Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2246/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 3,  art. 5  art. 12  art. 13
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie WSA Emilia Lewandowska WSA Bożena Marciniak Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2017r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2017r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Ww. decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., Wojewoda [...] odmówił A. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty w pozostałej części, z tytułu pozostawienia przez S. B. i J. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w [...], pow. [...], województwo [...].

Organ I instancji ustalił, że 29 grudnia 2008 r. A. M. złożyła do Wojewody [...] wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, w pozostałej części, z tytułu pozostawienia przez S. B. i J. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w [...], po w. [...], województwo [...], o pow. [...] ha, stanowiącej lasy.

Do wniosku załączona została m.in. uwierzytelniona kserokopia decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] września 2002 r. nr [...] orzekająca, że wnioskodawczym przysługuje w całości uprawnienie do zaliczenia wartości mienia pozostawionego przez ojca S. B., położonego w [...], woj. [...], ustalająca wartość pozostawionego mienia na kwotę [...] zł, w oparciu o operat szacunkowy z 10 czerwca 2002 r.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek ten składa właściciel pozostawionej nieruchomości, jej współwłaściciel, spadkobierca tych osób bądź też osoba wskazana spośród spadkobierców do rekompensaty (art. 5 ust. 2 ustawy). Powołana wyżej ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. wskazuje zakres podmiotowy i przedmiotowy oraz tryb postępowania i wydawania decyzji administracyjnych w przedmiocie realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zakres przedmiotowy jest określony w art. 1 ustawy i wynika z niego, że prawo do rekompensaty przysługuje osobom, które pozostawiły nieruchomości leżące poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia lub opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów zawartych przez Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego z Rządami Białoruskiej, Ukraińskiej i Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, umowy zawartej przez Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej z Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską, a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., jak również osobom, które były zmuszone do opuszczenia byłych wschodnich terytoriów Polski innymi okolicznościami związanymi z wojną rozpoczętą w 1939 r., aniżeli wskazane układy i umowa.

Zakres podmiotowy ustawy określają natomiast art. 2 i 3, zgodnie z którymi prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580),

art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934),

§ 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) 4. oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić, zaś w razie śmierci właściciela jego spadkobiercom posiadającym obywatelstwo polskie.

Na podstawie dowodów zgromadzonych przez organ I instancji ustalono, że współwłaścicielami nieruchomości położonej w [...], pow. [...], woj. [...] byli: S. B. oraz J. B.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. sygn. akt I Ns [...] spadek po J. B. nabyli wprost na podstawie ustawy: żona L. B. oraz brat S. B. po 1/2 części każdy.

Sąd Rejonowy w [...] w postanowieniu z dnia [...] czerwca 1990 r. sygn. akt [...] stwierdził, że spadek po S. B. nabyły na podstawie ustawy: jego żona H. B. oraz dzieci: J. B. oraz A. M., każde z nich po 1/3 części spadku.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] lipca 2013 r., sygn. akt [...] spadek po J. B. nabyli na podstawie ustawy: syn – S. B., córka – M. B. oraz żona M. B., po 1/3 części spadku każde z nich.

Sąd Rejonowy dla [...] w [...] w postanowieniu z dnia [...] lipca 2013 r. sygn. akt [...] stwierdził, że spadek po L. B. z d. E. nabyła wprost, na podstawie testamentu z dnia [...] lutego 1999 r., A. M.

Z treści zaświadczenia dla spadkobierców, sporządzonego przez Administrację Gminną m. [...], gmina [...], obwód [...] w dniu 25 lutego 2000 r. wynika, że M. B. zm. [...] lutego 2000 r. pozostawiła następujących spadkobierców: syna S. B. oraz córkę M. B.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] października 2010 r. sygn. akt [...], spadek po I. B. nabyli na podstawie ustawy wprost: córka A. M. w 1/2 części oraz wnukowie – S. B. oraz M. B. po 1/4 części w stosunku do całości spadku.

Na podstawie wskazań dokonanych przez M. B. oraz S. B. ustalono, że potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez S. B. i J. B., położoną w [...], pow. [...], woj. [...], przysługuje w całości A. M.

Ponadto organ I instancji w toku postępowania ustalił, iż dowodami potwierdzającymi fakt pozostawienia nieruchomości przez S. B. oraz J. B. są: wyrok zaoczny Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] stycznia 2001 r. sygn. akt [...] stwierdzający, że S. B. oraz jego brat J. B. pozostawili w związku z II wojną światową, na obszarze niewchodzącym w skład obecnego państwa polskiego, stanowiącą ich własność po połowie, nieruchomość w m. [...] kolo [...] w woj. [...], składającą się z [...] ha lasu, oraz wyrok Sądu Okręgowego w [...], Wydział I Cywilny z dnia [...] marca 2001 r. sygn. akt [...] utrzymujący ww. wyrok zaoczny w mocy.

Po przybyciu na obecne terytorium państwa polskiego w 1941 r., S. B. zamieszkiwał w [...], natomiast J. B. po zakończeniu II wojny światowej mieszkał na stałe w Wielkiej Brytanii.

Do chwili obecnej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przedmiotowej nieruchomości zostało zrealizowane częściowo.

Decyzją z dnia [...] września 2002 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] orzekł, że A. M. przysługuje w całości uprawnienie do zaliczenia wartości mienia pozostawionego przez ojca S. B. na terenach niewchodzących w skład obecnego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej, położonego w m. [...] koło [...], woj. [...], ustalając wartość pozostawionego mienia na kwotę [...] zł w oparciu o operat szacunkowy, sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego A. E. w dniu 10 czerwca 2002 r.

A. M. umową sprzedaży, zawartą w formie aktu notarialnego w dniu [...] grudnia 2003 r. Rep A Nr [...] nabyła od Skarbu Państwa prawo własności nieruchomości, położonej w [...], gm. [...] oznaczonej w rejestrze ewidencji gruntów jako działki nr: [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha oraz działkę nr [...] o pow. [...] ha za cenę [...] zł. Następnie na podstawie umowy przenoszącej własność, zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] marca 2004 r., Rep A Nr [...], wnioskodawczym nabyła od Skarbu Państwa prawo własności nieruchomości położonej w [...], gm. [...], oznaczonej w rejestrze ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha za cenę [...] zł. Na poczet ceny nabycia ww. nieruchomości została zaliczona wartość mienia pozostawionego na terenach niewchodzących w skład obecnego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z ww. decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2002 r.

A. M. w oświadczeniu złożonym w dniu 4 marca 2010 r. wskazała, że prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przedmiotowej nieruchomości przez J. B. nie zostało zrealizowane.

Skarżąca przedstawiła stanowisko, że zgodnie przepisami austriackimi (§ 361 ABGB), obowiązującymi na terenie byłego województwa stanisławowskiego, S. i J. B., każdy z osobna, byli zupełnymi właścicielami udziałów w prawie własności przedmiotowej nieruchomości, które podlegały zwykłemu porządkowi dziedziczenia. W konsekwencji, skoro A. M. w decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2002 r. potwierdzone zostało przysługiwanie w całości uprawnienia do zaliczenia wartości mienia pozostawionego w [...] jedynie przez jej ojca S. B. w udziale wynoszącym 1/2 części, częściowa realizacja prawa do rekompensaty powinna odnosić się wyłącznie do tego udziału.

Z powyższą argumentacją nie zgodził się Wojewoda [...], który stwierdził, iż pogląd skarżącej, że przepis § 361 ABGB de fach dokonuje prawnego i faktycznego podziału nieruchomości, położonej w [...], będącej współwłasnością braci B. po 1/2 części, na dwie odrębne nieruchomości, nie posiada żadnego oparcia w przepisach prawa i z tego względu nie może być uwzględniony przez organ prowadzący postępowanie.

Wojewoda stwierdził ponadto, że w przypadku nabycia przez właściciela nieruchomości lub jego spadkobierców prawa własności albo prawa użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa, na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o których mowa w art. 13 ust. 2 ww. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali (art. 13 ust. 3 w związku z art. 6 ust. 3 ustawy).

Stosownie do art. 12 ust. 2 ww. ustawy, w przypadku osób, o których mowa w art. 6 ust. 3 (tj. osób, które na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyły na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa, lub nieruchomości takie nabyli jej poprzednicy prawni), które po dniu 1 stycznia 1998 r. zrealizowały prawo do rekompensaty, wartość nabytego prawa własności nieruchomości przyjmuje się na podstawie zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji ceny ustalonej w umowie przeniesienia własności nieruchomości.

Z tego względu, w niniejszym przypadku wartość rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] wynosić będzie 20 % wartości tej nieruchomości, pomniejszone o zwaloryzowaną na dzień wydania decyzji łączną wartość nieruchomości nabytych przez wnioskodawcę, w ramach częściowej realizacji prawa do rekompensaty.

Wojewoda [...] ustalił, że wartość nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...], (w oparciu o operat szacunkowy, sporządzony w dniu 27 marca 2017 r. przez rzeczoznawcę majątkowego), ustalono na kwotę [...] zł.

Wysokość potencjalnej rekompensaty, stanowiącej 20 % wartości nieruchomości pozostawionej przez S. B. i J. B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...], ustalono na kwotę [...] zł.

Na podstawie art. 5 ust. 4 ustawy z dnia z dnia 21 sierpnia "1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przy zastosowaniu kwartalnych wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych, ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, zwaloryzowana na dzień wydania decyzji Wojewoda [...] ustalił, iż wartość nieruchomości nabytych przez A. M. w ramach częściowej realizacji prawa do rekompensaty wynosi:

w przypadku nieruchomości, położonej w [...], gm. [...], oznaczonej w rejestrze ewidencji gruntów jako działki nr: [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha oraz działki nr [...] o pow. [...] ha, nabytej za cenę [...] zł (waloryzacja od IV kwartału 2003 r. do 1 kwartału 2017 r.)- [...] zł,

w przypadku nieruchomości, położonej w [...], gm. [...], oznaczonej w rejestrze ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, nabytej za cenę [...] zł (waloryzacja od I kwartału 2004 r. do I kwartału 2017 r.) - [...] zł.

Wobec tego suma zwaloryzowanych wartości nieruchomości nabytych przez A. M. w ramach częściowej realizacji prawa do rekompensaty, przewyższyła kwotę rekompensaty, stanowiącej 20 % wartości nieruchomości pozostawionej, ustalonej na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Z tych względów Wojewoda [...], w oparciu o zebrane dowody ocenił, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki, określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. B. i J. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, pozwalające na wydanie decyzji potwierdzającej A. M. prawo do rekompensaty i w dniu [...] lipca 2017 r. wydał decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. M..

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy 8 lipca 2005r. w przypadku, gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

W razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej (art. 3 ust. 2 ww. ustawy).

Z wykładni literalnej i systemowej powyższych przepisów wynika, iż warunkiem koniecznym do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest kumulatywne spełnienie przesłanek wskazanych w dyspozycji art. 2 i art. 3 ww. ustawy.

Zgodnie uregulowaniami zawartymi w art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.: "Zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20 % wartości tych nieruchomości. Wysokość świadczenia pieniężnego stanowi 20 % wartości pozostawionych nieruchomości."

Na podstawie ust. 3 przywołanego wyżej art. 13: "W przypadku, o którym mowa w art.6 6 ust. 3, wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o których mowa w ust. 2, pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3."

Zatem osoby, które wcześniej na podstawie odrębnych przepisów zrealizowały część uprawnienia bądź uprawnienie to zostało zrealizowane, choćby w części przez ich poprzedników prawnych, mogą otrzymać rekompensatę, jeżeli wartość otrzymanego wcześniej przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawa nie przekroczy przewidzianej w ustawie wysokości świadczenia, tj. 20 % wartości pozostawionego mienia (art. 13 ust. 2 i 3 ww. ustawy).

Minister podniósł, że w obecnym stanie prawnym nie ma możliwości przyznania rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w kwocie wyższej niż 20% wartości nieruchomości pozostawionej (art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.). Dyspozycja wyżej wymienionego artykułu w sposób nie budzący wątpliwości określa wysokość należnej osobom uprawnionym rekompensaty. Odmienna interpretacja w/w przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. mogłaby skutkować przekroczeniem ww. limitu wynoszącego 20 % wartości pozostawionych nieruchomości.

Wartość nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...], (w oparciu o operat szacunkowy, sporządzony w dniu 27 marca 2017 r.) ustalono na kwotę [...] zł (słownie: [...]). Z kolei 20 % wartości nieruchomości pozostawionej wynosi [...] zł (słownie: [...]). Natomiast wartość nieruchomości nabytych przez A. M. w ramach wcześniejszej realizacji uprawnień zabużańskich wyniosła łącznie po waloryzacji [...] zł. Wobec tego suma zwaloryzowanych wartości nieruchomości nabytych przez A. M. w ramach częściowej realizacji prawa do rekompensaty, przewyższyła kwotę rekompensaty, stanowiącej 20 % wartości nieruchomości pozostawionej, ustalonej na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

W przedstawionym powyżej zakresie, stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji znajduje oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyroki WSA w Warszawie z dnia 9 października 2008 r. o sygn. akt 1 SA/Wa 2016/07 oraz z dnia 12 listopada 2008 r. o sygn. akt I SA/Wa 776/08) zgodnie, z którymi powinna być bezwzględnie rozliczona wcześniejsza realizacja prawa do rekompensaty dokonana przez ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty lub ich poprzedników prawnych.

Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 września 2012r. sygn. akt I OSK 1494/11 podkreślił, że: "za konkretną nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej uprawnieni nie mogą otrzymać świadczenia przewyższającego wysokość 20 % jego wartości. Jeżeli więc za dany majątek pozostawiony na Kresach została już poprzednio przyznana rekompensata, to - stosownie do art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - wysokość aktualnie zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego winna być pomniejszona o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. Prawo do rekompensaty stanowi jedną całość i przysługuje za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przysługuje właścicielowi, współwłaścicielowi i ich spadkobiercom, ale nie wszystkim, a tylko spełniającym warunki określone w ustawie. Zatem nie jest zasadny zarzut postawiony w skardze kasacyjnej, że każdemu ze spadkobierców przysługuje oddzielne prawo do rekompensaty. Prawo to jest bowiem jedno i przysługuje osobom, które wykażą, że spełniają warunki do realizacji tego prawa."

Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3292/15.

W przedmiotowej kwestii wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17.

Słuszne jest zatem zdaniem Ministra stanowisko organu I instancji, że A. M. zrealizowała już w całości swoje prawo do rekompensaty za pozostawioną przez S. B. i J. B. poza obecnymi granicami państwa polskiego nieruchomość.

Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. M. zarzucając jej naruszenie:

- art. 6, art. 7, art. 8 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. a to naruszenie zasady legalności, zasady podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zasady załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela, a przeprowadzone postępowania prowadzone było w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a zaskarżona decyzja zawiera poprawne uzasadnienie prawne,

- art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 k.p.a., gdyż organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący i całościowy materiału dowodowego i nie ustalił prawidłowo okoliczności faktycznych, dokonując wybiórczego i niekorzystnego dla strony wyboru materiału dowodowego, a nadto pomimo zawnioskowania przez skarżącą organ nie uzupełnił postępowania dowodowego i nie dokonał wyceny wartości nieruchomości a to nieruchomości o powierzchni: [...] ha (działki nr [...]) i [...] ha (działki [...]) oraz [...] ha (działka nr [...]) celem ustalenia ich rzeczywistej wartości zgodnie z art. 13 ust. 3 ustawy o prawie do rekompensaty,

- art. 8, 11 i 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności, której wymogiem jest ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy w pełnym jej zakresie, w tym ustosunkowanie się do zarzutów podniesionych przez skarżących w odwołaniu,

- art. 2 pkt 1 i 2, art. 3 ust. 2 w związku z art. 13 ust. 2 oraz art. 1 ust 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej poprzez bezzasadną odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty,

- art. 13. ust 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskie] poprzez brak prawidłowego wyliczenia wartości nabytego prawa własności nieruchomości,

- art. 2, art. 7, art. 31 oraz art. 64 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz Konwencji o ochronie praw i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr 1 do w.w Konwencji, gdyż organ naruszył podstawowe zasady ustrojowe Rzeczpospolitej Polskiej, w szczególności zasadę państwa prawnego realizującego pryncypia sprawiedliwości społecznej, zasadę działania na podstawie i w granicach prawa, zapewnienia praw człowieka i obywatela, w tym ochronę dziedziczenia oraz zakaz ograniczania obywatelowi praw skutkującego na gruncie tej sprawy brakiem rekompensaty za część majątku (nieruchomości) postawionego na Kresach Wschodnich przez spadkodawcę strony, co jest szczególnie rażące w świetle fundamentalnych dla kwestii rekompensat orzeczeń tj.: orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.11.1989 K 7/89, OTK 1989 Nr 1 poz. 8, orzeczenia SN z 10.10.2003, II CK 36/02, orz treści wyroku Wielkiej Izby ETPC w Strasburgu z 22 czerwca 2004 z., w sprawie Broniowski przeciwko Polsce.

W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014r. poz. 1090 ze zm.).

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli (...). W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (...).

Z kolei stosownie do przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.

Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3 tej ustawy, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Wskazanie osób uprawnionych w oparciu o art. 3 ust. 1 i 2 powołanej ustawy odnosi się do sytuacji, gdy zarówno osoby wskazujące osobę uprawnioną, jak osoba uprawniona są albo współwłaścicielami pozostawionego majątku, albo spadkobiercami po tej samej osobie. Z treści powołanego przepisu nie wynika więc, że stosowne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty, muszą zostać złożone od razu przez wszystkich uprawnionych. Stosowny wniosek może zostać złożony przez jeden podmiot. Obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest natomiast ustalenie wszystkich stron postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nieruchomość pozostawiona stanowiła współwłasność S. B. i J. B. po połowie. A. M. została wskazana jako osoba uprawniona.

W myśl art. 12 ust. 2 ustawy w przypadku osób, o których mowa w art. 6 ust. 3, które po dniu 1 stycznia 1998 r. zrealizowały prawo do rekompensaty, wartość nabytego prawa własności nieruchomości przyjmuje się na podstawie zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji ceny ustalonej w umowie przeniesienia własności nieruchomości. Przepis art. 6 ust. 3 ustawy stanowi, że: "osoba, która na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty nabyła na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa lub nieruchomości takie nabyli jej poprzednicy prawni, dołącza do wniosku dokumenty urzędowe poświadczające nabycie". Na podstawie art. 13 ust. 3 ustawy, w przypadku o którym mowa w art. 6 ust. 3, wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 2 - pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali - przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3 przedmiotowej ustawy. Ustawodawca ograniczył zatem wysokość zaspokojenia uprawnionych do kwoty stanowiącej 20% wartości pozostawionego mienia. W myśl bowiem art. 13 ust. 2 ustawy zaliczenie wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20% wartości tych nieruchomości.

W analogiczny sposób została też określona wysokość świadczenia pieniężnego należnego za mienie pozostawione.

Powyższa regulacja oznacza zatem, że za konkretną nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej uprawnieni nie mogą otrzymać świadczenia przewyższającego wysokość 20% jego wartości. Jeżeli więc za dany majątek pozostawiony na Kresach została już poprzednio przyznana rekompensata, to - stosownie do art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - wysokość aktualnie zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego winna być pomniejszona o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. Wbrew zarzutom skargi wartość nieruchomości nabytych została prawidłowo ustalona zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy, z którego wynika, że wartość nabytego prawa własności nieruchomości przyjmuje się na podstawie zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji ceny ustalonej w umowie przeniesienia własności nieruchomości. Bez znaczenia pozostaje przy tym prawidłowość ustalenia w umowie nabycia nieruchomości jej ceny. Kwestia ta nie podlega bowiem kontroli organu prowadzącego postepowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Jego obowiązkiem jest jedynie dokonanie jej waloryzacji na dzień wydania decyzji, co w niniejszej sprawie uczyniono.

Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2012r. sygn. akt I OSK 1494/11 powołanym przez organ II instancji, że prawo do rekompensaty stanowi jedną całość i przysługuje za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przysługuje właścicielowi, współwłaścicielowi i ich spadkobiercom, ale nie wszystkim, a tylko spełniającym warunki określone w ustawie. Prawo to jest bowiem jedno i przysługuje osobom, które wykażą, że spełniają warunki do realizacji tego prawa.

Wskazać przy tym należy, że rekompensatę za pozostawione mienie przyznaje się jako całość za pozostawione mienie dla wszystkich współwłaścicieli. Natomiast - jak wynika z akt administracyjnych - w niniejszej sprawie nastąpiła już realizacja prawa do rekompensaty, poprzez nabycie przez A. M. nieruchomości w miejscowości [...], gm. [...] i w miejscowości [...], gm. [...] w zamian za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Uznać zatem należy, że zgodnie z art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wysokość świadczenia pieniężnego została prawidłowo pomniejszona o wartość nabytych nieruchomości w ww miejscowościach.

Reasumując stwierdzić trzeba, że - rekompensata z tytułu pozostawienia danej nieruchomości poza granicami RP nie może przewyższać kwoty stanowiącej 20% wartości tej nieruchomości,

- w przypadku, gdy nieruchomość zabużańska była przedmiotem współwłasności, to wskazany wyżej limit kwotowy odnosi się łącznie do wszystkich współwłaścicieli albo ich spadkobierców (wszystkie te osoby nie mogą zatem sumarycznie otrzymać w ramach należnej im rekompensaty więcej niż 20% wartości tej nieruchomości),

- w przypadku, gdy w ramach realizacji roszczeń, związanych z pozostawieniem poza granicami RP danej nieruchomości zabużańskiej, będącej przedmiotem współwłasności, doszło już, na podstawie wcześniejszych przepisów, do nabycia przez któregoś ze współwłaścicieli prawa własności nieruchomości albo prawa użytkowania wieczystego, to o wartość tak nabytych praw pomniejsza się kwota rekompensaty, dochodzonej obecnie na podstawie ustawy zabużańskiej z dnia 8 lipca 2005 r., przy czym pomniejszenie to nie wywołuje skutku wyłącznie w stosunku do udziału w tej rekompensacie, należnego wskazanemu wyżej współwłaścicielowi (albo jego spadkobiercom) ale w stosunku do wszystkich uprawnionych;

- w sytuacji, w której wartość nabytych dotąd praw przewyższa udział współwłaściciela, który prawa te nabył, w rekompensacie przewidzianej obecnie (ewentualnie udział jego spadkobierców), to stosownemu pomniejszeniu ulega ta część rekompensaty, która jest należna pozostałym współwłaścicielom (ewentualnie ich następcom prawnym),

- w sytuacji, w której jeden ze współwłaścicieli nabył w przeszłości, w ramach realizacji roszczeń zabużańskich, prawa do nieruchomości, których wartość przenosi wartość 20% nieruchomości zabużańskiej, a zatem kwotę całej rekompensaty, przysługującej obecnie na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej, brak jest przesłanek, z racji zaistniałego skonsumowania całości tej rekompensaty, do potwierdzania prawa do niej obecnie występującym o nią pozostałym współwłaścicielom (albo ich następcom prawnym).

W świetle cytowanych przepisów oczywistym jest, że czytelną intencją ustawodawcy, podejmującego działania na rzecz ostatecznego uregulowania kwestii roszczeń przeciwko Skarbowi Państwa, podnoszonych przez obywateli polskich, którzy w związku z powojennymi zmianami granic Polski zmuszeni byli pozostawić swoje mienie nieruchome poza obecnymi granicami RP, było ograniczenie tych roszczeń do kwoty równowartości 20% pozostawionych nieruchomości z jednoczesnym zaliczeniem na poczet tej kwoty wszystkich przysporzeń, które na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów właściciele pozostawionych nieruchomości (ewentualnie ich następcy prawni) otrzymali w ramach zaspokojenia ich roszczeń. Koncepcja proponowana przez skarżącą prowadziłaby do rozszerzenia odpowiedzialności Skarbu Państwa ponad kwotę 20% wartości pozostawionej nieruchomości, albowiem zakłada ona traktowanie tego limitu, jako odnoszącego się - w sytuacji, w której nieruchomość zabużańska stanowiła przedmiot współwłasności - nie do całości roszczeń wszystkich współwłaścicieli z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP, a do roszczeń przysługujących jednemu współwłaścicielowi. Taka wykładnia przepisów ustawy zabużańskiej jest nie do pogodzenia z jej ratio legis. Bez znaczenia w tej sytuacji pozostaje okoliczność, że skarżącej w decyzji z dnia [...] września 2002r. Prezydent Miasta [...] przyznał uprawnienie do zaliczenia mienia pozostawionego przez ojca S. B., które zostało zrealizowane w wyniku nabycia od Skarbu Państwa własności nieruchomości. Wartość nabytego bowiem prawa własności nieruchomości znacznie przewyższa 20% wartości mienia pozostawionego (wartość nieruchomości pozostawionej wynosi [...] zł, 20% tej wartości to [...] zł, a zwaloryzowana wartość nieruchomości nabytych przez skarżącą w ramach realizacji uprawnień zabużańskich wynosi [...] zł). Przy czym podkreślić należy, że brak jest dowodów na zniesienie współwłasności przedmiotowej nieruchomości

W świetle tychże uwarunkowań zasadnie odmówiono skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty zabużańskiej, albowiem nieruchomości przyznane skarżącej w przeszłości miały (wynikająca z przedłożonych przez skarżącą operatów szacunkowych) większą wartość niż 20% tej nieruchomości.

W powyższych okolicznościach stwierdzić należy, że wniesiona skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, w efekcie czego podlega oddaleniu. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów ani prawa materialnego, ani procesowego mogących mieć wpływ na prawidłowość rozstrzygnięcia.

Brak jest również podstaw do przyjęcia, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów Konstytucji RP, Konwencji o Ochronie Praw i Podstawowych Wolności czy art. 1 Protokołu do Konwencji, gdyż jak wskazano wyżej czytelną intencją ustawodawcy, podejmującego działania na rzecz ostatecznego uregulowania kwestii roszczeń przeciwko Skarbowi Państwa, podnoszonych przez obywateli polskich, którzy w związku z powojennymi zmianami granic Polski zmuszeni byli pozostawić swoje mienie nieruchome poza obecnymi granicami RP, było ograniczenie tych roszczeń do kwoty równowartości 20% pozostawionych nieruchomości z jednoczesnym zaliczeniem na poczet tej kwoty wszystkich przysporzeń, które na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów właściciele pozostawionych nieruchomości (ewentualnie ich następcy prawni) otrzymali w ramach zaspokojenia ich roszczeń.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.