Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 388/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2014-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 ust 1
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: par. 6 ust.  pkt 1,  par. 9 pkt 1,  par. 4 pkt 5,  par. 18 ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: art. 7, art. 77 par. 1 w zw. z art. 11, art. 107 ust .3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 września 2014 r. sprawy ze skargi J. Ż. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. na decyzję z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. na rzecz skarżącego kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Syng. akt II SA/Bd 388/14

Uzasadnienie

Po rozpatrzeniu złożonego do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej ARiMR) we W. w dniu [...] przez skarżącego J. Ż. wniosku o przyznanie renty strukturalnej, w którym ww. zadeklarował do przekazania następcy dwie działki ewid. o nr: [...] i [...], stanowiące [...] ha użytków rolnych, pozostawiając na własne potrzeby działkę ewid. nr [...] o pow. [...] wraz z siedliskiem, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W., w wyniku pozytywnej weryfikacji przedmiotowego wniosku, wydał w dniu [...] postanowienie o spełnieniu przez skarżącego warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej, a następnie w konsekwencji złożenia w ARiMR w dniu [...] zmiany do wniosku wraz z dokumentami potwierdzającymi przekazaniu przez skarżącego gospodarstwa rolnego oraz zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej (akt notarialny Rep. A nr [...] - umowa darowizny z dnia [...], mocą której skarżący przekazał J. Ż. gruntu rolne o pow. [...] ha, obejmujące działki ewid. nr: [...] i [...]), podjął w dniu [...] w oparciu o § 21 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191 ze zm., dalej powoływanego jako rozporządzenie z dnia 30 kwietnia 2004 r.) decyzję nr [...] o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej.

W dniu [...] Biuro Kontroli Wewnętrznej [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w T. przekazało do Biura Powiatowego ARiMR we W. anonimowe doniesienie dotyczące podejrzenia wystąpienia nieprawidłowości w zakresie korzystania z renty strukturalnej przez skarżącego, w którym to wskazane zostało, że skarżący posiada działkę o powierzchni [...] arów (działka nr [...]), której świadomie nie wykazał we wniosku o przyznanie renty strukturalnej.

Wobec powyższego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. postanowieniem z dnia [...] wznowił postępowanie w sprawie przyznania skarżącemu renty strukturalnej, a następnie po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, stwierdził decyzją z dnia [...] nr [....], że ww. decyzja z dnia [...] o przyznaniu renty strukturalnej została wydana z naruszeniem prawa. Podkreślając w podjętej decyzji, że dla oceny uprawnień rolnika do renty strukturalnej istotny jest stan własności istniejący w dacie przyznawania renty, organ stwierdził że przeprowadzone w sprawie postępowanie wykazało, iż w dacie przyznania renty strukturalnej skarżący był właścicielem gospodarstwa rolnego o wielkości przekraczającej [...] ha i, że tym samym w sprawie nie został spełniony warunek przekazania gospodarstwa rolnego. Wyjaśnił przy tym, iż z uwagi na upływ 5 lat od dnia doręczenia stronie decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, nie można było uchylił decyzji z dnia [....], a jedynie stwierdzić, że została ona wydana z naruszeniem prawa. Od przedmiotowej decyzji skarżący nie wniósł odwołania, co zaskutkowało jej uprawomocnieniem się.

W dniu [...] skarżący złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] o stwierdzeniu wydania decyzji z dnia [...] z naruszeniem prawa, w którym podniósł, że nigdy nie użytkował działki ewid. nr [...] i gdy tylko doszło do jej fizycznego podziału, nie czekając ani jednego dnia, przekazał ją w użytkowanie zięciowi. Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [....]. Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącego odwołania od tej decyzji, Prezes ARiMR w W. w dniu [...] wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji z dnia [...]. Na decyzję tą skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą z uwagi na uchybienie terminu da wniesienie skargi, WSA w Warszawie postanowieniem z dnia [...] odrzucił.

Następnie zawiadomieniem z dnia [...] skarżący został poinformowany o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pobieranej renty strukturalnej. W wyniku przeprowadzenia przedmiotowego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. wydał w dniu [....] decyzję nr [...] o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł.

Wskazując w uzasadnieniu decyzji, że w sprawie spełnione zostały wszystkie wymogi ustalenia w drodze decyzji na podstawie art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 ze zm., dalej powoływanej jako ustawa o ARiMR) kwoty nienależnie pobranych płatności, organ powołał się na fakt wydania w sprawie decyzji z dnia [...] stwierdzającej wydanie decyzji o przyznaniu renty strukturalnej z naruszeniem prawa oraz na dokonane w niej ustalenie, że skarżący składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej był właścicielem działki nr [...], której nie przekazał w użytkowanie rolnicze. Jednocześnie organ wskazał, że w sprawie nie zaistniały warunki do zastosowania przepisów art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.U.UE.L.2004.141.18, dalej powoływanego jako rozporządzenie nr 796/2004), w których to wymienione zostały przesłanki nie nałożenia na rolnika obowiązku zwrotu nienależnie dokonanych płatności. Odnosząc się do klauzuli dobrej wiary określonej w art. 73 ust. 5 ww. rozporządzenia organ stwierdził, że w sprawie ona nie wystąpiła, gdyż skarżący świadomie nie zgłosił organowi faktu posiadania działki nr [...], o czym świadczy w ocenie organu okoliczność, że we wniosku o przyznanie renty strukturalnej jak i w zmianie dokonanej do tego wniosku nie zadeklarował przedmiotowej działki oraz, że potwierdził własnoręcznym podpisem prawdziwość danych zawartych w obu wymienionych dokumentach, i znajomość zasad przyznawania i wypłaty renty, zobowiązując się przy tym do niezwłocznego powiadamiania ARiMR o wszelkich zmianach danych zawartych w dokumentach. Organ podkreślił, że o fakcie posiadania przez skarżącego działki nr [...] dowiedział się dopiero w dniu [...] na skutek anonimowego doniesienia. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ przedstawił szczegółowy sposób wyliczenia podlegającej zwrotowi kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz umorzenie postępowania lub ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 151 § 2 w zw. z art. 146 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania Administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej powoływanej jako kpa) poprzez uznanie, że decyzja o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa stanowi podstawę do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, gdy tymczasem decyzja o przyznaniu renty strukturalnej nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, a samo stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa nie upoważnia jego zdaniem do stwierdzenia pobierania renty strukturalnej bez ważnej podstawy prawnej. Ponadto skarżący zarzucił niezastosowanie w sprawie przepisów art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 oraz naruszenie przepisów § 6 ust. 1 pkt 1 i § 9 pkt 1 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. W tym kontekście stwierdził, że wbrew stanowisku organu działał w dobrej wierze. Stan prawny działki nr [...] o powierzchni [....] ha był bowiem nieuregulowany, a działka ta nigdy nie wchodziła w skład jego gospodarstwa rolnego. Wskazał, że występując o rentę był przekonany, że wymóg przekazania dotyczy gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego osoby ubiegającej się o rentę strukturalną. Działka nr [...] była zaś od 30 lat we władaniu osoby trzeciej (jego siostry – J. L.) i wchodziła w skład gospodarstwa przez nią prowadzonego, a odzyskał ją dopiero po wyroku Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] i po przeprowadzeniu jeszcze wielomiesięcznego postępowania egzekucyjnego. Zaznaczył, że po wyegzekwowaniu spornej działki przekazał ją od razu J. K. na podstawie pisemnej umowy dzierżawy z dnia [...]. Skarżący podkreślił, że nie taił, iż uregulował stan prawny i odzyskał działkę nr [...], dopełniając wszelkich formalności i powiadamiając o tym stosowne organy. Wskazał, że po wydzierżawieniu działki udał się do BP ARiMR we W. chcąc przedłożyć umowę dzierżawy wraz ze zmianami w ewidencji gruntów, dokumenty te jednak nie zostały przyjęte przez ówczesnego pracownika ARiMR – Z. L., który uznał je za nieistotne. Zdaniem skarżący z ww. okoliczności wynika, iż miał on uzasadnione przekonanie, iż na dzień wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej wszystkie użytki rolne wchodzące w skład jego gospodarstwa zostały przekazane. Stwierdził, że spełnił również wymóg zaprzestania działalności rolniczej, albowiem na dzień wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej zgodnie z § 9 pkt 1 ww. rozporządzenia nie miał w posiadaniu więcej niż 0,5 ha użytków rolnych. Fakt zaś, że był formalnie właścicielem działki nr [...] nie przesądza o tym, że był jej posiadaczem. Wobec tego w jego ocenie w sprawie należało uznać, że działał w dobrej wierze, w przekonaniu, że spełnił warunki do uzyskania renty strukturalnej polegające na przekazaniu wszystkich gruntów wchodzących w skład gospodarstwa oraz zaprzestawaniu działalności rolniczej.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W. z dnia [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w T. decyzją z dnia [...] nr [...] orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu podjętej decyzji organ odwoławczy powtórzył w całości stanowisko organu I instancji o zaistnieniu w sprawie wszystkich warunków do ustalenia w drodze decyzji w oparciu o art. 29 ustawa o ARiMR kwoty nienależnie pobranych płatności. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy podkreślił, że brak wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, z uwagi na upływ terminu przedawnienia, i w związku z tym wydanie decyzji stwierdzającej wydania takiej decyzji z naruszeniem prawa, stanowi w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych podstawę do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, gdyż decyzja o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa przesądza, że w danej sprawie nie zachodziły podstawy do przyznania renty strukturalnej. Ustosunkowując się do zarzutu nieprawidłowego zastosowania i zinterpretowania przepisów § 6 ust. 1 pkt 1 i § 9 pkt 1 rozporządzenia z dni 30 kwietnia 2004 organ wskazał, że zarzuty te, jako zarzuty dotyczące kwestii spełnienia warunków do przyznania renty strukturalnej, w istocie sprowadzają się do podważenia zasadności wydania w innym, odrębnym postępowaniu ostatecznej decyzji o stwierdzeniu wydania decyzji przyznającej rentę strukturalną z naruszeniem prawa oraz, że tego typu zarzuty nie rozpatruje się w niniejszym postępowaniu, którego przedmiotem jest wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności, lecz w postępowaniu w ramach którego wydana została ww. ostateczna decyzja. Co do zaś zarzutu nie uwzględnieni klauzuli dobrej wiary, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 r. organ stwierdził, że także i ten zarzut nie może być uwzględniony, gdyż zebrany w sprawie materiał dowodowy wykazał, że skarżący do [...] (postanowienie sądu z dnia [...] - sygn. akt I Ca 73/01) miał świadomość, że jest właścicielem działki nr [...], a pomimo tego w żadnym złożonym dokumencie podczas ubiegania się o przyznanie renty strukturalnej nie ujawniła faktu posiadania przedmiotowej działki. Fakt, że skarżący ubiegając się o przyznanie renty strukturalnej oświadczył, że znane są mu zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych, zdaniem organ wskazuje, że musiał on wiedzieć, iż warunek przekazania gospodarstwa rolnego uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne, z wyjątkiem powierzchni nie większej niż 0,5 ha. Skarżący mając więc wiedzę, że jest właścicielem działki nr [...], natomiast nie jest jej posiadaczem, powinien był, jak podkreślił organ, podjąć taką decyzję w zakresie pozostawienia działek o powierzchni nie większej niż 0,5 ha, aby ta powierzchnia uwzględniała [...] ha działki nr [...]. Pomimo tego nie wskazał on jednak przedmiotowej działki we wniosku o przyznanie renty strukturalnej, ani też przed wydaniem decyzji o przyznaniu renty strukturalnej nie poinformował Kierownika BP o tym fakcie. Organ zaznaczył, że skarżący składając w dniu [...] do Sądu Rejonowego we W. pismo procesowe dotyczące usunięcia braków pozwu wskazał w jego uzasadnieniu, iż cyt. "Wniosek o nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności uzasadniam tym, że opóźnienie może narazić mnie na szkodę związaną z tym, że nie mogę przekazać gospodarstwa rolnego następcy, by otrzymać emeryturę rolniczą". Powyższe zdaniem organu przeczy twierdzeniu skarżącego, iż występując o rentę strukturalną był przekonany, że przekazał wszystkie użytki rolne wchodzące w skład jego gospodarstwa. Wobec nie spełnienia obowiązku ujawnienia na etapie składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej wszystkich gruntów rolnych będących własnością wnioskodawcy, podniesiona w odwołaniu okoliczność poinformowania byłego pracownika ARiMR o wydzierżawieniu działki nr [...] pozostaje, jak stwierdził organ, bez wpływu na rozpatrzenie niniejszej sprawy.

Na powyższą decyzje skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Powtarzając w całości zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji, wraz z ich argumentacją, skarżący wniósł o uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Przedmiot kontroli sądowej stanowi decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymująca w mocy wydaną na postawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR decyzję Kierownika BP ARiMR we W. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Zgodnie ze wskazanym przepisem ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy UE lub krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z UE, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej decyzją administracyjną - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Jak wynika z literalnej treści przytoczonego przepisu, przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków pochodzących z wymienionym w tym przepisie funduszy. Ustalenie czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków publicznych może mieć miejsce zarówno w trakcie postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jak i w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie eliminacji z obrotu ostatecznych decyzji przyznających takie płatności (wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 822/11, lex nr 1217427; wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 lutego 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 1378/11, lex nr 1155290). Podkreślić należy, iż w tym drugim przypadku nie jest kontrolowana w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR zasadność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie bada się, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne, tj. czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną.

Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania wspomnianych środków ma zatem miejsce niewątpliwie wówczas, gdy: 1) środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej, 2) nastąpi ich wypłata; 3) decyzja przyznająca takie środki zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. Obowiązujące przepisy prawa normujące kwestie decyzji wydawanych w postępowaniach nadzwyczajnych, przewidują sytuacje w których nie eliminuje się dotkniętej wadami decyzji ostatecznej, lecz ogranicza się do stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku upływu okresu przedawnienia. Nie oznacza to jednak sanacji takiej decyzji. Stanowi zaś, że taka decyzja, pomimo braku możliwości jej wyeliminowania z obrotu prawnego na skutek upływu terminu przedawnienia, jest decyzją nieprawidłową i niezgodną z prawem, i w konsekwencji, że wypłacone na jej podstawie środki są nienależne, gdyż nie zaistniały podstawy prawne do ich wypłaty. Możliwe i konieczne jest więc także i w takim wypadku prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności (patrz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2011 r., syng. akt V SA/Wa 985/11, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Skoro zatem z takim przypadkiem mieliśmy do czynienia w niniejszej sprawie, jako że w dniu [...] wydana została w trybie wznowieniowym ostateczna decyzja stwierdzająca wydanie z naruszeniem prawa decyzji z dnia [...] o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej, to tym samym zaistniały wszelkie podstawy do przeprowadzenia postępowania z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w sprawie ustalania kwoty nienależnie pobranych środków publicznych, albowiem w decyzji z dnia [...] stwierdzone zostało, że skarżący pobrał rentę strukturalną nienależne, a stwierdzenie to jest prawnie skuteczne, gdyż nastąpiło decyzją mającą walor ostateczności (skarżący nie wniósł od tej decyzji odwołania i nie doprowadził do jej usunięcia w trybie nadzwyczajnym), która nie mogła wyeliminować z obrotu prawnego decyzji przyznającej rentę strukturalną jedynie z uwagi na upływ terminu przedawnienia.

Choć jak zaakcentowano to powyżej w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w sprawie ustalania kwoty nienależnie pobranych środków publicznych nie jest analizowana prawidłowość rozstrzygnięcia zawartego w decyzji podjętej w postępowaniu nadzwyczajnym, a więc nie jest kontrolowana zasadność stwierdzenia w decyzji ostatecznej, iż renta strukturalna pobrana została nienależnie (tj. że decyzja ją przyznająca dotknięta była wadą stanowiącą w tym wypadku podstawę do wznowienia postępowania oraz do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej rozstrzygniętej ostateczną decyzją o przyznaniu renty strukturalnej), co w konsekwencji w zasadzie nie pozwala na zbadanie w postępowaniu określonym w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR zarzutów skarżącego odnoszących się do nieprawidłowego zastosowania § 6 ust. 1 i § 9 w zw. z § 4 pkt 4 i 5 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r., gdyż zarzuty te w istocie sprowadzają się do podważania przez skarżącego zasadności wydania decyzji podjętej w toku postępowania wznowieniowego, na którym to etapie skarżący mógł skutecznie kwestionować prawidłowość stosowania ww. przepisów rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r., to jednak w postępowaniu, o którym mowa wart. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR obowiązkiem organu jest nie tylko ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, ale również dokonanie oceny sprawy z punktu widzenia regulacji prawnych zwalniających skarżącego z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Takie regulacje przewidziane zostały w art. 73 rozporządzenia nr 796/2004, mającego w świetle art. 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.Urz.L.2009.316.65) zastosowanie w sprawie. Stosownie do dyspozycji art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. W związku z tym, iż ustalony w sprawie stan faktyczny nie pozwala przyjąć, by płatność przekazana na rachunek bankowy skarżącego wynikała z pomyłki organu wydającego pozytywną dla skarżącego decyzję o płatnościach, jako że organ dopiero po wydaniu decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, na skutek anonimowego zawiadomienia, które wpłynęło do organu w dniu [....], dowiedział się o istnieniu działki nr [...], stanowiącej własność skarżącego, przepis ten nie mógł znaleźć zastosowania w sprawie. Obowiązek zwrotu nie ma zastosowania także w sytuacji objętej hipotezą art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, a więc jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat; jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, wskazany okres jest ograniczony do czterech lat. Takie sformułowanie art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 oznacza, że obowiązek zwrotu nienależnych płatności został ograniczony w czasie, którego długość uzależniona została od dobrej oraz złej wiary beneficjenta. Wobec tego, że w sprawie wypłata płatności z tytułu renty strukturalnej miała miejsce od [...], a decyzja stwierdzająca wydanie decyzji o przyznaniu renty strukturalnej z naruszeniem prawa została doręczona skarżącemu w dniu [...], a więc pomiędzy datą płatności a pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze płatności nie miął okres 10 lat, lecz upłynął okres 4 lat, w sprawie istotne znaczenie miało ustalenie i rozważenie okoliczności dotyczących dobrej wiary skarżącego, w szczególności tych powoływanych przez samego skarżącego. W ocenie Sądu organy obu instancji tych okoliczności jednak prawidłowo nie rozpatrzyły, co spowodowało, że wydały decyzje bez zgodnego z prawem rozpatrzenia wskazanej przesłanki niwelującej obowiązek zwrotu płatności, a odwołującej się do klauzuli dobrej wiary. Co istotne, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, właśnie w ramach tej przesłanki z art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. należało wziąć pod uwagę ww. przepisy rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r., na które to powołał się skarżący, tj. § 6 ust. 1 i § 9 w zw. z § 4 pkt 4 i 5 tegoż rozporządzenia.

Pojęcie dobrej wiary do którego odwołuje się art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, a które nie zostało w tym akcie zdefiniowane, stanowi tzw. klauzulę generalną w prawie, której istota wyraża się w możliwość uwzględnienia w ocenie sprawy różnych okoliczności faktycznych właściwych jedynie dla tej sprawy. To, czy w określonej sytuacji występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu mniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara zatem występuje gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11).

Dokonując oceny sprawy w świetle wskazanego rozumienia pojęcia dobrej wiary, o którym mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004 stwierdzić należy, że organy obu instancji dokonały błędnej jego wykładni, gdyż nie uwzględniły wszystkich okoliczności faktycznych sprawy dotyczących świadomości, przekonania skarżącego, iż działał w sprawie zgodnie z prawem, a mających zdaniem Sądu wpływ na kwalifikację jego błędu jako usprawiedliwionego. Z akt sprawy wynika, że skarżący konsekwentnie w toku postępowania wskazywał na okoliczności świadczące, iż nie miał on świadomości, że w spawie o przyznanie renty strukturalnej istotny jest nie stan posiadania, lecz stan własności istniejący w dacie przekazania gospodarstwa rolnego, jak zostało to przesądzone w ostatecznej decyzji z dnia [...] stwierdzającej wydanie decyzji z dnia [...] o przyznaniu renty strukturalnej z naruszeniem prawa. Podnosił on bowiem niezmiennie, że działał w przekonaniu, iż wymóg przekazania z § 4 pkt 4 w zw. z § 9 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. dotyczy jedynie gruntów "wchodzących w skład gospodarstwa rolnego" osoby ubiegającej się o rentę strukturalną, a skoro sporna działka nr [...] w skład jego gospodarstwa nie wchodziła, gdyż była we władaniu osoby trzeciej (jego siostry) i wchodziła w skład prowadzonego przez nią gospodarstwa rolnego, i skoro odzyskał ją dopiero na skutek wyroku Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] (a więc po otrzymaniu renty strukturalnej), prowadząc jeszcze przez wiele miesięcy postępowanie egzekucyjnego, po którego zakończeniu niezwłocznie przekazał sporną działkę zięciowi w ramach umowy dzierżawy (o czym poinformował ARiMR), to tym samym sądził on, że na dzień wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej wszystkie użytki rolne wchodzące w skład jego gospodarstwa rolnego zostały przekazane. Wskazywał także permanentnie, iż był pewien, że spełnił on również wymóg zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, gdyż na dzień przyznania mu renty strukturalnej nie miał "w posiadaniu" działki nr [...], lecz był jedynie jej właścicielem, niewaładającym nią fizycznie, a więc nie miał w posiadaniu więcej niż 0,5 h użytków rolnych. Istotne w sprawie jest, że ww. okoliczności przytaczane przez skarżącego zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i sądowoadministracyjnego, znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym (dowód: testament z dnia [...] - k. 22 akt administracyjnych, zawiadomienie Sądu Rejonowego we W., Wydział VI Ksiąg Wieczystych z dnia [....] o treści księgi wieczystej KW [...] - k. 21 akt administracyjnych, pismo procesowe powoda (skarżącego) z dnia [...] do Sądu Rejonowego we W. o zobowiązanie J. L. do wydania działki nr [...] i nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności - k. 23 akt administracyjnych, wyrok Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] nakazujący J. L. wydania powodowi (skarżącemu) działki nr [...] wraz z odmową nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności - k. 65 akt administracyjnych, skierowane do J. L. wezwanie Komornika Sądowego Rewiru V przy Sądzie Rejonowym we W. z dnia [...] do dobrowolnego wykonania tytułu wykonawczego i wydania powodowi (skarżącemu) działki nr [...] - k. 63 akt administracyjnych, umowa dzierżawy działki nr [...] z dnia [...] zawarta pomiędzy skarżącym a J. K. - k. 66 akt administracyjnych, zawiadomienie Starostwa Powiatowego we W. z dnia [...] o zmianie w danych ewidencji gruntów i budynków w zakresie ujawnienia w umowy dzierżawy działki nr [...] z dnia [...] - k. 46 akt administracyjnych). Ocena powyższych okoliczności faktycznych w kontekście dobrej wiary skarżącego wymaga, jak zaznaczono to wcześniej, odniesienia ich do ww. przepisów rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. rentę strukturalną przyznaje się producentowi będącemu osobą fizyczną (rolnikowi) prowadzącemu na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium RP, który m.in. zgodnie z § 4 pkt 4 przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha oraz stosownie do § 4 pkt 5 zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Z § 6 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia wynika, że warunek przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 4, uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1. Warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, o którym mowa w § 4 pkt 5, określa natomiast § 9 ww. rozporządzenia, stanowiąc że jest on spełniony, jeżeli łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspakajaniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających w nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Na tle przytoczonych regulacji w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowane zostało stanowisko w ramach, którego wskazuje się, że skoro w § 6 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia mówi się o użytkach rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego stanowiącego przedmiot przekazania, a gospodarstwo rolne stanowi pewną zorganizowaną całość gospodarczą, i skoro w § 9 pkt 1 ww. rozporządzenia prawodawca posłużył się pojęciem ,,posiadania’’ związanego z prowadzeniem działalności rolniczej, a nie ,,własności’’, to tym samym w przypadku wsparcia w postaci renty strukturalnej decydujące znaczenie ma kwestia faktycznego władztwa nad gruntami rolnymi, które nie w każdym przypadku wykonywane jest przez właściciela, wobec czego fakt pozostawania właścicielem (współwłaścicielem) użytków rolnych nie ma znaczenia dla wymogów przyznania renty strukturalnej (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt II GSK 435/08, lex nr 5261199; z dnia 13 listopada 2009 r., sygn. akt II GSK 627/08,l ex nr 526044; z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 765/08, lex nr 517035; z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 294/09, lex nr 596726). Podstawowym bowiem celem przepisów regulujących renty strukturalne jest doprowadzenie do przekazania gospodarstw rolnych młodszym rolnikom dla poprawy rentowności przekazywanych gospodarstw rolnych. W przepisach unijnych oraz w przepisach krajowych brak jest zaś konstrukcji prawnych, które zmierzałyby do generalnego uregulowania tytułów własności wszystkich gruntów rolnych. Kwestia ta ma więc znaczenie drugorzędne (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 519/08, dostępny na stornie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Skoro zatem w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany był pogląd o braku rozstrzygającego znaczenia stanu własności dla przesłanek nabycia prawa do renty strukturalnej, i skoro stan ten jest również obojętny z punktu widzenia realizacji wskazanych wyżej celów renty strukturalnej, to tym samym skarżący mógł pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że fakt bycia właścicielem nabytego w drodze spadku gruntu rolnego, którym nie władał i na którym nie prowadził na własny rachunek działalności rolniczej, nie ma wpływu na jego uprawnienie do otrzymania renty strukturalnej, zwłaszcza że okoliczności faktyczne sprawy, potwierdzone zgromadzonym w aktach sprawy materiałem dowodowym jednoznacznie wskazują, że działką nr [...] władała jego siostra J. L., z którą skarżący pozostawał w sporze prawnym o prawo do tej działki, nie mając do niej dostępu, aż do faktycznego odzyskania jej po wyroku Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] w następstwie przeprowadzenia wielomiesięcznego postępowania egzekucyjnego. Ww. przekonanie skarżącego potwierdza także przywołane przez organ II instancji pismo procesowe skarżącego złożone do Sądu Rejonowego we W. w dniu [...], w którym skarżący uzasadnił wniosek o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności, koniecznością przekazania gospodarstwa rolnego następcy, celem otrzymania emerytury rolniczej. Wbrew stanowisku organu treść tego pisma nie tyle przeczy twierdzeniu skarżącego, iż występując o rentę strukturalną był on przekonany, że przekazał wszystkie użytki rolne wchodzące w skład jego gospodarstwa, co dowodzi, iż był on przeświadczony, że koniecznym warunkiem otrzymania renty strukturalnej jest przekazanie "posiadanych" gruntów rolnych. Skoro bowiem podejmowane przez niego działania prawne zmierzały do fizycznego odzyskania działki, a skarżący motywował je konicznością otrzymania renty, to tym samym wskazuje to na mniemanie skarżącego o istotnym znaczenia stanu posiadania, a nie własności, dla przesłanek nabycia prawa do renty strukturalnej. Należy mieć również na uwadze, że wyrażonymi "wprost" w rozporządzeniu z dnia 30 kwietnia 2004 r. przesłankami negatywnymi uniemożliwiającymi przyznanie renty strukturalnej są dwie okoliczności, tj.: "posiadanie" przez uprawnionego do renty strukturalnej gruntów rolnych (użytków rolnych) o powierzchni przekraczającej 0,5 hektara oraz prowadzenie na nich działalności rolniczej innej niż ta, o której mowa w § 9 pkt. 1 rozporządzenia, a więc komercyjnej działalności rolniczej. Posiadanie jest stanem faktycznym, którego podstawowym elementem jest faktyczne władztwo nad rzeczą. Jeżeli więc rolnik ubiegając się o rentę strukturalną nie posiadał w tym znaczeniu gruntu rolnego, to tym samym trudno zarzucić mu, że nie stwierdził on, iż grunt ten stanowi element składowy jego gospodarstwa rolnego, będącego zorganizowaną całością gospodarczą, i że może on prowadzić na nim na własny rachunek działalność rolniczą, zwłaszcza komercyjną. Co istotne ustawodawca posłużył się pojęciem posiadania nie tylko w przypadku zdefiniowania warunku zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, o którym mowa w § 9 pkt 1 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r., ale także w § 18 ust. 5 pkt 1 tegoż rozporządzenia. Z treści § 18 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia wynika, że do wniosku o przyznanie renty strukturalnej należy dołączyć dokumenty potwierdzające łączną powierzchnię i stan prawny "posiadanego" gospodarstwa rolnego oraz zmiany, jakim podlegała powierzchnia i stan prawny tego gospodarstwa w ostatnich 5 latach przed złożeniem wniosku. Również złożony przez skarżącego w dniu [...] formularz wniosku o przyznanie renty strukturalnej posługuje się w tabeli B pojęciem posiadania, wymagając złożenia przez rolnika: Oświadczenia o posiadanych i zadeklarowanych do przekazania. Także jednak i te okoliczności orzekające organy zupełnie zignorowały przy ocenie przesłanki z art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. Tymczasem mogły one utwierdzać w przekonaniu skarżącego, iż w sprawie o przyznanie renty strukturalnej istotny jest stan posiadania, a nie własności, i że w związku z tym działa on zgodnie prawem. W takim zaś wypadku, powoływany przez organy obu instancji, fakt podpisania przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie renty strukturalnej i o jego zmianie, mógł wcale nie oznaczać, iż świadomie naruszył on warunki przyznania przedmiotowego świadczenia, skoro dokumenty te posługują się pojęciem posiadania.

Biorąc więc pod uwagę wszystkie poczynione przez Sąd uwagi, należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy nie rozważyły w sposób prawidłowy wszystkich okoliczności sprawy, mogących mieć istotny wpływ na ocenę dobrej wiary skarżącego. To czy w tym konkretnym wypadku skarżący działał w usprawiedliwionym przekonaniu, iż nie łamie prawa, wymagało i w dalszym ciągu wymaga dokładanego wyjaśnienia, zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 11 i art. 107 ust. 3 kpa, wszystkich wskazanych przez Sąd okoliczności, mogących mieć istotne znacznie z punktu widzenia klauzuli dobrej wiary. Rolą organów w ponownie prowadzonym postępowaniu będzie również ustosunkowanie się do kwestii zmiany stanu posiadania skarżącego w toku pobierania renty strukturalnej, w związku z uzyskaniem - po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego - faktycznego władztwa nad sporną działką, i wpływu tej okoliczności zarówno na przesłanki prawa do renty strukturalnej, jak i zwłaszcza na przesłankę wykluczającą obowiązek zwrotu płatności z art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 w postaci dobrej wiary skarżącego.

W tym stanie rzeczy uznając, że organy obu instancji nie wyjaśniły w sposób prawidłowo wszystkich okoliczności dotyczących dobrej wiary skarżącego oraz nie zawarły w uzasadnieniu podjętych rozstrzygnięć jasnych, niebudzących wątpliwości i logicznych argumentów świadczących o zasadności przejętego przez nie stanowiska, iż skarżący nie działał w dobrej wierze, czym naruszyły przepisy art. art. 7, art. 77 § 1, art. 11 i art. 107 ust. 3 kpa w zw. z art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 , Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa), orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 ppsa, zaś o kosztach postępowania na podstawie art. 200 i 205 § 2 i 3 ppsa. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z motywów uzasadnienia wyroku.