Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1101/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3 a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Dorota Kozłowska, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2019 r. sprawy ze skargi F. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] (znak sprawy [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm., dalej: u.s.u.s.) po rozpatrzeniu wniosku F. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano, że F. G. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) w piśmie z dnia 5 maja 2015 r. wniósł o umorzenie całości zadłużenia wobec ZUS. Organ I instancji w decyzji z dnia [...], nr [...] odmówił uwzględnienia tego wniosku. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy (obejmujący wniosek z dnia 5 maja 2015 r., oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, oświadczenie o nieotrzymaniu pomocy publicznej, formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis; zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za lata 2012 – 2014 oraz dane i fakty znane z urzędu) nie stwierdził bowiem zaistnienia żadnej z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., jak i przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Uznał, że sytuacja materialna strony w świetle uzyskiwania niskich dochodów, które po części wynikają z wysokich kosztów prowadzenia działalności gospodarczej jest trudna, niemniej jednak nie można całkowicie wykluczyć możliwości jej poprawy. Wskazał także, iż nie bez znaczenia pozostaje fakt, że gospodarstwo domowe wnioskującego nie korzysta z pomocy społecznej i nie nastąpiła konieczność interwencji socjalnej.

Decyzja organu I instancji z dnia [...] została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] nr [...]. Wyrokiem z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 762/16 decyzja ta została uchylona, wobec czego dokonano ponownej analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wysokości jego zadłużenia.

W tym zakresie ustalono, że zgodnie z aktualnym rozliczeniem, po uwzględnieniu składek przedawnionych zadłużenie strony wobec ZUS wynosi odpowiednio:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: od 08/2012 r. do 10/2016 r. – 40.491,51 zł, w tym składki - 34.006,21 zł, odsetki – 4.597 zł, koszty egzekucyjne -1888,30 zł,

b) ubezpieczenia zdrowotne - za okres: od 10/2012 r. do 11/2014 r., od 01/2018 r. do 03/2018 r. - 9.619,51 zł, w tym składki: 7.755,31 zł, odsetki – 1441 zł, koszty egzekucyjne – 423,20 zł

Dalej organ odwoławczy zacytował treść art. 32 u.s.u.s., a następnie wyjaśnił, że ZUS nie jest zobligowany do umorzenia należności. Ustalenie, że istnieją przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny do rozważenia takiej możliwości, nie zobowiązuje Zakładu do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony. Umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację z całości lub części należności, dlatego uzasadnieniem umorzenia mogą być jedynie wyjątkowe okoliczności, takie, na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, jak np. spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny lub powodujące znaczne obniżenie zdolności płatniczej.

W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji podano, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek stanowią zamknięty katalog określony w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia zaległości.

W rozpatrywanej sprawie zastosowanie mają okoliczności wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6; to jest, gdy:

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W powyższym zakresie ustalono, że do dnia 29 sierpnia 2017 r. nie prowadzono w stosunku do majątku strony postępowania egzekucyjnego. Postępowanie takie zostało wdrożone w dniu [...], a w okresie od 13 października 2017 r. do 18 lipca 2018 r. wyegzekwowano łącznie kwotę 1564,56 zł, dokonując m.in. zajęcia wierzytelności z tytułu wynagrodzenia w A Sp. z o.o. oraz zajęcia rachunku bankowego. Wobec skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego za niemożliwe uznano umorzenie należności w oparciu o przepisy art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku całkowitej nieściągalności. Przesłanki umarzania, o których mowa w powołanym uprzednio przepisie precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany (ubezpieczony będący równocześnie płatnikiem składek) wykaże, że: - - ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny,

- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

- w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym kontekście wskazano, że wnioskodawca nie powoływał się na straty materialne poniesione w wyniku klęski żywiołowej ani też na sytuację zdrowotną i nie przedstawił żadnej dokumentacji w tym zakresie, wobec czego te przesłanki nie zostały spełnione.

Odnosząc się natomiast do sytuacji finansowej wnioskodawcy wskazano, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, iż nastąpiły nowe okoliczności, które mają wpływ na wysokość uzyskiwanych dochodów. Od dnia [...] strona prowadzi działalność gospodarczą jako agent ubezpieczeniowy. Za lata: 2012, 2013 i 2014 wnioskodawca wykazał przychód (dochód) w wysokości odpowiednio: w 2012 r. - 18,459,20 zł (2,726,12 zł), w 2013 r. - 20.013,53 zł (2.415,14 zł) oraz w 2014 r. -19.625,86 zł (4.310,95 zł).

Niskie dochody z tej działalności po części wynikają z wysokich kosztów jej prowadzenia. Ponadto – jak ustalono w oparciu o dane potwierdzone przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. - dochody strony za kolejne lata wynosiły: w 2015 r. - 8 582,26 zł, w 2016 r. - 17 809,85 zł, a w 2017 r. - 38 254,60 zł. Wnioskodawca w wyniku wytrwałego i skutecznego poszukiwania pracy z dniem [...] podjął dodatkowe zatrudnienie na podstawie umowy o pracę w firmie A Sp. z o.o., z podstawą wynagrodzenia w kwocie ok. 2300 zł - 2400 zł brutto. Nadto strona wskazała, że uzyskuje dochód z prac dorywczych w wysokości 50 zł miesięcznie oraz z produkcji rolnej w kwocie 100 zł miesięcznie. Wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i ponosi koszty związane z utrzymaniem: czynsz, energia, gaz - 167 zł, żywność i artykuły gospodarstwa domowego – 70 zł, koszty związane z leczeniem - 20 zł, inne - 60 zł. Posiada samochód osobowy Fiat Brava (rocznik 2000, o relatywnie niskiej wartości około 3000 zł), który jednak nie może stanowić zabezpieczenia majątkowego oraz inne składniki mienia ruchomego (komputer [...] o wartości 200 zł i drukarka [...] o wartości 50 zł), które, podobnie jak samochód, są niezbędne w pracy zarobkowej.

Wobec powyższego organ uznał sytuację finansową strony za trudną, niemniej jako realną ocenił możliwość uzyskania wyższych dochodów z aktywnie prowadzonej działalności, co w ostatnim roku udało się zauważyć. Nastąpiło bowiem zwiększenie dochodów w 2017 r. w stosunku do 2016 r. o kwotę 20 444,75 zł. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że jednorazowe uiszczenie zaległości pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w rozumieniu przepisów § 3 ust. 1 pkt 1 wspomnianego rozporządzenia. Strona może jednak wystąpić z wnioskiem o rozłożenie należności na raty, co ułatwiłoby spłatę zadłużenia w dłuższej perspektywie czasowej, zważywszy, że zaprzestano by naliczać odsetki, zaniechano przymusowego dochodzenia należności, która spłacana byłaby na warunkach uwzględniających aktualną sytuację materialną dłużnika.

W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...].

W uzasadnieniu skargi zarzucił, że organ naruszył art. 7 k.p.a., art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz art. 8, art. 35 § 1 i w szczególności § 3 i art. 77 § 1 k.p.a. Dalej skarżący podał, że w lutym 2011 r., w wieku [...] lat, po 2-letnim okresie pozostawania bezrobotnym i utracie prawa do zasiłku, nie mając widoków na zatrudnienie (syndrom grupy"..55+") zarejestrował działalność gospodarczą jako agent ubezpieczeniowy. Niestety nie było sposobne uzyskiwać dochodów na wystarczającym poziomie i od marca 2012 r. skarżący nie był w stanie opłacić składek ZUS. W tym czasie nadal intensywnie poszukiwał nowych klientów do ubezpieczenia i nie zaprzestawał poszukiwać stałej pracy etatowej. Sytuacja ta poprawiła się dopiero pod koniec 2016 r., kiedy zdołał zatrudnić się na etat w nowo uruchamianym zakładzie A (A) w G.. Rozwiązanie tego stosunku pracy nastąpiło jednak w dniu [...], po półtoramiesięcznym okresie chorobowego.

Następnie skarżący opisał przebieg postępowania zainicjowanego wnioskiem z dnia 5 maja 2015 r. o umorzenie zaległości wobec ZUS, akcentując w szczególności, iż ZUS uznaje trudną sytuację materialną skarżącego, jednakże stwierdzając, iż strona nie korzysta z pomocy społecznej, nie jest pogorzelcem, powodzianinem ani osobą obłożnie chorą, dostrzega możliwość spłaty zadłużenia. Dalej skarżący zwrócił uwagę, że uzasadnienie wyroku WSA w Gliwicach z dnia 18 października 2016 r. doręczono mu w grudniu 2016 r., a pierwsze pismo z ZUS, t.j. wezwanie do uzupełnienia dokumentacji umożliwiającej ponowne rozpoznanie sytuacji otrzymał dopiero w dniu 13 grudnia 2017 r., wobec czego naruszono jego prawo do rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 i § 3 k.p.a.). Natomiast już wcześniej, w sierpniu 2017 r., zanim ZUS zajął się wykonaniem wyroku, w zakresie ponownego rozpatrzenia sprawy, dokonano zajęcia rachunku bankowego strony oraz wynagrodzenia za pracę. W ten sposób naruszono art. 7, bowiem organ na wniosek strony nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy; lecz przed ich rozpatrzeniem nałożył na stronę obowiązek - art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. Decyzję w sprawie skarżący otrzymał jeszcze później, t.j. w sierpniu 2018 r.

W dalszych wywodach skargi skarżący zakwestionował twierdzenie organu, że pomimo pouczenia o prawie czynnego udziału w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, nie skorzystał z tego prawa. Na str. 4 - 5 skargi wymienił wszystkie przedłożone organowi dokumenty, a następnie opisał swoje osobiste kontakty z organem, podając m.in., że w dniu 31 stycznia 2018 r. złożył kolejne "oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym", a jego ostatnia wizyta w ZUS miała miejsce w dniu 14 września 2018 r.

Następnie skarżący wskazał, że ZUS przeliczając na nowo zobowiązania strony z tytułu zaległych składek nie wykazał już składek na Fundusz Pracy za okres od 08/2012 do 11/2014. Podniósł, że w świetle przywołanych ustawowych definicji pracodawcy, nigdy nie posiadał takiego statusu (nie zatrudniał żadnego pracownika), a nadto 60 lat ukończył w [...] r., wobec czego był w tym względzie wprowadzany w błąd przez pracowników ZUS, którzy bezpodstawnie narzucili mu obowiązek płacenia składek. Składki na F.P. (F.G.Ś.P.) opłacał do lutego 2012 r. oraz za okres od grudnia 2014 r. do października 2016 r. (kserokopie przelewów załączono do skargi). Pozycję tę należy zatem skorygować, raz jako, że nie była zaległością, a drugi raz jako nadpłatę (w kwocie 1.349,57 zł) za okres wpływu składki.

Dalej skarżący zauważył, że ZUS, przeliczając na nowo jego zobowiązanie z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, podał, że dotyczy ono okresu od 10/2012 do 11/2014 i od 01/2018 do 03/2018 i wynosi 9.619,51 zł, tymczasem skarżący składki na ubezpieczenie zdrowotne za 2018 r. opłaca na bieżąco, więc nie ma za ten okres zaległości.

W dalszych wywodach skargi odniesiono się do twierdzenia ZUS, że o skuteczności postępowania egzekucyjnego świadczy wyegzekwowanie kwoty 1564,56 zł, ściągniętej od skarżącego w okresie od października 2017 r. do lipca 2018 r. W tym zakresie strona wskazała, że aktualnie łączna kwota zaległości wraz z odsetkami wynosi 50.111,02 zł, a na dzień 5 maja 2015 r. wynosiła - 43.291,95 zł, z czego wynika wzrost zadłużenia na kwotę 6.819,07 zł, podczas, gdy w tym samym czasie skutecznie wyegzekwowano - 1.564,56 zł. Zaległość ściągana w takim tempie zostałaby spłacona po ok. 30 latach, o ile zamrożono by odsetki i koszty egzekucji. Argument o potencjalnej możliwości odzyskania zaległych składek jest zatem absurdalny, tym bardziej, że prowadziłoby to do znaczącego obniżenia możliwości zaspokajania codziennych potrzeb życiowych, co w dłuższym okresie czasu byłoby niewątpliwie uciążliwością niewspółmierną w stosunku do comiesięcznie uzyskiwanych przez ZUS wpływów.

Dalej skarżący podniósł, że w piśmie nr [...] ZUS wyliczył zaległości na kwotę 50.111,02 zł, a zajęcia rachunku bankowego dokonał na kwotę 55.523,18 zł, co oznacza niewytłumaczoną rozbieżność na kwotę 5.412.16 zł.

Kwestionując uzasadnianie zaskarżonej decyzji okolicznościami zaistniałymi w 2017 r. i w 2018 r., a więc po wydaniu wyroku, skarżący podniósł, że "nie ma tu koherencji czasowej".

Odnosząc się do podawanych przez ZUS kwot wynagrodzenia uzyskiwanego w A Sp. z o.o. z tytułu umowy o pracę (2300 – 2400 zł brutto), skarżący podniósł, że z tytułu umowy o pracę u tego pracodawcy nigdy me przekroczył kwoty 2200 zł brutto, a netto wynagrodzenie było w granicach 1500,-zl (+/- 60 zł) i nie było potrąceń w rodzaju: zaliczki, pożyczki, alimenty itp. Podkreślił przy tym, że różnica 900 zł w dochodach (2400 zł a 1500 zł), przy tak niskich zarobkach, jest bardzo znaczącą kwotą. Nadto, prognozy dotyczące przyszłych dochodów skarżącego nie uwzględniają faktu, że skarżący w maju 2018 r. ukończył [...] lat, w sierpniu 2018 r. przeszedł operację [...], która na skutek powikłań, skutkowała jego półtoramiesięczną absencją chorobową, wobec czego pracodawca "zasugerował" mu emeryturę, na którą przejdzie od dnia [...]. Od października 2018 r. dochody strony znacząco się zatem obniżą, nie wiadomo także jak długo będzie w stanie "dorabiać" na sprzedaży polis.

W dalszych wywodach skargi strona, podzielając stanowisko organu, że nie jest w stanie jednorazowo spłacić zadłużenia, zakwestionowała twierdzenie, że rozłożenie zadłużenia na raty byłoby dla niej korzystne, wskazując na skutki nieterminowego uiszczenia raty, określone w art. 29 ust 3 u.s.u.s. Skarżący wskazał, że "rozwiązania takiego nie wykluczam jednak do zastosowania, pod warunkiem zakończenia sporu obejmującego procesowane lata 2012-2015 poprzez wydanie decyzji z zastosowaniem art. 28 ust 3a Ustawy" i w tym kontekście, mając na uwadze art. 13 k.p.a. wniósł o ustanowienie przez Sąd mediatora, który by w ten sposób poprowadził sprawę.

Dalej skarżący podniósł, że w wyroku Sąd zobowiązał organ do "wolnej, ale nie dowolnej" oceny jego sytuacji, a zasada, że ZUS "może ale nie musi"' nie oznacza: "jak mu się zechce".

Skarżący oświadczył także, iż od 1978 r. do 2012 r. regularnie opłacał składki, a obecnie od listopada 2014 r. na bieżąco uiszcza składkę na ubezpieczenie zdrowotne, nadto od listopada 2016 r. należne składki odprowadza także jego pracodawca.

Podniósł również, że wniosek organu, że skoro nie korzysta z opieki socjalnej, to nie wykazuje przesłanek warunkujących umorzenie zaległości jest sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego. Korzystanie z takiej pomocy podniosłoby bowiem dochód strony, a nadto zobowiązywało skarżącego do wyrejestrowania działalności gospodarczej, generując kolejnego bezrobotnego.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 6 lutego 2019 r. skarżący wnosił i wywodził jak w skardze. Wskazał, że organ był zobowiązany umorzyć zaległości, kiedy dochody skarżącego były znikome i nie był wówczas w stanie uiszczać składek na rzecz ZUS. Wytknął długotrwałość procedowania w niniejszej sprawie i podał, że aktualnie otrzymuje emeryturę w wysokości 2.400 zł., która jest objęta egzekucją. Oświadczył także, że z nadpłaconej emerytury pobrano mu znaczną kwotę zaległości. Zwrócił również uwagę, że z wynagrodzenia za pracę wyegzekwowano już 2.591 zł., a pomimo to zaległość wciąż rośnie. Odwołał się do danych dotyczących minimum socjalnego i podniósł, że nie zostały one w niniejszej sprawie uwzględnione. Wniósł o wstrzymanie przez Sąd postępowania egzekucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) podlegała decyzja organu odwoławczego z dnia [...], którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji o odmowie umorzenia zaległości skarżącego wobec ZUS.

Kontrolę tę rozpocząć należy od wskazania, że na mocy art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Podkreślenia wymaga, że – jak wskazano m.in. w wyroku NSA z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 723/16 (wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) - w przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego rozstrzygnięcia zapadłego w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku kasacyjnego i wyrażenia w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowowydanego rozstrzygnięcia. W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych przez organ oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. uchybień procesowych (por. m.in. wyrok NSA dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 398/16).

Poprzednia decyzja ZUS z dnia [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie z dnia [...] została uchylona wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 762/16, który zobowiązał organ do ponownej analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy, szczególnie pod kątem przesłanek umorzenia zaległości nie uznanych za całkowicie nieściągalne, z uwzględnieniem wieku strony, jej aktualnych dochodów i przyszłych perspektyw. Zalecenia te zostały wykonane.

Ustalenia dotyczące stanu zaległości skarżącego wobec ZUS na dzień 2 sierpnia 2018 r. wykazały, że po uwzględnieniu składek przedawnionych zadłużenie strony obejmuje składki na ubezpieczenie społeczne za okres od 08/2012 r. do 10/2016 r. w łącznej kwocie 40.491,51 zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 10/2012 r. do 11/2014 r. oraz od 01/2018 r. do 03/2018 r. w łącznej kwocie 9.619,51 zł.

Organ II instancji, zgodnie z zaleceniem Sądu, dokonał także ponownej oceny sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, uwzględniając dane aktualne w dacie orzekania, o czym jeszcze będzie mowa.

Wniosek skarżącego inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., a także w kontekście art. 28 ust. 3 a tej ustawy oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Decyzje w przedmiocie udzielania ulg w spłacie zaległości wobec ZUS wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami.

Specyfika orzekania w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS opartego o uznanie, które – co wymaga podkreślenia – nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających określonym przez prawodawcę przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nawet przy ich ustaleniu - determinuje zakres sądowej kontroli takich rozstrzygnięć. Ocenie sądu w pierwszej kolejności podlega poprawność postępowania dowodowego i wyciągniętych zeń wniosków co do tego, czy dany stan faktyczny wypełnia określone enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności. W razie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia kontrola Sądu odnosi się także do określonych przez prawodawcę kryteriów umorzenia zaległości, które nie są całkowicie nieściągalne.

W ocenie Sądu organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi, a sąd powyższe ustalenia zaakceptował.

Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stanowi je m.in. stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5), a także stan, w którym oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6).

Stany faktyczne uzasadniające umorzenie należności, mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, wskazane są przykładowo w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Bezsporne jest, że w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki umorzenia składek wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co organ jednoznacznie uzasadnił. Podkreślić w tym miejscu należy, że organ zobowiązany był dokonać tej oceny w oparciu o sytuację strony aktualną w dacie orzekania i do tej sytuacji skarżącego - co wymaga zaakcentowania - Sąd odnosi się w niniejszych rozważaniach. Ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia muszą bowiem odnosić się do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 833/15). Nadto, jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie, w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega bowiem wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia (por. m.in. wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 1083/16). W niniejszej sprawie nie ma zatem zasadniczego znaczenia wskazywana w skardze okoliczność, że ze względu na niskie dochody uzyskiwane z prowadzenia działalności gospodarczej skarżący nie był w stanie na bieżąco opłacać należności na rzecz ZUS, wobec czego powstały zaległości, których umorzenia się domaga. Nie jest również istotne to, że w okresie, kiedy skarżący złożył wniosek inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie, nie był jeszcze zatrudniony na umowę o pracę i osiągane wówczas znacząco niższe dochody należało właściwie ocenić w kontekście przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Podobnie, dla oceny legalności zaskarżonej decyzji, nie ma znaczenia to, że aktualnie skarżący jest już na emeryturze.

Skoro zatem skarżący uzyskiwał comiesięczne wynagrodzenie za pracę oraz dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, to całkowita nieściągalność zaległości nie mogła być stwierdzona. Zasadnie również uznano, że stopniowe spłacanie należności nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zważyć bowiem należy, że skarżący, nie mając nikogo na utrzymaniu, uzyskiwał wówczas regularne dochody z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę, dodatkowe dochody z kontynuowanej działalności gospodarczej, nie wykazywał żadnych zaległości w płatnościach związanych z codzienną egzystencją i prowadzeniem gospodarstwa domowego. Postępowanie egzekucyjne wdrożone w sierpniu 2017 r. jest w toku i prowadzi do stopniowego spłacania należności, wobec czego stwierdzenie niemożności spłaty zadłużenia w niewielkich ratach byłoby aktualnie (tj., jak już podkreślano, w dacie orzekania przez organ odwoławczy) nieuprawnione.

Rozłożenie zaległości na raty, w razie stosownego wniosku strony, pozwoliłoby spłacać ją w ratach dostosowanych do możliwości płatniczych dłużnika oraz uniknąć kosztów egzekucyjnych, a także skutkowałoby zaprzestaniem naliczania odsetek, które dotychczas generują akcentowany w skardze wzrost wartości zadłużenia.

Poruszana w skardze kwestia zapewnienia skarżącemu dogodnego układu ratalnego, w czym miałby być pomocny profesjonalny mediator, wykracza poza granice niniejszej sprawy, w której kontrolowana jest wyłącznie odmowa umorzenia zaległości skarżącego. W przedmiotowej sprawie nie jest także badana sprawność postępowania organu odwoławczego po wyroku z dnia 18 października 2016 r.

Podobnie, w niniejszej sprawie Sąd nie ma kompetencji do kontroli prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, w tym orzekania w przedmiocie jego wstrzymania, czego skarżący domagał się na rozprawie. Jedynie na marginesie wskazać warto, że złożenie wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie zaległości pieniężnej nie wpływa w żaden sposób na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Dopiero udzielenie ulgi w postaci rozłożenia na raty spłaty należności wywołuje skutki, które mogą być dwojakiego rodzaju. Jeżeli nastąpi to przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, wówczas stanowi podstawę do uwzględnienia zarzutu zgłoszonego na podstawie art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. i umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 w zw. z art. 34 § 4 i art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Jeżeli natomiast rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej nastąpi po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, stanowi to podstawę do zawieszenia tego postępowania na mocy art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. i to niezależnie od tego, czy zobowiązany zgłosi taki zarzut czy też nie. Oczywiste konsekwencje dla prowadzonego postępowania egzekucyjnego ma także umorzenie dochodzonej zaległości.

Jak więc wykazano powyżej odmowa umorzenia zaległości składkowych skarżącego nie narusza prawa.

Wskazania w tym miejscu wymaga, że "każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu" (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 1057/11).

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.