Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 637/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2009-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 107 i 138
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr) Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Synakiewicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 listopada 2009r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, 2. określa, że zaskarżona decyzja w części, o której stanowi punkt 1 nie podlega wykonaniu


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił S. G. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne własne za grudzień 1998 r. w łącznej kwocie [...] zł oraz za zatrudnionych pracowników za okres od listopada 1997 r. do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie [...] zł. Organ nie znalazł podstaw do umorzenia należności składkowych z uwagi na brak stwierdzonej całkowitej nieściągalności, jak również z uwagi na brak okoliczności szczególnych, o których mowa w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Ponadto organ nie stwierdził istnienia przesłanek - uzasadniających umorzenie należności - przewidzianych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Pismem z dnia 15 kwietnia 2009 r. strona wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powołała na trudną sytuację życiową, w jakiej obecnie się znajduje. Zobowiązany podał, że nie ma żadnych nieruchomości ani ruchomości. Wskazał,

że zaległości powstały z winy ojca, który przepisał na niego firmę, jednocześnie nie informując go o prowadzonej działalności, w związku z czym, nie czuje się odpowiedzialny za obciążające go zadłużenie. Powołując się na przesłankę zawartą

w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne strona podniosła, że odpowiada warunkom zawartym w tym przepisie.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że umorzył należności z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne własne w łącznej kwocie [...] zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek na zatrudnionych pracowników (składek dotyczących konta pracowniczego) w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z treści wniosku oraz dostarczonych dokumentów wynika, że wnioskodawca jest osobą samotną. Zatrudniony jest w firmie [...] sp. z o.o. jako magazynier, z przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem brutto 1.740,16 zł, jednak od dnia 29 kwietnia 2009 r. znajduje się na 3-miesięcznym okresie wypowiedzenia, który upływa w dniu 31 lipca 2009 r. Strona nie posiada żadnych ruchomości ani nieruchomości. Dom w B. przy ul. [...] wg złożonego oświadczenia oraz dostarczonych dokumentów, nie jest własnością wnioskodawcy. Każdego miesiąca strona uiszcza siostrze kwotę 300 zł tytułem pokrycia kosztów związanych z utrzymaniem domu. Z wyjaśnień zobowiązanego wynika, że jego ojciec S. G. prowadząc własną działalność gospodarczą doprowadził do powstania zadłużenia. W 1997 r., kiedy podatnik był jeszcze uczniem klasy trzeciej szkoły zawodowej, ojciec przepisał na niego działalność gospodarczą. Praktycznie wszystkie sprawy związane z działalnością prowadził ojciec, doprowadzając również tę nową firmę do stanu niewypłacalności, czego wnioskodawca nie był świadomy. Ojciec zmarł w marcu 1999 r. pozostawiając nie tylko swoje zadłużenie, ale także zadłużenie powstałe w wyniku prowadzenia firmy zarejestrowanej na własnego syna. Zobowiązany wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania spadkowego przejął na siebie cały ciężar zadłużenia po ojcu odciążając tym samym matkę i resztę rodzeństwa. Przeprowadzane kontrole stanu majątkowego w 1998 r. potwierdziły niewypłacalność firmy, tj. zadłużenie w ZUS, w Urzędzie Skarbowym w R. (na dzień 8 stycznia 2009 r. wynosiło 31.818,15 zł), w K. R. oraz u osób fizycznych. Badanie stanu majątkowego nie ujawniło żadnego majątku mogącego stanowić przedmiot zastawu czy zabezpieczenia hipotecznego. Cała ta sytuacja odbiła się na zdrowiu psychicznym wnioskodawcy. Ustalono, że strona znajduje się pod ścisłą kontrolą psychologa, który stwierdził m.in. poziom umysłowy poniżej przeciętnego oraz zaburzenia struktury osobowości. Zobowiązany jest osobą silnie znerwicowaną o małej odporności na stres, skłonną do zaburzeń zachowania sterowanych emocjami. Wykazuje trudności w podejmowaniu decyzji, a w sytuacjach trudnych cechuje go brak odpowiednich mechanizmów pozwalających na ich rozwiązanie. Powyższe zaburzenia spowodowane są trudną sytuacją życiową,

w której wnioskodawca się znalazł.

Organ wyjaśnił, że podejmuje decyzję w przedmiocie umorzenia należności składkowych dotyczących ubezpieczenia społecznego własnego strony w oparciu

o art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a ww. ustawy, w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia przewidzianych w ustawie, organ wskazał, że po ponownej szczegółowej analizie materiału dowodowego,

z uwzględnieniem dokumentów dołączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uznano, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne własne. Strona wykazała bowiem, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, a zapłata ich pozbawiłaby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednocześnie organ odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, albowiem art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma zastosowania w sprawie. Organ podniósł, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty świadczące o tym, iż strona składała na nich własnoręczne podpisy - protokół kontroli przeprowadzonej przez ZUS, a zatem była świadoma zadłużenia firmy prowadzonej przez ojca. Ponadto organ nadmienił, że strona ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, tj. ZUS dokonała w dniu 4 sierpnia 2006 r. darowizny na rzecz swojej matki udziału wynoszącego 1/16 części

w wieczystym użytkowaniu zabudowanej nieruchomości położonej w B. [...].

Na decyzję organu II instancji S. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o zmianę decyzji w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnianych pracowników.

Uzasadniając stanowisko strona skarżąca stwierdziła, że wymiar zadłużenia na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zatrudnionych pracowników jest dla niej zupełnie niewyobrażalny. Strona podkreśliła,

że nie była zaangażowana i wtajemniczona w sprawy firmy prowadzonej przez ojca,

a w momencie składania podpisu pod protokołem z kontroli przeprowadzonej przez ZUS była jeszcze uczniem. W momencie przepisywania firmy zobowiązany nie zdawał sobie sprawy z sytuacji finansowej, dopiero po śmierci ojca dowiedział się

o istniejących zadłużeniach i narastających zobowiązaniach. Strona podkreśliła, że mimo swojego młodego wieku jest obecnie w bardzo trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie spłacić ciążących zadłużeń. Nie pozostaje w zatrudnieniu, nie ma oszczędności i rodziny. Ponadto odnosząc się do działania z zamiarem pokrzywdzenia wierzyciela skarżący podniósł, że był nieświadomy zadłużenia w chwili dokonywania darowizny na rzecz matki.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł

o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku

z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności

(art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Stosownie natomiast do treści art. 134 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach dawnej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy taki zarzut nie został podniesiony w skardze.

Mając na uwadze treść powyższych przepisów, wskazać należy, iż skarga

w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze.

I. W pierwszej kolejności należy podać, że strona skarżąca w złożonej skardze jednoznacznie stwierdziła, że składa "skargę w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników (...)." Skarżący zatem nie objął skargą tej części decyzji, którą umorzono należności z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne własne za okres do 31 grudnia 1998r. Mając na uwadze powyższe tut. Sąd objął swoją kognicją wyłącznie decyzję w części odmawiającej umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne pracowników. Na marginesie zauważyć także wypada, iż nawet zaskarżenie przez skarżącego w całości decyzji

(w przedmiotowej sprawie nie ma to miejsca), nie mogłoby spowodować uchylenia decyzji w całości, bowiem zgodnie z art. 134 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą jest, że sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść strony (...). Uchylenie zatem rozstrzygnięcia umarzającego zaległość byłoby niewątpliwie działaniem na niekorzyść skarżącego.

II. Przechodząc do oceny wyłącznie rozstrzygnięcia w części odmawiającej umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne pracowników należy podać, iż stosownie do

art. 138 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

Zgodnie natomiast z art. 138 § 2 tego kodeksu organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzednio przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Z przywołanych przepisów wynikają ściśle określone rodzaje rozstrzygnięć. Organ działając na podstawie art. 138 kpa uprawniony jest wyłącznie do wydania jednego z wymienionych rozstrzygnięć. Organ nie jest uprawniony do wydawania rozstrzygnięć innych niż wymienione w art. 138 kpa. Wydanie rozstrzygnięcia odmiennego niż określone przepisami prawa powoduje, że jest ono niezgodne

z prawem.

W przedmiotowej sprawie organ ponownie rozpatrując sprawę powołał w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Na tej podstawie organ był uprawniony do wydania decyzji kasacyjnej tj. uchylenia decyzji z dnia [...] w całości albo w części i w tym zakresie orzeczenia co do istoty sprawy bądź uchylenia tej decyzji i umorzenia postępowania.

Zaskarżoną natomiast decyzją organ "zmienił" decyzję z dnia [...] i umorzył należności w części a w części odmówił umorzenia.

Zdaniem Sądu organ uwzględniając w części odwołanie obowiązany był – stosownie do regulacji art. 138 § 1 pkt 2 kpa – do uchylenia decyzji z dnia [...] w części i orzeczenia co do istoty sprawy ( tylko w tej części) w postaci umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne własne. W pozostałej natomiast części, powinien utrzymać ją mocy (art. 138 § 1 pkt 1 kpa).

Przepisy art. 138 kpa nie przewidują "zmiany" decyzji. W związku z tym, że organ wydał rozstrzygnięcie nie mające oparcia w przepisach prawa, jest ono dotknięte wadą (zostało wydane z naruszeniem art. 138 kpa). Ponownie rozpatrując sprawę - w części wyłącznie składek na ubezpieczenie społeczne pracowników - organ rozstrzygnie

w granicach nakreślonych przepisami art. 138 kpa.

III. Sąd zauważa, że przedmiotem wniosku o umorzenie są należności z tytułu składek od listopada do grudnia 1998 r. Stosownie do art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d.

Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek

i odsetek za zwłokę liczonych od dnia przedawnienia (art. 24 ust. 5 ustawy).

Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty (art. 24 ust. 5a ustawy).

Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b ustawy). Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu biegu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następnego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu (art. 24 ust. 5c ustawy).

Podkreślić należy, iż w okresie, gdy powstał obowiązek zapłaty przedmiotowych należności okres przedawnienia wynosił lat 5. Zmiana przepisu art. 24 ust. 4 nastąpiła począwszy od 1 stycznia 2003 r. mocą art. 1 pkt 9 lit a) ustawy z dnia 18 grudnia

2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw zmianie (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), którą wprowadzono 10-letni termin przedawnienia.

Stosownie do orzecznictwa Sądu Najwyższego przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne musi być rozumiane jako instytucja szczególnie wyjątkowa. Dłuższy, 10-letni okres przedawnienia ma zastosowanie do tych należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tego dnia nie uległy przedawnieniu wg dotychczasowych przepisów (wyrok SN z dnia 23.01.2009r. I UK 204/08).

Mając na uwadze powyższe w uzasadnieniu decyzji organ obowiązany jest odnieść się do tej kwestii w pierwszej kolejności wykazując, czy należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Organ jest obowiązany podać kiedy i jaką czynność uznaje za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności. Sąd nie będzie zastępował organu i w tym kontekście przesądzał samodzielnie kwestii nieprzedawnienia składek. To organ obowiązany jest odnieść się do tego zagadnienia. Sąd natomiast kontrolując decyzję ocenia ustalenia organu w tej materii. Sąd oczywiście tej kwestii nie przesądza (choćby w kontekście danych z karty 139 akt administracyjnych). Jednak to na organie ciąży obowiązek wykazania, że składki będące przedmiotem rozstrzygania nie uległy przedawnieniu. Podkreślić należy, iż

w skardze został podniesiony argument dotyczący okresu spłaty zaległości. Skarżący wprawdzie sformułował go następująco: "...nie wiadomo, czy w takiej sytuacji biorąc pod uwagę średnią długość życia w naszym kraju – w ogóle dożyję do końca spłaty", jednak nakazuje to wykazać, czy należności nie uległy przedawnieniu. Analiza uzasadnienia decyzji dotyczącej odległych w czasie składek na ubezpieczenie społeczne nie pozwala Sądowi na ustosunkowanie się do tego zarzutu i na skontrolowanie decyzji. Instytucja umorzenia należności (bez względu na to, czy wniosek jest załatwiony pozytywnie, czy też negatywnie dla wnioskodawcy) wymaga istnienia zaległości.

IV. Wskazać również należy, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem

art. 107 kpa, zgodnie z którym decyzja powinna zawierać m.in. uzasadnienie faktyczne

i prawne (art. 107 § 1 kpa). Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności

i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji,

z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 kpa). Można odstąpić od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony; nie dotyczy to jednak decyzji rozstrzygających sporne interesy stron oraz decyzji wydanych na skutek odwołania

(art. 107 § 4 kpa).

Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji w tej części, w której odnosi się do odmowy umorzenia należności z tytułu składek ogranicza się wyłącznie do przytoczenia treści przepisów art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ odmawiając umorzenia należności obowiązany jest podać, z jakich przyczyn przyjął, że żadna z przesłanek wymienionych w przepisach art. 28 ust. 3 ww. ustawy nie występuje. W konsekwencji należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie czyni zadość w/w wymogom ustawowym.

V. Sąd zauważa, że sytuacja skarżącego pogorszyła się od 1 sierpnia 2009r., bowiem

z akt administracyjnych wynika, że z dniem 31 lipca 2009 r. rozwiązano ze skarżącym umowę o pracę (k. nr 203 akt administracyjnych). Okoliczność ta była znana organowi. Jest to także data - 31 lipca 2009 r. - podpisania zaskarżonej decyzji, która następnie została doręczona stronie dnia 6 sierpnia 2009 r., a zatem w dniu, w którym pozostawała bez pracy. Oczywiście organ ocenia sytuację wnioskodawcy na dzień wydania decyzji. W związku jednak z uchyleniem zaskarżonej decyzji, organ ponownie rozpatrujący sprawę, jest obowiązany uwzględnić tę okoliczność i dokonać jej oceny

w kontekście, w szczególności przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy, zgodnie z którą całkowita nieściągalność zachodzi wówczas, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.

VI. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że nawet wystąpienie przesłanek ustawowych nie oznacza, że po stronie organu istnieje obowiązek umorzenia zaległości z tytułu składek oraz odsetek. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 tej ustawy, należności z tytułu składek, mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Zgodnie z tym przepisem całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Podkreślić w tym miejscu należy, iż w uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że: "(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który

w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej

w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim przypadku mogą być one umorzone.

Zakład ma zatem jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności

z tytułu składek, nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia.

W związku z tym organ w pierwszej kolejności obowiązany jest ustalić czy istnieją przesłanki umorzenia odsetek za zwłokę. W przypadku braku przesłanek organ obowiązany jest odmówić udzielenia ulgi wydając tzw. decyzję związaną. W przypadku natomiast stwierdzenia istnienia przesłanki wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego.

Jednocześnie należy podzielić pogląd organu, co do braku podstaw do zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem nie odnosi się on do składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, lecz do należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia.

Sąd zatem nie przesądza, czy wniosek strony organ obowiązany jest uwzględnić i umorzyć należności z tytułu składek, czy też odmówić udzielenia ulgi, stwierdza jedynie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego.

Sąd nie ma uprawnień do umorzenia należności, bądź nakazania organowi umorzenia tych zaległości.

W konsekwencji powyższych ustaleń, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 powołanej ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w części, w której została uchylona.

E. Kruppik – Świetlicka H. Adamczewska – Wasilewicz L. Kleczkowski