Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 961/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 59 § 2, art. 29 § 2 pkt 3, art. 18, art. 33 § 1 pkt 8,10
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 138 § 1 pkt 2, art. 144, art. 8
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 14 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Po 466/18 w sprawie ze skargi R.N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 3 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R.N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 6 grudnia 2018 r., sygn. akt I Sa/Po 466/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, oddalił skargę R.N. (dalej: Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: Dyrektor) z 3 kwietnia 2018 r. w przedmiocie uznania zarzutów za bezzasadne (wyrok ten oraz pozostałe powoływane orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżący w złożonej skardze kasacyjnej, działając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. – poprzez oddalenie skargi podczas, gdy skarga zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na naruszenie:

1/ art. 33 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. – dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. – poprzez uznanie, że zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego jest prawidłowe w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie posiadał pełnej wiedzy o majątku Skarżącego;

2/ art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. – poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy tytuły wykonawcze, będące podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie zawierały podpisu pracownika organu egzekucyjnego, lecz wyłącznie parafę;

3/ art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a. – poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy tytuły wykonawcze nie spełniały wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a. (brak podpisu pracownika organu egzekucyjnego), a zatem w sytuacji gdy nie były spełnione obligatoryjne przesłanki odnoszące się do badania dopuszczalności egzekucji;

4/ art. 59 § 2 u.p.e.a. – poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy winno być ono umorzone z uwagi na to, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne;

5. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. – poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotności stawki według norm prawem przepisanych.

Odpowiadając na skargę kasacyjną, Dyrektor wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegała oddaleniu.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie Zarządzenia z 1 sierpnia 2022 r. Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, działającego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki po długim okresie oczekiwania spowodowanym ograniczeniami związanymi z sytuacją pandemiczną (skarga kasacyjna z 25 listopada 2019 r.) oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione oraz jednocześnie pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Zaznaczyć należy, że żadna ze stron nie sprzeciwiła się skierowaniu rozpoznania sprawy na posiedzenie niejawne.

Uzasadnienie skargi kasacyjnej opiera się przede wszystkim na argumentacji odnoszącej się do braku czytelnego podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela na tytule wykonawczym i tym samym naruszeniu art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a. W tym uchybieniu Skarżący upatrywał zasadności swojego zarzutu, opartego na podstawie przewidzianej w art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., gdyż jego zdaniem tytuł wykonawczy z tego powodu nie spełniał wymogu określonego w art. 27 u.p.e.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Skarżącego, że podpis pod tytułem wykonawczym, powinien być podpisem czytelnym. Podkreślenia wymaga, że ani przepisy u.p.e.a. ani k.p.a. nie nakładają obowiązku złożenia na formularzu tytułu wykonawczego podpisu czytelnego. Złożony podpis uzupełniony pieczęcią z imieniem i nazwiskiem oraz stanowiskiem służbowym (jak ma to miejsce w rozpatrywanej sprawie) pozwala na pełne zidentyfikowanie osoby podpisującej i powiązanie jej z treścią dokumentu, a w konsekwencji skutkuje spełnieniem standardów wynikających z art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z 8 maja 2018r., sygn. akt II FSK 2704/17). Świadczy o tym już sama treść tego przepisu, w którym jako wymóg wskazano, że tytuł wykonawczy powinien zawierać "podpis" oraz "imię i nazwisko" osoby ten podpis składającej. Są to dwa odrębne wymogi i ich wprowadzenie świadczy o tym, że ustawodawca przewidział możliwość złożenia podpisu nieczytelnego, lecz jednocześnie wskazał, że powinna istnieć możliwość jednoznacznego zidentyfikowania osoby podpis ten składającej (por. wyrok NSA z 9 lutego 2022 r., sygn. akt III FSK 932/21).

Wskazać również należy, że wobec braku definicji pojęcia "podpis", należy odwołać się do potocznego rozumienia tego pojęcia, które obejmuje każdy rodzaj stale stosowanego przez daną osobę sposobu podpisywania (sygnowania) dokumentów. Jeżeli natomiast ustawodawca uznaje, że w danym przypadku podpis musi być czytelny, wyraźnie to reguluje, jak np. w art. 89 ust. 6 pkt 5 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz.U. z 2018 r. poz. 1114, ze zm.) stosownie do którego, wymienione tam oświadczenie powinno zwierać m.in. czytelny podpis składającego oświadczenie (por. wyrok WSA w Łodzi z 25 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 928/18). Słusznie na tę okoliczność zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji. Zasadnie także wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że "(...) pojęcie podpisu nie jest zdefiniowane w żadnym akcie prawnym regulującym postępowanie organów egzekucyjnych. Jednocześnie przyjmuje się, iż jest to znak graficzny postawiony własnoręcznie przez składającego, umożliwiający identyfikację osoby podpisującej dokument, a jeżeli identyfikacji można dokonać w inny sposób dopuszczalna jest forma skrócona". Skarżący nawet nie usiłował podważać dokonanej przez WSA w Poznaniu oceny, że osoba, której podpis widnieje na tytule wykonawczym, była upoważniona przez wierzyciela do dokonania tej czynności. Dlatego też zarzuty oparte na naruszeniu art. 33 § 1 pkt 10 w powiązaniu z art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a., nie zasługiwały na uwzględnienie.

Na marginesie jedynie można wspomnieć, na co zwrócił uwagę Dyrektor w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że pełnomocnik Skarżącego podpisując skargę kasacyjną, również umieścił nieczytelny podpis, znajdujący się w wydrukowanym napisie: "Radca prawna J.K.". Prowadzi to do wniosku, że wbrew stawianym zarzutom, pełnomocnik Skarżącego podziela pogląd, iż w przypadku imiennego oznaczenia osoby podpisującej określony dokument, pozwalający na jej identyfikację, sam podpis może być nieczytelny.

Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., którego uzasadnieniem miało być bezpodstawne zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Konieczność stosowania jak najmniej uciążliwego dla zobowiązanego środka egzekucyjnego oznacza, że w toku danego postępowania organ egzekucyjny powinien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. W orzecznictwie sądów administracyjnych dość powszechnie przyjmuje się, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych (por. wyrok NSA z 20 października 2021 r., sygn. akt III FSK 243/21).

Zarzut z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. ma służyć współmierności i adekwatności stosowania środków egzekucyjnych, nie jest natomiast drogą prawną umożliwiającą zaniechanie postępowania w sytuacji, w której zastosowanie każdego środka egzekucyjnego może w ocenie zobowiązanego być zbyt uciążliwe. Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie i takie, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a.). O wyborze środka najmniej uciążliwego można mówić tylko wówczas, gdy wybór istnieje, tj. gdy organ egzekucyjny może zastosować co najmniej dwa środki. Prawidłowo na tę okoliczność zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji.

Skarżący nie wykazał, że organ egzekucyjny miał możliwość zastosowania innego środka egzekucyjnego, aniżeli zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Wprawdzie brak jest wyraźnego obowiązku wskazywania przez zobowiązanego innego, możliwego do zastosowania środka egzekucyjnego. Niemniej jednak skoro zobowiązany twierdzi, że zastosowany środek egzekucyjny jest dla niego zbyt uciążliwy, powinien wykazać, że organ egzekucyjny miał możliwość wyboru innego środka, lecz tego nie uczynił. Dopiero w takim przypadku zgłoszony zarzut znajdowałby uzasadnienie.

Skarżący twierdzi, że organy obu instancji nie dokonały w ogóle ustaleń czy możliwe jest zastosowanie innego środka egzekucyjnego oraz nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego, które powinno dać odpowiedź na pytanie, jakim majątkiem Skarżący dysponuje. Ze stanowiska tego wynika, że organ egzekucyjny przez wszczęciem egzekucji administracyjnej, powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, zmierzające do ustalenia majątku zobowiązanego. Obowiązku takiego nie można jednak wyprowadzić z żadnego z przepisów u.p.e.a. Wręcz przeciwnie, z istoty postępowania egzekucyjnego wynika, że organ egzekucyjny powinien przeprowadzić egzekucję jak najszybciej i stosować środki egzekucyjne, które bezpośrednio zmierzają do wykonania obowiązku. Dopiero w przypadku braku znanego organowi egzekucyjnemu majątku zobowiązanego, może zwrócić się on z wnioskiem o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku (art. 71 u.p.e.a.). Jeżeli zaś organ egzekucyjny posiada wiedzę o majątku zobowiązanego z którego możliwe jest przeprowadzenie egzekucji, ma obowiązek niezwłocznego przystąpienia do stosowania środków egzekucyjnych.

Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a., gdyż wykracza on poza granice rozpoznawanej sprawy. Przypomnieć należy, że przedmiotem postępowania były zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zostały one wyczerpująco wymienione w art. 33 § 1 u.p.e.a. Zobowiązany może zatem podnosić jedynie takie zarzuty, które zostały przewidziane. Oznacza to, że nie można w toku tego postępowania wskazywać na inne przesłanki, które mogłyby doprowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto, jak wskazano w odpowiedzi na skargę kasacyjną, toczyło się odrębne postępowania wywołane wnioskiem Skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. i zostało ono rozstrzygnięte ostatecznym postanowieniem.

W konsekwencji WSA w Poznaniu zasadnie oddalił skargę, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. Podstawę do orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego stanowił art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Paweł Dąbek Jacek Pruszyński Jolanta Sokołowska