Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1757/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1,  art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 83
journal: Dz.U. 2017 poz 1383
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.
article: art. 77,  art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędziowie WSA Maria Werpachowska, Danuta Kania (spr.), Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2018 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku – oddala skargę –


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] marca 2017 r. E. J. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym mężu S. J. wskazując na bardzo trudną sytuację zdrowotną i materialną. Podała, że choruje od wczesnej młodości i nigdy nie mogła pracować. W związku z tym pozostawała na utrzymaniu męża.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...], stosując art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.), odmówił przyznania E. J. renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Warunki określone w ww. przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, zatem w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej.

Organ wskazał, iż z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 62 lat życia S. J. udokumentowano 28 lat, 8 miesięcy i 2 dni okresów składkowych oraz 1 miesiąc i 13 dni okresów nieskładkowych. Pozostały uwzględniony okres w ilości 1 roku i 5 miesięcy jest okresem opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci wymienionego, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - nie udokumentowano żadnego z tych okresów, udokumentowano jedynie okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Organ zaznaczył, że okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, nie mogą zostać uwzględnione w całości przy rozpatrywaniu uprawnień do renty w trybie zwykłym, o czym stanowi art. 10 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W związku z faktem, iż w wymaganym 10-leciu nie wykazano jakiegokolwiek okresu opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, brak jest podstaw do uwzględnienia okresu ubezpieczenia społecznego rolników jako okresu uzupełniającego.

Organ wskazał również, że w latach 1993 - 1995, 2003 - 2010, 2011 - 2015 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Przy czym nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec męża wnioskodawczyni nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie zostały też wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Końcowo organ wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. skierowanym do Prezesa ZUS E.J. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu podniosła, że zmarły mąż przepracował ponad 28 lat, w tym 12 lat i 11 dni w szczególnych warunkach. Z tego tytułu opłacał składki na ubezpieczenie społeczne. Do wykazania 30-letniego okresu zatrudnienia, przy którym nie zachodzi konieczność badania okresów zatrudnienia w dziesięcioleciu poprzedzającym datę zgonu, zabrakło niespełna 1 roku i 2 miesięcy.

Zaznaczyła, że zmarły mąż był osobą schorowaną ze stwierdzonym stopniem niepełnosprawności. Powołała się na dokumentację medyczną zgromadzoną w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w S. [...] Wydział [...] w sprawie o rentę rodzinną z jej wniosku (sygn. akt [...]), z której - jak wskazała - jednoznacznie wynika, że przyczyną stwierdzenia braku wcześniejszej daty całkowitej niezdolności do pracy zmarłego nie był fakt braku schorzeń, które niewątpliwe istniały, a jedynie brak stosownej w tym zakresie dokumentacji. Wniosła o załączenie akt ww. sprawy do akt administracyjnych ze względu na znajdującą się tam dokumentację medyczną zmarłego.

Skarżąca podała, że u zmarłego rozpoznano istnienie nadciśnienia tętniczego [...], przewlekły zespół bólowy kręgosłupa [...] w przebiegu dyskopatii [...], przewlekłą [...], schorzenia kardiologiczne (zmarł [...]),[...], zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa oraz [...]. Z historii choroby w Poradni Ogólnej NZOZ w W. wynika, że zmarły mąż zgłaszał się do Poradni wielokrotnie, gdzie skarżył się na [...],[...].

Skarżąca zaznaczyła, że organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, czego w niniejszej sprawie nie uczynił. Niedostatecznie bowiem wyjaśnił powyższe okoliczności sprawy, a nadto w sposób niewłaściwy zinterpretował pojęcie "szczególnych okoliczności", o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Skarżąca podniosła również, że ma 67 lat, od 23 roku życia borykała się ze schorzeniem [...]. Aktualnie nie jest w stanie - ze względu na wiek oraz stan zdrowia - podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Stwierdzona dysfunkcja narusza sprawność organizmu w stopniu umiarkowanym, naruszenie to ma charakter przewlekły, nie rokuje powrotu do pracy. Zaznaczyła, że leczy się [...], ma również problemy z poruszaniem się.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ ponownie powołał art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wskazując, że znajduje on zastosowanie tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. W rozpoznawanej sprawie ww. przepis nie może być zastosowany, gdyż nadal nie stwierdzono szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły nabycie przez zmarłego męża skarżącej warunków do świadczenia ustawowego.

Organ zaznaczył, że za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uważać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienia w sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym.

Organ wskazał, że po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których mąż skarżącej nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Skarżąca nie wykazała bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które ubezpieczony nie miał wpływu.

Organ ponownie stwierdził, że na przestrzeni 62 lat życia zmarłego udowodniono staż pracy wynoszący 28 lat, 8 miesięcy i 2 dni okresów składkowych, 1 miesiąc i 13 dni okresów nieskładkowych oraz 1 rok i 5 miesięcy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Jednocześnie wskazał, że w ocenianym do uprawnień 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci - zamiast wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - nie udokumentowano żadnego z tych okresów. Udokumentowano tylko okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, który nie może być uwzględniony jako okres uzupełniający z uwagi na brak w ocenianym do uprawnień 10-leciu jakiegokolwiek okresu opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

W okresach od dnia [...] września 1993 r. do dnia [...] lutego 1995 r., od dnia [...] stycznia 2003 r. do dnia [...] stycznia 2010 r. oraz od dnia [...] lipca 2011 r. do dnia [...] października 2015 r., tj. przez ponad 14 lat, zmarły nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Z akt sprawy nie wynika, aby w powyższych okresach ubezpieczony nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, bowiem nie była wobec niego orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Samo zaś istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy, która to niezdolność orzekana jest w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego.

Końcowo organ wskazał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiły nabycie przez męża skarżącej prawa do świadczenia w trybie zwykłym z przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne. Wprawdzie przedstawiona sytuacja materialna jest niewątpliwie bardzo trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie są świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz są świadczeniami z ubezpieczeń, za czym przemawia sam fakt zamieszczenia powyższego przepisu w ww. ustawie.

Pismem z dnia 3 października 2017 r. E. J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] września 2017 r. zarzucając naruszenie:

- art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie prowadzące do uznania, że brak jest przesłanek skutkujących przyznaniem prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu,

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, co doprowadziło do ustalenia stanu faktycznego w sposób niepełny w zakresie oceny zaistnienia przesłanek "szczególnych okoliczności",

- art. 8 i 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwiło realizację zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa.

W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r., ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie skarżącej prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu stosownie do złożonego wniosku.

W motywach skargi skarżąca podniosła, że organ nie uwzględnił okoliczności dotyczących stanu zdrowia jej zmarłego męża, który powodował brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Sytuacja zdrowotna męża powinna być uwzględniona w kategoriach szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ograniczających możliwości zatrudnienia zwłaszcza w zawodzie kierowcy, który wykonywał.

Skarżąca ponownie wskazała na schorzenia zdiagnozowane u zmarłego męża, wymienione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zwróciła uwagę na długoletni staż ubezpieczeniowy zmarłego męża podkreślając, że do wykazania 30-letniego okresu składkowego zatrudnienia, przy którym nie zachodzi konieczność badania okresów w dziesięcioleciu poprzedzającym datę zgonu, zabrakło niespełna 1 rok i 2 miesiące. Wskazała również, że do uzyskania prawa do emerytury w szczególnych warunkach zmarłemu zabrakło niespełna 3 lata pracy w szczególnych warunkach, przy spełnieniu warunku ogólnego stażu pracy. Kwestia ta nie była przedmiotem zainteresowania organu. Natomiast gdyby uznać, iż zły stan zdrowia nie pozwalał mu na pracę w szczególnych warunkach lub ograniczał możliwość zatrudnienia - to zaistniałaby sytuacja, w której brak uprawnień do świadczenia emerytalnego był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci przeszkody, na którą zmarły nie miał wpływu.

Reasumując skarżąca stwierdziła, iż organ przekroczył granice uznania administracyjnego oraz nieprawidłowo ocenił, że w sprawie nie zostały kumulatywnie spełnione przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku określone w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] września 2017 r. nie narusza prawa w stopniu kwalifikującym do eliminacji z obrotu prawnego.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Zaznaczyć należy, że na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia - odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu - przez osoby, które nie spełniają warunków do jego uzyskania w zwykłym trybie. Świadczenia z ww. przepisu nie mają charakteru roszczeniowego, są bowiem finansowane z budżetu państwa (art. 84 ww. ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." świadczenie w drodze wyjątku, co oznacza, że organ działa w oparciu o tzw. uznanie administracyjne. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści ww. przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące - ubezpieczonemu bądź pozostałym po nim członkom rodziny - przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od kumulatywnego spełnienia wszystkich trzech ww. przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Podkreślić należy, że omawiane świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego, w zakresie wymaganego okresu ubezpieczenia, niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach z FUS wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "zwykłego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek szczególnych okoliczności.

Ocena, czy w sprawie zaistniały szczególne okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać należytej analizie czyniąc zadość regułom postępowania dowodowego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania w sprawie powinien wykazać wszelkie okoliczności, wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Nałożony na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku.

W sprawie nie jest kwestionowane, że skarżąca – E. J. nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na osiągniecie wieku emerytalnego, bowiem w dacie wydania zaskarżonej decyzji ukończyła 67 lat. Z akt sprawy wynika również, że Komisja Lekarska ZUS w dniu [...] lipca 2017 r. wydała orzeczenie nr [...] stwierdzające, że skarżąca jest trwale częściowo niezdolna do pracy, przy czym częściowa niezdolność do pracy istnieje od dnia [...] stycznia 2016 r. Ponadto skarżąca nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Pobiera zasiłek stały z opieki społecznej od dnia [...] lutego 2004 r. w wysokości 604 zł miesięcznie, a więc niższej od wysokości najniższej emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, której wysokość w dacie orzekania przez organ wynosiła 1000,00 zł (art. 85 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS; Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.).

Ocenie Sądu podlegają zatem ustalenia organu pod kątem "szczególnych okoliczności" dla zbadania, czy przesłanka ta w sprawie niniejszej została spełniona.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2010r. (sygn. akt I OSK 130/10, publ. CBOSA), przesłanka "szczególnych okoliczności" określona została przez ustawodawcę w postaci zwrotu ocennego, wymagającego od organu ustalenia odpowiednich faktów oraz ich oszacowania co do skali czy natężenia ich wystąpienia tak, aby można było tym faktom przypisać status okoliczności szczególnych. Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych) to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "na zasadzie wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia.

Za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r. o sygn. akt II SA 306/00, niepubl.), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby.

W ocenie Sądu, organ orzekający zasadnie przyjął, iż w niniejszej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności w rozumieniu ww. przepisu.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w okresie 62 lat życia S. J. - zmarłego męża skarżącej (do daty zgonu, tj. do dnia [...] października 2015 r.) udokumentowano staż pracy wynoszący 28 lat, 8 miesięcy i 2 dni okresów składkowych, 1 miesiąc i 13 dni okresów nieskładkowych oraz 1 rok i 5 miesięcy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

W 10-leciu przypadającym przed datą zgonu męża, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - nie udokumentowano żadnego z tych okresów. Udokumentowano jedynie okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, który nie może być uwzględniony jako okres uzupełniający z uwagi na brak w ocenianym do uprawnień 10-leciu jakiegokolwiek okresu opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5 - 7 są krótsze od okresu wymaganego do przyznania renty, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Przepis art. 10 ust. 2 ww. ustawy stanowi natomiast, że okresy wymienione w ust. 1 pkt 1 uwzględnia się także przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe ustalone za zasadach określonych w art. 5 - 7, są krótsze od okresu wymaganego do uzupełnienia renty, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.

Powyższa okoliczność, tj. brak udokumentowanego co najmniej 5-letniego okresu ubezpieczenia w 10-leciu przypadającym przed datą powstania niezdolności do pracy (datą zgonu) męża, spowodowała brak uprawnień E. J. do renty rodzinnej w trybie zwykłym. Powyższe wynika z uzasadnienia decyzji ZUS w S. z dnia [...] października 2015 r. nr [...], wydanej w oparciu o art. 65, art. 66, art. 57 ust. 1 oraz art. 58 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Z akt sprawy wynika, że w dniach od [...] września 1993 r. do [...] lutego 1995 r., od [...] stycznia 2003 r. do [...] stycznia 2010 r. oraz od [...] lipca 2011 r. do [...] października 2015 r., tj. przez okres ponad 14 lat, zmarły mąż skarżącej nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. We wskazanych okresach nie była wobec wymienionego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do uzyskania renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia uniemożliwiający kontynuowanie zatrudnienia. Brak jest również podstaw by przyjąć, że wystąpiło jakiekolwiek inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od jego woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie wystawione przez Powiatowy Urząd Pracy w W., z którego wynika, że skarżący w dniach od [...] czerwca 2001 r. do [...] września 2002 r., od [...] stycznia 2003 r. do [...] maja 2008 r., od [...] sierpnia 2008 r. do [...] stycznia 2010 r. oraz od [...] lipca 2011 r. do [...] października 2015 r. był zarejestrowany w ww. Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, przy czym okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych (od [...] czerwca 2001 r. do [...] czerwca 2002 r.) został mu zaliczony do stażu pracy. Natomiast okresy pozostawania bez pracy, nawet potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie mogą być zaliczane do okresu ubezpieczenia, bowiem nie stanowią okresu składkowego, ani nieskładkowego. Ponadto, sama trudna sytuacja na rynku pracy i zjawisko bezrobocia nie stanowią okoliczności szczególnych w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS usprawiedliwiających niewypracowanie wymaganego okresu w celu uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I OSK 378/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1008/09, publ.: CBOSA). Z akt sprawy nie wynika również, aby mąż skarżącej w ocenianym ostatnim 10-leciu przypadającym przed datą zgonu aktywnie poszukiwał pracy w celu wypracowania okresu uprawniającego do nabycia uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie.

Co istotne, okoliczność zarejestrowania w ww. okresach w Urzędzie Pracy oznacza, że skarżący był zdolny do świadczenia pracy. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. 2017 r., poz. 1065 ze zm.), bezrobotnym jest osoba (...), o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a - g, lit. i, j, l oraz osoba, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. ha, która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz osoba, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3 i 4, niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej (...).

Odnośnie podnoszonej przez skarżącą trudnej sytuacji zdrowotnej zmarłego męża wskazać należy, że w aktach administracyjnych znajdują się opinie lekarskie biegłych sądowych sporządzone w postępowaniu toczącym się przed Sądem Okręgowym w S. [...] Wydział [...] o sygn. akt [...] na okoliczność czy S. J. przed zgonem był zdolny do pracy, czy był niezdolny do pracy, a jeżeli tak to czy częściowo czy całkowicie, czy była to niezdolność trwała czy okresowa, kiedy powstała i jaki był przewidywany okres jej trwania.

W "Opinii lekarskiej biegłego neurologa i biegłego ortopedy" z dnia [...] sierpnia 2016 r. po przeanalizowaniu dostępnej dokumentacji medycznej stwierdzono, że "S. J. nie leczył się w Poradni Neurologicznej i Poradni Ortopedycznej. Znajdują się pojedyncze wpisy z rozpoznaniem: zespół bólowy lędźwiowy w przebiegi dyskopatii [...]. Urazy narządów ruchu były leczone z powodzeniem w Poradni Chirurgicznej. Z przyczyn neurologicznych i ortopedycznych nie było przeciwwskazań do wykonywania pracy w zawodzie kierowcy, ani do żadnej innej pracy fizycznej, w rozumieniu rentowym. Analiza powyższego materiału dowodowego nie daje podstaw do uznania S. J. za niezdolnego do pracy przed jego zgonem w dniu [...] października 2015 r.".

Z kolei w "Opinii kardiologicznej" sporządzonej w dniu [...] sierpnia 2016 r. stwierdzono, że S. J. nie leczył się w Poradni Kardiologicznej. W oparciu o dokumentację medyczną z zakresu chorób układu krążenia rozpoznano choroby: nadciśnienie tętnicze bez powikłań, hypercholesterolemia. Dalej stwierdzono, że "w oparciu o analizę dokumentacji medycznej stopień zaawansowania tych chorób należy uznać za niewielki i nie był on przeciwwskazaniem do wykonywania pracy w zawodzie [...], ani żadnej innej pracy fizycznej. Nadciśnienie tętnicze było leczone jednym lekiem, wartości ciśnienia podawane w dokumentacji były w granicach normy lub miernie podwyższone. Prawidłowa sylwetka serca stwierdzona badaniem przemawia za łagodnym przebiegiem choroby nadciśnieniowej. Niewielkiego stopnia [...] wymagała leczenia dietetycznego, a w dokumentacji nie ma adnotacji aby zlecono badanie farmakologiczne. Reasumując – analiza materiału zawartego w aktach sprawy nie daje podstaw do uznania S. J. przed jego zgonem w dniu [...] października 2015 r. za niezdolnego do pracy.".

W aktach administracyjnych znajduje się również "Opinia lekarska" z dnia [...] marca 2017 r. sporządzona przez Zastępcę Głównego Lekarza Orzecznika Oddziału ZUS w S. w sprawie S. J. W opinii tej lekarz orzecznik stwierdził, że nie wnosi uwag do opinii biegłych sądowych z dnia [...] stycznia 2017 r. Są one bowiem spójne z poprzednimi opiniami z dnia [...] sierpnia 2016 r. i [...] sierpnia 2016 r.

Z powyższego wynika, że dokumentacja medyczna znajdująca się w aktach sprawy o przyznanie renty rodzinnej (sygn. akt [...]) była przedmiotem analizy i oceny biegłych sądowych. Ze sporządzonych opinii wynika, że zmarły mąż skarżącej nie był niezdolny (choćby częściowo) do pracy.

Prezes ZUS, ustosunkowując się do argumentacji wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie odniósł się do ww. opinii lekarskich w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, pomimo iż skarżąca wskazywała, że w aktach ww. sprawy toczącej się przez Sądem Okręgowym w S. znajduje się dokumentacja medyczna jej zmarłego męża potwierdzająca zły stan jego zdrowia. Uchybienie to jednakże nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, a tylko takie, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji. Sąd bowiem orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a) obejmujących również karty akt postępowania o sygn. akt [...], z których bezspornie wynika, że zmarły mąż skarżącej nie był niezdolny do pracy w jakimkolwiek okresie przed datą zgonu.

Zauważyć w tym miejscu należy, że Prezes ZUS przy wydawaniu decyzji w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku związany jest wydanymi w sprawie orzeczeniami lekarskimi. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 2282/16 (publ. CBOSA) "w postępowaniu dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS a organ rozstrzygający sprawę w drodze decyzji administracyjnej związany jest treścią takiego orzeczenia".

W niniejszej sprawie lekarz orzecznik stwierdził jedynie w dniu [...] marca 2017r., że nie wnosi uwag do opinii biegłych sądowych o braku podstaw do stwierdzenia choćby częściowej niezdolności do pracy u męża skarżącej. Organ nie mógł - wbrew ww. opinii lekarskiej - oprzeć swego rozstrzygnięcia wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, przedstawianych przez nią jako bezsporne ustalenia faktyczne. Z akt sprawy wynika jedynie, że mąż skarżącej do dnia zgonu nie był całkowicie niezdolny do pracy, a wcześniej również nie ustalono u niego istnienia nawet częściowej niezdolności do pracy. Wiek 62 lat nie jest wiekiem "z definicji" łączącym się ze schorzeniami wykluczającymi wszelką aktywność zawodową, a deklaracja skarżącej o złym stanie zdrowia jej męża nie znajduje odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym, niezależnie od tego, że samo zaistnienie choroby nie jest w żadnym razie tożsame z wystąpieniem niezdolności do pracy spowodowanej tą chorobą.

W tym kontekście zauważyć również należy, że skarżąca - obecna na rozprawie w dniu 18 lipca 2018 r. - oświadczyła, że zmarły mąż miał podjąć pracę w dniu [...] października 2015 r., co przeczy jej twierdzeniom podnoszonym w toku postępowania administracyjnego a następnie w skardze, że stan zdrowia męża nie pozwalał mu na podjęcie zatrudniania.

Dodatkowo należy wskazać, że staż ubezpieczeniowy męża skarżącej - niepełne 29 lat na 44 lata aktywności zawodowej - nie jest wystarczający do przyznania renty, w przypadku której ustawodawca wymaga, przy braku możności wylegitymowania się 5-letnim okresem ubezpieczenia w 10-leciu ocenianym do uprawnień, wykazania 30 lat okresów składkowych. Również kwestia świadczenia pracy w trudnych warunkach nie może mieć znaczenia wobec braku wymaganego okresu ubezpieczenia w ostatnim 10-leciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy. Podkreślić należy, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 1056/07, publ. CBOSA). Taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie ma miejsca.

W świetle powyższych rozważań, wobec niespełnienia przesłanki szczególnych okoliczności z powodu których zmarły mąż skarżącej nie spełnił wymagań, od których uzależnione jest przyznanie prawa do świadczenia w trybie zwykłym, organ nie miał podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku o przyznanie renty rodzinnej na zasadzie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wbrew twierdzeniom skarżącej organ prawidłowo zinterpretował pojęcie "szczególnych okoliczności" i dokonał prawidłowej oceny okoliczności faktycznych sprawy w świetle ww. przesłanki.

Wydając rozstrzygnięcie organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W sprawie nie doszło do naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Pomimo, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie została przedstawiona szersza argumentacja odnośnie stanu zdrowia zmarłego męża skarżącej w kontekście ww. opinii biegłych sądowych, to jednak w sprawie nie doszło do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie podjęte przez organ jest prawidłowe, zaś zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Natomiast sama trudna sytuacja życiowa i materialna skarżącej, którą dostrzega Sąd w składzie orzekającym, nie może skutkować eliminacją zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.