Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 644/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska Sędziowie sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) sędzia del. WSA Jacek Fronczyk Protokolant Krzysztof Tomaszewski po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. K. – Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1344/08 w sprawie ze skargi G. K. – Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. oddala wniosek M. K. o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1344/08 oddalił skargę Gminy K.-Z. na decyzję nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2008 r., którą organ ten utrzymał w mocy własną decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody Nowosądeckiego z 27 czerwca 1991 r. nr [...], w przedmiocie nabycia przez Gminę U. K., z mocy prawa, własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] w jednostce ewidencyjnej w obrębie T., uregulowanej w KW nr [...].

Z ustaleń organu nadzoru wynika, że Naczelnik Powiatu w N. S. aktem własności ziemi z dnia [...] lipca 1974 r., Nr [...] przyznał P. A. prawo własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...],[...],[...],[...],[...] gm. kat. T./Kw [...],[...], położonej w T.

Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 1979 r. Sąd Rejonowy w Muszynie stwierdził, że spadek po P. A. nabyli P.A., R.A., M. K., J.D., K.A., W. A., T. A., S. W., z tym że należące do spadku gospodarstwo rolne położone w T. nabył Skarb Państwa - Urząd Miasta i Gminy w K.. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2007 r. sygn. akt III Ca 240/07 Sąd Okręgowy w Nowym Sączu zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Muszynie z dnia 30 sierpnia 1979 r. sygn. akt Ns 243/79 w ten sposób, że stwierdził, iż należące do spadku gospodarstwo rolne nabyli M. K. i R. A.. W tej sytuacji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że został zniesiony z mocą wsteczną skutek prawny, jaki wywołało postanowienie Sądu Rejonowego w Muszynie z dnia 30 sierpnia 1979 r. o nabyciu w drodze spadkobrania przez Skarb Państwa - Urząd Miasta i Gminy w Krynicy gospodarstwa rolnego. Prowadzi to do wniosku, że działkę nr [...], z dniem [...] października 1974 r., tj. z chwilą śmierci P. A., nabyli Maria K. i R. A..

W konsekwencji daje to podstawę do stwierdzenia, że Skarb Państwa nie był w dniu 27 maja 1990 r. właścicielem działki nr [...], a zatem decyzja komunalizująca działkę nr [...] rażąco narusza prawo, co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 §1 pkt 2 K.p.a.

W skardze na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2008 r. Gmina K.-Z. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo. W ocenie skarżącej, Wojewoda N. stwierdzając komunalizację nieruchomości z należytą starannością ustalił jej stan prawny. Uznając, że jej właścicielem jest Skarb Państwa, Wojewoda stwierdził nabycie nieruchomości przez Gminę U. K.. Poprzez wydanie decyzji organ nie naruszył w sposób rażący przepisów prawa materialnego ani procesowego. Zdaniem skarżącej, takiej oceny decyzji komunalizacyjnej nie może zmienić okoliczność polegająca na tym, że w 2007 roku przez zmianę postanowienia Sądu Rejonowego w Muszynie z 30 sierpnia 1979 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu ustalił odmienny niż pierwotnie krąg spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne, w którego skład wchodziła skomunalizowana nieruchomość i wyeliminował z tego kręgu Skarb Państwa. Ujawnienie takiej okoliczności, w ocenie skarżącej gminy, stanowi podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i ewentualnego uchylenia decyzji komunalizacyjnej przy uwzględnieniu negatywnych przesłanek wznowienia, np. upływu czasu. Natomiast stwierdzając nieważność decyzji komunalizacyjnej organ naruszył art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., gdyż w sprawie nie występują przesłanki określone tym przepisem.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę Gminy K.-Z. wskazał, że objęta decyzją komunalizacyjną nieruchomość na podstawie aktu własności ziemi z [...] lipca 1974 r., stanowiła własność P. A.. Z chwilą śmierci właścicielki w dniu 17 października 1974 r. przedmiotowa nieruchomość stała się własnością jej spadkobierców. Polskie prawo spadkowe łączy nabycie praw i obowiązków wchodzących w skład spadku ze zdarzeniem, jakim jest śmierć spadkodawcy (art. art. 924 i 925 k.c.), co oznacza, że z chwilą otwarcia spadku spadkobierca wchodzi z mocy prawa w ogół praw i obowiązków należących do spadku. Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku ma jedynie charakter deklaratoryjny.

W dniu [...] maja 1990 r. jak i w dacie wydawania decyzji komunalizacyjnej funkcjonowało w obrocie prawnym prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Muszynie z 30 sierpnia 1979 r. sygn. akt Ns 243/79 stwierdzające, że należące do spadku po P. A. gospodarstwo rolne nabył w całości Skarb Państwa. W skład tego gospodarstwa rolnego wchodziła nieruchomość objęta kontrolowaną decyzją komunalizacyjną. Jednak rzeczywisty stan prawny tej nieruchomości był inny, niż wynikało to z wymienionych wyżej, znanych organowi w dacie komunalizacji, dowodów. Prawomocnym postanowieniem Sąd Okręgowy w Nowym Sączu z 5 czerwca 2007 r. sygn. akt III Ca 240/07 zmienił, postanowienie spadkowe Sądu Rejonowego z 30 sierpnia 1979 r. i stwierdził, że należące do spadku po P. A. gospodarstwo rolne na podstawie ustawy nabyli M. K. i R. A.. Postanowienie to ma skutek ex tunc, bowiem nabycie spadku następuje z mocy samego prawa z chwilą śmierci spadkodawcy, a postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku jedynie okoliczność tę potwierdza. Z art. 679 § 3 k.p.c. wynika, że w razie przeprowadzenia dowodu, iż spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Okoliczności powyższe wskazują, że przedmiotowa nieruchomość od chwili otwarcia spadku po P. A. tj. od [...] października 1974 r., stanowi własność jej dzieci: M. K. i R. A. i była ich własnością również w dacie [...] maja 1990 r. Jako własność osób fizycznych nie podlegała zatem komunalizacji. Skomunalizowanie mienia, które nie stanowiło własności Skarbu Państwa rażąco narusza art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., co uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej na podstawie art. 156 §1 pkt 2 K.p.a.

Sąd podkreślił, że o zgodności z prawem decyzji komunalizacyjnej nie decyduje wiedza organu wydającego taką decyzję, co do tytułu prawnego przysługującego do mienia objętego taką decyzją, lecz rzeczywisty stan prawny komunalizowanego mienia na datę [...] maja 1990 r. Z tych względów Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej, że okoliczności wynikające ze zmiany w 2007 roku postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, mogą jedynie być podstawą do wznowienia postępowania komunalizacyjnego określoną w art. 145 §1 pkt 5 K.p.a.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego w Warszawie wniosła Gmina K.–Z. reprezentowana przez pełnomocnika. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucono Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania sądowego mające istotny wpływ na wynik postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.ps.a.", mające istotny wpływ na wynik postępowania, przez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji, pomimo że strona skarżąca wykazała naruszenie przepisów postępowania polegające na stwierdzeniu nieważności decyzji komunalizacyjnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w warunkach, w których istniały tylko przesłanki do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

Skarżąca kasacyjnie Gmina domagała się uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Uzasadniając zarzut podniesiono, że Wojewoda N. stwierdzając komunalizację nieruchomości na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające... zgodnie z obowiązującą w 1991 r. instrukcją stanowiącą załącznik do Uchwały nr 104 Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie sposobu dokonywania inwentaryzacji mienia komunalnego, zidentyfikował nieruchomość jako będącą własnością Skarbu Państwa przede wszystkim na podstawie wpisu w księdze wieczystej i nieznane mu były okoliczności, które wskazywać by mogły na inny jej stan prawny. Dopiero w 2007 roku postanowieniem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu zmianie uległo postanowienie spadkowe z roku 1979 co do nabycia przez Skarb Państwa własności gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziła skomunalizowana w 1991 r. nieruchomość. W tych warunkach, zdaniem strony skarżącej, Wojewoda N. nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ponieważ ujawnioną 16 lat później zmianę stanu prawnego komunalizowanej nieruchomości uważać należy za nową okoliczność faktyczną, która nie była znana organowi w momencie wydania decyzji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestniczka postępowania – M. K., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz od skarżącej Gminy K. – Z. kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w powiązaniu z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Strona skarżąca kasacyjnie uważa bowiem, że Sąd I instancji z naruszeniem powołanego przepisu procedury sądowoadministracyjnej nie uchylił zaskarżonej decyzji, błędnie przyjmując, iż decyzja komunalizacyjna rażąco narusza prawo.

Zarzut powyższy jest nietrafny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał, że zaskarżona decyzja nadzorcza Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji jest zgodna z prawem.

Jest poza sporem, że nabycie własności nieruchomości Skarbu Państwa przez właściwą gminę, z mocy prawa, na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., następuje według stanu prawnego i stanu faktycznego, w jakich nieruchomość ta pozostaje w dniu [...] maja 1990 r., tj. w dniu wejścia tej ustawy w życie. Przyjęty w decyzji Wojewody N. z dnia [...] czerwca 1991 r. stan prawny działki nr [...] znajdował oparcie w postanowieniu Sądu Rejonowego w Muszynie z dnia 30 sierpnia 1979 r. sygn. akt Ns 243/79 ustalającym, że spadek po P. A. w zakresie przedmiotowej działki, stanowiącej gospodarstwo rolne, nabył Skarb Państwa. Jednak poza sporem pozostaje także, iż postanowieniem z dnia 5 czerwca 2007 r. sygn. akt III Ca 240/07 Sąd Okręgowy w Nowym Sączu zmienił postanowienie spadkowe stwierdzając, że należące do spadku po P. A. gospodarstwo rolne na podstawie ustawy dziedziczą dzieci zmarłej: M.K. i R. A.. Z art. 679 § 3 K.p.c. wynika, że prawomocne postanowienie sądu, zmieniające dotychczasowe postanowienie spadkowe, stwierdza nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Rzeczywisty stan prawny nieruchomości, od dnia nabycia spadku po P. A. określa więc postanowienie Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 5 czerwca 2007 r. Oznacza to, że w dniu [...] maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa, a tym samym decyzja stwierdzająca komunalizację tej nieruchomości rażąco narusza art. 5 ust 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

Błędnie pełnomocnik skarżącej kwalifikuje opisaną sytuację jako przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Z brzmienia tego przepisu wynika bowiem, że podstawę wznowienia postępowania stanowić mogą nowe okoliczności faktyczne oraz nowe dowody, które istniały w chwili wydania decyzji, lecz nie były znane organowi wydającemu tę decyzję. W przedmiotowej sprawie nie chodzi o nowe okoliczności faktyczne dotyczące działki nr [...], ale o odmienny jej stan prawny w dniu [...] maja 1990 r., aniżeli przyjęty w decyzji stwierdzającej jej komunalizację.

W tych okolicznościach brak jest uzasadnienia do twierdzenia, że Sąd I instancji wadliwie ocenił istnienie przesłanki nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., skutkiem czego chybiony jest także zarzut wadliwego rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd I instancji poprzez niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Wniosek M.K. o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił w pkt 1 sentencji nie znajdując podstawy prawnej do jego uwzględnienia.