Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1615/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Rafał Wolnik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi S.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] r. nr [...] działając na podstawie art. 1, 2, 4, 5, 13, 13a, art.18, 21 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm. – dalej "u.p.p.") odmówił S. T. (skarżąca) świadczenia wychowawczego wnioskowanego na K.T. w okresie od 1 lipca 2021 r. do 31 maja 2022 r. w wysokości 500.00 zł.

W uzasadnieniu podał m. in., że zgodnie z art. 5 ust. 2 a u.p.p. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w G. sygn. akt [...] z dnia [...]r. oraz dołączonym do sprawy o rozwód rodzicielskim planem wychowawczym sporządzonym w dniu 18 marca 2021 r., ustalona została opieka naprzemienna obydwojga rodziców wobec małoletniego K. T. . Organ I instancji wskazał, że takie stanowisko jest oparte również na decyzji [...] z dnia [...] r. zawierającej stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach w sprawie, a także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 grudnia 2020 r. o sygn. akt II SA/Gl 1173/20.

W związku z powyższym organ I instancji przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz dziecka na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. w kwocie 250,00 zł miesięcznie. Z ustaleń organu I instancji wynika, iż skarżąca nie kwalifikuje się do przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko K. T. w pełnej wysokości.

W odwołaniu skarżąca zaskarżyła w całości powyższą decyzję. Zarzuciła m. in. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art.80 k.p.a., art. 5 ust.2a u.p.p., § 4 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 czerwca 2019 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1177). Wskazała na brak przesłanek prawnych do wydania decyzji o ww. treści. Wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie świadczenia wychowawczego w wysokości 500 zł miesięcznie na rzecz K. T. . W uzasadnieniu podkreśliła, że rodzicielski plan wychowawczy, zawarty między rodzicami dziecka w 2013 r, nie został zatwierdzony przez Sąd, nie posiada cech ugody sadowej i nie stał się częścią wyroku rozwodowego. Skarżąca wskazała, że powyższe fakty potwierdził Sąd Okręgowy w G. w piśmie z dnia [...] r. w odpowiedzi na pytanie organu I instancji o charakter i moc prawną zwartego przez małżonków rodzicielskiego planu wychowawczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie m. in. art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazało m. in., że akta sprawy dają podstawę do wysnucia wniosku o tym, iż opieka nad dzieckiem jest sprawowana naprzemiennie przez każdego z rodziców. Nie wynika to bezpośrednio z wyroku sądowego, natomiast wynika z rodzicielskiego planu wychowawczego. Rodzicielski plan wychowawczy potwierdza, że strona sprawuje opiekę naprzemienną nad dzieckiem. Nadto, zostało już przyznane świadczenie wychowawcze w wysokości 250 zł ojcu dziecka. SKO zauważyło ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 2 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1173/20 oddalił skargę na decyzję SKO z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2020 r. do dnia 31 maja 2021 r przyznając skarżącej kwotę 250 zł miesięcznie

Skargę na powyższą decyzję złożyła skarżąca, zaskarżając ją w całości. Zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

1) art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., przez niezbadanie i nierozważenie materiału dowodowego, w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności treści i skutków wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...], wskutek czego organ błędnie uznał, jakoby rodzicielski plan wychowawczy, zawarty przez rodziców dziecka w dniu 18 marca 2013 r., został zatwierdzony przez Sąd, a z jego treści wynikała opieka naprzemienna, w sytuacji, gdy rodzicielski plan wychowawczy nie stanowił (nie stanowi) ugody sądowej, nie został przez sąd zatwierdzony, ponadto jego postanowienia nie wskazują na powierzenie rodzicom dziecka opieki naprzemiennej;

2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., przez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, kiedy istniały przesłanki do jej uchylenia i przyznania świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości płatnego do rak matki dziecka :

II. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy:

1) art. 5 ust. 2a u.p.p., przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie przyznania świadczenia wychowawczego w kwocie 500 zł miesięcznie płatnych do rak matki dziecka, zgodnie z orzeczeniem Sądu, nie znajduje się pod opieka naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych,

2) § 4 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 18 czerwca 2019 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego (...), przez jego zastosowanie, określającego, iż przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego uwzględnia się odpis orzeczenia Sądu wskazującego na pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, w sytuacji kiedy takie orzeczenie lub zatwierdzona przez Są ugoda nie istnieją.

Na podstawie przedstawionych zarzutów wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Stwierdził, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzyło swą poprzednią argumentację.

W piśmie z dnia 13 stycznia 2022 r. skarżąca wniosła o przyjęcie prze Sąd jej stanowiska przedstawionego w obszernym uzasadnieniu. Wskazała na poglądy prezentowane w doktrynie, oraz licznych orzeczeniach sądów odnoszących się do rodzicielskiego planu wychowawczego. Ponownie podkreśliła, że rodzicielski plan wychowawczy nie został zatwierdzony przez Sąd w postaci ugody. Wniosła o uwzględnienie skargi.

W kolejnym piśmie z dnia 10 lutego 2022 r. skarżąca poinformował, że w dniu 8 lutego 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok w sprawie świadczenia wychowawczego o sygn. akt. I OSK 597/21, którym uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach sygn. akt II SA/Gl 1173/20, a orzeczenie zapadło na gruncie tożsamego stanu faktycznego i prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności przywołania wymaga treść przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.. Dz. U. z 2022 r., poz.329 - dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach wskazanej kontroli sąd administracyjny poddaje badaniu zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego kreującymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi określającymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Wspomniana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Uwzględniając tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej Sąd uznał, że decyzje organów I i II instancji zostały wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów proceduralnych oraz z dokonaniem błędnej wykładni przepisów prawa materialnego uzasadniających ich uchylenie w całości.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę z dnia [...] r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez skarżącą w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).

Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm. – dalej "u.p.p.") W myśl art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p- świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, stosownie do którego, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

W niniejszej sprawie decyzją dnia [...] r. Prezydent Miasta C. odmówił S. T. (skarżąca) świadczenia wychowawczego wnioskowanego na K. T. w okresie od 1 lipca 2021 r. do 31 maja 2022 r w wysokości 500.00 zł. Jednocześnie organ I instancji przyznał skarżącej prawo do tego świadczenia w wysokości 250 zł.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowią przepisy u.p.p. Celem tej regulacji jest udzielenie przez Państwo rodzicom (opiekunom) dzieci pomocy w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze).

Jak wynika z art. 4 ust. 2 u.p.p., świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 22 zdanie 1 u.p.p., że w przypadku zbiegu praw rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

W świetle art. 5 ust. 1 u.p.p., świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p., w wysokości 500,00 zł. miesięcznie na dziecko w rodzinie. Jak natomiast stanowi art. 5 ust. 2a u.p.p. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Zagadnienie oceny sytuacji, którą określa powyższy przepis, jako "opiekę naprzemienną" jest zagadnieniem, które orzecznictwo oceniało w różny sposób. Z jednej strony przyjmowano, że opieka naprzemienna nie musi wynikać z orzeczenia sądu powszechnego, zwłaszcza kiedy orzeczenie takie zapadło przed wejściem w życie u.p.p., gdy pojęcie opieki naprzemiennej nie było znane, lecz z okoliczności faktycznych, związanych ze sprawowaniem opieki nad dziećmi, gdy chodzi o rodziców rozwiedzionych. W takich sytuacjach organy winny oceniać okoliczności faktyczne, tj. czy rodzice sprawują opieką nad dzieckiem (dziećmi), w taki sposób, że dziecko naprzemiennie pozostaje pod ich wyłączną pieczą w porównywalnych okresach (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt.: I OSK 1378/17; wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt.: II SA/Łd 918/17; wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 marca 2017 r., sygn. akt.: II SA/Łd 958/16).

Z drugiej strony orzecznictwo przyjmuje, że jeśli fakt opieki naprzemiennej nie wynika ze stosownego orzeczenia sądu cywilnego, wydanego w oparciu o prawo rodzinne i opiekuńcze, to organ rozstrzygający w przedmiocie świadczenia wychowawczego, nie może samodzielnie, w ramach tego postępowania, ustalać, że sprawowana opieka nad dzieckiem nosi znamiona opieki naprzemiennej (por. wyroki NSA – z 15 maja 2019 r. I OSK 3668/18, z 11 kwietnia 2019 r. I OSK 2032/17, z 27 marca 2019 r. I OSK 2145/18, z 12 lutego 2019 r. I OSK 2059/18).

Niezależnie jednak na gruncie którego z poglądów należałoby oprzeć analizę zagadnienia, czy w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie przepis art. 5 ust. 2a u.p.p., to organy uznały, że istnieją przesłanki do przyjęcia, że skarżąca sprawuje opiekę naprzemienną nad swym synem K. T. . Opieka taka nie wynika z wyroku Sądu Okręgowego w G. XII Wydział Cywilny z dnia [...] r., sygn. akt [...], zgodnie z którym władza rodzicielska nad synem K. T. została powierzona obojgu rodzicom, a każdoczesnym miejscem zamieszkania dziecka będzie miejsce zamieszkania matki. Rodzicielski plan wychowawczy znajduje się w aktach sprawy o sygnaturze [...]. Z pisma Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. wynika jednoznacznie, że rodzicielski plan wychowawczy nie został zatwierdzony przez sąd , albowiem takiemu zatwierdzeniu nie podlega. Stanowi on wyłącznie zgodne stanowiska stron co do władzy rodzicielskiej, kontaktów i ewentualnie sąd może wziąć pod uwagę w orzeczeniu końcowym. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie uznanie przez organy, że rodzicielski plan wychowawczy świadczy o sprawowaniu opieki naprzemiennej określonej w art. 5 ust. 2 u.p.p. jest co najmniej przedwczesne.

Tym bardziej wnioski takie wypływają z zaprezentowanego w skardze stanowiska, że opieka naprzemienna winna wynikać z orzeczenia sądu, którego brak.

Jak już to jednak podkreślono wyżej, niezależnie od tego, który pogląd uznać za słuszny w zakresie wykładni pojęcia opieki naprzemiennej, niezbędnym elementem sprawowania takiej opieki jest równy i porównywalny podział tego obowiązku. Opiekę naprzemienną bowiem cechuje równość pomiędzy rodzicami w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem, które mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców, co w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Wykładnia przepisów prawa w oparciu, o które organy orzekały o wysokości przyznania S. T. dochodzonego świadczenia, nie była rzetelna. Wprawdzie treść pism procesowych, zawierających stanowisko w sprawie byłych małżonków T. w procesie rozwodowym (tj. zawierających tzw. rodzicielski plan wychowawczy), mogła świadczyć o istnieniu w tym przypadku opieki naprzemiennej. Jednakże organy pominęły całkowicie treść art. 5 ust. 2a u.p.p., wprowadzonego do omawianej ustawy ustawą nowelizującą z dnia 7 lipca 2017 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428 ze zm.). Jak wynika ze wskazanej regulacji prawnej, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości polowy przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego, ale w przypadku, gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną zgodnie z orzeczeniem sądu. Zatem, zdaniem składu orzekającego, ustalenie w postępowaniu o przyznanie świadczenia wychowawczego, występowania opieki naprzemiennej nie może abstrahować od istnienia czy nieistnienia w tym zakresie orzeczenia sądu powszechnego.

Reasumując uznać należy, że faktyczny sposób wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem oraz fakt wywiązywania się przez ojca dziecka z obowiązku alimentacyjnego nie mogą być wystarczające do uznania, że dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców.

Niezależnie od powyższego Sąd wyjaśnia, że Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 lutego 2022 r. o sygn. I OSK 597/21 uchylił wyrok tut. Sądu dnia 2 grudnia 2020 r. o sygn. akt. II SA/Gl 1173/20, na który to powoływało się SKO w uzasadnieniu decyzji będącej przedmiotem niniejszego postępowania.

Zgodnie z treścią art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.