Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 454/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3 ust. 1 pk.1,2 i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędziowie Sędzia WSA Anna Wójcik (spr.) Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2015 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z dnia 30 czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez R. W. (dalej określanej jako wnioskodawczyni, skarżąca, strona) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z dnia 30 czerwca 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło na podstawie następujących ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej:

Skarżąca wnioskiem złożonym dnia 9 stycznia 2015 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie całości swego zadłużenia z tytułu wymienionych powyżej należności, powstałych w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. W uzasadnieniu wskazała, że jej poprzedni wniosek o umorzenie został rozpatrzony negatywnie przez ZUS i stanowisko to podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, który wyrokiem z dnia 5 listopada 2014 r. w sprawie I SA/Op 511/14 oddalił skargę. Niemniej jednak w uzasadnieniu wyroku wskazano na możliwość ponownego złożenia wniosku w razie zmiany okoliczności. Zdaniem strony taka zmiana nastąpiła, gdyż sytuacja materialna jej rodziny uległa pogorszeniu z uwagi na uzyskanie przez nią statusu osoby niepełnosprawnej z całkowitą niezdolnością do pracy, co wynika z orzeczenia wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej strona podała, że nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury, renty ani zasiłku z Urzędu Pracy, pozostając we wspólnym gospodarstwie domowym z niepełnoletnią córką uczęszczającą do szkoły oraz z mężem W. W. uzyskującym miesięczny dochód netto w kwocie ok. 4.800 zł. Ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszące ok. 900 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie ok. 200 zł oraz 52,80 zł za bilet miesięczny. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu: podatku od nieruchomości w kwocie 84,00 zł rocznie (jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o pow. ok. 71 m2, stanowiącego zabezpieczenie istniejącego długu) i z tytułu kredytów zaciągniętych w łącznej kwocie 40.000 zł, spłacanych w ratach po ok. 1.933 zł miesięcznie (termin ostatecznej spłaty upływa 15.10.2018 r.). Na podstawie informacji uzyskanych we właściwym Urzędzie Skarbowym organ ustalił, że strona nie posiada zaległości z tytułu podatków, natomiast mimo wykazanej w złożonych zeznaniach rocznych za lata 2013-2014 nadpłaty w kwocie 3.278 zł, nie dokonała dobrowolnej wpłaty na poczet istniejących w ZUS zaległości. Ustalono, że nie korzystała ze świadczeń pomocy społecznej (co potwierdzono informacją Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu z dnia 16 marca 2015 r.), a dostarczone orzeczenie o niepełnosprawności wskazywało, że posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności od 28 kwietnia 2014 r. do 28 listopada 2016 r. i jest niezdolna do pracy, lecz nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Według opinii biegłego lekarza z dnia 28 kwietnia 2014 r. skarżąca ma duże szanse na poprawę sytuacji zdrowotnej.

Decyzją z dnia 27 marca 2015 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.) – (dalej określanej jako u.s.u.s.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek w kwocie ogółem 13.813,83 zł, w tym:

• na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 03/2010 r. i od 05/2010 r. do 04/2011 r. w łącznej kwocie 9.716,53 zł, w tym z tytułu składek - 6.412,13 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 29.01.2015 r. w wysokości 3.190,00 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 114,40 zł.

• na ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 07/2010 r. do 04/2011 r. w łącznej kwocie 3.619,48 zł, w tym z tytułu składek - 2.373,48 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 29.01.2015r. w wysokości 1.158,00 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 88,00 zł.

• na Fundusz Pracy za okres: od 02/2010 r. do 04/2011 r. w łącznej kwocie 477,82 zł, w tym z tytułu składek - 290,02 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 29.01.2015r. w wysokości 135,00 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 52,80 zł.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą i była płatnikiem składek w okresie od 21.03.2005 r. do 09.04.2013 r., jednakże nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 47 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., zalegając z zapłatą należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za ww. okresy rozliczeniowe.

Analiza jej sytuacji majątkowej, zdrowotnej i materialnej nie dała jednak zdaniem organu podstaw do uznania, że wystąpiła po jej stronie całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stwierdzono bowiem, że wobec skarżącej Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu jako organ egzekucyjny wdrożył i nadal prowadzi postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie rachunku bankowego w stosunku do należności z tytułu ubezpieczeń społecznych za okres od 12/2009 r. do 03/2010 r., od 05/2010 r. do 04/2011 r., w stosunku do należności z tytułu ubezpieczeń zdrowotnych za okres od 07/2010 r. do 04/2011 r., oraz w stosunku do należności z tytułu Funduszu Pracy za okres od 11/2010 r. do 04/2011 r. Przy czym, w związku ze zbiegiem egzekucji, w dniu 1 października 2010 r. przekazano egzekucję do Komornika sądowego. Zatem tocząca się nadal egzekucja przemawia przeciw stwierdzeniu całkowitej nieściągalności, skoro nie można na dzień złożenia wniosku wykluczyć, że w jej wyniku nie odzyska się w przyszłości całości bądź części zobowiązania składkowego.

Nie została też zdaniem organu spełniona żadna z przesłanek określonych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – (dalej rozporządzenie), dających Zakładowi możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności.

Nie godząc się z wydanym rozstrzygnięciem skarżąca działająca przez pełnomocnika wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i wskazała, że przy odmowie umorzenia nie zostały uwzględnione okoliczności takie, jak pogarszający się stan jej zdrowia, konieczność leczenia oraz rosnące koszty utrzymania przy jednoczesnym braku podwyżek płac w sferze budżetowej. Natomiast przyczyną najpierw zawieszenia, a następnie całkowitego zamknięcia działalności gospodarczej było diametralne pogorszenie się stanu jej zdrowia, co skutkowało też złożeniem do Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu wniosku o "podniesienie" stopnia niepełnosprawności i uznanie jej za całkowicie niezdolną na stałe do pracy. Zarazem wskazała na potrzebę leczenia oraz znaczny koszt zabiegu poza granicami kraju.

Na potwierdzenie zgłaszanych twierdzeń przedłożyła szereg dokumentów dotyczących stanu jej zdrowia, w tym pismo NFZ Opolskiego Oddziału Wojewódzkiego w Opolu ze stycznia 2015 r. informujące ją o braku zgody na zrefundowanie leczenia na terenie [...] z równoczesnym wskazaniem na możliwość udzielenia świadczenia medycznego w Polsce w lutym 2015 r. przez Uniwersytecki Szpital Kliniczny we Wrocławiu, który to termin jest wcześniejszy, aniżeli proponowany przez stronę [...] (kwiecień 2015 r. oraz lipiec 2015 r. - odrębny zabieg dla oka prawego oraz dla oka lewego). Przedłożyła też pismo tego samego NFZ O/Opole z dnia 02.02.2015 r. o braku podstaw prawnych do zrefundowania kosztów leczenia na terytorium [...] ze środków publicznych, karty informacyjne leczenia szpitalnego z dnia 2 lutego i z dnia 9 lutego 2015 r. dotyczące stanu jej zdrowia, szereg faktur VAT potwierdzających zakup miesięcznego biletu imiennego i wydatków na środki farmakologiczne. Na okoliczność planowanego zabiegu na terenie [...] złożyła skierowane do niej pismo z dnia 16 grudnia 2014 r. od [...] informujące o terminie i koszcie świadczenia medycznego tj. operacji (2 egzemplarze - oko prawe oraz oko lewe), jak również orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 18 maja 2015 r. wydane przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu, ustalające u skarżącej znaczny stopnień niepełnosprawności i wskazujące na konieczność korzystania przez nią z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Organ ustalił ponadto, że skarżąca otrzymała rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Pełnomocnik skarżącej wypowiadając się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazał, iż pomimo otrzymanej przez skarżącą renty z ZUS w dalszym ciągu brak jest możliwości spłaty należności, a kwota renty wraz z jej wyrównaniem zostanie przeznaczona na przeprowadzenie zabiegu okulistycznego w celu ratowania wzroku, co pokryje ok. 60% kosztów operacji, leczenia, rehabilitacji w [...] oraz kosztów podróży. Ze względów zdrowotnych wyjazd w celu przeprowadzenia zabiegu został przełożony na 18 lipca 2015 r., a kolejny zabieg planowany jest na listopad 2015r.

Decyzją z dnia 30 czerwca 2015 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) – dalej jako: Kpa i art. 83 ust. 4 u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział w Opolu utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję z dnia 27 marca 2015 r.

Poddając ocenie całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdził, że w przypadku skarżącej nie został spełniony żaden z enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przypadków stanowiących o całkowitej nieściągalności, tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy- Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym

5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

6) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Uzasadniając taką ocenę organ zwrócił uwagę na istotną w tej sprawie nową okoliczność, a mianowicie przyznanie skarżącej renty, najpierw z tytułu częściowej niezdolności do pracy (za okres od 1 marca 2013 r. do 5 lutego 2013 r.), a następnie z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (od 6 lutego 2013 r. do 5 lutego 2016 r.), przy czym wysokość tego ostatniego świadczenia wynosi aktualnie 845,11 zł netto. Podkreślił, że dla oceny spełnienia, bądź nie, przesłanki całkowitej nieściągalności istotne znacznie w realiach tej sprawy ma również fakt dalszego prowadzenia przez Komornika sądowego, wskutek zbiegu egzekucji na rachunku bankowym zobowiązanej, egzekucji zaległości z tytułu składek a także bezsporne ustalenie o posiadaniu przez zobowiązaną majątku w postaci udziału w prawie własności nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny, na której wierzytelność Zakładu została zabezpieczona poprzez wpis hipoteki przymusowej. Zatem zarówno fakt kontynuowania postępowania egzekucyjnego jak i posiadanie przez zobowiązaną majątku a nadto uzyskanie przez nią źródła dochodu stanowią przeszkodę do stwierdzenia na obecnym etapie postępowania, że dalsze czynności egzekucyjne będą nieskuteczne. Tym samym, ustalone okoliczności sprawy nie dają podstaw do uznania, by miała miejsce całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., co powoduje brak prawnych podstaw do umorzenia należności na podstawie wskazanego przepisu.

Brak jest też w ocenie organu podstaw do umorzenia wnioskowanych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (a do takich należy skarżąca) mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności w tego rodzaju sytuacji określa powołane już rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., które w § 3 ust. 1 stanowi, że Zakład może umorzyć zaległości, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie tych należności opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przykładowe wskazanie tych okoliczności zawierają punkty od 1) do 3) tego paragrafu.

Rozpatrując sytuację skarżącej z punktu widzenia przesłanki opisanej w punkcie 1) ust. 1 § 3 rozporządzenia ("gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych") organ wskazał, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem i małoletnią córką. Decyzją z dnia 2 kwietnia 2015 r. przyznano jej rentę – najpierw z tytułu częściowej, a następnie z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (odpowiednio za okresy: od 1 marca 2013 r. do 5 lutego 2014 r. i od 6 lutego 2014 r. do 5 lutego 2016 r.), przy czym w związku z naliczonym wyrównaniem renty zobowiązana otrzymała kwotę 17 852,83 zł netto. Wysokość bieżącej renty od 1 marca 2015 r. wynosi 845,11 zł netto. Małżonek skarżącej pobiera świadczenie emerytalne i dodatkowo pozostaje w zatrudnieniu osiągając łączny dochód netto w wysokości 4.800 zł. Małoletnia córka uczęszcza do szkoły. Zgodnie z oświadczeniem strony miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą: z tytułu opłat (czynsz, energia, gaz) - 900,00 zł koszty związane z leczeniem - 200,00zł; inne - 52,80zł a zobowiązania pieniężne z tytułu podatku od nieruchomości w wysokości 84,00 zł rocznie oraz z tytułu zaciągniętego w kwocie 40.000 zł kredytu, spłacanego w miesięcznych ratach po 1933,00 zł, z końcowym terminem spłaty do 15 października 2018 r. Zatem łączny miesięczny dochód netto trzyosobowej rodziny wynosi 5 645,11 zł, a po uregulowaniu wymagalnych miesięcznych opłat oraz ww. zobowiązań w łącznej wysokości 3 169,80 zł, do dyspozycji rodziny pozostaje kwota ok. 2 475 zł netto miesięcznie. Powyższe wskazuje, że pomimo ww. wydatków rodzina skarżącej dysponuje kwotą wystarczającą na pokrycie kosztów zakupu: żywności, artykułów higienicznych, chemicznych, odzieży i obuwia. Aktualnie nie występuje więc na tyle trudna sytuacja, w której egzystencja zobowiązanej i jej rodziny byłaby zagrożona poprzez znaczne obniżenie stopy życiowej lub wręcz niezapewnienie minimum socjalnego. Nie bez znaczenia jest także to, że ustalone powyżej dochody i wydatki rodziny pozwalają na spłatę zadłużenia w dogodnym układzie ratalnym, co tym bardziej nie pozbawi rodziny zobowiązanej możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Rozważając omawianą przesłankę umorzenia organ zwrócił uwagę na fakt niekorzystania przez skarżącą z pomocy społecznej i niespełnianie przez nią kryterium dochodowego określonego w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2013. 182 ze zm.), ustalonego aktualnie na kwotę 456,00 zł. Wziął też pod uwagę informacje o wysokości minimum socjalnego i zmodyfikowanego minimum egzystencji ogłaszane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, dostępne na stronach internetowych www.ipiss.com.pl, wedle których średnioroczne minimum socjalne obowiązujące w roku 2014r. w trzyosobowym gospodarstwie pracowniczym ze starszym dzieckiem wynosi 2.805,10zł miesięcznie (tj. 935,03 zł na jedną osobę) a wartość minimum egzystencji (dane średnioroczne za 2014 r.) dla gospodarstwa trzyosobowego pracowniczego - 1.446,01 zł (482,00 zł na osobę). Bazując na tych danych stwierdził, że rodzina skarżącej w aktualnej sytuacji nie spełnia przesłanek do wsparcia ze strony opieki społecznej, jak również nie osiąga dochodów poniżej ustalonego minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Wobec tego przesłanka z punktu 1 ust. 1 § 3 rozporządzenia nie została spełniona.

Ustalone okoliczności sprawy nie dawały też, wedle Zakładu, podstaw do uznania za spełnioną przesłanki z pkt 2 ust. 1 § 3 rozporządzenia, opisanej jako "poniesienie przez zobowiązaną strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności". Tego rodzaju okoliczności nie były przez skarżącą w ogóle podnoszone i nie wynikały z akt sprawy.

Zdaniem organu zebrane w sprawie dowody nie pozwalały również na uznanie za spełnioną przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, przewidującego możliwość umorzenia zaległych składek w przypadku stwierdzenia "choroby osoby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej tę osobę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności". Z całą pewnością nie wystąpiła w sprawie ta druga okoliczność, czyli konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Nie doszło też w jego ocenie do ziszczenia się drugiego ze wskazanych w tym przepisie przypadku, a mianowicie "choroby osoby zobowiązanej pozbawiającej ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności", na której to przesłance koncentrowały się zarzuty i twierdzenia strony, wskazującej na istotne pogorszenie stanu jej zdrowia, które pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Odnosząc się do przedłożonych przez skarżącą dokumentów potwierdzających występujące schorzenia, przebyte badania, zakup środków farmakologicznych, a w szczególności do orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 18 maja 2015 r. stwierdzającego niezdolność skarżącej do podjęcia zatrudnienia i konieczność zapewnienia jej stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji w okresie od 6 marca 2015 r. do 18 maja 2017 r. organ ocenił, że istotnie, opisany w tym ostatnim orzeczeniu aktualny stan zdrowia pozbawia zobowiązaną możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, jak również podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania z tego tytułu dochodów. Jednak nie może ujść uwadze to, że właśnie z uwagi na ten stan zdrowia powodujący niezdolność do pracy przyznano jej świadczenie rentowe w wysokości 845,11 netto, stanowiące dlań nowe, niewystępujące wcześniej, źródło dochodu. W ocenie Zakładu, opisana powyżej sytuacja zdrowotna strony nie może być zatem, sama w sobie, wystarczającą podstawą do umorzenia należności, albowiem całokształt poczynionych w sprawie ustaleń dotyczących jej sytuacji finansowej nie wyklucza definitywnie możliwości uregulowania przez nią zadłużenia, tym bardziej np. w formie dogodnego układu ratalnego. Taką gotowość zadeklarowała zresztą we wniosku sama skarżąca na wypadek braku podstaw do umorzenia składek.

Stwierdzono równocześnie, że przy ocenie możliwości spłaty zaległych należności składkowych nie może być pominięta okoliczność, iż skarżąca w sposób bieżący i terminowo reguluje swe zobowiązania cywilno-prawne, czyli zaciągnięty kredyt bankowy, który spłaca w ratach po 1.933 zł miesięcznie, przy równoczesnym zaniechaniu jakichkolwiek spłat na rzecz należności publiczno-prawnych i to pomimo bezspornego faktu korzystania ze świadczeń Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak również świadczeń Narodowego Funduszu Zdrowia. W takiej sytuacji nie można przyznać prymatu zadłużeniu wnioskodawczyni względem wierzycieli prywatno-prawnych (banku) w stosunku do zaległości składkowych jako należności publiczno-prawnych oraz uznać pierwszeństwa regulowania np. zaciągniętych kredytów kosztem pominięcia należności Zakładu.

Zatem, pomimo niekwestionowanego przez organ faktu istnienia znacznego stopnia niepełnosprawności, powodującego całkowitą niezdolność skarżącej do pracy, wskazana wyżej okoliczność preferencyjnego traktowania zobowiązań cywilno-prawnych jak też fakt przyznania świadczenia rentowego do 5 lutego 2016 r. powodują, że w aktualnym stanie sprawy umorzenie zadłużenia, jako wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu z należności z tytułu składek, należy uznać za przedwczesne i niezgodne z interesem publicznym, skoro zobowiązana ze środków publicznych korzysta.

Odnosząc się natomiast do argumentów strony o konieczności podjęcia kosztownego leczenia za granicą ([...]) dla ratowania wzroku, organ wskazał na wynikającą z dołączonych do akt sprawy pism Opolskiego Oddziału NFZ możliwość udzielenia świadczenia medycznego również w kraju (przez Uniwersytecki Szpital Kliniczny we Wrocławiu) i to w terminie wcześniejszym niż proponowany przez stronę [...]. Kosztowne leczenie za granicą nie może być w tej sytuacji skutecznym argumentem przemawiającym za umorzeniem należności. Sprzeciwia się temu również fakt bieżącego korzystania przez stronę ze świadczeń Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, powołanego w celu m.in. wypłaty rent, emerytur czy zasiłków chorobowych oraz prewencji rentowej. Natomiast obowiązkiem Zakładu jest zachowanie szczególnej staranności w dysponowaniu środkami publiczno-prawnymi zwłaszcza w sytuacji, gdy istnieje jakakolwiek możliwość wyegzekwowania zaległych składek choćby w przyszłości. W okolicznościach tej sprawy taka możliwość istnieje, skoro orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ma charakter ograniczony czasowo, a przedłożona opinia biegłego wskazuje na możliwość poprawy stanu zdrowia. Tym samym podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, tym bardziej, że umorzenie należności jest instytucją wyjątkową. Również umorzenie składek na ubezpieczenie zdrowotne nie jest zgodne z interesem publicznym, szczególnie w przypadkach, gdy ubezpieczony często korzysta z różnego rodzaju usług z zakresu opieki zdrowotnej, które to usługi są finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Nieprzekazywanie w terminie składek powoduje konsekwencje w wymiarze ekonomiczno-społecznym dla świadczeń zdrowotnych osób indywidualnych oraz wpływa destabilizująco na system opieki zdrowotnej. Tymczasem strona w okresie od lipca 2010 r. do kwietnia 2011 r. wskazanych składek nie uregulowała, korzystając równocześnie z prawa do bezpłatnego dostępu do służby zdrowia a ponadto, pomimo powoływania się na bardzo trudną sytuację materialno-finansową swojej rodziny, zrezygnowała z zabiegu gwarantowanego w ramach ubezpieczenia zdrowotnego przeprowadzanego w kraju i wybrała zabieg pełnopłatny poza granicami UE.

W skardze na tę decyzję pełnomocnik skarżącej zakwestionował stanowisko organu o niewystąpieniu przesłanki ubóstwa oraz przesłanek opisanych w § 3 ust. 1 punkt 1 i 3 rozporządzenia, gdyż ta pierwsza jest spełniona z uwagi na koszty leczenia, a ta druga z uwagi na niewątpliwy fakt pozbawienia skarżącej dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Bezzasadne jest zdaniem pełnomocnika wskazywanie na fakt otrzymania świadczenia rentowego, gdyż jego celem jest przywrócenie stanu zdrowia umożliwiającego powrót do normalnego życia i pracy. Za nieznajdujące oparcia w stanie faktycznym sprawy i nieprawdziwe uznał twierdzenia organu o możliwości leczenia okulistycznego w kraju, czego dowodzą okoliczności przedstawione w załączonym do skargi piśmie strony z dnia 19 stycznia 2015 r. skierowanym do Kierownika Kliniki Okulistyki USK we Wrocławiu. Ponadto zarzucił pominięcie przez organ faktu niemożności przeprowadzenia zabiegu w terminie wyznaczonym przez Klinikę we Wrocławiu (luty 2015 r.) z uwagi na pobyt skarżącej w tym czasie na leczeniu szpitalnym w Opolu. Natomiast zabieg zaproponowany przez Klinikę w [...] ([...]) był jedynym, który pozwoli uratować wzrok. Zwrócił też uwagę na fakt odprowadzania przez siebie podwójnych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych z tytułu pozostawania przez niego na emeryturze wojskowej jak i z tytułu kontynuowanego zatrudnienia, z których to składek nigdy nie skorzysta. Dlatego też argument organu o utracie dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w przypadku umorzenia składek żony nie może być brany pod uwagę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Kontrolując legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - dalej [p.p.s.a.], obowiązany jest je uchylić w razie stwierdzenia, że zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów, a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) należało uznać, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia.

Na wstępie wskazać należy, iż prawomocnym wyrokiem WSA w Opolu z dnia 5 listopada 2014 r. w sprawie I SA/Op 511/14 oddalono skargę strony na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą odmówiono skarżącej umorzenia zaległych składek ZUS. Powyższa okoliczność nie uniemożliwia jednak ponownego rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie tych należności, a to z uwagi na jednolicie ukształtowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że rozstrzygnięciom dotyczącym umorzenia należności składkowych nie towarzyszy walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem (w razie zmiany okoliczności) i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji osoby zobowiązanej (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej) - por. wyroki NSA: z dnia 2.04.2014 r. II GSK 157/13 i z dnia 29.05.2013 r., II GSK 430/12, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 27.05.2014 r., I SA/Bd454/14 oraz wyrok WSA w Opolu z dnia 5.11.2014 r., I SA.Op 511/14 (dostępne, podobnie jak dalej przytaczane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Na taką zmianę sytuacji skarżąca we wniosku wskazała, zatem zasadnie organy przystąpiły do jego merytorycznego rozpatrzenia.

W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy stanowiły prawidłowo przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 2 i 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W art. 28 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (co przewiduje ust. 2 i 3 tego przepisu) lub na szczególnych warunkach, określonych w ww. rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a), w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do tej ostatniej kategorii podmiotów zalicza się skarżąca, co uzasadniało rozważenie możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek także na tej drugiej podstawie prawnej.

Przypadki, po spełnieniu których Zakład ma możliwość (a zatem nie obowiązek) umorzenia zaległych składek w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, zostały taksatywnie wymienione w przytoczonym już powyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co czyni zbędnym jego ponowne cytowanie.

Natomiast możliwość umorzenia tych składek mimo braku całkowitej nieściągalności została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie określone zostały w przywołanym już rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. W myśl jego § 3 ust. 1, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego (na co wskazuje posłużenie się, w obydwu ww. unormowaniach, formułą "Zakład może umorzyć"). Zatem prawodawca, pozostawiając organom administracji uznanie w omawianej kwestii, wprowadził w omawianym tu zakresie swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Za powołanym już wyrokiem WSA w Opolu z dnia 5 listopada 2014 r., I SA/Op 511/14 stwierdzić należy, że do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w ww. przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego - nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, WSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2927/06). Kontroli Sądu podlega w związku z tym nie zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej - lecz ocena, czy organ dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały stwierdzone przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych oraz czy należycie uzasadnił ewentualną odmowę umorzenia zaległości, dokonaną w ramach uznania administracyjnego.

Badając zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych ramach prawnych Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organy administracji prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, gromadząc kompletny materiał dowodowy i dokonując na jego podstawie wystarczających do podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych, poprzedzonych swobodną oceną tego materiału, uwzględniającą reguły logiki i doświadczenia życiowego. Ta swobodna ocena dowodów dokonana została z perspektywy przesłanek wypływających z art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz powołanego rozporządzenia. Dotyczy to w szczególności ustaleń o stanie majątkowym, wysokości dochodów w rodzinie skarżącej, poziomu zadłużenia, charakteru i wielkości stałych obciążeń, stanu rodzinnego oraz stanu zdrowia zobowiązanej. Pełnomocnik strony po zapoznaniu się, przed wydaniem zaskarżonej decyzji, z materiałem dowodowym sprawy, nie wnosił o uzupełnienie tego materiału, przedstawiając jedynie własną argumentację. Zdaniem Sądu organ, dokonując oceny sytuacji skarżącej, wziął pod uwagę całokształt materiału dowodowego, zgromadzonego zarówno z urzędu jak i przedłożonego przez stronę, w tym uwzględnił jej oświadczenia dotyczące sytuacji majątkowej, zdrowotnej i ponoszonych kosztów stałego utrzymania oraz odniósł się do wszelkich podniesionych przez nią okoliczności, mających znaczenie prawne. Tym samym zrealizował wynikający z art. 7 i z art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek podejmowania z urzędu lub na wniosek strony wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego – z tym zastrzeżeniem, że wykazanie okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia obciążało stronę. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z oceną tego materiału i wyciągniętymi z niej wnioskami nie dowodzi błędnego ich rozpatrzenia oraz wadliwości końcowych konkluzji.

W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości prawidłowość stanowiska organu o niewystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określającym zamknięty katalog przypadków prowadzących do stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Nie wymaga szerszego uzasadnienia brak spełnienia przesłanek opisanych w punktach: 1. (śmierć dłużnika); 2. (oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenie postępowania upadłościowego z przyczyn w tym punkcie opisanych); 4. (postępowanie likwidacyjne); 4a). wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym 6. oczywisty brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie doszło też do spełnienia przesłanki opisanej w pkt 3, albowiem mimo zaprzestania prowadzenia działalności istnieje majątek, z którego można egzekwować należności. W tym bowiem zakresie z niebudzących wątpliwości ustaleń organu wynika, że skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości lokalowej, na której dla zabezpieczenia wierzytelności Zakładu ustanowiono hipotekę przymusową. Jeśli chodzi o przesłankę określoną w pkt 5 jako sytuacja, w której naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, to również w tym zakresie ustalono, a skarżąca tego nie kwestionuje, że postępowanie egzekucyjne nadal jest prowadzone, z tym, że wobec zbiegu egzekucji prowadzi je komornik sądowy. Brak majątku (niezależnie od współwłasności nieruchomości lokalowej) nie występuje także z uwagi na uzyskanie przez skarżącą źródła dochodu w postaci świadczeń rentowych, w wysokości około 845 zł netto miesięcznie. Tym samym zasadnie Zakład, nie mogąc stwierdzić braku majątku, z którego można dochodzić przedmiotowych zobowiązań, nie znalazł przyczyn, dla których miałby przedwcześnie rezygnować ze swoich należności. Zatem wobec niewątpliwego braku przesłanki całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.) wniosek organu o niemożności umorzenia składek na tej podstawie prawnej jest w pełni prawidłowy, co zarazem uzasadnia niestosowanie w tym zakresie uznania administracyjnego.

Za trafną uznać też należy dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w przepisach art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku całkowitej nieściągalności. Przy tym z przepisów tych jednoznacznie wynika, że ciężar wykazania okoliczności dających organowi podstawę do rozważenia możliwości umorzenia należności (punkty od 1 do 3 ust. 1 § 3 rozporządzenia), spoczywa na podmiocie ubiegającym się o umorzenie należności. To on ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (wyrok NSA z 8 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2410/11 i wyrok WSA w Warszawie z 11 marca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2198/13). Brzmienie ww. przepisów wskazuje, że istotą decyzji wydanej na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia jest jej uznaniowy charakter, jednak samo zastosowanie uznania administracyjnego musi być poprzedzone dokładnymi ustaleniami w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia (por. wyrok NSA z dnia 20.01.2015 r., II GSK 2222/13).

W kontrolowanej sprawie takie ustalenia, opisane powyżej, zostały poczynione.

Ocenę stanowiska organu o niespełnieniu przesłanek określonych w punktach od 1 do 3 § 3 ust. 1 rozporządzenia należy poprzedzić stwierdzeniem, że w przypadku każdego z wymienionych w tych punktach przypadków konieczne jest ziszczenie się zasadniczego warunku umorzenia, a mianowicie polegającego na wykazaniu przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (§ 3 ust. 1 ab initio). Tym samym w odniesieniu do wszystkich przykładowo jedynie wymienionych w punktach od 1 do 3 ust. 1 § 3 rozporządzenia przypadków generalnym wymogiem jest wykazanie przez zobowiązanego ww. skutku w sytuacji, gdyby miało dojść do zapłaty należności składkowych. Instytucja umorzenia zaległych składek jest bowiem zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W tym kontekście wskazać należy na wyrażony w wyroku WSA w Gdańsku z 4 marca 2014 r., I SA/Gd 119/14 i podzielany przez Sąd rozpoznający tę sprawę pogląd, że "zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącego zagraża jego egzystencji, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji." Taka analiza została przez Zakład przeprowadzona, wraz ze szczegółowym odniesieniem się do tych kryteriów.

W ocenie Sądu, poczynione w tym zakresie przez organy ustalenia doprowadziły do słusznego przekonania, że skarżąca nie udowodniła i na podstawie zebranego materiału dowodowego nie wykazano, aby w sprawie zostały spełnione przesłanki opisane w tym przepisie. Za trafną należy uznać ocenę organu o niewystąpieniu przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia, poprzedzoną rzetelną i wnikliwą analizą wszelkich okoliczności sprawy z punktu widzenia tego, czy opłacenie należności składkowych pozbawiłoby zobowiązaną oraz jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skonfrontowanie stanu dochodów w rodzinie skarżącej, wynoszących łącznie około 5.650 zł netto (dochody męża i renta skarżącej) z wysokością zadeklarowanych przez nią i przyjętych przez organ wydatków w pełni uprawniało do stwierdzenia, że skarżąca i członkowie jej rodziny mają zapewnione podstawowe potrzeby życiowe i posiadają środki pozwalające na pokrycie wydatków związanych z opłatami mieszkaniowymi, wyżywieniem i zakupem lekarstw. Taką konkluzję organu należy uznać za prawidłową nawet w przypadku uwzględnienia ustalonych stałych obciążeń: z tytułu rat kredytu oraz wydatków bytowych (czynsz, energia, gaz, bilet miesięczny, leczenie) wynoszących łącznie około 3.170 zł miesięcznie, gdyż wówczas na pozostałe wydatki - związane z zakupem żywności, artykułów higienicznych, chemicznych, odzieży i obuwia, w dyspozycji rodziny pozostaje kwota ok. 2.475 zł miesięcznie (ok. 800 zł/ osobę), co znacznie przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie celem uzyskania świadczeń z pomocy społecznej (456 zł na osobę).

Z przeprowadzonej w tym aspekcie analizy stanu sprawy wynikało, że dochód przypadający na jednego członka w rodzinie przekracza próg kryterium dochodowego uprawniający do świadczeń socjalnych, a status materialny rodziny nie plasuje jej na granicy minimum egzystencji. Nie występuje zatem sytuacja, w której zapłata należności wobec ZUS skutkowałaby koniecznością korzystania przez rodzinę skarżącej ze świadczeń z pomocy społecznej. Zasadnie przy tym wywiódł organ, przyrównując poziom dochodów netto ok. 5.650 zł do ustalonego minimum socjalnego wynoszącego ok. 2.810 zł dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego oraz do tzw. zmodyfikowanego minimum egzystencji dla takiej trzyosobowej rodziny (1.446 zł), że ten poziom dochodów znacznie przewyższa ww. kwoty niezbędne dla zapewnienia minimum egzystencji.

Podejmując skarżone rozstrzygnięcie Zakład uwzględnił przy tym nowe okoliczności, jakie ujawniły się w toku postępowania odwoławczego, a mianowicie wydanie orzeczenia z dnia 18 maja 2015 r. stwierdzającego znaczny stopień niepełnosprawności skarżącej i konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z drugiej strony pozwoliło to na uzyskanie przez skarżącą prawa do świadczeń rentowych (w wysokości ok. 845 zł netto miesięcznie), a także wyrównania za zaległy okres w kwocie ok. 17.852 zł. Tym samym również i z tego powodu nie sposób zakwestionować oceny, że egzystencja rodziny skarżącej nie może być uznana za zagrożoną wskutek opłacania należności z tytułu składek, tym bardziej, że zarówno Zakład jak i skarżąca wskazują na możliwość spłaty w formie układu ratalnego, uwzględniającego realne możliwości spłaty. Prawidłowej oceny organu o niespełnieniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie może też podważyć zawarte w skardze twierdzenie o wysokich kosztach leczenia skarżącej; takie stałe koszty zostały przez nią określone na kwotę ok. 200 zł miesięcznie i Zakład je uwzględnił rozpatrując poziom stałych wydatków w rodzinie zobowiązanej. Natomiast jeśli chodzi o koszty planowanego zabiegu w [...], to dostarczona przez stronę korespondencja nie dowodzi niemożności przeprowadzenia takiego zabiegu medycznego w Polsce; wprost przeciwnie, z pism nadesłanych przez NFZ Oddział w Opolu jednoznacznie wynikała taka możliwość. Wbrew zarzutom skargi, dołączone do skargi pismo strony z dnia 19 stycznia 2015 r. skierowane do Kierownika Kliniki Okulistyki Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu, również nie potwierdza obiektywnej niemożności przeprowadzenia takiego zabiegu w kraju. Natomiast wynikająca z obowiązujących regulacji prawnych niemożność zwrotu kosztów przeprowadzenia w [...] takiego zabiegu, co było wyborem strony, nie może dowodzić spełnienia omawianej przesłanki, tym bardziej, że wskazuje ona na przeznaczenie kwoty wyrównania renty (17.852,83 zł netto) na koszty tego zabiegu, wynoszące – według twierdzeń zawartych w odwołaniu – ok. 9.000 zł za jedno oko (według informacji strony [...] łączny koszt zabiegu to ok. 3.280 Euro).

Dodać też należy, że omawiana przesłanka nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwościach związanych z koniecznością zapłaty zaległości, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych związanych z autonomicznie podejmowanymi decyzjami, w tym – jak w tej sprawie - co do najlepszego, według oceny strony, sposobu leczenia.

Nie sposób zatem podważyć trafności stwierdzeń organu, że sytuacja skarżącej, choć niewątpliwie trudna ze względu na wysokość środków pozostających do dyspozycji rodziny po poniesieniu bieżących opłat i spłacie rat kredytów, nie pozbawia jej i członków jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ani tym bardziej nie powoduje zbyt ciężkich skutków. Natomiast trudności z utrzymaniem płynności finansowej nie mogą przesądzać o zasadności umorzenia zaległych należności. Trudna sytuacja finansowa skarżącej jest konsekwencją świadomych działań rodziny, powstałych na skutek zaciągania zobowiązań przewyższających możliwość ich spłaty. Taka zaś sytuacja, w której w pierwszej kolejności są regulowane zobowiązania cywilnoprawne przed publicznymi, nie może być nagradzana przyznaniem wnioskowanej ulgi. Jak bowiem wskazał WSA w Warszawie w wyroku z dnia 11.03.2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2198/13, sytuacja, gdy osoba deklaruje znajdowanie się w trudnej sytuacji finansowej, a sukcesywnie spłaca swoje zobowiązania wobec innych podmiotów, prowadzi do wniosku, że osoba ta powinna także uregulować należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (por. również WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 28.01.2014 r., sygn. akt I SA/Rz 1039/13 oraz wyrok WSA w Łodzi z dnia 23.02.2012 r., III SA/Łd 1196/11). Równocześnie sytuacja, w której w pierwszej kolejności są regulowane zobowiązania cywilnoprawne przed publicznymi, nie może być nagradzana przyznaniem wnioskowanej ulgi. Jak bowiem wskazał WSA w Warszawie w wyroku z dnia 11.03.2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2198/13, sytuacja, gdy osoba deklaruje znajdowanie się w trudnej sytuacji finansowej, a sukcesywnie spłaca swoje zobowiązania wobec innych podmiotów, prowadzi do wniosku, że osoba ta powinna także uregulować należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (por. również WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 28.01.2014 r., sygn. akt I SA/Rz 1039/13 oraz wyrok WSA w Łodzi z dnia 23.02.2012 r., III SA/Łd 1196/11).

Tym samym ustalone okoliczności sprawy w pełni uprawniały Zakład do oceny o niespełnieniu przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Także ustalenie o braku wystąpienia przesłanki opisanej w punkcie 2 ust. 1 § 3 rozporządzenia (klęska żywiołowa lub inne nadzwyczajne zdarzenia) jest w pełni uzasadnione, jako że strona na takie okoliczności nie wskazywała i nie ujawniły się one w toku postępowania.

Za nienaruszające prawa uznać też trzeba wnioski organu w zakresie niespełnienia przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Biorąc bowiem pod uwagę ustalony u skarżącej znaczny stopień niepełnosprawności od 3 marca 2015 r. do 18 maja 2017 r. i niezdolność do podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania z tego tytułu dochodów, Zakład nie kwestionował konieczności systematycznego leczenia specjalistycznego czy zakupu leków. Wskazał jednakże, że właśnie z powodu złego stanu zdrowia i okresowej utraty możliwości zarobkowania skarżąca uzyskała stałe – w dacie rozstrzygania - źródło dochodu w postaci świadczenia rentowego. Nie doszło zatem do wymaganego omawianym przepisem pozbawienia zobowiązanej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W omawianej tu sytuacji substratem utraconej możliwości zarobkowania (uzyskiwania dochodu) jest właśnie uzyskane świadczenie rentowe. Ponadto w ocenie Sądu pozbawienie możliwości uzyskania dochodu musi mieć utrwalony charakter, wykluczający w dłuższej perspektywie możliwość uzyskania dochodów, co w sprawie niniejszej nie ma miejsca, skoro ustalony znaczny stopień niepełnosprawności z orzeczoną niezdolnością do pracy jest ograniczony czasowo. Równocześnie stwierdzić należy, że samo istnienie przewlekłej choroby zobowiązanej pozbawiającej ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności nie może być rozpatrywane z pominięciem generalnego wymogu spowodowania zbyt ciężkich skutków dla skarżącej i jej rodziny w przypadku opłacenia składek, co należy ocenić biorąc pod uwagę jej stan majątkowy i sytuację rodzinną. Zatem nie może tu być brana pod uwagę wyłącznie wysokość renty otrzymywanej przez zobowiązaną, lecz dochody (i także obciążenia) całej rodziny, wyżej szczegółowo opisane. Te zaś, zdaniem Sądu, nie dają podstaw do uznania za spełnioną przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

W przedstawiony sposób rozumienia omawianej przesłanki wpisuje się stanowisko wyrażone przez NSA w wyroku z 23 lipca 2014 r., sygn. akt II GSK 438/13, zgodnie z którym prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z członkami rodziny, którzy mają stałe dochody, jest wystarczającym powodem dla odmowy umorzenia należności płatnikowi niedysponującemu majątkiem. Tym bardziej zatem, zdaniem Sądu rozpoznającego tę sprawę, odmowa umorzenia jest uzasadniona w stanie faktycznym tej sprawy, gdyż skarżąca pozostając współwłaścicielką nieruchomości lokalowej takim majątkiem dysponuje, podobnie jak stałym dochodem w postaci renty. Jeśli zaś chodzi o eksponowane w toku całego postępowania znaczące koszty przeprowadzenia zabiegu operacyjnego [...], to ocena tego elementu stanu faktycznego została przez Sąd dokonana przy omawianiu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Niemniej jednak powtórzyć należy, że skarżąca rezygnując z przeprowadzenia zabiegu w Polsce i decydując się na odpłatny zabieg w innym państwie, wykluczający możliwość jego zrefundowania, przeznaczyła na ten cel środki stanowiące wyrównanie zaległej renty (ok. 17.000 zł), co w jej ocenie może częściowo pokryć koszty tego zabiegu. Zatem związany z tym uszczerbek w majątku rodziny zobowiązanej nie będzie tak znaczący, jak usiłuje dowieść strona.

Poczynione przez organ prawidłowe ustalenia o niespełnieniu przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia, uwzględniające przedstawioną powyżej ich wykładnię, czyniły zbędnym rozważania organu poczynione w aspekcie wyważenia interesu strony oraz interesu publicznego, jako materii zastrzeżonej dla etapu stosowania uznania administracyjnego. Jak to bowiem wyżej wykazano, samo zastosowanie uznania administracyjnego musi być poprzedzone dokładnymi ustaleniami w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone tak w art. 28 u.s.u.s. jak i w § 3 ust. 1 rozporządzenia. W razie ich niestwierdzenia odpada potrzeba stosowania uznania administracyjnego, co powoduje, że argumentacja organu w tym zakresie była zbędna. Powyższe nie powoduje jednak merytorycznej wadliwości skarżonego rozstrzygnięcia.

Biorąc zatem pod uwagę wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Sąd, nie dopatrując się podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a.