Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2330/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 2, art. 13 ust. 1 pkt 3 i 6
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
article: art. 185 § 1, art. 203 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon Sędziowie NSA Joanna Runge - Lissowska (spr.) del. WSA Olga Żurawska - Matusiak Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Stojek po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2483/12 w sprawie ze skargi S.L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz S.L. kwotę 397 (trzysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 11 kwietnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2483/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2012 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja tegoż Ministra z [...] października 2011 r. nr [...]. Decyzjami tymi odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy Wisznice z [...] stycznia 1980 r. nr [...].

Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy:

Naczelnik Gminy w W., decyzją z [...] grudnia 1979 r. nr [...], przejął na własność Państwa gospodarstwo rolne bez budynków o łącznej powierzchni 29,67 ha, stanowiące współwłasność M. O., W. O. i F. O., położone we wsiach D., C., R. – gmina Wisznice, z prawem do emerytury i renty inwalidzkiej, stwierdzając, że współwłaściciele gospodarstwa nie są w stanie gospodarzyć na tak dużym areale, utrzymać gospodarstwa na właściwym poziomie, nie sprzedawali jednostkom gospodarki uspołecznionej żadnych produktów rolnych, a wartość w ostatnich latach uległa obniżeniu. Ustalił zadłużenie na rzecz Urzędu Gminy z tytułu z tytułu podatków na 121.633 zł, na rzecz Rejonowego Związku Spółek Wodnych w W. na 4.000 zł – łącznie na 125.633 zł; określił wartość drzewostanu na 142.147 zł, a gospodarstwa na 385.017 zł. Podstawą decyzji był art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118).

Decyzją z [...] stycznia 1980 r. nr [...], Naczelnik Gminy wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją z [...] grudnia 1979 r., uchylił ją i orzekł o przejęciu na własność Państwa z prawem do renty i emerytury: udziałów F. O., W. O. i M. O. – po 1/3, tj. 10,95 ha we współwłasności gospodarstwa, bez budynków, we wsiach D., R. i C. o łącznej powierzchni 32,85 ha; nieruchomości o pow. 1,32 ha (działka nr 217) – w R. stanowiącej własność M. O.; ustalił łączne zadłużenie z tytułu zaległych podatków i składek na fundusz emerytalny rolników na kwotę 121.633 zł – podając kwoty zadłużenia z każdego tytułu i rozliczając je na każdego współwłaściciela; ustalił wartość drzewostanu na 209.733 zł (podając wartość każdego ze współwłaścicieli), a gospodarstwa na 265.280 zł (rozliczając na każdego współwłaściciela). Uzasadniając przejęcie wskazał, że przyczyną było zaniedbanie gospodarstwa, niski poziom produkcji rolnej, niekorzystanie w latach 1977–1978 ze środków wpływających na wzrost produkcji, nieodnawianie nasion zbóż i sadzeniaków, niestosowanie nawozów mineralnych i środków ochrony roślin, nieużytkowanie rolnicze gruntów, brak bydła, owiec, trzody chlewnej, niesprzedawanie w latach 1977–1978 żadnych produktów rolnych jednostkom gospodarki uspołecznionej. Podstawę przejęcia stanowił art. 9 ust. 2 ww. ustawy z 29 maja 1974 r.

Postanowieniem z [...] czerwca 1980 r. Naczelnik sprostował oczywistą omyłkę w decyzji, podając, że zadłużenie wynosi 152.383 zł.

Następcy prawni właścicieli gospodarstwa – H. M. i S. L. – wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa i Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] października 2006 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją z [...] maja 2010 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika z [...] stycznia 1980 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 11 października 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1036/10, uchylił decyzje wydane przez Ministra w obu instancjach, stwierdzając, że z akt sprawy wynika, iż organ nie wywiązał się należycie z obowiązku oceny czy organ wydający decyzję wydaną w trybie nadzoru prawidłowo ustalił, czy zachodzą wszystkie przesłanki, wskazane w art. 9 ust. 2 wyżej cytowanej ustawy. Sąd wskazał, że ponieważ przepis ten nie definiował pojęcia "niski poziom produkcji rolnej", jakim się posługuje, to w orzecznictwie przyjęto, że należy stosować rozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz.U. Nr 11, poz. 58) i nakazał zbadanie czy postępowanie poprzedzające decyzję o przejęciu było przeprowadzone zgodnie z przepisami tego rozporządzenia, czy są dowody dokumentujące dokonaną ocenę gospodarstwa, która powinna obejmować ostatnie trzy lata.

W następstwie tego wyroku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał, wskazane na wstępie, decyzje z [...] października 2011 r. i 30 grudnia 2012 r. – odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika z [...] stycznia 1980 r.

Minister stwierdził, że dowodami wskazującymi na niski poziom produkcji są:

– protokół z lustracji z 5 listopada 1979 r., z którego wynika, że ostatnie trzy lata grunty orne nie były rolniczo wykorzystane; że brak było plonów czterech zbóż i ziemniaków, a jedyny inwentarz żywy to 2 sztuki trzody chlewnej; w gospodarstwie nie stosowano nawozów mineralnych, wapnowania, nie były odnawiane nasiona zbóż i ziemniaków,

– trzy zaświadczenia Banku Spółdzielczego w W. z 3 grudnia 1979 r., wskazujące, że w 1977 i 1978 r. współwłaściciele gospodarstwa nie sprzedawali jednostkom gospodarki uspołecznionej żadnych produktów rolnych,

– pismo z 30 września 1977 r., z którego wynika, że w kwietniu 1976 r. Rolnicza Spółka Produkcyjna Wygoda rozpoczęła bezumowne użytkowanie ok. 8 ha odłogujących gruntów z gospodarstwa,

– odpis umowy z 10 września 1979 r. zawartej między F. O. a J. B. o sprzedaży skosu łąki w 1980 r., o pow. ok. 2 ha,

i stwierdził, że przesądzającym jest protokół z lustracji.

Odnosząc się natomiast do zarzutów stron wyjaśnił: art. 127 § 1 pkt 5 k.p.a., stanowiący podstawę wznowienia postępowania zakończonego decyzją z [...] grudnia 1979 r. nie został naruszony, choć organ nie wyjaśnił jakie przyczyny legły u podstaw wznowienia, to jednak można uznać, że była nią decyzja z 17 grudnia 1979 r. Wojewódzkiej Komisji do Spraw Uwłaszczenia dotycząca aktów własności ziemi właścicieli gospodarstw, uchylająca je i orzekająca na nowo, która została nadesłana do Gminy w W. 4 dni po wydaniu decyzji z [...] grudnia 1979 r.; z kolei, jeśli idzie o oświadczenia świadków, które miałyby wskazywać na wysoki poziom produkcji gospodarstwa – tj. Z. K. i T. J. to właśnie wynika z nich, że gospodarstwo było zaniedbane; ewentualne zaś sfałszowanie protokołu lustracji może stanowić przesłankę wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności.

Skargę na decyzję Ministra wniósł S. L. i zarzucił: lustracja gospodarstwa nie była przeprowadzona, zaś wpisani do protokołu jej członkowie oświadczyli, że nie brali w niej udziału, a podpisy w protokole nie należą do nich; grunty w R. i C. współwłaściciele oddali w dzierżawę w latach 60-tych, grunty w D. uprawiali sami, ale w 1976 r. zaczęła je użytkować Rolnicza Spółdzielnia w Wygodzie, mająca przyjąć ich na członków, czego nie uczyniła; wątpliwe jest czy powodem wydania drugiej decyzji, we wznowionym postępowaniu, było otrzymanie teczki z Komisji Uwłaszczeniowej, zaś samo wznowienie naruszało przepisy k.p.a.

Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził:

– organ związany był oceną wskazaną w wyroku Wojewódzkiego Sądu z 11 października 2010 r., którym Sąd nakazał dokonać ustalenia stanu gospodarstwa przez ostatnie trzy lata przed wydaniem decyzji o przejęciu,

– wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa poprzedziły dwa postępowania: pierwsze – wydanie opinii, iż gospodarstwo kwalifikuje się do zaliczenia jako wykazujące niski poziom produkcji, drugie – ustalające, czy rolnik odpowiada warunkom dopuszczającym przejęcie gospodarstwa w zamian za rentę,

ten drugi warunek został spełniony, bowiem współwłaściciele gospodarstwa [...] stycznia 1980 r. mieli wymagany przepisami wiek.

Co do pierwszego warunku, organ nadzoru dysponował materiałem archiwalnym, sporządzonym w postępowaniu o przejęciu gospodarstwa, jak i z późniejszych postępowań ze skarg współwłaścicieli, który pozwalał na ocenę, iż były przesłanki przejęcia gospodarstwa na podstawie art. 9 ust. 2 cytowanej już ustawy z 29 maja 1974 r. Protokół z lustracji z 5 listopada 1979 r. potwierdza, że w ciągu ostatnich trzech lat przed wydaniem decyzji o przejęciu grunty orne w ogóle nie były wykorzystywane rolniczo, brak był plonów zbóż i ziemniaków, a jedyny inwentarz to 2 sztuki trzody chlewnej, w gospodarstwie nie stosowano nawozów mineralnych i wapnowania, nie były odnawiane nasiona zbóż i sadzeniaków, a stan z protokołu potwierdzają inne dokumenty – zaświadczenia Banku Spółdzielczego w W., pismo w sprawie użytkowania gruntów przez Rolniczą Spółdzielnię, umowa o skos łąki.

W takim stanie nie można zarzucić Ministrowi błędu w ocenie, że nie zaistniały przesłanki nieważności, a także należało uznać, iż organ nie naruszył art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zastosował się bowiem do wiążącej go oceny prawnej.

Reprezentowany przez adwokata, S. L. wniósł skargę kasacyjną od wskazanego na wstępie wyroku, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie, po uchyleniu – rozpoznanie sprawy i zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

– art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a poprzez bezpodstawne uznanie, że materiał dowodowy zebrany w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności:

– decyzji Naczelnika Gminy Wisznice z [...] stycznia 1980 r. nr [...] i utrzymującej ją w mocy

– decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2012 r. nr [...] oraz

– decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2011 r. nr [...] jest pełny, został prawidłowo zebrany i prawidłowo oceniony a zatem był wystarczający do ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, pomimo iż zebrane w sprawie dowody prowadzą do odmiennego wniosku,

– art. 134 § 1 p.p.s.a przez błędne przyjęcie, że organ administracji nie naruszył prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, podczas gdy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w postępowaniu zakończonym decyzją z [...] października 2012 nr [...] naruszył w sposób rażący i mający wpływ na rozstrzygnięcie (odjęcia spadkobiercom rodzinnego gospodarstwa rolnego), przepisy prawa art 156 § 1 pkt 2, art. 7, 77, 80 k.p.a.

Dokonanie ustaleń faktycznych bez obiektywnej analizy i oceny całego zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności ustalając, że decyzja Naczelnika Gminy Wisznice z [...] stycznia 1980 r. nr [...] i utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2011 r. nr [...] nie zostały wydane bez wskazania podstawy prawnej, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, bez przytoczenia stanu faktycznego.

Ocena zebranych w sprawie dowodów prowadzi do wniosku, że decyzja Naczelnika Gminy Wisznice z [...] grudnia 1979 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bez zastosowania przepisów art. 97, art. 99 § 1 i 2 wówczas obowiązującego k.p.a., bez zastosowania art. 131 i 132 k.p.a. o wznowieniu postępowania i uchyleniu decyzji.

Organ pierszej instancji nie wydał decyzji w tej sprawie, nie przeprowadził żadnego postępowania. Z rażącą obrazą prawa nie doręczono stronom – współwłaścicielom nieruchomości, decyzji o uchyleniu decyzji i wznowieniu postępowania, z [...] grudnia 1979 r.

Pomimo to Naczelnik wydał kolejną decyzję z [...] stycznia 1980 r. nr GU 8220/4/79 w której dokonał trzech czynności w jednej decyzji bez prawidłowego oznaczenia stron (nazwisk), bez uzasadnienia faktycznego i prawnego na co wskazywał wówczas art. 99 § 1 i 2 k.p.a. oraz nie doręczył tej decyzji i wyżej wymienionej zgodnie z art. 36, art. 37 § 1 i 3, art. 39, 43 i 44 k.p.a. wówczas obowiązującego – współwłaścicielom a także decyzji z 5 styczynia 1980 r. do ZUS w celu przeliczenia przyznanych rent na podstawie poprzedniej decyzji. Świadczy to o rażącym naruszeniu prawa art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.,

– art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nierozważenie, w sposób jasny i pełny podnoszonych w skardze kwestii, opierając wyrok na lakonicznych i nieobiektywnych, niezgodnych ze stanem faktycznym w dniu wydania decyzji Naczelnika Gminy, ustaleniach dokonanych w postępowaniu administracyjnym, przez co Sąd zaaprobował błędne i nielogiczne – przyjęte bez wymaganych przez kodeks postępowania administracyjnego – ustalenia organu administracyjnego,

2) naruszenie prawa materialnego, w szczególności:

– art. 9 ust. 2, art. 13 ust. 1 pkt 3 i 6 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118), § 4 ust. 1 pkt 2 i 4 oraz

– ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 125) oraz

– § 1 ust. 1 pkt 1 i 2, § 2 ust. 2, § 3 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz.U. Nr 11, poz. 58) poprzez bezzasadne przyjęcie, że decyzja Naczelnika Gminy Wisznice z [...] stycznia 1980 r. nr [...] nie naruszała rażąco tych przepisów.

Naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez przyjęcie, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2012 r. odmawiająca stwierdzenia nieważności powołanej decyzji Naczelnika Gminy Wisznice nie została podjęta z rażącym naruszeniem prawa.

Dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną w aktach sprawy dokumentacją i innymi oczywistymi znanymi temu organowi faktami oraz stanem faktycznym.

(Naczelnik w decyzji z [...] stycznia 1980 r. powołał się na art. 77 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym..., Dz.U. Nr 32, poz. 140, która wówczas już nie obowiązywała).

W obszernym uzasadnieniu wskazano na nieprawidłowości przy wydaniu decyzji o wznowieniu postępowania, brak uzasadnienia przyczyn wznowienia, nadto wskazywano na nierzetelność protokołu z lustracji, głównego dowodu w sprawie.

Do skargi kasacyjnej załączono zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, szczegółowo ustosunkowując się w uzasadnieniu do zarzutów skargi.

Przy pismie procesowym z [...] stycznia 2014 r. skarżący dołączył postanowienie Prokuratora Rejonowego w Parczewie z 31 grudnia 2013 r. o umorzeniu dochodzenia wobec przedawnienia karalności czynu, a także protokoły przesłuchania świadków – uczestników lustracji z 5 listopada 1979 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

W sprawie ze skargi kasacyjnej S. L. należy wyróżnić dwa jej aspekty: formalny – przez który należy rozumieć zachowanie zasad postępowania dot. wznowienia postępowania wg przepisów k.p.a. obowiązujących w dacie wydawania decyzji ocenianej w trybie nadzoru – stwierdzenia nieważności i merytoryczny – materialny, zgodności decyzji z przepisami prawa materialnego – art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118), dalej "ustawa" i rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz.U. Nr 11, poz. 58), dalej "rozporzadzenie", w tym świetle wiążącej, z mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej "p.p.s.a.", oceny prawnej, wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 października 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1036/10.

Jeśli idzie o pierwszą kwestię – formalną – skarżacy zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i w skardze do Wojewódzkiego Sądu na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2012 r. stawiał zarzuty dotyczące nieprawidłowości wznowienia postępowania administracyjnego, w którym została wydana decyzja Naczelnika Gminy w W. z [...] stycznia 1980 r., oceniona przez Ministra – w trybie nadzoru – stwierdzenia nieważności decyzji. Podkreślił, że jedną decyzją wznowiono postępowanie, zakończone decyzją Naczelnika Gminy w W. z [...] grudnia 1979 r., uchylono tę decyzję i orzeczono co do istoty sprawy. Nadto z decyzji z [...] stycznia 1980 r. nie wynika jaka była przyczyna wznowienia postępowania. Wprawdzie powołano się na art. 127 § 1 pkt 5 k.p.a., w brzmieniu wówczas obowiązującym, jednak z uzasadnienia decyzji nie wynika, jakie to nowe okoliczności, nieznane organowi w dniu orzekania wyszyły na jaw, że aż konieczne było wznowienie postępowania. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że chodziło o to, że została wydana decyzja przez Wojewódzką Komisję do Spraw Uwłaszczenia, dotycząca aktów własności ziemi wydanych na rzecz M., W. i F. O., które to akty Naczelnik otrzymał 4 dni po wydaniu decyzji z [...] grudnia 1979 r., jednak jest to tylko domiemanie Ministra, bowiem z decyzji wznowieniowej zupełnie nie wynika jaki powód legł u przyczyn wznowienia postępowania, gdyż w tej sprawie nie wypowiada się ona w ogóle.

Wojewódzkie sądy administracyjne, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., nie są związane zarzutami skargi, zatem są obowiązane rozpoznać sprawę bez względu na to jakie zarzuty w skardze postawiono, nawet pod takim kątem jakiego skarga nie zawiera, zatem tym bardziej są obowiązane do rozpatrzenia sprawy w takim aspekcie, jaki zarzuty skargi zakreślają.

Do tej kwestii – wadliwości czy też nie, zgodności z obowiązujacymi wówczas przepisami k.p.a. w zakresie wznowienia postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zaskarżonym wyroku zupełnie się nie odniósł, mimo że powinien był to uczynić z mocy art. 134 § 1 k.p.a., a przede wszystkim dlatego, że zarzuty w tej kwestii zawierała skarga na decyzję Ministra Rolnictwa z [...] października 2012 r. Odpowiedź na zarzuty skargi wymagała analizy przepisów dotyczących wznowienia postępowania, przede wszystkim w kwestii czy dopuszczalne było wydanie tylko jednej decyzji, co zarzuca skarga, a także odniesienie się do przyczyny wznowienia, o ile taka istniała.

Ocena w sprawie naruszenia czy też nie, a jeśli naruszenia, to jakiego charakteru – rażące czy też nie, jest w sprawie konieczna, gdyż stanowić będzie odpowiedź na zarzuty skargi, a nadto gdyby się okazało, iż przepisy k.p.a. – wówczas obowiązujące – zostały naruszone rażąco byłby to wystarczający powód do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy, wydanej we wznowionym postępowaniu.

Pozostaje też kwestia postanowienia z [...] czerwca 1980 r. o sprostowaniu oczywistej omyłki decyzji z [...] stycznia 1980 r., rzutująca na ocenę przestrzegania zasad k.p.a. przez Naczelnika Gminy, co również powinno być wzięte pod uwagę.

Natomiast co do drugiej kwestii – zgodności decyzji Naczelnika Gminy z [...] stycznia 1980 r. z przepisami materialnymi – ustawy i rozporządzenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku zaznaczył, iż sprawa musi być oceniona pod kątem zachowania zasady, wynikającej z art. 153 p.p.s.a., podporządkowania się ocenie zawartej w wyroku z 11 października 2010 r.

W wyroku tym Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, uchylając decyzję Ministra odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika z [...] stycznia 1980 r., że organ nadzoru nie wyjaśnił czy zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa z powodu niskiego poziomu produkcji, w trybie art. 9 ust. 2 ustawy. Sąd wskazał, iż z uwagi na to, że przepis ten nie definiuje pojęcia niskiego poziomu produkcji, którym się posługuje, należy odpowiednio zastosować przepisy rozporządzenia i ocenić czy są dowody dokumentujące ocenę gospodarstwa.

W ponownym postępowaniu Minister, jak też i Wojewódzki Sąd wskazały na protokół z lustracji gospodarstwa z 5 listopada 1979 r. Protokół ten został uznany w istocie jako zasadniczy dowód, przesądzający o tym, że gospodarstwo charakteryzuje się niskim poziomem produkcji. Protokół ten znany był Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu wydającemu wyrok z 11 października 2010 r., co wynika z uzasadnienia tego wyroku, a jednak uznał, że dowody nie są przekonujące, nie są wystarczające do uznania, iż spełnione zostały przesłanki art. 9 ust. 2 ustawy.

Zarówno Wojewódzki Sąd w wyroku z 11 października 2010 r., jak i Wojewódzki Sąd w wyroku zaskarżonym niniejszą skargą kasacyjną, wyjaśniły, że rozporządzenie nakazuje dokonanie lustracji gospodarstwa pod kątem przesłanek zawartych w jego § 1, definiującym niski poziom produkcji.

Lustracja, która miałaby oceniać poziom produkcji gospodarstwa, może składać się z dwóch części – jednej "zza biurka", która ustalałaby stosowanie nawozów, odnawianie nasion zbóż i sadzeniaków, konserwację urządzeń melioracyjnych, gdyż w tej mierze możnaby ewentualnie uzyskać informacje od odpowiednich jednostek, zaś druga to lustracja, ale w rozumieniu dowodu z k.p.a. – oględzin gospodarstwa. Oględziny powinny być dokonane zgodnie z zasadami k.p.a., regulującymi kwestie przeprowadzania dowodów – zawiadomienie stron, dokonanie ogledzin przez zespół zgodny z przepisami rozporządzenia. W sprawie oceny poziomu produkcji gospodarstwa M., W. i F. O. zawiadomienie stron o lustracji jest z daty 5 listopada 1979 r., a protokół z lustracji także z tej daty. Protokół ten od samego początku, przez współwłaścicieli a także przez skarżącego był konsekwentnie kwestionowany – przez współwłaścicieli w tym znaczeniu, że nie godzili się z oceną co do niskiego poziomu produkcji, zaś skarżącego przez podważanie ustaleń tego protokołu.

W aktach sprawy znajdują się oświadczenia osób, które wchodziły w skład komisji oceniającej poziom produkcji gospodarstwa, zaś do skargi kasacyjnej zostały dołączone zeznania tych osób, złożóne w dochodzeniu prokuratorskim. Wynika z nich, że zasadne są wątpliwości skarżącego co do jakości tego protokołu, jako dowodu przesądzającego o niskim poziomie produkcji w gospodarstwie, stanowiącym współwłasność rodziny O..

Gospodarstwo rodziny O. położone było w trzech wsiach, protokół zatem z jego lustracji, który w istocie jest koronnym dowodem co do poziomu produkcji gospodarstwa, sporządzonym przez specjalistów – jak nakazuje rozporządzenie – powinien zawierać dane o areale w poszczególnych wsiach, rodzajach użytków, następnie ich zagospodarowanie. Protokół z lustracji gospodarstwa żadnych takich informacji nie zawiera.

W sprawie nia ma wątpliwości, że część areału była użytkowana przez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną, część wydzierżawiono na skos trawy, w tej mierze także żadnego odzwierciedlenia tych faktów nie ma w protokołe, choć powinno się to w nim znaleźć, z zaznaczeniem jaki rodzaj produkcji jest prowadzony. Takie braki protokołu mogą budzić wątpliwości co do jego wartości dowodowej. Jak wskazano wyżej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 11 października 2010 r. – wiążącym oceną prawną w sprawie – uznał, że nie ma dostatecznych dowodów na niski poziom produkcji, a protokół ten znał.

Rozporządzenie mówi w § 1 o niskim poziomie produkcji wskutek zaniedbania. Element zaniedbania jest ważny, gdyż ono ma powodować niski poziom produkcji. Z akt sprawy wynika, że współwłaściciele gospodarstwa zdawali sobie sprawę z tego, że nie są w stanie własnymi siłami gospodarować – domagali się pomocy Kółka Rolniczego przez wypożyczanie maszyn – w rezultacie gospodarstwo wydzierżawili. Tak twierdził Franciszek O. w postępowaniu po wydaniu decyzji przejmującej, tak twierdzili skarżący, przedstawiając oświadczenie dzierżawców. Trudno w takim razie mówić o aspekcie zaniedbania i w wyniku tego niskiego poziomu produkcji w rozumieniu § 1 rozporządzenia. Jeżeli bowiem gospodarstwo było wydzierżawione ........ – Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej – łąki na skos trawy – to trudno jest zarzucić współwłaścicielom niski poziom produkcji. Skoro nie uprawiali gospodarstwa nie można się spodziewać, że będą spełniali warunki, o których mowa w § 1 rozporządzenia.

Sprawa użytkowania gospodarstwa rodziny O. o tyle zdaje się wymykać z przesłanek rozporządzenia, że nie oni prowadzili uprawy. Nadto można odnieść wrażenie, że przejęcie gospodarstwa z urzędu, na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy, mogło nastąpić z tego powodu, że postępowanie w trybie art. 9 ust. 1 zostało umorzone jako bezprzedmiotowe (decyzja z 5 kwietnia 1976 r.), jednak z oceną co do niskiego poziomu produkcji współwłaściciele nie mogli się pogodzić.

Pod tymi aspektami sprawy Wojewódzki Sąd jej nie rozpoznał, pozostały zatem wątpliwości, które nie pozwalają na powiedzenie skarżącemu kasacyjnie, że nie ma on racji, bowiem decyzja Naczelnika Gminy z [...] stycznia 1980 r. jest zgodna z przepisami, zatem odmowa stwierdzenia jej nieważności jest prawidłowa.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 k.p.a.