Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1142/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 31 maja 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania skarżącej M. S., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy z dnia [...] 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką K. S.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 22 lutego 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. S., która legitymuje się Orzeczeniem o Stopniu Niepełnosprawności wydanym w dniu 2 czerwca 2014r. znak: [...] przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, z którego wynika, że została zakwalifikowana na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 14 maja 2014 r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.

Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2021 r. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. S.

W motywach rozstrzygnięcia organ przytoczył przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia jest okoliczność, że niepełnosprawność u K. S. nie powstała w terminach określonych w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Wobec powyższego nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 b u.ś.r. oraz art. 32 ust. 1 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 –oraz orzeczenia sądów administracyjnych wydane na jego podstawie. Skarżąca wskazała, że jej matka jest osobą schorowaną i od 2020 r. tylko ona opiekuje się matką, albowiem jej rodzeństwo z różnych względów opieki tej sprawować nie może.

Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W swoich rozważaniach SKO wskazało, że stanowisko prawne organu l instancji, co do treści powołanego przepisu prawa materialnego (art. 17 ust.1b) w kontekście skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie zasługuje na akceptację, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Analiza przepisów Konstytucji oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo. Źródłem tego obowiązku jest moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie organu odwoławczego okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki tj. K. S. powstała w wieku 70 lat, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od powyższego, SKO stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Zgodnie, bowiem z art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej posiada ustalony znaczny stopień niepełnosprawności od 14 maja 2014 r. tj. od 7 lat, natomiast skarżąca jeszcze w okresie od 1 czerwca 2020 r. była uprawniona do zasiłku dla bezrobotnych, które to prawo utraciła począwszy od 3 lutego 2021 r. W ocenie organu odwoławczego nie istnieje związek przyczynowo skutkowy pomiędzy stanem zdrowia w jakim znajduje się matka skarżącej, a deklarowaną przez skarżącą rezygnacją z zatrudnienia. Zdaniem Kolegium wniosek o przyznanie świadczenia wynika z faktu, iż skarżąca z dniem 3 lutego 2021 r. utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych.

Z załączonego zaś do akt sprawy wywiadu środowiskowego wynika, że K. S. jest wdową i wspólnie z nią zamieszkuje skarżąca wraz ze swoim mężem, który jest bezrobotny i pracuje dorywczo. Z przeprowadzonej telefonicznie rozmowy w ramach wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej jest osobą, która cierpi na cukrzycę, pampersowaną , nie poruszającą się samodzielnie a jedynie przy pomocy innych osób lub na wózku inwalidzkim. Wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego. Skarżąca wykonuje w związku ze sprawowaną opieką takie czynności jak: zabezpieczenie żywności, przygotowanie posiłków , dbanie o stan zdrowia i higienę matki. W ocenie organu odwoławczego zakres opieki jaki faktycznie wykonuje skarżąca nie jest tego rodzaju, że uniemożliwia podjęcie skarżącej jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie.

Z zasad doświadczenia życiowego wynika , że czynności takie jak : pomoc w czynnościach związanych z higieną osobistą, zabezpieczanie żywności, przygotowywanie posiłków, utrzymywanie porządku w najbliższym otoczeniu, podawanie leków, posiłków - nie odbiegają od czynności ,które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujący zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju , że należy je wykonywać przez cały dzień a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcia jakiejkolwiek pracy , chociażby w ograniczonym zakresie.

W związku z powyższym w ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką . Tym bardziej, że skarżąca jak wyżej opisano jeszcze do 3.02.2021 r. otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych a zatem była osobą aktywną zawodowo już w okresie w którym jej matka wymagała opieki (znaczny stopień orzeczony od maja 2014r.)

Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że oprócz skarżącej zobowiązane do alimentacji matki K. S. jest również jej rodzeństwo: trzy siostry skarżącej tj. : D. S., A. K., K. Ś. oraz dwaj jej bracia tj. A. S. i P. S. Zdaniem Kolegium po stronie rodzeństwa skarżącej, nie ma przeszkody, która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego - mającej charakter obiektywny, niezależny od ich woli. Z informacji zawartej w wywiadzie środowiskowym wynika , że jako powód, który uniemożliwiałby spełnienie obowiązku alimentacyjnego wobec matki wskazano wykonywanie pracy zawodowej, przy czym troje rodzeństwa skarżącej wskazało, na fakt pracy poza granicami kraju. Okoliczność polegająca na tym, że osoba zobowiązana do opieki zamieszkuje w innej miejscowości i w jej ocenie nie pozwala na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie,, obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu o osobę najbliższą , lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na tę osobę . Stąd też, jeżeli dzieci K. S. z subiektywnych względów nie mogą partycypować w osobistej opiece nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w w/w sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowała M. S., zaś część kosztów związanych z opieką (jako ewentualny ekwiwalent za rezygnację przez nią z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane byłyby w częściach adekwatnych do ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego względem matki. Tym bardziej , że troje rodzeństwa skarżącej pracuje za granicą a zatem przeznaczenie przez każde z nich choćby kwoty o wartości 100 euro miesięcznie dałoby możliwość zapewnienia ich matce należytej opieki we własnym zakresie bez potrzeby obciążania budżetu państwa.

Na powyższą decyzję skarżąca M. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów, , które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nieprzeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, nieustalenie pełnego stanu faktycznego sprawy;

2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, polegający na przyjęciu, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy stanem zdrowia mamy skarżącej i koniecznością sprawowania nad nią opieki a niepodejmowaniem przeze skarżącą zatrudnienia, nawet w ograniczonym wymiarze;

3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, polegający na przyjęciu, że wykonywane przez skarżącą czynności o charakterze opiekuńczym nie wykluczają podjęcia pracy zarobkowej, oraz że są to czynności wykonywane wyłącznie rano i wieczorem;

4. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, polegający na przyjęciu, że rodzeństwo skarżącej ma obiektywną możliwość udzielania pomocy w opiece nad mamą albo finansowania tej opieki;

5. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niesłuszne uznanie, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną mamą K. S. a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, jak również nieprawidłowe przyjęcie, że moje rodzeństwo ma obiektywną możliwość udzielania pomocy w sprawowaniu tej opieki, a w konsekwencji odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

6. art. 17 ust. 6 u.s.r. poprzez jego błędną wykładnię i niesłuszne przyjęcie, że posiadanie statusu osoby bezrobotnej oraz pobieranie zasiłku dla bezrobotnych w okresie przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyklucza możliwość jego uzyskania.

Z tych to powodów skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką K. S., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 maja 2021 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r., na mocy której odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką K. S., która został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, przy czym nie da się ustalić od kiedy datuje się niepełnosprawność, a z kolei jej stopień datuje się od 14.05.2014r. Symbol niepełnosprawności został określony jako: 07-S oraz 10-N. K. S. uznano za osobę ze znacznie ograniczona możliwością do samodzielnej egzystencji.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że osoba wymagająca opieki – K. S. zamieszkuje wspólnie ze skarżącą. Jest w stałym leczeniu specjalistycznym, pampersowana, porusza się przy pomocy wózka inwalidzkiego, jest po udarze mózgu, ma niedowład lewej strony, cukrzyce oraz nadciśnienie. Opieka skarżącej polega na przebywaniu z matką, doglądaniu jej, pomaganiu w najprostszych czynnościach, a także na gotowości udzielania jej pomocy – gdy wystąpi taka konieczność. Skarżąca zabezpiecza żywność dla swojej matki, przygotowuje posiłki, dba o stan zdrowia i higienę. Obecnie K. S. nie jest w stanie samodzielnie chodzić, porusza się przy pomocy innych osób lub wózka inwalidzkiego. W wywiadzie środowiskowym zostało również wskazane, że istnieje możliwość zapewnienia pomocy ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej.

Należy również podkreślić, że K. S. oprócz skarżącej ma jeszcze 5-cioro dzieci, i każdy z nich jest aktywnych zawodowo. A. S. prowadzi działalność gospodarczą w R (ok. 14 km. od miejsca zamieszkania K. S.), D. S. pracuje za granicą w Norwegii, A. K. pracuje zawodowo w szkole w R i również mieszka w R, P. S. zamieszkują w R, a pracuje w Norwegii oraz K. Ś. zamieszkała w U pod nr [...] wyjechała do pracy za granicę.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła z powodu braku realizacji przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z kolei organ II instancji, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, oparł się na przesłance braku związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia.

W ocenie Sądu za prawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium, że w przypadku skarżącej nie bierze się pod uwagę warunku ustalonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trafnie w tym zakresie przyjęto - stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - że art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, iż w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium. Uwzględniając ww. wyrok Trybunału, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie jest więc to świadczenie które przysługuje jedynie za opiekę nad osoba niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że matka skarżącej wymaga opieki, która nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Wszystkie wymienione czynności przez skarżącą można bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia, a więc można je określić jako sporadyczne.

Należy także podkreślić, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia jest, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. W niniejszej sprawie oprócz skarżącej istnieje 5 innych osób obciążonych w tym samym stopniu wobec K. S. obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osoba niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilkoro osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej.

Należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby uprawnione w pierwszej kolejności z osobą jej wymagającą, mogą jednak uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności. Przyjmuje się bowiem, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) - por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19) i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA). Zasada ta może być również stosowana w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych.

W niniejszej sprawie zarówno skarżąca jak i jej 5-cioro rodzeństwa są osobami zobligowanymi do świadczeń alimentacyjnych wobec K. S. w jednakowym stopniu jak również do ewentualnego otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro dopuszczalna jest interpretacja, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać osobie dalej spokrewnionej przed osobą spokrewnioną w stopniu bliższym, to również w niniejszej sytuacji należy przyjąć, że nie jest wykluczone przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób, które są spokrewnione w tym samym stopniu, o ile obiektywne okoliczności wyłączają możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby.

W tym jednak przypadku nie sposób przyjąć, że istnieją jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do 5-ciorga rodzeństwa skarżącej w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwia wynajęcie opiekuna, bądź będą wynagrodzeniem dla skarżącej z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych wobec K. S.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.