Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 625/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2005-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Jędrkowiak, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Górska,, Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch, Protokolant Ilona Panic, po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 lutego 2002 r., Nr [...] w przedmiocie gwarantowanego zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia 14 maja 2001 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 maja 2001r. Nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. wstrzymał M. F. od 25 czerwca 2001r. wypłatę zasiłku okresowego gwarantowanego wraz ze składką na ubezpieczenie emerytalno-rentowe przyznanego decyzją Kierownika MOPS w M. Nr [...] z dnia 11grudnia 2000r.

Decyzję wydano na podstawie art. 31 ust. 4a w związku z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) oraz art. 104 Kpa.

W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z art. 31 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej gwarantowany zasiłek okresowy przysługuje osobie, która utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych z powodu upływu okresu jego pobierania, a dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1, jeżeli w dniu utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz w okresie pobierania zasiłku gwarantowanego samotnie wychowuje co najmniej jedno dziecko do dnia ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia.

Z przeprowadzonego postępowania wynika, że M. F. samotnie wychowuje dziecko. Jest zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy w M. jako osoba poszukująca pracy. Z tego tytułu otrzymuje zasiłek okresowy gwarantowany. Syn M. urodzony w dniu 24 czerwca [...]r. kończy 15 lat. Natomiast zgodnie z art. 4a cytowanej ustawy zasiłek okresowy gwarantowany przysługuje osobie, która w okresie pobierania zasiłku okresowego gwarantowanego samotnie wychowuje co najmniej jedno dziecko nie dłużej niż jednak niż do 15 roku życia.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. F. wskazała, że ustawodawca stanowi, że zasiłek okresowy gwarantowany przysługuje osobie, która w okresie pobierania tegoż samotnie wychowuje co najmniej jedno dziecko do dnia ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia, a od dnia 1 września 2001r. nie dłużej niż do 16 roku życia. Strona wskazała, że 24 czerwca [...] r. syn ukończy 15 rok życia i w tym momencie przestaje jej przysługiwać prawo do zasiłku, jednak od 1 września zasiłek ten na nowo będzie jej przysługiwał. Odwołująca podniosła, iż z uwagi na trudną sytuację bytową zależy jej na ciągłości otrzymywania tego świadczenia.

Decyzją z dnia 1 lutego 2002r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 31 ust.4a, 4b, 4c ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U. Nr 64 póz.414 z 1998r. z późn. zm. ) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano, iż z uwagi na reformę ustroju szkolnego, od dnia 01.09.1999r. obowiązują zmiany przepisów art. 31 ust. 4a i następnych ustawy o pomocy społecznej, stanowiących podstawę do przyznania gwarantowanego zasiłku okresowego.

Stosownie do treści ust. 4a art.31 ustawy osobie, która utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, pobieranego na podstawie przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, z powodu upływu okresu jego pobierania, a dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego, zgodnie z art.4 ust. l przysługuje gwarantowany zasiłek okresowy, jeżeli w dniu utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz w okresie pobierania gwarantowanego zasiłku okresowego samotnie wychowuje co najmniej jedno dziecko do dnia ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia, a od dnia l września [...] r. nie dłużej niż do 16 roku życia z zastrzeżeniem ust.4d. Zasiłek przysługuje, jeżeli osoba uprawniona wystąpiła z wnioskiem o jego wypłatę nie później niż w terminie 30 dni od dnia ustania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, lub 30 dni od dnia otrzymania decyzji urzędu pracy o ustaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż odwołująca z dniem 25 czerwca [...]r. utraciła prawo do gwarantowanego zasiłku okresowego, bowiem syn jej w dniu 24 czerwca [...]r. ukończył 15 lat. A także, że od dnia 1 września [...]r. wypłata zasiłku mogła być jej przywrócona do czasu ukończenia przez syna odwołującej 16 roku życia. Z ustaleń Kolegium w sprawie wynika jednak, że odwołująca po wypłacie ostatniego zasiłku stałego gwarantowanego, zgodnie z pouczeniem organu I instancji rozpoczęła starania o przyznanie jej zasiłku dla bezrobotnych, który pobiera od dnia 27.10.2001r. W tym stanie rzeczy nie ma zatem podstaw prawnych do przywrócenia odwołującej wypłaty gwarantowanego zasiłku stałego. Ponadto ustalono, iż w okresie, gdy odwołująca utraciła prawo do zasiłku stałego, organ I instancji przyznał jej pomoc w formie zasiłków celowych.

Odnosząc się do treści odwołania Kolegium wyjaśniło, iż ani w przepisie art.31 ust.4a ustawy, po zmianach w związku z reformą szkolnictwa, ani w żadnym innym przepisie ustawy o pomocy społecznej nie przewidziano możliwości zastosowania ciągłości w otrzymywaniu zasiłku pomiędzy okresem, gdy dziecko ukończy 15 rok życia, a dniem 1 września [...]r. tzn. dniem, od którego gwarantowany zasiłek okresowy przyznawany jest nie dłużej niż do 16 roku życia dziecka. Nie przewidziano także w tym zakresie żadnych wyjątków, ani odstępstw od zasady w tym przepisie wyrażonej. A zatem wniosek odwołującej o zachowanie ciągłości w wypłacaniu jej zasiłku nie może być uwzględniony i nie może mieć on znaczenia dla rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. F. Skarżąca podniosła, że przyjęta przez organy interpretacja przedmiotowego przepisu jest niezgodna z intencją ustawodawcy i narusza zasadę równości wobec prawa. Bezzasadne i stronnicze jest przywoływanie przez organ odwoławczy starań skarżącej o przyznanie zasiłku dla bezrobotnych, bowiem po poinformowaniu o podjętym rozstrzygnięciu nie mogła ona pozostać bez środków do życia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Ostateczną decyzją z dnia 11 grudnia 2000r. Nr [...] Kierownik MOPS w M. przyznał M. F. świadczenie w formie gwarantowanego zasiłku okresowego w wysokości 80 % zasiłku tj. 320 zł 80 gr oraz składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe na okres od 01.01.2001r. do 30.06.2001r.

Zaskarżoną decyzją utrzymana została w mocy decyzja wstrzymująca od dnia 25 czerwca [...]r. wypłatę zasiłku okresowego gwarantowanego wraz ze składką na ubezpieczenie emerytalno – rentowe przyznanych decyzją z dnia 11 grudnia 2002r. Jako podstawę prawną tej decyzji organ pierwszej instancji powołał art. 31 ust. 4a w związku z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej, natomiast organ drugiej instancji art. 31 ust 4a, 4b i 4c tejże ustawy. .

W dacie wydawania przez organ pierwszej instancji decyzji art. 31 ust. 4a ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej stanowił, że osobie, która utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, z powodu upływu okresu jego pobierania, a dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 4ust. 1 - przysługuje gwarantowany zasiłek okresowy, jeżeli w dniu utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz w okresie pobierania gwarantowanego zasiłku okresowego samotnie wychowuje co najmniej jedno dziecko do dnia ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia, a od 1 września 2001r. nie dłużej niż do 16 roku życia z zastrzeżeniem ust.4d, który przewidywał zawieszenie zasiłku w przypadku podjęcia zatrudnienia lub pozarolniczej działalności.

Do dnia 1 września 1999r. art. 31 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej stanowił natomiast, że osobie, która utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, z powodu upływu okresu jego pobierania, a dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 4ust. 1 - przysługuje gwarantowany zasiłek okresowy, jeżeli w dniu utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz w okresie pobierania gwarantowanego zasiłku okresowego samotnie wychowuje co najmniej jedno dziecko do dnia ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia z zastrzeżeniem ust.4d.

Zmiana art. 31 ust. 4a polegająca na zastąpieniu wyrazów "szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia" wyrazami "szkoły podstawowej i gimnazjum, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia, a od dnia 1 września 2001r. nie dłużej niż do 16 roku życia " została dokonana ustawą z dnia 10 września 1999r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 79, poz. 885), która to weszła w życie w dniu 1 września 1999r.

Przepis art. 31 ust. 4a w brzmieniu po tejże nowelizacji jest niejasny, co powoduje trudności w jego interpretacji.

Problem wykładni przepisu art. 31 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej w związku z dokonaną reformą systemu polskiego szkolnictwa wprowadzającą gimnazja, których ukończenie z reguły następuje w 16 roku życia, był już rozstrzygany przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W wyroku z dnia 19 marca 2002r. sygn. akt I SA 2362/01 (ONSA 2003, nr 2, poz. 73) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że użyte w art. 31 ust. 4a ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998r., Nr 64, poz. 414 ze zm.) pojęcia odnoszące się do rodzaju szkoły i wieku dziecka należy przyjmować w takim znaczeniu, jakie nadają im ustawy reformujące ustrój szkolny oraz z uwzględnieniem czasu i etapów wprowadzania zmian w systemie oświaty ustawą z dnia 25 lipca 1998r. o zmianie ustawy o systemie oświaty (Dz.U. Nr 12, poz. 96 ze z.m.) oraz ustawą z dnia 8 stycznia 1999r. – Przepisy wprowadzające reformę ustroju szkolnego (Dz. U. Nr 12, poz. 96 ze zm.). Sąd ten wskazał, że treść i zakres przepisu art. 31 ust 4a należy ustalać w drodze wykładni systemowej, z uwzględnieniem jednocześnie celu gwarantowanego zasiłku okresowego, którym jest zapewnienie środków materialnych w ustalonym okresie osobom bezrobotnym samotnie wychowującym dzieci, w okresie spełniania obowiązku nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 16 roku życia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela zaprezentowany powyżej pogląd. Ustalając treść i zakres tego przepisu w drodze wykładni systemowej, należy mieć na uwadze, że jego zmiana związana jest z reformą systemu oświaty. Od dnia 1 września 1999r. szkoły podstawowe stały się szkołami sześcioletnimi, a nadto wprowadzono gimnazja. Intencją ustawodawcy było zatem, aby zasiłek gwarantowany przysługiwał do ukończenia przez dziecko gimnazjum, nie dłużej niż do 16 roku życia. Zdaniem Sądu literalna wykładnia zaprezentowana przez organ drugiej instancji nie zasługuje na akceptację. Nieracjonalne bowiem byłoby przyjęcie, że skarżąca utraciła prawo do gwarantowanego zasiłku okresowego z dniem ukończył 15 lat przez jej syna tj. w dniu 24 czerwca 2001r. A także, że od dnia 1 września 2001r. wypłata zasiłku mogła być jej przywrócona do czasu ukończenia przez syna 16 roku życia. Brak jest racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji osób samotnie wychowujących uczące się w gimnazjach dzieci w zależności od tego czy ukończyły 15 rok życia przed dniem 1 września [...]., czy też po tym dniu. W takiej sytuacji należy opowiedzieć się za ciągłością pobierania zasiłku gwarantowanego aż do czasu ukończenia przez dziecko gimnazjum, nie dłużej niż do 16 roku życia. Wskazać przy tym należy, że instytucja przywrócenia zasiłku związana jest jedynie z jego zawieszeniem ( ust. 4e w zw. z ust. 4d)

Uznać zatem należy, że zmieniona treść przepisu art. 31 ust. 4a dotyczy uczących się w gimnazjach dzieci, które ukończyły 15 rok życia w 2001 roku, niezależnie od tego czy miało to miejsce przed czy też po dniu 1 września 2001r. Osobie, która samotnie wychowuje takie dziecko przysługuje gwarantowany zasiłek okresowy aż do czasu ukończenia przez dziecko gimnazjum, nie dłużej niż do 16 roku życia, pod warunkiem oczywiście spełniania pozostałych przesłanek do jego otrzymywania.

Brak było zatem podstaw do wstrzymania wypłaty zasiłku okresowego z dniem 25 czerwca 2001r. tylko i wyłącznie z powodu ukończenia przez syna skarżącej 15 roku życia. Organy obu instancji dokonały błędnej wykładni przepisu art. 31ust. 4a.

Wskazać przy tym należy, że ustawa z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej przewidywała wstrzymanie świadczeń pieniężnych jedynie w razie braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, a także nieuzasadnionej odmowy podjęcia pracy przez osobę bezrobotną ( art. 6 ust. 1a). Z kolei art. 43 ust. 2a uprawniał organ do zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa lub w razie wystąpienia zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie, jak również w razie wystąpienia przesłanek, o których mowa w ust. 4 i 5 oraz w art. 6 i art. 34 ust. 4a. Art. art. 34 ust. 4a dotyczy zaś nienależnie pobranego świadczenia. Organy obu instancji nie powoływały się jednakże na żadną z wymienionych w powyższych przepisach okoliczności. Jako podstawę prawną decyzji powołano jedynie art. 31 ust. 4a, 4b, 4c oraz art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zapadły zatem również z naruszeniem przepisów postępowania.

Na marginesie wskazać należy, że zawarty w odwołaniu wniosek skarżącej dotyczący zachowania ciągłości otrzymywania świadczenia nie mógł być rozpatrzony w niniejszym postępowaniu dotyczącym decyzji wstrzymującej wypłatę zasiłku od dnia 25 czerwca 2001r. do dnia 30 czerwca 2001r., skoro decyzja z dnia 11 grudnia 2000r. dotyczyła okresu 1 stycznia 2001r. do 30 czerwca 2001r. Organ drugiej instancji powinien był natomiast wyjaśnić czy jest to wniosek o przyznanie świadczenia za dalszy okres, składany w trybie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej i ewentualnie postąpić zgodnie z art. 65 § 1 Kpa.

Z uwagi na to, iż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia 14 maja 2001r. Nr [...] narusza przepisy prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 31ust. 4a ustawy o pomocy społecznej w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 10 września 1999r. (Dz.U. Nr 79. poz. 885) jak również przepisy postępowania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c oraz art.135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.