Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 967/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 64c par. 1, par. 6, par. 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 7 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: , Przewodnicząca Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2019 roku sprawy ze skargi "A" Spółki Akcyjnej w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.- Ś. z dnia [...] nr[...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz skarżącej "A" Spółki Akcyjnej w Łodzi kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia (...) nr (...) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 64, art. 64c § 1 i § 7 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.), po rozpatrzeniu zażalenia Ax z siedzibą w Ł. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (...) z dnia (...) nr (...) w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego (...) wszczął wobec Ax postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 17.01.2017 r. o numerach od (...) do (...) obejmujących należności w podatku od towarów i usług za sierpień, wrzesień i grudzień 2013 r. oraz luty i marzec 2014r.

Zawiadomieniem z dnia 20.01.2017 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego spółki w Banku Bx Wydruk ww. zawiadomienia doręczono spółce w dniu 27.01.2017 r.

W wyniku dokonanego zajęcia organ egzekucyjny uzyskał od dłużnika zajętej wierzytelności w dniu 27.01.2017 r. kwotę 250.841,50 zł.

Pismem z dnia 14.06.2017 r. spółka wystąpiła do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na wezwanie organu do sprecyzowania powyższego wniosku pełnomocnik strony wskazał w piśmie z dnia 15.08.2017 r., że jego pierwotne wystąpienie stanowi wniosek o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.

Zawiadomieniem z dnia 28.08.2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego (...) poinformował pełnomocnika zobowiązanej spółki o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

W dniu 12.09.2017 r. pełnomocnik spółki złożył do organu egzekucyjnego wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia (...) organ I instancji ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym w łącznej kwocie 14 181 zł ( w tym opłaty za zastosowanie środka egzekucyjnego – 11 817,87 zł oraz opłata manipulacyjna 2 363,13 zł). W uzasadnieniu postanowienia organ przytoczył treść art. 26 § 5 u.p.e.a. oraz art. 64 §1 pkt 4, 64 § 6 i 7 tej ustawy.

W zażaleniu spółka zarzuciła zastosowanie normy wynikającej z przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., podczas gdy nie może ona stanowić podstawy określania wysokości opłaty egzekucyjnej oraz manipulacyjnej, bowiem została uznana za niezgodną z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r. sygn. akt SK 31/14. Zdaniem spółki, organ egzekucyjny powinien stosować przy ustalaniu wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego faktyczny nakład pracy poczyniony celem wyegzekwowania świadczenia. W związku z powyższym zarzutem wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia i dokonanie miarkowania wysokości opłaty za zastosowanie środka egzekucyjnego oraz opłaty manipulacyjnej stosownie do nakładu pracy organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że zakwestionowanie przez Trybunał Konstytucyjny zgodności z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej mechanizmu ustalania wysokości opłat egzekucyjnych oznacza, że wysokość opłaty manipulacyjnej oraz opłaty egzekucyjnej ustalonej w oparciu o art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., którymi organ egzekucyjny obciążył stronę skarżącą stosując ten mechanizm, należy uznać w niniejszej sprawie za ustalone w nieprawidłowej wysokości, choć samo obciążenie tymi opłatami, z uwagi na brak dobrowolnego wykonania ciążącego na stronie obowiązku, było zasadne. Powyższe, w ocenie pełnomocnika strony, stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonego aktu.

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w (...) utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a., opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Z powołanego przepisu wynika zatem zasada, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Wyjątki od powyższej regulacji zostały określone w § 2-4 ww. przepisu, który wymienia okoliczności w jakich przewiduje się odpowiedzialność wierzyciela za ww. koszty, tj: jeżeli wskutek uchybień wierzyciela wystawiono tytuł wykonawczy z wadami, które uniemożliwiają przeprowadzenie egzekucji, a które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji (art. 64c § 2 ww. ustawy), jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel (art. 64c § 3 ww. ustawy), jeżeli koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 powołanej ustawy).

Organ wskazał, że w analizowanym przypadku wskazane wyżej okoliczności nie miały miejsca. Stosownie do treści art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) ww. ustawy, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne.

Ponadto art. 64c § 7 cytowanej ustawy stanowi, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zaskarżonym postanowieniem z dnia (...) organ I instancji określił wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec spółki.

DIAS wskazał, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki zostało wszczęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego (...) na podstawie ww. tytułów wykonawczych z uwagi na nieuregulowanie podatku od towarów i usług za sierpień, wrzesień i grudzień 2013 r. oraz luty i marzec 2014 r. Organ podkreślił, że na dzień wystawienia ww. tytułu wykonawczego należność ta nie została uregulowana, a zatem jego wystawienie, wszczęcie postępowania egzekucyjnego oraz zastosowanie środków egzekucyjnych, zmierzających do wyegzekwowania objętej nim należności było zgodne z przepisami prawa. Z uwagi więc na brak przesłanek określonych w art. 64c § 2-4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ uznał, że w analizowanej sprawie koszty przedmiotowego postępowania egzekucyjnego obciążają zobowiązanego.

W prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym organ dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego spółki w Banku Bx - zawiadomieniem z dnia 20.01.2017 r., które Bank otrzymał w dniu 20.01.2017 r. Z kolei Spółka otrzymała to zawiadomienie w dniu 27.01.2017 r.

W wyniku zastosowanego środka egzekucyjnego organ egzekucyjny w dniu 27.01.2017 r. uzyskał kwotę 250 841,50 zł, która pomniejszona o koszty egzekucyjne w wysokości 14 181 zł i koszty upomnienia w kwocie 11,60 zł, została zwrócona na rachunek bankowy spółki. Zwrot wyegzekwowanej kwoty został dokonany z uwagi na wniesienie przez wierzyciela o wycofanie tytułów wykonawczych w związku ze złożonymi przez Spółkę w dniu 21.01.2017 r. korektami deklaracji.

W odniesieniu do wysokości kosztów egzekucyjnych naliczonych przez organ egzekucyjny w omawianej sprawie, organ odwoławczy wyjaśnił, że kwestia wysokości opłat pobieranych przez organ egzekucyjny za dokonane czynności egzekucyjne w egzekucji należności pieniężnych została uregulowana w art. 64 § 1 u.p.e.a. Przepis ten zawiera katalog zamknięty czynności egzekucyjnych wraz z wysokością opłat za dokonanie każdej z nich.

Organ wskazał, że stosownie do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

W myśl art. 64 § 3 powołanej ustawy, opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych.

Zgodnie zaś z art. 64 § 5 ww. ustawy, jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej

należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, za dokonanie kolejnej czynności egzekucyjnej pobiera się opłatę egzekucyjną pomniejszoną o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr. Z art. 64 § 6 ww. ustawy wynika natomiast, że organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W myśl art. 64 § 7 tejże ustawy, jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej.

Stosownie przy tym do treści art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a., obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Z kolei obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje - zgodnie z art. 64 § 10 omawianej ustawy - z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.

Dokonana przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. analiza prawidłowości wysokości kosztów egzekucyjnych naliczonych przez organ egzekucyjny wykazała, że zostały one naliczone w sposób właściwy, zgodnie z ww. przepisami prawa. Organ wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu Naczelnik Urzędu Skarbowego (...) określił wysokość powstałych kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 14 181 zł, na którą składała się:

• opłata manipulacyjna w wysokości 2 363,13 zł, należna w wysokości 1% kwoty egzekwowanej należności (tj. należności głównej i odsetek za zwłokę),

• opłata za zastosowanie środka egzekucyjnego, tj. za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Bx w wysokości 11 817,87 zł, należna w wysokości 5% egzekwowanej należności (tj. należności głównej i odsetek za zwłokę).

Organ odniósł się do zarzutów zażalenia, że rozstrzygnięcie oparto o normy wynikające z art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w sytuacji, gdy nie mogą one stanowić podstawy określenia odpowiednio opłaty za dokonaną czynność i opłaty manipulacyjnej, bowiem zostały uznane za niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjny z dnia 28.06.2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Organ odwoławczy w tym zakresie wskazał, że w powoływanym wyroku z dnia 28.06.2016 r. sygn. akt SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, art. 64 § 6 ww. ustawy, w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej oraz art. 64 § 8 ww. ustawy, w zakresie w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa wart. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy oraz opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Organ podkreślił, że orzeczenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r. sygn. akt SK 31/14 dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego, a zatem wejście w życie przedmiotowego orzeczenia nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., z tym, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał Konstytucyjny pominięciem prawodawczym. Jednocześnie art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Podobnie zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Administracyjne organy egzekucyjne nie są zatem uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy działaniu wbrew tym przepisom.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zauważył, że Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku z dnia 28.06.2016 r., odnosząc się do skutków tegoż wyroku zaznaczył, co podniósł również pełnomocnik strony w zażaleniu z dnia 30.10.2017 r., że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 ww. ustawy, ale także maksymalną wysokość innych kosztów egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych.

W związku z powyższym, zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w (...), w realiach analizowanej sprawy do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych - zarówno organ egzekucyjny, jak i organ odwoławczy może rozstrzygać wyłącznie na podstawie obecnie obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych.

W skardze Ax w Ł. zarzuciła oparcie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania egzekucyjnego na podstawie normy wynikającej z przepisu art. 64 ust. 1 pkt 4 u.p.e.a., podczas gdy nie stanowi ona podstawy określania wysokości opłaty egzekucyjnej oraz manipulacyjnej, bowiem została ona uznana za niezgodną z Konstytucją na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14), co stanowi, że organ egzekucyjny powinien stosować przy ustalaniu kosztów postępowania egzekucyjnego faktyczny nakład pracy poczyniony celem wyegzekwowania świadczenia, co w sprawie gdy wyegzekwowane świadczenie zostało skarżącemu zwrócone, skutkować powinno miarkowaniem i ustaleniem kosztów egzekucyjnych zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, gdyż bierna postawa ustawodawcy nie może usprawiedliwiać stosowania prawa z naruszeniem Konstytucji, bowiem do momentu gdy ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14.

Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego oraz pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji oraz przyznanie skarżącemu kosztów postępowania sądoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego wedle norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w (...) z dnia (...) utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji ustalające wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec strony skarżącej w kwocie 14.181 zł. Podstawą naliczenia opłaty za zastosowanie środka egzekucyjnego oraz opłaty manipulacyjnej stanowiły przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest prawidłowość ustalenia przez organ wysokości kosztów egzekucyjnych wynikających z prowadzenia wobec skarżącej spółki postępowania egzekucyjnego obejmującego należności za poszczególne miesiące 2013 i 2014 r. z tytułu podatku od towarów i usług.

Wobec powyższego przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017 r. poz.1201 ze zm), dalej u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. W myśl art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z treścią art. 64 § 8 u.p.e.a. zapłata egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia od obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne i wydatków egzekucyjnych.

Przede wszystkim należy zaznaczyć, że w dniu 28 czerwca 2016 r. w sprawie SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok, którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi powyższych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z uwagi na powyższy wyrok Trybunału, w ocenie sądu, konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. W wymienionym wyroku Trybunał stwierdził między innymi, że :

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) TK wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

TK jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

W swoim orzeczeniu Trybunał wskazał ponadto, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie.

Należy zaznaczyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym o pominięciu prawodawczym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, w której użyto sformułowania, że badane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określą maksymalnej wysokości opłaty. W odniesieniu do tego rodzaju wyroków zarówno w judykaturze jaki i w orzecznictwie występują kontrowersje dotyczące skutków jakie one wywołują w procesie stosowania prawa. W ocenie sądu organy stosujące prawo nie mogą powoływać się na pominięcie prawodawcze jako okoliczność usprawiedliwiającą stosowanie niekonstytucyjnych przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. W kontrolowanej sprawie, organy nie uwzględniły tego, że przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia od chwili ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego muszą być traktowane, jako niezgodne z Konstytucją. Przepisy te nadal obowiązują w systemie prawa, nie tracą mocy, jednakże od chwili orzeczenia muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie muszą być nadal stosowane przez adresatów tych przepisów. Jednakże, aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepisy te muszą być stosowane i interpretowane (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Stanowisko takie zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, a także w wyroku z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 30 sierpnia 2018 r. sygn. II FSK 2481/16, z dnia 11 maja 2018 r. sygn. II FSK 3071/17 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ) . Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszy pogląd ten podziela.

Sąd w obecnym składzie podziela także argumentację powołaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Podnieść należy, że skutkiem wyroku Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Pogląd taki jest powszechnie przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 6 marca 2018r. w spr. II FSK 2206/17 i z 11 maja 2018r. w spr. II FSK 3071/17, wyroki WSA w Gliwicach z 20 marca 2018r. w spr. I SA/Gl 1299/17 i z 10 kwietnia 2018r. w spr. I SA/Gl 1330/17, wyroki WSA w Gdańsku z 10 kwietnia 2018r. w spr. I SA/Gd 165/18, z 16 października 2018r. w spr. I SA/Gd 684/18 i z 13 grudnia 2018r. w spr. I SA/Gd 1421/17, wyrok WSA w Kielcach z 22 lutego 2018r. w spr. I SA/Ke 661/17 i wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 16 listopada 2017r. w spr. I SA/Go 378/17, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W rozpoznawanej sprawie organy administracji obliczyły koszty egzekucyjne zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku z zajęciem rachunku bankowego, a także stawki 1% egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy przywołał wprawdzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego powołując się na pominięcie prawodawcze, lecz nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Organ nie odniósł się również do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, ale przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone (z uwzględnieniem m. in. nakładu pracy, stopnia ich skomplikowania, czasochłonności czy efektywności postępowania), tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. Innymi słowy, organy egzekucyjne zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

W prowadzonym ponownie postępowaniu ustalając wysokość kosztów organy winny zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu. Okoliczności winny być wskazane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono stronę skarżącą, są adekwatne także ze względu na efektywność podjętych działań, czy długotrwałość postępowania egzekucyjnego, czego nie sposób doszukać się w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Podkreślenia wymaga także, że miarkowanie wysokości opłaty powinno pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty, przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Naliczone koszty postępowania nie mogą bowiem stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Sąd nie podzielił poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skoro przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie zostały zmienione to organy administracji winny orzekać na ich podstawie w obecnym brzmieniu. Organy egzekucyjne ustając wysokość kosztów egzekucyjnych winny uwzględnić argumenty, które w ocenie Trybunału zadecydowały o niekonstytucyjności wymienionych przepisów. Koszty te winny być ustalone z zachowaniem standardów określonych w wyroku Trybunału. Ich wysokość nie może pozostawać w oderwaniu do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy i czasochłonności przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. W niniejszej sprawie okoliczności te nie zostały uwzględnione w zaskarżonym postanowieniu. Pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu w tym zakresie nie jest zasadny.

Reasumując Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Organy administracji ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych nie wzięły pod uwagę skutków jakie przy określeniu kosztów wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. SK 31/14. Nie uwzględniono faktu, że sposób wyliczenia kosztów określony w art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 81 Konstytucji. Nie zostało wyjaśnione, czy koszty określone wobec strony skarżącej pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych przez organ egzekucyjny. Stanowi to naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu postanowień I i II instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., na które złożyły się: wpis od skargi w wysokości 100 zł, wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł.

B.K.