Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2161/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 153, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 83ust. 4, art. 123,
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 110, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2008r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... czerwca 2008r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... stycznia 2008r. o nr ...


UZASADNIENIE

W dniu 23 marca 2005 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakładu) wpłynął datowany na 10 marca 2005 r. wniosek M. K. o umorzenie zadłużenia wraz z odsetkami z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wnioskodawca wskazał przyczyny powstania zaległości oraz wyjaśnił, że zawiesił działalność gospodarczą i szuka pracy. Podał, że ma na utrzymaniu ... dzieci, jedynym dochodem jego żony jest zasiłek wychowawczy w wysokości ... zł, a poza zaległościami z tytułu składek posiada zobowiązania z tytułu niespłaconych kredytów.

Decyzją z ... kwietnia 2005 r. Zakład odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za wskazane w decyzji miesiące, powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3 a w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej powołanej jako ,,u.s.u.s.].

W motywach uzasadnienia organ zauważył, że nie można jednoznacznie stwierdzić, iż ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną strona nie jest w stanie regulować należności z tytułu składek z uwagi na zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podniósł, że zarówno zobowiązany jak i jego żona są osobami młodymi, zdolnymi do podjęcia pracy zawodowej, otrzymują pomoc z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i zamieszkują u rodziców, którzy ponoszą związane z tym koszty utrzymania.

Po rozpatrzeniu wniosku M. K. z 8 maja 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z ... maja 2005 r. Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu, argumentując, iż strona nie przedstawiła żadnych nowych dowodów, które mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy.

Decyzja Prezesa Zakładu została zaskarżona przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1758/05 stwierdził nieważność decyzji Prezesa Zakładu uznając, że organ ten nie był uprawniony do rozpatrzenia środka odwoławczego od decyzji wydanej przez Zakład. Według Sądu decyzja Prezesa Zakładu wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości tego organu a także art. 127 § 3 k.p.a. Jednocześnie Sąd wskazał, że organem właściwym do rozpatrzenia odwołania od decyzji Zakładu był - w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji - Minister Polityki Społecznej, jako minister kierujący działem administracji rządowej - zabezpieczenie społeczne.

Następnie Zakład rozpoznał ponownie wniosek strony i decyzją z ... stycznia 2006 r., nr ..., powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3 a w związku z art. 32 u.s.u.s., odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Jednocześnie Zakład tą samą decyzją z ... stycznia 2006 r. uchylił własną decyzję nr ... z dnia ... kwietnia 2005 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego złożonym przez stronę wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu powołując się na art. 83 ust. 4 u.s.u.s. decyzją z ... września 2006 r. nr ... utrzymał w mocy decyzję Zakładu z ... stycznia 2006 r.

Decyzja Prezesa Zakładu została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 13 marca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 73/07 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... stycznia 2006 r. z uwagi na fakt, że Prezes Zakładu nie rozpatrzył wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez skarżącego od decyzji Zakładu z ... kwietnia 2005 r., natomiast Zakład po raz drugi rozpoznał wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w sprawie nastąpiła zmiana stanu prawnego wprowadzona ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw [Dz. U. z 2005, Nr 150, poz.1248]. Mający zastosowanie w sprawie przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 24 sierpnia 2005 r., przewiduje, iż od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. W tej sytuacji ocena prawna wyrażona w wyroku z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1758/05 co do wskazania Ministra Polityki Społecznej jako właściwego do rozpatrzenia odwołania od decyzji Zakładu z ... kwietnia 2005 r. - utraciła moc wiążącą i wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od wskazanej decyzji Zakładu powinien być rozpatrzony przez Prezesa Zakładu.

Rozpoznając sprawę ponownie Zakład w dniu ... stycznia 2008 r. wydał decyzję Nr ..., którą odmówił umorzenia należności składkowych wnioskodawcy.

Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego złożonym przez stronę odwołaniem Prezes Zakładu decyzją z ... czerwca 2008 r. Nr ... utrzymał w mocy decyzję Zakładu z ... stycznia 2008 r. i odmówił umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych.

Decyzja Prezesa Zakładu z ... czerwca 2008 r. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił m.in., że w jego sprawie występuje całkowita nieściągalność, a Zakład nie może dochodzić należności z lat 2000-2002 z uwagi na pięcioletni okres przedawnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.] kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."] sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 p.p.s.a stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Zawarta w tym przepisie zasada związania organu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania nie ma charakteru bezwzględnego, gdyż ocena prawna zawarta w orzeczeniu traci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, zmiany istotnych okoliczności faktycznych czy wzruszenia wyroku sądowego.

Mając na uwadze powyższe należy odnieść się do wyroku z dnia 13 marca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 73/07, którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Zakładu z ... września 2006 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu z ... stycznia 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek uznając, że nieuzasadnione było ponowne rozpatrywanie przez Zakład wniosku zobowiązanego o umorzenie składek rentowych. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie Prezes Zakładu winien rozpatrzeć wniosek skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy zawarty w piśmie z 8 maja 2005 r. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 marca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 73/07 zawiera ocenę prawną wyrażoną w oparciu o stan prawny obowiązujący w dniu wydania decyzji Prezesa Zakładu, tj. w dniu ... września 2006 r.

Sąd w niniejszej sprawie pozostaje związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 73/07.

W rozpatrywanej sprawie nie nastąpiła zmiana stanu prawnego, wobec czego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od wskazanej decyzji Zakładu powinien być rozpatrzony zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. przez Prezesa Zakładu.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy - po wydaniu w dniu 13 marca 2007 r. wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - Prezes Zakładu nie rozpatrzył wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez skarżącego od decyzji Zakładu z ... kwietnia 2005 r. Natomiast Zakład, wbrew wytycznym zawartym w powyższym wyroku Sądu, ponownie rozpatrzył wszczynający postępowanie w sprawie wniosek płatnika o umorzenie należności z tytułu składek i po raz kolejny - tym razem decyzją z ... stycznia 2008 r. - ponownie odmówił skarżącemu umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W tym miejscu Sąd stwierdza, iż postępowanie poprzedzające wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek prowadzone jest w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, (powoływanego dalej jako ,,k.p.a.--) chyba, że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a., stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w sprawach. Wydając decyzję z ... stycznia 2008 r. Zakład naruszył przepis art. 110 k.p.a. według którego organ administracji publicznej który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego powszechny jest pogląd, że z zasady związania organu własną decyzją wynika, że decyzja taka nie może być zmieniona lub uchylona przez organ, który ją wydał chyba, że przepisy k.p.a. stanowią inaczej a także, iż organ nie może w jakikolwiek inny sposób uchylić się od tego związania (v. wyrok NSA I SA 2459/00 Lex nr 81763 ). Sąd uznał, że naruszenie to miało wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

W rozpatrywanej sprawie nie może budzić wątpliwości, że Zakład był związany decyzją z ... kwietnia 2005 r. od chwili jej doręczenia stronie w dniu 27 kwietnia 2005 r. Nieuzasadnione było ponowne rozpatrywanie wniosku skarżącego datowanego na 10 marca 2005 r. (załatwionego zresztą decyzją Zakładu z ... kwietnia 2005 r.). W sytuacji gdy skarżący w piśmie z 8 maja 2005 r. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy załatwionej decyzją z ... kwietnia 2005 r., wniosek ten powinien zostać - o czym była już mowa w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z 13 marca 2007 r. - rozpatrzony przez Prezesa Zakładu, który jest do tego właściwy zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od 24 sierpnia 2005 r. Nierozpatrzenie po raz kolejny tego wniosku przez Prezesa Zakładu i ponowne orzekanie przez Zakład w sprawie wnioskodawcy stanowi także naruszenie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w stopniu mającym wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

Prezes Zakładu, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżoną decyzją z ... czerwca 2008 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu z ... stycznia 2008 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Oznacza to, że Prezes Zakładu akceptując wadliwe rozstrzygnięcie Zakładu naruszył powyżej wskazane i omówione przepisy prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Orzekające w sprawie organy wykroczyły poza dyspozycję przepisu art. 153 p.p.s.a., nakazującą uwzględnienie i zastosowanie wytycznych zawartych w orzeczeniu sądu. Sąd wskazuje, iż organ związany jest uzasadnieniem orzeczenia wydanego przez sąd w sprawie, ponieważ to w uzasadnieniu wyroku zawarta jest wykładnia prawa (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 stycznia 1998 r. sygn. akt II SA 1560/97, LEX nr 41916 - na gruncie analogicznie brzmiącego przepisu zawartego w ustawie z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym [Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.]).

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezes Zakładu, przy uwzględnieniu przedstawionej wyżej oceny prawnej Sądu, zobowiązany będzie do rozpatrzenia wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, zawartego w piśmie z 8 maja 2005 r. z jednoczesnym odniesieniem się do argumentów i zarzutów podniesionych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego, prowadzonego po wydaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 13 marca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 73/07 a także w skardze na decyzję Prezesa Zakładu z ... czerwca 2008 r.

Należy również podkreślić, iż wprawdzie uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek (w tym odsetek), to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne, lecz wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom art. 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. ,,a-- i ,,c-- p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl dyspozycji art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Ze względu na wskazane wyżej naruszenia prawa uchyleniu musiała podlegać także decyzja wydana w pierwszej instancji.

Z uwagi na fakt, iż uchylenie decyzji nastąpiło z powodu uchybień proceduralnych dotyczących stanu faktycznego sprawy, przedwczesnym byłoby dokonywanie oceny zastosowania przepisów o charakterze materialnoprawnym.

Biorąc pod uwagę powyższe i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. ,,a-- i ,,c-- w związku z art. 135 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.