Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 81/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędziowie NSA Magdalena Bosakirska Cezary Pryca Protokolant Małgorzata Suchocka po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 31 sierpnia 2009 r. sygn. akt III SA/Gl 31/09 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R. S. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w K. kwotę 800 zł (osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 31/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił skargę R. S. (zwanego dalej: "Skarżącym") na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] wydaną w przedmiocie wymiaru należności celnych.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjęte zostały następujące ustalenia faktyczne.

R. S., zgłosił w dniu [...] grudnia 2005 r. do procedury dopuszczenia do obrotu ([...]) samochód osobowy marki [...] rok produkcji 1995, o numerze nadwozia: [...], jako mienie osobiste przywożone przez osobę fizyczną, przenoszącą swoje miejsce stałego zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty. Do zgłoszenia celnego dołączono m.in. dokument CERTIFICATE OF TITLE nr [...] z dnia [...] września 2005 r. (poprzednia data wydania to [...] listopad 2001 r.), dokument DOCK RECEIPT nr [...], dokument zakupu pojazdu z dnia [...] listopada 2001 r. Po przyjęciu zgłoszenia zostało ono poddane weryfikacji. Z zapisów dokonanych przez funkcjonariusza celnego w polu J przedmiotowego zgłoszenia wynikało, że w tym celu przeprowadzono rewizję celną towaru oraz częściową kontrolę treści zgłoszenia. Zgłoszony samochód zwolniono z należności celnych i podatkowych z zastrzeżeniem jego nieodstępowania przez okres 12 miesięcy od dnia dopuszczenia do obrotu. Towar ten został zwolniony do wnioskowanej procedury celnej w dniu [...] grudnia 2005 r.

Następnie pismem z dnia [...] marca 2007 r. Naczelnik Urzędu Celnego - celem upewnienia się o prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym - wezwał, na podstawie art. 78 ust. 2 WKC, R. S. do przedstawienia m.in. dowodów potwierdzających okres pobytu w kraju trzecim, która to okoliczność nie została wystarczająco udokumentowana w momencie dokonywania zgłoszenia celnego - do zgłoszenia pierwotnego przedstawiono jedynie paszport wydany w USA oraz prawo jazdy zgłaszającego wydane w stanie [...], które to dokumenty miały stanowić dowód okoliczności stałego zamieszkania poza obszarem celnym Wspólnoty. Wezwanie to skierowane na adres deklarowany przez R. S. jako adres stałego zameldowania zostało dwukrotnie zwrócone jako niepodjęte. W związku z tym, Naczelnik Urzędu Celnego celem zweryfikowania zamieszkiwania przez stronę pod wskazanym adresem oraz pozyskania informacji o faktycznym zamieszkiwaniu w Polsce po [...] grudnia 2004 r. skierował zapytania do różnych instytucji państwowych i samorządowych (Urząd Miejski w Z., Urząd Skarbowy w Z., Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Z., Narodowy Fundusz Zdrowia w W. i Komenda Powiatowej Policji w Z.). Organ celny przeprowadził również czynności procesowe polegające na przesłuchaniu w charakterze świadków następujące osoby: B. S., F. S. i L. P.. Na podstawie przeprowadzonych czynności, a w szczególności na podstawie wyjaśnień złożonych do protokołu przesłuchania przez tych świadków, organ celny ustalił, że R. S. po uzyskaniu zameldowania w Polsce na pobyt czasowy w grudniu 2004 r. przyjeżdżał do swojego domu jedynie w okresach wakacyjnych, a najdłużej pobyt trwał około miesiąca. Świadkowie zeznali, że R. S. bywa w swoim domu w Z. raz, dwa razy do roku.

Mając powyższe na uwadze Naczelnik Urzędu Celnego w B. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2007 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie kontroli zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r., kontroli kwoty podatku akcyzowego oraz kwoty podatku od towarów i usług, wykazanej w powyższym zgłoszeniu celnym. Postanowienie to zostało doręczone stronie do rąk własnych pod adresem [...], USA w dniu [...] czerwca 2007 roku, pod którym pierwotnie mieszkał i pod którym uzyskano informację, że nadal mieszka. Ponadto organ celny wezwał skarżącego do przedstawienia dowodów na okoliczność pobytu w kraju trzecim, sytuacji rodzinnej i kariery zawodowej podczas tego pobytu oraz do ustanowienia w Polsce pełnomocnika do spraw doręczeń. W odpowiedzi na wezwanie R. S. pismem z dnia [...] lipca 2005 r. poinformował organ, że jego pobyt w USA trwał od roku 197[...] do 2005, przez [...] lat pracował jako [...], jest żonaty, ma [...] dzieci, żona nie pracuje, dzieci – [...] studiują w USA. Poinformował również, że aktualnie przebywa w USA, a jesienią ma zamiar przyjechać do Polski na kilka miesięcy. Adresu dla doręczeń w kraju nie wskazał, wnioskując, aby listy kierować pod adres [...] USA. Następnie w dniu [...] września 2007 r. R. S. stawił się osobiście w Urzędzie Celnym w B. wyrażając zgodę na złożenie wyjaśnień do protokołu przesłuchania. Podczas przesłuchania stwierdził m.in., że w grudniu 2004 r. po przyjeździe do Polski zatrzymał się tu na 4-5 miesięcy; już wtedy korzystał z nowego domu. Wyjaśnił, iż nigdy nie podejmował kroków w celu podjęcia działalności gospodarczej w Polsce. Samochody, które przywiózł do Polski służyły mu w USA do użytku osobistego. W USA posiada ubezpieczenie zdrowotne, komunikacyjne, majątkowe przez cały okres pobytu. Rodzina również posiada ubezpieczenie w USA. Nie posiada ani nie występował o ubezpieczenie w Polsce zarówno dla siebie jak i dla rodziny. Oprócz samochodów przywiezionych do Polski, w USA zostały jeszcze dwa pojazdy. Natomiast samochody przywiezione do Polski były użytkowane przez całą rodzinę. Jak wyjaśnił, jego dzieci przebywają na stale w USA. Nie posiada w Polsce numeru NIP i nigdy o niego nie występował. Jednocześnie stwierdził, że w ciągu roku najwięcej czasu spędza w Polsce, a w momencie zgłaszania samochodów do odprawy celnej nikt nie żądał innych dokumentów oprócz paszportu i prawa jazdy.

Po przeprowadzeniu postępowania w zakresie kontroli zgłoszenia celnego Naczelnik Urzędu Celnego w B. decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] stwierdził niedopełnienie przez R. S. warunków wymaganych do zwolnienia z należności celnych przywozowych towaru, w postaci samochodu marki [...], dopuszczonego do obrotu na podstawie zgłoszenia celnego z dnia [...] grudnia 2005 r. o nr [...]. Ponadto stwierdził powstanie z tym dniem długu celnego w przywozie od tego towaru, określając go w wysokości [...] zł. Powyższe rozstrzygnięcie wydano na podstawie art. 51 w związku z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. 68, poz. 622) oraz w związku z art. 78 ust. 2 i 3, art. 204 ust. 1 lit. b, ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19.10.1992 r. ze zm.) – dalej WKC. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że co do zasady dług celny w przywozie powstaje w wyniku niedopełnienia jednego z warunków wymaganych do objęcia towaru procedurą (art. 204 ust. 1 lit. b WKC) lub do zastosowania obniżonych bądź zerowych stawek należności celnych przywozowych ze względu na przeznaczenie towaru. W niniejszej sprawie w ocenie organu nie nastąpiło faktyczne przeniesienie miejsca zamieszkania z kraju trzeciego na obszar wspólnoty, co spowodowało powstanie długu celnego.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Dyrektor Izby Celnej w K., decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podtrzymując wywody tam zawarte. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że kwestie zwolnienia z należności celnych przywozowych rzeczy wchodzących w skład tzw. "mienia przesiedlenia", czyli mienia osobistego należącego do osób fizycznych przenoszących swoje miejsce zwykłego zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny wspólnoty, regulują przepisy art. 2-10 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych (Dz. U. UE L. 83.105.1, Dz. U. UE-sp.02-1-419). Z przepisów tych wynika, że warunkiem udzielenia przedmiotowego zwolnienia jest przede wszystkim przeniesienie swojego miejsca zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny wspólnoty, a następnie udokumentowanie posiadania zgłoszonych towarów w poprzednim miejscu zamieszkania przez co najmniej sześć miesięcy przed data jego opuszczenia, a także przeznaczenie tych towarów do użytku w takim samym celu w nowym miejscu zamieszkania. Odnosząc się natomiast do zawartego w przepisach powyższego rozporządzenia Rady pojęcia "miejsce zamieszkania" organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejsce, które stanowi miejsce normalnego życia osoby przesiedlającej się, miejsce, które stanowi ośrodek, centrum interesów życiowych osoby. Prawidłowe było zatem zdaniem Dyrektora Izby Celnej powołanie się przez organ I instancji przy wykładni tego pojęcia na wskazówki zawarte w Komentarzu do art. 4 Konwencji Modelowej OECD (Model Tax Convention on Income and on Capital, OECD, Paryż lipiec 2005 - wersja skrócona, tłum. K. Bany, Modelowa Konwencja w sprawie podatku od dochodu i majątku, Dom wydawniczy ABC, Warszawa 2006) w sprawie unikania podwójnego opodatkowania dochodu i majątku. Uwzględniając powyższe oraz analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy stwierdził, że w realiach niniejszej sprawy, przesłanka faktycznego przeniesienia miejsca zamieszkania z kraju trzeciego na obszar celny Wspólnoty, nie została spełniona. Skarżący bowiem mimo, że posiada dom w Z. oraz jest tam zameldowany na pobyt stały, a także jest w posiadaniu polskich dokumentów, tj. dowodu osobistego i prawa jazdy, to jednak nie przeniósł swego miejsca zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty (do Polski) w rozumieniu art. 2 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 918/83 ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych. Dyrektor Izby Celnej podniósł również, iż z protokołu przesłuchania skarżącego wynika, że oprócz domu w Z. i na [...] (USA) posiada on jeszcze domy w [...] i w [...]. Nie kwestionując możliwości przebywania skarżącego we wszystkich miejscach, w których posiada dom, organ odwoławczy stwierdził, że tylko w jednym z tych miejsc mógł on "ulokować swój ośrodek życiowy" obejmujący m.in. powiązania osobiste i ekonomiczne, w tym stosunki rodzinne i towarzyskie, zatrudnienie, miejsce prowadzonej działalności gospodarczej i miejsce, z którego dana osoba zarządza swym majątkiem. Zdaniem organu odwoławczego R. S. zachował takie miejsce w USA, w środowisku w którym mieszkał i pracował od 197[...] r. (od 10 lat na [...]), w którym znajduje się jego rodzina (dzieci uczą się i prowadzą własne interesy w USA) oraz mienie, a także w którym posiada ubezpieczenie zdrowotne, komunikacyjne i majątkowe. Jednocześnie z informacji uzyskanych od instytucji państwowych i samorządowych wynika, że skarżący nie podjął żadnych działań lub czynności, które uzasadniałyby przyjęcie, iż jego centrum życiowe, interesy osobiste skoncentrowane są w Polsce. Również zeznania świadków w osobach: B. S., F. S. i L. P., tj. osób zamieszkałych w bezpośrednim sąsiedztwie lub blisko skarżącego nieprzerwanie od 2005 r., wskazują w ocenie organu odwoławczego, iż pobyt R. S. w Polsce, a konkretnie w domu w Z., są pobytami krótkotrwałymi od kilku dni do miesiąca. A zatem zdaniem Dyrektora Izby Celnej przedstawione okoliczności jednoznacznie potwierdzają fakt, iż Z. (Polska) nie jest miejscem, w którym skarżący faktycznie umiejscowił swój "ośrodek interesów życiowych".

W skardze złożonej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. skarżący wniósł o uchylenie w całości obu wydanych w sprawie decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 184 Wspólnotowego Kodeksu celnego w związku z art. 2-10 Rozporządzania Rady (EWG) nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych poprzez uznanie, iż rzeczy należące do mienia osobistego skarżącego, który przeniósł swoje miejsce zamieszkania z państwa trzeciego na obszar wspólnoty, nie są objęte zwolnieniem z należności celnych przywozowych, art. 204 ust. 1 lit. b Wspólnotowego Kodeksu Celnego poprzez uznanie, że powstał dług celny w przywozie towarów, z tytułu którego dłużnikiem jest strona skarżąca, art. 25 Kodeksu cywilnego przez przyjęcie, że miejscem zamieszkania skarżącego nie jest miejscowość Z. Uzasadniając swoje stanowisko przedstawił konkretne okoliczności, które w jego ocenie wskazują, że spełnione zostały ustawowe przesłanki uzasadniające zastosowanie zwolnienia z należności celnych przywozowych samochodu wchodzącego w skład tzw. "mienia przesiedlenia", czyli mienia osobistego należącego do osób fizycznych przenoszących swoje miejsce zwykłego zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty. Ponadto podniósł, że organ celny powinien dokonać interpretacji pojęcia "miejsce zamieszkania" w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego (art. 25-28 k.c.). Następnie pismem procesowym z dnia [...] sierpnia 2009 r. pełnomocnik skarżącego uzupełnił skargę o zarzut rażącego naruszenia art. 71 ust. 1, art. 29 ust. 1, art. 31 ust. 1 i 2 lit. c) oraz art. 214 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Zarzuty powyższe oparto na stwierdzeniu, iż w przypadku dokonania weryfikacji zgłoszenia celnego, a takiej weryfikacji dokonał organ celny, podstawę stosowania przepisów regulujących procedurę celną muszą stanowić dane będące wynikiem dokonanej weryfikacji, a nie dane wynikające z samego zgłoszenia. Z zapisów w zgłoszeniu celnym i załączonego doń rachunku zakupu samochodu wynika jego wartość z dnia zakupu, czyli [...] listopada 2001 r., stąd oczywistym powinno być dla organów celnych, że w dniu zgłoszenia towaru do objęcia procedurą celną jego wartość była niższa. Przyjmując zatem wartość towaru z dnia jego zakupu, zdaniem pełnomocnika skarżącego, organy celne naruszyły art. 214 WKC, ponieważ przyjęły inną wartość towaru, niż z dnia powstania długu celnego. Ponadto naruszyły także art. 31 ust. 2 lit. c) WKC, gdyż wbrew temu przepisowi ustaliły wartość celną na podstawie ceny towaru na rynku wewnętrznym kraju wywozu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Natomiast pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. odniósł się do zarzutów skarżącego zawartych w piśmie procesowym, stwierdzając, że w jego ocenie organy celne nie miały podstaw prawnych ani faktycznych do ustalenia - po zwolnieniu towarów - z urzędu niższej, niż deklarowana przez skarżącego, wartości celnej. Dyrektor Izby Celnej wskazał, że konstrukcja przepisów wspólnotowego prawa celnego dotyczących ustalania wartości celnej opiera się na deklarowaniu tej wartości przez zgłaszającego, zaś organy celne jeśli mają uzasadnione wątpliwości, że deklarowana wartość celna stanowi całkowitą faktycznie zapłaconą lub należną sumę określoną w art. 29 WKC, nie muszą ustalać wartości celnej przywożonych towarów z zastosowaniem metody wartości transakcyjnej. Zatem, tylko w przypadkach podejrzenia zaniżenia przez zgłaszającego zadeklarowanej wartości celnej prawo wspólnotowe przewiduje mechanizm przeciwdziałający temu zjawisku. Natomiast charakter zgłoszenia celnego jako deklaracji woli połączonej z oświadczeniem wiedzy oraz "podział ról" w postępowaniu celnym powoduje, że jeśli zgłaszający kwestionuje prawidłowość dokonanej przez niego deklaracji w zakresie wartości celnej to winien sam podnieść tę kwestię oraz ją udowodnić.

W wyroku z dnia 31 sierpnia 2009 r. oddalającym skargę R. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wskazał, że jednym z ważniejszych warunków zwolnienia towaru wchodzącego w skład tzw. "mienia przesiedlenia" z należności celnych przywozowych jest obowiązek "przeniesienia" przez osobę zainteresowaną swojego "miejsca zamieszkania" z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty (art. 2 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 918/83 w sprawie wspólnotowego systemu zwolnień celnych). Sąd stwierdził przy tym, że przepisy powyższego rozporządzenia wymagają istnienia tylko jednego miejsca zamieszkania danej osoby, czy to w państwie trzecim, czy też na obszarze celnym Wspólnoty. A zatem warunku zwolnienia celnego związanego z "przesiedleniem" nie będzie spełniała sytuacja, gdy będzie można uznać, w oparciu o okoliczności sprawy, że dany podmiot miał w tym samym czasie więcej niż jedno miejsce zamieszkania, tzn. nowe na terenie celnym Wspólnoty i dotychczasowe w państwie trzecim. Tym samym badając zaistnienie tej przesłanki za każdym razem należy ustalać, w sposób nie budzący wątpliwości w oparciu o okoliczności sprawy, czy osoba zainteresowana: po pierwsze, miała miejsce zamieszkania w państwie trzecim przez określony czas, a po drugie, przeniosła to miejsce zamieszkania na teren celny Wspólnoty. Analizując spełnienie powyższego warunku zwolnienia z należności celnych Sąd zauważył, że w przepisach stosowanego rozporządzenia prawodawca wspólnotowy nie zdefiniował pojęcia "miejsce zamieszkania", tak więc zasadne jest, nawiązanie do określonej definicji "miejsce zamieszkania" zawartej w art. 25 Kodeksu cywilnego. Według tego artykułu "miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu". Zdaniem Sądu z definicji tej wynika, że występują tu dwa integralnie złączone składniki miejsca zamieszkiwania: obiektywny, czyli pobyt stały w danej miejscowości (korpus) oraz subiektywny w postaci uzewnętrznionego zamiaru woli tego pobytu (animus). Łączne występowanie tych składników pozwala wskazać daną miejscowość jako centrum życiowej aktywności osoby, w którym koncentrują się jej interesy osobiste i majątkowe. Z konstrukcji tego przepisu wynika także, że analizy wskazanych składników dokonywać należy łącznie. Ponadto Sąd zauważył, że o miejscu zamieszkania nie przesądza miejsce zameldowania, które jest aktem administracyjnym.

Sąd wskazał również, że w celu zastosowania zwolnienia z należności celnych przywozowych konieczne jest posiadania lub użytkowania mienia przesiedleńczego przez osobę zainteresowaną w poprzednim miejscu zamieszkania przez okres co najmniej 6 miesięcy liczony przed datą opuszczenia kraju trzeciego na stałe (art. 3 lit. a) rozporządzenia w sprawie wspólnotowych zwolnień celnych). Zdaniem Sądu w ramach tej przesłanki chodzi o posiadanie lub użytkowanie mienia w konkretnym miejscu, a mianowicie w poprzednim miejscu zamieszkania.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy Sąd stwierdził, że organy celne dokonały prawidłowej wykładni przepisów materialnych i zasadnie przyjęły, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, że w sprawie nie było podstaw do stosowania zwolnienia celnego, gdyż nie wypełniły się wskazane wyżej dwie przesłanki. W ocenie Sądu z okoliczności sprawy nie wynika bowiem, że skarżący przeniósł swoje miejsce zamieszkania na obszar celny Wspólnoty oraz że użytkował mienie będące przedmiotem zgłoszenia przez okres co najmniej 6 miesięcy podczas stałego zamieszkania w państwie trzecim. Sąd wskazał, iż nie można przyjąć, że na dzień wydania decyzji organu odwoławczego centrum życiowe i majątkowe strony znajdowało się na terenie celnym Wspólnoty, czyli w Z., gdyż z zeznań świadków i wyjaśnień samego skarżącego wynika, że nie przebywał on tam w sposób stały. Skarżący przyjeżdżał do swojego domu w Z. (jednego z wielu należących do skarżącego) tylko raz, dwa razy w roku szczególnie w czasie wakacji i to najdłużej na jeden miesiąc. Poza tym okresem domem opiekowała się rodzina mieszkająca w kraju. Potwierdzeniem powyższego są, zdaniem Sądu, nieskuteczne próby doręczenia przez Pocztę korespondencji w trakcie czynności sprawdzających i trwania postępowania celnego. Tym samym samo zameldowanie administracyjne na pobyt stały oraz posiadanie polskich dokumentów nie może prowadzić do wniosków przeciwnych. W ocenie Sądu takie czynności skarżącego można jedynie uznać za przejaw woli zakończenia stałego zamieszkania w USA i zamiaru ustalenia miejsca zamieszkania na terenie Z.. Jednak wyrażenie tylko woli nie oznacza zakończenia stałego miejsca zamieszkania w USA. Tak też sam zamiar ustalenia miejsca zamieszkania nie może być zrównany z faktem zamieszkania na stałe.

Sąd nie podzielił również stanowiska skarżącego zawartego w piśmie procesowym z [...] sierpnia 2009 r. o naruszeniu przez organy celne art. 71 ust. 1, art. 29 ust. 1, art. 31 ust. 1 i 2 lit. c) oraz art. 214 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Skarżący domagając się bowiem zastosowania art. 71 ust. 1 WKC, tj. by w decyzji organu pierwszej instancji z [...] września 2008 r., stwierdzającej niedopełnienie warunków wymaganych do zwolnienia towaru z należności celnych przywozowych i określającej kwotę długu celnego, zastosowano wartość celną towaru ustaloną w wyniku weryfikacji zgłoszenia celnego dokonanej [...] grudnia 2005 r. nie zauważył, że weryfikacja zgłoszenia celnego z tego dnia nie objęła wartości celnej towaru. Nie ma zatem innej wartości, niż ta zadeklarowana przez skarżącego.

Sąd zauważył również, że prowadzone w przedmiotowej sprawie postępowanie zostało wszczęte w trybie art. 78 ust. 2 WKC, czyli po zwolnieniu towaru. Ponadto zakres tego postępowania został ograniczony do zachowania warunków wymaganych do zwolnienia towaru z należności celnych, co wynika wprost z treści pytań skierowanych do skarżącego. Tak więc w tym przypadku, przy braku jakiejkolwiek inicjatywy ze strony skarżącego, nie poddano weryfikacji wartości celnej samochodu i w decyzji kończącej to postępowanie w pierwszej instancji również nie określono innej wartości towaru, niż zadeklarowana przez stronę.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył R. S., wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi wnoszący skargę kasacyjną zarzucił:

- na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływana dalej jako: p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:

a) art. 29 ust. 1, art. 31 ust. 2 lit. c) oraz art. 71 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego i uznanie, że przepisy te dopuszczają określenie w decyzji wydanej po kontroli zgłoszenia celnego, przeprowadzonej po zwolnieniu towarów, wysokości należnego cła na podstawie zadeklarowanej przez stronę ceny tego towaru na rynku wewnętrznym kraju wywozu;

b) art. 2 i 4 Rozporządzania Rady (EWG) nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych poprzez przyjęcie, iż warunkiem zastosowanie zwolnienia przewożonego mienia jest, aby w dniu rozpatrywania odwołania przez organ II instancji, a więc 2 lata i 9 miesięcy po zmianie miejsca zamieszkania z kraju trzeciego na obszar Unii, osoba korzystająca ze zwolnienia dalej zamieszkiwała na terenie wspólnoty;

- na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy:

a) art. 133 § 1 p.p.s.a. przejawiające się w tym, iż Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji uznał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy, mimo zawartego w uzasadnieniu stwierdzenia, iż brak jest wystarczających danych do ustalenia prawidłowej wartości celnej;

b) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej, przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo, że stwierdził, że zebrany przez organ materiał dowodowy jest niewystarczający do rozstrzygnięcia sprawy;

c) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, polegające na tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie: art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał wskazuje, że zaskarżona decyzja obarczona była wadą kwalifikowaną, o jakiej mowa w art. 245 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, poprzez nieuchylenie decyzji nakładającej na importera obowiązek uiszczenia cła w kwocie wyższej niż należna.

W uzasadnieniu kasator stwierdził, iż niespełnienie przez skarżącego warunku faktycznego przeniesienia miejsca zamieszkania z kraju trzeciego na obszar Wspólnoty organy celne oparły na fakcie, że skarżący w 2007 r. nie mieszkał w posiadanym domu w Z.. Organy nie wzięły jednak pod uwagę faktu, że skarżący po przeprowadzce do Polski w 2004 r. wybudował dom, w którym zamieszkał od lutego 2005 r. i który do dzisiaj jest jego własnością, a także że żaden z przywiezionych samochodów nie został zbyty przez upływem 12 miesięcy od dnia uzyskania zwolnienia od cła. Tym samym ustalenie, że miejscem pobytu skarżącego w 2007 r. było USA, nie ma żadnego znaczenia dla oceny dopełnienia przez skarżącego warunków wymaganych dla zwolnienia mienia z należności celnych w związku ze zmianą miejsca zamieszkania w 2004 r. Warunkiem bowiem uzyskania zwolnienia jest zrealizowany zamiar zmiany miejsca zamieszkania po 12 miesięcznym nieprzerwanym zamieszkiwaniu w kraju trzecim. Natomiast po zmianie miejsca zamieszkania z kraju trzeciego nie jest konieczne zamieszkiwanie na terenie Unii do końca życia. Również żaden przepis nie określa po jakim okresie od jednej zmiany miejsca zamieszkania może nastąpić kolejna zmiana miejsca zamieszkania.

Wnoszący skargę kasacyjną podniósł również, że organ I instancji w kwestionowanej decyzji oprócz niedopełnienia warunków wymaganych do zwolnienia z należności celnych, określił również kwotę wynikającą z długu celnego przyjmując zadeklarowaną przez stronę w zgłoszeniu celnym wartość transakcyjną samochodu. Skarżący jednak w zgłoszeniu celnym podał wartość samochodu z załączonej do tego zgłoszenia faktury z dnia [...] listopada 2001 r. dotyczącej zakupu przez niego przedmiotowego samochodu w USA 4 lata przed dokonaniem zgłoszenia celnego. Tym samym zdaniem kasatora organy celne błędnie uznały, że wpisana w polu 44 zgłoszenia celnego kwota [...] jest wartością transakcyjną. Podana przez skarżącego wartość pojazdu jest bowiem ceną jego nabycia na rynku wewnętrznym kraju wywozu. Tak więc skoro samochód nie został sprzedany w celu wywozu na obszar wspólnoty (brak umowy sprzedaży), to wartość celna nie może być ustalona na podstawie art. 29 WKC. Nie ustalenie zatem przez organ prawidłowej wartości celnej towaru w momencie przyjęcia zgłoszenia powinno zostać naprawione w trakcie postępowania celnego. Organ celny ma bowiem obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Nie może zatem przyjmować biernej postawy, ograniczając się jedynie do bezkrytycznego przyjęcia danych ze zgłoszenia w sytuacji, gdy z dowodów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że dane te są sprzeczne z rzeczywistym stanem rzeczy. Organy celne określiły natomiast kwotę należnego cła biorąc pod uwagę wartość samochodu nie z dnia zgłoszenia celnego, jak tego wymaga art. 214 ust. 1 WKC, ale jego wartość sprzed czterech lat. Tym samym zaskarżona decyzja zdaniem Kasatora została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż zostały nią określone należności w kwocie wyższej niż wynikająca z obowiązujących przepisów. Ponadto wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że skoro Sąd uznał, że nie jest możliwe ustalenie wartości celnej samochodu w dniu jego zgłoszenia do odprawy celnej to tym samym zebrany materiał był niewystarczający do rozstrzygnięcia sprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania sądowego. Oznacza to, że zakres rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, poza nieważnością postępowania, która w sprawie niniejszej nie zachodzi, wyznacza strona przez wskazanie podstaw kasacyjnych. Zarzuty kasacyjne odnoszą się zawsze do wadliwego działania sądu pierwszej instancji i skierowane są przeciwko zaskarżonemu wyrokowi sądu, a jedynie pośrednio przeciwko decyzji administracyjnej.

Kontrolowana w powyższy sposób skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.

Wnoszący skargę kasacyjną w zakresie naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wskazał, że Sąd I instancji uchybił normom przewidzianym w art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie w związku ze stwierdzeniem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że zebrany przez organ materiał dowodowy jest niewystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności, iż brak jest wystarczających danych do ustalenia prawidłowej wartości celnej.

Odnosząc się do tego zarzutu należy zauważyć, że Sąd I instancji, wbrew twierdzeniom Kasatora, nie zawarł w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia stwierdzenia, iż zebrany przez organ materiał dowodowy był niewystarczający do rozstrzygnięcia sprawy. Sąd stwierdził natomiast, że organy celne dokonały prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego, mających w sprawie zastosowanie, jak też zasadnie przyjęły, że w sprawie nie było podstaw do stosowania zwolnienia celnego. Rozważając natomiast podniesioną w piśmie procesowym z [...] sierpnia 2009 r. kwestię przyjęcia przez organy celne nieprawidłowej wartości celnej sprowadzonego towaru do określenia kwoty długu celnego, Sąd wskazał, że przeprowadzona w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego weryfikacja tego zgłoszenia nie objęła wartości celnej towaru i nie było innej wartości, niż ta zadeklarowana przez skarżącego. Sąd podniósł także, że skarżący na etapie postępowania administracyjnego nie kwestionował zadeklarowanej w zgłoszeniu celnym wartości celnej pojazdu, tym samym nie można w jego ocenie postawić organom celnym zarzutu naruszenia prawa. Mając na uwadze zawarte w wyroku rozważana Sądu należy stwierdzić, że wnoszący skargę kasacyjną wyciągnął z nich błędne wnioski. Sąd bowiem w żadnym miejscu uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie stwierdził, iż brak było danych do ustalenia prawidłowej wartości celnej. Wyraził natomiast pogląd, iż organy celne w okolicznościach rozpatrywanej sprawy przy braku innej wartości towaru przyjęły wartość zadeklarowaną przez stronę. Zarzutu wskazanego przez Kasatora nie można również wyprowadzić z uwagi Sądu dotyczącej możliwości ponownego określenia wartości towaru z dnia objęcia go zgłoszeniem celnym po zwolnieniu towaru i upływie znacznego okresu czasu.

Niezasadny jest także zarzut naruszenia przepisów postępowania zawarty w pkt 3 skargi kasacyjnej, a dotyczący niezastosowania przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja obarczona była wadą kwalifikowaną z art. 245 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Kasator rażące naruszenie prawa upatruje w wydaniu decyzji nakładającej na importera obowiązek uiszczenia cła w kwocie wyższej niż należna. Zauważyć należy, że w przedmiotowej sprawie kwota długu celnego została określona od zadeklarowanej przez skarżącego w zgłoszeniu celnym wartości celnej, która na żadnym etapie postępowania administracyjnego nie była kwestionowana przez skarżącego. Tym samym zaskarżona decyzja nie jest obarczona wadą kwalifikowaną. Ponadto nawet w razie stwierdzenia przyczyny określonej w art. 245 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej Sąd nie mógł naruszyć art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie, gdyż przepis ten ma zastosowanie do uchylenia przez Sąd decyzji w razie stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Kasator natomiast na takie naruszenie nie wskazywał.

Za nieusprawiedliwione należy również uznać zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego tj. art. 29 ust. 1, art. 31 ust. 2 lit. c) oraz art. 71 ust. 1 WKC poprzez błędne przyjęcie, ze przepisy te dopuszczają określenie w decyzji wydanej po kontroli zgłoszenia po zwolnieniu towarów wysokości należnego cła na podstawie zadeklarowanej przez stronę ceny towaru na rynku wewnętrznym kraju wywozu. Zdaniem Kastora organ prowadząc postępowanie powinien z urzędu dokonać ustalenia prawidłowej wartości celnej, a nie bezkrytycznie przyjmować dane ze zgłoszenia.

Oceniając omawiany zarzut wskazać należy, że w rozpatrywanej sprawie nie było weryfikacji wartości celnej towaru. Organ celny przyjmując zgłoszenie celne w dniu [...] grudnia 2005 r. przeprowadził jedynie częściową rewizję towaru w zakresie jego tożsamości i kontrolę dokumentów, o czym świadczą zapisy w polu J zgłoszenia celnego. Tym samym nie było wyników weryfikacji wartości celnej, które mogłyby być podstawą nowej wartości celnej. Prawidłowo zatem wskazał Sąd I instancji, że zastosowanie przez organy normy z art. 71 ust. 1 WKC, nie było w tej sytuacji możliwe. Tak więc z uwagi na brak wyników weryfikacji zgłoszenia w zakresie wartości celnej towaru, podstawę do stosowania przepisów regulujących daną procedurę celną, stanowiły dla organu dane zawarte w zgłoszeniu celnym (art. 71 ust. 2 WKC), a tym samym zadeklarowana w tym zgłoszeniu wartość towaru. Wartość ta została podana przez skarżącego jako cena transakcyjna sprowadzonego towaru i taka też wartość została przyjęta jako wartość celna pojazdu. Organ celny nie dokonywał, jak już wyżej wskazano, weryfikacji wartości celnej, a tym bardziej nie kwestionując jej nie dokonywał jej ustalenia na podstawie metod zastępczych określonych w art. 30-31 WKC. Tym samym zarzut naruszenia art. 31 ust. 2 lit. c) WKC jest niezasadny, gdyż przepis ten ma zastosowanie tylko w przypadku ustalania wartości celnej metodą tzw. ostatniej szansy, na podstawie danych dostępnych we Wspólnocie, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Na uwagę zasługuje tu również norma zawarta w art. 62 WKC, zgodnie z którą na podmioty wnioskujące o objęcie towaru określoną procedurą nałożony został obowiązek przedstawienia wszystkich elementów niezbędnych do zastosowania przepisów regulujących procedurę celną oraz dołączenia wszystkich dokumentów, których przedłożenie jest wymagane. Ponadto zgodnie z art. 199 ust. 1 Rozporządzenia Rady (EWG) 2454/93 ustanawiającego przepisy w celu wykonania Wspólnotowego Kodeksu Celnego zgłaszający jest odpowiedzialnym za prawdziwość informacji podanych w zgłoszeniu. Tym samym skoro skarżący, jako odpowiedzialny za prawdziwość podanych informacji, zadeklarował w zgłoszeniu celnym określoną wartość sprowadzonego pojazdu, to organ celny nie kwestionując jej nie miał podstaw do jej nie przyjęcia. Zgodnie bowiem z art. 68 WKC weryfikacja zgłoszenia celnego, pozostawiona jest uznaniu organu celnego, tak co do zasadności jej przeprowadzenia, jak i zakresu. Organ celny może zatem zweryfikować dane dotyczące wartości celnej zawarte w zgłoszeniu celnym, ale nie musi. Oczywistym jest zatem, że organ weryfikuje tylko te elementy zgłoszenia, które budzą jego wątpliwości. Jak wynika z zakresu przeprowadzonej weryfikacji w dacie przyjęcia zgłoszenia celnego organ celny nie miał wątpliwości co do zadeklarowanej przez stronę wartości celnej. Natomiast w trakcie prowadzonego po zwolnieniu towaru postępowania badano zachowanie przez skarżącego warunków wymaganych do zwolnienia towaru z należności celnych. Ustalając, że warunki te nie zostały spełnione, organ celny określił kwotę długu celnego na podstawie danych zawartych w zgłoszeniu celnym. Również w trakcie trwania tego postępowania, przy braku jakiejkolwiek inicjatywy ze strony skarżącego, nie poddano weryfikacji wartości celnej samochodu.

Podniesienie zatem tej kwestii dopiero w piśmie procesowym do Sądu I instancji nie ma wpływu na dokonaną przez ten Sąd ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny kontroluje bowiem dany akt na dzień jego wydania w oparciu o obowiązujący w tej dacie stan prawny i faktyczny sprawy.

Na marginesie należy zauważyć, że pełnomocnik skarżącego na rozprawie przed NSA przedłożył decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] czerwca 2010 r., którą na wniosek R. S. złożony w dniu [...] marca 2010 r. zarządzono zwrot należności celnych przywozowych w kwocie [...] zł uiszczonych z tytułu importu towaru na podstawie zgłoszenia celnego z dnia [...] grudnia 2005 r. w związku z decyzją Naczelnika Urzędu celnego w B. nr [...] z dnia [...] września 2008 r.

Przechodząc z kolei do zarzutu naruszenia art. 2 i art. 4 rozporządzenia Rady (EWG) nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych, poprzez przyjęcie, iż warunkiem zastosowania zwolnienia przewożonego mienia jest okoliczność zamieszkiwania na terenie wspólnoty w dniu rozpatrywania odwołania przez organ II instancji, należy zauważyć, że Sąd I instancji takiej wykładni, jak to sugeruje skarżący, nie przeprowadził. Sąd powołując się na art. 2 i art. 4 wskazanego powyżej rozporządzenia wskazał, że warunkiem zwolnienia z należności celnych jest obowiązek przeniesienia przez osobę zainteresowaną swojego miejsca zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stwierdził, że nie wynika z niego, iż skarżący przeniósł swoje miejsce zamieszkania na obszar celny Wspólnoty oraz że użytkował mienie będące przedmiotem zgłoszenia przez okres co najmniej 6 miesięcy podczas stałego zamieszkiwania w państwie trzecim. Skoro Sąd I instancji uznał, że skarżący w ogóle nie przeniósł swojego miejsca zamieszkania z USA na teren Polski, co było głównym warunkiem zwolnienia, to zarzut Kasatora dotyczący przyjętego przez Sąd wymaganego okresu zamieszkiwania na terenie Wspólnoty po zmianie miejsca zamieszkania z kraju trzeciego nie przystaje do stanowiska Sądu.

W tym miejscu wskazać należy, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy uznając, że skarżący nie spełnił warunku zwolnienia z należności celnych, gdyż nie przeniósł swojego miejsca zamieszkania jako centrum życiowego i majątkowego na obszar celny Wspólnoty, do Z.. Świadczą o tym złożone w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego zeznania świadków oraz wyjaśnienia samego skarżącego, z których wynikało, iż nie przebywał on w Polsce w sposób stały. Przyjeżdżał on do swojego domu w Z. tylko raz czy dwa razy w roku w okresie wakacji i to najdłużej na jeden miesiąc. W czasie jego nieobecności domem opiekowała się rodzina mieszkająca w kraju. Wprawdzie w grudniu 2004 r. skarżący był zameldowany w Polsce na pobyt czasowy, i przebywał tu 4 – 5 miesięcy przypadające na okres budowy jego domu w Z., a następnie w marcu 2005 r. zameldował się w Z. na stałe, to jednak samo zameldowanie, czy też posiadanie polskich dokumentów w postaci dowodu osobistego i prawa jazdy nie świadczy o tym, że w Z. koncentrował się jego ośrodek życiowy. Charakteru przesądzającego nie ma również okoliczność, że skarżący posiadał w Polsce majątek w postaci domu, gdyż nieruchomości zabudowane posiadał także w USA, [...] i [...], w których również przebywał. Znaczące w sprawie są natomiast okoliczności, że skarżący nigdy nie podejmował kroków zmierzających do podjęcia działalności gospodarczej w Polsce, nie występował tu również o ubezpieczenie dla siebie czy też rodziny. W USA przebywał od 197[...] r. i pracował tam jako [...]. To tam posiadał ubezpieczenie zdrowotne, komunikacyjne, majątkowe przez cały okres pobytu w Polsce. W kraju tym przebywają również na stałe dzieci i żona skarżącego. W USA pozostawił także dwa samochody oraz inne rzeczy zadeklarowane jako mienie przesiedleńcze w 2004 r. Do Polski przewiózł jedynie znajdujące się na liście mienia samochody m.in. samochód osobowy [...] z 1995 r., objęty zgłoszeniem celnym z [...] grudnia 2005 r.

Słusznie zatem Sąd I instancji zauważył, że działania podejmowane przez skarżącego mogły świadczyć co najwyżej o zamiarze zmiany miejsca zamieszkania, który jednak nie został zrealizowany. Natomiast ze zwolnienia celnego można skorzystać jedynie w sytuacji, gdy proces zmiany miejsca zamieszkania zostanie zakończony, co w rozpatrywanej sprawie nie nastąpiło.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako niezawierającą usprawiedliwionych podstaw. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego od R. S. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w K. orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 207 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził kwotę 800 zł tytułem częściowego zwrotu na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego, z uwagi na fakt, iż udział pełnomocnika ograniczył się jedynie do stawiennictwa na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i popierania stanowiska organu zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną.