Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1961/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.82 ust.1
journal: Dz.U. 2016 poz 887
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk, Andrzej Góraj (spr.), Protokolant specjalista Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2017 r. Prezes Rady Ministrów utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2017 r.o odmowie przyznania Z. B. renty specjalnej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, ze przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 887 z późn. zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w tym trybie. W związku z powyższym, każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Zgodnie z przyjętymi zasadami postępowania, potwierdzonymi przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 (123/9A/2006) oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej czy też politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium. W przeciwnym wypadku świadczenia specjalne zastępowałyby świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej, co nie było zamiarem ustawodawcy przy stanowieniu przepisu art. 82 ust. 1 ww. ustawy.

Rozpoznając sprawę organ ustalił, że Z. B. (ur. [...].05.1947 r.) zwróciła się z prośbą do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie renty specjalnej. W swych pismach wskazała między innymi, że urodziła i wychowała trzynaścioro dzieci:

1. R. P. (ur. [...].09.1967 r.) - prowadzi małą działalność gospodarczą, wykształcenie zawodowe,

2. R. B. (ur. [...].08.1968 r.) - nie pracuje, wykształcenie podstawowe,

3. A. K. (ur. [...].02.1970 r.) - prowadzi małą działalność gospodarczą, wykształcenie zawodowe,

4. M. S. (ur. [...].09.1971 r.) - pracuje jako sprzedawca, wykształcenie średnie,

5. J. B. (ur. [...].10.1972 r.) - nie pracuje, wykształcenie zawodowe,

6. I. M. (ur. [...].10.1973 r.) -pracuje na stażu, wykształcenie wyższe,

7. M. B. (ur. [...].10.1974 r.) - pracuje jako konserwator maszyn, wykształcenie podstawowe,

8. J. T. (ur. [...].11.1975 r.) - prowadzi małą działalność gospodarczą, wykształcenie średnie,

9. T. B. (ur. [...].06.1977 r.) - pracuje za granicą, wykształcenie zawodowe,

10. A..B. (ur. [...].07.1978 r.) -pracuje jako sprzedawca, wykształcenie średnie,

11. A. B. (ur. [...].06.1979 r.) - pracuje za granicą, wykształcenie podstawowe,

12. L. B. (ur. [...].03.1981 r.) - pracuje w firmie przy produkcji okien PCV, wykształcenie średnie,

13. M. B. (ur. [...].11.1986 r. ) - pracuje w Towarzystwie [...], wykształcenie wyższe.

Mąż wnioskodawczym zmarł [...] lipca 1987 r. na budowie, w czasie pracy. Po śmierci męża rodzina utrzymywała się z renty rodzinnej, jak poinformowała wnioskodawczyni, nie otrzymała pomocy ze strony państwa. Pani Z. B. wyraziła pogląd, że powinna otrzymywać z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rentę rodzinną wypadkową a nie rentę rodzinną. Wskazała również, iż pracowała jako sprzątaczka w Teatrze [...] w [...], jako doręczyciel w Gminie [...], podejmowała również wszelkie prace sezonowe dopóki było to możliwe ze względu na stan zdrowia. Nie przedstawiła dokumentów potwierdzających powyższe okoliczności, poinformowała, że ze względu na zły stan zdrowia nie może udać się do Archiwum Państwowego w [...] by uzyskać dokumenty potwierdzające aktywność zawodową. Wnioskodawczym podjęła starania w celu uzyskania świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Prezes ZUS odmówił przyznania powyższego świadczenia gdyż pani Z. B. miała przyznane już świadczenie w trybie zwykłym. W swym piśmie (wpływ do organu w dniu [...] lipca 2017 r.) poinformowała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką. Miesięczny dochód dwuosobowej rodziny stanowi świadczenie rentowe pani Z. B. 859 zł oraz wynagrodzenie za pracę jej córki w wysokości 2000 zł. Miesięczne obciążenia domowego budżetu to: prąd - 50 zł, woda - 40 zł, ścieki - 25 zł, śmieci - 13 zł, podatek o nieruchomości (kwartalnie) - 120 zł, leki - 230 zł. Posiadane środki finansowe, jak stwierdziła wnioskodawczym, nie zaspakajają bieżących potrzeb. W swych pismach pani Z. B. przedstawiła swoje poglądy na temat rodzin wielodzietnych.

Do akt sprawy dołączyła kopie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2016 r. oraz z dnia [...] lutego 2016 r.

Z informacji przekazanych przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wynika, że pani Z. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości 854 zł. Jest właścicielką nieruchomości (dom o pow. 70 m2 oraz działka o pow. 0,6178 ha) w miejscowości [...], w której zamieszkuje. Zajmuje dwa pokoje z kuchnią oraz łazienkę. W tym samym budynku mieszka córka pani A. B., która zajmuje oddzielny pokój z dostępem do kuchni i łazienki, ale prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Z tytułu umowy o pracę osiąga miesięczny dochód w wysokości 1459,48 zł. Wniosła o odstąpienie od alimentacji na rzecz wnioskodawczym ze względu na niski dochód i świadczoną w razie potrzeby pomoc w usługach. W oświadczeniu majątkowym wykazała posiadanie samochodu osobowego marki [...] z 2004 r.

W budynku gospodarczym, przystosowanym do zamieszkania mieszka druga córka pani J. B. z dzieckiem. Ona również prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z alimentów otrzymywanych na syna S. C. w wysokości - 1000 zł oraz zasiłku rodzinnego. Wniosła o odstąpienie od alimentacji na rzecz pani Z. B. ze względu na niski dochód. W oświadczeniu majątkowym wykazała posiadanie trzech samochodów osobowych marki: [...] z 2001 r., [...] z 2000 r., [...] z 2007 r. we współwłasności. Oświadczyła ponadto, że udziela wnioskodawczyni pomocy w formie usługowej. Pozostałe dzieci pani Z. B. wyprowadziły się i wnioskodawczym nie zna ich dokładnych adresów pobytu. Twierdzi, że nie utrzymuje z nimi kontaktu, nawet telefonicznego z okazji świąt czy urodzin. Od śmierci męża sama wychowała małoletnie wtedy dzieci. Korzystała z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy w [...] od kwietnia 1997 r. do kwietnia 2002 r. Od maja 2002 r. nie korzystała z żadnej pomocy finansowej ani pracy socjalnej. Stałe miesięczne obciążenia budżetu wynoszą ok. 647 zł (opał -170 zł, podatek od nieruchomości - 40 zł, energia elektryczna - 50 zł, gaz - 40 zł, ścieki - 25 zł, śmieci - 13 zł, leki - 230 zł, inne - 39 zł.).

W opinii organu zgromadzone w sprawie dokumenty nie wskazują na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania pani Z. B. świadczenia specjalnego. Ustawodawca pozostawił wyłącznemu uznaniu Prezesa Rady Ministrów, jakie okoliczności uprawniające do nabycia świadczenia specjalnego należy uznać za szczególne. Podstawą uzyskania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów (w trybie szczególnym) są jasno i dokładnie udokumentowane okoliczności, które wskazują, że wnioskodawca podczas swojej działalności, np. sportowej, naukowej, społecznej, politycznej, gospodarczej położył wybitne i niepowtarzalne zasługi, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań. Taka okoliczność nie występuje w powyższej sprawie. Jak stwierdził organ, Z. B. w swym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie podniosła nowych okoliczności mających wpływ na sprawę i prezentowała tę samą argumentację.

Podkreślono też, iż omawiane uprawnienie Prezesa Rady Ministrów historycznie zostało ukształtowane i oparte na założeniu wyróżnienia świadczeniami rent lub emerytur ze względu, co do zasady, na szczególne zasługi osób, którym świadczenie takie jest przyznawane oraz chęć szczególnego ich uhonorowania. Zatem brzmienie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych należy odczytywać i wywodzić normę z niego wynikającą w tym właśnie przywołanym historycznym kontekście. Świadczenia specjalne mogą być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być wybitne zasługi wnioskodawcy, które muszą być obiektywne oraz szczególne, a więc jednostkowe, wyjątkowe mające znaczenie dla całej Polski. W ocenie organu Z. B. nie udokumentowała zasług o wymaganym charakterze. Nie kwestionując wkładu wnioskodawczym w wychowaniu dzieci, organ zauważył, że podnoszone okoliczności nie mają charakteru wyjątkowego i jednostkowego. Rodzina wnioskodawczym jest jedną z wielu rodzin wielodzietnych w Polsce i sam fakt urodzenia i wychowania dzieci nie może być postrzegany jako osiągnięcie o charakterze wyjątkowym. Uznanie takie prowadziłoby do utraty szczególnego, przewidzianego przez ustawodawcę charakteru świadczeń specjalnych i prowadziłoby do ich upowszechnienia, co nie było celem ustanowienia art.82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ocena taka spowodowałaby odejście od obowiązujących zasad przyznawania świadczeń w szczególnych niepowtarzalnych przypadkach. Rodzice są obowiązani troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój swoich dzieci i przygotowywać je do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do ich uzdolnień.

Podkreślenia według organu wymaga, fakt że świadczenia specjalne nie są świadczeniami zastępczymi, np. w przypadku odmowy przyznania przez ZUS lub Prezesa ZUS świadczeń lub gdy ich wysokość nie zaspokaja potrzeb świadczeniobiorców. Zauważono, że świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podlegają innym regulacjom prawnym aniżeli renty i emerytury z ubezpieczenia społecznego i stanowią odrębne obciążenie budżetu państwa. Sam sposób finansowania świadczenia specjalnego przemawia za jego wyjątkowym i szczególnym charakterem.

Drugą przesłanką mogącą mieć wpływ na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów świadczenia specjalnego jest wystąpienie szczególnego zdarzenia losowego, czyli takiego zdarzenia, które można uznać za nadzwyczajne, tzn. posiadające element wyjątkowości. Zebrany materiał dowodowy, według organu nie wskazuje, by sytuacja socjalno-bytowa wnioskodawczym była wynikiem takich właśnie zdarzeń. Samo powoływanie się na trudną sytuację materialną związaną ze złym stanem zdrowia nie jest dostatecznym powodem do przyznania świadczenia specjalnego. Świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów są świadczeniami przyznawanymi w sytuacjach nadzwyczajnych, a nie powszechnych i świadczenia te nie stanowią formy odszkodowania czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy czy cierpienia. Decyzja wnioskodawczym o braku aktywności zawodowej w związku z wychowywaniem dzieci, była jej indywidualną decyzją rodzącą określone skutki w sferze ubezpieczeń.

Należy zauważyć, że świadczenie specjalne nie ma charakteru świadczenia socjalnego i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te byłyby w pełni uzasadnione. Działania z tego zakresu wykonują odpowiednio powołane do tego instytucje, posiadające szereg mechanizmów pomocy zarówno finansowej, rzeczowej, jak i usługowej. Osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej mają możliwość ubiegania się o inne rodzaje wsparcia, w szczególności przewidziane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930, późn. zm.).

Według organu, jak wynika z zebranego materiału w sytuacji wnioskodawczyni nie można mówić o szczególnym uzasadnionym przypadku, który mógłby przemawiać za przyznaniem świadczenia specjalnego. Wnioskodawczym posiada własny dochód w postaci renty rodzinnej.

Ponadto z informacji przekazanych przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wynika, że jedynie dwie córki (z trzynaściorga dzieci) wnioskodawczym udzielają jej pomocy w formie usługowej. Brak wsparcia ze strony pozostałych jedenaściorga dzieci nie może stanowić automatycznie przeniesienia obowiązku opieki nad wnioskodawczynią na państwo. Obowiązek pomocy rodzicom przez dorosłe dzieci wynika nie tylko z norm moralnych, ale i prawnych. Zgodnie bowiem z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682 j.t.), rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się.

Wyrażając uznanie dla wnioskodawczym jako matki organ uznał, że po ustaleniu w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego wszystkich istotnych okoliczności sprawy, okoliczności te nie przesądzają o przyznaniu renty specjalnej.

Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wywiodła Z. B. zarzucając organowi :

• Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.) - dalej jako kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji wydanej z istotnym naruszeniem prawa materialnego, a to art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez błędne wyłożenie pojęcia w szczególnie uzasadnionych przypadkach jako nie obejmujące przypadków rodzin wielodzietnych;

• Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 8 kpa i art. 107, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na przekroczeniu granic uznania administracyjnego i niewyjaśnienia dostatecznego w uzasadnieniu decyzji dlaczego samotna matka z trzynaściorgiem dzieci nie mieści się w pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku, w sytuacji kiedy w podobnej sytuacji organ uznał inaczej.

Z uwagi na podniesione zarzuty wniosła:

• Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa o uchylenie zaskarżonej decyzji [...] Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2017 r utrzymującej w mocy decyzję Nr [...] Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2017 r. odmawiającej przyznania mi świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

• Na podstawie art. 200 ppsa o zwrot kosztów postępowania od Prezesa Rady Ministrów.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że po pierwsze uznania administracyjnego nie można rozumieć jako dowolności organu w rozstrzygnięciu sprawy. Organ nie jest zwolniony z obowiązku przeprowadzenia pełnych i precyzyjnych ustaleń co do stanu faktycznego i oceny, czy okoliczności sprawy odpowiadają przesłankom udzielenia wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając wybór rozstrzygnięcia uznaniowego organ musi przedstawić jasną i przekonującą argumentację, zarówno co do faktów, jak i prawa. Uznając, że strona nie znajduje się w sytuacji, w której możliwe jest przyznanie świadczenia w trybie wskazanym w ustawie, na organie ciąży obowiązek należytego wyjaśnienia, dlaczego w ramach uznania administracyjnego odmawia jednak przyznania świadczenia.

Zakres uznania jest ograniczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, w szczególności tymi określonymi w art. 7 k.p.a., czyli zasadami uwzględniania interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli. Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważyć interesy przeciwstawnych stron -interesu obywatela z interesami publicznymi, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów. Zgodnie z wyrokiem NSA z 19 marca 1981r.: "Uprawnienie organu administracji do wydawania decyzji o charakterze uznaniowym nie zwalnia tego organu z obowiązku zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji o treści przekonującej pod względem prawnym i faktycznym". Organ administracyjny jest zobowiązany zatem do wyjaśnienia czym kierował się podejmując określone rozstrzygnięcie, jakie okoliczności skłoniły go do wydania takiej, a nie innej decyzji.

Skarżąca podniosła, ze organ nie pokusił się nawet o analizę tego, czy faktycznie jej sytuacja jest tak przeciętna. Jednocześnie wskazała, ze nie może zrozumieć dlaczego organ tak bardzo odcina się od możliwości chociaż rozważenia szczególności osiągnięć rodzin wielodzietnych chociażby w skali trudu i pracy wkładanego w każdy z uznawanych jako szczególne osiągnięcia, a macierzyństwa, odwagi, poświęcenia i to nie dla tylko dla rodziny alei dla społeczeństwa, wartości osiągnięć dla społeczeństwa. Dobrze, że artyści wnoszą dużo w kulturę, ale rodzicielstwo to olbrzymi wkład w społeczeństwo. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 (123/9A/2006) nie wyklucza z "niepowtarzalnych zasług" rodziców kilkanaściorga dzieci. Przecież demografia, szczególnie w dzisiejszych czasach jest bardzo ważna. W czasach, kiedy bezpieczeństwo systemów emerytalnych w niektórych krajach jest wspomagane poprzez sprowadzanie uchodźców lub zachęcanie innych narodowości do przyjazdu do Polski - chociażby z Ukrainy. Innym dajemy zachęty, a nie chcemy wesprzeć swoich obywateli, którzy już wcześniej myśleli o przyszłości społeczeństwa i nie potrzebowali zachęty w postaci 500+ do rodzenia dzieci. A teraz prosto w twarz organ stwierdza, że to żadne osiągnięcie mieć kilkanaścioro dzieci. Jeśli tak jest to czemu jest to tak rzadko spotykane w skali całego kraju. Ile jest rodzin, w których urodziło się trzynaścioro dzieci i więcej, a wśród tych rodzin ile jest tych, w których tylko jeden rodzic wychowywał te dzieci, bo drugi zginął przy pracy, próbując zapewnić byt rodzinie. Ile w końcu jest rodzin, które przy tym nie korzystało z pomocy społecznej.

Skarżąca wskazała także, że w 2014 r. przyznano osiem świadczeń specjalnych dla zasłużonych byłych działaczy opozycji demokratycznej, znajdujących się w trudnej sytuacji socjalnej. Wysokość wsparcia wynosiła od 1,2 do 2,5 tys. zł . Pomoc dostały także trzy osoby zasłużone dla kultury. Wyniosła od 800 do 1500 zł. Prawo do specjalnej renty zyskała także wdowa po osobie zasłużonej dla działalności naukowej i politycznej. Co miesiąc otrzymywała 900 zł. Matka ze [...] dostała ok. 600-700 złotych.

Strona podkreśliła, ze nie zgadza się także z interpretacją art. 82 ust. 1 ww. ustawy przez organ. W jej ocenie ma on charakter wyjątkowy ale w tym sensie, że może znajdować zastosowanie jedynie w sytuacjach jednostkowych, a nie dość powszechnych. Organ nie rozważył indywidualnego przypadku bo uznał, że wielodzietność jako taka wcale nie jest wyjątkowa i nie jest to szczególnie uzasadniony przypadek. Kiedyś ten sam organ uznał inaczej, jak pisałam wyżej.

Prawidłowo zredagowane pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienie jest istotne z uwagi na zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 kpa. Właśnie w uzasadnieniu organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Jest to element decydujący o przekonaniu strony co do trafności i słuszności przyjętego rozstrzygnięcia. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy. Takie działanie organu pozostanie nadto w sprzeczności z zasadą wyrażoną w art. 8 kpa., tj. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. I w mojej ocenie tak właśnie się stało.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż nie narusza ona prawa.

Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ miał podstawy ku temu, aby wydać skarżoną decyzję, nie dopatrując się występowania po stronie wnioskodawczyni przesłanek uzasadniających przyznanie emerytury lub renty specjalnej.

Omawiana tematyka została uregulowana w art.82 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych (Dz.U.z 2004r. Nr.39, poz.353 ze zm.) w myśl którego, Prezes Rady Ministrów może w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określona w ustawie. Przepis ten nie zawiera wyszczegółowienia sytuacji uzasadniających przyznanie świadczenia specjalnego. Pozostawia organowi będącemu decydentem tego świadczenia swobodę, w ustalaniu przesłanek, których spełnienie jest konieczne dla uzyskania renty lub emerytury specjalnej.

Podkreślenia wymaga również okoliczność, iż decyzja wydawana w trybie przepisu art. 82 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2004r. Nr.39, poz.353 ze zm.), jest rozstrzygnięciem stricte uznaniowym. Uznaniowość związana jest zaś ściśle z pojęciem subiektywizmu. Ustawodawca pozostawiając Prezesowi Rady Ministrów swobodę w zakresie ukształtowania sposobu rozumienia pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków", umożliwił mu tym samym stosowanie subiektywnych kryteriów oceny zasadności wniosków składanych w omawianym trybie. Skoro więc organ ma ustawowe umocowanie do dokonywania swobodnej i subiektywnej oceny zasadności wniosków o jakich mowa w omawianym przepisie, to oznacza to że nie sposób czynić organowi skutecznych zarzutów z tego, że prezentuje swój subiektywny punkt wiedzenia przy ocenianiu wniosków stron.

Powyższa materia była też przedmiotem wielokrotnej oceny sądów administracyjnych, które w drodze orzeczniczej wypracowały wykładnię omawianego przepisu. Dla przykładu wskazać należy m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2007r. wydanego w sprawie o sygn. akt I OSK 894/06 w którym wskazano, iż :"(...) szczególnie uzasadniony przypadek wiązać się winien nie tylko z ekstremalnie nawet trudną sytuacją bytową, lecz także ze szczególnymi właściwościami osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia , wskazującymi na wyjątkowość danego przypadku w aspekcie społecznym. Chodzić tu może o posiadanie przez wnioskodawcę pewnych cech wyróżniających , jak wybitne osiągnięcia na niwie zawodowej, artystycznej i sportowej czy społecznej, świadczące o zasługach danej osoby wobec społeczeństwa. Sytuacja bytowa spowodowana stanem zdrowia, czy też zdarzeniem losowym nie daje zatem podstaw do domagania się przyznania emerytury lub renty(...)".

W podobny sposób wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 sierpnia 2007r. w sprawie o sygn. akt I OSK 7/07 stwierdzając, iż :"Niedookreślone pojęcie szczególnie uzasadnionych przypadków bez wskazania jakichkolwiek kryteriów i przesłanek oznacza, że ustawodawca pozostawił Prezesowi Rady Ministrów ocenę, czy sytuacja osoby ubiegającej się o świadczenie specjalne nosi znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku. Przy czym warto wskazać, iż celem przepisu art.82 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności".

Również w wyroku z dnia 12 grudnia 2008r. wydanym w sprawie o syg. akt I OSK 396/08 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że :"Świadczenie o którym mowa w art.82 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach (...) nie ma charakteru socjalnego, gdyż wtedy zatraciłoby wyjątkowy charakter przyznania i stałoby się świadczeniem o charakterze powszechnym".

Zwrócić także należy uwagę, że w przypadku, gdy przedmiotem skargi jest decyzja uznaniowa, to kognicja Sądu administracyjnego przy ocenie takiego rozstrzygnięcia ogranicza się do zbadania, czy organ przedstawił motywy jakimi się kierował i wyjaśnił w sposób czytelny podstawy swojego działania. Sąd nie może zaś ingerować w subiektywny sposób oceny zasadności wniosku, prezentowany przez organ. Nie może bowiem ograniczać prawa organu do samodzielnej i nieskrępowanej swobody, przy ocenie zasadności wniosku.

Przechodząc do meritum niniejszej sprawy wskazać należy, iż okoliczności przedstawione w uzasadnieniu skarżonej decyzji świadczą o tym, że organ podołał w/w obowiązkom, które na nim spoczywały przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku. Zaprezentował bowiem wyczerpująco sposób, w jaki odczytuje normę art. 82 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych (Dz.U.z 2004r. Nr.39, poz.353 ze zm.). Dokonał też analizy zasług podnoszonych przez wnioskodawczynię, przez pryzmat swojej subiektywnej wykładni omawianego przepisu i doszedł do przekonania, że ze wskazanych we wniosku osiągnięć strony, nie można skutecznie wywodzić faktu istnienia zasług skarżącej dla całego kraju, a zwłaszcza zasług o charakterze wyjątkowym i niepowtarzalnym.

Powyższą analizę dokonaną przez organ i wnioski przez organ wyciągnięte, aczkolwiek odbiegające od publicznie składanych deklaracji o wsparciu dla polityki prorodzinnej, uznać należało co do zasady za poprawne pod względem zasad logicznego rozumowania i wnioskowania, za wyczerpująco uzasadnione jak również za pozostające w zgodzie z ugruntowanym orzecznictwem Sądów administracyjnych wypowiadających się w materii omawianego świadczenia.

Uwypuklana w skardze trudna sytuacja materialna i zdrowotna, nie stanowiła wystarczającej przesłanki dla przyznania omawianego świadczenia. Przedmiotowy przepis nie ma bowiem charakteru świadczenia socjalnego. Brak jest więc także skutecznej możliwości zarzucania organowi, niepoczynienia dogłębniejszych ustaleń w powyższym zakresie. Sytuacja materialne czy zdrowotna nie stanowi bowiem samodzielnej przesłanki do przyznania omawianego świadczenia.

W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze, oraz uznając iż organ w sposób wyczerpujący zebrał i ocenił materiał dowodowy, oraz iż przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).