Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SAB/Gl 16/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
658
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Zobowiązano do dokonania czynności
Stwierdzono, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Stwierdzono bezczynność organu  - art.149 par.1a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 149 par. 1 pkt 1 i 3,  par. 1a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz – Ziętek, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński (spr.), Dorota Kozłowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A S.A. w B. na bezczynność Prezydenta Miasta R. w przedmiocie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2007 i 2008 r. 1) stwierdza, że Prezydent Miasta R. dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2) zobowiązuje Prezydenta Miasta R. do załatwienia wniosku strony skarżącej z dnia 24 lutego 2021r., w terminie 60 (słownie: sześćdziesięciu) dni od otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi; 3) zasądza od Prezydenta Miasta R. na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

A S.A. w B. (dalej - Skarżąca, Spółka) wniosła skargę na bezczynność Prezydenta Miasta R. (dalej – Prezydent Miasta, organ) polegającą na niezakończeniu postępowań podatkowych w przedmiocie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2007 r. i 2008 r. w terminie przewidzianym w art. 139 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 z późn. zm. – dalej o.p.).

Pismem z dnia 24 lutego 2021 r. (data wpływu – 2 marca 2021 r.) Spółka zwróciła się o zwrot nadpłat z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2007-2008 wraz z należnym oprocentowaniem. Powyższe nadpłaty powstały wskutek wyegzekwowania od B S.A. podatku do nieruchomości wraz z odsetkami za zwłokę na podstawie decyzji Prezydenta Miasta R. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata 2007-2008. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – Kolegium, SKO):

– decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło decyzję Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] r. w sprawie określenia B S.A. wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2007 r. i umorzyło postępowanie w sprawie,

– decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło decyzję Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] r. w sprawie określenia B S.A. wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2008 r. i umorzyło postępowanie w sprawie.

Postanowieniami z dnia [...] r. wszczęte zostały postępowania w sprawach dotyczących nadpłat z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2007-2008 wyegzekwowanych od B S.A.

Spółka pismem z dnia 14 kwietnia 2021 r. złożyła ponaglenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, które postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] uznało je za uzasadnione i wyznaczyło organowi ostateczny termin załatwienia sprawy do dnia 11 lipca 2021 r.

W dalszej kolejności organ - powołując się na art. 201 § 1 pkt 2 o.p. -postanowieniami nr [...] i [...] z dnia [...] r. zawiesił przedmiotowe postępowania. W ich uzasadnieniu wskazano, że rozpoznanie powyższych spraw uzależnione jest od rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego, tj. powództwa złożonego na podstawie art. 199a § 3 o.p. w związku z art. 1891 k.p.c. o ustalenie jakie składniki majątku Skarżąca nabyła w wyniku uchwały podziałowej B S.A.

Wskutek uwzględnienia zażaleń Skarżącej, Kolegium postanowieniami z dnia [...] r. nr [...] i [...] (sprostowanym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...]) uchyliło powyższe postanowienia Prezydenta Miasta o zwieszeniu postępowań.

W takim stanie rzeczy Spółka złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę z dnia 15 września 2021 r. na bezczynność Prezydenta Miasta polegającą na niezakończeniu postępowań podatkowych w przedmiocie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2007 r. i 2008 r. w terminie przewidzianym w art. 139 § 1 o.p. W skardze wniesiono o:

1) zobowiązanie Prezydenta Miasta do niezwłocznego zakończenia postępowania podatkowego w przedmiocie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2007-2008,

2) stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności w powyższym zakresie,

3) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W motywach skargi przedstawiono przebieg sprawy, a następnie wyjaśniono, że wypełniono przesłanki dopuszczalności wniesienia skargi na bezczynność organu, o których mowa w art. 54 § 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.). Mianowicie, jak podniesiono, Spółka uprzednio wystąpiła do Kolegium z ponagleniem, jak wymaga tego wspomniany przepis.

W opinii Spółki, organ nie załatwił sprawy w terminie wynikającym z art. 139 § 1 o.p., nawet gdyby przyjąć, że sprawa miała szczególnie skomplikowany charakter, kiedy dopuszcza się procedowanie przez 2 miesiące. Tymczasem postępowanie w niniejszej sprawie toczy się od blisko 6 miesięcy i podstawowy termin został przekroczony kilkukrotnie. Podkreślono również, że upłynęły ponad 2 miesiące od terminu wyznaczonego Prezydentowi Miasta przez Kolegium na załatwienie sprawy.

Na powyższy wniosek, według Skarżącej, nie ma wpływu okoliczność wydania przez organ postanowień o zawieszeniu postępowań podatkowych w przedmiocie zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2007 i 2008 r. Jej zdaniem, samo wydanie tego rodzaju postanowień nie oznacza automatycznie, że organ nie pozostaje w bezczynności, a ich istnienie w obiegu prawnym nie stanowi przeszkody do stwierdzenia bezczynności. Przeciwne założenie w praktyce dawałoby bowiem organowi podatkowemu możliwość nieograniczonego w czasie przedłużania trwania postępowania podatkowego (co w przypadku postępowania dotyczącego zwrotu nadpłaty leży w interesie organu podatkowego), poprzez wydawanie bezpodstawnych postanowień o zawieszeniu postępowania, a po ich uchyleniu kolejnych postanowień w tym zakresie. Stanowiłoby to naruszenie zasady legalizmu i prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 120 i art. 121 § 1 o.p.).

Mając powyższe na uwadze Spółka uznała, że Prezydent Miasta nie był uprawniony do wstrzymania się z zakończeniem postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny kwestii następstwa prawnego Skarżącej w zakresie prawa do otrzymania nadpłaty podatku od nieruchomości uiszczonego nienależnie przez B - co potwierdzono postanowieniami SKO z dnia [...] r. nr [...] i [...], którymi uchylono postanowienia w przedmiocie zawieszenia przedmiotowych postępowań podatkowych. Wskazano również, że takie stanowisko znajduje swe uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Jak podkreślono, rozstrzygnięcie kwestii następstwa prawnego Skarżącej należy do wyłącznej właściwości organu podatkowego, natomiast pozostaje poza właściwością sądów powszechnych. Podniesiono przy tym, że potwierdza to postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] o odrzuceniu pozwu Prezydenta Miasta o ustalenie nieistnienia następstwa prawnego Spółki w zakresie prawa do nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2004-2006, zapłaconym przez B. Zaznaczono również, że postanowienie to było prawomocne już w momencie wydawania postanowień o zawieszeniu postępowań podatkowych w niniejszej sprawie, gdyż postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny w K. oddalił zażalenie Prezydenta Miasta na powyższe postanowienie.

Końcowo Skarżąca uzasadniła interes prawy we wniesieniu skargi na bezczynność. Wskazała w tym zakresie, że przysługuje jej prawo majątkowe - prawo do otrzymania od Prezydenta Miasta zwrotu nadpłaty podatku od nieruchomości za lata 2007 i 2008 wraz z oprocentowaniem.

W odpowiedzi na skargę z dnia 20 października 2021 r., organ wniósł o jej oddalenie oraz o zawieszenie postępowania sądowego na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. do czasu wydania orzeczenia przez Sąd Najwyższy w sprawie o sygn. akt V CSK 371/21.

Uzasadniając wniosek o zawieszenie postępowania sądowego stwierdzono, że organ w sprawie podatkowej o analogicznym charakterze na podstawie art. 199a § 3 o.p. i art. 1891 k.p.c. wytoczył powództwo o ustalenie jakie składniki majątku Skarżąca nabyła w wyniku uchwały podziałowej B S.A. Powództwo to zostało prawomocnie odrzucone przez Sąd Apelacyjny w K., który w postanowieniu z dnia [...] r. sygn. akt [...] oddalił zażalenie organu na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. o sygn. akt [...]. Według organu, Sąd powszechny błędnie przyjął, że spór w istocie dotyczy rozstrzygnięcia, czy Skarżąca jest następcą prawnym nieistniejącej już B S.A. co do roszczenia o zwrot nadpłaty podatku, uznając, że jest to zagadnienie regulowane przepisami Ordynacji podatkowej. Od orzeczenia tego Prezydenta Miasta wywiódł skargę kasacyjną. W ocenie organu, rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego będzie miało istotne znaczenie dla sprawy, gdyż otwarcie drogi do merytorycznego rozpatrzenia powództwa będzie podstawą do uznania, że nie pozostaje on w bezczynności. Dodano, że uwzględnienie wniosku organu o zawieszenie postępowania pozwoli na zrealizowanie konstytucyjnego prawa organu do Sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej.

Wnosząc natomiast o oddalenie skargi wskazano na związek niniejszej sprawy ze sprawą dotyczącą zwrotu nadpłaty za lata 2004-2006, która różni się jedynie okresem dochodzonej przez Spółkę należności. We wszystkich tych postępowaniach istotną kwestią jest wskazany wcześniej spór pomiędzy organem podatkowym, a Spółką, który rozstrzygany jest przed sądem powszechnym. Ponieważ ma on kluczowe znaczenie dla niniejszej sprawy, w ocenie organu, nieuprawnionym jest zarzut bezczynności, albowiem na skutek powództwa przed sądem powszechnym czynności organu zostały przeniesione na grunt sprawy cywilnej (to bowiem organ podatkowy występuje w niej w charakterze powoda, a nie jednostka samorządu terytorialnego) - nawet jeżeli ten spór sądowy dotyczy innego postępowania podatkowego.

W ocenie organu, wytoczenie powództwa w oparciu o art. 199a § 3 o.p. stanowiło podstawę do zawieszenia postępowania na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 o.p. Taką też podstawę do zawieszenia postępowania stanowić będzie wniesienie skargi kasacyjnej od orzeczenia Sądu Apelacyjnego. Co prawda z dosłownego brzmienia art. 205a § 1 pkt 4 o.p. wynika obowiązek podjęcia zawieszonego postępowania po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie zagadnienia wstępnego, jednakże trzeba mieć na uwadze, że przepis ten został dodany z dniem 1 stycznia 2003 r., kiedy zgodnie z przepisami k.p.c. kasacja przysługiwała od nieprawomocnego orzeczenia sądu II instancji. Z dniem 6 lutego 2005 r. wprowadzono do k.p.c. regulację dotyczącą skargi kasacyjnej, która przysługuje od prawomocnych orzeczeń sądu II instancji. W związku z tym, zdaniem organu, art. 205a § 1 pkt 4 o.p. należy interpretować w ten sposób, że jeśli zagadnienie wstępne jest przedmiotem postępowania toczącego się przed sądem powszechnym w sprawie, w której przysługuje skarga kasacyjna, za prawomocne zakończenie postępowania należy rozumieć zakończenie postępowania kasacyjnego. Przy przyjęciu odmiennego poglądu możliwość wniesienia kasacji zostałaby zniweczona koniecznością przeprowadzenia postępowania podatkowego, gdyż w razie konieczności wydania decyzji w czasie, tak terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jak i w czasie ewentualnego postępowania przed Sądem Najwyższym organ podatkowy utraciłby legitymację czynną z uwagi na zakończenie postępowania podatkowego. Prowadziłoby to, według organu, do umorzenia postępowania przed Sądem Najwyższym.

Prezydent Miasta podkreślił znaczenie toczącego się postępowania przed sądem powszechnym dla niniejszej sprawy. Otóż, w jego opinii, ewentualne merytoryczne rozpoznanie powództwa i dokonanie przez sąd powszechny stosownego ustalenia bądź też nie, będzie również miało bezpośredni wpływ na pozostałe toczące się postępowania podatkowe dotyczące nadpłat w podatku od nieruchomości zapłaconego przez B S.A. do czasu dokonania jej podziału i wykreślenia z KRS w 2017 r.

Zatem, zdaniem organu, ścisłe rozumienie art. 205a § 1 pkt 4 o.p. nie daje się pogodzić z zasadą demokratycznego państwa prawnego z art. 2 Konstytucji RP, jak również z zasadą prawa do sądu przewidzianą w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 199a § 3 o.p. i art. 1891 k.p.c.

Wobec powyższego organ uznał, że istnieją podstawy do zawieszenia postępowań w niniejszej sprawie, pomimo uchylenia przez Kolegium jego postanowień w tym przedmiocie.

Dodano, że inne gminy również wywiodły skargi kasacyjne od prawomocnych postanowień o odrzuceniu pozwów, a Sąd Apelacyjny wyraził pogląd, że sprawa ma charakter precedensowy.

Według Prezydenta Miasta, sądy powszechne obu instancji błędnie oceniły pozew. Jego zdaniem, bez specjalnej znajomości sprawy widać, że czynnością pierwotną wobec wtórnej (leżącej w gestii organu podatkowego) jest zbadanie tego, czy (w tak sformułowanym żądaniu pozwu) quasi czynność prawna - plan podziału - zawierał składniki majątkowe w postaci należności pozabilansowych, z którymi to należnościami pozostawało w związku prawo do nadpłaty. Oczywistym zatem jest, według organu, że kwestia następstwa prawnego w prawie do nadpłaty stanowi ustalenie wtórne, którego koniecznym i niezbędnym jest przesądzenie skutków cywilnoprawnych planu podziału.

Końcowo zauważono w odpowiedzi na skargę, że WSA w Gliwicach w wyrokach: z dnia 11 lutego 2021 r. o sygn. akt I SA/Gl 863/20 oraz z dnia 27 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 1174/20 nie przesądził, że wniesienie pozwu dotyczącego powyższych zagadnień nie może stanowić o zasadności zawieszenia postępowania podatkowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej, przy czym na mocy art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. obejmuje ona orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Na wstępie wskazać należy, że Sąd stoi na stanowisku, że jakkolwiek zwrot nadpłaty jest czynnością materialno–techniczną, to spełnia ona przesłanki uznania jej za czynność z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Dopuszczalne jest zatem wniesienie skargi na bezczynność organu, który będąc zobowiązanym do zwrotu nadpłaty (rozliczenia) nie dokonał go w terminie przewidzianym prawem (zob. postanowienie NSA z dnia 19 września 2013 r. sygn. akt II FSK 2418/13, wyrok NSA z dnia 23 maja 2014 r. sygn. akt II OSK 1215/14, postanowienie NSA z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt II FSK 2708/14, wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2017 r. sygn. akt I GSK 2282/15, wyrok NSA z dnia 23 października 2019 r. sygn. akt II FSK 1580/19 - wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Spełniony został również w niniejszej sprawie wymóg wyczerpania środków zaskarżenia, gdyż wniesione zostało ponaglenie, które organ odwoławczy rozpatrzył.

Podnieść należy, iż Sąd posłuży się w swych rozważaniach m.in. argumentacją przedstawioną w nieprawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 października 2021 r. sygn. akt I SAB/Gl 9/21, w którym uwzględniono skargę tej samej Spółki na bezczynność Prezydenta Miasta w przedmiocie nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2004-2006, którą skład orzekający w pełni podziela.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że z "bezczynnością" organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Jeżeli zatem organ administracji zobowiązany do załatwienia sprawy z różnych względów nie wydaje rozstrzygnięcia w przewidzianym przepisami terminie, a zwłoka w rozpatrzeniu sprawy jest nieuzasadniona, wówczas występuje bezczynność organu. Celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę na bezczynność bierze pod uwagę jedynie sam fakt, czy w danej sprawie została dokonana czynność, lub czy z innych powodów organowi nie można zarzucić stanu bezczynności. Dla uznania bezczynności konieczne jest ustalenie w pierwszej kolejności, czy w ustalonym stanie faktycznym na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania czynności kończących postępowanie, a następnie czy uczyniono to w przepisanym terminie, a dalej, czy ewentualne opóźnienie jest usprawiedliwione (zob. wyrok NSA z dnia 21 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 1296/17).

Reasumując z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności (zob. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 2660/18). Organ administracyjny pozostaje zatem bezczynny, jeżeli nie dokona wymaganej czynności w terminie określonym przez ustawodawcę, zaś sąd administracyjny rozpatrując skargę na bezczynność bada jedynie, czy organ rozpatrujący konkretną sprawę, przekroczył termin przewidziany do jej załatwienia.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organ podatkowy dopuścił się tak rozumianej bezczynności.

W realiach niniejszej sprawy stwierdzenie bezczynności organu podatkowego jest zasadne, niezależnie od tego, czy informował on stronę o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy, do czego obliguje art. 140 § 1 o.p.

Co do zasady stan zawieszenia postępowania nie jest stanem bezczynności organu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 w związku z art. 149 p.p.s.a. W takim przypadku zobowiązanie organu do wydania rozstrzygnięcia staje się bezprzedmiotowe, a kontrola postanowienia o zawieszeniu powinna być przeprowadzona w odrębnym postępowaniu (zob. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 lutego 2015 r. sygn. akt I SAB/Wa 637/14).

W niniejszej sprawie Prezydent Miasta postanowieniami z dnia [...] r. zawiesił postępowania w sprawach dotyczących nadpłat za lata 2007-2008. Jednak Kolegium przychylając się do argumentacji zaprezentowanej przez Spółkę w zażaleniach, postanowieniami z dnia [...] r. uchylił powyższe rozstrzygnięcia. Oznacza to, że w badanym postępowaniu nie występuje stan zawieszenia postępowania. Dodać przy tym należy, że w ramach niniejszej sprawy brak jest podstaw dla przeprowadzenia kontroli prawidłowości postanowień uchylających akty, którymi zawieszono postępowanie w powyższych sprawach.

Niezależnie od powyższego należy zasygnalizować, że art. 201 § 1 pkt 2 w związku z art. 205a § 1 pkt 4 o.p. umożliwia zawieszenie postępowania do czasu powzięcia przez organ podatkowy wiadomości o uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego to postępowanie. Tymczasem - co nie jest sporne - powództwo w kwestii, która w opinii organu ma charakter zagadnienia wstępnego, zostało prawomocnie odrzucone przez Sąd Apelacyjny w K., który w postanowieniu z dnia [...] r. sygn. akt [...] oddalił zażalenie organu na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. o sygn. akt [...]. Nie można przy tym zgodzić się z poglądem, że art. 205a § 1 pkt 4 o.p. należy rozumieć w ten sposób, że wspomniana w nim "prawomocność" wiąże się dopiero z rozpatrzeniem skargi kasacyjnej. Przeczy temu art. 363 § 1 k.p.c., który stanowi, że orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie prawomocne to takie, co do którego niemożliwe jest skuteczne wniesienie zwyczajnych środków odwoławczych, o jakich mowa w przepisach prawa procesowego. Natomiast skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, która wnoszona jest od prawomocnego orzeczenia (A. Partyk [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie procesowe. Komentarz aktualizowany, red. O. M. Piaskowska, LEX/el. 2021, art. 363). Z tych też względów ustały podstawy do ewentualnego zawieszenia postępowania w sprawach dotyczących nadpłat w podatku od nieruchomości za lata 2007-2008.

Ponadto odnieść się należy do wskazywanej przez organ przyczyny wstrzymywania się z rozpoznaniem wniosku Spółki, która dotyczy ustalenia nieistnienia następstwa prawnego Skarżącej w zakresie prawa do nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 2007-2008 zapłaconym przez B S.A.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że do problematyki weryfikowania poprzez pozwy kierowane do sądu powszechnego uprawnień Spółki stanowiących konsekwencję podziału B S.A. odniósł się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 października 2019 r. o sygn. akt II FSK 1580/19. W sprawie tej dotyczącej bezczynności innej gminy w zwrocie nadpłaty wynikającej z podatku uiszczonego przez B S.A. pełnomocnik organu domagał się zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego wskazując, że skierowano do Sądu Okręgowego w K. pozew o ustalenie nieistnienia zobowiązania gminy do zapłaty na rzecz Skarżącej z tytułu nadpłaty w podatku od nieruchomości, który został zapłacony przez B S.A.

W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że wniesienie pozwu o ustalenie, nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy i wskazał, że z przepisów Ordynacji podatkowej bezpośrednio wynikają obowiązki organu podatkowego związane ze zwrotem, bądź wydaniem postanowienia w sprawie zaliczenia nadpłaty. Jeżeli organ podatkowy obowiązków tych nie realizuje, podatnikowi przysługuje ochrona jego praw początkowo poprzez wniesienie ponaglenia, zaś następnie skargi do sądu administracyjnego. Kwestie związane z powstaniem nadpłaty, jej oprocentowaniem oraz podmiotem uprawnionym do otrzymania zwrotu nadpłaty, bądź jej zaliczenia, stanowią element stosunku prawno-podatkowego, który rozstrzygany jest na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej. Należność z tytułu nadpłaty ma charakter publicznoprawny, czego odzwierciedleniem jest jej kompleksowa regulacja w przepisach Ordynacji podatkowej. Przepisy tej ustawy określają przypadki i moment powstania nadpłaty, zasady, według których dochodzi do stwierdzenia lub określenia wystąpienia i wysokości nadpłaty, terminy, w jakich powinno dojść do jej zwrotu lub innego rozliczenia z podatnikiem, oprocentowania nadpłat, a także terminy wygaśnięcia prawa do zwrotu nadpłaty oraz złożenia wniosku o zwrot nadpłat. Właściwymi w tych sprawach są organy podatkowe, działania których w tym przedmiocie pod względem zgodności z prawem kontrolowane są przez sądy administracyjne. W konsekwencji treść uprawnień i obowiązków publicznoprawnych w przedmiocie nadpłaty zdeterminowana jest regulacją zawartą w Ordynacji podatkowej, tak samo jak mechanizm ich konkretyzacji i wykonania (w zakresie możliwości wykorzystania instytucji prawa cywilnego w sprawach związanych z nadpłatą zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2019 r. sygn. akt III CSK 40/17, Lex nr 2657422). Dlatego też sąd administracyjny posiada uprawnienia do badania, czy organy podatkowe właściwie i terminowo realizują swoje obowiązki związane z nadpłatą i w tym zakresie na treść ich rozstrzygnięcia nie może mieć wpływu wynik zainicjowanego przez organ podatkowy sporu cywilnoprawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wręcz stoi na stanowisku, że Spółka jest następcą prawnym B S.A. w zakresie prawa do nadpłaty w podatku od nieruchomości. Nawet brak w majątku osoby prawnej dzielonej przedmiotu opodatkowania podatkiem od nieruchomości nie wyklucza następstwa prawnego, o którym mowa w art. 93c o.p., w odniesieniu do związanych z tym przedmiotem zobowiązań podatkowych. Następstwo to dotyczy zarówno odpowiedzialności za zaległość podatkową, jak też prawa do zwrotu nadpłaty (zob. wyroki NSA: z dnia 25 sierpnia 2021 r. sygn. akt III FSK 3881/21 i z dnia 26 października 2021 r. sygn. akt III FSK 2296/21).

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w pełni zasadny jest zarzut bezczynności organu podatkowego polegającej na niezakończeniu postępowania podatkowego w przedmiocie zwrotu nadpłat w podatku od nieruchomości za lata 2007-2008.

Działania organu podatkowego zmierzające do rozstrzygnięcia przez Sąd powszechny, czy Spółce przysługują prawa do składników majątku dzielonej B S.A., z którymi to składnikami majątku pozostawałoby w związku prawo do nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości uiszczonego przez B S.A. nie świadczą o tym, że organ nie jest bezczynny, co potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny. Trzeba także podkreślić, że organ podatkowy – poza wszczęciem postępowań podatkowych - nie podjął żadnych działań dla rozpatrzenia wniosku Spółki, który został złożony po prawomocnym zakończeniu postępowania przez sądy powszechne w powyższej kwestii, a co nastąpiło w dniu 23 lutego 2021 r. Ponadto organ nie zastosował się do postanowienia Kolegium z dnia [...] r. wydanego po rozpoznaniu ponaglenia Spółki, które wyznaczyło Prezydentowi Miasta termin do załatwienia sprawy do 11 lipca 2021 r.

Odnosząc się do oceny charakteru bezczynności wskazać należy, że od daty złożenia przez Skarżącą wniosków o zwrot nadpłat wraz z oprocentowaniem do dnia wniesienia skargi do tutejszego Sądu upłynęło niemal 7 miesięcy. Jak zauważono wcześniej, jedyną istotną dla sprawy aktywnością organu było wszczęcie postępowań podatkowych. Po przeszło 2 miesiącach od daty złożenia wniosku organ postanowieniami z dnia [...] r. zawiesił postępowania podatkowe. Organ nie podjął również żadnych czynności w okresie pomiędzy uchyleniem postanowień o zawieszeniu przez Kolegium w dniu [...] r. a wrześniem 2021 r., kiedy to Spółka wniosła skargę do tutejszego Sądu na bezczynność Prezydenta Miasta. Nie podjął też żadnych działań pomimo uwzględnienia przez Kolegium ponaglenia Spółki, które wyznaczyło mu termin załatwienia sprawy do dnia 11 lipca 2021 r.

Bezczynność ta ma niewątpliwie charakter uporczywy i rażący. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdzając bezczynność organu uznał, że miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zamiast bowiem rozstrzygnąć w przedmiocie nadpłat w terminie, organ podatkowy podejmował czynności mające na celu wykazanie braku następstwa prawnopodatkowego implikującego brak uprawnienia do nadpłaty po stronie Skarżącej. Co więcej, pomimo prawomocnego zakończenia postępowania w dniu [...] r., zainicjowanego przez organ przed sądem powszechnym, gdzie wniosek Skarżącej wpłynął po tej dacie, organ nie doprowadził do jego zakończenia, wielokrotnie przekraczając terminy określone w art. 139 § 1 o.p.

Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, co ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Dokonując więc oceny czy naruszenie prawa ma rażący charakter, nie można poprzestać wyłącznie na prostym zestawieniu terminów, ale należy wziąć pod uwagę wszelkie uwarunkowania, przede wszystkim wynikające z przepisów prawa materialnego obowiązki organu, które implikują podejmowanie czynności dla merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy. Zatem orzeczenie o kwalifikowanej (rażącej) formie przewlekłości winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia (zob. wyroki NSA: z dnia 6 sierpnia 2019 r. sygn. akt II OSK 1802/19; z dnia 4 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 3374/18; z dnia 17 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 2171/17).

Z kolei, w myśl art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności. Sąd zobowiązał zatem organ podatkowy do załatwienia wniosków Skarżącej z dnia 24 lutego 2021 r. w terminie 60 dni od otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi. Taki punkt czasu, wyznaczony dla sformułowania rozstrzygnięcia znajduje bowiem uzasadnienie w dyspozycji art. 139 § 1 o.p.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3, § 1a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Sąd orzekł o kosztach na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu podatkowego na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 597 zł, obejmujące wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł, opłatę od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, koszty zastępstwa procesowego, określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265).