Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1022/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2008 r. sprawy ze skargi Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych (OIRP) w [...] z dnia [...] października 2007 r. odmówiono p. A. S. (dalej: wnioskodawczyni, kandydatce) wpisu na listę radców prawnych

Uchwała została podjęta na podstawie art. 24 ust. 2 c w związku z art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2002 Nr 123, poz. 1059, z późn. zm.).

Kandydatka w dniu [...] października 2007 r. złożyła wniosek o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Z wniosku oraz jego załączników wynika, że kandydatka zdała we [...] egzamin sędziowski oraz w okresie od [...] lutego 2005 r. do dnia [...] kwietnia 2006 r., tj. przez okres znacznie powyżej roku, była zatrudniona w kancelarii adwokackiej, a w okresie od dnia [...] kwietnia 2006 r. do dnia [...] września 2006 r. oraz od dnia [...] stycznia 2007 r. do chwili obecnej jest zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Okręgowym I Wydziale Cywilnym w [...]. Ponadto w okresie od dnia [...] lipca 2007 r. do dnia [...] września 2007 r. współpracowała z kancelarią radców prawnych. Dodatkowo kandydatka przedłożyła sporządzone przez sędziów opinie z okresu aplikacji potwierdzające jej praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu sędziego.

Wnioskodawczyni nie odbyła natomiast aplikacji radcowskiej i nie złożyła egzaminu radcowskiego. Rada stwierdziła więc, że podstawą prawną ewentualnego wpisu w/w na listę radców mógłby stanowić przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy, gdyby w dniu złożenia wniosku przepis ten obowiązywał. Tymczasem art. 25 ust. 1 pkt 2, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw - utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego (TK), wydanego dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 (część II sentencji wyroku). Rada uznała więc, że skoro po 31 grudnia 2006 r. w/w przepis nie obowiązuje - brak było podstaw do uwzględnienia wniosku.

Odwołanie od powyższej uchwały Rady OIRP w [...] złożyła wnioskodawczyni zarzucając jej obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych i z tego powodu wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały.

Kandydatka wskazała, że organ do którego zwrócono się z wnioskiem jest związany zarówno treścią samego wniosku, jak też wskazaną podstawą prawną. Zmiany w tym zakresie mogą mieć jedynie charakter niezbędnej korektury, nie mogą natomiast wpływać na treść i zasadność samego wniosku. Taka natomiast sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Za wadliwą kandydatka uznała zawartą w uzasadnieniu decyzji konstatację, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw - utracił w całości moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. Tymczasem już z lektury sentencji wyroku TK z dnia 8 listopada 2006 r. w sprawie o sygn. akt K 30/06 (Dz.U. Nr 206, poz. 1522), a w szczególności jego pkt I ust. 4 wynika, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych jest niezgodny z Konstytucją RP jedynie w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Organ decydujący nie uwzględnił jednak istnienia tzw. "wyroków zakresowych" TK, w których uznaje on określone przepisy za niezgodne z Konstytucją RP jedynie w pewnym zakresie, natomiast w pozostałym zakresie Trybunał nie kwestionuje ich obowiązywania, uznając ich zgodność z ustawą zasadniczą. W niektórych wydawanych przez TK wyrokach oznaczenie przepisu będącego przedmiotem kontroli jest uzupełnione formułą rozpoczynającą się zwrotem: "w zakresie, w jakim...", po którym następuje opis niektórych sytuacji, w których przepis ten znajduje zastosowanie, wyznaczonych za pomocą kryteriów podmiotowych, przedmiotowych lub czasowych.

W takim przypadku przedmiotem kontroli jest ta z wyrażonych w danym przepisie norm, która odnosi się do oznaczonego zakresu sytuacji. Zatem wyrok taki odnosi się w istocie do części aktu normatywnego - z tym, że część ta nie została wyodrębniona w tekście przepisu poddawanego kontroli TK. Wyrok zakresowy uznaje poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w pewnym, określonym w wyroku zakresie, a w ten sposób nie zmieniając tekstu przepisu, zmienia wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego wyroku jest częściowa utrata mocy obowiązującej przepisu, polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku. Z tego też względu przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych - wbrew stanowisku wyrażonemu przez Radę OIRP w [...] w uzasadnieniu uchwały nr [...] z dnia [...] października 2007 r. - z dniem 31 grudnia 2006 r. nie utracił mocy obowiązującej w całości, lecz jedynie w zakresie ściśle określonym w wyroku TK. Przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych jest niekonstytucyjny jedynie w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów, nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Może on zatem stanowić podstawę wpisu na listę radców prawnych tych osób, która zdały egzamin sędziowski i wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Powyższe twierdzenie znajduje ponadto pełne uznanie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w szczególności Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Warszawie.

Reasumując stwierdzono, iż zaskarżona decyzja została wydana na podstawie błędnie ustalonego stanu prawnego.

Uchwałą Nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (KRRP) z dnia [...] grudnia 2007 r., podjętą na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. i art. 31 ust 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych utrzymano w mocy uchwałę nr [...] Rady OIRP w [...] z dnia [...] października 2007 r. w sprawie odmowy wpisu wnioskodawczyni na listę radców prawnych.

Prezydium KRRP stwierdziło, że zarówno w dacie rozpatrywania wniosku wpisowego przez organ pierwszej instancji, jak i w dacie ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy — nie istniała podstawa prawna wpisu, objęta zakresem nieobowiązującego już w tych datach art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. Jak wynika z części II wyroku TK z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06, przepis art. 25 ust. 1 pkt. 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez Trybunał utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r.

Rozważając argumentację odwołania w części dotyczącej wykładni i zakresu stosowania rozstrzygnięć konstytucyjnych Trybunału organ odwoławczy podzielił pogląd odwołującej się, że rozstrzygnięcie merytoryczne TK, zawarte w sentencji, należy odczytywać w kontekście uzasadnienia wyroku. Jednakże, w ocenie organu, brak jest jakichkolwiek podstaw do wykorzystywania uzasadnienia wyroku trybunalskiego do obalania jednoznacznej semantycznie i zakresowo sentencji (tu "z dniem 31 grudnia 2006 roku traci moc").

W wyroku wydanym w dniu 8 listopada 2006 r. w sprawie z wniosku o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją noweli "czerwcowej 2005" do ustawy o radcach prawnych, złożonego przez KRRP oraz w uzasadnieniu tego wyroku, Trybunał wprost odesłał do wyroku i uzasadnienia zapadłego na skutek analogicznego wniosku konstytucyjnego w sprawie noweli do ustawy Prawo o adwokaturze, rozstrzygniętego wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2006 r., sygn. akt K6/06. Z tego więc powodu, uzasadnienie wyroku w sprawie ustawy o radcach prawnych należy odczytywać łącznie z uzasadnieniem wyroku w sprawie noweli do Prawa o adwokaturze, w tych częściach, gdzie mowa o identycznych rozwiązaniach prawnych; w szczególności dotyczy to tzw. przepływu międzyzawodowego (art. 25 ust. 1 pkt. 2) ustawy o radcach prawnych i art. 66 ust. 1 pkt. 2 Prawa o adwokaturze).

W ocenie Prezydium KRRP wyrok Trybunału z dnia 8 listopada 2006 r. (sygn. akt K 30/06) w części II stwierdza utratę mocy całych przepisów, nie zaś utratę ich mocy w określonym "zakresie", co wprost odpowiada negatywnej kwalifikacji z konstytucyjnego punktu widzenia fragmentów systemu, wprowadzonego "nowelą czerwcową" (2005), w szczególności dotyczy to zdyskwalifikowanej normy art. 25 ust. 1 pkt. 2 ustawy o radcach prawnych.

Ponadto Prezydium KRRP uznało, że teoretyczna koncepcja "wyroków zakresowych Trybunału Konstytucyjnego" nie jest jednolicie formułowana i interpretowana ani przez orzecznictwo, w tym trybunalskie, ani przez doktrynę (w tym zakresie: P. Radziewicz, Glosa do wyroku TK z 20 lutego 2006 r. (sygn. akt K 9/05) [Skutki prawne posłużenia się przez Trybunał Konstytucyjny formułą "orzeczenia zakresowego"], "Przegląd Legislacyjny" 2006, nr 6). Koncepcja wyroku zakresowego w ujęciu odwołującego się nie pozostaje w żadnym związku z oczywistą w swym znaczeniu semantycznym częścią II wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., w sprawie K 30/06 (wniosek radcowski w sprawie noweli "czerwcowej 2005" do ustawy o radcach prawnych) oraz odpowiadającym sentencji fragmentom uzasadnienia. Zarówno obie części tego wyroku, jak i jego uzasadnienie (wraz z odesłaniem do uzasadnienia wyroku w sprawie z wniosku "adwokackiego") nie pozostawiają wątpliwości, że dalsze pozostawienie w obrocie prawnym (po dniu 31 grudnia 2006 r.) normy art. 25 ust. 1 pkt. 2) — przy niezmienionym modelu kształcenia w zawodach prawniczych i braku jednolitego systemu "przepływu międzyzawodowego" — obraża Konstytucję, zatem cały przepis, a nie tylko "w określonym zakresie", wyeliminowany został z systemu prawa.

Zdaniem organu odwoławczego "częściowe stosowanie" normy art. 25 ust. 1 pkt. 2 ustawy o radcach prawnych po dniu 31 grudnia 2006 r. polegałaby na łącznym zastosowaniu art. 25 ust. 1 pkt 2) ustawy o radcach prawnych oraz sentencji "zakresowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego", do czego ani Konstytucja RP, ani ustawa o TK nie daje jakichkolwiek podstaw prawnych, zaś sentencja wyroku jest jednoznaczna — z dniem 31 grudnia 2006 r. norma art. 25 ust. 1 pkt. 2 traci moc.

Odwołanie od uchwały Prezydium KRRP złożyła wnioskodawczyni zarzucając jej:

1) obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w związku punktem I ust. 4 wyroku TK z dnia 8 listopada 2006 r. w sprawie o sygn. akt K 30/06, polegającą na jego błędnej wykładni;

2) brak merytorycznego rozpoznania sprawy, tj. nieodniesienie się do praktyki zawodowej kandydatki w zawodzie prawniczym.

Wskazując na powyższe kandydatka wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i postanowienie o wpisaniu wnioskodawczyni na listę radców prawnych OIRP w [...].

Kandydatka uznała, iż dokonana przez Prezydium KRRP wykładnia normy art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych w związku punktem I ust. 4 wyroku TK z dnia 8 listopada 2006 r. w sprawie o sygnaturze akt K 30/06 jest wadliwa i nie zasługuje na uznanie organu odwoławczego. Zgodnie z powszechnie akceptowanym w doktrynie prawa oraz samym orzecznictwie trybunalskim poglądem (por. np.: wyrok TK z 27 czerwca 2000 r. w sprawie o sygn. akt K 20/99), zadaniem TK jest eliminowanie z porządku prawnego wyłącznie norm prawnych, które są niezgodne z przepisami aktów prawnych wyższych hierarchicznie, tj. z Konstytucją RP, umową międzynarodową, czy też ustawą. Z tego też względu jako w pełni uzasadniony pogląd należy przyjąć, iż eliminacja przepisów prawnych - będących nośnikami normy prawnej - może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stwierdzenia ich niezgodności z aktami prawnym wyższego rzędu. Także zakres tejże eliminacji musi odpowiadać zakresowi, w jakim Trybunał uznał daną normę prawną za sprzeczną z Konstytucją RP.

Hoc casu przepis, na który powołuje się wnioskująca o wpis na listę radców prawnych, utracił moc obowiązującą jedynie w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu egzaminu sędziowskiego nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Kandydatka wykazuje się praktyką w zawodzie prawniczym, a jako podstawę swojego wniosku w przedmiocie wpisu wskazała przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych w zakresie w jakim jest on zgodny z Konstytucją RP, a tym samym nadal obowiązujący.

Pogląd o zakresowym dalszym obowiązywaniu przepisów, które w ocenie Prezydium KRRP zostały utraciły moc obowiązującą w całości, znajduje uzasadnienie nie tylko w rzetelnie dokonanej wykładni normy art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w związku punktem I ust. 4 wyroku TK z dnia 8 listopada 2006 roku w sprawie o sygnaturze akt K 30/06, ale także był wielokrotnie podzielany w orzecznictwie WSA w Warszawie.

Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2008 r., wydaną na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. w związku z art. 31 ust. 2a w związku z art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawczyni uchylono uchwałę Prezydium KRRP Nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Rady OIRP w [...] Nr [...] z dnia [...] października 2007 r. w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych OIRP w [...] wnioskodawczyni i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia Radzie OIRP w [...].

Minister Sprawiedliwości uznał, iż odwołanie wnioskodawczyni zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej twierdzenia, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r., ale tylko w tym zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Powołując się na odpowiednie wyroki WSA Minister stwierdził, że Sąd ten wielokrotnie badał zarówno wskazany wyrok TK z dnia 8 listopada 2006 r., dotyczący radców prawnych, jak i wyrok TK z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (Dz. U. z 2006 r. Nr 75, poz. 529), dotyczący adwokatów. W obu przypadkach zawarł jednakowe stanowisko uznając, że oba wyroki są wyrokami zakresowymi.

WSA w Warszawie odnosząc się do wyroku TK z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06, wskazał, iż w niektórych wydawanych przez TK wyrokach oznaczenie przepisu będącego przedmiotem kontroli jest uzupełnione formułą rozpoczynająca się zwrotem "w zakresie, w jakim...", po którym następuje opis niektórych sytuacji, w których przepis ten znajduje zastosowanie, wyznaczony za pomocą kryteriów podmiotowych, przedmiotowych lub czasowych. W takim przypadku przedmiotem kontroli jest ta z wyrażonych w danym przepisie norm, która odnosi się do oznaczonego zakresu sytuacji. Zatem wyrok taki, zwany wyrokiem "zakresowym" odnosi się w istocie do części aktu normatywnego, z tym że część ta nie została wyodrębniona w tekście przepisu poddanego kontroli TK. Wyrok zakresowy uznaje poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w pewnym, określonym w wyroku zakresie, a w ten sposób nie zmieniając tekstu przepisu, zmienia wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego wyroku jest częściowa utrata mocy obowiązującego przepisu, polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku (tak: wyrok z dnia 29 marca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 2203/06, wyrok z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1550/06).

W związku z powyższym wyroki TK: z dnia 19 kwietnia 2006 r. oraz z dnia 8 listopada 2006 r. są wyrokami zakresowymi i zarówno art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, jak i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, nie utraciły mocy obowiązującej w całości, lecz jedynie w zakresie ściśle określonym w tych wyrokach. Zatem wskazany przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych jest niekonstytucyjny w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym i w tym zakresie utracił moc obowiązującą w dniu 31 grudnia 2006 r. Może zatem ten przepis stanowić podstawę wpisu na listę radców prawnych tych osób, które nie odbyły aplikacji radcowskiej i nie złożyły egzaminu radcowskiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, notarialny, lub adwokacki i jednocześnie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym (tak: wyrok z dnia 29 marca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 2203/06, wyrok z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1550/06).

Zgodnie z powołanym orzeczeniem TK z dnia 8 listopada 2006 r., przed dokonaniem takiego wpisu należy zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Jak wskazał TK w uzasadnieniu omawianego orzeczenia, w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych o wpis na listę radców prawnych, samorząd radcowski może, a nawet powinien badać także, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego.

Wobec powyższego, w ocenie Ministra Sprawiedliwości, zarówno uchwała Rady OIRP w [...], jak również uchwała Prezydium KRRP, zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego.

Organy prowadzące postępowanie w przedmiocie wpisu wnioskodawczyni na listę radców prawnych wydały uchwały w oparciu o błędną wykładnię przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. Nie odniosły się natomiast do tego, czy wnioskodawczyni, w świetle posiadanej praktyki zawodowej, daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Skargę do WSA w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości wniosło Prezydium KRRP zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a to przez oparcie decyzji na uchylonym wyrokiem TK z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt: K 30/06, przepisie art. 25 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - pomimo utraty jego mocy obowiązującej z dniem 31 grudnia 2006 r.

W oparciu o tak sformułowany zarzut KRRP wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2008 r. w całości.

Przedmiotowy wyrok w części I pkt. 4 stanowi: "art. 25 ust. 1 pkt. 2 ustawy o radcach prawnych (...) w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym". Część II przywołanego wyroku brzmi następująco: "Przepisy powołane w części I w punktach 2, 3, 4, 7, 9 oraz 10 tracą mocą obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r."

Jak widać z powyższego, sentencja analizowanego wyroku przesądza o tym, iż TK postanowił o utracie mocy obowiązującej przepisu powołanego w punkcie 4 części I, a więc art. 25 ust. 1 pkt. 2 ustawy o radcach prawnych w całości. Wprawdzie treść części I wyroku wskazuje, że Trybunał art. 25 ust. 1 pkt. 2 uznał za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim stwarzał on możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, to część druga orzeczenia wskazuje jednoznacznie na to, iż z dniem 31 grudnia 2006 r. przedmiotowy przepis traci moc obowiązującą w całości.

W Dzienniku Ustaw publikowana jest jedynie sentencja orzeczeń Trybunału, a więc tylko ona ma rangę powszechnie obowiązującego prawa. Treść uzasadnienia może być wprawdzie pomocna przy wykładni samej sentencji, ale jedynie wówczas gdy sentencja wyroku jest niejednoznaczna. W ocenie strony skarżącej, w przedmiotowej sprawie część II orzeczenia w sposób jednoznaczny przesądza o tym, iż art. 25 ust. 1 pkt. 2 ustawy o radcach prawnych został uchylony w całości. Gdyby intencją TK było uchylenie przepisu jedynie w zakresie w jakim uznał go za niezgodny z ustawą zasadniczą, wskazałby to wyraźnie w treści części II orzeczenia.

Użyte zaś w treści wyroku z dnia 8 listopada 2008 r. stwierdzenie - przepisy powołane w części I w punktach 2, 3, 4, 7, 9 oraz 10 tracą moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. - trudno interpretować inaczej niż uchylenie wskazanych tam przepisów (w tym art. 25 ust. 1 pkt. 2 ustawy o radcach prawnych) w całości. Gramatyczna wykładnia orzeczenia nie pozostawia w powyższym zakresie żadnych wątpliwości. Skoro zaś za pomocą wykładni gramatycznej można ustalić zakres utraty mocy obowiązującej przepisu, nie ma potrzeby korzystania z wykładni celowościowej, przy której przydatne mogłoby być uzasadnienie do orzeczenia Trybunału.

Prezydium KRRP zarzuciło, iż Minister Sprawiedliwości traktuje oba orzeczenia Trybunału w zasadzie jako jednobrzmiące - tymczasem w części II wyroku z 19 kwietnia 2006 r. dotyczącego ustawy o adwokaturze nie wymieniono pośród przepisów, które przestają obowiązywać przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 prawa o adwokaturze będącego odpowiednikiem art. 25 ust. 1 pkt. 2 ustawy o radcach prawnych. Tym samym sytuacja prawna osób ubiegających się o wpis na listę radców prawnych nie jest tożsama z sytuacją osób starających się o wpis na listę adwokatów. Dlatego też przytaczanie przez Ministra Sprawiedliwości w uzasadnieniu orzeczeń sądów administracyjnych dotyczących prawa o adwokaturze jest nieuprawnione.

Podsumowując Prezydium KRRP stwierdziło, że wobec uchylenia w całości mocy obowiązującej przepisu art. 25 ust. 1 pkt. 2 ustawy o radcach prawnych, zarzut Ministra Sprawiedliwości, iż organy samorządu zawodowego nie odniosły się do tego czy wnioskodawca, w świetle posiadanej praktyki zawodowej, daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu jest całkowicie nieuzasadniony, albowiem okoliczność ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

W rozpatrywanej sprawie istotne znaczenie ma natomiast fakt, iż z sentencji wyroku TK z dnia 8 listopada 2006 r. wynika uchylenie mocy obowiązującej przepisu art. 25 ust 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. W sentencji podano jedynie datę z którą uchyla się powoływany przepis. Oznacza to jednoznacznie, że uchylono go w całości, nie zaś w części. W konsekwencji zaś wyrok Trybunału nie jest - jak chce tego Minister - wyrokiem zakresowym.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Minister podniósł, iż TK wielokrotnie wypowiadał się w zakresie relacji pomiędzy treścią sentencji a uzasadnieniem wyroku, uznając, że uzasadnienie orzeczenia przedstawia motywy i sposób myślenia sędziów TK biorących udział w wydaniu orzeczenia. Ma ono przede wszystkim znaczenie perswazyjne i edukacyjne. Jednak może wystąpić sytuacja, iż pewne fragmenty uzasadnienia stanowiąc ratio decidendi, są w szczególnie silny sposób związane z sentencją i stanowić mogą w pewnym sensie jej "uzupełnienie". W pewnych okolicznościach już samo uzasadnienie stanowi w istocie wykładnię sentencji, wyraża bowiem pewne elementy, które z przyczyn proceduralnych, z uwagi na przyjęte reguły formułowania sentencji, nie mogły się tam znaleźć (tak TK w wyroku z dnia 26 marca 2002 r., sygn. SK 2/01, postanowieniu z dnia 20 grudnia 1999 r., sygn. K 4/99 oraz postanowieniu z dnia 13 maja 2002 r., sygn. SK 32/01).

Odnosząc się z kolei do zarzutu Prezydium KRRP, iż wyrok TK z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. K 6/06, nie jest tożsamy z wyrokiem TK z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. K 30/06, a co za tym idzie, Minister Sprawiedliwości jest nieuprawniony do powoływania orzeczeń sądów administracyjnych dotyczących Prawa o adwokaturze, nie można zgodzić się z tym stanowiskiem. TK w uzasadnieniu wyroku o sygn. K 30/06 wyraźnie stwierdził, że przepisy zaskarżone w tej sprawie regulują analogiczny zakres spraw do zakresu będących przedmiotem postępowania o sygn. K 6/06. Wykazuje to zatem na ścisły związek sprawy dotyczącej uregulowań odnośnie radców prawnych z zakresem sprawy dotyczącym unormowań odnośnie adwokatów, co zresztą podkreśliła KRRP w pismach procesowych, kierowanych do TK

W uzasadnieniu wyroku o sygn. K 30/06, TK wielokrotnie podkreślał identyczność kwestionowanych regulacji, a także przywoływanych argumentów przez wnioskodawcę, co z kolei uzasadniało odwoływanie się przez niego do stanowiska przedstawionego w sprawie o sygn. K 6/06.

Z kolei zarzut dotyczący tego, że w części II sentencji wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. K 6/06, nie wymieniono pośród przepisów, które przestają obowiązywać z dniem 31 grudnia 2006 r., przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, będącego odpowiednikiem art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, co w rezultacie prowadzi do tego, że nie można traktować podobnie obu wyroków, w ocenie Ministra Sprawiedliwości jest niezasadny. TK w uzasadnieniu wyroku K 30/06 w pkt 11 stwierdził, że w wyroku w sprawie o sygn. K 6/06 odroczył do 31 grudnia 2006 r. utratę mocy obowiązującej przepisów ustawy zmieniającej i Prawa o adwokaturze, dotyczących zasad składania egzaminu adwokackiego i formowania składu komisji do jego przeprowadzenia oraz dotyczących świadczenia pomocy prawnej przez osoby mające wyższe wykształcenie prawnicze. W sprawie dotyczącej radców prawnych TK uznał za konieczne odroczenie utraty mocy obowiązującej także pozostałych przepisów uznanych za niekonstytucyjne. Jeśli chodzi o datę odroczenia, Trybunał kierował się okolicznością, że przedstawiciel Sejmu w czasie rozprawy zapewnił o realności przeprowadzenia stosownych zmian przez parlament.

Ponadto Minister nie zgodził się ze stanowiskiem Prezydium KRRP, że z pkt II sentencji wyroku wynika, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą w całości z dniem 31 grudnia 2006 r.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości taka interpretacja omawianego punktu wyroku TK o sygn. K 30/06 prowadziłaby do niespójności omawianego orzeczenia.

Punkt II wyroku powinien być odczytywany w ten sposób, że przepisy wymienione w pkt I sentencji tracą moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r., ale tylko w zakresie w jakim to orzeczono w pkt I wyroku. Zatem art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r., ale tylko w tym zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2008 r., którą uchylono uchwałę Prezydium KRRP z dnia [...] grudnia 2007 r., utrzymującą w mocy uchwałę Rady OIRP w [...] z dnia [...] października 2007 r. w przedmiocie odmowy wpisu wnioskodawczyni na listę radców prawnych OIRP w [...].

Podstawowy problem prawny w rozpatrywanej sprawie sprowadzał się do ustalenia, czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06, w sprawie radcowskiej, miał charakter tzw. wyroku zakresowego, a co za tym idzie – art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych jest niezgodny z Konstytucją RP jedynie w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, natomiast może stanowić nadal podstawę do wpisu na listę radców prawnych osób, które ukończyły aplikację sędziowską i wykazują się odpowiednią praktyką w zawodach prawniczych, czy też – jak uważa KRRP - zarówno w dacie rozpatrywania wniosku wpisowego przez organ pierwszej instancji, jak i w dacie ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy — nie istniała podstawa prawna wpisu, objęta zakresem nieobowiązującego już w tych datach art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych; w odniesieniu do tego przepisu powołany wyrok TK z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06, nie miał bowiem charakteru zakresowego, a co za tym idzie - przepis art. 25 ust. 1 pkt. 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez Trybunał utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r., co jednoznacznie wynika z części II wyroku TK.

Uznanie, że przedmiotowy wyrok TK ma charakter wyroku zakresowego oznacza, że organ wpisowy nie powinien kwestionować podstawy prawnej wpisu lecz skupić się na ocenie kwalifikacji, a ściślej - doświadczenia zawodowego kandydata, mającego umożliwić mu świadczenie pomocy prawnej. Natomiast uznanie, że powołany wyrok TK nie ma charakteru zakresowego, a zatem z dniem jego wejścia w życie utracił moc obowiązującą w całości przepis art. 25 ust. 1 pkt ustawy o radcach prawnych, jest równoznaczne z brakiem podstawy prawnej wpisu, wobec której badanie doświadczenia zawodowego osoby ubiegającej się o wpis jest bezprzedmiotowe.

W rozpoznawanej sprawie nie było sporu co do tego, czego dotyczyło rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego, czyli jaka materia była przedmiotem wyroku K 30/06 z dnia 8 listopada 2006 r., lecz czy przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a) ustawy z 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 ze zm.) stracił z dniem 31 grudnia 2006 r. moc w całości, czy jedynie w tej części w jakiej stwarzał możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazały się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.

W ocenie Sądu sentencja wyroku TK zawarta w części I pkt 4 wyroku K 30 /06, jest tzw. rozstrzygnięciem zakresowym. Trybunał orzekł bowiem, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 r., w brzmieniu nadanym ww. ustawą, w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. TK stwierdził więc, że wymieniony przepis ustawy o radcach prawnych dotknięty jest niekonstytucyjnością w zakresie braku dookreślenia w nim wymagań koniecznych dla dokonania wpisu osób aspirujących do zawodu radcy prawnego, gdyż w dotychczasowym brzmieniu dopuszczał wpisywanie na listę radców prawnych, bez koniczności odbycia aplikacji radcowskiej i zdania egzaminu radcowskiego osoby, które legitymowały się zdanym egzaminem sędziowskim, prokuratorskim, adwokackim lub notarialnym, bez badania czy osoby te posiadały odpowiednią praktykę w zawodzie prawniczym. Wywody Trybunału co do "odpowiedniości" zakresu poszczególnych aplikacji w relacji do aplikacji radcowskiej w rozpoznawanej sprawie nie budziły kontrowersji, gdyż spór dotyczył zakresu utraty mocy art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych.

W uzasadnieniu omawianego wyroku Trybunał podkreślał, iż podtrzymując w pełni wszystkie argumenty przytoczone w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. K 6/06 z dnia 19 kwietnia 2006 r. stwierdza, że wadą art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia – przez ubiegającego się o wpis na listę radców prawnych – innego niż radcowski egzaminu prawniczego. Trybunał uznał, że zakres niekonstytucyjności przepisów, o których orzekał w wyroku K 6/06, jest co do niekonstytucyjności identyczny z zakresem niekonstytucyjności przepisów będących przedmiotem rozpoznania w sprawie K 30/06.

Z pewnym uproszczeniem można stwierdzić, że TK orzekł o niekonstytucyjności powołanych przepisów nie z powodu tkwiących w nich wad, a więc tego co w nich jest uregulowane, ale z powodu pominięcia, niedoodkreślenia w tej regulacji zasad przepływu między zawodami prawniczymi, a więc tego, czego w nich nie ma.

Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. (...). Trybunał w części II omawianego wyroku stwierdził, że przepisy powołane w części I w punktach 2, 3, 4, 7, 9 oraz 10 tracą moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. W rozpoznawanej sprawie chodzi o przepis zawarty w pkt 4 części I wyroku (art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych) i to stwierdzenie Trybunału, według strony skarżącej decyduje, iż wymieniony przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych stracił moc w całości z datą podaną w części II wyroku.

Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Zwrócił już na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 listopada 2003 r. (sygn. akt III SA 131/03) wyrażając pogląd – aktualny także w obecnym stanie prawnym, iż skutkiem orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim pomija określone regulacje, nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, ale potwierdzenie - wynikającego z Konstytucji - obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela.

Omawiany wyrok TK ma charakter zakresowy, bowiem w części I pkt 4, stanowiącej rozstrzygnięcie, Trybunał nie stwierdza o niekonstytucyjności całej normy prawnej art. 25 ust. 1 pkt 2 lecz wyłącznie o jej niekonstytucyjność w zakresie w jakim norma ta, dla osób aspirujących do zawodu radcy prawnego, nie dookreśla wymagań, wskazanych w pkt 4 wyroku.

Część II wyroku nie stanowi, w ocenie Sądu, rozstrzygnięcie co do meritum rozpoznawanej przez Trybunał sprawy. Zgodnie bowiem z wymienionym art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ta część wyroku stanowi jedynie o odroczeniu wejścia w życie rozstrzygnięcia zawartego w jego części I. Sąd podziela w tej kwestii ocenę Ministra Sprawiedliwości, że odroczenie w części II wejścia w życie powołanego wyroku związane było z terminami procesu legislacyjnego, mającego nie dopuścić do powstania luki w prawie – m.in. w rozpatrywanej tu kwestii.

Zgodnie z przepisem art. 190 ust. 3 Konstytucji (zdanie pierwsze) orzeczenie TK wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Gdyby zatem Trybunał nie zawarł w omawianym wyroku części II, wyrok ten wszedłby w życie tylko w postaci jaką posiada w części I. Wówczas nie byłoby wątpliwości co do tego, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych został uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny jedynie w zakresie określonym w pkt 4 wyroku.

Odmienne rozumienie omawianego wyroku prowadziłoby w konsekwencji do nieuprawnionego stwierdzenia jego wewnętrznej sprzeczności, gdyż rozstrzygnięcie zawarte w części I pkt 4 wyroku K 30/06 byłoby zbędne. Skoro bowiem cała norma prawna wyrażona w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych miałaby utracić moc z dniem 31 grudnia 2006 r., to orzekanie w części I pkt 4 wyroku o jej częściowej niekonstytucyjności byłoby niepotrzebne.

W tym stanie rzeczy, wobec uznania, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06, w sprawie radcowskiej, miał charakter tzw. wyroku zakresowego, a co za tym idzie – art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych jest niezgodny z Konstytucją RP jedynie w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, Sąd uznał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji Ministra za zasadne. Konsekwentnie też należało uznać, że organy wpisowe samorządu radcowskiego nie dokonały w zasadzie żadnej oceny doświadczenia zawodowego kandydatki.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.u. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.