Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2001/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8, art. 11, art. 81
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
journal: Dz.U.UE.L 2000 nr 152 poz 1 art. 8, art. 40 ust. 1, art. 41,
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1291/2000 z dnia 9 czerwca 2000 r. ustanawiające wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu  pozwoleń na wywóz i przywóz oraz świadectw o wcześniejszym ustaleniu refundacji dla produktów rolnych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA asesor WSA - Mirosława Pindelska (spr.), - Joanna Gierak-Podsiadły, Protokolant - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2009 r. sprawy ze skargi Z. Sp. z o.o. w B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... maja 2008 r. nr ... w przedmiocie przepadku na rzecz Skarbu Państwa kwoty złożonej tytułem zabezpieczenia pozwolenia na przywóz towaru oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu 20 listopada 2006 r. Z. w B. Sp. z o.o. złożyły w Agencji Rynku Rolnego wniosek na podstawie rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2375/2002 z dnia 27 grudnia 2002 r. otwierającego oraz ustalającego zarządzanie wspólnotowymi kontyngentami taryfowymi na ...cę zwyczajną o jakości innej niż wysoka pochodzącą z państw trzecich i wprowadzającego odstępstwo od rozporządzenia Rady (EWG) nr 1766/92, o udzielenie pozwolenia na przywóz ... ton ... z ... w ramach kontyngentu taryfowego określonego powyższym rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 2375/2002. Spółka wniosła zabezpieczenie w kwocie ... zł jako gwarancję wykonania zobowiązań wynikających z wnioskowanego pozwolenia.

W dniu 23 listopada 2006 r. wnioskodawca zwrócił się o unieważnienie swego wniosku z uwagi na przedłużający się proces przydziału pozwolenia na przywóz ... zwyczajnej oraz o zwrot wpłaconej kwoty zabezpieczenia ... zł.

Prezes Agencji Rynku Rolnego decyzją z dnia ... listopada 2006 r. udzielił Spółce pozwolenia o numerze .... na przywóz ... zgodnie z jej wnioskiem. Stosownie do art. 6 rozporządzenia 2375/2002 pozwolenie to było ważne do dnia 7 stycznia 2007 r.

Agencja Rynku Rolnego w piśmie z dnia ... listopada 2006 r. poinformowała, że wycofanie wniosku nie jest już możliwe gdyż zgodnie z art. 13 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000 z dnia 9 czerwca 2000 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu pozwoleń na wywóz i przywóz oraz świadectw o wcześniejszym ustaleniu refundacji dla produktów rolnych, wniosek o wydanie pozwolenia może zostać wycofany tylko w dniu jego wniesienia do godziny 13.00. Wyjaśniła też, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2375/2002 wnioskowane przez Spółkę pozwolenie na przywóz ... w ramach kontyngentu taryfowego określonego w tym rozporządzeniu zostanie wydane w dniu 24 listopada 2006 r.

Pismem z dnia 15 grudnia 2006 r., tj. w okresie ważności pozwolenia Spółka Z w B. wystąpiła do Agencji Rynku Rolnego z wnioskiem o przedłużenie terminu ważności pozwolenia uzasadniając swój wniosek utrzymującym się brakiem zgody Ministerstwa Rolnictwa U. na eksport zboża z tego kraju, co uniemożliwia dokonanie importu ... w terminie określonym w pozwoleniu, a Spółka nie ma żadnego wpływu na powstałe opóźnienie w realizacji dostaw.

Odnosząc się do powyższego wniosku Agencja poinformowała Spółkę w piśmie z dnia 26 stycznia 2007 r., że zgodnie z art. 40 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000 z dnia 9 czerwca 2000 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu pozwoleń na wywóz i przywóz oraz świadectw o wcześniejszym ustaleniu refundacji dla produktów rolnych, przedłużenie terminu ważności pozwolenia może nastąpić tylko w przypadku udowodnienia przez przedsiębiorcę wystąpienia przypadku siły wyższej. Wskazała też, iż według orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich pod pojęciem siły wyższej należy rozumieć niezwykłe okoliczności będące poza kontrolą przedsiębiorcy, których konsekwencji mimo zachowania należytej staranności nie można było uniknąć. Agencja stwierdziła, że przedmiotowa sytuacja nie stanowi przypadku siły wyższej, tylko przypadek zwykłego ryzyka handlowego i poinformowała, że nie ma podstaw do przedłużenia terminu ważności pozwolenia.

W dniu 12 lutego 2007 r. wpłynęło do Agencji Rynku Rolnego pismo strony z dnia 7 lutego 2007 r., w którym podtrzymała stanowisko, iż wprowadzone przez władze U. ograniczenia wywozu ... stanowiły przypadek siły wyższej uniemożliwiający dokonanie przywozu zboża w ramach posiadanego pozwolenia i wniosła o zwrot zabezpieczenia.

Agencja Rynku Rolnego pismem z dnia ... marca 2007 r. ponownie poinformowała stronę, że w odniesieniu do tego pozwolenia dotyczącego przywozu ... w ramach kontyngentu określonego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2375/2002, zamknięcie granicy celnej przez władze U. dla wywozu ... nie stanowi przypadku działania siły wyższej, w związku z czym zgodnie z art. 35 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000 nie ma podstaw do zwrotu zabezpieczenia pozwolenia.

W dniu ... kwietnia 2007 r. Prezes Agencji Rynku Rolnego wydał decyzję nr ... orzekającą o przepadku na rzecz Skarbu Państwa całości zabezpieczenia w kwocie ... zł złożonego przez stronę tytułem zabezpieczenia pozwolenia nr ... na przywóz ... w ramach kontyngentu przewidzianego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2375/2002.

W dniu 17 kwietnia 2007 r. Agencja otrzymała kolejne pismo strony, w którym podtrzymała ona swoje wcześniejsze stanowisko i podniosła, że ograniczenie eksportu zbóż z U. wprowadzone zostało przez władze tego kraju po zawarciu przez wnioskodawcę kontraktu na przywóz ... z tego kraju. Podjęta z ostrożności handlowej próba wycofania złożonego wniosku o udzielenie pozwolenia na przywóz ... z U. okazała się spóźniona i z tego powodu nieskuteczna. W związku z tym po otrzymaniu pozwolenia spółka mogła jedynie oczekiwać na realizację kontraktu, licząc, iż w okresie ważności pozwolenia zniesione zostaną ograniczenia w wywozie zbóż. Jednak z powodu opieszałego - jak twierdzi spółka - działania administracji rządowej U., w gestii której leżało ustalenie i rozdysponowanie kwot eksportowych zboża pomiędzy eksporterów, zobowiązanie do dokonania przywozu nie mogło zostać wykonane w okresie ważności przedmiotowego pozwolenia. Wprowadzone jednostronnie przez władze U. ograniczenie eksportu zboża stanowi okoliczność, która może być zakwalifikowana jako siła wyższa i zasadne jest w niniejszej sprawie zastosowanie przepisów rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000 dotyczących klauzuli siły wyższej (art. 41 rozporządzenia), co, zdaniem wnioskodawcy, jest zgodne z zasadą proporcjonalności stosowania środków przez organy administracji.

W odpowiedzi na powyższe pismo organ pismem z dnia ... maja 2007 r. poinformował, że podtrzymuje swoje stanowisko oraz pouczył, że od powyższej decyzji stronie przysługuje odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Strona złożyła odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od decyzji Prezesa ARR z dnia ... kwietnia 2007 r.

W odwołaniu strona zarzuciła powyższej decyzji Prezesa ARR naruszenie prawa materialnego poprzez naruszenie art. 5 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską polegające na zastosowaniu przepadku całości zabezpieczenia jako środka przekraczającego ramy konieczności i proporcjonalności; naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie przepisu art. 41 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000 ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu pozwoleń na wywóz i przywóz oraz świadectw o wcześniejszym ustaleniu refundacji dla produktów rolnych, podczas gdy w stanie faktycznym niniejszej sprawy wystąpiła okoliczność siły wyższej, która stanowi przesłankę zastosowania powyższego przepisu; naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia, dlaczego organ orzekający nie uznał zakazu eksportu zboża wprowadzonego przez władze U. jako okoliczności siły wyższej.

W uzasadnieniu odwołania strona twierdzi, że Prezes ARR w najmniejszym stopniu nie rozważył przedstawionych przez nią w piśmie z dnia ... kwietnia 2007 r. i w jej wcześniejszych pismach argumentów przemawiających za uznaniem, iż w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy zaistniały okoliczności siły wyższej uniemożliwiające wykonanie obowiązku przywozu wynikającego z udzielonego pozwolenia. Zdaniem strony świadczy o tym fakt, że w skarżonej decyzji Prezes ARR nie podał przyczyn, dla których odmówił uznania wskazanej okoliczności za przypadek siły wyższej, co według strony skarżącej jest naruszeniem przepisów art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Odwołujący podniósł, że w stanie faktycznym sprawy wystąpiła okoliczność siły wyższej stanowiąca przesłankę do zastosowania przepisu art. 41 ust. l rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000 (unieważnienie obowiązku przywozu i zwrot zabezpieczenia). Wskazał, że gdyby nawet przyjąć, iż w realiach przedmiotowej sprawy nie zaistniała okoliczność siły wyższej, to zastosowany przez Prezesa ARR środek -- przepadek zabezpieczenia nie jest zgodny z ogólną zasadą prawa wspólnotowego, jaką jest zasada proporcjonalności środków wyrażona w art. 5 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Wywiódł, że zastosowanie tego samego systemu pozwoleń i zabezpieczeń do administrowania zarówno eksportem jak i importem produktów rolnych nie jest odpowiednie, gdyż cel rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000, tj. zapewnienie prawidłowego zarządzania organizacją rynku, w przypadku niedokonania przywozu powodującego niedobór towaru na rynku, można osiągnąć poprzez udzielenie kolejnego pozwolenia albo uwolnienie części zapasów towaru na rynek.

Ponadto, zdaniem strony decyzja Prezesa ARR nie jest też zgodna z celami wyznaczonymi dla Wspólnej Polityki Rolnej w art. 33 ust. l Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską.

Organ postanowieniem z dnia ... czerwca 2007 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Strona zaskarżyła powyższe postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 16 stycznia 2008 r. sygn. akt VSA/Wa 2216/07 uchylił postanowienie uznając, że niewskazanie przez ARR w tym piśmie wymogu zawartego w pkt 3 pouczenia decyzji tego organu z dnia ... kwietnia 2007 r. wprowadza w błąd adresata pisma co do jego uprawnień w zainicjowaniu postępowania odwoławczego, przez co stanowiło naruszenie art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: k.p.a.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia ... maja 2008 r. Nr ... ...utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego.

Organ wskazał, że środki ograniczające eksport zbóż z U. zostały wprowadzone przez władze tego kraju na początku października 2006 r. z terminem obowiązywania do końca roku. Na początku listopada 2006 r. Ministerstwo Rolnictwa U. poinformowało, że te ograniczenia w wywozie zbóż zostaną najprawdopodobniej utrzymane również w pierwszej połowie 2007 r. Powyższe decyzje władz U. były powszechnie znane, a potwierdzeniem tego faktu jest rozporządzenie Komisji (WE) nr 1688/2006 z dnia 15 listopada 2006 r. (ogłoszone w dniu 16.11.2006 r. -Dz. Urz. WE L 316 z 16.11.2006, str. 3) wprowadzające odstępstwo od rozporządzenia (WE) nr 2375/2002 w odniesieniu do niektórych pozwoleń na przywóz wydanych z tytułu transzy nr 4 subkontyngentu III w ramach kontyngentów taryfowych na przywóz ... zwyczajnej o jakości innej niż wysoka. Z pkt 4 i 5 preambuły ww. rozporządzenia jednoznacznie wynika, że jego wydanie miało bezpośredni związek z wprowadzonym przez władze U. ograniczeniem wywozu ... z tego kraju.

Powyższe rozporządzenie w ocenie organu miało na celu umożliwienie niekarania przedsiębiorców, którym wydano pozwolenia na przywóz ... z U. w ramach kontyngentu określonego rozporządzeniem nr 2375/2002 pomiędzy dniem 01.10.2006 r. i 16.10.2006 r. Przedsiębiorcy ci w momencie składania wniosków o pozwolenia nie mogli bowiem jeszcze wiedzieć o decyzji władz U. dotyczącej wprowadzenia ograniczeń eksportowych dla zbóż. W celu uniknięcia przepadku zabezpieczeń złożonych do tych pozwoleń, rozporządzenie Komisji (WE) nr 1688/2006 dopuściło możliwość przedłużenia okresu ważności powyższych pozwoleń do dnia 31 grudnia 2006 r. oraz wykorzystania tych pozwoleń do przywozu ... pochodzącej z wszystkich państw trzecich, z wyjątkiem ...

Biorąc pod uwagę termin wprowadzenia przez ... środków ograniczających wywóz ... z tego kraju (początek października 2006 r.) oraz termin złożenia przez stronę wniosku o wydanie przedmiotowego pozwolenia (20 listopada 2006 r.) organ stwierdził, że powołana przez stronę okoliczność, tj. utrzymujący się w okresie ważności pozwolenia brak zgody władz tego kraju na eksport zbóż nie stanowi przypadku siły wyższej w świetle obowiązującego prawa. Powyższa okoliczność była bowiem konsekwencją wydarzenia (wprowadzenie ograniczenia w wywozie ... z U.), które miało miejsce i było powszechnie znane przed złożeniem przez stronę wniosku o wydanie przedmiotowego pozwolenia i dlatego ta okoliczność nie może być postrzegana jako nadzwyczajne i niemożliwe do przewidzenia wydarzenie, które uniemożliwiło wykonanie obowiązku przywozu wynikającego z pozwolenia.

Ponadto, w ocenie organu strona nie przedstawiła wymaganego zgodnie z przepisami art. 40 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000 dowodu potwierdzającego zaistnienie okoliczności, którą uważa za przypadek działania siły wyższej. W myśl przepisów tego artykułu 40 dowód taki powinien potwierdzać, że utrzymujący się zakaz wywozu ... był konsekwencją wydarzenia, które zaistniało po złożeniu przez stronę wniosku o wydanie pozwolenia. W świetle przepisów za taki dowód w ocenie organu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zgodził się z oceną Prezesa Agencji Rynku Rolnego, iż w świetle obowiązującego prawa wspólnotowego powołaną przez stronę okoliczność należy zakwalifikować jako przypadek zwykłego ryzyka handlowego, a nie przypadek działania siły wyższej.

Organ odwoławczy powołał się na artykuł 41 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000 i wyjaśnił, że stosuje się go jedynie w sytuacji, gdy przyczyną niewykonania obowiązku przywozu lub wywozu wynikającego z konkretnego pozwolenia jest działanie siły wyższej. W związku tym, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpił przypadek siły wyższej, to nie zaistniała przesłanka do zastosowania w tej sprawie art. 41 ust. 1 wymienionego rozporządzenia i nie ma podstaw prawnych do uznania zarzutu strony, że decyzja Prezesa Agencji Rynku Rolnego narusza prawo materialne poprzez niezastosowanie w niniejszej sprawie art. 41 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000.

Wskazał też, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie oceny całokształtu stanu faktycznego sprawy, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, z którego jednoznacznie wynika, że spółka nie dokonała żadnego przywozu towaru na podstawie wydanego jej pozwolenia, co zgodnie z art. 35 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000 powoduje konieczność orzeczenia przepadku całości złożonego zabezpieczenia. Decyzja Prezesa Agencji Rynku Rolnego jest poprawna pod względem formalnoprawnym i zawierała wszystkie wymagane prawem elementy, w tym także uzasadnienie faktyczne i prawne. W treści decyzji nie ma odniesienia do argumentów strony dotyczących zasadności zastosowania w niniejszej sprawie przepisów klauzuli siły wyższej, gdyż stanowisko w tej kwestii Prezes ARR przedstawił stronie w pismach z dnia ...01.2007 r. i z dnia ...03.2007 r. wraz z wyjaśnieniem dotyczącym rozumienia i stosowania pojęcia siły wyższej wynikającym z prawa wspólnotowego. W związku z powyższym, również zarzut naruszenia przedmiotową decyzją Prezesa Agencji Rynku Rolnego art. 107 § 1 i 3 k.p.a. należy uznać za bezzasadny.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 5 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską poprzez zastosowanie przepadku całości zabezpieczenia jako środka przekraczającego ramy konieczności i proporcjonalności organ powołał się przepisy prawa unijnego i wskazał, że Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1291/2000 ustanawiające wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu pozwoleń na wywóz i przywóz oraz świadectw o wcześniejszym ustaleniu refundacji dla produktów rolnych jest aktem prawnym wydanym na podstawie upoważnień Rady określonych w rozporządzeniach regulujących organizację rynków rolnych i jest zgodne z Traktatem Ustanawiającym Wspólnotę Europejską, co jasno wynika z zapisów zawartych we wstępie preambuły do tego rozporządzenia.

Podkreślił, że zgodnie z pkt 4 preambuły ww. rozporządzenia, celem stosowania systemu pozwoleń na przywóz i wywóz jest zapewnienie prawidłowego zarządzania organizacją rynku. Wydane pozwolenia stanowią bowiem podstawę do oceny tendencji importowych i eksportowych na danym rynku i podejmowania decyzji co do konieczności zastosowania innych środków dla osiągnięcia określonego w Traktacie celu wspólnej polityki rolnej jakim jest stabilizacja rynku. Stosowanie zabezpieczeń w systemie pozwoleń ma zapewnić wykonanie przez przedsiębiorców podjętych przez nich zobowiązań do dokonania przywozu lub wywozu i tym samym zapewnić możliwość prawidłowego przewidywania tendencji na rynku, niezbędnych do jego prawidłowego zarządzania. Wbrew wywodom strony zabezpieczenia przewidziane w przepisach o systemie pozwoleń na przywóz i wywóz produktów rolnych służą temu samemu celowi, to jest zapewnieniu wykonania operacji importu i eksportu w zakresie objętym pozwoleniami. Dlatego też wykonanie zobowiązań wynikających z każdego pozwolenia rozliczane jest indywidualnie na zasadzie odpowiedzialności ścisłej. Natomiast zasady stosowania systemu refundacji wywozowych określają inne przepisy wspólnotowe, tj. rozporządzenie Komisji (WE) nr 800/1999. Należy podkreślić, że wbrew twierdzeniu strony w żadnym przypadku refundacje nie są wypłacane przed dokonaniem wywozu. Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 800/1999 podstawowym warunkiem wypłaty refundacji wywozowych jest przedstawienie przez eksportera wymaganych dowodów potwierdzających spełnienie wymogów uprawniających do otrzymania refundacji dla wywozu danego produktu. Bezwzględne stosowanie powyższej zasady ma na celu zabezpieczenie interesu finansowego Wspólnoty przed nadużyciami dotyczącymi nienależnych wypłat refundacji wywozowych.

Powołał się też na art. 35 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000, zgodnie z którym, z zastrzeżeniem stosowania art. 40 i 41 (czyli działania siły wyższej), gdy obowiązek przywozu lub wywozu nie został spełniony, zabezpieczenie podlega przepadkowi w kwocie równej między 95% ilości wskazanej na pozwoleniu, a ilością faktycznie przywiezioną lub wywiezioną. Jednakże jeżeli ilość przywiezionych lub wywiezionych towarów wynosi mniej niż 5% ilości wskazanej na pozwoleniu, zabezpieczenie ulega przepadkowi w całości.

Powyższe przepisy w ocenie organu uwzględniają zasadę proporcjonalności stosowania sankcji w postaci przepadku zabezpieczenia pozwolenia. W przypadku, gdy przyczyną uniemożliwiającą wykonanie obowiązku przywozu lub wywozu jest działanie siły wyższej zabezpieczenie nie przepada. Zaś w okolicznościach, gdy niewykonanie zobowiązania nie było spowodowane siłą wyższą, sankcja jest proporcjonalna do stopnia niewykonania zobowiązania.

Organ rozpatrujący odwołanie nie znalazł również przesłanek do uznania zarzutów strony, że powyższa decyzja narusza art. 5 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz cele wspólnej polityki rolnej określone w art. 33 ust. 1 Traktatu i zauważył, że przedstawiona w art. 33 ust. 1 Traktatu struktura celów określa ogólną orientację wspólnej polityki rolnej, nie przesądzając o charakterze środków stosowanych do osiągnięcia konkretnych celów.

Środki przewidziane w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1291/2000 dotyczącym stosowania systemu pozwoleń na przywóz i wywóz produktów rolnych są związane z realizacją jednego z celów wspólnej polityki rolnej określonego w art. 33 ust. l lit. c), tj. stabilizację rynku, a nie celów określonych w art. 33 ust. l lit. a) i b) jak to strona podnosi w odwołaniu. W związku z tym organ nie zgodził się z zarzutem, że decyzja wynikająca z zastosowania środka przewidzianego w powyższym rozporządzeniu narusza cele wspólnej polityki rolnej, których to rozporządzenie nie realizuje.

W skardze złożonej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżonemu rozstrzygnięciu strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

1. art. 41 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000 z dnia 09 czerwca 2000 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu pozwoleń na wywóz i przywóz oraz świadectw o wcześniejszym ustaleniu refundacji dla produktów rolnych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przyczyną niewykonania obowiązku wynikającego z wydanego skarżącemu pozwolenia były wprowadzone przez władze U. tymczasowe ograniczenia w eksporcie zbóż stanowiące przypadek siły wyższej w rozumieniu prawa wspólnotowego, co winno skutkować wydaniem przez organ pierwszej instancji decyzji o przedłużeniu okresu ważności pozwolenia lub decyzji unieważniającej obowiązek przywozu przy jednoczesnym zwolnieniu zabezpieczenia;

2. art. 35 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000 z dnia 09 czerwca 2000 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu pozwoleń na wywóz i przywóz oraz świadectw o wcześniejszym ustaleniu refundacji dla produktów rolnych poprzez jego nieuprawnione zastosowanie i orzeczenie przepadku wniesionego przez skarżącego zabezpieczenia w całości w sytuacji, gdy obowiązek przywozu wynikający z wydanego skarżącemu pozwolenia nie został spełniony z uwagi na wprowadzenie przez władze U. tymczasowych środków ograniczających wywóz ... stanowiących przypadek siły wyższej w rozumieniu prawa wspólnotowego.

Strona zarzuciła organowi również naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 80 k.p.a. przez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych, w szczególności poprzez pominięcie przez organy okoliczności, iż w dacie zawierania przez skarżącego umów ze spółką S. S.A. z siedzibą w L. na przywóz ..., tj. w dniu ... września 2006 r. i ... września 2006 r. nie istniały żadne ograniczenia w eksporcie zbóż U., oraz że wprowadzone z początkiem października 2006 r. środki miały charakter tymczasowy;

2. art. 40 Rozporządzenia Komisji(WE) nr 1291/2000 z dnia 9 czerwca 2000 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu pozwoleń na wywóz i przywóz oraz świadectw o wcześniejszym ustaleniu refundacji dla produktów w zw. z art. 77 § 4 k.p.a. poprzez uznanie, że skarżący nie przedstawił dowodu potwierdzającego zaistnienie okoliczności, którą uważa za przypadek siły wyższej podczas, gdy fakt wprowadzenia tymczasowego zakazu eksportu ... przez ... władze zdaniem organu drugiej instancji był faktem powszechnie znanym, co nie wymagało dowodu, a nadto był znany Agencji Rynku Rolnego z urzędu, co nakładało na organ pierwszej instancji obowiązek poinformowania skarżącego o zaistniałych okolicznościach;

3. art. 8 k.p.a. i art. 11 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli polegający w szczególności na przyjęciu wniosku skarżącego o wydanie pozwolenia na przywóz ... z U. z zabezpieczeniem w sytuacji, gdy Agencja Rynku Rolnego na dzień złożenia wniosku przez skarżącego znajdowała się w posiadaniu informacji o tymczasowym zakazie eksportu ... wprowadzonym przez władze U., o czym nie uprzedziła skarżącego, odmowie przedłużenia okresu obowiązywania wydanego skarżącemu pozwolenia, a następnie odmowie jego unieważnienia i zwrotu wniesionego przez skarżącego zabezpieczenia bez wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi organ pierwszej instancji kierował się przy wydawaniu decyzji o przepadku zabezpieczenia w całości, a organ drugiej instancji - utrzymując decyzję organu pierwszej instancji w mocy;

4. art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez uznanie przez organ drugiej instancji, że brak jest podstaw prawnych, aby organ pierwszej instancji przedstawił stronie swoje stanowisko dotyczące kwestii siły wyższej w uzasadnieniu decyzji orzekającej przepadek zabezpieczenia w całości, gdy przedstawił je w pismach z dnia ... stycznia 2007 r. i z dnia ... marca 2007 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej zaprezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określono przepisami m.in. art. 1§1 i §2 ustawy z 25 lipca 2002r., prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153 poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3§1 ustawy z 30 sierpnia 2002r prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. art. 153 poz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Kontrola ta wymaga oceny Sądu, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzone do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Rozważając w tym kontekście zarzuty skargi należy stwierdzić, że są one nieuzasadnione. Decyzja odpowiada prawu, a postępowanie administracyjne prowadzące do jej wydania nie zawiera istotnych uchybień mogących wpłynąć na wynik sprawy.

Zaskarżona decyzja nakłada na skarżącą sankcję w postaci przepadku zabezpieczenia pieniężnego za brak wykonania pozwolenia na przywóz ... zwyczajnej z U..

Pozwolenie zostało wydane w okresie istnienia ograniczenia dokonanego przez władze ... w eksporcie zboża, w tym ....

Ograniczenie to zostało wprowadzone na początku października 2006 r. i miało obowiązywać do końca roku. Na początku listopada tamtego roku pojawiła się też informacja o prawdopodobieństwie utrzymania tegoż ograniczenia również w pierwszej połowie 2007r.

Ograniczenie to zostało wprowadzone przed datą złożenia przez skarżącą wniosku o wydanie pozwolenia na przewóz ... z U..

Obecnie skarżąca powołując się na to ograniczenie żąda uznania go za zdarzenie siły wyższej zwalniające ją od odpowiedzialności za brak wykonania pozwolenia (brak przywozu wskazanej ilości ...). Twierdzi, że fakt zaistnienia tego zdarzenia przed złożeniem wniosku o pozwolenie na przywóz pozostaje bez znaczenia, bowiem datą zasadniczą dla sprawy jest data zawarcia przez nią umów cywilnoprawnych ze Spółką S. SA w L. oraz fakt charakteru ciągłego zdarzenia. Podnosi, że nieuwzględnienie przez organ daty ... i ... września 2006r., w której doszło do zawarcia umów z S. jest naruszeniem przepisów proceduralnych prowadzących do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, jak i przepisów materialnych stanowiących o jej zwolnieniu z odpowiedzialności za brak przywozu ....

Nie można się z tymi stwierdzeniami skarżącej zgodzić.

Skarżąca uzyskała pozwolenie na przywóz ... pochodzącej z U. w ramach kontyngentu taryfowego przewidzianego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2375/2002, do którego stosuje się rozporządzenie Komisji (WE) nr 1291/2000 z 9 czerwca 2000r. ustanawiające wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu pozwoleń na wywóz i przywóz oraz świadectw o wcześniejszym ustaleniu refundacji dla produktów rolnych.

Zgodnie z art. 8 rozporządzenia (WE) nr 1291/2000 pozwolenie na przywóz upoważnia i zobowiązuje do przewozu, z wyjątkiem siły wyższej, w okresie jego ważności.

Również art. 40 ust. 1 tegoż rozporządzenia mówiący o niemożności dokonania przywozu wobec zaistnienia przypadku siły wyższej odnosi się do okresu ważności pozwolenia. Zatem zgodnie z wykładnią gramatyczną tych przepisów zdarzenie stanowiące przypadek siły wyższej powinno zaistnieć lub tez jego skutki powinny ujawnić się w okresie ważności pozwolenia. Patrząc na treść art. 13 ust 2 cytowanego rozporządzenia stanowiącego, iż wniosek o wydanie pozwolenia na przywóz towaru może być cofnięty, z wyjątkiem przypadku siły wyższej, w dniu wniesienia do godz. 13:00, należy przyjąć wykładnię funkcjonalną, iż zdarzenie stanowiące przypadek siły wyższej uniemożliwiającej wykonanie obowiązków pozwolenia powinno zostać ujawnione najwcześniej w dniu złożenia wniosku o wydanie pozwolenia. Taka wykładania jest też konsekwencją daty powstania stosunku prawnoadministracyjnego, to jest momentu skutecznego wniesienia wniosku.

W przypadku zaistnienia takiego zdarzenia przed datą złożenia wniosku o wydanie pozwolenia, strona sama dokonuje wyboru co do faktu, czy wystąpi ze stosownym wnioskiem. Oczywiście warunkiem koniecznym jest posiadanie przez stronę wiedzy na okoliczność zdarzenia, jego skutków, czasu trwania.

W przedmiotowej sprawie dobrowolny, samodzielny wniosek o wydanie pozwolenia na przywóz ... z U. został złożony po dniu wydania i ogłoszenia Rozporządzenia Komisji WE nr 1688/2006 z 15 listopada 2006r., (ogłoszonego 16.11.2006r) wprowadzającego odstępstwo od rozporządzenia (WE) nr 2375/2002 (będącego podstawą do składania wniosków o pozwolenie na przywóz przedmiotowego towaru w 2006r) w odniesieniu do niektórych pozwoleń na przywóz wydanych z tytułu transzy nr 4 subkontygentu III w ramach kontygentów taryfowych na przywóz ... zwyczajnej o jakości innej niż wysoka. Powyższe rozporządzenie stwierdzało wprowadzenie przez U. środków kontroli i środków ograniczających wywóz ... zwyczajnej pochodzącej z tego kraju (pkt. 4 Rozporządzenia). Jednocześnie rozporządzenie w celu umożliwienia niekarania przedsiębiorców, którym wydano w okresie od 1.10.2006r., do 16.11.2006r., pozwolenia na przywóz ... z U. dopuściło możliwość przedłużenia okresu ważności tych pozwoleń do 31 grudnia 2006r. lub wykorzystania ich do przywozu z innych państw trzecich za wyjątkiem ... Ogłoszenie tych regulacji prawnych stanowi jednocześnie o uzyskaniu wiedzy przez skarżącą na ten temat. Nie można powoływać się na nieznajomość prawa. Skarżąca jest podmiotem gospodarczym prowadzącym działalność gospodarczą według własnego uznania i własnego wyboru. Korzystając z tego wyboru złożyła wniosek o wydanie pozwolenia na przywóz ... z U. w warunkach gdy istniały ograniczenia wprowadzone przez te władze. Ograniczenie to, jak i czas jego trwania były zatem skarżącej znane.

Przedmiotem postępowania administracyjnego było udzielenie pozwolenia na przywóz towaru, a następnie sprawdzenie wykonania jego warunków. Postępowanie wszczęto na wniosek strony. Data zawarcia przez skarżącą umów cywilnoprawnych pozostaje bez związku w odniesieniu do daty zaistniałych ograniczeń w wywozie zboża z U..

Umowy te, będące podstawą do wystąpienia o udzielenie pozwolenia na przywóz towaru są kontraktami dobrowolnie przez skarżącą zawartymi, zawierającymi ustalenia, na które się ona godziła, i które powinna przewidywać w dacie ich zawarcia. Są regulacjami dokonanymi bez udziału organu.

Pozwolenie na przywóz towaru wydane przez organ jest decyzją kształtującą prawa i obowiązki skarżącej zgodnie z jej wnioskiem. Występując w dniu 20 listopada 2006r., z przedmiotowym wnioskiem skarżąca przewidywała pozytywne dla siebie rozstrzygnięcie, jak też pozostawała w przekonaniu, że prawidłowo wykona obowiązki wypływające z tego pozwolenia.

W sprawie nie ma zarzutu, że wniosek był składany pod wpływem błędu, którego strona nie mogła uniknąć.

Również podczas próby wycofania wniosku pismem z dnia 23 listopada 2006r., strona jako przyczynę wskazywała inne okoliczności (przedłużający się proces co do wydania pozwolenia).

Zatem ustalenia organu, że ograniczenia w wywozie zboża dokonane przez władze U. w październiku 2006r., nie mogą być tym zdarzeniem, które jako siła wyższa uwalnia skarżącą od skutków niewykonania przedmiotowego pozwolenia z art. 40 i 41 rozporządzenia (WE) nr 1291/2000 są prawidłowe.

Okoliczność, że zdarzenie i jego skutki, na które mogłaby się skutecznie skarżąca powoływać w sprawie, powinna zaistnieć najwcześniej w dacie złożenia wniosku wynika również z istoty pojęcia siły wyższej.

Brak jest definicji prawnej tego pojęcia, ale zarówno w judykaturze, jak i w doktrynie przyjmuje się, że jest to zdarzenie o okolicznościach nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych, będących poza kontrolą przedsiębiorcy, którego konsekwencji nie można przewidzieć mimo należytej staranności.

Taką definicję też formułuje skarżąca powołując się na wyroki Trybunału Sprawiedliwości w sprawach o sygn. akt C11/70 i C124/92.

Sąd podziela taką definicję pojęcia siły wyższej.

Zważyć jednak należy, że spełnienie tych okoliczności pojęcia siły wyższej musi zaistnieć na określoną datę, z którą związane jest oceniane działanie strony.

To działanie strony to wystąpienie z wnioskiem o udzielenie pozwolenia o określonej przez nią treści, a nie data zawarcia umów cywilnoprawnych.

Umowy te były czynnością prawną między skarżącą, a podmiotem trzecim. Prawo cywilne również reguluje kwestie nadzwyczajne uniemożliwiające wykonanie umów między stronami. Jest to jednak kwestia poza zakresem orzekania organów.

Organ nie uczestniczył w zawarciu tamtych umów, jak też nie miał wpływu na ustalenia umowne. Nie może strona skutecznie powoływać się w przedmiotowej sprawie na datę ... i ... września 2006r.

Ważna jest data wniosku, tj. 20 listopada, a w tej dacie publicznie znany był fakt co od ograniczeń w wywozie ... z U. i czasu jego trwania. Zatem strona powinna przewidywać i liczyć się ze skutkami tego ograniczenia. Podnieść należy, że w sprawie jest jedynie mowa o ograniczeniach w wywozie ..., a nie całkowitym zakazie wywozu.

Fakt ten uznaje i przyznaje organ. To czy skarżąca miała poprzez kontrahenta umowy cywilnoprawnej możliwość przywiezienia stamtąd ... w omawianym okresie oceniła sama skarżąca składając stosowny wniosek.

Owszem nagłe wprowadzenie przez władze ograniczeń w pewnych określonych warunkach mogłoby spełniać definicję pojęcia "siły wyższej".

W przedmiotowej sprawie organ nie oceniał działania władz ... z października 2006r. i zapowiedzi ich kontynuacji z początku listopada 2006r. w kontekście zdarzenia zwanego siłą wyższą z tej racji, że uznał, iż działanie to jest poza okresem czasowym do ustaleń w tej sprawie.

To ustalenie jest prawidłowe. Skarżąca nie zaprzecza, że ograniczenia zostały wprowadzane przed datą jej wniosku o wydanie pozwolenia.

Jeżeli te ograniczenia, istniejące na datę złożenia wniosku, zostały pogłębione, zmienione na niekorzyść skarżącej w okresie od daty złożenia wniosku do daty ważności pozwolenia, to skarżąca w myśl art. 40 rozporządzenia WE 1291/2000 mającego pierwszeństwo zastosowania przed prawem krajowym, powinna to wykazać stosownym dowodem.

Ze stosowania tego przepisu skarżąca nie została zwolniona żadnym aktem prawnym. Nie można tez przyjąć niewykonalności tego przepisu. Skarżąca zamierzała sprowadzić ..... z U. przy pomocy podmiotu gospodarczego działającego na rynku gospodarczym ..., którego działania władz tamtego kraju bezpośrednio dotyczyły. Zatem musiał on dysponować danymi, które powinien przedstawić skarżącej jako kontrahentce. To co było organowi znane zostało przyznane jako fakt w ustaleniach faktycznych i uwzględnione przy rozstrzyganiu. Oznacza to przyznanie faktu powszechnie znanego. Brak jest zatem podstaw do przyznania słuszności zarzutowi skarżącej o naruszeniu art. 77 § 4 kpa przez organ orzekający w sprawie.

Słusznie organ uznał, że skarżąca nie skorzystała z dowodzenia swoich twierdzeń w myśl art. 40 Rozporządzenia (WE) 1291/2000- ponad to co było organowi znane.

O tym, że ma takie prawo i obowiązek złożenia dowodu na tę okoliczność organ informował skarżącą w piśmie z dnia 26 stycznia 2007r., wobec odmowy przedłużenia terminu ważności pozwolenia.

Skarżąca z tego nie skorzystała podnosząc zarzut, że działanie to obciąża organ. Jest to niesłuszny zarzut. Przywołany przepis wyraźnie przekłada ciężar dowodu na stronę podnoszącą okoliczność zaistnienia siły wyższej.

Reasumując organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, oraz prawidłowo uznał, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 41 Rozporządzenia (WE) nr 1291/2000, tj. brak jest zaistnienia siły wyższej w okresie, w którym skarżąca była zobowiązania dokonać przywozu ... z uwzględnieniem początku biegu tego terminu na datę złożenia wniosku.

Poza sporem w sprawie jest, że skarżąca nie dokonała żadnego przywozu towaru na podstawie wydanego jej pozwolenia. Powoduje to konieczność orzeczenia przepadku całości złożonego zabezpieczenia. Jest to zgodne z art. 35 ust 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000. Zgodnie z art. 8 ust 1 wymienianego Rozporządzenia zobowiązania strony wynikające z wydanego pozwolenia są zobowiązaniami pierwotnymi w rozumieniu rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2220/85.

Prawidłowość wykonania zobowiązań wynikających z pozwolenia gwarantują złożone zabezpieczenia.

Zgodnie z art. 35 ust 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1291/2000, z zastrzeżeniem działania siły wyższej, gdy obowiązek przywozu nie został spełniony, zabezpieczenie podlega przepadkowi w kwocie 95 % ilości wskazanej na pozwoleniu, a ilością faktycznie przywiezioną. Jeżeli jednak ilość przywiezionych towarów wynosi mniej niż 5% ilości wskazanej w pozwoleniu, zabezpieczenie ulega przepadkowi w całości.

Przepis ten uwzględnia zasadę proporcjonalności stosowania sankcji w postaci przepadku zabezpieczenia pozwolenia. W przypadku gdy przyczyną uniemożliwiającą przywóz jest działanie siły wyższej zabezpieczenie nie przepada.

Wobec stwierdzenia braku zaistnienia siły wyższej w przedmiotowym przypadku zastosowanie w/w przepisu przez organ przez orzeczenie przepadku zabezpieczenia było prawidłowe.

Sąd nie uznał również aby doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu istotnym, wpływającym na wynik sprawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając odwołanie skarżącej dokonał ponownego, pełnego ustalenia stanu faktycznego, ocenił wszystkie okoliczności na podstawie całokształtu zebranego w sprawie materiału oraz rozważył wszystkie przesłanki zastosowanych przepisów prawnych co stanowi o wypełnieniu obowiązku ponownego rozstrzygnięcia sprawy w myśl art. 138 kpa.

Zaskarżona decyzja zawiera wszystkie elementy przewidziane art. 107 kpa. W sprawie nie doszło do naruszenia, wbrew zarzutom strony, art. 107 kpa przez organ rozpoznający sprawę w drugiej instancji.

Okoliczność, że decyzja pierwszoinstancyjna zawiera lakoniczne uzasadnienie została sanowana przez prawidłowo wydaną decyzję drugoinstancyjną.

Strona nie została pozbawiona możliwości przedstawienia w odwołaniu wszystkich argumentów w sprawie zważywszy na wcześniejszą korespondencję między nią, a organem. Oczywistym jest, że decyzja powinna mieć pełne uzasadnienie. To pełne uzasadnienie zostało sporządzone przez organ drugiej instancji, a ponieważ nie prowadzono dodatkowego postępowania dowodowego ponad to co było przedmiotem uwagi organu pierwszej instancji, należało uznać, że prawa strony zostały zachowane.

Zatem nie naruszono art. 8 i 11 kpa w stopniu wpływającym na wynik sprawy.

Odnośnie zarzutu naruszenia w/w przepisów (art. 8 i 11 kpa) poprzez brak uprzedzenia skarżącej o posiadanych informacjach co do działań władz ... na datę składania wniosku, a następnie przy odmowie przedłużenia ważności pozwolenia oraz odmowie unieważnienia tego pozwolenia i zwrotu zabezpieczenia podnieść należy, że organ nie jest uprawniony do kreowania wniosków strony tylko do ich rozstrzygania. Organ nie może odmówić przyjęcia wniosku poza przypadkami art. 15 rozporządzenia Komisji (WE) 1291/2002 i art. 5 rozporządzenia Komisji (WE) 2375/20002, które to przypadki nie zaistniały w sprawie. Postępowanie administracyjne prowadzone przez Prezesa Agencji Rynku Rolnego w przedmiotowej sprawie ma wyłączone stosowanie art. 7,9,10,75 § 1,77§1 oraz art. 81 kpa na mocy art. 7 ust 1 ustawy z dnia 11 marca 2004r., o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych (Dz. U. 231/2007 poz. 1702) co oznacza m.in. wyłączenie zasady obowiązku organu udzielania informacji faktycznej i prawnej.

W tych warunkach podniesiony zarzut nie znajduje uzasadnienia.

Reasumując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, gdyż zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy, nie ujawniła wad tego rodzaju, że mogłyby one mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.

Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić skargę jako niezasadną.