Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 660/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 193 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 332
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2018 r. sprawy ze skargi A. S. i T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej ustalenia opłaty za okres od 14 maja 2013r. do 29 sierpnia 2013r., 2) w pozostałej części skargę oddala, 3) zasądza na rzecz strony skarżącej od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej kwotę 250 zł (słownie: dwieście pięćdziesiąt złotych) tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta B. ustalono A. i T. S. odpłatność za pobyt córki M. S. w A typu specjalistyczno- terapeutycznego "[...] w J." (dalej: ośrodek J. ) za okres:

• od 1 lutego 2013 r. do 31 marca 2013 r. po 5 648 zł miesięcznie;

• od 1 kwietnia 2013 r. do 31 lipca 2013 r. po 5 487 zł miesięcznie;

• od 1 sierpnia 2013 r. do 29 sierpnia 2013 r. po 5 133 zł miesięcznie.

W podstawie prawnej decyzji organ I instancji przywołał art. 193 ust. 1 pkt 2, art. 193 ust. 2, ust. 8, ust. 8a, ust. 7a, art. 194 ust. 1 i art. 198 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 697 dalej zwanej ustawą o pieczy zastępczej). Wskazano także Zarządzenie Starosty [...] nr [...] z dnia [...] r. w sprawie ustalenia miesięcznego kosztu utrzymania wychowanka w B w O. w 2012 r. oraz Zarządzenie Starosty O. nr [...] z dnia [...] r. w sprawie ustalenia miesięcznego kosztu utrzymania wychowanka w B w O. w 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r., sygn. [...] małoletnia M. S. została umieszczona w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu specjalistyczno- terapeutycznego w ośrodku J. W związku z tym zostało wszczęte postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Opłata została ustalona zgodnie z Zarządzeniem nr 11/2012 Starosty Olkuskiego (dalej: "Zarządzenie"), opublikowanym w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego z dnia 30 marca 2012 r., poz. 1427 w sprawie ustalenia miesięcznego kosztu utrzymania wychowanka w B w O. , który to akt stosownie do art. 196 ust. 4 ustawy o pieczy zastępczej, stanowi podstawę ustalenia wysokości opłaty. Zgodnie ze wskazanym wyżej Zarządzeniem miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w B w O. wynosiły 5 648,00 zł do dnia 31 marca 2013 r., natomiast po jego zmianie w 2013 roku wynosiły 5 487,00 zł (zarządzenie nr [...] Starosty [...] z dnia [...] r. w sprawie ustalenia miesięcznego kosztu utrzymania wychowanka w B w O. ).

W uzasadnieniu odniesiono się do kwestii ustalenia opłaty za okresy nieobecności córki skarżących w ośrodku J. . W ocenie organu, w sytuacji w której nieobecność córki skarżących była spowodowana samowolnym jej opuszczaniem, bądź też pobytem w szpitalu w O. oraz C w S. , brak jest podstaw prawnych do nienaliczenia opłaty za te okresy.

W związku z treścią zarządzenia opiekuńczego z dnia [...] r. wydanego przez Sąd Rejonowy w B., umieszczającego M. S. w Wojewódzkim Szpitalu D w L. , opłata za jej pobyt w pieczy zastępczej w miesiącu sierpniu 2013 r. została obliczona za okres od 1 sierpnia do 29 sierpnia 2013r. w wysokości 5 133,00 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wnieśli o jej zmianę poprzez ustalenie odpłatności za pobyt ich córki w ośrodku J. za okres od 1 lutego do 13 maja 2013 r. ewentualnie o uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W ocenie skarżących, w okresie od 14 maja 2013 r., kiedy córka przebywała w C w S. , izbie dziecka, E w O. oraz D w L. , rodzice nie powinni ponosić kosztów pieczy zastępczej.

Decyzji organu I instancji zarzucili naruszenie przepisu art. 193 ust. 1, ust. 1a, ust. 6a ustawy o pieczy zastępczej oraz art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z § 76 ust.10 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 2 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz. U z 2015r., poz. 1872).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I Instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że postępowanie dotyczące ustalenia odpłatności za pobyt córki skarżących w ośrodku J. toczy się od 2013 r. Zawiadomieniem z dnia 11 lutego 2013 r. organ I instancji poinformował skarżących o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie opłaty za pobyt dziecka M. S. w ośrodku J. od dnia 1 lutego 2013 r. Z kolei w dniu 20 lutego 2013 r. skarżący zwrócili się o odstąpienie od ponoszenia opłaty za pobyt córki w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

W ramach tego postępowania zapadło wiele decyzji administracyjnych, a sprawa ostatecznie trafiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wyrokiem z dnia 7 października 2015r., (sygn. IV SA/Gl 133/15) Sąd nakazał dokonać oceny poszczególnych dowodów i rozpatrzyć je we wzajemnej łączności, tak ażeby tworzyły logiczną i korespondującą ze sobą nierozerwalną całość uchylił zarówno decyzję Kolegium z dnia [...]., nr [...], jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B.z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalania opłaty za pobyt dziecka w ośrodku J. za okres od 1 lutego do 29 sierpnia 2013 r. Sąd nakazał również ustalenie faktycznego miejsca przebywania M. S. w okresie od 1 lutego do 29 sierpnia 2013 r. Zdaniem Sądu organ powinien nadto ustalić nie tylko wszystkie dochody, ale też wszystkie uzasadnione wydatki rodziny w celu ustalenia jej rzeczywistej sytuacji materialnej i dokonania, a w tych ramach dokonać oceny tej sytuacji oraz rozważenia możności wygospodarowania jakichkolwiek kwot na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej.

Po ponownym postępowaniu, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] organ I instancji, tak jak poprzednio, odmówił skarżącym odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki w placówce opiekuńczej. Skarżący złożyli odwołanie od powyższej decyzji. W wyniku postępowania odwoławczego decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który prawomocnym wyrokiem z dnia 18 lipca 2017r, (sygn. akt IV SA/Gl 1192/16) orzekł o oddaleniu skargi A. i T. a S. .

Nadto przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach zawisła sprawa dotycząca ustalenia odpłatności za pobyt córki skarżących we wskazanej powyżej placówce. W sprawie tej, prawomocnym wyrokiem z dnia 20 stycznia 2016r. (sygn. IV SA/Gl 566/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r., nr [...] ustalającą odpłatność za pobyt dziecka w ośrodku J. za okres od 1 lutego do 31 marca 2013 r. po 5 648 zł miesięcznie, od 1 kwietnia do 31 lipca 2013 r. po 5 487 zł miesięcznie oraz od 1 sierpnia 2013 r. do 29 sierpnia 2013 r. po 5 133 zł miesięcznie oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji.

W powyższym wyroku Sąd podkreślił, że dopiero po stwierdzeniu prawomocności orzeczenia co do odstąpienia od ustalania opłaty za pobyt M. S. w ośrodku J. , można przystąpić do wydania decyzji dotyczącej przedmiotowej opłaty.

Po uprawomocnieniu wskazanego powyżej wyroku organy podjęły zawieszone postępowanie i wydały zaskarżone w rozpoznawanej sprawie decyzje.

Odnosząc się do kwestii ustalenia odpłatności Kolegium podniosło, że pobyt dziecka w placówce instytucjonalnej pieczy zastępczej związany jest z ponoszeniem określonych wydatków na opiekę, wychowanie i inne potrzeby dziecka, które za rodziców ponosi placówka publiczna.

Wskazało, że zgodnie z treścią art. 196 ust. 1 ustawy o pieczy zastępczej średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym stanowi kwota rocznych wydatków przeznaczonych na działalność tej placówki lub ośrodka wynikająca z utrzymania dzieci z poprzedniego roku kalendarzowego, bez wydatków inwestycyjnych, powiększona o prognozowany średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, przyjęty w ustawie budżetowej na dany rok kalendarzowy, podzielona przez liczbę miejsc w placówce lub ośrodku, ustaloną jako sumę rzeczywistej liczby dzieci w poszczególnych miesiącach poprzedniego roku kalendarzowego. Ustalając średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego nie uwzględnia się dodatku do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a.

W art. 196 ust.2 ustawy o pieczy zastępczej wskazuje się, że ustalając średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka, o których mowa w ust. 1, uwzględnia się odpowiednio wydatki przeznaczone na działalność jednostki obsługującej, o której mowa w ustawie z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2016 r. poz. 814.ze zm.), i jednostki, której zlecono realizację obsługi placówek opiekuńczo-wychowawczych na podstawie art. 94. W myśl art. 196 ust. 3 ustawy o pieczy zastępczej średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej są ustalane przez starostę, a w przypadku regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych oraz interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych przez marszałka województwa, i ogłaszane odpowiednio przez starostę lub marszałka województwa w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca danego roku.

Na gruncie przedmiotowej sprawy, stosownie do zarządzenia nr [...] Starosty O. z dnia [...] r. w sprawie ustalenia miesięcznego kosztu utrzymania wychowanka w B w O. w 2012r., miesięczny koszt utrzymania wychowanka w B w 2012r. został ustalony na kwotę 5.648 zł ,a kwota ta obowiązywała do 31 marca 2013 r. Z kolei od dnia 1 kwietnia 2013 r. koszt ten na podstawie Zarządzenia Starosty O. z dnia [...]. w sprawie ustalenia miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w placówkach opiekuńczo- wychowawczych w 2013r. wynosił 5.487 zł. Na podstawie akt ustalono, że w dniu 24 kwietnia 2013r. między Powiatem [...], a Miastem B. zostało zawarte porozumienie w sprawie przyjęcia dziecka do placówki opiekuńczo-wychowawczej typu specjalistyczno-terapeutycznego oraz warunków jego pobytu i wysokości wydatków na jego opiekę i wychowanie, którego przedmiotem jest określenie zasad pokrywania kosztów pobytu małoletniej M. S. , przyjętej do ośrodka w J. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r (sygn. akt [...]). W § 2 porozumienia Miasto B., jako właściwe ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej w formie placówki opiekuńczo-wychowawczej, zobowiązało się do pokrywania średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka M. S. w ośrodku od dnia 1 lutego 2013 r. na czas pobytu dziecka w ośrodku w wysokości określonej każdorazowo na okres roku w Zarządzeniu Starosty O. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego wydatku na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej prowadzonej przez Powiat O. podlegającemu publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] nie później niż do 31 marca danego roku. Zdaniem Kolegium okoliczność nieprzebywania dziecka w ośrodku, spowodowana np. ucieczką, nie stanowi podstawy do skreślenia tegoż dziecka z listy wychowanków ośrodka w J. , gdyż nawet podczas nieobecności dziecka placówka jest zobowiązana do zabezpieczenia podstawowych potrzeb związanych z pobytem podopiecznego, polegających np. na obecności wychowawców, terapeutów, zapewnieniu wyżywienia. Placówka ta stanowi formę instytucjonalnej pieczy zastępczej i jako taka wykazywała gotowość do przyjęcia danego dziecka, zabezpieczenia jego niezbędnych potrzeb nie tylko w każdym czasie wynikającym z ustaleń zawartych w postanowieniu sądu, a także w czasie, w którym dziecko według założeń powinno przebywać w placówce, lecz z powodu samowolnego oddalenia się, w niej nie przebywało, ponadto w czasie jego powrotu do placówki nie tylko z urlopowania, ale także właśnie z ucieczki. Dlatego Kolegium podzieliło pogląd, że ewentualne przerwy w faktycznym przebywaniu w placówce spowodowane np. urlopowaniem, ucieczką, czy też pobytem w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym nie mają wpływu na wymiar przedmiotowej opłaty za pobyt w ośrodku opiekuńczo-wychowawczym. Podniosło, że okresy nieobecności nieletniej córki odwołujących się w tym ośrodku były spowodowane samowolnym opuszczeniem placówki, bez zgody wychowawców, czy Sądu Rejonowego, lub wynikały z konieczności pobytu w szpitalu w O. i Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w S. . Podkreśliło także, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. (sygn.akt [...]) wobec M. S. zastosowano tymczasowy środek zapobiegawczy poprzez umieszczenie jej w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym, lecz postanowienie to nie zmieniło wcześniejszego postanowienia Sądu Rejonowego w B. o umieszczeniu w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Z uwagi na pogłębiającą się demoralizację nieletniej, dokonywanie nowych czynów karalnych Sąd uznał za celowe jej tymczasowe umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym co umożliwi zahamowanie procesu demoralizacji, jak również zdiagnozowanie nieletniej także w formie badań [...] w B. , których termin został wyznaczony na miesiąc sierpień 2013r.

Podkreśliło także, że dopiero postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. zostały zmienione zarządzenia opiekuńcze wobec M. S. poprzez umieszczenie w Wojewódzkim Szpitalu D w L.

Zdaniem Kolegium ustalenie opłaty za pobyt córki skarżących w ośrodku w J. jest zasadne i prawidłowe. W przepisie art. 193 ust. 1, ust. 1 a w związku z art. 6 a ustawy o pieczy zastępczej ustawodawca wskazuje, że rodzice ponoszą koszty wygenerowane za pobyt dziecka w pieczy zastępczej począwszy od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Z kolei opłaty tej nie ponosi się za okres w którym dziecko przebywa u rodziców. Zatem ustawodawca wyraźnie wskazał przypadek w którym odpłatności tej się nie ponosi. W przedmiotowej sprawie organ I instancji precyzyjnie i prawidłowo ustalił okresy przebywania córki skarżących w placówce instytucjonalnej pieczy zastępczej, co potwierdza również przytoczony wyżej wyrok WSA z dnia 18 lipca 2017r, (sygn. akt IV SA/G11192/16). Stanowiska skarżących, zgodnie z którym sprawowali oni opiekę w okresie, gdy ich córka przebywała w młodzieżowym ośrodku wychowawczym i ponosili koszty jej pobytu w tej placówce, w tym kupowali książki i ubrania również nie zaakceptowało. Mając na względzie § 76 ust. 10 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 2 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz. U. z 2015 r. poz. 1872) działania, o których wspominali skarżący mogłyby zostać uwzględnione wyłącznie wtedy, gdyby ponosili odpłatność z tytułu pobytu córki w młodzieżowym ośrodku wsparcia, jednak takiej odpłatności nie ponosili. W tej sytuacji nie podzieliło stanowiska, że okres pobytu w B w S. może być zaliczony jako przebywanie córki w rodzinie.

Ponadto Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, zatem zasadnie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie o przepisy obowiązujące w dniu orzekania. Z kolei odnosząc się do "wstecznego" ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, Kolegium ponownie powołało się na występujący w orzecznictwie pogląd, że "wsteczne" takiej opłaty dopuszczalne. Na taką możliwość, z punktu widzenia formalnego, wskazuje regulacja art. 193 ust. 1 a ustawy o pieczy zastępczej - opłatę ponoszą rodzice dziecka "od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej". Po drugi, odczytanie art. 194 ust. 1 w związku z art. 193 ust. 1a i ust. 6a ustawy o pieczy zastępczej prowadzi do logicznego stwierdzenia, iż od dnia umieszczenia - a nie w dniu umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej - opłata jest ponoszona, o ile dziecko przebywa w pieczy zastępczej a nie u rodziców.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach reprezentujący skarżących pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i stwierdzenie, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonym decyzją zarzucił naruszenie przepisu art. 193 ust.1, ust.1a, ust. 6a i art. 194 ust. 1 ustawy o pieczy zastępczej oraz art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z § 76 ust. 10 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach, a także art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej- poprzez ustalenie opłaty za pobyt córki skarżących w okresie od 14 maja 2013r. do 29 sierpnia 2013r.

W ocenie skarżących w okresie, kiedy ich córka przebywała w B w S. , izbie dziecka, E w O. oraz Wojewódzkim Szpitalu dla D w L. , rodzice nie powinni ponosić kosztów pieczy zastępczej. Opłata o której mowa w art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy o pieczy zastępczej ponoszona jest za pobyt co oznacza, że może być ona naliczona jedynie w przypadku faktycznego przebywania córki skarżących w ośrodku. Nie ma przy tym znaczenia, czy nieobecność jest wynikiem ucieczki, czy też jest związana w pobytem w szpitalu.

Nieobecność córki skarżących w ośrodku nie spowodowała powstania po stronie ośrodka jakichkolwiek kosztów. Nadto, ani organ I instancji, ani organ II instancji nie przedstawił żadnych kosztów, które powstały po stronie ośrodka w związku z pobytem w nim córki skarżących.

Podnieśli także wątpliwość co do zgodności art. 196 ust. 1 ustawy o pieczy zastępczej z art. 2 Konstytucji. Ustawodawca bowiem uzależnił wysokość opłaty za pobyt od kosztów funkcjonowania samej placówki, bez analizy czy koszty jej funkcjonowania są adekwatne do oferowanej usługi jaką przecież jest opieka nad przebywającymi tam wychowankami. Opłata jest zależna od tytułu prawnego władania nieruchomością (własność, trwały zarząd, najem itp.), sposobem jej zarządzania (kompetencje kadry kierowniczej), wielkością placówki, sposobem jej utrzymania itp.

Skarżący podnieśli także, że nie jest wystarczające ustalenie, że dziecko zostało skierowane do placówki opiekuńczo-wychowawczej, czy też że zapadło orzeczenie o umieszczeniu go w pieczy zastępczej, lecz wymaga wyjaśnienia, czy rzeczywiście piecza zastępcza jest cały czas czy też była wykonywana, a jeżeli tak - to w jakim zakresie (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia z dnia 14 lipca 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 283/16). W sytuacji, gdy córka skarżących w okresie objętym zaskarżonymi decyzjami przebywała poza placówką, to wyjaśnienia wymagało, czy placówka ponosiła w związku z tym jakiekolwiek koszty (np. opłaty stałe czy ryczałtowe, jak też dodatkowe, w tym za wyżywienie). Nie ulega bowiem wątpliwości, że sama nieobecność powoduje oszczędności, które można wykazać uwzględniając szczegółowe wyliczenie kosztów niezbędnych i faktycznie ponoszonych.

Nadto organy obu instancji nie zwróciły uwagi i nie odniosły się do kwestii zmiany treści przepisu art. 193 ustawy o pieczy zastępczej. Zmiana treści tegoż przepisu i dodanie ust. 1a w art 193 została dokonana przez art. 1 pkt 83 lit. a ustawy z dnia 25 lipca 2014 r. (Dz.U.2014.1188) zmieniającej ustawę z dniem 19 września 2014 r. Dopiero wówczas zaczął obowiązywać przepis zgodnie z którym opłatę, o której mowa w art 193 ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej.

W rozpoznawanej sprawie organy prowadzące postępowanie powinny opierać się na treści przepisów obowiązujących przed tą zmianą.

Ponadto obowiązek ponoszenia opłat przez rodziców wynika wprost z ustawy o pieczy zastępczej, to konkretyzacja przepisu prawa następuje dopiero w decyzji administracyjnej mającej charakter orzeczenia konstytutywnego, wywołującego skutki prawne ex nunc (od teraz), czyli od momentu wydania rozstrzygnięcia. W takim przypadku "charakter decyzji ustalającej opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej wyklucza możliwość nakładania obowiązku ponoszenia opłaty z datą wsteczną; tego rodzaju decyzje wywołują skutki prawne tylko na przyszłość (w przeciwieństwie do decyzji w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych, które pozwalają na wydanie decyzji ze skutkiem prawnym ex tunc, tj. wstecz).

W ocenie skarżących organy administracji orzekające w tej sprawie nie były uprawnione do nałożenia na skarżących obowiązku ponoszenia opłat sprzed daty wydania decyzji ustalającej ich wysokość. Takie rozstrzygnięcie może zapaść jedynie na przyszłość, tj. od daty wydania decyzji przez organ I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie powołując się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć zawartych w tej decyzji stanowiły przepisy art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a i 6a w zw. z art. 194 ust. 1 i 3 ustawy o pieczy zastępczej.

W myśl postanowień art. 193 ust. 1 pkt. 2 ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w jednej z tych placówek. Opłatę taką rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, przy czym nie ponoszą jej za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców (art. 193 ust. 1a w zw. z ust. 6a).

Stosownie do art. 194 ust.1 opłatę ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę rady powiatu określającą szczegółowe warunki umorzenia, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, może umorzyć opłatę w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od jej ustalenia (art. 194 ust. 3).

Wskazać w tym miejscu należy, że w tutejszym sądzie zapadło prawomocne orzeczenie w kwestii odpłatności za pobyt córki skarżących w ośrodku w J. . Zgodnie z regulacją zawartą w art. 170 P.p.s.a. prawomocne orzeczenie sądu wiąże – między innymi – sąd, który je wydał. Związanie to polega na obowiązku podporządkowania się dyspozycji zawartej w wyroku skonkretyzowanej i zindywidualizowanej normy prawnej, wywiedzionej z norm generalnych i abstrakcyjnych, zawartych w przepisach prawnych. Sąd obowiązany więc jest uznać, iż dana kwestia prawna w odniesieniu do danego podmiotu kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, co oznacza, że w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się ta kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 170, Warszawa 2017 oraz T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 170, Warszawa 2016).

W wyroku z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. IV SA/Gl 566/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny przesądził, że ustalenie przez starostę opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej powinno nastąpić, co do zasady, przed jego umieszczeniem w placówce. Dopuszczalne jest jednak, w ocenie Sądu, ustalanie "wsteczne" takiej opłaty. Na taką możliwość wskazuje postanowienie art. 193 ust. 1a ustawy (opłatę ponoszą rodzice dziecka "od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej"). Po drugie - odczytanie art. 194 ust. 1 w zw. z ust. 3 tego przepisu, wskazującego na możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty na warunkach określonych w akcie prawa miejscowego (uchwała rady powiatu), w przypadku złożenia wniosku w tym względzie, prowadzi do logicznego stwierdzenia, iż rozstrzygnięcie w kwestii ustalenia opłaty musi zostać poprzedzone rozstrzygnięciem w sprawie odstąpienia od jej ustalenia. W normie zawartej w art. 194 ust. 3 ustawy wyraźnie jest mowa o "odstąpieniu od ustalenia" opłaty, co oznacza, w przypadku odstąpienia, bezprzedmiotowość postępowania w sprawie ustalenia opłaty. Dopiero odmowa odstąpienia otwiera możliwość ustalenia opłaty.

Jak wskazano powyżej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozstrzygnął kwestię ustalenia opłaty "wstecz" czyli od dnia umieszczenia dziecka w ośrodku w J. , zatem zawarty w skardze zarzut w tej materii został już przesądzony.

Podnieść także należy, że obowiązujące w sprawie przepisy ustawy o pieczy zastępczej nie przewidują sytuacji, w której organ ustalając wysokość opłaty może wziąć pod uwagę sytuację majątkową osób zobowiązanych. Dopiero ostateczna decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, daje tym osobom możliwość zainicjowania postępowania w przedmiocie umorzenia w całości lub w części opłaty, rozłożenia jej na raty, czy też odroczenia terminu jej płatności, stosownie do art. 194 ust. 3 ustawy, a tym samym wydania decyzji w tym przedmiocie. Sytuacja materialna skarżących może być zatem uwzględniona w odrębnym postępowaniu, które mogą zainicjować składając stosowny wniosek o umorzenie należności w całości lub w części bądź innych ulg związanych z ich spłatą.

Odnosząc się natomiast do kwestii naliczenia opłaty za okres, w którym córka skarżących nie przebywała w ośrodku w J. Sąd stwierdza, że sprawa nie dojrzała do ostatecznego rozstrzygnięcia w powyższym zakresie.

Z akt sprawy wynika – co nie jest kwestionowane – że córka skarżących, w okresie od 14 maja 2013 r. nie przebywała w ośrodku w J. albowiem z niego uciekła. W dniach od 23 maja do 8 czerwca 2013r. przebywała w E w O. W dniu 8 czerwca 2013 r. uciekła z ośrodka w J. , zaś na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) została tymczasowo umieszczona w B w S. .

Stosownie do regulacji powołanej przez organ odwoławczy, a to § 76 ust. 10 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 2 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz. U. 2015 r., poz. 1872), kosztami pobytu umieszczonego w MOW obciążona jest placówka opiekuńczo-wychowawcza, do której w ramach pieczy zastępczej skierowano wychowanka. To całodobowa placówka opiekuńczo-wychowawczą zapewnia wychowankowi tej placówki podczas pobytu w młodzieżowym ośrodku wychowawczym pokrycie kosztów wyżywienia oraz zaopatrzenia w odzież, obuwie, środki czystości i środki higieny osobistej oraz leki, okulary, podręczniki i pomoce szkolne, a także kieszonkowe. Treść przepisu jest jednoznaczna. Po pierwsze, dotyczy ona kosztów pobytu umieszczonego w placówce, a po drugie obciąża nimi całodobową placówkę opiekuńczo-wychowawczą. Skoro zatem placówka ma obowiązek ponieść koszty pobytu jej podopiecznego w MOW, a rodzice mają obowiązek ponieść koszty pobytu dziecka w tej placówce, to oczywistym jest, że rodzice są zobowiązani niejako zwrócić placówce poniesione przez nią koszty pobytu dziecka w MOW. Pobyt w MOW nie przerywa bowiem pobytu w pieczy zastępczej. Jednakże i w przypadku pobytu w placówce opiekuńczo-wychowawczej i w przypadku pobytu w MOW płatność ze strony rodziców nie może zostać ustalona w sposób całkowicie dowolny i nieadekwatny do faktycznych kosztów. W przypadku pobytu w ośrodku J. wysokość odpłatności wynikała z treści Zarządzenia Starosty [...]. Natomiast nie zostało ustalone w sprawie jaka wysokość odpłatności dotyczy wychowanków umieszczonych czy to w D w O. czy w S w S .

Zdaniem Sądu wyjaśnienia zatem wymaga, czy i w jakiej wysokości, w związku z pobytem córki skarżących w E w O. i w B w S. ośrodek J. , ponosił koszty (w tym własne opłaty stałe czy ryczałtowe, a przede wszystkim dodatkowe opłaty przekazywane do tych placówek). Nie ulega bowiem wątpliwości, że odpłatność ponoszona przez rodziców nie ma charakteru kary z tytułu pobytu ich dziecka w pieczy zastępczej lecz zasadniczo stanowi zwrot kosztów utrzymania i wychowywania dziecka, od którego ponoszenia są zwolnieni na okres ustanowionej pieczy zastępczej.

Rozpoznając ponownie sprawę rolą organów będzie precyzyjnie określić wysokość odpłatności za okres przebywania córki skarżących poza ośrodkiem w J. i jej podstawę faktyczną oraz prawną.

Pozostałe zarzutu skargi nie znajdują, zdaniem Sądu, uzasadnienia. Zarzut błędnego zastosowania art. 193 ust. 1 a ustawy o pieczy zastępczej do stanu faktycznego sprawy, w świetle przywołanego przez Kolegium art. 6 K.p.a. nie może odnieść skutku. Zgodnie bowiem z art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, zatem zasadnie rozstrzygnięto sprawę na podstawie przepisu obowiązującego w dniu orzekania. Zaznaczyć tu trzeba, że ustawodawca nie przewidział przepisów intertemporalnych zmieniających sytuację podmiotów zobowiązanych do ponoszenia odpłatności w zależności od daty umieszczenia ich dziecka w pieczy zastępczej.

Sąd nie podziela też zarzutu skargi co do braku zgodności art. 196 ust. 1 ustawy o pieczy zastępczej z art. 2 Konstytucji. Przepis art. 2 Konstytucji sam w sobie nie stanowi wystarczającej podstawy do postawienia zarzutu niezgodności danej regulacji prawnej z Konstytucją RP. Skarżący nie wskazali, która z zasad zawartych w tym przepisie jest naruszona poprzez nałożenie opłat na rodziców dzieci, które umieszczone zostają na mocy postanowienia właściwego sądu rodzinnego w pieczy zastępczej, a Sąd naruszenia takiego nie dostrzega.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że organy nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy w sposób wymagany w treści art. 7 i art. 77 K.p.a., co miało wpływ na wynik sprawy, bowiem ustalona wysokość opłaty dotyczącej okresu pobytu ich dziecka poza ośrodkiem w J. nie została należycie wyjaśniona i umotywowana. Z tego względu, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., wydając wyrok zakresowy uchylający zaskarżoną decyzję w części rozstrzygającej o odpłatności skarżących za okres przebywania ich dziecka poza ośrodkiem J. .

O kosztach orzeczono na mocy art. 200 i art. 206 P.p.s.a.