Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1119/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a i c, art.200, art.205 par 2,
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust 2 i 3
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1119/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2017 r., sprawy ze skargi L.C., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 29 lipca 2016 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, , I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję z dnia 15 czerwca 2016 r.,, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego, koszty postępowania w kwocie 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem, złotych)., , ,


UZASADNIENIE

I.

W dniu 21 marca 2016r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wpłynął wniosek L.C. o umorzenie całości posiadanego zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ze względu na bardzo trudną sytuację finansową.

We wniosku zobowiązany wskazał, że zadłużenie wobec Zakładu powstało z powodu błędnego przekonania, iż będąc równocześnie zatrudnionym na umowę o pracę i prowadząc działalność gospodarczą zobowiązany miał obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne tylko z jednego tytułu ubezpieczeń. Zobowiązany był pewien, że skoro pracodawca odprowadza za niego składki, to nie ma obowiązku odprowadzać ich po raz drugi, tym bardziej, że będąc zatrudnionym na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, nie osiągał on dochodów z działalności gospodarczej. Zobowiązany podkreślił, że działał w sposób niezawiniony, nie mając wiedzy o konieczności ich regulowania. Sytuacja, w jakiej się obecnie znajduje nie pozwala na uregulowanie powstałego zadłużenia wobec Zakładu.

Decyzją z 15 czerwca 2015r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na:

1) ubezpieczenie zdrowotne w wysokości:

• 19.190,66 zł - za okresy: 07/2003-10/2011, 01/2012;

• 17.453,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę, naliczonych na dzień wpływu wniosku

o umorzenie, tj. 21 marca 2016r.

Organ uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2015r., poz. 121 ze zm. dalej-u.s.u.s.) oraz art. 28 ust. 3a tej ustawy w zw z §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany wskazał, że jego sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu. Z powodu niezdolności do pracy przestał pracować i aktualnie, ze względu na zły stan zdrowia, pobiera świadczenie rehabilitacyjne w wysokości 982,30 zł miesięcznie. Jest to jedyne źródło utrzymania jego rodziny. Żona jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zobowiązany podał, że ze względu na zły stan zdrowia nie widzi możliwości podjęcia pracy i polepszenia sytuacji finansowej swojej rodziny. Ma poważne kłopoty ze wzrokiem, które uniemożliwiają mu podjęcie jakichkolwiek pracy. Podkreślił, że do wniosku o umorzenie należności dołączył zestawienie dochodów i wydatków za okres od 1 stycznia 2016r. do 31 marca 2016r., z którego wynika, że wydatki rodziny przewyższają osiągane dochody. Zaznaczył, że często korzysta z pomocy rodziny i znajomych, a teraz z uwagi na swoją trudną sytuację będzie zmuszony zwrócić się o pomoc do Ośrodka Pomocy Społecznej.

Odnośnie zawartej umowy darowizny na mocy której zobowiązany przekazał nieruchomość córce, wyjaśnił, że umowa ta nie miała na celu pozbycia się nieruchomości i tym samym osiągnięcia stanu niewypłacalności wobec ZUS lecz była prezentem ślubnym dla córki.

Decyzją z 29 lipca 2016r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., działając na podstawie art. 138§1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 23 ze zm. dalej-k.p.a.) w zw z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję własną z 15 czerwca 2016r.

Odnosząc się do treści wniosku zobowiązanego organ stwierdził, że przedstawione w nim argumenty nie mogą stanowić podstawy do podjęcia pozytywnej decyzji w przedmiocie umorzenia należności.

Jeśli chodzi o argument dotyczący nieznajomości przepisów prawa, organ wyjaśnił, że obowiązkiem każdego płatnika prowadzącego działalność gospodarczą jest posiadanie odpowiedniej wiedzy na temat sporządzania wymaganej przepisami prawa poprawnej dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej oraz terminowego dokonywania comiesięcznych wpłat składek. Każdy, kto prowadzi działalność gospodarczą jest zobowiązany z mocy samego prawa do regulowania należności publicznoprawnych, w tym także składkowych i ponosi za to pełną odpowiedzialność, ponieważ należności te podlegają szczególnej ochronie i co do zasady winny być regulowane w pierwszej kolejności.

Zakład zaznaczył, że wziął także pod uwagę obecny stan zdrowia zobowiązanego, który został uznany za wystarczająco udokumentowany i nie budzący żadnych wątpliwości. Niemniej jednak organ stwierdził, że stan zdrowia nie może być wyłączną przesłanką do podjęcia pozytywnej decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Zakład stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły istotne okoliczności skutkujące zmianą stanu faktycznego lub prawnego. Przedstawione przez zobowiązanego okoliczności były dotychczas znane i przyjęte we wcześniejszym postępowaniu. Zakład wziął pod uwagę to, że zobowiązany nie posiada środków finansowych na jednorazowe uregulowanie swoich zaległości. Organ zwrócił uwagę, że we wniosku z 18 marca 2016r. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne zobowiązany wystąpił również o rozłożenie zaległości na raty. Ulga w postaci ratalnej spłaty zadłużenia została udzielona - w dniu 29 czerwca 2016r. zobowiązany zawarł z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych umowę numer 91/2016. Oznacza to, że mimo trudnej sytuacji finansowej i materialnej, w której znalazł się zobowiązany, widział on możliwość uregulowania zadłużenia w formie układu ratalnego.

Odnośnie sytuacji osobistej i materialnej zobowiązanego ustalono, że pobiera on świadczenie rehabilitacyjne w kwocie 1.217,59 zł netto miesięcznie. Prawo do pobierania tego świadczenia zostało przedłużone na okres od 24 maja 2016r. do 21 sierpnia 2016r., a kwota świadczenia za miesiąc 06/2016 wynosiła 982,30 zł netto. Jest to jedyne źródło utrzymania rodziny zobowiązanego. Gospodarstwo domowe prowadzi on wspólnie z żoną, ponosząc wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem w kwocie 1.524,72 zł. Żona zobowiązanego nie osiąga żadnego dochodu, jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem zobowiązany nie posiada nieruchomości ani majątku ruchomego.

Organ wyjaśnił w dalszej kolejności, że umorzenie zaległości składkowych jest możliwe w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W ocenie organu w przypadku zobowiązanego nie zachodzi całkowita nieściągalność, ponieważ Zakład może prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne. Pozostałe przesłanki wymienione w powołanym wyżej przepisie nie dotyczą sytuacji prawnej, faktycznej i materialnej, w jakiej obecnie znajduje się zobowiązany. Wobec powyższego organ stwierdził, że nie ma podstaw do podjęcia - w ramach uznania administracyjnego - rozważań o możliwości umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 u.s..s.

Organ rentowy nie znalazł również podstaw do umorzenia zaległości na podstawie §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowiącego, że umorzenie jest możliwe, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie zapłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Rozpatrując wniosek w powyższym kontekście stwierdzono, że wnioskodawca nie wykazał, iż spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zauważono, że zobowiązany podjął spłatę zaległości w formie układu ratalnego. Pobiera on świadczenie rehabilitacyjne, które pozwala mu na pokrycie choćby części niezbędnych wydatków związanych z miesięcznym utrzymaniem. Wysokość rat została dostosowana do możliwości finansowych zobowiązanego.

Zobowiązany nie wykazał także, że poniósł jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności, tym bardziej, że od 1 listopada 2012r. takiej działalności już nie prowadzi. Wprawdzie zobowiązany posiada problemy zdrowotne spowodowane licznymi schorzeniami, jednakże problemy te nie uniemożliwiają uzyskiwania dochodu. Zobowiązany nie dostarczył żadnego dokumentu stwierdzającego, że posiada całkowitą niezdolność do pracy. Obecnie zobowiązany utrzymuje się ze świadczenia rehabilitacyjnego, które zostało przedłużone na okres kolejnych trzech miesięcy, tj. do 21 sierpnia 2016r. W ocenie organu z rodzaju przyznanego świadczenia można wnioskować, iż zobowiązany rokuje odzyskanie zdolności do pracy, a co za tym idzie, w przyszłości jego sytuacja finansowa może ulec poprawie.

Podsumowując całość informacji zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie spraw) organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły istotne okoliczności skutkujące zmianą stanu faktycznego lub prawnego. Przedstawione przez zobowiązanego okoliczności były dotychczas znane i przyjęte we wcześniejszym postępowaniu.

Końcowo, organ zaznaczył, że przedłożona dokumentacja lekarska zobowiązanego nie budzi żadnych wątpliwości i w pełni potwierdza obecny stan zdrowia oraz fakt pozostawania w dalszym leczeniu, niemniej jednak stan zdrowia nie może być wyłączną przesłanką do podjęcia pozytywnej decyzji w sprawie umorzenia należności. Brak również podstaw do uznania, że zobowiązany sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, ponieważ opieki takiej nie sprawuje. Organ podkreślił, że ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu.

Wyliczenie przesłanek umożliwiających umorzenie na podstawie przepisów rozporządzenia ma charakter przykładowy i umożliwia podjęcie pozytywnego rozstrzygnięcia również w innych, zasługujących na uwzględnienie przypadkach. Jednakże zobowiązany nie przedstawił innych okoliczności umożliwiających umorzenie należności.

II.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie L.C. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej zarzucając:

a) naruszenie art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s. przez przyjęcie, że istnieje majątek, z którego można egzekwować należność, podczas gdy skarżący nie ma majątku ruchomego i nieruchomego, a pobiera jedynie świadczenie rehabilitacyjne, które jest niewystarczające na prowadzenie skutecznej egzekucji ponad kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne, nadto świadczenie to przyznane zostało jedynie na niewielki okres czasu, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego uznania za zasadne stanowiska organu, iż brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek;

b) naruszenie art. 28 ust. 1, ust. 3a u.s.u.s. oraz §3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003r. przez ich niezastosowanie w sytuacji zaistnienia przesłanek przewidzianych w ww. przepisach warunkujących umorzenie należności, a to sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawia zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz w sytuacji przewlekłej choroby zobowiązanego, jak również przez uznanie, że sformułowanie "może" zawarte we wskazanych przepisach oznacza w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek i tym samym uznanie decyzji za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, a w szczególności z okoliczności powstania zadłużenia, sytuacji zdrowotnej skarżącego i jego żony oraz ich sytuacji materialnej wynika, że w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności,

c) naruszenie art. 7, art. 8, art. 77§1 i art. 80 k.p.a. przez niedokonanie kompletnych i rzetelnych ustaleń w sferze sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego oraz braku należytego uzasadnienia odmowy udzielenia ulgi w zaistniałej sytuacji, a jedynie pobieżne ustalenie staniu faktycznego i wyciągnięcie wniosków o możliwości spłaty zadłużenia przez skarżącego wprost sprzecznych z nakreślonym dowodowo stanem faktycznym.

Uzasadniając skargę jej autor zarzucił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wszczynał żadnej procedury w kierunku wezwania zobowiązanego do uregulowania składek przez okres blisko 10 lat. W ten sposób zadłużenie podwoiło się, bowiem połowę obecnego zadłużenia stanowią odsetki. Tym samym organ sam przyczynił się swoją biernością do obecnej sytuacji skarżącego, dodatkowo odnosząc z tego korzyść, bowiem obecnie domaga się zapłaty należności głównej oraz bardzo wysokich odsetek za zwłokę.

Skarżący podniósł dalej, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i nie posiada żadnego majątku z którego można by egzekwować należność. Jedynym źródłem utrzymania skarżącego i jego żony jest świadczenie rehabilitacyjne przyznane skarżącemu na okres 3 miesięcy. Skarżący zwrócił uwagę, że jego stan zdrowia jest poważny, wymagający leczenia i równocześnie uniemożliwiający podjęcie pracy. Z tego względu skarżący uważa, że w jego sytuacji wystąpiła całkowita nieściągalność warunkująca umorzenie należności w oparciu o art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Skarżący zarzucił, że organ za udowodniony uznał jego zły stan zdrowia, równocześnie jednak organ stwierdził, że stan zdrowia nie może stanowić wyłącznej przesłanki do umorzenia należności. Skarżący podniósł, że ustawodawca stan zdrowia wymienia jako samoistną przesłankę pozwalającą na umorzenie należności. Argumentacja organu jest zatem niezrozumiała i sprzeczna z przepisami.

Skarżący zarzucił, że organ dokonał jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego sprawy, dając prymat własnej uznaniowości w oderwaniu od okoliczności ustalonego stanu faktycznego. Przyjmując bowiem ustalenia w przedmiocie ponoszenia przez skarżącego wydatków na poziomie przekraczającym o kilkaset złotych pobierane świadczenie rehabilitacyjne oraz uznając zły stan zdrowia skarżącego, organ stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna, zdrowotna i rodzinna nie pozwala na zaspokojenie roszczeń ZUS. Zdaniem skarżącego wniosek ten jest sprzeczny z ustalonym stanem faktycznym sprawy.

Odnośnie rozłożenia spłaty zadłużenia na raty, skarżący wskazał, że działanie to wykazało wolę spłaty długi, której jednakże nie jest w stanie podołać z przyczyn obiektywnych.

Mając na uwadze powyższe argumenty skarżący zarzucił, że dokonana przez organ ocena stanu faktycznego narusza zasadę uznania administracyjnego, wykracza poza reguły swobodnej oceny dowodów i jest sprzeczna z przepisami prawa.

Odpowiadając na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu §1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016).

Zgodnie z kolei z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 1066) oraz w zw z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 996 dalej-p.p.s.a.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3§2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145§1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145§1 pkt 2 p.p.s.a.). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Ponadto, z art. 134§1 p.p.s.a. wynika, że co do zasady Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, została wydana z naruszeniem prawa, skutkującym koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Wadliwość zaskarżonej decyzji wynika z błędnej interpretacji przepisów prawa materialnego.

Rozpoznając niniejszą sprawę należy jednak najpierw przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jak wynika z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję albo gdy 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Prawidłowo zatem organ sięgnął do dyspozycji art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie). Wskazanymi w tym akcie przesłankami umożliwiającymi umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny (w tej części przepis podlega wykładni ścisłej – tj. ani rozszerzającej ani zawężającej – zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extendandae). Wypełniając upoważnienie ustawowe, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wskazał przykładowe stany faktyczne, w których może nastąpić umorzenia zaległości. Zgodnie z tym rozporządzeniem, możliwość umorzenia należności istnieje np.: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz w razie 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd zwraca uwagę, że wyliczenie to nie stanowi zamkniętego katalogu przypadków uzasadniających umorzenie zaległości z innej przyczyny niż całkowita nieściągalność, a jedynie przykładowe wskazanie różnych kategorii stanów faktycznych, które z całą pewnością mieszczą się w tej przesłance. Poza tymi przesłankami mogą istnieć inne jeszcze okoliczności, które stanowiłyby przesłankę rozważenia możliwości zastosowania ulgi. W delegacji ustawowej do wydania wyżej wskazanego rozporządzenia stwierdzono, że należy wziąć pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wypełniając tę delegację ustawową Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wskazał, że możliwość umorzenia należności zachodzi w sytuacji, gdy stan majątkowy zobowiązanego lub jego sytuacja rodzinna, uniemożliwia mu opłacenie tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego, bądź jego rodziny. Podkreślenia przy tym wymaga, że stwierdzenie powyższej przesłanki nie oznacza, że organ jest zobowiązany do umorzenia należności. Stwierdzenie to powoduje, że postępowanie wkracza w kolejną fazę, w której organ dokonuje wyboru opcji decyzyjnej: zastosuje ulgę albo odmówi jej udzielenia. Nie określono przy tym kryteriów wyboru rozwiązania decyzyjnego, w przypadku ziszczenia się którejkolwiek z przesłanek umorzenia zaległości. Użyte w tym przepisie określenie "może" oznacza, że to organ samodzielnie dokonuje wyboru alternatywnego rozwiązania, co jednakowoż nie świadczy, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością. Rozstrzygnięcie podejmowane jest wówczas na podstawie tzw. uznania administracyjnego. Stwierdzenie natomiast przez organ braku przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 i 3a powoduje, że nie będzie on dysponował wyborem rozstrzygnięcia, a decyzja będzie miała charakter związany.

Należy przy tym podkreślić, że przez użyte w rozporządzeniu stwierdzenie "uniemożliwia mu opłacenie tych należności", należy rozumieć sytuację zapłaty całości należności wraz odsetkami. Najogólniej rzecz biorąc, spełnienie tej przesłanki wiąże się z istnieniem po stronie zobowiązanego szczególnych powodów, powodujących że żądanie pełnej i terminowej zapłaty składek może zachwiać podstawami egzystencji zobowiązanego i (lub) osób zależnych od niego. Podkreślić przy tym należy, że okoliczności występujących po stronie zobowiązanego, nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości składkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną zobowiązanego, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia).

Tymczasem z lektury zaskarżonej decyzji wynika, że organ ograniczył się przy stosowaniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jedynie do przypadków wymienionych przykładowo w rozporządzeniu. Organ nie przeanalizował jednak ogólnego warunku wynikającego z powyższego rozporządzenia, a mianowicie nie wykazał, że skarżący jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niego. Oczywiście w rozporządzeniu jest mowa o tym, że to zobowiązany ma wykazać, że nie jest w stanie uiścić należności. Niemniej jednak wykazanie musi ograniczać się do powołania określonych faktów przez skarżącego. Ocena tych faktów i jednoczesne stwierdzenie, że nie zachodzą przesłanki do rozważenia w drodze uznania administracyjnego, czy zastosować ulgę, należą już do organu administracyjnego. Innymi słowy, strona przedstawia fakty, z których jej zdaniem wynika, że nie jest w stanie opłacić należności, zaś organ weryfikuje te twierdzenia i jeżeli się z nimi nie zgadza, daje temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, przedstawiając stosowną argumentację. Tymczasem w niniejszej sprawie, jak wynika z zaskarżonej decyzji, zaległości skarżącego opiewają na kwotę zł. Jednocześnie organ ustalił, że skarżącemu pozostaje kwota tzw. Dochodu dyspozycyjnego -307,00 zł po pokryciu wydatków na leczenie i życie. Nie sposób wobec powyższego stwierdzić, na jakiej podstawie organ przyjął, że skarżący jest w stanie w ogóle zapłacić wyżej wskazaną kwotę. Oznacza to tym samym, że organ naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, gdyż nie uzasadnił, że skarżący jest w stanie uregulować zaległość i dodatkowo nie pociągnie to dla niego żadnych negatywnych skutków.

Oczywiście stwierdzenie zaistnienia przesłanki pozwalającej na umorzenie zaległości, nie oznacza jeszcze, że organ będzie zobowiązany do zastosowania ulgi. W takiej sytuacji, jak wskazano we wcześniejszej części uzasadnienia, w przypadku braku zastosowania ulgi, organ będzie musiał przedstawić argumentację, która jego zdaniem uniemożliwia zastosowanie ulgi. Argumentacja ta powinna zostać podjęta w granicach uznania administracyjnego.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.).

W orzecznictwie sądowym za utrwalony należy uznać pogląd, zgodnie z którym, sytuacja, w której zapłata zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest zgodna nie dość, że z interesem zobowiązanego, to jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2014r., sygn. akt: II GSK 1837/13 – CBOSA). Stanowisko takie zawarł również między innymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 27 maja 2014r. (sygn. akt: I SA/Rz 304/14 – CBOSA) stwierdzając, że sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej) nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym. W niniejszym postępowaniu, poza samym stwierdzeniem, że skarżący jest właścicielem nieruchomości lokalowej, organ w ogóle wyżej wskazanych kwestii nie rozważał, co czyni uzasadnienie zaskarżonej decyzji wadliwym.

Rozpoznając ponownie sprawę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zastosuje wszystkie dyrektywy wynikające z niniejszego uzasadnienia. W szczególności natomiast w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, który ewentualnie zostanie uzupełniony, dokona prawidłowej wykładni wyżej wskazanych przepisów. Organ wyeliminuje również błędy w zakresie uzasadnienia przesłanek, które jego zdaniem przemawiały za odmową umorzenia składek. Sposób rozumowania organu powinien przy tym znaleźć odzwierciedlenie w treści decyzji, aby umożliwić Sądowi, w razie ewentualnego jej zaskarżenia, ocenę motywów podjętego rozstrzygnięcia.

Reasumując-organ w sposób dowolny i sprzeczny z logiką oraz zasadami doświadczenia życiowego stwierdził, że spłata zadłużenia jest w sytuacji wnioskodawcy realna i nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, skoro już w tym momencie skarżący nie jest w stanie zaspokoić samodzielnie tych potrzeb. Nie wziął pod uwagę, że zarówno wnioskodawca, jak i jego żona są osobami schorowanymi, bez majątku, bez dochodu.

Mając powyższe na względzie, Sąd dopatrzył się uchybienia prawa materialnego, w postaci dokonania błędnej wykładni art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz §3 cyt. rozporządzenia, a także naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77§1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Stąd należało w oparciu o art. 145§1 ust. 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

O kosztach postępowania orzeczono natomiast na podstawie art. 200 p.p.s.a. zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Mając powyższe na względzie na mocy art. 205§2 p.p.s.a. oraz §14 ust. 1 pkt c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r., poz. 1800) Sąd zasądził zwrot wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 480,00 zł i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł.