Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 860/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: Art. 7, art. 8, art. 77 par. 1 i art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c i art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Barbara Pasternak (spr.) WSA Bożenna Blitek Protokolant Magdalena Karcz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2013 r. sprawy ze skargi J. K. – K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji,


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2012r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 104, art. 107 i art. 108 kpa oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 102, art. 104, art. 106 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 127 poz. 1055) - po rozpatrzeniu wniosku J. K. – K. z dnia 27 lutego 2012r. - odmówił rodzinie J. K. – K. przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za czynsz, energię elektryczną oraz gaz za miesiąc luty 2012r.

W uzasadnieniu organ l instancji podał, że J. K. – K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem B. oraz dziećmi: H. oraz Z., zaś w odrębnym gospodarstwie domowym pozostaje teściowa. Organ ustalił, że łączny dochód rodziny w miesiącu styczniu 2012r. wynosił 1.003,29 zł, na co złożyły się: zasiłek rodzinny w kwocie 159 zł, zasiłek pielęgnacyjny - 153 zł oraz renta męża - 691,29 zł. Organ wskazał, że zgodnie z pisemną deklaracją B. K. nie osiągnął dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie organu I instancji pomniejszanie swoich zasobów poprzez nieodpłatne darowanie części nieruchomości rolnych osobom trzecim wskazywało na brak zaangażowania rodziny J. K. – K. w rozwiązywaniu własnej sytuacji oraz niewykorzystanie własnych uprawnień. Ponadto organ l instancji stwierdził, że dochód rodziny za miesiąc styczeń 2012r. nie przekracza kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (1.404 zł), lecz fakt, iż w dyspozycji rodziny pozostają nieruchomości o znacznej wartości przemawia za tym, że rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe. Organ l instancji podkreślił, że poza nieruchomościami gruntowymi na terenie Gminy L rodzina J. K. – K. posiada jeszcze dwa samochody o wartości około 20.000 zł. Zatem możliwe jest zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny przy wykorzystaniu własnych możliwości majątkowych.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. K. – K., która zarzuciła, że decyzja organu l instancji nie została oparta rzetelnie zgromadzonym materiale dowodowym. Odwołująca się podniosła, że organ nie ustalił dokładnie sytuacji materialnej jej rodziny (dochodów i wydatków) i posiadanego przez tę rodzinę majątku ani też nie ocenił, czy majątek ten może być realnie wykorzystany do zaspokojenie niezbędnych potrzeb rodziny. Odwołująca się zarzuciła organowi l instancji posługiwanie się nieprecyzyjnymi sformułowaniami oraz naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez wadliwe sformułowanie uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 kwietnia 2012r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Kolegium stwierdziło, że J. K. – K. spełnia przesłankę z art. 7 ustawy o pomocy społecznej, bo jej mąż cierpi na długotrwałą chorobę i z tego tytułu pozostaje na rencie i przysługuje mu zasiłek pielęgnacyjny. Kolegium wskazało też, że z przeprowadzonego w dniu 1 lutego 2012r.wywiadu środowiskowego wynika, że J. K. – K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem B. oraz dziećmi: H. i Z., zaś w odrębnym gospodarstwie domowym pozostaje teściowa. W toku postępowania ustalono też, że łączny dochód rodziny wnioskodawczyni w miesiącu styczniu 2012 r. wyniósł 1.003,29 zł. Kolegium zgodziło się z organem l instancji, że odwołująca w oczywisty sposób nie wykorzystuje swoich zasobów, uprawnień i możliwości do zabezpieczania swoich potrzeb życiowych. Kolegium wskazało, że odwołująca wraz z mężem w dniu 18 stycznia 2011 r. dokonała darowizny części posiadanej nieruchomości rolnej na rzecz osoby trzeciej (osoby obcej), a nie było przeszkód prawnych, by małżonkowie dokonali odpłatnego zbycia tej części nieruchomości, uzyskując potrzebne do życia środki finansowe. W ocenie organu odwoławczego nieodpłatne wyzbywanie się majątku nieruchomego nie jest postępowaniem racjonalnym z ekonomicznego punktu widzenia i mającym na celu przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych z wykorzystaniem własnych zasobów i możliwości. Dlatego też, zdaniem Kolegium zasadna była odmowa objęcia odwołującej pomocą na wnioskowane cele. Ponadto zarzucono odwołującej się brak podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z przedstawionych przez niego uzasadnionych propozycji mających na celu poprawę sytuacji strony. Kolegium stwierdziło, że brak likwidacji przynoszącej straty działalności gospodarczej oraz nieodpłatne rozporządzenie majątkiem na rzecz osób trzecich świadczą o tym, że strona nie korzysta z uzasadnionych propozycji pracownika socjalnego, mających na celu poprawę jej sytuacji bytowej.

Skargę na decyzję SKO wniosła J. K. – K., zarzucając naruszenie art. 7 kpa poprzez brak prawidłowego ustalenia stanu faktycznego stanowiącego podstawę do wydania zaskarżonej decyzji. Skarżąca podniosła, że organy pomocy społecznej oparły się na nieaktualnych danych (powoływanie się na zlikwidowaną z dniem 31 grudnia 2011 r. niedochodową działalność gospodarczą skarżącej) oraz odwoływanie się do okoliczności bardzo odległych czasowo do daty złożenia wniosku (darowizna nieruchomości należącej do rodziny skarżącej). Ponadto skarżąca zarzuciła organom brak przeprowadzenia konkretnej analizy aktualnej sytuacji materialnej jej rodziny. Skarżący wskazała również, że uzasadnienia organów obu instancji nie spełniają wymogów z art. 107 §3 kpa.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Jeżeli zaś sąd nie stwierdzi tego rodzaju naruszeń prawa, oddala skargę.

Skarga skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji.

Oczywistym jest, że warunkiem prawidłowości decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego jest właściwe i dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności z zachowaniem przepisów regulujących postępowanie administracyjne, a następnie przedstawienie motywów rozstrzygnięcia w uzasadnieniu. Stosownie do art. 7 kpa jednym z najważniejszych zadań organów prowadzących postępowanie administracyjne jest stanie na straży praworządności i podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, gdyż ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Podkreślić trzeba, że art. 77 § 1 kpa nakazuje organom administracji w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zaś art. 8 kpa tak prowadzić postępowanie, by pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa.

W ocenie Sądu przytoczone wyżej zasady nie zostały zrealizowane w kontrolowanym postępowaniu. Poważne zastrzeżenia budzą ustalenia faktyczne dotyczące tak istotnej okoliczności jak sytuacja materialna rodziny skarżącej. Organy pomocy społecznej ustaliły dochody uzyskiwane przez rodzinę skarżącej i stwierdziły, że nie przekraczają one kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było uwzględnienie całokształtu sytuacji materialnej rodziny skarżącej, a zwłaszcza posiadanego majątku (nieruchomości, samochody) oraz nieprawidłowego, zdaniem organów, wykorzystywania posiadanych zasobów. Uwzględnianie takich okoliczności jest zgodne z ogólnymi zasadami pomocy społecznej, jednakże wszystkie tego rodzaju ustalenia muszą znajdować odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. W kontrolowanym postępowaniu organy uzasadniały podejmowane rozstrzygnięcia tym, że rodzina skarżącej posiada majątek w postaci nieruchomości i samochodów, których to zasobów nie wykorzystuje dla zaspokojenia swoich potrzeb. Tak istotne dla końcowego rozstrzygnięcia ustalenia nie znajdują jednak żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach administracyjnych.

Poza bardzo ogólnymi wzmiankami o nieruchomości rolnej oddanej w drodze darowizny oraz posiadanych samochodach organy w żaden sposób nie sprecyzowały swoich ani też nie poparły ich nawet skromnym materiałem dowodowym. Na podstawie akt administracyjnych nie można w ogóle zweryfikować twierdzeń zawartych w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji dotyczących posiadanego przez rodzinę skarżącej majątku ani tym bardziej ocenić, czy majątek ten może być wykorzystany do zaspokojenia potrzeb tej rodziny. Ponadto w odwołaniu skarżąca kwestionowała ocenę swojej sytuacji materialnej oraz aktualność ustaleń w zakresie prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Organ odwoławczy nie uwzględnił jednak tych zarzutów, a więc także orzekał na podstawie materiału dowodowego, który nie może być uznany za kompletny. W tej sytuacji zasadny jest zarzut skargi wskazujący na naruszenie przepisów postępowania. Zdaniem Sądu organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a więc orzekały na podstawie niekompletnego i trudnego do zweryfikowania materiału dowodowego, co stanowiło naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 kpa, które niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącej organy będą zobowiązane do takiego uzupełnienia materiału dowodowego, by wszystkie istotne dla końcowego rozstrzygnięcia okoliczności znajdowały potwierdzenie w aktach sprawy. Podkreślić trzeba, że ustalenia dotyczące posiadanego przez rodzinę skarżącej majątku powinny być na tyle konkretne, by na ich podstawie można było dokonać oceny zasadności wniosku o przyznanie zasiłku celowego. Za niedopuszczalne uznać należy bardzo ogólne powoływanie się przez organy na bliżej niesprecyzowane ustalenia dokonane w innych postępowaniach dotyczących rodziny skarżącej. Dla uznania, że posiadanie nieruchomości i innych składników majątkowych stanowi postawę do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego zasiłku celowego niezbędne jest wskazanie, o jakie nieruchomości oraz inny majątek chodzi, jaki jest status prawny tego majątku i czy może on być realnie wykorzystany do zaspokojenia potrzeb rodziny skarżącej. W tym miejscu należy zwrócić też uwagę na treść art. 107 § 3 kpa, który to przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zatem prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno być tak sformułowane, aby umożliwić stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez sąd. Dlatego tak istotne jest, by wszystkie istotne ustalenia faktyczne wymienione w uzasadnieniu znajdowały potwierdzenie w aktach administracyjnych. Dokonanie ustaleń faktycznych zgodnie z tymi wytycznymi będzie dopiero stanowiło podstawę dla organów do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 135 ppsa.


ZDANIE ODRĘBNE

Sędziego WSA Bożenny Blitek

Moim zdaniem, skarga J. K. – K. powinna ulec oddaleniu, albowiem podniesione w niej zarzuty są nieuzasadnione, a jednocześnie ani zaskarżona decyzja nie była dotknięta wadami w zakresie stosowania prawa materialnego, ani w toku postępowania poprzedzającego jej wydanie organ nie dopuścił się istotnych uchybień procesowych, które Sąd uwzględnia z urzędu.

Zgłoszone zdanie odrębne dotyczy odmiennego poglądu w kwestii ciężaru dowodowe wykazania przez stronę domagającą się świadczeń z pomocy społecznej, że posiadany przez nią majątek nie przedstawia żadnej wartości i dlatego organ powinien wziąć pod uwagę jedynie wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów o charakterze stałym, np. dochodów uzyskiwanych z pracy lub wykazywanych z prowadzonej działalności gospodarczej, czy uzyskiwanych w formie rent itp.

Należy zauważyć, że organ I instancji u uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 2012 r. odmawiającej przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego podał, że J. K. – K. prowadzi gospodarstwo rolne z mężem i dwojgiem dzieci i dochody rodziny w wysokości 1003,29 zł za miesiąc styczeń 2012r. składające się z zasiłków rodzinnych, renty męża i jego zasiłku pielęgnacyjnego nie przekraczają ustawowego kryterium dochodowego. Nie mniej jednak powodem odmowy przyznania świadczenia było to, że skarżąca pomniejszyła swoje zasoby poprzez nieodpłatne darowanie części nieruchomości rolnych osobom trzecim, a nadto skarżąca posiada majątek, albowiem w jej dyspozycji nadal pozostają inne nieruchomości, a poza nieruchomościami gruntowymi na terenie Gminy L dysponuje dwoma samochodami. W odwołaniu od tej decyzji J. K. – K. nie zakwestionowała tych okoliczności. Organ II instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia 23 kwietnia 2012 r. potwierdził ustalenia organu I instancji dotyczące uzyskiwanych dochodów i stanu majątkowego skarżącej, które – zdaniem organów - wskazują na nie wykorzystywanie przez skarżącą własnych zasobów i możliwości w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. W skardze skarżąca nie kwestionowała tych okoliczności.

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) w art. 2 ust., art. 3 ust. 1 i art. 4 stanowi:

"Art. 2. 1. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości."

"Art. 3. 1. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka."

"Art. 4. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej."

Moim zdaniem, w niekwestionowanej przez skarżącą sytuacji materialnej, to skarżąca powinna wyjaśnić powody dokonania darowizny nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, to skarżąca powinna przedstawić dowody świadczące o niemożności wykorzystania posiadanych nieruchomości (np. z uwagi na niekorzystne ich położenie), czy o znikomej ich wartości, to skarżąca powinna podać powody utrzymywania dwóch samochodów takie, które uzasadniałyby (ze względów odległościowych i zdrowotnych np. wobec codziennych dojazdów wszystkich członków rodziny na zabiegi czy rehabilitację, o ile mąż otrzymujący dodatek pielęgnacyjny w dalszym ciągu posiada prawo jazdy i jest w stanie samodzielnie kierować pojazdem) przyjęcie, że nie stanowią one przeszkody do uznania, że rodzina pozostaje w trudnej sytuacji i nie jest w stanie sama własnymi środkami przezwyciężyć powstałe trudności.

Tak więc, w niniejszej sprawie podzielam stanowisko organów administracyjnych wskazujące na brak przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - wykorzystywania przez skarżącą własnych uprawnień, zasobów i możliwości i brak przesłanki z art. 3 ust. 1 tej ustawy – wykazania przez skarżącą wysiłków w celu poprawy swej sytuacji. Moim zdaniem, postawa skarżącej nie wykorzystującej własnych zasobów i wyzbywającej się majątku w drodze darowizny osobom trzecim, wskazuje także na zaistnienie przesłanki z art. 4 ustawy – braku współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Z uwagi na powyższe, skarga powinna ulec oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.