w rejonie o wysokiej stopie bezrobocia, to jednak ich możliwości zarobkowania na utrzymanie są znacznie większe od przeciętnych. Te okoliczności legły zresztą także u podstaw odmowy przyznania prawa pomocy już w niniejszym postępowaniu sądowym.

Dla uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej ma bowiem znaczenie i to, że właściwości, warunki osobiste i zdolności strony uprawniają do stwierdzenia, iż ma on możliwość uzyskania wystarczających środków na utrzymanie siebie i rodziny oraz na wywiązanie się z obowiązku w zakresie naliczonych kosztów egzekucyjnych (egzekucja kosztów może bowiem polegać na przymusowym ściąganiu tylko sum przewyższających kwoty wolne od potrąceń i nastąpić w dłuższym okresie czasu, co biorąc pod uwagę wysokość zobowiązania skarżącego wydaje się najbardziej prawdopodobne). Jeśli do tych uwag dodać, że w sprawie nie wystąpiły podstawy do uznania, że ściągnięcie kosztów spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (przesłanka z art. 64 e § 2 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym), to jest oczywistym, że zaskarżony akt nie narusza prawa i nie było podstaw do usunięcia go z obrotu prawnego.

Końcowo godzi się wskazać, że w razie zmiany okoliczności faktycznych, albo zmiany stanu prawnego skarżący zachowuje prawo ponowienia wniosku w trybie art. 64 e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Podkreślenia bowiem wymaga, że koszty egzekucyjne nie muszą być uiszczone tylko w warunkach przymusowych czynności organu egzekucyjnego. Przepis art. 64 e przewiduje bowiem nie tylko prawo umorzenia całości ale i części kosztów, a z przepisu art. 64 f ustawy egzekucyjnej wynika z kolei, że "ze względu na ważny interes zobowiązanego organ egzekucyjny może rozłożyć na raty zapłatę przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych".

Z powyższych względów i z mocy powołanych przepisów prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz,. 1270).