Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 226/01
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2002-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Działalność gospodarcza
Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 56 ust. 1 pkt 6, art. 56 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 54 poz. 348
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne.
article: art. 21, art. 47 par. 1, art. 210, art. 247 par. 1 pkt 1-2, art. 270
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 20 ust. 2, art. 20 ust. 5
journal: Dz.U. 1988 nr 27 poz. 195
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 13 lipca 1988 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach.
Teza: Stosownie do dyspozycji art. 56 ust. 1 pkt 6 i art. 56 ust. 2 ustawy z dnia 19 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne /Dz.U. nr 54 poz. 348 ze zm./ z dniem 5 grudnia 1997 r., czyli z dniem wejścia w życie Prawa energetycznego, kompetencja do wymierzania kar pieniężnych wobec podmiotów stosujących w odniesieniu do paliw gazowych, energii elektrycznej i ciepła ceny i taryfy wyższe od zatwierdzonych przysługiwała już wyłącznie Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki. Oznacza to, że obie decyzje organów podatkowych - zarówno decyzja Urzędu Skarbowego wydana na podstawie art. 270, art. 210, art. 21, art. 47 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w związku z art. 20 ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach /Dz.U. 1988 nr 27 poz. 195 ze zm./, jak i utrzymująca ją w mocy decyzja Izby Skarbowej, dotknięte były wadą przesądzającą o ich nieważności /art. 247 par. 1 pkt 1 i pkt 2 Ordynacji podatkowej/.

TEZY

Stosownie do dyspozycji art. 56 ust. 1 pkt 6 i art. 56 ust. 2 ustawy z dnia 19 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne /Dz.U. nr 54 poz. 348 ze zm./ z dniem 5 grudnia 1997 r., czyli z dniem wejścia w życie Prawa energetycznego, kompetencja do wymierzania kar pieniężnych wobec podmiotów stosujących w odniesieniu do paliw gazowych, energii elektrycznej i ciepła ceny i taryfy wyższe od zatwierdzonych przysługiwała już wyłącznie Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki. Oznacza to, że obie decyzje organów podatkowych - zarówno decyzja Urzędu Skarbowego wydana na podstawie art. 270, art. 210, art. 21, art. 47 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w związku z art. 20 ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach /Dz.U. 1988 nr 27 poz. 195 ze zm./, jak i utrzymująca ją w mocy decyzja Izby Skarbowej, dotknięte były wadą przesądzającą o ich nieważności /art. 247 par. 1 pkt 1 i pkt 2 Ordynacji podatkowej/.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi (...) Spółdzielni Mieszkaniowej na decyzję Izby Skarbowej w Ł. z dnia 4 marca 1999 r., (...) w przedmiocie nałożenia obowiązku zwrotu do budżetu państwa kwoty dodatkowej, po rozpoznaniu na rozprawie rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 10 kwietnia 2001 r., I SA/Łd 418/99 - uchyla zaskarżony wyrok i stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Urzędu Skarbowego w Ł.-P. z dnia 26 października 1998 r.


UZASADNIENIE

Urząd Skarbowy w Ł.-P. decyzją z dnia 26 października 1998 r., wydaną na podstawie art. 270, art. 210, art. 21 par. 1, art. 47 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm. -powoływanej nadal jako: Ordynacja podatkowa/ oraz art. 20 ust. 1, ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach /t.j. Dz.U. 1988 nr 27 poz. 195 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o cenach/, nałożył na (...) Spółdzielnię Mieszkaniową w K.-Ł. obowiązek odprowadzenia do budżetu Państwa kwoty 43.149,15 zł, stanowiącej 150 procent kwoty 28.766,10 zł osiągniętej nienależnie i podlegającej zwrotowi na rzecz lokatorów, jaka została od nich pobrana w wyniku zawyżenia cen za dostawę energii cieplnej w okresie pierwszego kwartału 1998 r. W uzasadnieniu tej decyzji Urząd Skarbowy stwierdził, że w wyniku kontroli przeprowadzonej w Spółdzielni w okresie od dnia 24 marca 1998 r. do dnia 24 kwietnia 1998 r. ustalono, iż dokonane przez Spółdzielnię wyliczenie powyższych opłat nastąpiło niezgodnie z przepisami - wydanego na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 1 ustawy o cenach i przewidującego ograniczenie podwyższenia cen ciepła w rozliczeniach z indywidualnymi odbiorcami w lokalach mieszkalnych - rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 listopada 1997 r. w sprawie ustalenia taryf dla ciepła /Dz.U. nr 143 poz. 959 - powoływanego nadal jako: rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie ustalenia taryf dla ciepła/. Zgodnie z par. 3 ust. 5 tego rozporządzenia /w brzmieniu nadanym rozporządzeniem zmieniającym z dnia 30 grudnia 1997 r. - Dz.U. nr 162 poz. 1121/, gestor zasobów mieszkaniowych mógł dokonać jednorazowo na dzień 1 stycznia 1998 r. podwyższenia cen ciepła do poziomu ponoszonych kosztów, nie więcej jednak niż o 60 procent w stosunku do cen urzędowych ustalonych zarządzeniem Ministra Finansów z dnia 9 czerwca 1997 r. w sprawie ustalenia cen urzędowych detalicznych energii cieplnej dostarczanej do mieszkań na cele bytowe /M.P. nr 35 poz. 336 -powoływanego nadal jako: zarządzenie Ministra Finansów w sprawie ustalenia cen urzędowych/ i to w przypadku, gdy przed dniem 5 grudnia 1997 r. maksymalne ceny detaliczne energii cieplnej dostarczanej do mieszkań na cele bytowe nie pokrywały kosztów zakupu tej energii.

Zgodnie z tym zarządzeniem Ministra Finansów w sprawie ustalenia cen urzędowych, cena urzędowa ciepła dla użytkownika mieszkania, w którym były zainstalowane urządzenia pomiarowe, wynosiła 6,61 zł. co łącznie z dopuszczalnym wzrostem o 60 procent oraz dodatkowym wskaźnikiem 1,08 powodowało możliwość ustalenia maksymalnej ceny 1 m3 ciepłej wody użytkowej dla tego rodzaju mieszkań w wysokości 11,42 zł, gdy tymczasem Spółdzielnia bezpodstawnie stosowała stawkę wyższą - wynoszącą 13.12 zł za 1 m3. Także w stosunku do mieszkań, w których nie były zainstalowane urządzenia pomiarowe, Spółdzielnia stosowała za podgrzanie wody użytkowej wyższą stawkę ryczałtową w wysokości 50,62 zł od każdej osoby zamieszkałej w lokalu mieszkalnym, pomimo że maksymalna stawka mogła w danym wypadku wynosić 44,06 zł od osoby. Urząd Skarbowy stwierdził ponadto, że powołane przez Spółdzielnię fakty, a mianowicie:

fakt zapowiedzi przez Spółdzielnię zmniejszenia stawek należnych za dostarczone ciepło po dokonaniu odczytów wodomierzy w II kwartale 1998 r. oraz fakt dokonania przez nią w dniu 31 marca 1998 r. na rzecz lokatorów mieszkań, w których nie były zainstalowane urządzenia pomiarowe, zwrotu nadpłaty wynikającej ze zmniejszenia od dnia 1 stycznia 1998 r. stawki ryczałtowej z 50,62 zł do 42.84 zł - nie mogą mieć istotnego dla nałożenia na Spółdzielnię obowiązku wpłacenia do budżetu państwa kwoty dodatkowej w wysokości 150 procent pobranej wcześniej nienależnej kwoty, albowiem nienależne kwoty nie zostały zwrócone do chwili stwierdzenia tej okoliczności przez organ kontroli skarbowej. Następnie, Izba Skarbowa w Ł. decyzją z dnia 4 marca 1999 r. utrzymała w mocy powyższą decyzję Urzędu Skarbowego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Izba Skarbowa odrzuciła równocześnie podniesiony przez Spółdzielnię argument "o nieterminowym uzyskaniu Dziennika Ustaw Nr 162 wprowadzającego zmianę do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21.11.97 r., ponieważ Spółdzielnia nie udowodniła, iż Dziennik ten został wydany z datą inną niż wskazana. Stosowanie przepisów prawa nie może być bowiem uzależnione od lokalnych warunków dystrybucji dzienników promulgacyjnych".

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2001 r. /I SA/Łd 418/99/ oddalił skargę Spółdzielni Mieszkaniowej w K.-Ł. na powyższą decyzję Izby Skarbowej w Ł. z dnia 4 marca 1999 r. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził w szczególności, że: po pierwsze - jest niesporne, iż w okresie od stycznia do marca 1998 r. Spółdzielnia pobrała od użytkowników lokali mieszkalnych zawyżone opłaty za dostarczaną ciepłą wodę w kwotach ustalonych w wyniku kontroli przeprowadzonej przez organy podatkowe, a to - zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy o cenach - oznacza, że kwotę nienależnie pobraną, której Spółdzielnia nie zwróciła lokatorom - nabywcom ciepłej wody - do dnia rozpoczęcia kontroli, jest ona zobowiązana wpłacić do budżetu państwa w wysokości 150 procent, niezależnie od obowiązku jej zwrotu lokatorom; po drugie - ponadto, w nawiązaniu do zarzutu Spółdzielni, iż nie miała ona możliwości zapoznania się w stosownym czasie z obowiązującymi przepisami rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie ustalenia taryf dla ciepła, w ocenie Sądu: "niezależnie od braku wykazania przez Spółdzielnię niezawinionego opóźnienia w otrzymaniu przedmiotowego Dziennika Ustaw, należy uznać, iż nawet w przypadku otrzymania przez Spółdzielnię wymienionego Dziennika Ustaw we wskazanym przez nią terminie /3.02.1998 r./, miała ona do dnia rozpoczęcia kontroli w sprawie stosowania cen /24.03.1998 r./ wystarczającą ilość czasu do dokonania użytkownikom zwrotu zawyżonych opłat za dostarczenie ciepłej wody użytkowej".

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego pismem z dnia 12 listopada 2001 r. /...../ wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2001 r. /I SA/Łd 418/99/. zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie:

Po pierwsze, art. 20 ust. 2 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 4 ustawy o cenach /dodany przez art. 59 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne - Dz.U. nr 54 poz. 348 ze zm. - powoływanej nadal jako: Prawo energetyczne oraz na podstawie art. 72 Prawa energetycznego obowiązujący od dnia 5 grudnia 1997 r./. wedle którego ustawy o cenach nie stosuje się do cen i taryf ustalanych na podstawie Prawa energetycznego. Oznacza to, że z dniem 5 grudnia 1997 r. przepisy ustawy o cenach utraciły moc obowiązującą także w stosunku do cen energii cieplnej, poza ściśle określonym zakresem dotyczącym dalszego ich stosowania, który sprecyzowany został w art. 69 ust. 1 Prawa energetycznego /z mocy tego przepisu Minister Finansów zachował przez 24 miesiące od daty wejścia w życie tej ustawy prawo do ustalania taryf w odniesieniu do paliw gazowych, energii elektrycznej i ciepła na zasadach i w trybie określonym w ustawie o cenach/.

Po drugie, art. 56 ust. 2 w związku z art. 56 ust. 1 pkt 6 Prawa energetycznego, a to "wobec uznania, że również po dniu 5 grudnia 1997 r. urząd skarbowy /a nie ewentualnie Prezes Urzędu Regulacji Energetyki/ był uprawniony do wydania decyzji określającej sankcję za zastosowanie zawyżonych cen energii cieplnej".

Po trzecie, art. 27 ust. 1 i art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o NSA/ w związku z art. 247 par. 1 pkt 1 i pkt 2 Ordynacji podatkowej i w związku z art. 51 ustawy o NSA, a to "wobec oddalenia skargi, a nie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej w Ł. i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji".

W konsekwencji, na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA, w rewizji nadzwyczajnej sformułowany został wniosek o uchylenie lub zmianę zaskarżonego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego i stwierdzenie nieważności decyzji Izby Skarbowej w Ł. z dnia 4 marca 1999 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Urzędu Skarbowego w Ł.-P. z dnia 26 października 1998 r. w przedmiocie nałożenia obowiązku zwrotu do budżetu państwa kwoty dodatkowej: "jako decyzji wydanych z naruszeniem przepisów o właściwości, a zarazem bez podstawy prawnej".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 19 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne /Dz.U. nr 54 poz. 348 ze zm./ weszła w życie po upływie sześciu miesięcy od dnia jej ogłoszenia /art. 72 Prawa energetycznego/, tzn. z dniem 5 grudnia 1997 r. Na podstawie art. 59 Prawa energetycznego w art. 25 ust. 1 ustawy o cenach dodany został ust. 4 stanowiący, że ustawy o cenach nie stosuje się do "cen i taryf ustalanych na podstawie ustawy - Prawo energetyczne". Równocześnie, art. 47 Prawa energetycznego stanowił, iż taryfy dla paliw energetycznych, energii elektrycznej i ciepła ustalają przedsiębiorstwa energetyczne posiadające wymagane w tym zakresie koncesje, a zatwierdza je Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, z tym jednak, że - z mocy art. 69 ust. 1 Prawa energetycznego - Minister Finansów oraz właściwi ministrowie w okresie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie Prawa energetycznego zachowali nadal "prawo do ustalania taryf w odniesieniu do paliw gazowych, energii elektrycznej i ciepła" na zasadach i w trybie określonych w ustawie o cenach. Natomiast - stosownie do dyspozycji art. 56 ust. 1 pkt 6 oraz art. 56 ust. 2 Prawa energetycznego - z dniem 5 grudnia 1997 r., czyli z dniem wejścia w życie Prawa energetycznego, kompetencja do wymierzania kar pieniężnych wobec podmiotów stosujących w odniesieniu do paliw gazowych, energii elektrycznej i ciepła ceny lub taryfy wyższe od zatwierdzonych przysługiwała już wyłącznie Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie obie decyzje organów podatkowych - zarówno decyzja Urzędu Skarbowego w Ł.-P. wydana w dniu 26 października 1998 r. na podstawie art. 270, art. 210, art. 21 par. 1. Art. 47 par. 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 20 ust. 2 i ust. 5 ustawy o cenach i nakładająca na Spółdzielnię Mieszkaniową w K.-Ł. obowiązek wpłaty do budżetu państwa kwoty dodatkowej w wysokości 150 procent kwoty nienależnie pobranej od lokatorów tej Spółdzielni z tytułu dostaw energii cieplnej w okresie pierwszego kwartału 1998 r., jak i utrzymująca jaw mocy decyzja Izby Skarbowej w Ł. z dnia 4 marca 1999 r. - wydane były przez organy niewłaściwe, a więc dotknięte były wadą przesądzającą o ich nieważności /art. 247 par. 1 pkt 1 i pkt 2 Ordynacji podatkowej/. Okoliczność tę powinien wziąć pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny wydając zaskarżony wyrok /art. 51 ustawy o NSA/, a w konsekwencji powinien on stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej w Ł. z dnia 4 marca 1999 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Urzędu Skarbowego w Ł.-P. z dnia 26 października 1998 r. /art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy o NSA/.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/ oraz art. 393[15] Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł jak w sentencji.