Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 454/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Joanna Kube, WSA, Bronisław Szydło, Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2006 r. sprawy ze skargi M. D. przedstawicielki ustawowej małoletniej N. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] grudnia 2005 r. nr [...], odmawiającą przyznania małoletniej N. B., w imieniu której działa jej przedstawicielka ustawowa M. D., świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu P. B.

W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:

1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;

2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności;

3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;

4. nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku.

Świadczenie z art. 83 ust. 1 przywołanej ustawy jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym, Prezes ZUS w pierwszej kolejności zbadał uprawnienia zmarłego. W toku postępowania nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Nie uznano za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie prawa do renty, faktu, że P. B. odbywał w latach [...] karę pozbawienia wolności i w trakcie odbywania tej kary nie świadczył pracy.

Ponadto organ podniósł, iż P. B. udokumentował łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 1 rok 2 miesiące i 4 dni. Przy ustaleniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku należy, jak wskazuje Prezes ZUS, brać pod uwagę łączny okres ubezpieczenia. Okres ten powinien być adekwatny do wieku ubezpieczonego. W ocenie organu, przyczyną braku uprawnień do renty ustawowej nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec, a zatem brak jest podstaw do otrzymania przez córkę P. B. świadczenia w drodze wyjątku.

Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniesiono zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w stwierdzeniu, że nie zaszły szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Skarżąca wskazuje, iż P. B. zginął śmiercią nagłą - [...]. Fakt ten uniemożliwił mu kontynuowanie ubezpieczenia i osobistą opiekę nad córką. Ponadto skarżąca podkreśla, iż P. B. nie był w stanie podjąć w latach [...] pracy wskutek odbywania kary pozbawienia wolności, po odbyciu kary był bezrobotny, bowiem nie było dla niego pracy. Prezes ZUS mógł, czego nie uczynił, zwrócić się do Zakładu Karnego w Z. - gdzie ubezpieczony ostatnio odbywał karę pozbawienia wolności, z zapytaniem, czy miał tam możliwość podjęcia pracy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.

Artykuł 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem.

Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów, należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację, pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.

Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, P. B. odbywał w latach [...] karę pozbawienia wolności. W trakcie odbywania tej kary P. B. nie świadczył pracy. W okresie od 7 marca 2001 r. do 28 lutego 2002 r. oraz od 1 kwietnia 2002 r. do chwili zgonu, tj. do dnia [...] ubezpieczony świadczył pracę. Zgon ubezpieczonego nastąpił wskutek [...]. Ubezpieczony w chwili śmierci nie spełniał warunku posiadania co najmniej 3-letniego okresu składkowego i nieskładkowego.

Wskazać należy, iż niewypracowanie przez ojca dziecka wymaganego 3-letniego stażu ubezpieczeniowego, będące wynikiem odbywania przez niego w latach [...] kary pozbawienia wolności oraz braku zatrudnienia w latach 1999-2001, spowodowanego sytuacją na rynku pracy, nie stanowi, w ocenie Sądu, szczególnych okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Odbywanie przez ubezpieczonego kary pozbawienia wolności było spowodowane, co istotne, popełnieniem przez niego przestępstwa, za które kara ta została wymierzona. Nie można zatem uznać, iż brak aktywności zawodowej w okresie odbywania kary pozbawienia wolności był usprawiedliwiony i to niezależnie od tego, czy zakład karny, w którym skarżący karę tę odbywał, proponował skazanemu podjęcie zatrudnienia. Dlatego też nie jest zasadny podnoszony w skardze zarzut niewystąpienia przez Prezesa ZUS, w toku postępowania administracyjnego, z zapytaniem do Zakładu Karnego w Z. o możliwości podjęcia przez ubezpieczonego pracy w okresie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności. Okoliczność ta nie ma bowiem wpływu na prawną ocenę sprawy, a kierowanie takiego zapytania należałoby ocenić jako zbędne. Dodać też należy, iż trudności w znalezieniu pracy przez ubezpieczonego w okresie bezpośrednio po zwolnieniu go z zakładu karnego są oczywiste, zważywszy, że pracodawcy kierują się przy doborze pracowników przesłanką karalności.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.