Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1382/99
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 2000-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Powołane przepisy: article: art. 30 par. 4, art. 97 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174
law: Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 czerwca 1984 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Teza: Własność oraz najem są z zasady prawami dziedzicznymi. Zameldowanie dotyka praw najemcy lokalu lub jego właściciela. Z zameldowaniem wiąże się bowiem niekiedy obowiązek ponoszenia zwiększonych opłat za korzystanie z mieszkania oraz wynika z niego domniemanie, iż zameldowany posiada uprawnienia do przebywania w lokalu.

Stosownie do art. 30 par. 4 Kpa organ administracyjny po śmierci wnioskodawcy wymeldowania może prowadzić postępowanie dopiero po wstąpieniu na jej miejsce jej spadkobierców. Jeżeli wezwanie jej spadkobierców nie byłoby możliwe, organ administracyjny winien stosownie do art. 97 par. 1 pkt 1 Kpa postępowanie zawiesić.

TEZY

Własność oraz najem są z zasady prawami dziedzicznymi. Zameldowanie dotyka praw najemcy lokalu lub jego właściciela. Z zameldowaniem wiąże się bowiem niekiedy obowiązek ponoszenia zwiększonych opłat za korzystanie z mieszkania oraz wynika z niego domniemanie, iż zameldowany posiada uprawnienia do przebywania w lokalu.

Stosownie do art. 30 par. 4 Kpa organ administracyjny po śmierci wnioskodawcy wymeldowania może prowadzić postępowanie dopiero po wstąpieniu na jej miejsce jej spadkobierców. Jeżeli wezwanie jej spadkobierców nie byłoby możliwe, organ administracyjny winien stosownie do art. 97 par. 1 pkt 1 Kpa postępowanie zawiesić.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 3 października 2000 r. sprawy ze skargi Mirosława S. na decyzję Wojewody P. z dnia 2 czerwca 1999 r. (...) w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 24 lutego 1999 r. (...), (...).


UZASADNIENIE

Skarżący Mirosław S. wniósł skargę na decyzję Wojewody P. z dnia 2 czerwca 1999 r.(...), którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 24 lutego 1999 r. (...) o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu nr 53 przy ul. C.-D. 18 w G.

Jak wynika z akt administracyjnych, z żądaniem wymeldowania skarżącego wystąpiła najemczyni lokalu, matka skarżącego, Wiesława S., która twierdziła, iż skarżący w mieszkaniu, w którym jest zameldowany, nie mieszka, gdyż wyprowadził się wraz z rodziną do mieszkania nr 79 przy ul. O.-W. 4 w G., ona zaś uiszcza zwiększone z powodu zameldowania skarżącego opłaty związane z korzystaniem z mieszkania.

Uzasadniając decyzję z dnia 24 lutego 1999 r. Prezydent Miasta G. stwierdził, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż skarżący w miejscu stałego zameldowania nie mieszka od czterech lat. Ustalenie to oparto na wyjaśnieniach Wiesławy S., zeznaniach świadków oraz piśmie Komisariatu Policji w G. z dnia 17 stycznia 1999 r. Organ stwierdził też, że skarżący nie posiada uprawnień do przebywania w mieszkaniu, w którym jest zameldowany, gdyż Wiesława S. cofnęła swoją zgodę na dalsze jego zamieszkiwanie. W tej sytuacji uznano, iż zostały spełnione przesłanki wymeldowania, o których jest mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 34 poz. 174 ze zm./.

W odwołaniu skarżący kwestionował ustalenia organu pierwszej instancji. Uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym jest zameldowany, wywodził z umowy najmu zawartej w 1975 r. przez jego rodziców. Twierdził, że rodzice we wniosku o przydział lokalu wyrazili wolę mieszkania w nim wraz z dziećmi. Zdaniem skarżącego, cofnięcie uprawnień wynikających z tego faktu możliwe byłoby jedynie poprzez utratę uprawnień przez najemców. Nadto twierdził, że jego matka nie zawiadomiła go o cofnięciu swej zgody na zamieszkiwanie przez niego w tym lokalu. Odnośnie miejsca swego pobytu wyjaśnił, iż w 1983 r. ożenił się i jego żona zamieszkała wraz z nim, jego matką i siostrą. Jednakże w 1994 r. żona skarżącego, z uwagi na konflikty z jego matką, wyprowadziła się wraz z dziećmi. Skarżący, jak twierdzi, nie wyprowadził się wraz z żoną i dziećmi. Z uwagi jednak na niewielką odległość do mieszkania, w którym zamieszkała żona i dzieci, bywał u nich częściej niż w mieszkaniu matki. Skarżący podkreślał przy tym, iż nie miał zamiaru stałego opuszczenia mieszkania, w którym był zameldowany. Świadczyć o tym miało to, że w mieszkaniu tym pozostawił meble, książki oraz inne przedmioty należące do niego. Twierdził też, że nadal posiada klucze do tego mieszkania. Ponadto zwrócił uwagę na to, że jego matka traktowała go jako osobę wspólnie z nią zamieszkującą, gdyż w porozumieniu z nią zajęto wynagrodzenie skarżącego na poczet zaległości związanych z czynszem za mieszkanie.

Skarżący wskazał też, że w listopadzie 1998 r. mieszkanie, w którym był zameldowany, zostało ustanowione odrębną nieruchomością. W związku z tym twierdził, iż jego uprawnienie do przebywania w nim nabrało charakteru cywilnoprawnego. W konsekwencji właściwym do stwierdzenia istnienia tych uprawnień jest, jego zdaniem, sąd powszechny. W końcu skarżący wskazał, że jego matka zmarła w dniu 18 lutego 1999 r., co winno spowodować zawieszenie postępowania do czasu zgłoszenia się jej spadkobierców lub jego umorzenie. W związku ze śmiercią matki twierdził także, że jako osobie zamieszkałej z nią do dnia śmierci przysługuje mu prawo do korzystania przez trzy miesiące z jej mieszkania. W związku z tym decyzja organu pierwszej instancji narusza, jego zdaniem, art. 923 kodeksu cywilnego.

Rozpoznając odwołanie skarżącego Wojewoda P. podjął zaskarżoną decyzję. Uzasadniając ją podzielił ustalenia organu pierwszej instancji dotyczące zamieszkiwania skarżącego w lokalu, w którym był zameldowany oraz posiadania uprawnień do przebywania w nim. Ponadto wskazał, że śmierć Wiesławy S. nie stanowi podstawy do zawieszenia bądź umorzenia postępowania, gdyż w sprawie zostały stwierdzone okoliczności uzasadniające wymeldowanie, zaś organ administracyjny decyzję w tym przedmiocie może podjąć także z urzędu.

W skardze skarżący odwołał się do zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę wniesiono ojej oddalenie.

Rozpoznając skargę Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest zasadna.

Przede wszystkim zasadny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania związany ze śmiercią Wiesławy S. Z twierdzeń skarżącego wynika, iż jego matka zmarła w toku postępowania przed organem pierwszej instancji oraz, że była najemcą mieszkania, w którym skarżący był zameldowany, a od listopada 1998 r. jego właścicielką. Własność oraz najem są z zasady prawami dziedzicznymi. Zameldowanie dotyka praw najemcy lokalu lub jego właściciela. Z zameldowaniem wiąże się bowiem niekiedy obowiązek ponoszenia zwiększonych opłat za korzystanie z mieszkania oraz wynika z niego domniemanie, iż zameldowany posiada uprawnienia do przebywania w lokalu. Zatem z punktu widzenia Wiesławy S. sprawa dotycząca wymeldowania skarżącego dotyczyła jej praw do lokalu, w którym był on zameldowany. W tej sytuacji, stosowanie do treści art. 30 par. 4 kodeksu postępowania administracyjnego, organ administracyjny po śmierci Wiesławy S. mógł prowadzić postępowanie dopiero po wstąpieniu na jej miejsce jej spadkobierców. Jeżeli wezwanie jej spadkobierców nie byłoby możliwe, organ administracyjny winien był, stosowanie do art. 97 par. 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, postępowanie zawiesić,

Zaznaczyć przy tym należy, że fakt, iż Wiesława S. była stroną postępowania w sprawie administracyjnej dotyczącej wymeldowania skarżącego wynika z uprawnień, które służyły jej do lokalu, w którym był on zameldowany, a nie z tego, że to ona zażądała jego wymeldowania. Nie jest zatem zasadne twierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż śmierć Wiesławy S., nie ma wpływu na postępowanie, gdyż organ może postępowanie o wymeldowanie wszcząć również z urzędu.

Z twierdzeń skarżącego wynika, iż spadkobiercą Wiesławy S. jest siostra skarżącego. W aktach administracyjnych brak dowodu, aby organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie prowadziły postępowanie z jej udziałem. Żadna z decyzji nie została nawet jej doręczona. W tej sytuacji istnieje podstawa do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 par. 1 pkt 4 kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż strona postępowania - spadkobierczyni Wiesławy S. - nie brała bez własnej winy udziału w postępowaniu. W konsekwencji stwierdzić należy, iż istnieje podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji określona w art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

Zasadny jest też zarzut, w którym skarżący kwestionuje ustalenie, iż utracił uprawnienie do przebywania w lokalu, w którym był zameldowany. Skarżący wyjaśnił bowiem na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, że jego ojciec, który, jak wynika z akt administracyjnych, także był najemcą lokalu, w którym skarżący był zameldowany, zmarł w 1975 r., gdy skarżący jako szesnastoletnie dziecko, mieszkał z rodzicami. W świetle tego faktu można twierdzić, iż skarżący wstąpił w stosunek najmu po swoim ojcu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się bowiem, że w razie śmierci jednego z małżonków, będących najemcami lokalu mieszkalnego, w stosunek najmu wstępują osoby bliskie - a więc i dzieci małżonków - które stale z nimi mieszkały aż do chwili śmierci /uchwała SN z dnia 17 listopada 1993 r. III CZP 154/93 - OSN 1994 z. 6 poz. 126 oraz uchwała SN z dnia 19 grudnia 1978 r. III CZP 87/78 - OSN 1979 z. 6 poz. 116/. Jeżeli skarżący wstąpiłby w stosunek najmu lokalu, w którym był zameldowany, na skutek śmierci swego ojca, to posiadałby samoistne uprawnienia do przebywania w nim. Orzekające w sprawie organy wskazanych okoliczności nie wzięły pod uwagę. Nie zostały zatem wyjaśnione wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności, czym naruszono art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji stwierdzić należy, iż podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji jest również art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż wyjaśniając, czy skarżący posiada uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym jest zameldowany, organ administracyjny nie jest uprawniony do rozstrzygania sporów, które mogą się w związku z tym zrodzić, pomiędzy osobą zameldowaną i właścicielem lokalu. Jak zostało to bowiem wyjaśnione w uchwale SN z dnia 11 lutego 1993 r. III AZP 28/92 /OSN 1993 z. 7-8 poz. 117/ organ właściwy w sprawach ewidencji ludności na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych rozstrzyga wątpliwości co do istnienia po stronie składającego wniosek o zameldowanie na pobyt stały uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Jeśli jednak na tle powyższego uprawnienia powstaje spór o charakterze cywilnoprawnym zainteresowanemu przysługuje droga sądowa.

Nie są natomiast zasadne pozostałe zarzuty skargi.

Skarżący nie podważył skutecznie ustaleń orzekających w niniejszej sprawie organów, według których skarżący nie mieszka w lokalu, w którym jest zameldowany. Zauważyć też należy, iż nie jest wiarygodne, aby skarżący posiadał inne miejsce zamieszkania niż jego żona i dzieci. Skarżący sam przyznaje, iż w mieszkaniu matki nie nocuje. Nie można też utożsamiać dążenia skarżącego do zachowania mieszkania, którego najemcą byli jego rodzice, z zamiarem stałego pobytów nim.

Nie są też trafne argumenty skarżącego, którymi wykazuje on swoje prawo do lokalu, w którym był zameldowany, a które są związane ze śmiercią jego matki. Uprawnienie, o którym mowa w art. 923 par. 1 Kc jest ograniczone w czasie do trzech miesięcy i już chociażby z tego powodu w chwili podejmowania decyzji przez organ drugiej instancji nie stanowiło podstawy uprawnienia do przebywania w lokalu, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 2 i 3 oraz art. 29 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Wobec uwzględnienia skargi, na mocy art. 55 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, orzeczono także o kosztach postępowania.