Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 550/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Zienkowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 września 2018 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 czerwca 2018 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Oddział w S. utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia 18 kwietnia 2018 r. odmawiającą H. B. ("Strona" lub "Skarżąca") umorzenia należności z tytułu składek w tym na: ubezpieczenia społeczne za okres [...] r.- [...] r. w kwocie [...]zł i z tytułu odsetek za zwłokę liczonych na dzień 29.07.2016 r. w kwocie [...]zł, ubezpieczenia zdrowotne za okres [...] r. w kwocie [...]zł i z tytułu odsetek w kwocie [...]zł, Fundusz Pracy za okres [...] r. - [...] r. w kwocie [...]zł i z tytułu odsetek w kwocie [...]zł, łącznie w kwocie [...]zł.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym sprawy.

W dniu 29 lipca 2016 r. do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Oddział

w S. (zwanego dalej "Zakładem" lub "Organem") wpłynął wniosek Strony

o umorzenie należności z tytułu składek uzasadniony trudną sytuacją majątkową

i rodzinną. Strona poinformowała, iż zadłużenie powstało w związku z nieopłaceniem faktur przez kontrahentów, co doprowadziło również do powstania innych należności

w tym wobec urzędu skarbowego. Strona dochodziła swojej wierzytelności na drodze sądowej, a środki uzyskane w powyższy sposób wystarczyły na pokrycie części długu Strony. Wskazała również na konieczność pomocy schorowanemu bratu. Oświadczyła, iż jest zarejestrowaną osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie pracuje, nie ma stałego źródła utrzymania, korzystają z pomocy rodziny i przyjaciół. Strona podniosła, iż z uwagi na zadłużenie zmuszona była opuścić zajmowane wraz z rodziną mieszkanie znajdujące się w zasobach TBS. Oświadczyła, że nie ma zdolności kredytowej z powodu prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych przez komorników sądowych, ponadto nie może podjąć zatrudnienia w zawodzie z uwagi na zadłużenie w Izbie Architektów.

W dniu 05 września 2016 r., decyzją nr [...] Zakład odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek. Decyzją z dnia 18 października 2016 r. nr [...] Zakład utrzymał w mocy ww. decyzję odmawiającą umorzenia.

Następnie wyrokiem z dnia 15 marca 2017 r., I SA/Sz [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 18 października 2016 r. nr [...], oraz poprzedzającą decyzję z dnia 05 września 2016 r., nr [...]

Sąd wskazał, że podejmując rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności organ winien odnieść się do ustalonego przez Główny Urząd Statystyczny i Instytut Pracy i Spraw Socjalnych pojęcia minimum socjalnego, oraz minimum egzystencji,

a tym samym rozważyć czy zestawienie sytuacji materialnej oraz osiąganych dochodów Strony z wysokością nieopłaconych należności z tytułu składek daje w ustalonym stanie faktycznym możliwość spłaty istniejącego zadłużenia bez niedostatku, tj. czy sytuacja majątkowa i życiowa Strony pozwala na opłacenie należności z tytułu składek, kosztem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osoby zobowiązanej. Sąd wskazał, że z nieznanych przyczyn dano prymat interesowi społecznemu nad interesem osoby skarżącej, gdzie interes ten winien być właściwie wyważony. Sad wskazał ponadto, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien w sposób wszechstronny wyjaśnić stan faktyczny sprawy w oparciu o przedstawione przez Stronę aktualne informacje o jej stanie rodzinnym i majątkowym, w szczególności o wysokości dochodów służących zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych i w sposób racjonalny ocenić możliwości poniesienia wydatków na zapłatę należności z tytułu składek, także przy ocenie rzeczywistej a nie hipotetycznej możliwości w przyszłości zaspokojenia długu z innych składników majątku zobowiązanej, a następnie w wyniku tej oceny podjąć stosowne rozstrzygnięcie w sprawie, wszechstronnie wyjaśniając

w uzasadnieniu decyzji wszelkie przesłanki rozstrzygnięcia.

Wyrokiem z dnia 16 listopada 2017r. Naczelny Sąd Administracyjny,

II GSK [...] oddalił skargę kasacyjną Zakładu.

W toku prowadzonego postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek Strona przedłożyła dodatkowe dokumenty tj.: pismo z dnia 08 marca 2018 r., oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia 08 marca 2018 r., kopie umowy o pracę tymczasową zawartą z [...] Sp. z o.o. w P. z dnia 29 czerwca 2017 r., kopie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w S. T. S. z dnia 18 sierpnia 2016 r., 23 listopada 2016 r., 24 listopada 2016 r., 25 listopada 2016 r., 24 grudnia 2016 r., oraz 30 grudnia 2016 r., kopie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w S. z dnia 09 grudnia 2016 r., kopie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w S. z dnia 30 grudnia 2011 r., kopie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w S. z dnia 18 lipca 2016 r., kopie polecenia przelewu/ zapłaty Wspólnocie Mieszkaniowej przy ulicy H. P. L. B., kopie polecenia /przelewu ENEA S.A. L. B., kopie polecenia /przelewu PGNiG Obrót detaliczny Sp. z o.o. Region W. L. B., orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 11 lutego 2014 r., o niezdolności do pracy do 28 lutego 2015 r. P. B..

W dniu 18 kwietnia 2018 r. decyzją nr jw. Zakład odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek, powołując się na treść art. 28, art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. [...]; dalej: "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365; dalej: "rozporządzenie"). W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, że Strona nie spełnia przesłanki umorzenia jaką jest całkowita nieściągalność, gdyż zaprzestała prowadzenia działalności, jednakże osiąga dochody w wysokości [...] zł brutto i [...] zł netto z własnej pracy zarobkowej na podstawie umowy o pracę, która stanowi środek egzekucyjnego dochodzenia w zakresie i w granicach prawa z pozostawieniem kwoty wolnej. W sprawie nie zachodzą przy tym inne ujawnione i stwierdzone przesłanki,

w tym opisane w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. stanowiące podstawę umorzenia należności z tytułu składek w niniejszym postępowaniu, w całości lub w części. Wskazano także, że Strona nie będąc w stanie opłacić należności z ujawnionych dochodów jednorazowo, ma możliwość ich finansowania w ratach.

Ponadto, zdaniem Zakładu, na podstawie pozostałych ustaleń w zakresie ponoszonych wydatków na utrzymanie i o sytuacji rodzinnej (prowadzenie samodzielnego gospodarstwa domowego), Strona utrzymuje się z pracy zarobkowej, osiąga dochody w zakresie zabezpieczenia potrzeb socjalnych zgodnie z danymi statystycznymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych. W ocenie organu brak jest dowodów, że opłacenie czy przystąpienie do systematycznej spłaty należności z tytułu składek spowoduje brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb osoby zobowiązanej i członków rodziny.

Zwrócono uwagę na wiek Strony, brak orzeczenia o trwałej niezdolności

do pracy, ze względu na sytuację zdrowotną bądź konieczność opieki nad członkiem rodziny uniemożliwiającej uzyskiwanie dochodów. Zdaniem Zakładu, nie wyczerpuje powyższej przesłanki, wobec zawodowej aktywności Strony, jej sytuacja rodzinna

i podnoszona okoliczność pomocy w sprawowaniu opieki nad bratem. Zakład

nie stwierdził także ujawnionych strat w wyniku klęski żywiołowej, czy innego nadzwyczajnego zdarzenia w ramach prowadzonej działalności uniemożliwiającej, trwałe uzyskiwanie dochodów na opłacenie należności z tytułu składek w przyszłości. Wskazano także na uprzywilejowany charakter należności z tytułu składek

w dochodzeniu egzekucyjnym oraz brak możliwości swobodnego dysponowania taką wierzytelnością przez Zakład.

W dniu 10 maja 2018 r., Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek. Strona nie zgodziła się z wydaną decyzją Zakładu o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy w powołanym trybie.

Decyzją z dnia 8 czerwca 2018 r. o nr jw. Zakład utrzymał w mocy decyzję odmawiającą Stronie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Organ wskazał, że obciążające Stronę zadłużenie dotyczy składek na ubezpieczenie społeczne dotyczące jej ubezpieczenia jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą, która została zakończona. Wskazano także, że na dzień złożenia wniosku na koncie płatnika zaewidencjonowano wymagalne nieopłacone należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, oraz Fundusz Pracy za okres 03/2012r.-07/2014 r., odpowiednio w kwocie [...]zł, [...] zł, oraz [...] zł, wraz z należnymi odsetkami, a także odrębnie kosztami egzekucyjnymi. Nieopłacone należności z tytułu składek w okresie 01/2009r.-02/2012r. uległy przedawnieniu.

Wskazano ponadto, że Strona podlega ubezpieczeniu w zakresie umowy o pracę na czas określony od 03 lipca 2017 r. do 30 czerwca 2018 r. na ľ etatu w L. C. Sp. z o.o. w P., gdzie w okresie [...] r. - [...] r. otrzymała dochód w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto, natomiast w okresie [...] r., dochód w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto.

Organ ustalił także, że w ramach prowadzonego gospodarstwa domowego ponoszone są stałe wydatki z opłatami tytułem czynszu w kwocie [...]zł

oraz opłatami eksploatacyjnymi w wysokości [...] zł miesięcznie zaś Strona

nie wskazała innych zobowiązań, przedkładając postanowienia sądowych organów egzekucyjnych o umorzeniu w tym zakresie toczących się postępowań egzekucyjnych. Strona oświadczyła, że pomaga choremu bratu a ponadto nie wykazała osób będących na jej bezpośrednim utrzymaniu, a także osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe.

Zakład wskazał, że ogłoszone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne (gospodarstwo pracownicze) wynosi 1.134,97 zł, a minimum egzystencji kwotę 555,02 zł.

Następnie organ przywołał brzmienie przepisów, na podstawie których możliwe jest rozstrzygnięcie kwestii umorzenia należności objętych wnioskiem,

tj. art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia i przedstawił analizę sytuacji Strony pod kątem spełnienia przez nią przesłanek wynikających z ww. przepisów.

Zakład potwierdził wcześniejsze stanowisko, że Strona nie jest w stanie jednorazowo opłacić należności z tytułu składek z ujawnionych dochodów, jednakże brak dowodów, że opłacenie czy przystąpienie do systematycznej spłaty należności

z tytułu składek stanowi o braku zaspokojenia niezbędnych potrzeb osoby zobowiązanej i członków rodziny. Zdaniem Organu nie zachodzi w sprawie całkowita nieściągalność, gdyż Strona osiąga dochody z umowy o pracę. Sytuacja majątkowa

i rodzinna nie stanowi podstawy umorzenia należności z tytułu składek, osoba zobowiązana nie wykazała, iż opłacenie przedmiotowych należności, w tym ich systematyczna spłata w minimalnych ratach, po zakończeniu działalności, pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki zarówno dla osoby zobowiązanej jak i członków rodziny. Brak ujawnionej materiałowej i finansowej socjalnej pomocy państwa.

W skardze z dnia 18 lipca 2018 r. wywiedzionej na ww. decyzję Zakładu z dnia

8 czerwca 2018 r. Strona wniosła o jej uchylenie, wskazując, że nie zgadza

się z decyzją organu.

Skarżąca podniosła, że od momentu rozpoznania sprawy przez WSA

w S. jej sytuacja finansowa i majątkowa nie uległy zmianie. Skarżąca

nie posiada majątku, z którego mogłaby spłacić swoje zobowiązanie względem Zakładu. Zaznaczyła także, że przedłożyła wszelką dokumentację świadczącą o jej aktualnej sytuacji finansowej, w tym postanowienia komorników o umorzeniu innych postępowań egzekucyjnych.

W odpowiedzi na skargę, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2018.1302; dalej: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Natomiast w żadnym razie sąd nie jest władny by samodzielnie rozstrzygnąć indywidualną sprawę w zastępstwie organu administracyjnego.

Przypomnieć również należy, iż stosowanie do treści przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei, zgodnie

z art. 135 P.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sprawa z wniosku Skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek

na ubezpieczenie społeczne była już przedmiotem rozstrzygnięć tut. Sądu oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W wyroku z dnia 15 marca 2017 r., I SA/Sz [...], uchylając decyzję Zakładu, odmawiającą umorzenia należności WSA w Szczecinie nakazał uzupełnić rozstrzygnięcie i odnieść się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do ustalonego przez Główny Urząd Statystyczny i Instytut Pracy i Spraw Socjalnych pojęcia minimum socjalnego oraz minimum egzystencji, a także do dokonania zestawienia tych wielkości z sytuacją materialną oraz osiąganymi dochodami z wysokością nieopłaconych należności z tytułu składek oraz ustalenie czy w ustalonym stanie faktycznym istnieje możliwość spłaty istniejącego zadłużenia bez niedostatku, tj. ustalenia czy sytuacja majątkowa i życiowa Strony pozwala na opłacenie należności z tytułu składek, kosztem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osoby zobowiązanej.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia WSA zawarł więc szczegółowe wytyczne, jakimi winien kierować się organ ustalając sytuację materialną Skarżącej, które zostały przytoczone szczegółowo we wstępnej części uzasadnienia. Wyrokiem

z dnia 16 listopada 2017 r., II GSK [...] Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Zakładu utrzymując w mocy ocenę sądu I instancji.

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sadu wiążą w sprawie ten sam sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

Kierując się postanowieniami powyższego przepisu należy stwierdzić,

że dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd był związany oceną prawną

i wytycznymi, zawartymi w opisanych wyżej wyrokach.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, Zakład nie przeprowadził prawidłowo ponownego postępowania, stosując się do wytycznych Sądu zawartych

w wyroku I SA/Sz [...]. Organ nie wypełnił tym samym postanowienia przepisu

art. 153 P.p.s.a.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione

w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać,

iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została więc dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów publicznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. dotyczą Skarżącej jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki

nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy wskazać, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. W orzecznictwie wskazuje się, że decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej. Ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia,

ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest

w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s.

i w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim,

że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać (zob. wyrok NSA

z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja

nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Podkreślić przy tym należy, że w przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody

co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, ZUS - aby uniknąć dowolności decyzji - musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny (zob. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r.,

II GSK 2757/14, wyrok NSA z dnia 30 marca 2017 r., II GSK 5275/16).

W sprawach dotyczących umorzenia składek konieczne jest zatem stosowanie zasady zawartej w art. 7 k.p.a. in fine, ustanawiającej obowiązek uwzględnienia

przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może

być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych

(por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., II GSK 301/06). Ustalenie istnienia przesłanek umorzenia określonych w ustawie lub rozporządzeniu nie pozwala na podjęcie decyzji odmownej z powołaniem się wyłącznie na uznanie administracyjne, bowiem każde takie rozstrzygnięcie podjęte bez wnikliwej analizy obu omawianych interesów będzie naruszać art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14).

W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż interes publiczny nie powinien

być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie

nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08, z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14). Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek

na ubezpieczenia społeczne jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącej z wysokością zaległej należności organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku (wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., I GSK 1498/17). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z 14 maja 2014 r., II GSK 384/12; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14).

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ administracji nie przeprowadził wnikliwej analizy sytuacji Skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych

w art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Z ponownie przeprowadzonych ustaleń faktycznych organu wynikało,

że Skarżąca zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej (w 2014 r.),

a na podstawie umowy o pracę z dnia 29 czerwca 2017 r. jest zatrudniona na ľ etatu na czas określony (na okres od 3 lipca 2017 r. do 30 czerwca 2018 r.)

za wynagrodzeniem w okresie [...] r. do [...] w wysokości [...] zł brutto

i [...] zł netto, natomiast w okresie [...] r. do [...] r. w wysokości

[...] zł brutto i [...] zł netto, co faktycznie – jak zauważył organ - na dzień wydawania ponownego rozstrzygnięcia stanowi o zmianie sytuacji Skarżącej

w stosunku do sytuacji wcześniejszej. Organ ustalił także, na podstawie oświadczeń Skarżącej, że ponosi ona wydatki związane z opłatami na czynsz w kwocie [...]zł oraz opłatami eksploatacyjnymi w wysokości [...] zł, a także, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nadto nie posiada żadnego majątku. Organ stwierdził ponadto, że wobec Skarżącej umorzono postępowania egzekucyjne. Skarżąca przedłożyła w sprawie także orzeczenie lekarza orzecznika z dnia 11 lutego 2014 r. o niezdolności do pracy brata oraz oświadczyła, że pomaga choremu bratu.

Na podstawie powyższych ustaleń organ uznał, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, gdyż Skarżąca uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia

za pracę w wysokości [...] zł netto. Skarżąca nie jest w stanie opłacić zadłużenia jednorazowo, jednakże brak jest dowodów aby opłacenie czy przystąpienie do systematycznej spłaty ratalnej miało stanowić o braku zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych strony i jej rodziny. Organ podkreślił, że Skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy ani orzeczeniem o konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, nadto jest w wieku aktywności zawodowej. Stwierdzono także brak ujawnienia pomocy finansowej socjalnej pomocy państwa. W świetle powyższych ustaleń organ uznał zatem, że sytuacja finansowa i materialna w jakiej aktualnie znajduje się Skarżąca nie daje wystarczających podstaw, aby uznać, że spłata zobowiązania z tytułu należności ZUS pociągałaby negatywne skutki w jej sferze socjalno-bytowej.

Zdaniem Sądu powyższa ocena sytuacji Skarżącej i przesłanek umorzenia należności wynikających z przytoczonych przepisów nie jest jednak prawidłowa.

W ocenie Sądu, organ nie ustalił bowiem w sposób wystarczający sytuacji majątkowej Skarżącej. Co prawda z ustaleń wynika, że Skarżąca otrzymuje obecnie wynagrodzenie i faktycznie nie legitymuje się zaświadczeniem o niezdolności do pracy, jednakże nie może ulegać wątpliwości, że jej sytuacja życiowa, zawodowa i finansowa jest w najwyższym stopniu niestabilna. Okoliczność zaś, że Skarżąca obecnie nie korzysta z pomocy społecznej nie przesądza o jej dobrej sytuacji finansowej.

Umknęło bowiem z pola widzenia, że Skarżąca nie posiada żadnego majątku,

nie jest właścicielem/współwłaścicielem żadnych nieruchomości, została wyeksmitowana z mieszkania TBS, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe,

ale jej adres zamieszkania jest tożsamy z adresem zamieszkania chorego

na schizofrenię brata. Wynagrodzenie Skarżącej zaś, z którego – zdaniem organu – może wywiązać się z należności, choćby w układzie ratalnym – stanowi kwotę tylko

w niewielkim stopniu przekraczającą minimum socjalne a jego źródłem jest umowa zawarta na czas określony.

Ponadto organ w ogóle nie dokonał porównania dochodów Skarżącej z jej wydatkami. Wprawdzie podała ona tylko opłaty na czynsz w kwocie [...]zł i energię elektryczną w kwocie [...]zł, ale już zestawienie tych kwot wskazuje, że organ

nie ustalił w sposób właściwy sytuacji majątkowej Skarżącej skoro nie zauważył,

że wykazane wydatki stanowią niemalże połowę aktualnych niskich dochodów, a przy tym nie uwzględniają pozostałych kosztów jakie Skarżąca musi ponosić w celu zaspokojenia niezbędnych podstawowych potrzeb życiowych, w szczególności wydatków na wyżywienie. Jest przecież oczywiste, że do wydatków związanych

z niezbędnym utrzymaniem należy zaliczyć nie tylko opłaty za media (prąd, gaz, woda, ogrzewanie), ale także koszty zakupu: żywności, odzieży, środków czystości i higieny osobistej. Nieuwzględnienie przez organ choćby minimalnych, comiesięcznych wydatków, które Skarżąca musi ponosić w celu przetrwania biologicznego powoduje, że obraz jej sytuacji materialnej jest niepełny i nie pozwala na ustalenie, czy Skarżąca jest w stanie uregulować zaległe składki na ubezpieczenie zdrowotne. Brak jest również informacji o tym, czy Skarżąca reguluje na bieżąco wymagalne zobowiązania pieniężne o charakterze prywatnoprawnym (czynsz i opłaty za energie el.). Organ nie odniósł

się także do okoliczności umorzenia wobec Skarżącej kilku postępowań egzekucyjnych z uwagi na ich bezskuteczność.

Ustalając zatem sytuację materialną Skarżącej organ powinien był ustalić

jej miesięczny dochód netto, pomniejszyć go o sumę jej comiesięcznych koniecznych wydatków oraz zobowiązań, a następnie ocenić, czy kwota jaka pozostaje Skarżącej pozwala jej na chociażby częściowe uregulowanie zaległych zobowiązań względem ZUS, bez pozbawienia zobowiązanej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Takiej analizy w niniejszej sprawie zabrakło. Organ nie znalazł podstaw

do umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pomimo tego, że z dochodu w gospodarstwie domowym Skarżącej,

na pozostałe potrzeby życiowe pozostaje kwota ok. [...] zł, której źródłem była umowa o pracę zawarta na czas określony.

W ocenie Sądu, wykazana niestabilna sytuacja życiowa, majątkowa oraz okoliczność, że Skarżąca nie posiada stałego zatrudnienia a jej dochód kształtuje

się tak naprawdę na niskim poziomie powodują, że istnieje duże prawdopodobieństwo, że Skarżąca będzie zmuszona korzystać z pomocy Państwa w zaspokojeniu swoich podstawowych potrzeb życiowych z uwagi na pozostawanie w niedostatku.

Ponadto, w ocenie Sądu, Zakład nie zastosował się w pełni do ocen prawnych

i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w poprzednio wydanych w sprawie ww. wyroków, którymi – jak wskazano na wstępie - był związany stosownie

do art. 153 P.p.s.a. WSA nakazał odnieść się przy ponownym rozpoznaniu sprawy

do ustalonego przez Główny Urząd Statystyczny i Instytut Pracy i Spraw Socjalnych pojęcia minimum socjalnego oraz minimum egzystencji, a także zestawić te wielkości

z dochodami gospodarstwa domowego Skarżącej.

W zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu brak jest takiego zestawienia osiąganych dochodów z kwotą minimum socjalnego i minimum egzystencji. Co prawda na str. 3 zaskarżonej decyzji organ wskazał, że ogłoszone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne w gospodarstwie pracowniczym wynosi 1.134,97 zł, a minimum egzystencji kwotę 555,02 zł, jednakże jest to niewystarczające dla uznania, że organ wykonał wskazania zawarte w wyroku WSA w Szczecinie I SA/Sz [...], tj. nie rozważył czy dochód jest wyższy od wysokości minimum socjalnego oraz czy po zestawieniu tych dochodów Strony, z wysokością jej koniecznych wydatków, istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia bez zagrożenia dla egzystencji.

Zdaniem Sądu organ w zaskarżonej decyzji w dalszym ciągu nie rozważył zatem w sposób wszechstronny możliwości uwzględnienia słusznego interesu Skarżącej, dając - jak w poprzednio wydanych decyzjach - prymat interesowi społecznemu nad interesem indywidualnym.

Wymaga podkreślenia, że rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes społeczny i słuszny interes obywatela zostały należycie wyważone i że w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Organ po raz kolejny nie dokonał wszechstronnej analizy słusznego interesu Skarżącej, w kontekście jej sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej, która to sytuacja jest wysoce niestabilna. ZUS powinien mieć na uwadze, że celem instytucji umorzenia składek osobom będącym ich płatnikami jest umożliwienie tym osobom wyjścia z życiowego impasu. Prawidłowo stosowane umorzenie należności z tytułu składek powinno mobilizować do aktywności w poszukiwaniu pracy i dawać nadzieję na powrót do samodzielnej egzystencji. Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia ww. należności jest stanowisko, zgodnie z którym składki powinny być za wszelką cenę dochodzone z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego.

Prawidłowa kontrola sądowa powinna zatem w każdym przypadku koncentrować się na sprawdzeniu, czy interes obywatela i interes publiczny były przez organ należycie rozumiane i należycie wyważone. Rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS (zob. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015 r., II GSK 1124/14). Podkreślić również należy, że instytucja umorzenia należności posiada charakter wyjątkowy, ale nie może posiadać charakteru fasadowego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2017 r., II GSK 4401/16 stwierdził, że wydawanie przez ZUS decyzji odmawiających umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne wyłącznie z uwagi na publicznoprawny i powszechny charakter tych zobowiązań, bez odniesienia się do konkretnych realiów sprawy, pozbawia taką decyzję nadanemu jej przez ustawodawcę waloru uznaniowości. Wówczas decyzja jest rozstrzygnięciem dowolnym, a nie wydanym w ramach uznania administracyjnego, które winno być poprzedzone wnikliwą analizą interesu społecznego i interesu strony, a następnie wyważeniem obu tych interesów. Nieustalenie zaś przez organ w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić

z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

W rozpoznawanej sprawie organ naruszył granice uznania administracyjnego, gdyż nie ocenił, czy Skarżąca jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie

bez niedostatku w kontekście minimum socjalnego. Tym samym naruszył przepisy prawa materialnego zawarte w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także art. 7 k.p.a. Przyjmując prymat abstrakcyjnie pojmowanego interesu publicznego naruszył również treść art. 153 P.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Rozpoznając ponownie sprawę, Zakład uwzględni ocenę wynikającą

z niniejszego wyroku. Rozważy, czy egzekwowanie należności ZUS z dochodu

i majątku Skarżącej może realnie prowadzić do popadnięcia Skarżącej w ubóstwo, powodujące konieczność korzystania z pomocy społecznej. Nadto organ w sposób wszechstronny rozważy możliwość uwzględnienia słusznego interesu Skarżącej

(art. 7 k.p.a.), mając na uwadze jej sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną. ZUS weźmie przy tym pod uwagę to, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązaną, pozbawioną możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna zarówno z interesem tego obywatela, jak i z interesem publicznym (por. wyroki NSA: z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14).

Przywołane powyżej orzeczenia sądów administracyjnych dostępne

są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.