Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 7/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Sędzia WSA del. do NSA Maria Werpachowska, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 1251/07 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 października 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1251/07 oddalił skargę M. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2004 r., w której odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia [...] czerwca 1958 r., utrzymującego w mocy orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] kwietnia 1958 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 9 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17, poz. 71, zwanej dalej "ustawą z 1958 r.") nieruchomości pod nazwą "Z.", stanowiącej współwłasność spadkobierców K. J. - A. i W. J.

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że ustawa z 1958 r. sankcjonowała przejęcie na własność Państwa, bez względu na obszar, nieruchomości rolnych i leśnych objętych do dnia 5 kwietnia 1958 r. we władanie Państwa, jeżeli znajdowały się one nadal w jego władaniu lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym, a sytuacja taka miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Minister stwierdził, że dnia 5 kwietnia 1958 r. przedmiotowa nieruchomość pozostawała we władaniu Państwa. Przejęto ją na rzecz Państwa w dniu [...] lutego 1958 r. na podstawie protokołu spisanego w Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Z. przez Komisję działającą na podstawie decyzji Ministerstwa Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1957 r. oraz na podstawie zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia [...] grudnia 1957 r.

Z tego względu Minister uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż przejęcie zakwestionowanej nieruchomości na mocy ustawy z 1958 r. nastąpiło z naruszeniem prawa lub wbrew obowiązującemu prawu. Minister powołał się przy tym na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lutego 1991 r., sygn. akt W 5/90 zaznaczając, że przejęcie to zachodziło bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Przejęciu temu nie stały także na przeszkodzie działania właścicieli podejmowane do dnia 5 kwietnia 1958 r. zmierzające do odzyskania nieruchomości.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Żądanie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] czerwca 1958 r. skarżąca oparła na art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a., czyli zarzuciła, że orzeczenie to zawiera wadę powodującą jego nieważność z mocy prawa (por. wniosek W. J. z dnia [...] lipca 2001 r. sporządzony przez pełnomocnika) oraz wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa.

Sąd nie dopatrzył się, aby Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznający i rozstrzygający sprawę w trybie administracyjnym zwyczajnym, wydał decyzję dotkniętą którąkolwiek z wad nieważności unormowanych w art. 156 § 1 K.p.a., w tym z rażącym naruszeniem prawa. Sąd podniósł, że zawarte w art. 9 (16) ustawy z 1958 r. unormowanie wyróżnia dwie przesłanki decydujące o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych tj. objęcie nieruchomości "we władanie" Państwa do dnia 5 kwietnia 1958 r. oraz pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Przy czym nie mają znaczenia okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo, jak wywiódł Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 20 lutego 1991 r., W 5/90 (Dz.U. z 1991 r., Nr 20, poz. 88). Ustalił wówczas wykładnię art. 9(16) powołanej ustawy. Wskazał, że przejęcie to dotyczy także tych nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości. Wykładnia ta utraciła moc powszechnie obowiązującą z wejściem w życie Konstytucji RP z 1997 r., jednakże Sąd podzielił stanowisko w niej zawarte. Jak zauważył Trybunał we wskazanej uchwale, możliwe było wydanie decyzji o przejęciu nieruchomości określonej w art. 9 ust. 1 (16 ust. 1) ustawy z 1958 r. już w dniu wejścia w życie tej ustawy, nawet jeżeli dopiero w tym dniu nieruchomość objęta została we władanie Państwa. Ponadto nawet prawomocny wyrok nakazujący zwrot nieruchomości właścicielowi pozbawiony zostawał skutków prawnych.

Sąd pierwszej instancji dokonując analizy zapadłych rozstrzygnięć na tle ustawy z 1958 r. podniósł, że zamiarem ówczesnego ustawodawcy było jednolite uregulowanie stanu prawnego m.in. nieruchomości ziemskich przeznaczonych na cele reformy rolnej i przejęcie ich na własność Państwa bez względu na ich obszar. Wyraz temu dał ustawodawca w art. 9 (następnie 16) ustawy z 1958 r., nakazując jednakże spełnienie przesłanek wynikających z ust. 1 tego artykułu. Wyjątkowy rygoryzm ustawy przejawiający się w przejęciu nieruchomości bez jakiegokolwiek odszkodowania oraz zapis ust. 4 powołanego art., przesądzający o tym, iż nawet tytuły egzekucyjne zasądzające przywrócenie posiadania lub wydanie owych nieruchomości tracą moc, wskazywał wyraźnie, że wolą ówczesnego ustawodawcy było ostateczne utrwalenie wprowadzonych stosunków własnościowych. W świetle uregulowań tej ustawy, w przeciwieństwie do okresu poprzedzającego jej obowiązywanie, pozbawiona była jakiegokolwiek znaczenia okoliczność, czy nieruchomość ziemska przeznaczona na cele reformy rolnej spełniała normy obszarowe wynikające z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Sąd wskazał, że cechą rażącego naruszenia prawa jest pozostawanie treści decyzji w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyrok NSA z 26.09.2000 r., IV SA 2998/99, LEX nr 51249). A więc treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu poprzez proste ich zestawienie ze sobą (wyrok NSA z 11.08.2000 r., III SA 1935/99, LEX nr 47008). Przesłanka ta mogłaby zachodzić zatem, gdyby skarżąca wykazała, że przedmiotowa nieruchomość stanowiąca uprzednio własność K. J. w dniu wejścia w życie ustawy z 1958 r., a więc w dniu 5 kwietnia 1958 r. była we władaniu następców prawnych byłego właściciela. Zdaniem Sądu z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy okoliczność ta jednak w sposób oczywisty nie wynika.

Fakt, że decyzją z dnia [...] czerwca 1957 r. orzeczono, że przedmiotowa nieruchomość nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nie ma znaczenia w świetle unormowań ustawy z 1958 r.

Bezsporne w sprawie jest, że decyzja Ministra Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1957 r. uchyliła protokół zwrotu przedmiotowej nieruchomości spadkobiercom byłego właściciela uznając, że nie dokonano ustalenia, rodzaju, wielkości wartości nakładów dokonanych na te nieruchomości przez dotychczasowych użytkowników. Wkrótce też sporządzony został protokół przejęcia go na rzecz Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 1958 r. Podpisany wprawdzie jednostronnie przez Powiatowy Zarząd Rolnictwa w Poddębicach stanowiący Komisję działającą na podstawie zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia [...] grudnia 1957 r. niemniej do skuteczności stanowienia aktów administracyjnych w owych czasach nie sposób stosować dzisiejszych standardów praworządności. Skarżąca wobec wskazanych faktów nie wykazała zatem w sposób oczywisty, że spadkobiercy byłego właściciela majątku nie zostali pozbawieni posiadania tych nieruchomości w dacie wejścia w życie ustawy z 1958 r. W dniu [...] czerwca 2004 r. w dopuszczonym dowodzie z jej zeznań oświadczyła, że ponad [...] ha sprzedano z tego majątku po decyzji o jego zwrocie. Ponadto zeznała, że w dniu [...] kwietnia 1958 r. zabudowania należące do majątku stały puste i nikt w nich z rodziny J. nie mieszkał, ale członkowie rodziny przyjeżdżali tam. Jednocześnie oświadczyła, że według jej pamięci i wiedzy Spółdzielnia "[...]" w dniu 5 kwietnia 1958 r. również nie zajmowała zabudowań należących do majątku, a pobudowała tam budynek. W ocenie Sądu zeznania te w sposób jednoznaczny nie przesądzają o tym, że w dniu 5 kwietnia 1958 r. majątek ten pozostawał we władaniu rodziny J.

Sąd wskazał, że zawiadomienie o rozprawie wyznaczonej na dzień 5 października 2007 r. pełnomocnik skarżącej otrzymała w dniu 4 września 2007 r. Dnia 3 października 2007 r. przekazała pismo procesowe swej mocodawczyni zawierające prośbę o przesunięcie terminu rozpoznania sprawy, w którym chciałaby osobiście uczestniczyć. Jako przeszkodę w udziale w rozprawie podała ciężką chorobę wuja zamieszkałego zagranicą, nad którym zmuszona jest sprawować opiekę. Stan ten miał ulec zmianie około marca 2008 r. Do wniosku tego dołączyła się pełnomocnik skarżącej, nie przedstawiając jednocześnie powodów, dla których na wyznaczonej rozprawie nie mogłaby się stawić. Pełnomocnik skarżącej była nieobecna na wyznaczonej rozprawie. Sąd rozpoznał sprawę mając na względzie fakt, że skarżąca ustanowiła pełnomocnika, udzielonego pełnomocnictwa nie odwołała, a jej pełnomocnik nie przedstawił powodów, dla których nie mógłby wziąć udziału w wyznaczonej rozprawie. Ponadto Sąd uwzględnił, że skarżąca złożyła wyjaśnienia przed Ministrem, gdy dopuszczono dowód z jej zeznań. Stąd w ocenie Sądu nie zaistniała żadna z przesłanek odroczenia rozprawy przewidzianych w art. 109 i 110 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.).

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła M. W., zaskarżając go w całości. W ramach pierwszej z podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że spisanie w siedzibie Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Z. w dniu [...] lutego 1958 r. "protokołu w sprawie przejęcia majątku Zadzim we władanie Państwa" bez towarzyszącego mu protokolarnego wprowadzenia Państwa w posiadanie tego majątku tożsame jest z "objęciem we władanie Państwa".

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. polegające na niezasadnym oddaleniu skargi spowodowanym niedostrzeżeniem przez Sąd mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przez organ administracyjny art. 7, 8, 77 § 1, 80, 107 § 3 oraz 156 § 1 pkt 2 K.p.a., polegających na wadliwej, nieobiektywnej i niepełnej ocenie materiału dowodowego, oparciu rozstrzygnięcia wyłącznie na budzącym wątpliwości protokole z dnia [...] lutego 1958 r. z jednoczesnym pominięciem okoliczności wskazujących na pozostawanie majątku "Z." we władaniu poprzedników prawnych skarżącej w dniu wejścia w życie ustawy z 1958 r. oraz niewskazaniu przyczyn odmowy wiarygodności dowodom świadczącym o takim stanie rzeczy, przyjęciu, że skarżąca nie udowodniła że majątek "Z." w dniu wejścia w życie ustawy był we władaniu jej poprzedników prawnych, a także na błędnym przyjęciu, iż wydanie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] kwietnia 1958 r. oraz utrzymującego je w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia [...] czerwca 1958 r. nie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, przy czym uchybienia powyższe miały istotny wpływ na wynik sprawy,

b) art. 109 P.p.s.a. polegające na rozpoznaniu sprawy w dniu [...] października 2007 r. pomimo wniosku skarżącej o przesunięcie terminu rozprawy spowodowane obiektywną niemożliwością uczestniczenia w niej oraz chęcią osobistego uczestniczenia, co w konsekwencji pozbawiło skarżącą możliwości obrony jej praw.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała, że przed jednostronnym spisaniem protokołu z dnia [...] lutego 1958 r. "w sprawie przejęcia majątku Z. we władanie Państwa" majątek ten niewątpliwie pozostawał we władaniu jej poprzedników prawnych. Wprawdzie w dniu [...] grudnia 1957 r. Ministerstwo Rolnictwa pisemnie "wstrzymało wykonanie" decyzji z dnia [...] czerwca 1957 r., nr [...] oraz "uchyliło protokół przekazania z dnia [...].VII.1957 r.", jednakże jest oczywiste i nie powinno budzić wątpliwości, że pismo to nie mogło odwrócić skutku "rzeczowego" (faktycznego) w postaci objęcia we władanie majątku "Z." przez poprzedników prawnych skarżącej.

Zatem "przejęcie" majątku "Z." dokonane na mocy protokołu z dnia [...] lutego 1958 r. było fikcyjne w tym znaczeniu, że nie pociągnęło za sobą faktycznego (realnego) "objęcia we władanie Państwa" tego majątku. W niniejszej sprawie brak jest dowodów świadczących o objęciu przez państwo i faktyczne władanie majątkiem "Z." po dniu [...] lipca 1957 r. Natomiast wykładnia art. 9 ust. 1 ustawy wiążąca skutek "objęcia w posiadanie" wyłącznie z dokonanym "na piśmie" przejęciem jest całkowicie błędna. Ponadto Sąd nie dostrzegł mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przez organ administracyjny art. 7, 8, 77 § 1, 80, 107 § 3 oraz 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Organ administracyjny naruszył wskazane wyżej przepisy poprzez niepodjęcie kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej (art. 7 K.p.a.), co polegało na oparciu całości rozstrzygnięcia wyłącznie na budzącym wątpliwości protokole z dnia [...] lutego 1958 r. z jednoczesnym pominięciem okoliczności wskazujących na pozostawanie majątku "Z." we władaniu poprzedników prawnych skarżącej w dniu wejścia w życie ustawy z 1958 r.

Ponadto Sąd naruszył art. 109 P.p.s.a., rozpoznając sprawę w dniu [...] października 2007 r. pomimo uzasadnionego wniosku skarżącej o przesunięcie terminu rozprawy oraz wyrażoną przez nią chęcią osobistego uczestniczenia w rozpoznaniu skargi. W ocenie skarżącej nieuwzględnienie uzasadnionego wniosku o przesunięcie terminu rozprawy pozbawiło ją możności obrony praw.

W konkluzji skargi kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.

W skardze kasacyjnej skarżąca powołała się na obydwie podstawy kasacyjne wymienione w art. 174 P.p.s.a. Przy tak skonstruowanych podstawach skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutów o charakterze procesowym, bowiem ocena wykładni prawa materialnego dokonana przez sąd administracyjny w toku kontroli zaskarżonej decyzji z prawem możliwa jest tylko na gruncie niewątpliwego stanu faktycznego sprawy.

Wskazany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 109 P.p.s.a. polegający na rozpoznaniu sprawy w dniu [...] października 2007 r. pomimo wniosku skarżącej o przesunięcie rozprawy może wskazywać na przesłankę nieważności postępowania, zamieszczoną w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Z tego też względu zarzut ten należy rozpoznać w pierwszej kolejności. W myśl tego przepisu, sąd odracza rozprawę, jeśli stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona bądź jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy pod ich nieobecność. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiona przez skarżącą okoliczność sprawowania opieki nad chorym [...]-letnim wujem za granicą w żadnym wypadku nie wykazywała cech "nadzwyczajnego wydarzenia" w rozumieniu powołanego przepisu prawa, jak też nie mogła być uznana za "przeszkodę, której nie można przezwyciężyć". Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji pełnomocnik skarżącej była nieobecna na rozprawie. Jednak w myśl art. 107 P.p.s.a. nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Skoro skarżąca ustanowiła pełnomocnika, udzielonego pełnomocnictwa nie odwołała, a pełnomocnik nie przedstawiła żadnych powodów, dla których nie mogła wziąć udziału w wyznaczonej rozprawie, brak było podstaw do odroczenia rozprawy i z tą oceną Sądu pierwszej instancji należy się zgodzić. Podkreślić bowiem trzeba, że obecność na rozprawie nie jest obowiązkowa, zależy od woli i możliwości stron, jednak podstawy do odroczenia rozprawy nie mogą wykraczać poza okoliczności określone w art. 109 P.p.s.a. Odroczenie rozprawy w świetle tego przepisu jest sytuacją wyjątkową i nadzwyczajną, i ocena tego, czy zachodzą uzasadnione podstawy do odroczenia rozprawy, należy każdorazowo do sądu.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. polegające na niezasadnym oddaleniu skargi spowodowanym niedostrzeżeniem przez Sąd mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przez organ administracyjny art. 7, 8, 77 § 1, 80, 107 § 3 oraz 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Postawiony Sądowi pierwszej instancji zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 P.p.s.a. należy uznać za nieuzasadniony. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast art. 134 § 1 P.p.s.a. stanowi, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołanej podstawy prawnej. Przepis ten ustanawia zasadę niezwiązania Sądu pierwszej instancji granicami skargi, co oznacza, że granice rozpoznania Sądu nie pokrywają się z granicami zaskarżenia i są od nich szersze. Granice te są jednak określone granicami sprawy administracyjnej będącej przedmiotem rozpoznania. W sprawie zarzut naruszenia tego przepisu należy uznać za bezzasadny, bowiem Sąd pierwszej instancji procedował w granicach, które były niezbędne dla oceny legalności decyzji wydanej w pierwszej i drugiej instancji.

Przede wszystkim wskazać należy, że kontrolowane przez Sąd pierwszej instancji decyzje wydane zostały w ramach postępowania nadzwyczajnego stwierdzenia nieważności decyzji. Stwierdzenie nieważności jest instytucją stwarzającą prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami materialnoprawnymi, a zatem wadami określonymi w art. 156 § 1 K.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, że weryfikowana decyzja dotknięta jest ciężką wadliwością od chwili jej wydania. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą winno być ustalenie, czy dana decyzja dotknięta została jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a., a nie ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty jak w postępowaniu odwoławczym. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. naruszenie prawa tylko wtedy powoduje nieważność decyzji, gdy ma rażący charakter. Natomiast takie naruszenie zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Przepis ten ma służyć wyeliminowaniu z obrotu prawnego wadliwych rozstrzygnięć nie tylko z powodu, że naruszają one w sposób oczywisty regulacje w przepisie powołanym jako podstawa prawna tych rozstrzygnięć, lecz dlatego, że nie dają się pogodzić z systemem obowiązujących norm. Z takim przypadkiem nie mamy jednak do czynienia w tej sprawie co zasadnie podniósł w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji oddalając skargę na decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Skarbu Państwa spornej nieruchomości. Tym samym przedstawione przez Sąd Wojewódzki przesłanki oddalenia skargi nie pozwalały na zastosowanie w tej sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., gdyż nie ujawniono takich naruszeń, które mogły mieć wpływ na wynik przedmiotowej sprawy.

Niezależnie od powyższego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w ustalonym stanie faktycznym sprawy, brak było podstaw do stwierdzenia nieważności, orzeczenia z dnia [...] czerwca 1958 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi, którym utrzymano w mocy orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] kwietnia 1958 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości pod nazwą Z. stanowiącej współwłasność spadkobierców K.J. - A. i W. J. Podstawę prawną obu wskazanych wyżej decyzji stanowił art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, w myśl którego nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przejmuje się na własność Państwa, bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne. W orzecznictwie przyjęto, że o charakterze art. 9 ust. 1 powołanej ustawy świadczy cel wynikający z określenia przedmiotu ustawy "uporządkowania niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego". Potrzeba uregulowania deklarowanego wyżej celu zachodziła natomiast wówczas, gdy władanie przez Państwo nieruchomością nie było oparte na tytule prawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie szczegółowo zajął się kwestią, czy przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu Państwa na dzień wejścia w życie ustawy z 1958 r. Przeprowadzoną analizę dowodów należy ocenić jako prawidłową. W aktach sprawy znajduje się bowiem dokument świadczący o tym, że w dniu 5 kwietnia 1958 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. objęte orzeczeniem grunty nie znajdowały się w posiadaniu właścicieli, lecz były we władaniu Państwa. Nieruchomość przejęta została bowiem w dniu [...] lutego 1958 r. na podstawie protokołu spisanego w Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Z. przez Komisję działającą na podstawie decyzji Ministerstwa Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1957 r. oraz na podstawie zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia [...] grudnia 1957 r. Natomiast skarżąca w toku postępowania nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających faktyczne władztwo spadkobierców byłego właściciela: A. i W.J. nad sporną nieruchomością. Dowodu takiego nie stanowi protokół z dnia [...] lipca 1957 r. o przekazaniu nieruchomości spadkobiercom byłego właściciela, bowiem decyzją z dnia [...] grudnia 1957 r. Minister Rolnictwa uchylił w/w protokół uznając, że nie dokonano ustalenia, rodzaju, wielkości wartości nakładów dokonanych na te nieruchomości przez dotychczasowych użytkowników. Ponadto oświadczenie skarżącej, że w dniu 5 kwietnia 1958 r. zabudowania należące do majątku stały puste i nikt w nich z rodziny J. nie mieszkał, ale członkowie rodziny przyjeżdżali tam oraz, że według jej pamięci i wiedzy Spółdzielnia "[...]" w dniu 5 kwietnia 1958 r. również nie zajmowała zabudowań należących do majątku, a pobudowała tam budynek nie stanowi dowodu na to, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła ich władztwo.

Mając na uwadze protokół z dnia [...] lutego 1958 r. o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie wykazała w sposób oczywisty, iż do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego sporna nieruchomość pozostawała we władaniu jej spadkobierców. Skoro zatem decyzje o przejęciu nie zostały dotknięte rażącym naruszeniem prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., Sąd Wojewódzki należycie ocenił przesłanki odmowy stwierdzenia ich nieważności i prawidłowo oddalił skargę M. W.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.