Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 297/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 9a, art. 229
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Niżnik-Dobosz Sędziowie: WSA Mirosław Bator WSA Jacek Bursa (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2016 r. sprawy ze skargi K. R., D. R., B. E., M. C. i T. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia 18 grudnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją [...] z dnia 18 czerwca 2015 r. znak [...], Prezydent Miasta odmówił zwrotu działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [..] m. K. obj. [...] (w granicach b. parcel katastralnych: l. kat. [...], l. kat. [...] i I. kat. [...] b. gm. kat. K.) na rzecz K. R.-R., B. E., D. R., T. L. i M. C.-., z powodu ustanowienia na spornej działce użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, przekształconego potem w prawo własności. Będąca przedmiotem postępowania działka nr [...], zgodnie z wpisem w księdze wieczystej nr [...] stanowi własność Parafii [...] z siedzibą w K. na podstawie decyzji Wydziału Organizacyjno - Prawnego i Kontroli Urzędu Miasta z dnia 8 maja 1990 r., znak: [...] wydanej na podstawie art. 60 ust. 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Wpis tego prawa do księgi wieczystej nr KR [...] nastąpił w dniu 19 czerwca 1990 r., na wniosek Dz.Kw [...] z dnia 18 czerwca 1990 r. Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika, iż decyzjami Naczelnika Dzielnicy K. - z dnia 12 lutego 1979 r., nr [...] i z dnia 29 lipca 1982 r., nr [...] postanowiono oddać parafii parcele l. kat. [...] o pow. 1,3464 m2 oraz l. kat. [...] o pow. 314m2 (z których powstała działka nr [...]) w użytkowanie wieczyste pod budowę kościoła z obiektami towarzyszącymi. W wykonaniu decyzji z dnia 29 lipca 1982 r., [...], aktem notarialnym z dnia 27 stycznia 1983 r., Rep. [...] Skarb Państwa oddał w użytkowanie wieczyste Parafii [....] w K. działkę nr [...], obj. KW Nr [...]. Natomiast aktem notarialnym z dnia 19 lutego 1979 r., Rep. [...], zawartym w wykonaniu ostatecznej decyzji z dnia 12 lutego 1979 r., [...] Skarb Państwa ustanowił na rzecz Parafii [...] w P. użytkowanie wieczyste działki nr [...]. obj. KW nr [...]. Prawo użytkowania wieczystego w/w działek zostało ujawnione w księgach wieczystych. Działka nr [...] została na wniosek z dnia 27 stycznia 1983 r., DzKw [...] odłączona z księgi wieczystej nr KW [...] i w dniu 18 lutego 1983 r. wpisana do księgi wieczystej nr KR [...] jako działka oddana w użytkowanie wieczyste. Natomiast działki nr [...] i nr [...] (powstałe z działki nr [...]) zostały na wniosek z dnia 1 czerwca 1983 r., DzKw [...] przeniesione z KW nr [...] i wpisane do księgi wieczystej nr KR [...] w dniu 2 września 1983 r. jako działki oddane w użytkowanie wieczyste. Następnie na wniosek DzKw [...] z dnia 18 czerwca 1990 r. wykreślono użytkowanie wieczyste działek: nr [...], nr [...] i nr [...] i wpisano jako właściciela Parafię [....] z siedzibą w K. Wpis tego prawa nastąpił w dniu 19 czerwca 1990 r. Z powyższego wynika, iż utrata przez Skarb Państwa praw dysponowania wywłaszczoną nieruchomością, z uwagi na ustanowienie na niej prawa użytkowania wieczystego, zwłaszcza jeśli prawo to przekształcone zostało następnie w prawo własności, w istocie rzeczy skutkuje tym, że przestaje istnieć nieruchomość, w stosunku do której można - co do zasady - orzec o jej zwrocie. Takie stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 336/10.

Odwołanie od tej decyzji wniosły K. R.-R., D. R., B. E., M. C.- W. i T. L., podnosząc, iż wbrew stanowisku organu I instancji zasadna jest zmiana decyzji w zakresie wskazanym we wniosku celem dokonania zwrotu nieruchomości na rzecz wnioskodawców.

Wojewoda decyzją z dnia 18 grudnia 2015r. nr [...], na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podano, iż art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wprost wskazuje, iż roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia wżycie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedane albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W przedmiotowej sprawie na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 7 listopada 1951 r.. [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa parcele gruntowe: l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat [...]. gm. kat. K., stanowiące współwłasność: Z. z A. C., A. z C. R., M. C. i J. C., z przeznaczeniem na cele budowy Miasta [...]. Wywłaszczenia dokonano w oparciu o przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Kwestie podmiotowe w niniejszej sprawie nie budzą wątpliwości, gdyż z wnioskiem o zwrot wystąpiły wszystkie uprawnione do tego osoby, tj. K. R.-R., D. R., B. E., M. C.-W. i T. L., będące spadkobiercami byłych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości.

Z odpisu księgi wieczystej nr [...] wynika, że działka nr [...] stanowi własność Parafii [....] z siedzibą w K. na podstawie decyzji Wydziału Organizacyjno - Prawnego i Kontroli Urzędu Miasta Krakowa z 8 maja 1990 r. znak: [...] wydanej na podstawie art. 60 ust. 5 ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Wpis tego prawa do kw nastąpił 19 czerwca 1990 r.

Zatem w świetle art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami działka nr [...] stanowi własność osoby trzeciej i prawo własności Parafii [....] w K. i zostało ono ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. (w niniejszej sprawie 19 czerwca 1990 r.), a stan ten istniał w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ wskazał także na pogląd Sądu Najwyższego w uchwale 7 sędziów z 15 września 2015 r. sygn. akt III CZP 107/14 że: "umowa sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości oraz umowa ustanowienia użytkowania wieczystego na takiej nieruchomości nie są nieważne z powodu ich zawarcia z naruszeniem an. 69 ust. 1 i art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości".

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożyły K. R.-R., D. R., B. E., M. C.- W. i T. L. zarzucając naruszenie:

- art. 7, 8, 77, 107 kpa (także w zw. z art. 136 ust. 3 ugn w zw. z art. 137 ugn) poprzez nie przeprowadzenie postępowania merytorycznego w tym dowodowego w sprawie wniosku o zwrot nieruchomości poprzez nieprawidłowe zastosowanie art. 229 ugn;

- art. 229 ugn poprzez jego zastosowanie i dokonanie rozszerzającej wykładni na przypadki nie przewidziane w tym przepisie stanowiącym wyjątek od zasady tj. przy brzmieniu przepisu, że roszczenie art. 136 ust. 3 ugn nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej jego zastosowanie gdy przedmiotowe nieruchomości na dziś (ani na chwilę złożenia wniosku) ani nie zostały sprzedane ani nie jest na nich ustanowione prawo użytkowania wieczystego a własność ze Skarbu Państwa na rzecz Parafii przeszła na podstawie decyzji wydanej na podstawie ustawy z dnia 17 maja 1989 roku o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w PRL;

- art. 136 ust. 3 ugn w zw. z art. 137 ugn poprzez jego niezastosowanie i brak dokonania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości będącej przedmiotem niniejszej sprawy.

W ocenie skarżących sporne nieruchomości nie zostały sprzedane przez Skarb Państwa ani ustanowiono na nich użytkowania wieczystego - co wprost wskazały organy podając podstawę przejęcia nieruchomości - decyzję administracyjną. Art. 229 jako wyjątek od zasady zwrotu nieruchomości nie może być wykładany rozszerzająco. Nadto przepis jest jasny i nie jest konieczne stosowanie wykładni mającej na celu usunięcie niejasności (gdyż ich nie ma). Skoro z woli ustawodawcy roszczenie o zwrot zostało wyłączone w stosunku do nieruchomości, które zostały sprzedane albo ustanowiono na nich prawo wieczystego użytkowania na rzecz osoby trzeciej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, to tylko te przeszkody wyłączają zasadę zwrotu. Znamiennym jest, że ustawodawca użył jedynie sprzedaży jako formy przejścia prawa własności czy przewidział jedynie dość szczególny sposób tego przejścia co tym bardziej wskazuje, że jedynie sprzedaż jako forma przeniesienia własności wyłącza stosowanie zwrotu. W niniejszej sprawie własność przedmiotowych nieruchomości nie przeszła w drodze sprzedaży a na mocy decyzji administracyjnej wydanej na mocy ustawy z dnia 17 maja 1989 roku o stosunku Państwa do Kościółka Katolickiego w PRL. Zatem organy zastosowały rozszerzoną wykładnię wyjątku co wprost prowadzi do rozszerzenia zakresu wyłączeń możliwości zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, ale nie wykorzystanej na cel wywłaszczenia - co jest niedopuszczalne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że okoliczności faktyczne wskazywane na uzasadnienie zarzutów skargi, nie korespondują z okolicznościami faktycznymi wynikającymi z akt administracyjnych.

Działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., której zwrotu domagają się skarżący, powstała z parcel l. kat.: nr [...] oraz z nr [...] i [...], przy czym działki nr [...] i nr [...], powstały z działki nr [...].

Jak wynika z aktu notarialnego z dnia 27 stycznia 1983 r., Rep. A.II. Nr [...] (k. [..] akt organu I inst.), w wykonaniu decyzji Naczelnika Dzielnicy K.[...] z dnia 29 lipca 1982 r., nr [...], Skarb Państwa oddał w użytkowanie wieczyste Parafii Rzymsko - Katolickiej w K. działkę nr [...], obj. KW Nr [...].

Natomiast aktem notarialnym z dnia 19 lutego 1979 r., Rep. A.II Numer: [...] (k. [...] akt organu I inst.), zawartym w wykonaniu ostatecznej decyzji z dnia 12 lutego 1979 r., [...], Skarb Państwa oddał na rzecz Parafii Rzymsko - Katolickiej w P. w użytkowanie wieczyste, działkę nr [...]. obj. KW nr [...].

Prawo użytkowania wieczystego w/w działek zostało ujawnione w księgach wieczystych przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Działka nr [...] została na wniosek z dnia 27 stycznia 1983 r., Dz Kw [...] odłączona z księgi wieczystej nr KW [...] i w dniu 18 lutego 1983 r. wpisana do księgi wieczystej nr KR [...] jako działka oddana w użytkowanie wieczyste. Natomiast działki nr [...] i nr [...] (powstałe z działki nr [...]) zostały na wniosek z dnia 1 czerwca 1983 r., DzKw [...] przeniesione z KW nr [...] i wpisane do księgi wieczystej nr KR [...] w dniu 2 września 1983 r. jako działki oddane w użytkowanie wieczyste.

W tym stanie rzeczy ziściły się przesłanki uzasadniające odmowę zwrotu w/w nieruchomości o jakich stanowi art. 229 o gospodarce nieruchomościami albowiem przed dniem wejścia w życie tej ustawy, na działkach które utworzyły nieruchomość, której zwrotu domagają się skarżący, ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Co się natomiast tyczy zarzutu skargi dotyczącego decyzji z dnia 8 maja 1990 nr: [...] (k.[...] akt organu I inst.), wydanej na podstawie ustawy z dnia 17 maja 1989 roku o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w PRL, należy wskazać, że zgodnie z art. 60 ust. 1 pkt. 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, nieruchomości lub ich części, pozostające w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu kościelnych osób prawnych, stają się z mocy prawa ich własnością, jeżeli znajdują się na nich obiekty sakralne wraz z budynkami towarzyszącymi. W myśl art. 60 ust. 5 tej ustawy, decyzja na którą powołują się skarżący, jedynie stwierdziła przejście własności w/w nieruchomości na rzecz Parafii [...] z siedzibą w K., przy czym decyzja ta wydana w oparciu o wyżej przytoczony przepis, dotyczyła nieruchomości, które nie tylko pozostawały we władaniu Parafii, ale pozostawały już w jej użytkowaniu wieczystym, które ustanowiono i wpisano do ksiąg wieczystych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nawet przed wejściem w życie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w PRL. Z powyższych przyczyn podzielić należy pogląd wyrażony przez organ z powołaniem się na orzecznictwo NSA, że z uwagi na powyższe fakty prawotwórcze, przestała istnieć nieruchomość, w stosunku do której można orzec o jej zwrocie. Okoliczności te uzasadniają zatem orzeczenie o odmowie zwrotu, bez przeprowadzania postępowania dowodowego, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.