Wyrok NSA oz. w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 1140/97
NSA oz. w Lublinie
Data orzeczenia: 1998-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Powołane przepisy: article: art. 14 ust. 1 pkt 14
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312
law: Obwieszczenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo celne.
Teza: Wszystkie jednostki działające zgodnie z obowiązującym prawem, które w statucie mają zapisany obowiązek świadczenia pomocy humanitarnej, są jednostkami organizacyjnymi statutowo powołanymi do realizacji tej pomocy, o jakich mowa w art. 14 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./.

TEZY

Wszystkie jednostki działające zgodnie z obowiązującym prawem, które w statucie mają zapisany obowiązek świadczenia pomocy humanitarnej, są jednostkami organizacyjnymi statutowo powołanymi do realizacji tej pomocy, o jakich mowa w art. 14 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Stowarzyszenia "E." w L. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 26 września 1997 r. w przedmiocie wymiaru należności celnych i na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w T. z dnia 28 lipca 1997 r. - obie w części dotyczącej wymiaru należności celnych, a także - zgodnie z art. 55 ust. 1 tej ustawy - zasądził od Prezesa Głównego Urzędu Ceł na rzecz skarżącego sto sześćdziesiąt dziewięć złotych czterdzieści groszy tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego /t.j. Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26 ze zm./, art. 3, art. 4 ust. 1 i art. 14 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję dyrektora Urzędu Celnego w T z 28 lipca 1997 r. W uzasadnieniu swojej decyzji prezes Głównego Urzędu Ceł podał, że 22 kwietnia 1997 r. dyrektor Urzędu Celnego w T. decyzją zawarta w jednolitym dokumencie administracyjnym SAD dokonał odprawy celnej ostatecznej 1.000 kg mieszanki warzywnej, 88 kg taśmy samoprzylepnej, 1 wieszaka na ubranie, 600 kg papieru, 150 kg wykładziny, 2 kpl. pościeli, 1 węża strażackiego, 5 kpl. artykułów do użytku stołowego, 2 rowerów dziecięcych, 5 wózków inwalidzkich, 1 szafki kartotekowej, 20 łóżek, 1 kojca metalowego dla dzieci, 1 szafki pod zlew i 10 kg zabawek konstrukcyjnych, których odbiorca było Stowarzyszenie "E" z L., wymierzając jednocześnie należności celne.

Od tej decyzji stowarzyszenie pismem z 5 maja 1997 r. wniosło odwołanie, podnosząc, iż nie zgadza się z tym, że przywiezione z zagranicy towary nie zostały zwolnione od cła w myśl art. 14 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z 3 czerwca 1997 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez dyrektora Urzędu Celnego w T. w celu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie, w jaki sposób i do jakich celów towary te zostaną wykorzystane przez stowarzyszenie, czy stowarzyszenie prowadzi faktycznie Ośrodek Pomocy i Kultury w K., czy prowadzi ono działalność gospodarczą oraz jak należy rozumieć znajdującą się w aktach fakturę, z której wynika, że towary te zostały zakupione przez stowarzyszenie, podczas gdy stowarzyszenie podnosi, iż stanowią one dar.

Dyrektor Urzędu Celnego w T. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z 28 lipca 1997 r. dokonał ponownego wymiaru cła od przedmiotowych towarów, ponieważ w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że brak jest podstaw do zastosowania w tym konkretnym przypadku art. 14 ust. 1 pkt 14 ustawy - Prawo celne.

Od tej decyzji stowarzyszenie pismem z 21 sierpnia 1997 r. wniosło odwołanie.

Rozpoznając ponownie sprawę organ II instancji podał, iż zgodnie z art. 3 powołanego w sentencji Prawa celnego, obrót towarowy z zagranicą jest dozwolony każdemu na równych prawach, z zachowaniem warunków i ograniczeń określonych w przepisach prawa i umowach międzynarodowych; przy czym zasada wyrażona w art. 4 ust. 1 Prawa celnego jest, że przywóz towarów z zagranicy podlega cłu. Zakres zwolnień celnych jest określony w art. 14 Prawa celnego. Między innymi z ust. 1 pkt 14 tego artykułu wynika, iż przywóz towarów z zagranicy w ramach ustalonych norm jest wolny od cła i wymaganego zgodnie z art. 7 pozwolenia, jeżeli przedmiotem przywozu są rzeczy stanowiące pomoc humanitarna otrzymane przez jednostki organizacyjne statutowo powołane do realizacji takiej pomocy.

Warunkiem zastosowania zwolnienia od cła towarów na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 14 Prawa celnego jest jednoczesne spełnienie następujących kryteriów:

- przedmiotowego, czyli że towary musza być otrzymane przez jednostki organizacyjne statutowo powołane do realizacji pomocy humanitarnej,

- przedmiotowego, czyli że towary musza stanowić pomoc humanitarna.

Ze statutu Stowarzyszenia "E" w L. wynika, iż jest to stowarzyszenie charytatywne działające na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach /Dz.U. nr 20 poz. 104/ i posiada osobowość prawna /par. 1 statutu stowarzyszenia/.

Głównym celem tego stowarzyszenia jest wspieranie wszelkimi sposobami osób wyizolowanych ze społeczeństwa, a w szczególności poprzez życie we wspólnocie dążącej do samowystarczalności /par. 4 statutu stowarzyszenia/. Cele te stowarzyszenie realizuje przez:

1/ utworzenie wspólnoty osób wyizolowanych ze społeczeństwa i osób wspierających,

2/ podjęcie działań zmierzających do przywrócenia społeczeństwu osób przez nie odtrąconych,

3/ prowadzenie działalności gospodarczej, zapewniającej samowystarczalność finansowa członkom wspólnoty oraz pomoc innym potrzebującym,

4/ prowadzenie akcji solidarnościowych na rzecz potrzebujących w kraju i za granica,

5/ propagowanie idei solidarności międzyludzkiej oraz upowszechnianie wiedzy na temat zagrożeń prawnych, społecznych, ekonomicznych i innych,

6/ propagowanie idei ochrony środowiska /par. 5 statutu stowarzyszenia/.

Przepis art. 14 ust. 1 pkt 14 Prawa celnego wprowadzając zwolnienie od cła określa jednocześnie jego zakres przedmiotowy i podmiotowy. Zwolnione są od cła rzeczy stanowiące pomoc humanitarną,, pod warunkiem jednak, iż odbiorcami tych rzeczy są jednostki organizacyjne statutowo powołane do realizacji takiej pomocy. Przepis powyższy nie precyzuje bliżej o jakie jednostki organizacyjne chodzi, mówi ogólnie o jednostkach organizacyjnych, które statutowo powołane są do niesienia pomocy humanitarnej.

Wobec tego, iż ze statutu Stowarzyszenia "E" nie wynika, że jest ono powołane do niesienia pomocy humanitarnej, brak jest podstaw do uznania, że rzeczy odprawione według ww. decyzji Urzędu Celnego w T są wolne od cła na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 14 Prawa celnego.

Skargę na powyższą decyzję wniosło Stowarzyszenie "E". Nie precyzując wniosków podało, iż wymienione rzeczy /używane/ stanowią bezpłatna pomoc charytatywna organizacji holenderskiej Stichting Polen Oekraine dla Stowarzyszenia "E" w L. Organizacja ta od 1981 r. prowadzi działalność charytatywna na terenie Polski i Ukrainy, przeprowadzając na terenie swojego kraju zbiórkę używanych rzeczy, które śluza wyposażeniu państwowych i pozarządowych instytucji prowadzących działalność charytatywna. Rzeczy te nie mogą w żadnym wypadku stanowić przedmiotu sprzedaży /zał. nr 1 wraz z tłumaczeniem/.

Stowarzyszenie "E" prowadzi zgodnie ze statutem /zał. nr 2 pkt 1/ działalność charytatywna na rzecz osób bezdomnych, z upośledzeniem umysłowym, wyizolowanych ze społeczeństwa.

W dniu 14 października 1996 r. Zarząd Gminy w N. przekazał dla stowarzyszenia w nieodpłatne użytkowanie na okres 15 lat budynek w K., dawna siedzibę szkoły podstawowej. Zgodnie z zawarta umową /zał. nr 3/ Stowarzyszenie "E" zobowiązuje się utworzyć w tym budynku, po przeprowadzeniu remontów, Ośrodek Pomocy Wzajemnej i Kultury, którego celem jest m.in. podejmowanie działań na rzecz zagospodarowania czasu pozalekcyjnego dzieci i młodzieży, organizowanie imprez kulturalnych i rozrywkowych oraz nieodpłatna działalność dla ubogich /pkt 3 umowy/. Stichting Polen Oekraine, z którą skarżący współpracuje, zaproponowała pomoc w wyposażeniu Ośrodka Pomocy Wzajemnej i Kultury. I takie było przeznaczenie rzeczy wymienionych w pkt 1.

Zgodnie z rozdziałem 2 art. 14 ust. 14 Prawa celnego, wolne od cła są "rzeczy stanowiące pomoc humanitarna otrzymywane przez jednostki organizacyjne statutowo powołane do realizacji takiej pomocy". W ocenie skarżącego stowarzyszenie spełnia powyższe warunki.

Rozpoznając skargę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Art. 14 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne stanowi, iż przywóz towarów z zagranicy w ramach ustanowionych norm jest wolny od cła i od wymaganego zgodnie z art. 7 pozwolenia, jeżeli przedmiotem przywozu są rzeczy stanowiące pomoc humanitarna otrzymywane przez jednostki organizacyjne statutowo powołane do realizacji takiej pomocy.

W ocenie organów celnych Stowarzyszenie "E" nie jest statutowo powołane do realizacji takiej pomocy. Organy celne w sposób wybiórczy zinterpretowały statut Stowarzyszenia "E" przez pominięcie par. 1 pkt 1, par. 2 i par. 4 tego statutu.

Z par. 1 ust. 1 statutu tego stowarzyszenia wynika, iż jest ono stowarzyszeniem charytatywnym realizującym swoje cele wszelkimi sposobami /par. 4 statutu stowarzyszenia/, w szczególności zaś przez działania wymienione w par. 5 tego statutu.

Z powyższych zapisów wynikałoby, że Stowarzyszenie "E" jest stowarzyszeniem charytatywnym.

W tej sytuacji należałoby zastanowić się, czy w pojęciu "pomoc humanitarna" mieści się pojęcie "pomoc charytatywna".

Pojęcie "humanitarny" to wykazujący troskę o człowieka, jego potrzeby, mający na celu jego dobro /zob. "Słownik języka polskiego" pod redakcja M. Szymczaka, Warszawa 1978, t. III, str. 757/, podobnie pojęcie to rozumie W. Doroszewski w "Słowniku poprawnej polszczyzny" /Warszawa 1980/, przyjmując, iż "humanitarny oznacza respektujący godność i potrzeby człowieka, mający na celu jego dobro. Władysław Kopaliński rozumie przez to ludzki, miłujący człowieka /"Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych", Warszawa 1989, str. 2180/.

Według Kopalińskiego "charytatywny to miłosierny, dobroczynny, wspierający ubogich". Podobnie według Szymczaka: "charytatywny to wspierający biednych i potrzebujących pomocy, miłosierny, dobroczynny, filantropijny".

Analiza powyższych pojęć pozwala na przyjęcie poglądu, iż pojęcie "pomoc humanitarna" jest pojęciem szerszym niż pojęcie "pomoc charytatywna", co oznaczałoby, iż w pojęciu "pomoc humanitarna" mieści się pojęcie "pomoc charytatywna".

Cytowany wyżej przepis prawa celnego będący podstawa materialnoprawną zaskarżonej decyzji warunkuje, iż odbiorca powyższej "pomocy humanitarnej" muszą być jednostki statutowo powołane do realizacji takiej pomocy. Brak jest w ustawie Prawo celne ustawowej definicji co należy rozumieć przez jednostki statutowo powołane do realizacji pomocy humanitarnej. Oznaczać by to mogło, iż wszystkie jednostki powołane zgodnie z obowiązującym prawem, które w swoim statucie maja zapisany obowiązek świadczenia pomocy humanitarnej są jednostkami organizacyjnymi statutowo powołanymi do realizacji tej pomocy o jakich mowa w art. 14 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Dotyczy to zarówno jednostek organizacyjnych działających zawodowo czy społecznie, świeckich czy wyznaniowych, aby tylko spełniały ww. warunki.

Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego będącego przedmiotem niniejszej sprawy należy przyjąć, iż dar holenderskiej organizacji "Polska - Ukraina" stanowi pomoc humanitarna w rozumieniu art. 14 ust. 1 pkt 14 Prawa celnego, jak również jednostka organizacyjna, jaka jest Stowarzyszenie "E" w L., będące podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranica, spełnia wymogi określone w tym przepisie.

Z tych też przyczyn decyzje obu instancji jako sprzeczne z prawem powinny być wyeliminowane z obrotu prawnego w części dotyczącej wymiaru cła, bowiem przedmioty te ustawowo zwolnione zostały z cła na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 14 Prawa celnego.