Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 367/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2010-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 i 4, art. 73 ust. 1, art. 74 ust. 5, art. 83 ust. 4 - 6
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 24 par. 1 pkt 5, art, 107 par. 1, art. 110, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Piskozub, Sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant Lidia Wachowska, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 30 czerwca 2010 r., sprawy ze skarg T.Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych: 1. z dnia "[...]" nr "[...]" 2. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. stwierdza nieważność obu zaskarżonych decyzji 2. określa, ze zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu.


UZASADNIENIE

Pismami z dnia 19 stycznia 2009 r., uzupełnionymi pismem z dnia 15 marca 2009 r., T. Z. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres od września 2008 r. do stycznia 2009 r. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał na bardzo ciężką sytuacją finansową czteroosobowej rodziny, której jest jedynym żywicielem. Wyjaśnił, że żona poszukuje pracy, a członkowie rodziny korzystają z pomocy w formie stypendiów oraz zasiłków rodzinnych.

Decyzjami z dnia 4 maja 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres od września do listopada 2008 r. w łącznej kwocie 2.219,85 zł wraz z odsetkami za zwłokę oraz od grudnia 2008 r. do stycznia 2009 r. w łącznej kwocie 1.531,28 zł wraz z odsetkami za zwłokę.

W uzasadnieniach decyzji organ wskazał, iż w sprawie brak jest okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku. Nie wystąpił bowiem stan całkowitej nieściągalności zadłużenia, o którym mowa w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., cyt. dalej jako u.s.u.s.). Dłużnik prowadzi nadal działalność gospodarczą i nie opłaca bieżących składek. Ponadto jest właścicielem nieruchomości (nr księgi wieczystej "[...]") oraz samochodu osobowego marki O. Organ stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły również przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

We wnioskach o ponowne rozpatrzenie spraw T. Z. podał, iż nie wypełnia ustawowego obowiązku terminowego opłacania składek ZUS z przyczyn od niego niezależnych. Wyjaśnił, iż uzyskiwane dochody i sytuacja rodzinna, w której się znajduje pozwala jedynie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Dodał, także iż przewlekła choroba "[...]".

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzjami z dnia 4 sierpnia 2009 r. utrzymał w mocy decyzje z dnia 4 maja 2009 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W motywach rozstrzygnięcia organ powołał jako materialnoprawną podstawę wydania decyzji przepis art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Organ wskazał, że wnioskodawca jest właścicielem boksu garażowego nr "[...]" położonego przy ul. L. w M. oraz współużytkownikiem wieczystym działki nr "[...]" o pow. 0,2852 ha pod boksami garażowymi (księga wieczysta nr "[...]"). Dodatkowo dłużnik jest właścicielem pojazdu "[...]"(rok prod. 1994), który został zajęty przez organ egzekucyjny. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało również, że wnioskodawca prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie szkolenia kierowców kat B. Wymogi ustawodawcze uniemożliwiły mu wykonywanie działalności instruktora nauki jazdy kat. C i C+ E, co według niego znacznie ograniczyło możliwość uzyskiwania z tego tytułu dochodu. W toku postępowania ustalono, iż przychód z prowadzonej działalności gospodarczej z ostatnich dwóch lat obrotowych wyniósł: za 2007 r. 11.050 zł oraz za 2008 r. 11.900 zł. Małżonka wnioskodawcy nie pracuje, pozostaje na jego utrzymaniu, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Zobowiązany ma dwie córki, które otrzymują stypendium socjalne. Starsza z córek od maja 2005 r. pozostaje pod stałą opieką lekarza specjalisty "[...]".

Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Zakład wskazał, iż w sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności składek. Organ stwierdził również, iż brak jest przesłanek umorzenia należności zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 19 listopada 2009 r. uchylił opisane wyżej decyzje z dnia 4 sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał na konieczność przeprowadzenia w sprawie prawidłowego postępowania z uwzględnieniem unormowań art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W ocenie Sądu poza wnikliwą analizą organu pozostały podnoszone w toku postępowania okoliczności związane ze stanem zdrowia zobowiązanego, tj. przewlekłą chorobą, "[...]" Jak wskazał Sąd, tym samym nie wyjaśniona została rzeczywista możliwość prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej i uzyskiwania z tego tytułu dochodu. Ponadto Sąd podkreślił, że organ przyjął a priori okoliczność prowadzenia przez zobowiązanego działalności gospodarczej. Tymczasem istniały w tej kwestii uzasadnione wątpliwości, zwłaszcza w świetle wykazywanych kłopotów ze zdrowiem oraz zajęciem przez organ egzekucyjny samochodu. Organ nie ustalił również, jakie dochody z działalności gospodarczej osiągał skarżący w roku 2009. Dodatkowo, nie dokonano ustaleń dotyczących faktycznych kosztów ponoszonych na utrzymanie i leczenie w rodzinie zobowiązanego, poprzestając na przyjęciu przedstawionych przez zobowiązanego rachunków na zakup leków.

Decyzjami z dnia 1 kwietnia 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy w związku z wyrokiem Sądu z dnia 19 listopada 2009 r., odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za w/w okresy. W uzasadnieniu organ wskazał, że uwzględniając ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Sądu, przeprowadzono ponowne postępowanie wyjaśniające, w toku którego wezwano wnioskodawcę do przedstawienia dokumentów i dowodów świadczących o obecnej sytuacji finansowej i zdrowotnej zobowiązanego i jego rodziny. Jednakże, w ocenie organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazywał na istnienie przesłanek wymienionych w art. 28 u.s.u.s. Zaskarżone decyzje zostały podpisane przez Dyrektora Oddziału ZUS R. Z., natomiast obok tego podpisu widnieją pieczątki wraz z podpisami: starszego referenta M. M., Naczelnika Wydziału E. S. oraz z-cy Kierownika Inspektoratu E. M.

Nie zgadzając się z powyższymi decyzjami, T.Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargi, w których zakwestionował prawidłowość postępowania organu, wskazując ponownie na trudną sytuację materialną rodziny oraz przewlekłą chorobę córki. Strona zaznaczyła, że jej sytuacja nie uległa zmianie. W jej ocenie, brak możliwości uiszczenia składek potwierdzały przedłożone przez nią dowody. Dodała, że środki, które pozostają do dyspozycji rodziny wystarczają jedynie na wydatki na dzieci na minimalnym poziomie oraz bieżące opłaty. Podniosła, że podjęła starania o uzyskanie świadczenia emerytalnego, jednakże nie uzyskała go. Wskazała, że region, w którym zamieszkuje posiada wysoką stopę bezrobocia, co wiąże się również z brakiem wystarczającej ilości kursantów nauki jazdy.

W odpowiedziach na skargi Zakład podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji i wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny kontroluje akty wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Należy również dodać, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę według kryterium legalności zaskarżonych decyzji, Sąd uznał, iż skargi zasługują na uwzględnienie, choć z przyczyn innych niż w niech podniesione. W ocenie Sądu, zaskarżone decyzje naruszają prawo w stopniu uzasadniającym stwierdzenie ich nieważności (art.156 §1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Stosownie do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, (...) stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organem wydającym decyzję w trybie art. 83 ust. 4 – 6 u.s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu. Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera bowiem jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku (teza wyroku NSA z dnia 29 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 340/06, Lex nr 351125).

Z treści poddanych kontroli Sądu decyzji wynika, że w ich nagłówku prawidłowo wskazano Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako organ właściwy do wydania decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Zastrzeżenia Sądu wzbudził natomiast fakt, iż zaskarżone decyzje zostały podpisane przez kilka osób: Dyrektora Oddziału ZUS R. Z., starszego referenta M. M., Naczelnika Wydziału E.S. oraz z-cę Kierownika Inspektoratu E. M., przy czym żadna z nich, pomimo obowiązku wynikającego z art. 107 § 1 K.p.a., nie powołała się na upoważnienie do wydania decyzji.

Stosownie do art. 107 § 1 K.p.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 17 czerwca 2010 r. decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych pisma organu administracyjnego, zawierające rozstrzygnięcie w sprawie załatwianej w drodze decyzji administracyjnej, należy uznać za decyzję, mimo iż nie posiadają one w pełni formy przewidzianej w art. 107 § 1 k.p.a., jeżeli zawierają minimum elementów niezbędnych do zakwalifikowania ich jako decyzji. Do takich elementów zaliczyć należy oznaczenie organu wydającego decyzję, wskazanie jej adresata, rozstrzygnięcie w sprawie oraz podpis osoby reprezentującej organ. Brak któregokolwiek z tych elementów, w tym brak podpisu osoby upoważnionej, dyskwalifikuje zatem pismo organu jako decyzję. Bez podpisu osoby upoważnionej pismo pozostaje jedynie projektem, nie stanowi objawu woli organu administracyjnego zajęcia określonego stanowiska w sprawie. W takim przypadku przyjąć trzeba, że decyzja nie została przez organ wydana. Nie ma przy tym znaczenia, że pismo to zostało stronie doręczone. Istotnie, art. 110 K.p.a. łączy związanie organu treścią decyzji między innymi z chwilą doręczenia. Podkreślić jednak należy, że w przepisie tym mowa jest o decyzji, a więc akcie zawierającym pewne niezbędne składniki, pozwalające uznać imperatywne oświadczenie woli organu administracji właśnie za decyzję.

Wskazać przy tym należy, że w orzecznictwie prezentowane są także inne poglądy co do konsekwencji braku podpisu osoby upoważnionej do wydania decyzji. I tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 1997 r., sygn. akt I SA/Kr 88/97 (publ. Wspólnota z 1998 r., nr 1, s. 26) stwierdzono, że decyzja nie zawierająca podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jej wydania jest nieważna z mocy art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a., a braku takiej decyzji nie można uzupełnić po jej doręczeniu stronie.

Pomimo wskazanych powyżej rozbieżnych poglądów, nie ulega wątpliwości, że podpis osoby upoważnionej do wydania decyzji jest przesłanką istnienia decyzji, a co za tym idzie stwierdzenie jego braku, powoduje konieczność wyeliminowania aktu nim dotkniętego. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że zgodnie z wymogami ustanowionymi w art. 107 § 1 K.p.a. podpis ten musi pochodzić od osoby, która albo sama osobiście pełni funkcję organu, albo jest zatrudniona w organie i została upoważniona na podstawie art. 268a K.p.a. do wydawania decyzji. Stosownie bowiem do ostatniego z wymienionych przepisów organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważniać pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Przepis ten umożliwia zatem dekoncentrację uprawnień orzeczniczych na inne osoby niż osoby piastujące funkcję organów administracji. Upoważnienie musi być udzielone na piśmie i wskazywać rodzaj spraw, w których pracownicy będą mogli wydawać decyzje z upoważnienia organu. Upoważniony pracownik, nie zajmując stanowiska organu administracyjnego, pełni w granicach określonych w upoważnieniu funkcję tego organu.

Na tle okoliczności sprawy istotna była zatem odpowiedź na pytanie: kto był upoważniony do podpisania zaskarżonych decyzji stosownie do art. 107 § 1 K.p.a.

Z treści przepisów u.s.u.s. wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną, której przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej (art. 66 ust. 1 i 4 u.s.u.s.). Natomiast wewnętrzne organy Zakładu, którymi są Prezes Zakładu, Zarząd i Rada Nadzorcza Zakładu nie są samodzielnymi organami administracyjnymi. Art. 73 ust. 1 u.s.u.s. stanowi, że działalnością Zakładu kieruje Prezes Zakładu, który reprezentuje Zakład na zewnątrz. Stosownie zaś do art. 74 ust. 5 ustawy minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, na wniosek Prezesa Zakładu, zaopiniowany przez Radę Nadzorczą Zakładu, nadaje, w drodze rozporządzenia, statut Zakładowi, w którym określa w szczególności:

1) strukturę organizacyjną Zakładu oraz zakres rzeczowy działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu;

2) tryb funkcjonowania i kompetencje organów Zakładu.

Zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 2 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 28, poz. 164), powoływanego dalej jako statutu Zakładu, Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu do wydawania decyzji w określonych przez niego sprawach. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 24 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 16/07, Lex nr 351057, powyższa regulacja dopuszcza możliwość ograniczenia kompetencji Prezesa Zakładu, jako piastuna organu, na rzecz innych pracowników tego organu. Prezes Zakładu, udzielając upoważnienia pracownikowi organu, nie upoważnia go do działania w swoim imieniu, lecz w imieniu Zakładu, jako organu. Zatem pracownik organu staje się, na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa, podmiotem personifikującym Zakład jako organ, a nie pełnomocnikiem Prezesa Zakładu. Z powyższych regulacji wynika zatem, że decyzje administracyjne mogą być wydawane w imieniu Zakładu przez Prezesa Zakładu lub przez działających z upoważnienia Prezesa pracowników Zakładu.

Zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje zostały podpisane przez szereg osób – pracowników ZUS, w tym Dyrektora Oddziału ZUS R. Z. Jednakże żadna z nich nie powołała się na stosowne upoważnienie do wydania decyzji udzielone przez Prezesa ZUS. Tymczasem wskazanie na upoważnienie do wydawania decyzji jest zawsze niezbędne, jeżeli decyzję wydaje pracownik organu. W rozpoznawanej sprawie nie działała bowiem osoba piastująca funkcję organu, zatem w decyzji powinno być zaznaczone, że wydaje ona decyzję z upoważnienia organu. Obowiązków tych nie dopełniono, mimo, że dawałoby to podstawę do przyjęcia, że decyzja pochodzi od organu i została wydana właściwie. Zauważyć należy, że art. 107 § 1 K.p.a., nakładając na organ wymogi formalne dla poprawnego wydania decyzji, spełnia funkcję gwarancyjną dla strony, która nie może mieć wątpliwości, że decyzja pochodzi od organu administracji publicznej i wydana została przez upoważniony podmiot. W sytuacji bowiem, gdy upoważnienia do podpisania decyzji nie można wywieść z ustawy, a osoba składająca podpis pod decyzją nie powołuje się na istnienie stosownego upoważnienia do jej wydania, rodzi to podejrzenie, że osoba ta wywodzi kompetencje dla siebie, jako osoby piastującej funkcję organu, czyli wydaje tę decyzję w imieniu własnym. Tymczasem, jak już wyżej podkreślono, z przepisów u.s.u.s. nie wynika, by kierownicy podległych Zakładowi terenowych jednostek organizacyjnych posiadali kompetencje do wydawania decyzji administracyjnych. Ponadto, zaznaczyć należy, że jakkolwiek włączenie do akt administracyjnych sprawy kopii dokumentu wskazującego na upoważnienie do wydawania decyzji nie jest wymagane, gdyż znaczenie prawne ma samo powołanie się w treści decyzji na upoważnienie do jej wydania, to z punktu widzenia kontroli przeprowadzanej przez Sąd takie działanie byłoby dobrą i pożądaną praktyką organu, gdyż w razie ewentualnych braków decyzji pozwoliłoby na usunięcie wszelkich wątpliwości w tym względzie. Zauważyć przy tym należy, że do akt sądowych przedłożono odpis pełnomocnictwa udzielonego przez Prezesa Zakładu Dyrektorowi Oddziału Zakładu – R. Z., obejmującego umocowanie do reprezentowania Zakładu m.in. przed sądami administracyjnymi, z prawem udzielania dalszych pełnomocnictw pracownikom Oddziału. Podobnie, dołączenie stosownego upoważnienia do wydawania decyzji do akt administracyjnych sprawy umożliwiłoby sprawne przeprowadzenie kontroli przez sąd administracyjny.

Brak powołania się przez Dyrektora Oddziału Zakładu w treści decyzji na upoważnienie Prezesa Zakładu do jej wydania rodzi dalej idące konsekwencje, jeśli weźmie się pod uwagę fakt, że zaskarżone decyzje w istocie podpisało kilka osób. Rozstrzygnięcia te podpisały łącznie cztery osoby, przy czym, jak już zauważono wyżej, żadna z nich nie powołała się na upoważnienie do ich wydania. Taki sposób procedowania pracowników organu budzi uzasadnione przypuszczenie, że rozstrzygnięcia te zostały podjęte przez organ kolegialny. Tymczasem statut Zakładu nie przewiduje udzielania przez Prezesa Zakładu upoważnienia do wydawania decyzji dla grupy pracowników, działających jako organ quasi – kolegialny. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 18 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 233/09, opubl. www.cbois.nsa.gov.pl, konstatacji o podjęciu rozstrzygnięcia kolegialnie nie może podważać fakt, że podpisy widniejące na obu orzeczeniach zostały w pewien sposób pogrupowane. Nawet gdyby przyjąć, że taka technika dowodzi różnej wagi podpisów figurujących w różnym miejscu decyzji, nie sposób nie zauważyć, że w miejscu, które w zaskarżonej decyzji zostało przeznaczone na podpis osoby (osób?) wydających w imieniu organu decyzję widnieją cztery podpisy (por. wyroki WSA we Wrocławiu: z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 804/09, z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Wr 837/09, z dnia 29 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 838/09, wszystkie opubl. www.cbois.nsa.gov.pl). Opisane wyżej naruszenia podstawowych reguł postępowania administracyjnego doprowadziły do sytuacji, w której niemożliwe jest stwierdzenie, kto w istocie wydał zaskarżone decyzje w imieniu organu administracji publicznej, którym jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Powyższe uzasadniało wniosek o wystąpieniu najcięższych wad postępowania, skutkujących stwierdzeniem nieważności zaskarżonych decyzji. Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.

Zauważyć również należy, że opisaną powyżej wadą, tj. podpisaniem decyzji przez kilku pracowników organu, dotknięte były również decyzje Zakładu z dnia 4 maja 2009 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Jednakże w tym przypadku, podpisujący rozstrzygnięcie Naczelnik Wydziału S. S. stosownie do art. 107 § 1 K.p.a. powołał się na upoważnienie do wydania decyzji, a zatem należy przyjąć, iż działał on w imieniu organu. W odniesieniu do stwierdzonych przez Sąd uchybień przy wydaniu decyzji z dnia 4 maja 2009 r. już tylko na marginesie zaznaczyć można, że pouczenie o przysługujących stronie środkach zaskarżenia stanowi integralną część decyzji, a zatem podpis osoby upoważnionej do wydania decyzji powinien znaleźć się pod treścią pouczenia. Jednakże, w kontekście wyżej wymienionych naruszeń, uchybienie to miało mniejsze znaczenie. Niemniej jednak, analizując podpisy złożone pod decyzjami z dnia 4 maja 2009 r. oraz wydanymi na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzjami z dnia 1 kwietnia 2010 r., a także przebieg postępowania, Sąd dostrzegł kolejne uchybienia postępowania wynikające z faktu, że sprawa była prowadzona i rozstrzygana przez tych samych pracowników, zarówno w postępowaniu, w którym po raz pierwszy rozstrzygnięto sprawę jak i w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzje z dnia 4 maja 2009 r. podpisała m.in. starszy referent M. M., której podpis widnieje również na decyzjach z dnia 1 kwietnia 2010 r. Ponadto, jak wynika z akt sprawy Kierownik Samodzielnego Referatu E. B., która podpisała decyzję z dnia 4 maja 2009 r., prowadziła postępowanie na wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, m.in. wystąpiła do strony z wezwaniem z dnia 2 lutego 2010 r. o złożenie stosownych dokumentów, złożyła wniosek do Urzędu Miasta w M. i MOPS w M. o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych oraz uczestniczyła w toku przesłuchania strony. Tymczasem przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. przewiduje, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zwrot "brał udział w sprawie" oznacza podejmowanie przez pracownika organu administracji publicznej czynności procesowych, przewidzianych w przepisach prawa, niezbędnych do załatwienia sprawy w formie decyzji, a także, jeżeli pracownik został upoważniony do wydania decyzji w imieniu organu lub pełni funkcję organu – załatwienie sprawy w drodze decyzji. Przyznać należy, że postępowanie wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest postępowaniem stricte instancyjnym, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ma charakteru dewolutywnego, to jednak zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby tryb rozstrzygnięć wydawanych przez organ rozpoznający sprawę po raz pierwszy dawał stronie gwarancję procesową, że osoba wydająca decyzję nie będzie następnie brała udziału w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. Decyzja administracyjna wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy musi być traktowana jako nowe, samodzielne rozstrzygnięcie. Natomiast względy prawdy obiektywnej nakazują wyłączyć pracownika od udziału w postępowaniu, gdy brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zatem niewątpliwie przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. znajduje zastosowanie także w rozpatrywanym przypadku (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2008 r., II GSK 472/07, Lex nr 471535).

Końcowo, wskazać należy, że w rozstrzygnięciu zaskarżonych decyzji nieprawidłowo powołano decyzje z dnia 4 sierpnia 2009 r. podczas, gdy decyzje te zostały uchylone wyrokiem Sądu z dnia 19 listopada 2009 r. Z akt administracyjnych wynika natomiast, że postępowanie toczyło się z wniosku o ponowne rozpatrzenie spraw rozstrzygniętych decyzjami z dnia 4 maja 2009 r.

Wobec stwierdzonych wyżej uchybień, Sąd uznał za przedwczesne odnoszenie się do zarzutów skarg, a zarazem przeprowadzenie kontroli, czy organ uczynił zadość obowiązkowi z art. 153 p.p.s.a. z uwagi na związanie oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Sądu z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 649/09.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy stosownie do art. 153 p.p.s.a. zobowiązany jest do uwzględnienia przy orzekaniu oceny prawnej przedstawionej w niniejszym uzasadnieniu oraz w uzasadnieniu wyroku Sądu z dnia 19 listopada 2009 r.

W związku ze stwierdzeniem, że zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a., kierując się art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Ponadto w sentencji wyroku zawarto rozstrzygnięcie w przedmiocie niewykonalności decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a.