Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 650/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2011-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1, 3 i 5, art. 41 ust. 4 pkt 2, zał nr 2 pkt 23
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie SO del. Robert Hałabis (sprawozdawca),, WSA Ewa Ibrom, Protokolant Starszy referent Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi Samodzielnego Publicznego Wojewódzkiego Szpitala Psychiatrycznego w R. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w L. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oddala skargę.


UZASADNIENIE

Nakazem z dnia [...] lipca 2011 r. Nr rej. [...] Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy nakazał Samodzielnemu Publicznemu Wojewódzkiemu Szpitalowi umieszczenie pracownika – F.D. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 z późn. zm.).

Po rozpatrzeniu odwołania Szpitala – Okręgowy Inspektor Pracy decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr rej. [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił następujący stan sprawy:

Pracownica, której dotyczy decyzja, zatrudniona jest na stanowisku sanitariusza w pełnym wymiarze czasu pracy na Oddziale [...] Samodzielnego Publicznego Wojewódzkiego Szpitala .

W trakcie przeprowadzonej w Szpitalu kontroli sposobu realizacji przez pracodawcę obowiązków wynikających z ustawy o emeryturach pomostowych ustalono, że Oddziały I-V, na których są zatrudniani salowi, salowe i sanitariusze są oddziałami szpitalnymi. Natomiast [...] realizuje zadania tożsame z zadaniami oddziałów szpitalnych. Nazwa tej komórki organizacyjnej wynika z faktu, że jest on przeznaczony dla pacjentów, u których stwierdzono przewlekłość choroby i nie rokują oni powrotu do społeczeństwa. Są to pacjenci psychicznie chorzy, którzy wymagają ciągłej opieki pielęgniarskiej i lekarskiej.

Na podstawie analizy akt osobowych, zawierających zakresy obowiązków pracowników ustalono, że do czynności sanitariuszy należy m.in.: obsługa chorych; utrzymywanie w czystości łóżek, stolików przyłóżkowych i pomieszczeń szpitalnych na wyznaczonym odcinku pracy, pomaganie pielęgniarce przy obsłudze chorych; utrzymywanie w czystości i porządku sal chorych, ich przewietrzanie, zmiana bielizny pościelowej i osobistej chorych; udzielanie pomocy chorym przy zaspokajaniu potrzeb fizjologicznych; roznoszenie posiłków chorym; pomoc pielęgniarkom przy karmieniu chorych i we wszystkich czynnościach, przy których jest niezbędna asysta drugiej osoby oraz wykonywanie innych czynności usługowych i pomocniczych wiążących się z przyjęciem chorego do szpitala.

Przedstawiony na piśmie zakres obowiązków sanitariuszy potwierdzają faktycznie wykonywane przez tych pracowników czynności, co ustalono na podstawie rozmów z pracownikami szpitala. Każdy sanitariusz ma kontakt z osobami psychicznie chorymi. Wykonuje czynności polegające na: prowadzeniu obserwacji pacjentów, przygotowaniu, podaniu posiłków i ewentualnym karmieniu pacjentów, kąpieli wszystkich pacjentów raz w tygodniu, pomocy pielęgniarkom podczas czynności higienicznych u pacjentów oraz toalety ciężko chorych, myciu sal i szafek przyłóżkowych w obecności pacjentów oraz pomocy pielęgniarkom przy wykonywaniu iniekcji, podawaniu leków i zabiegów medycznych przy pacjentach agresywnych. W przypadku agresji lub oporu ze strony pacjenta, na polecenie pielęgniarki, salowi, salowe i sanitariusze muszą użyć środków przymusu bezpośredniego w stosunku do pacjenta. Zastosowanie przymusu bezpośredniego polega na przytrzymywaniu, przymusowym podaniu leków, bądź unieruchomieniu pacjenta. Nieodpowiedni stosunek salowych w stosunku do pacjentów może wywołać u nich agresję i spowodować zagrożenie dla pacjentów lub pracowników. Ponadto salowe i salowi na polecenie pielęgniarki odpowiedzialnej, która rozpisuje dla nich odcinki pracy, są odpowiedzialni za kuchnię (przygotowanie posiłków).

Pracownicy zatrudnieni na stanowisku salowych i sanitariuszy, na różnych oddziałach szpitalnych, w tym także w Zakładzie Opiekuńczo Leczniczym dla Psychicznie Chorych, wykonują pracę w takich samych warunkach, przy bardzo częstym, bezpośrednim kontakcie z pacjentami – osobami psychicznie chorymi. Zakresy obowiązków sanitariuszy są w swej treści tożsame z zakresami obowiązków salowych.

Obowiązki te potwierdza dokonana przez pracodawcę ocena ryzyka zawodowego na stanowisku salowego i sanitariusza. W starej karcie oceny ryzyka zawodowego na stanowisku salowych, która z uwagi na tożsamość wykonywanych czynności dotyczy również sanitariuszy, do czynności wykonywanych przez tych pracowników należy między innymi "unieruchamianie pacjentów, mycie i kąpanie pacjentów, rozdawanie posiłków". W zaktualizowanej ocenie ryzyka (jeszcze niezatwierdzonej przez pracodawcę), wymieniono zagrożenie związane z możliwą agresją pacjentów.

Na podstawie powyższych ustaleń organ pierwszej instancji stwierdził, że we wszystkich wymienionych wyżej komórkach organizacyjnych szpitala – na oddziałach szpitalnych I-V oraz w Zakładzie [...]– realizowane są zadania określone w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375 z późn. zm.). W ocenie organu wszystkie osoby zatrudnione na stanowiskach salowych lub sanitariuszy wykonują prace należące do obowiązków szeroko rozumianego personelu medycznego. Mają częsty, bezpośredni kontakt z pacjentami, w tym także bezpośredni kontakt z chorymi niezabezpieczonymi lekowo (którzy nie otrzymali leków uspokajających) i nieunieruchomionymi, a w przypadku oddziału I Terapii uzależnień od alkoholu – z pacjentami uzależnionymi. Przez to narażeni są na czynnik ryzyka zawodowego, jakim jest nieprzewidywalność postępowania tych pacjentów, co może skutkować sytuacjami zagrażającymi zdrowiu i życiu własnemu i innych osób. Potwierdza to zaistniały w 2010 r. wypadek przy pracy związany z agresją pacjenta, w trakcie którego salowa została ugryziona przez pacjentkę w przedramię lewej ręki doznając urazów tkanki miękkiej. Doszło do tego podczas wykonywania przez poszkodowaną zwykłych czynności z zakresu swoich obowiązków pracowniczych – pomocy pielęgniarce przy unieruchamianiu pacjentki.

Stan faktyczny uznano za bezsporny z uwagi na to, że ustalenia w tym zakresie zostały udokumentowane w protokole kontroli, który pracodawca podpisał i nie wniósł zastrzeżeń.

W tym stanie faktycznym organ pierwszej instancji stwierdził, że pracownice i pracownicy zatrudnieni na stanowiskach salowych i sanitariuszy wykonują prace określone w poz. 23 wykazu prac o szczególnym charakterze, stanowiącego załącznik nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. W pozycji tej wymieniono prace personelu medycznego oddziałów i leczenia uzależnień w bezpośrednim kontakcie z pacjentami, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.

W ocenie organu pojęcie "personelu medycznego" użyte we wskazanej pozycji załącznika nie zostało ustawowo zdefiniowane, co oznacza, że należy je interpretować jako ogół pracowników, których praca pozostaje w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych.

W odwołaniu od decyzji Szpital zarzucił błędne zastosowanie przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, wywodząc m.in., iż jedną z istotnych przesłanek stwierdzenia wykonywania pracy w szczególnych warunkach jest okoliczność, że wykonywanie pracy tego rodzaju należy do podstawowych obowiązków pracownika. Nie ma natomiast znaczenia, czy praca ta jest wykonywana w ramach zatrudnienia na pełny, czy też niepełny etat. Istotne jest, żeby pracownik został zatrudniony do wykonywania określonej pracy w szczególnych warunkach i żeby jej wykonywanie stanowiło jego podstawowy obowiązek w ramach ustalonego w umowie o pracę wymiaru czasu pracy. Wykonywanie prac w szczególnych warunkach sporadycznie, jako zajęcie dodatkowe, obok podstawowych obowiązków pracownika – w miarę potrzeb zakładu pracy – nie może stanowić podstawy do uznania, że za danego pracownika istnieje obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i że okres tak wykonywanej pracy będzie uwzględniany przy ustalaniu prawa do emerytury pomostowej.

Okręgowy Inspektor Pracy uzasadniając rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy zaskarżoną decyzję uznał za bezprzedmiotowe argumenty odwołania odnoszące się do pracy "w szczególnych warunkach", jako przesłanki obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i uwzględnienia okresów zatrudnienia przy ustalaniu prawa do emerytury pomostowej. Decyzja dotyczy bowiem prac "o szczególnym charakterze", a ustawa o emeryturach pomostowych wymienione pojęcia różnicuje.

W ocenie organu odwoławczego analiza definicji ustawowych obydwu terminów prowadzi do wniosku, że prace o szczególnym charakterze nie muszą być wykonywane przez cały czas pracy, ponieważ istotna jest gotowość do ich świadczenia i szczególna sprawność psychofizyczna pracownika.

Organ odwoławczy nie podzielił również argumentów odwołania dotyczących utożsamienia pojęcia "personel medyczny" użytego w poz. nr 23 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych z pojęciem "osoba wykonująca zawód medyczny" zdefiniowanym poprzednio w art. 18d ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 z późn. zm.), a obecnie – od 1 lipca 2011 r. – w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. Nr 112, poz. 654 z późn. zm.).

Argumentacja taka nie znajduje oparcia ani w gramatycznej wykładni określenia "personel medyczny", ani też w wykładni systemowej, która w świetle zasad techniki legislacyjnej oraz przy założeniu racjonalności działania ustawodawcy, uzasadnia odmienne rozumienie różnych określeń użytych przez organy stanowiące prawo. Utożsamieniu obydwu pojęć sprzeciwia się także celowościowa reguła wykładni.

W ocenie organu odwoławczego kwalifikując jako prace o szczególnym charakterze prace personelu medycznego oddziałów i leczenia uzależnień w bezpośrednim kontakcie z pacjentami zgodnie z przepisami ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, ustawodawca kierował się nie rodzajem świadczeń zdrowotnych udzielanych przez personel oddziałów i leczenia uzależnień (co ewentualnie uzasadniałoby zawężenie pojęcia "personelu medycznego" do osób udzielających takich świadczeń), lecz faktem bezpośredniego kontaktu tego personelu z osobami chorymi lub z zaburzeniami psychicznymi. Dodatkowo z zasad stosowania przymusu bezpośredniego określonych w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego oraz aktach wykonawczych wynika, że – co do zasady – przymus bezpośredni może być stosowany przez innych niż lekarze lub pielęgniarki "pracowników medycznych" oraz inne osoby nie będące pracownikami medycznymi. Stanowi to kolejny argument na rzecz szerokiej interpretacji pojęcia "personelu medycznego" w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.

Organ odwoławczy zwrócił też uwagę, że pojęcie "osoby wykonującej zawód medyczny" nie zostało zdefiniowane na użytek ubezpieczeń społecznych, w związku z czym nie ma podstaw do przenoszenia tego pojęcia w sferę przesłanek nabycia prawa do emerytury pomostowej. Natomiast ustawa o działalności leczniczej wiąże status pracownika będącego osobą wykonującą "zawód medyczny" z określonymi zasadami kształtowania czasu jego pracy i wynikających stąd dodatków do wynagrodzenia. Regulacja ta nie ma nic wspólnego z pracą "o szczególnym charakterze" w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.

W skardze na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący Szpital podniósł, że ustawodawca zaliczył do prac o szczególnym charakterze tylko niektóre prace w służbie zdrowia.

W ocenie skarżącego to pracodawca decyduje, czy dany rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika na określonym stanowisku pracy powinien być uznany za pracę o szczególnym charakterze, a z samej istoty niektórych rodzajów prac o szczególnym charakterze, wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych wynika, że prace te nie muszą być wykonywane przez cały (określony w umowie o pracę) czas pracy pracownika. W tych przypadkach istotna jest bowiem gotowość do świadczenia takiego rodzaju prac i szczególna sprawność psychofizyczna osób, które takie prace wykonują.

Zdaniem skarżącego poza nielicznymi wyjątkami w grupie wskazanej pod poz. 23 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, powinni się znaleźć wyłącznie lekarze i pielęgniarki, a nie salowe, salowi lub sanitariusze. Mając to na uwadze skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez nieumieszczenie pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1556 z późn. zm., dalej jako "u.e.p."), wprowadzona została z dniem 1 stycznia 2009 r. reforma systemu ubezpieczeń społecznych. Przepisy tej ustawy definiują pojęcia pracy "w szczególnych warunkach" i pracy "o szczególnym charakterze".

Zgodnie z art. 3 ust. 1 wskazanej ustawy, przez prace w szczególnych warunkach rozumie się prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.

Natomiast według art. 3 ust. 3 u.e.p., prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Z przytoczonych przepisów wynika, że to ustawodawca przesądził, iż określonego rodzaju prace zaliczane zostały do prac "w szczególnych warunkach" lub "o szczególnym charakterze". Oznacza to, że nie zachodziła potrzeba badania, czy każda z rodzaju prac wymienionych w załącznikach nr 1 i 2 do ustawy, spełnia wymogi definicji pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Jest to katalog zamknięty w tym znaczeniu, że cechy pracy "o szczególnym charakterze" lub "w szczególnych warunkach" w rozumieniu ustawy nie można przypisać innym pracom, choćby ich charakter, sposób wykonywania, bądź jakość, mogła obniżyć się z wiekiem pracownika.

W niniejszej sprawie przedmiotem oceny organów orzekających była praca o szczególnym charakterze wymieniona w pkt 23 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, według którego do tego rodzaju prac zaliczone zostały "prace personelu medycznego oddziałów i leczenia uzależnień w bezpośrednim kontakcie z pacjentami, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego".

Z akt sprawy, a w szczególności z opisu stanowiska pracy, zakresu nałożonych obowiązków i przydzielonych uprawnień wynika, że do zakresu obowiązków sanitariusza F. D. należy wykonywanie następujących czynności: obsługa chorych; utrzymywanie w czystości łóżek, stolików przyłóżkowych i pomieszczeń szpitalnych na wyznaczonym odcinku pracy, pomaganie pielęgniarce przy obsłudze chorych; utrzymywanie w czystości i porządku sal chorych, ich przewietrzanie, zmiana bielizny pościelowej i osobistej chorych; udzielanie pomocy chorym przy zaspokajaniu potrzeb fizjologicznych; roznoszenie posiłków chorym; pomoc pielęgniarkom przy karmieniu chorych i we wszystkich czynnościach, przy których jest niezbędna asysta drugiej osoby oraz wykonywanie innych czynności usługowych i pomocniczych wiążących się z przyjęciem chorego do szpitala.

W zaktualizowanej ocenie ryzyka zawodowego na stanowisku salowej i salowego oraz sanitariusza (w dacie wydawania decyzji jeszcze niezatwierdzonej przez pracodawcę), wymieniono zagrożenie związane z możliwą agresją pacjentów.

Mając powyższe na względzie, na aprobatę zasługuje stanowisko organów orzekających, że pracownicę wykonującą pracę sanitariusza w skarżącej jednostce należy zaliczyć do personelu medycznego, o którym mowa w pkt 23 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że pojęcia "personelu medycznego" zawartego w pkt 23 załącznika nr 2 do ustawy, nie można utożsamiać z definicją "zawodu medycznego" zawartą obecnie w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 roku o działalności leczniczej (poprzednio w art. 18d ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej). Zgodnie z definicją ustawową, pod pojęciem "osoby wykonującej zawód medyczny" należy rozumieć osobę uprawnioną na podstawie odrębnych przepisów do udzielania świadczeń zdrowotnych oraz osobę legitymującą się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub w określonej dziedzinie medycyny.

Użyte w ustawie o emeryturach pomostowych pojęcie "personel medyczny" jest pojęciem szerszym niż definicja "zawodu medycznego" określona w ustawie o działalności leczniczej. Ustawa o emeryturach pomostowych nie definiuje pojęcia "personel medyczny". Również inne akty prawne, jak przykładowo ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn. zm.), czy ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2008 r. Nr 136, poz. 857, z późn. zm.), nie zawierają definicji tego pojęcia, pomimo, iż pojęcia tego używają. Definicji takiej nie zawiera również rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 lipca 2011 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami (Dz. U. Nr 151, poz. 896).

Dokonując natomiast wykładni językowej tego pojęcia sięgnąć można do "Uniwersalnego słownika języka polskiego" (Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2003 r. str. 414), według którego "personel" – to zespół ogółu pracowników instytucji, biura, itp. Do określenia pracowników, którzy tworzą zespół (personel) w zakładzie opieki zdrowotnej pomocna może być definicja "pracownika działalności podstawowej" zawarta w § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 lipca 2011 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę pracowników niektórych podmiotów leczniczych (Dz. U. Nr 159, poz. 954), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 88 ust. 9 ustawy o działalności leczniczej.

W świetle tego przepisu kategoria ta obejmuje dwie grupy podmiotów:

1) osoby wykonujące zawód medyczny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności leczniczej, będące pracownikami;

2) innych pracowników niż wymienieni w pkt 1, których praca pozostaje w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych.

Stanowisko sanitariusza wymienione jest w pkt 12 i 14 załącznika nr 2 do tego rozporządzenia, w grupie pracowników działalności podstawowej. Również w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 20 lipca 2011 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami (Dz. U. Nr 151, poz. 896), stanowisko sanitariusza zaliczane jest do stanowisk pracowników działalności podstawowej danej jednostki (poz. 147 i 149 załącznika do rozporządzenia).

Powołane rozporządzenia za pracowników działalności podstawowej uznają zatem nie tylko pracowników medycznych, którzy ukończyli wyższe studia medyczne lub średnią szkołę medyczną, ale także pracowników nie posiadających takich kwalifikacji, których praca pozostaje jednak w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych.

Trzeba mieć też na uwadze, że zgodnie z ustawą o działalności leczniczej, udzielanie świadczeń zdrowotnych polega m.in. na udzielaniu świadczeń szpitalnych, które w art. 2 ust. 1 pkt 11 tej ustawy zdefiniowane zostały, jako wykonywane całą dobę kompleksowe świadczenia zdrowotne polegające na diagnozowaniu, leczeniu, pielęgnacji i rehabilitacji, które nie mogą być realizowane w ramach innych stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych lub ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych. Z definicji tej wynika zatem, że świadczenia szpitalne nie ograniczają się tylko do procesu leczenia, lecz obejmują także pielęgnację, co w dużej mierze należy do zadań salowych.

Powyższe argumenty i okoliczności uzasadniają zaliczenie sanitariusza do pracowników personelu medycznego w Samodzielnym Publicznym Wojewódzkim Szpitalu.

Prawidłowo również odwołuje się organ do zasad stosowania przymusu bezpośredniego w szpitalach. Zasady te reguluje art. 18 ustawy z dnia 19 stycznia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (w dacie wydania decyzji: Dz. U. Nr 111, poz. 535 z późn. zm., obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375).

Analiza tego przepisu wskazuje jednoznacznie, że o zastosowaniu przymusu bezpośredniego decyduje lekarz, a wyjątkowo pielęgniarka, która nadzoruje osobiście jego wykonanie, przy czym przymus bezpośredni polega na przytrzymywaniu, przymusowym podawaniu leków, unieszkodliwianiu lub izolacji wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi.

Z analizy zakresu obowiązków, wynikających z akt osobowych pracownicy oraz niekwestionowanych przez stronę skarżącą ustaleń organu poczynionych na podstawie rozmów z pracownikami Szpitala wynika, że w przypadku agresji lub oporu ze strony pacjenta, na polecenie pielęgniarki, salowi, salowe i sanitariusze muszą użyć środków przymusu bezpośredniego w stosunku do pacjenta. Zastosowanie przymusu bezpośredniego polega na przytrzymywaniu, przymusowym podaniu leków, unieruchomieniu pacjenta. Bez wykonania czynności przymusu bezpośredniego nie byłoby zatem możliwe leczenie pacjentów z zaburzeniami psychicznymi, a więc salowa, salowy i sanitariusz uczestniczą w procesie leczenia, co pozwala na stwierdzenie, że wchodzą w skład personelu medycznego oddziału , wykonującego prace w bezpośrednim kontakcie z pacjentami.

W świetle powyższego za chybione należy uznać stanowisko skarżącego Szpitala, że tylko lekarze i pielęgniarki mieszczą się w kategorii pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze w świetle przepisów ustawy o emeryturach pomostowych. Powyższe rozważania prowadzą bowiem do wniosku, że do takiego personelu należy zaliczyć również salowe, salowych i sanitariuszy.

Odnosząc się do kwestii wymiaru czasu pracy o szczególnym charakterze należy wskazać, że zgodnie z art. 3 ust. 5 u.e.p., za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3 (który zawiera definicję pracy o szczególnym charakterze). Niejasna w tym zakresie argumentacja skargi wydaje się skłaniać do tezy, że w świetle przytoczonego przepisu do pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze nie mogą być zaliczeni ci, których zakres czynności jest zróżnicowany i oprócz czynności wiążących się typowo z czynnikami ryzyka, w ramach wymiaru czasu pracy wykonują inne prace, gdzie takie czynniki nie występują.

Taki kierunek interpretacji art. 3 ust. 3 i 5 u.e.p. należy uznać za chybiony. Trzeba zwrócić w tym miejscu uwagę, że problem ten był analizowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle innego rodzaju pracy o szczególnym charakterze – prac mechaników lotniczych związanych z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska (pkt 3 załącznika Nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych).

W szeregu orzeczeń zapadłych na tle tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że w przytoczonych przepisach nie chodzi o wykonywanie prac o szczególnym charakterze, rozumianych jako poszczególne czynności, które składają się na wymiar czasu pracy, lecz w istocie chodzi o wykonywanie przez pracownika w ramach pełnego wymiaru czasu pracy określonego rodzaju pracy, to bez znaczenia staje się to, czy pracownik wykonuje oprócz rodzaju pracy uprawniającego do emerytury pomostowej również inne prace. Zauważono także, że zawarte w art. 3 ust. 5 u.e.p. określenie "w pełnym wymiarze pracy" jest pojęciem używanym w kodeksie pracy. Zgodnie z art. 29 § 1 pkt 4 k.p., wymiar czasu pracy stanowi istotny element umowy o pracę. Przeciwstawia się w prawie pracy pojęciu pełnego wymiaru czasu pracy jej wykonywanie w wymiarze niepełnym. Jeżeli zatem mowa o pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy należy przez to rozumieć, że pracownik jest zatrudniony albo w pełnym albo w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny zawarł następującą tezę: określenie zawarte w art. 3 ust. 3 i 5 w zw. z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć tak, że obowiązek umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze obciąża pracodawcę wówczas, gdy wykonuje on rodzaj pracy wymieniony w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, będąc zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, bez względu na to, czy oprócz wymienionego rodzaju pracy wykonuje również inne czynności (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2011 r.: I OSK 440/11; I OSK 441/11; I OSK 442/11; I OSK 443/11; I OSK 444/11 oraz z dnia 12 października 2011 r.: I OSK 508/11; I OSK 509/11; I OSK 510/11).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie powyższy pogląd w pełni akceptuje, jako zgodny z celowościową i systemową wykładnią przepisów ustawy o emeryturach pomostowych.

Z powyższych względów nie ma uzasadnionych podstaw do postawienia organom orzekającym w niniejszej sprawie zarzutu naruszenia przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, a tym samym domagania się uchylenia zaskarżonej decyzji. W konsekwencji skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i podlegała oddaleniu.

Dlatego mając przytoczoną argumentację na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.