Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 225/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2008-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 118
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Halina Kremis, Sędzia WSA - Mieczysław Górkiewicz, Sędzia NSA - Andrzej Wawrzyniak /sprawozdawca/, Protokolant - Paweł Kysiak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 października 2008r. sprawy ze skargi D.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.G. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w J.G. z dnia [...]r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu Rejonowego w J.G. decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 7, poz. 24 z późn. zm.), przyznał G.Sz. i R.Sz. po ½ części, w prawie własności działek gruntu nr 238/3 i nr 237/1, położonych we wsi T. nr 36, gmina J.W..

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem D.M. wniosła od tej decyzji odwołanie.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda J. na podstawie art. 134 w związku z art. 28 kpa stwierdził niedopuszczalność odwołania D.M..

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, iż w rozumieniu przepisów prawa materialnego, na podstawie którego została uregulowana przez organ I instancji sprawa uwłaszczenia wnioskodawców, brak jest elementu kwalifikującego D.M. jako stronę w toczącym się postępowaniu.

W skardze na powyższe postanowienie D.M. zarzuciła naruszenie art. 127 § 1 i art. 28 kpa poprzez błędne przyjęcie, że nie jest stroną postępowania i nie służy jej odwołanie od decyzji organu I instancji, gdy tymczasem prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w J.G. z dnia [...]r. (sygn. akt. [...]) przesądzono, że ma interes prawny w sprawie dotyczącej przedmiotowej nieruchomości, a zatem posiada interes prawny do wniesienia odwołania od niekorzystnej dla niej decyzji, w której orzeczono o nabyciu przez zainteresowanych prawa własności do tej nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 3 sierpnia 1993 r. sygn. akt SA/Wr 1519/92 oddalił skargę D.M. na to postanowienie. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż nabycie od Skarbu Państwa części nieruchomości wchodzącej dawniej w skład gospodarstwa rolnego rodziców G.Sz., nie stwarza dla D.M. jakichkolwiek praw podmiotowych do pozostałej części nieruchomości wchodzącej w skład tego gospodarstwa, w tym także co do przedmiotowych działek nr 237/1 i 238/3. Sąd ten stwierdził również, iż powoływanie się D.M. na wyrok Sądu Wojewódzkiego w J.G. z dnia [...] r. sygn. akt [...] zmieniony częściowo wyrokiem Sądu Apelacyjnego we W. z dnia [...] r. sygn. akt [...], w których nie kwestionowano jej interesu prawnego do spornych parceli jest o tyle bezpodstawne, że rozstrzygnięcie zawarte w tych wyrokach dotyczy innej kwestii, a poza tym rozstrzygnięciem tym nie jest związany ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny rozpatrujący skargę na postanowienie lub decyzję ostateczną wydaną w postępowaniu administracyjnym.

Pismem z dnia 12 września 2002 r. D.M. wniosła do Wojewody D. o stwierdzenie, że opisana na wstępie decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w J.G. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 97 i 101 kpa, poprzez orzeczenie o podjęciu zawieszonego postępowania w treści decyzji "uwłaszczeniowej" oraz art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez nabycie własności nieruchomości przez krewnych rolnika, który użytkował budynek mieszkalno-gospodarczy w T. 36 w ramach tzw. "dożywotniego użytkowania". D.M. podkreśliła, że decyzja ta stwierdza nabycie prawa własności działek na podstawie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez krewnych zmarłego w dniu 7 lipca 1991 r. P.K. – rolnika, który użytkował budynek wyżej opisany mieszkalno-gospodarczy w ramach tzw. "dożywotniego użytkowania", co było dodatkowym świadczeniem rentowym za zdane gospodarstwo rolne. Wnioskodawczyni dodała, że na podstawie wyroku sądowego prawo to wygasło również małżonce tego rolnika I.K.. W dalszej części wniosku D.M. wywodziła, że osoby wymienione we wskazanej na wstępie decyzji nabyły prawo własności do spornej działki bez podstawy prawnej, po czym dokonały bezprawnie dokonały rozbiórki części wzniesionego tam budynku, a następnie jego rozbudowy. Osoby te dopuściły się naruszenia praw wnioskodawczyni – jako właścicielki nieruchomości sąsiedniej.

D.M. jako dowody, z których wywodziła posiadanie przymiotu strony w przedmiotowej sprawie, załączyła kserokopie: opisanej na wstępie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w J.G. z dnia [...] r.; postanowienia Wójta Gminy J.W. z dnia [...] r. (nr [...]) o zawieszeniu z urzędu postępowania o nieodpłatne nadanie na własność gruntu oraz lokalu mieszkalnego, będącego w dożywotnim użytkowaniu I.K.; wyroków Sądu Wojewódzkiego w J.G. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) i Sądu Apelacyjnego we W. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]); zaświadczenia Urzędu Gminy J.W. z dnia [...] r. (nr [...]) o osobach zameldowanych w T. 36; decyzji Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. ([...]), uchylającej decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. ([...]) i stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy J.W. nr [...] z dnia [...] r., w przedmiocie udzielenia R. i G.Sz. pozwolenia na remont kapitalny i rozbudowę budynku położonego w miejscowości T. 36, dobudowę garażu i budowę tymczasowego obiektu gospodarczego na działkach nr 238/3 i 237/2.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda D., działając na podstawie art. 65 § 1 kpa, przekazał sprawę do rozpatrzenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w J.G. – jako organowi właściwemu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J.G. pismem z dnia 19 kwietnia 2006 r. poinformowało D.M., iż w materiałach sprawy przekazanych przez Wojewodę D. wraz z postanowieniem z dnia [...] r. brak jest dowodu, na podstawie którego można byłoby ustalić, że wnioskująca o stwierdzenie nieważności wyżej opisanej decyzji posiada przymiot strony, w rozumieniu art. 28 kpa, do żądania stwierdzenia nieważności tej decyzji i jednocześnie wezwało ją do uzupełnienia braków wniosku poprzez wykazanie istnienia po jej stronie interesu prawnego lub obowiązku prawnego, o którym mowa w art. 28 kpa.

Ustosunkowując się do tego pisma D.M. poinformowała Kolegium o wniesieniu zażalenia na wyżej wymienione postanowienie Wojewody D. i wskazała, iż fakt posiadania przez nią interesu prawnego wynika z załączników, jakie dołączyła do wniosku z dnia 12 września 2002 r. Ponadto podała, że wraz z mężem J.M. w 1983 r., nabyła część gospodarstwa rolnego po P.K., która była własnością Skarbu Państwa. Była to działka gruntu nr 238/2 zabudowana budynkami gospodarczymi. Natomiast budynek mieszkalny i 0,75 ha gruntu znajdowały się w dożywotnim użytkowaniu P.K.. Wskazała ogólnie, że obowiązujące wówczas przepisy gwarantowały im prawo pierwokupu nieruchomości po wygaśnięciu prawa dożywotniego użytkowania jej przez P.K.. Stwierdziła, że nikt nie przestrzegał tych przepisów i działka nr 238/3 i inna wraz z budynkiem mieszkalnym trafiła jako "rzekomy spadek" w ręce sąsiadów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J.G. decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 17 pkt 2 i art. 157 § § 1-3 w związku z art. 28 kpa oraz art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856) w związku z art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w J.G. z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że według art. 157 § 2 kpa, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W pierwszym wypadku, legitymowanym czynnie do uruchomienia nadzwyczajnego postępowania badającego zgodność z prawem ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyłącznie podmiot mający status strony w rozumieniu art. 28 kpa. Stosując powołane unormowanie, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że stronami postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji są niewątpliwie podmioty, które uczestniczyły w postępowaniu zakończonym weryfikowaną decyzją.

Wskazując, iż w wyroku z dnia 3 sierpnia 1993 r. sygn. akt SA/Wr 1519/92 Naczelny Sąd Administracyjne przesądził o tym, iż D.M. nie miała przymiotu strony w postępowaniu zwykłym, zakończonym decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w J.G. z dnia [...] r., Kolegium stwierdziło, że wobec tego nie ma ona również statusu strony w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności powyższej decyzji.

Powołując się na poglądy doktryny prawa organ podkreślił, że obok podmiotów, które miały status strony zwykłego postępowania, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, stroną w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności jest również – stosownie do art. 28 kpa – każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji.

Szerokie ujęcie strony w nadzwyczajnym postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jest konsekwencją rozpoznania przez organ wyższego stopnia nowej w istocie sprawy w stosunku do załatwianej kwestionowaną decyzją, co dotyczy niewątpliwie interesu prawnego dotychczasowych uczestników zwykłego postępowania administracyjnego, ale może także dotyczyć interesu prawnego innych osób, które nie uczestniczyły w takim postępowaniu. Ocena, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony, jest dokonywana według przepisów prawa materialnego. Interes prawny powinien wyrażać się w możliwości zastosowania określonej normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji w odniesieniu do ściśle określonego podmiotu.

Zdaniem Kolegium w rozpatrywanej sprawie interes prawny D.M. należało ocenić na podstawie normy prawnej wynikającej z przepisu art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, stanowiącego podstawę prawną decyzji z dnia [...] r. nr [...].

W myśl art. 118 ust. 1 tej ustawy osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Z kolei ust. 2 tegoż art. 118 stanowi, iż osobie, której na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy w brzmieniu ustalonym art. 1 pkt. 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 58, poz. 280) uprawnienie do uzyskania prawa własności działki określonej w ust. 1 nabyli również zstępni osoby uprawnionej. Przepis ten w brzmieniu, iż z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej m.in. w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisie, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków, obowiązywał w dniu 14 września 1992 r., to jest w dniu wydania decyzji nr [...] o nieodpłatnym nabyciu przez G.Sz. i R.Sz. niewydzielonego udziału w 1/2 części każdy we własności działki siedliskowej nr 238/3 wraz z zabudowaniami i działki gruntu rolnego nr 237/1. Z przepisu tego podmiotem uprawnionym do określonych w tym przepisie są uprawnień są zstępni osoby uprawnionej, o której mowa w art. 118 ust. 1 ustawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J.G. stwierdziło, że skoro D.M. nie wykazała swojego interesu prawnego lub obowiązku, ani w postępowaniu zwykłym ani też w postępowanie nadzwyczajnym, jakim jest postępowanie o stwierdzenie nieważności tych decyzji, zasadne było – w ocenie organu – odmówienie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w J.G..

Organ podkreślił przy tym, że wnioskodawczyni nie jest zstępną P. i I. małżonków K., a swoje uprawnienia o stwierdzenie nieważności wyżej wymienionej decyzji wywodzi z faktu nabycia w 1983 r. wraz z mężem J. od Skarbu Państwa części nieruchomości wchodzącej uprzednio w skład gospodarstwa rolnego małżonków K..

Nie godząc się z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.G., D.M. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniosła o jej uchylenie. Odwołująca się podkreśliła, że zaskarżona decyzja nie odnosi się do złożonego przez nią wniosku o stwierdzenie, że wymieniona na wstępie decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w J.G. została podjęta z rażącym naruszeniem prawa, jak również, że postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] (znak [...]), utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody D. z dnia [...] r. dotyczące przekazania sprawy, zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przed rozpoznaniem której to sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie może rozpatrzeć niniejszej sprawy.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J.G., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 156 § 1, art. 157 § 1 i 3 oraz art. 28 kpa w związku z art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podkreślił, że zgodnie z art. 156 § 1 kpa, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą i zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Na podstawie art. 157 § 1 kpa, właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 kpa jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Na podstawie przepisu art. 157 § 3 kpa, odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Zgodnie z normą przepisu art. 28 kpa, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Na podstawie przepisu art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji przez Kierownika Urzędu Rejonowego, osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki (ust. 1), osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków (ust. 2), z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków (ust. 2a), a przepisów ust. 1-2 anie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub gminy albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach (ust. 3).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J.G. wskazało, że podstawą prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności winien być wniosek osoby uprawnionej, tj. mającej przymiot strony w postępowaniu. Zgodnie z treścią przepisu art. 28 ustawy pojęcie strony musi odnosić się do kwestii interesu prawnego.

Kolegium podniosło, że bezsporne jest, iż skarżąca nie została uznana za stronę postępowania w toku postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji z dnia 14 września 1992 r., co zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w tym zakresie podzielało stanowisko wyrażone w treści wyroku, iż skarżąca nie ma interesu prawnego w toku postępowania. Podkreślono, że nabycie od Skarbu Państwa części nieruchomości wchodzącej dawniej w skład gospodarstwa rolnego rodziców G.Sz., nie stwarza dla skarżącej jakichkolwiek praw podmiotowych do pozostałej części nieruchomości wchodzącej w skład tego gospodarstwa, w tym także do przedmiotowych działek nr 237/1 i 238/3, a tylko legitymowanie się określonym uprawnieniem wynikającym z przepisów prawa uprawniałoby skarżącą do bycia stroną w postępowaniu.

Organ podał, iż uzasadniając swój wniosek w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, skarżąca podniosła, że interes prawny wynika z załączników do pisma z dnia 12 września 2002 r. oraz stwierdziła, że wraz z mężem J. w 1983 r. nabyła część gospodarstwa rolnego po P.K., które było własnością Skarbu Państwa - działka 238/2 w T., budynek mieszkalny i 0,75 ha ziemi znajdowało się w dożywotnim użytkowaniu P.K., a przepisy prawne gwarantowały im prawo pierwokupu budynku i ziemi po wygaśnięciu dożywotniego użytkowania, które jest niezbywalne. D.M. zarzuciła, że nikt nie przestrzegał w tym zakresie przepisów i działka 238/3 oraz inna wraz z budynkiem mieszkalnym, trafiła jako rzekomy spadek w ręce sąsiadów.

Kolegium podało, że ze wskazanych przez skarżącą wyroków i decyzji administracyjnych nie wynika w żaden sposób jej interes prawny w postępowaniu dotyczącym decyzji z dnia [...] r. Nie sposób bowiem uznać, że którykolwiek z tychże dokumentów wskazuje przepis prawny, który uprawniałby skarżącą do kwestionowania w trybie nadzwyczajnym decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego. Nie jest takim dokumentem sama skarżona decyzja z dnia [...] r., w zakresie której Naczelny Sąd Administracyjny prawomocnie ustalił, że skarżącej nie przysługuje interes prawny. Nie jest takim dokumentem również postanowienie Wójta Gminy J.W. z dnia [...] r. w sprawie zawieszenia postępowania w sprawie nieodpłatnego nadania na własność gruntu oraz lokalu mieszkalnego będącego w dożywotnim użytkowaniu I.K., gdyż dotyczy ono kwestii proceduralnych, a nie przepisów materialnoprawnych, z których wynikałby interes prawny D.M.. Także wyrok Sądu Apelacyjnego we W. z dnia [...] r. rozstrzygał w zakresie kwestii wygaśnięcia służebności osobistej, z czego nie wynika uprawnienie D.M. do bycia stroną w postępowaniu o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości, gdyż zakres tych postępowań nie pokrywa się ze sobą. Również, zdaniem organu odwoławczego, zaświadczenie z dnia 25 stycznia 1995 r. o osobach zameldowanych w T. 36 oraz decyzja Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. stwierdzająca nieważność decyzji Wójta Gminy J.W., nie odnoszą się w żadnym przedmiocie do interesu prawnego skarżącej w postępowaniu dotyczącym nabycia własności nieruchomości w trybie art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż kwestia zameldowania a zatem stwierdzenia określonego faktu, czy też kwestia samowoli budowlanej nie mają żadnego znaczenia we wskazanym postępowaniu.

Podnosząc, iż skarżąca wskazała, że nabyła część gospodarstwa rolnego po P.K., które było własnością Skarbu Państwa - działka 238/2 w T., budynek mieszkalny i 0,75 ha ziemi znajdowało się w dożywotnim użytkowaniu P.K., a przepisy prawne gwarantowały im prawo pierwokupu budynku i ziemi po wygaśnięciu dożywotniego użytkowania, które jest niezbywalne, Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że samo nabycie części nieruchomości, co wyraźnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 sierpnia 1993 r., nie jest podstawą do stwierdzenia interesu prawnego w sytuacji, gdy skarżone orzeczenie nie rozstrzyga, co do nieruchomości będącej własnością skarżącej, lecz co do nieruchomości będącej, w dniu orzekania, własnością Skarbu Państwa. Kwestia prawa pierwokupu, poza wskazaniem w treści pisma, nie została w żaden sposób udokumentowana czy też uzasadniona, w przepisach ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin brak jest wskazań dotyczących prawa pierwokupu nieruchomości. Nie wiadomo zatem, zdaniem organu, na czym miałoby polegać domniemane prawo pierwokupu nieruchomości.

Mając na względzie powyższą argumentację, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J.G. doszło do wniosku, że skarżąca nie wykazała, aby legitymowała się interesem prawnym pozwalającym na występowanie jako strona w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w J.G. z dnia [...] r. Brak jest bowiem przepisu prawnego, z którego wynikałby interes skarżącej do wzięcia udziału w postępowaniu. Sytuacja taka rodzi konieczność wydania przez organ administracji publicznej decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jako że wniosek nie pochodzi od strony postępowania.

Odnosząc się do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kolegium wskazało, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie dają podstawy do wydania rozstrzygnięcia w postaci stwierdzenia wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Takie naruszenie prawa jest bowiem podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, a zatem gdy wnioskodawca powołuje kwestią rażącego naruszenia prawa, to okoliczność ta musi być podstawą do przeprowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

W zakresie natomiast złożenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Kolegium wskazało, że doręczone postanowienie jest ostateczne, co powoduje możliwość wydania w oparciu o nie rozstrzygnięcia. Do Kolegium nie wpłynęło postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wstrzymaniu wykonania skarżonego postanowienia, a tylko takie orzeczenie uniemożliwiałoby dokonanie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Walor ostateczności postanowienia powoduje bowiem, że postanowienie jest wykonalne i tylko wstrzymanie jego wykonania w toku postępowania sądowoadministracyjnego może być przeszkodą w rozpatrzeniu sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, a zatem brak jest podstaw do uwzględnienia stanowiska skarżącej.

D.M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.G..

Skarżąca wniosła o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej podkreślając, że jej wniosek z dnia 12 września 2002 r. zmierzał do stwierdzenia, iż przedmiotowa decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w J.G. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, nie zaś do stwierdzenia jej nieważności. Zdaniem skarżącej ujawnienie tej decyzji w księgach wieczystych doprowadziło do nieodwracalnych skutków prawnych. Wskazała, że sprawa utknęła na lata u Wojewody D. i nie została przez niego rozpatrzona. Podniosła także, że osoby, które nabyły przedmiotową nieruchomość, nie spełniały warunku faktycznego władania nieruchomością i nie uprawiały rolnego gruntu działki.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J.G. wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia nie występują. Skarga zatem nie mogła zostać uwzględniona.

Istota rozpatrywanej sprawy sprowadza się do tego, czy skarżąca D.M. jest stroną w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w J.G. z dnia [...] r., a zatem, czy mogła ona skutecznie złożyć wniosek o stwierdzenie nieważności tej decyzji.

W myśl art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym w czasie podejmowania decyzji z dnia [...] r., osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tejże działki. Z kolei ust. 2 tegoż art. 118 stanowi, że osobie, której na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy w brzmieniu ustalonym art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 58, poz. 280) uprawnienie do uzyskania prawa własności działki określonej w ust. 1 nabyli również zstępni osoby uprawnionej.

Podkreślić należy, że przywołany wyżej przepis w brzmieniu, iż z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej m.in. w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tym przepisie, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków, obowiązywał w dniu 14 września 1992 r., tj. w dacie wydania przez Kierownika Urzędu Rejonowego w J.G. decyzji, przyznającej G.Sz. i R.Sz. po ½ części, w prawie własności działek gruntu nr 238/3 i nr 237/1, położonych we T. nr 36, gmina J.W., a zatem takie nabycie nastąpiło na podstawie obowiązujących w tym czasie przepisów.

Skarżąca podjęła działania zmierzające do wyeliminowanie z obrotu prawnego opisanej powyżej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w J.G. w trybie zwyczajnym. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych sprawy D.M. złożyła odwołanie od tej decyzji, jednak postanowieniem Wojewody J. z dnia [...] r. stwierdzono niedopuszczalność jej odwołania. Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 3 sierpnia 1993 r. sygn. akt SA/Wr 1519/92 oddalił skargę D.M. na to postanowienie. Zauważyć należy, że podstawą rozstrzygnięcia organu odwoławczego było przekonanie, iż skarżąca nie jest stroną postępowania i nie służy jej prawo wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w J.G.. Również Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu oddalając skargę D.M. uznał, że nie ma ona takiego interesu, przy czym Sąd ten w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia odniósł się do wszystkich przedkładanych przez skarżącą dokumentów, z których w jej przekonaniu interes taki wynikał.

Jak wskazano powyżej, w odpowiedzi na wezwanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.G. do wykazania interesu prawnego do żądania stwierdzenia nieważności spornej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w J.G. D.M. podkreśliła, że fakt posiadania przez nią interesu prawnego wynika z pism, jakie dołączyła do swojego wniosku z dnia 12 września 2002 r., tj.: postanowienia Wójta Gminy J.W. z dnia [...]r., w przedmiocie zawieszenia z urzędu postępowania dotyczącego nieodpłatnego nadania na własność gruntu oraz lokalu mieszkalnego, będącego w dożywotnim użytkowaniu I.K., prawomocnych wyroków Sądu Wojewódzkiego w J.G. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]), oraz wyroku Sądu Apelacyjnego we W. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) orzekających o wygaśnięciu w dniu 30 listopada 1987 r. prawa dożywotniego, bezpłatnego użytkowania działki gruntu o powierzchni 0,75 ha, budynku mieszkalnego wraz z pomieszczeniem gospodarczym (stajnią), ustanowionego decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej dla Powiatu i Miasta – J.G. z dnia [...] r. (nr [...]) na rzecz I.K.), zaświadczenia z Urzędu Gminy J.W. dotyczącego osób zameldowanych w T. nr 36, decyzji Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. ([...]), uchylającą decyzję Wojewody D. z dnia [...] ([...]) i stwierdzającą nieważność decyzji Wójta Gminy J.W. nr [...] z dnia [...] r. w przedmiocie udzielenia R. i G.Sz. pozwolenia na remont kapitalny i rozbudowę budynku położonego w miejscowości T. 36, dobudowę garażu i budowę tymczasowego obiektu gospodarczego na działkach nr 238/3 i 237/2. Interes prawny skarżącej do żądania stwierdzenia nieważności spornego postanowienia wynikać miał również z faktu, że wraz z mężem J.M. w 1983 r. nabyła część gospodarstwa rolnego po P.K., która była własnością Skarbu Państwa. Była to działka gruntu nr 238/2 zabudowana budynkami gospodarczymi. Natomiast budynek mieszkalny i 0,75 ha gruntu znajdowały się w dożywotnim użytkowaniu P.K.. Dodała także, iż obowiązujące wówczas przepisy gwarantowały im prawo pierwokupu nieruchomości po wygaśnięciu prawa dożywotniego użytkowania jej przez P.K.. Stwierdziła, że nikt nie przestrzegał tych przepisów i działka nr 238/3 i inna wraz z budynkiem mieszkalnym trafiła jako "rzekomy spadek" w ręce sąsiadów. Na powyższe argumenty skarżąca powoływała się zarówno w odwołaniu od decyzji Kolegium z dnia [...] r. – odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności spornej decyzji, jak i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Nie ulega wątpliwości, że w sprawie, zakończonej wydaniem spornej decyzji został wyczerpany zwyczajny tryb odwoławczy. Możliwe zatem było żądanie wyeliminowania tej decyzji w trybie nadzwyczajnym. Ponieważ skarżąca domagała się stwierdzenia, że decyzja ta została podjęta z rażącym naruszeniem prawa, organy administracji publicznej słusznie przyjęły, że wniosek skarżącej jest w istocie wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji, wobec wydania tej decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

Jak zgodnie podkreśla się w nauce prawa i orzecznictwie sądów administracyjnych, z żądaniem takim wystąpić może wyłącznie osoba posiadająca w danej sprawie interes prawny, który jest interesem indywidualnym, konkretnym i sprawdzalnym obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Interes prawny to zatem interes, którego podstawą mogą być wyłącznie przepisy materialnego prawa administracyjnego, a to z tego względu, że decyzja administracyjna jest władczą konkretyzacją prawa administracyjnego. Interes prawny w postępowaniu nadzwyczajnym jest natomiast pochodną interesu prawnego w postępowaniu zwyczajnym. Do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji uprawnione są zatem w pierwszej kolejności osoby, do których decyzja ta została skierowana, jak również zgodnie z art. 28 kpa każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W rozpatrywanej sprawie, w postępowaniu nadzwyczajnym skarżąca nie wskazała żadnych innych okoliczności, które świadczyłyby o tym, iż posiada interes prawny w domaganiu się stwierdzenia nieważności spornej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w J.G., wydanej w trybie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ponad te, które wskazywała w postępowaniu odwoławczym, prowadzonym w trybie zwyczajnym.

W pełni należy podzielić stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu w wyroku z dnia 3 sierpnia 1993 r. w zakresie przedłożonych przez skarżącą dokumentów oraz wskazanych okoliczności w postępowaniu zwyczajnym i uznać, że stanowisko to należy odnieść również przy badaniu interesu prawnego skarżącej w postępowaniu nadzwyczajnym.

Jak wskazano w uzasadnieniu powyższego orzeczenia, nabycie od Skarbu Państwa części nieruchomości wchodzącej dawniej w skład gospodarstwa rolnego rodziców G.Sz., nie stwarza dla D.M. jakichkolwiek praw podmiotowych do pozostałej części nieruchomości wchodzącej w skład tego gospodarstwa, w tym także co do przedmiotowych działek nr 237/1 i 238/3.

Należało również uznać, że powoływanie się D.M. na wyrok Sądu Wojewódzkiego w J.G. z dnia [...] r. sygn. akt [...], zmieniony częściowo wyrokiem Sądu Apelacyjnego we W. z dnia [...] r. sygn. akt [..., w których to orzeczeniach nie kwestionowano jej interesu prawnego do spornych parceli jest bezpodstawne, albowiem rozstrzygnięcie zawarte w tych wyrokach dotyczy innej kwestii, a rozstrzygnięciem tym nie jest związany ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny rozpatrujący skargę na postanowienie lub decyzję ostateczną wydaną w postępowaniu administracyjnym.

Także przedkładane przez skarżącą postanowienie Wójta Gminy J.W. z dnia [...]r. o zawieszeniu z urzędu postępowania o nieodpłatne nadanie na własność gruntu oraz lokalu mieszkalnego, będącego w dożywotnim użytkowaniu I.K., zaświadczenie z dnia 25 stycznia 1995 r. o osobach zameldowanych w T. 36 oraz decyzja Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. stwierdzającą nieważność decyzji Wójta Gminy J.W., nie stwarzają interesu prawnego skarżącej w postępowaniu dotyczącym nabycia własności nieruchomości w trybie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż kwestia incydentalna, jaką jest zawieszenie postępowania o nieodpłatne nadanie na własność gruntu oraz lokalu mieszkalnego, będącego w dożywotnim użytkowaniu poprzedniej właścicielki nieruchomości sąsiedniej, okoliczność zameldowania, a zatem stwierdzenia określonego faktu, czy też kwestia samowoli budowlanej, nie pozostają w żadnym związku z tym postępowaniem.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlegała oddaleniu.