Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1852/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Zagranicznych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sękowska, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 października 2018 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Ministra Spraw Zagranicznych z dnia [...]maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wykonania czynności sporządzenia aktu notarialnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] maja 2018 r. Minister Spraw Zagranicznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm.), dalej "k.p.a." oraz w związku art. 92 i 93 oraz z art. 88 i 89 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. - Prawo konsularne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1545, z późn. zm.), po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez p. M. B. na postanowienie konsula RP w C. z dnia [...] listopada 2017 r. w sprawie nr [...] w przedmiocie odmowy wykonania czynności sporządzenia aktu notarialnego obejmującego umowę o podział majątku wspólnego pomiędzy p. M. B. i p. M. B., utrzymał je w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie było wynikiem następujących ustaleń prawnych i ocen organu.

[...] lipca 2017 r. p. M. B., dalej "skarżąca", złożyła do konsula RP w C. wniosek o sporządzenie aktu notarialnego obejmującego umowę o podział Jej majątku wspólnego z byłym, mężem M. B.. Wniosek dotyczył udziału [...] części nieruchomości położonej w Polsce, województwo [...], powiat k., gmina Z., miejscowość Z., utworzonej z działek nr [...] , nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,2759 ha objętej prowadzoną w Sądzie Rejonowym dla [...] w K., Wydziale Ksiąg Wieczystych księgą wieczystą KW nr [...]. Wniosek dotyczył przeniesienie tego udziału w całości na rzecz M. B. bez obowiązku spłat czy dopłat, dalej "przedmiot umowy", "nieruchomość".

Akt notarialny miałby być sporządzony zgodnie z treścią pełnomocnictwa udzielonego przez M. B. przed notariuszem publicznym (notary public) stanu I. p. W. Z. w USA w dniu [...] stycznia 2017 r.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że nieruchomość została nabyta przez M. i M. B. do majątku wspólnego podczas trwania ich małżeństwa. Małżeństwo zostało rozwiązane orzeczeniem Sądu Okręgowego hrabstwa C. w stanie I. w USA z dnia [...] kwietnia 2004 r. Wyrok sądu amerykańskiego miał ratyfikować również umowę regulującą podział majątku, w której p. M. B. zrzekł się praw do ww. nieruchomości i zobowiązał się sporządzić na pisemne żądanie wszelkie dokumenty, które będą niezbędne do przeniesienia prawa własności na rzecz byłej żony. Wnioskująca wskazała, że w wykonaniu tego zobowiązania p. M. B. [...] stycznia 2017 r. udzielił Jej pełnomocnictwa do zawarcia w jego imieniu umowy o podział majątku wspólnego, na mocy której p. M. B. nabędzie całość przysługującego byłym małżonkom udziału w nieruchomości na swoją rzecz. W uzasadnieniu powołano się na to, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa prywatnego międzynarodowego i wspólnotowego umowa dot. nieruchomości położonej w Polsce musi zostać zawarta przed polskim notariuszem.

Poinformowany przez Konsula o wniosku p. M. B. wskazał, że pełnomocnictwo zostało przez niego podpisane w areszcie pod groźbą przebywania w nim aż do chwili jego podpisania. Poza tym w K. prowadzone jest postępowanie sądowe wszczęte na jego wniosek w 2012 r. dotyczące nieruchomości położnej w miejscowości Z.. Konsul uzyskał również informację od p. mec. D. S. reprezentującego p. B. o toczącym się przed Sądem Rejonowym dla [...] w K. postępowaniu o sygn. akt [...] (wcześniej [...]) w przedmiocie wniosku z dnia [...] marca 2012 r. M. B. przy uczestnictwie M. B., K. P., J. W. i D. W. o zniesienie współwłasności i podział majątku wspólnego. Sąd Rejonowy dla [...] w K. zapytany przez konsula o przebieg prowadzonego postępowania wskazał, że w wyniku rozpatrzenia apelacji od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] stycznia 2007 r. (sygn. akt [...]) Sąd Apelacyjny w K. postanowieniem z dnia [...] maja 2008 r. uznał za skuteczny na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej wyrok Sądu Okręgowego C., I. - Stany Zjednoczone Ameryki z dnia [...] kwietnia 2004 r. (nr sprawy [...]), za wyjątkiem, w jakim Sąd ten ratyfikował umowę M. B. i M. B., co do podziału majątku wspólnego, odnośnie nieruchomości położonej w Polsce. Jednocześnie też Sąd Rejonowy dla [...] w K. wskazał, że w prowadzonym przez siebie postępowaniu (sygn. akt [...]) postanowił [...] marca 2017 r. roku oddalić wniosek wniesiony przez pełnomocnika p. M. B. o zawieszenie prowadzonego postępowania na zgodny wniosek stron w związku z podpisaniem przez p. M. B. pełnomocnictwa z dnia [...] stycznia 2017 r.

Pismem z dnia [...] listopada 2017 r., które wpłynęło do konsula RP w C. [...] grudnia 2017 r. pełnomocnik p. M. B. wniósł zażalenie na postanowienie konsula. W zażaleniu podniesiono, że:

1) konsul oparł się wyłącznie na wyjaśnieniach p. M. B., nie wezwał drugiej strony do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień i naruszył tym samym art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. K.p.a.

2) konsul błędnie przyjął, że podstawę do udzielenia przez p. M. B. pełnomocnictwa stanowił wyrok sądu amerykańskiego z dnia [...] kwietnia 2014 r., a nie ugoda którą ten sąd zatwierdził. Konsul nie uwzględnił, że czynność udzielenia pełnomocnictwa została wykonana zgodnie z prawem, któremu podlegała, tj. prawu państwa siedziby pełnomocnika, w której on stale działa - art. 23 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 1792).

3) błędnym jest przyjęcie przez konsula, że zawarcie umowy notarialnej w oparciu o udzielone przez M. B. pełnomocnictwo prowadzić ma do wykonania wyroku sądu amerykańskiego, ponieważ wykonanie tej czynności (zawarcia umowy notarialnej) ma spowodować wykonanie umowy - ugody zawartej między p. M. B. a p. M. B..

4) przedstawiony przez konsula argument uzasadniający odmowę wykonania czynności sporządzenia aktu notarialnego, zgodnie z którym zawarcie umowy notarialnej w przedmiotowej sprawie miałoby prowadzić do ominięcia wyłącznej jurysdykcji w związku z toczącym się postępowaniem przed Sądem Rejonowym dla [...] jest nieprawidłowy, ponieważ przedmiotem tego postępowania jest zniesienie współwłasności między podmiotami, które na dzień orzekania są współwłaścicielami nieruchomości. Prowadzenie postępowania sądowego w przedmiocie zniesienia współwłasności pozostaje bez żadnego wpływu na prawo każdego właściciela do rozporządzania swoim udziałem w trakcie tego postępowania, w tym na wykonanie przez niego ewentualnego zobowiązania do dokonania takiego rozporządzenia.

5) konsul bezpodstawnie kwestionuje czynność dokonaną zgodnie z prawem lokalnym, wskazując, że została ona dokonana pod przymusem, który jest instytucją prawną nieznaną miejscowemu porządkowi prawnemu.

Rozpatrując zażalenie organ nie podzielił zarzutów zażalenia i wyjaśnił co następuje.

Postępowanie prowadzone przez konsula podlega regulacji ustawy Prawo konsularne, zgodnie zaś z art. 3 § 2 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, nie ma on zastosowania do spraw należących do właściwości polskich przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych. Stąd też zarzut przedstawiony w zażaleniu, dotyczący naruszenia przez konsula art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego należy uznać za chybiony, ponieważ konsul prowadząc sprawę, podlega przepisom ustawy Prawo konsularne, a nie Kodeksu postępowania administracyjnego. W ramach tego postępowania Konsul miał prawo na podstawie przepisów ustawy Prawo konsularne i ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2017 r. poz. 2291, z późn. zm.), dalej również "ustawa Prawo o notariacie", do podejmowania kroków zmierzających do wyjaśnienia sprawy i prawidłowego zabezpieczenia interesów i praw wszystkich stron, a także zabezpieczenia obrotu prawego, realizując tym samym obowiązek wynikający z art. 80 § 2 ustawy Prawo o notariacie. Wszystkie zebrane przez konsula informacje o okolicznościach sprawy pochodziły od stron postępowania oraz właściwych organów krajowych, a konsul zgodnie z ciążącym na nim obowiązkiem wziął je pod uwagę przy ocenie możliwości wykonania wnioskowanej czynności.

Ugoda zawarta między p. M. B. i M. B. została zatwierdzana przez wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego C. z dnia [...] kwietnia 2004 r., i stąd też stanowi jego integralną część. Świadczy o tym chociażby sporządzenie przez p. M. B. pełnomocnictwa pod przymusem państwowym w celu wykonania tejże ugody. Sąd amerykański orzekając areszt wobec M. B., co zostało potwierdzone orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2017 r. ( dot. sprawy nr [...]), zastosował instytucję tzw." civil contempt", polegającej na uprawnieniu sądu do pozbawienia wolności danej osoby za "obrazę" sądu, np. poprzez odmowę wykonania zobowiązania zatwierdzonego orzeczeniem sądowym. Potwierdza to, że zawarta ugoda została zatwierdzona orzeczeniem sądowym i w tym zakresie stanowiła jego część. Uznanie za skuteczny na terytorium RP wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego C., w tym części dotyczącej sądowego zatwierdzenia ugody było przedmiotem postępowań prowadzonych przez Sąd Okręgowy w K. (sygn. akt [...]) oraz Sąd Apelacyjny w K. (sygn. akt [...]). Sąd Apelacyjny uznał wyrok Sądu Okręgowego C. z [...] kwietnia 2004 r. (nr sprawy [...]), za skuteczny na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej za wyjątkiem, w jakim Sąd ten ratyfikował umowę M. B. i M. B., co do podziału majątku. W związku z tym prawidłowo uznano, że podstawę udzielania pełnomocnictwa przez M. B. stanowiła nie tylko ugoda zawarta między byłymi małżonkami, ale również orzeczenie sądowe, które ją zatwierdzało.

Organ II instancji podzielił także ustalenia organu I instancji, że do czynności sporządzenia aktu notarialnego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Prawo o notariacie, która wskazuje w art. 81, że notariusz odmawia wykonania czynności notarialnej sprzecznej z prawem, a także jeżeli poweźmie wątpliwość, czy strona czynności notarialnej ma zdolność do czynności prawnych (art. 86 tejże ustawy). Czynność notarialna sprzeczna z prawem to nie tylko czynność sprzeczna z ustawą, mająca na celu obejście ustawy lub sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, ale także czynność sprzeczna z prawomocnym w orzeczeniem sądowym, które kształtuje między stronami stan prawny, w związku z czym jest też częścią szeroko rozumianego porządku prawego.

Skutkiem sporządzenia przez konsula aktu notarialnego w przedmiotowej sprawie byłoby wykonanie wyroku sądu amerykańskiego - Sądu Okręgowego C. z dnia [...] kwietnia 2004r. (nr sprawy [...]), w zakresie, w jakim został on przez sąd polski - Sąd Apelacyjny w K. uznany za nieskuteczny na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w zakresie, w jakim wyrok ten ratyfikował umowę M. B. i M. B. co do podziału majątku wspólnego, odnośnie nieruchomości położnej w Polsce. Jeżeli ugoda zatwierdzona przez sąd amerykański nie została uznana przez polski sąd, jako podlegająca wykonaniu na terytorium RP, to pełnomocnictwo, które zostało sporządzone w celu jej wykonania również nie może zostać uznane za skuteczne na terytorium RP. Prowadziłoby to do obejścia stanu prawnego wynikającego z orzeczenia polskiego sądu. Tym samym wykonanie przez konsula czynności sporządzenia aktu notarialnego na podstawie pełnomocnictwo z dnia [...] stycznia 2017 r. stanowiłoby naruszenie art. 81 ustawy Prawo o notariacie poprzez wykonanie czynności sprzecznej z prawem, w tym sprzecznej z prawomocnym orzeczeniem sądowym. Stosownie do art. 35 ust. 1 ustawy Prawo konsularne konsul odmawia wykonania czynności, która byłaby sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego i zgodnie z art. 86 pkt 2 wydaje w tym przedmiocie postanowienie. W związku z tym konsul dokonał prawidłowej oceny zebranych dowodów i w sposób w pełni uprawniony, powołując się na właściwe podstawy odmowy, odmówił dokonania czynności sporządzenia aktu notarialnego w przedmiotowej sprawie.

Mając na względzie powyższe wykazanie prawidłowości działania konsula, organ nie odniósł się do pozostałych kwestii podniesionych w zażaleniu dotyczących przedstawienia zarzutów co do założenia przez konsula ewentualnej możliwości naruszenia wyłącznej jurysdykcji sądów krajowych oraz wątpliwości konsula, co do uznania skuteczności pełnomocnictwa na terytorium RP ze względu na ewentualną niezgodność formy jej dokonania z zasadami polskiego porządku prawnego. Kwestie te, choć rozważane przez konsula, nie stanowiły podstawy wydania przez niego odmowy wykonania czynności.

Skargę na postanowienie Ministra Spraw Zagranicznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca, wnosząc o uchylenie obu postanowień z uwagi na naruszenie przez organy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a polegające na zastosowaniu dyspozycji art. 35 ustawy Prawo konsularne oraz art. 81 i 86 ustawy Prawo o notariacie stosowanymi odpowiednio na zasadzie art. 29 Prawa konsularnego oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przewidzianych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że intencją Sądu Apelacyjnego orzekającego było wyłączenie skutków prawnorzeczowych wyroku sądu amerykańskiego wobec opisywanej nieruchomości ponieważ wyrok w zakresie odmownym dotyczył materii zastrzeżonej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich (art. 1102 par.1 kpc), co jest z kolei negatywną przesłanką uznania (art. 1146 §1 pkt 2 kpc). Odmowa "ratyfikacji" w części wyroku sądu amerykańskiego należy utożsamiać wyłącznie z pozbawieniem go "automatycznych" skutków prawnorzeczowych co do nieruchomości położonej w Polsce. Postanowienie Sądu Apelacyjnego nie anulowało natomiast skuteczności ugody zawartej pomiędzy skarżącą i M. B. przed sądem amerykańskim, w szczególności jej skutków zobowiązaniowych polegających między innymi na zobowiązaniu drugiej z wymienionych osób w pkt 11(D) ugody cyt. "do udzielenia stosownych pełnomocnictw umożliwiających przeniesienie własności nieruchomości położonej w Polsce na rzecz skarżącej".

Powołując wyroku Sądu Najwyższego o sygn.. akt. V CSK 246/12 z dnia 24 maja 2013r., opubl. LEX nr 1365758. Skarżąca zwróciła uwagę na konieczność oddzielania skutków prawnorzeczowych od sfery skutków zobowiązaniowych ugody. Gdyby organ odwoławczy prawidłowo oddzielał sferę skutków prawnorzeczowych wyroku rozwodowego sądu amerykańskiego od skutków zobowiązaniowych wynikających z zawartej przed tym sądem ugody, wówczas nie mógłby dojść do przekonania, że zawarcie aktu notarialnego zgodnie z wnioskiem skarżącej miałoby być sprzeczne z prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w K. [...]. Ugoda zawarta przy wydaniu wyroku rozwodowego zawarta w formie przewidzianej prawem amerykańskim wywarła bowiem skutki zobowiązaniowe i skutków tych nie wyłączyło postanowienie Sądu Apelacyjnego [...] odnoszące się wyłącznie do skutków prawnorzeczowych wyroku rozwodowego. Tym samym organy obu instancji winny ograniczyć rozpoznanie wniosku do oceny, czy udzielone przez M. B. w wykonaniu zobowiązania wynikającego z pkt 11D ugody pełnomocnictwo spełnia wymogi formalne związane z jego udzieleniem warunkujące jego skuteczność. M. B. sporządził pełnomocnictwo pod przymusem państwowym stosowanym przez państwowy aparat USA (instytucja "civil contempt") i przymus ten musi zostać uznany za legalny także przez organy RP. Udzielenie pełnomocnictwa stanowi jednostronną czynność prawną, skuteczność której należy oceniać zgodnie z art. 24 ust. 1 Prawa prywatnego międzynarodowego (tekst jedn. Dz. U. 2015, poz. 1792 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem wady oświadczenia woli podlegają prawu właściwemu dla tej czynności prawnej. W przypadku udzielenia pełnomocnictwa właściwym jest prawo państwa siedziby pełnomocnika, w której on stałe działa (art. 23 ust. 2 pkt 1 p.p.m.). Oznacza to stosowanie prawa amerykańskiego ponieważ pełnomocnik – M. B. zamieszkuje na stałe w Stanach Zjednoczonych Ameryki (G., I.). Jeżeli do udzielonego pełnomocnictwa w zakresie wad oświadczeń woli stosuje się prawo amerykańskie, które jednocześnie przewiduje zastosowaną przy jego udzieleniu instytucję civil contempt, to należy stwierdzić, że zgodnie z polską ustawą Prawo prywatne międzynarodowe pełnomocnictwo zostało udzielone skutecznie przez M. B. i powinno być respektowane przez organy Państwa Polskiego.

Wobec wynikającego z powyższych przepisów ograniczenia kompetencji organów, do których był adresowany wniosek o sporządzenie aktu notarialnego, wyłącznie do kwestii badania formy pełnomocnictwa udzielonego przez M. B., wątpliwości budzi nie tylko uznanie tej osoby za uczestnika postępowania administracyjnego, ale także całkowicie niezrozumiałym jest powoływanie w treści uzasadnienia skarżonego postanowienia art. 86 Prawa o notariacie. W sytuacji zgłoszenia się przez stronę przyszłej umowy notarialnej z udzielonym jej przez osobę trzecią pełnomocnictwem upoważniającym do zawarcia umowy "z samym sobą", rozważanie przez organ (notariusza) kwestii zdolności do czynności prawnych mogłoby dotyczyć wyłącznie zgłaszającej się osoby, tj. w konkretnym przypadku wyłącznie M. B.. Ani notariusz, a tym samym konsul, któremu strona czynności notarialnej przedstawia dokument pełnomocnictwa, nie ma instrumentów prawnych służących badaniu swobody mocodawcy przy udzielaniu pełnomocnictwa wcześniejszego od terminu czynności notarialnej będącej przedmiotem wniosku. Udzielenie zgodnego z lokalnym prawem pełnomocnictwa jest faktem, który powinien zostać uznany przez notariusza (konsula). To wyłącznie mocodawca może w odpowiednim trybie (np. sądowym) zmierzać do tego, aby wykazać nieważność lub bezskuteczność aktu pełnomocnictwa. Tymczasem jak wynika z ustalonego stanu faktycznego M. B. nie podjął żadnego tego typu działania. Z powyższego wynika, że formułowany przez skarżącą w zażaleniu zarzut wyjścia przez organ I instancji poza przyznaną mu Prawem konsularnym kompetencję - skutkującego niezasadnym uznaniem M. B. za uczestnika postępowania oraz przeprowadzeniem nie znajdującego podstawy w przepisach prawa "dochodzenia" mającego na celu ustalenie "prywatnego stanowiska" M. B. co do udzielonego przez niego pełnomocnictwa - jest zasadny.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. D.U. 2016, poz. 1066) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm , alej "P.p.s.a.", polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania czy w toku rozpatrywania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu wpływającym na wynik sprawy (art. 145 P.p.s.a.) Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Oznacza to, że sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Aby wyeliminować dany akt z obrotu prawnego należy twierdzić, że doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1a P.p.s.a.) albo prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 b-c P.p.s.a.) albo istnieją przesłanki do stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Przeprowadzona na tej płaszczyźnie ocena zgodności z prawem kontrolowanego postanowienia w ramach wyżej wskazanych kryteriów prowadzi do konstatacji, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

W ocenie Sądu organu w sposób wyczerpujący i rzetelny zebrały dowody a następnie dokonały subsumpcji pod właściwe normy prawa materialnego.

W niniejszej sprawie spór pomiędzy stroną a organem sprowadza się przede wszystkim do oceny skutków ugody sądowej zawartej przed sądem amerykańskim w świetle częściowego uznania wyroku sądu amerykańskiego przez sąd polski oraz kwestii możliwości zawarcia na podstawie udzielonego przez M. B. pełnomocnictwa do zawarcia umowy do zbycia udziałów przez zainteresowaną M. B..

I tak skarżąca wywodzi, że brak skuteczności uznania wyroku sądu amerykańskiego w zakresie opisywanej nieruchomości stanowiącej majątek wspólny byłych małżonków nie oznacza wyłączenia skutków prawnorzeczowych co do możliwości przeniesienia na rzecz skarżącej prawa do niej na podstawie pełnomocnictwa udzielonego Jej przez jej byłego męża. Organ natomiast wywodzi, że dokonanie przed konsulem na podstawie tego pełnomocnictwa przeniesienia na rzecz skarżącej udziału w tej nieruchomości stanowi obejście stanu prawnego wynikającego z orzeczenia sądu polskiego, który nie uznał skuteczności w części wyrok sądu amerykańskiego.

W ocenie Sądu w pierwszej kolejności należy ocenić skutki braku uznania na terenie Polski wyroku sądu amerykańskiego. Jak wynika z orzeczenia sądu amerykańskiego (pkt 11D) w odniesieniu do działki położonej w Z. M. B. zrzekł się wszelkich praw do niej i zobowiązał się do sporządzenia wszelkich niezbędnych dokumentów w celu przeniesienia na rzecz byłej żony udziału w tej nieruchomości w tym do wystawienia pełnomocnictwa upoważniającego wyznaczoną osobę trzecią (a więc nie skarżącą) do sporządzenia wszelkich dokumentów niezbędnych do przeniesienia na rzecz M. B. udziału w tej nieruchomości.

Niesporne było pomiędzy stronami, że udzielone zostało przez M. B. pełnomocnictwo na rzecz M. B. upoważniające Ją do zawarcia umowy o podział majątku wspólnego w zakresie przysługującego mu udziału co do opisywanej nieruchomości poprzez przyznanie tego udziału M. B. bez spłat czy dopłat. Pełnomocnictwo zostało podpisane pod przymusem państwowym stosowanym w USA (instytucja civil contempt), która polega na przymuszeniu przez aparat państwowy USA środkami izolacyjnymi do wykonania wyroku sądowego. Sąd polski – Sąd Apelacyjny w K. w sprawie tej, [...], stwierdził, że brak było możliwości uznania skuteczności wyroku sądu amerykańskiego w części dotyczącej nieruchomości położonej w Polsce ponieważ dotyczy ona materii zastrzeżonej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich (art. 1102 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej "k.p.c.), co jest negatywną przesłanką do uznania (art. 1146 § 1 pkt 2 K.p.c).

Z uznaniem orzeczenia zagranicznego wiąże się skuteczność orzeczenia sądu państwa obcego na obszarze Polski. Pod tym pojęciem należy rozumieć wywoływanie wszelkich skutków innych niż wykonalność, a więc w szczególności skutek prawotwórczy w wypadku orzeczeń konstytutywnych, powagę rzeczy osądzonej oraz moc wiążącą orzeczenia. (por. komentarz Mariusza Wójcika do art. 1145 k.p.c. w Lex).

W związku z tym odmowa uznania skuteczności wyroku sądu amerykańskiego jest równoznaczna z brakiem wywołania na terenie Polski skutków prawnych tego orzeczenia w odniesieniu do zapisu umownego o zrzeczeniu się na rzecz skarżącej prawa własności do części nieruchomości położonej w Polsce.

We wniosku skierowanym do konsula skarżąca powołała się na udzielone jej przez M. B. pełnomocnictwo do zawarcia umowy o podział majątku dorobkowego w zakresie udziału [...] części nieruchomości położonej w Polsce (opisanej szczegółowo w pełnomocnictwie) poprzez przyznanie tego udziału w całości M. B. bez obowiązku spłat czy dopłat, w związku z dokonanym już podziałem pozostałych składników majątkowych. (k 2 akt adm.). Pełnomocnictwo zostało opatrzone apostille. Stanowi ono poświadczenie dokumentu sporządzonego w jednym państwie (np. aktu notarialnego, tłumaczenia przysięgłego lub odpisu aktu stanu cywilnego) umożliwiające legalne użycie go w innym państwie. Poświadczenie to wydawane jest przez właściwy organ państwa, z którego dokument pochodzi. Oznacza to, że na gruncie prawa amerykańskiego potwierdzono prawidłowość sporządzenia takiego pełnomocnictwa. Kontekst sprawy i treść pełnomocnictwa, w tym kwestia w jakim trybie zostało ono udzielone, jasno wskazuje, że stanowi ono wykonanie zobowiązań z wyroku sądu amerykańskiego a ten z kolei odzwierciedlał wynik ugody zawartej przez strony, czemu żadna z nich nie zaprzecza.

Sąd w tym składzie podziela wywody skargi, poparte wskazanym wyrokiem SN z 24 maja 2013 r. V CSK 246/12, Lex nr 1365758, że ocena ugody sądowej która została zawarta przed sądem państwa obcego przebiega odrębnie co do jej skutków procesowych a odrębnie co do części materialnoprawnej.

W zakresie skutków procesowych oceniana jest wg prawa procesowego państwa przed którego organami została zawarta. Ustawa prawo prywatne międzynarodowe, jak to wskazuje Sąd Najwyższy w postanowieniu z 21 listopada 2012, V CSK 510/11 (Lex nr 1284772), nie zawiera szczególnych unormowań odnośnie formy czynności prawnej dokonywanej za granicą w szczególności tych dotyczących własności nieruchomości położonej w Polsce. W związku z tym wystarczającym jest zachowanie wymogów co do formy zgodnie z właściwością legis loci actus.

Inaczej natomiast ma się rzecz w aspekcie materialnoprawnym.

W świetle art. 158 kodeksu cywilnego umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. To samo dotyczy umowy przenoszącej własność, która zostaje zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do przeniesienia własności nieruchomości. Zobowiązanie powinno być w akcie wymienione. Z kolei art. 99 § 1 K.c. stanowi, że jeżeli do ważności czynności prawnej potrzebna jest szczególna forma, pełnomocnictwo do dokonania tej czynności powinno być udzielone w tej samej formie. Ważność pełnomocnictwa stanowi element decydujący o skuteczności oświadczenia woli złożonego w umowie, a tym samym o ważności umowy. Pełnomocnictwo takie musi zawierać essentialia negotii umowy przenoszącej własność tj. określać przedmiot umowy, strony umowy, cenę. O ile 2 pierwsze elementy zostały określone to nie zawiera ono ostatniego tj. ceny (wartości składnika majątkowego). Na jego podstawie nie doszłoby zatem do skutecznego przeniesienia własności nieruchomości gdyż pełnomocnictwo nie zawiera nawet stwierdzenia, że pełnomocnik ma prawo do dokonania czynności wedle swego swobodnego uznania i zasad (art. 92 § 3 ustawy prawo o notariacie) i z samym sobą.

Ugoda która została zaakceptowana przez sąd amerykański w odniesieniu do nieruchomości położonej w Z. nie została uznana przez polskie organy sądownicze z uwagi na wyłączenie jurysdykcji sądu amerykańskiego do orzekania co do nieruchomości położonej w Polsce. W konsekwencji udzielenie pełnomocnictwa w wykonaniu wyroku sądu amerykańskiego nie odnosi skutku na gruncie obowiązującego w Polsce porządku prawnego. Wbrew wywodom skargi brak uznania orzeczenia sądu amerykańskiego przez sąd polski oznacza brak wywołania na terenie Polski skutków prawnych tego orzeczenia w odniesieniu do zapisu umownego o zrzeczeniu się na rzecz skarżącej prawa własności do części nieruchomości położonej w Polsce. W związku z tym w świetle prawa polskiego skarżąca i jej były mąż są rozwiedzeni jednakże nie dokonali podziału majątku dorobkowego w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości.

Czyni to niezasadnymi wywody skargi co do braku oddzielania na gruncie niniejszej sprawy sfery skutków prawnorzeczowych od skutków zobowiązaniowych ugody. Ma bowiem rację organ, że zawarcie przed konsulem aktu notarialnego zgodnie z wnioskiem strony skarżącej byłoby sprzeczne z prawomocnym postanowieniem sądu apelacyjnego w K. [...]. Zdaniem Sądu, ugoda zawarta przed sądem amerykańskim nie mogła, wobec braku jurysdykcji tego sądu wywrzeć skutków zobowiązaniowych a tym bardziej prawnorzeczowych.

Ma rację organ, że postępowanie prowadzone przez konsula podlega regulacji ustawy Prawo konsularne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 w zw. z 29 ustawy prawo konsularne konsul może sporządzić akt notarialny po uzyskaniu od Ministra Sprawiedliwości pisemnego upoważnienia, udzielonego mu na wniosek ministra właściwego do spraw zagranicznych. Do czynności tych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2017 r. poz. 2291). Art.80 § 2 tej ustawy nakłada na notariusza (a więc tym samym i na konsula sporządzającego akt notarialny) obowiązek czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne. W przypadku zatem gdy dana czynność prawna ma wywrzeć skutek w majątku dwu stron obowiązek ten polega na dbaniu o interesy obu stron tych czynności (zbywcy i nabywcy). Oznacza to, że w ramach tych obowiązków konsul miał prawo zwrócić się do byłego męża skarżącej jako osoby posiadającej interes prawny w toczącym się postępowaniu o udzielenie informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Zwrócić także należy uwagę, że notariusz który jest osobą zaufania publicznego (art. 2 § 2 ustawy Prawo o notariacie). a co za tym idzie i konsul który wykonuje zadania notariusza, zgodnie z art. 81 tej ustawy odmawia wykonania czynności sprzecznej z prawem. Oznacza to, że jego zadaniem jest nie tylko ustalenie czy dana osoba ma zdolność do czynności prawnych (art. 86 tej ustawy) ale czy czynność ta jest zgodna z obowiązującym w Polsce prawem. W ramach czynności sprawdzających musi zatem ocenić te kwestie aby nie narazić strony czynności notarialnej ani siebie na negatywne skutki prawne ewentualnie z tego wynikłe. W tym aspekcie nie bez znaczenia w tej sprawie jest to, że w Sądzie Rejonowym dla [...] toczy się postępowanie z wniosku M. B. o zniesienie współwłasności wraz z podziałem majątku wspólnego M. i M. B. ([...]). Świadczy to o tym, że M. B., mimo udzielania pełnomocnictwa swej byłej żonie, prowadzi sprawę której przedmiotem jest przedmiotowa nieruchomość. Okoliczność ta stanowi zatem dowód potwierdzający poważne wątpliwości w zakresie udzielonego pełnomocnictwa i jego skuteczności.

Trafnie podnosi organ, że ustawodawstwo polskie nie zna instytucji przymuszenia do wykonania czynności (civil comptent) w sytuacji odmowy wykonania zobowiązania zatwierdzonego orzeczeniem sądowym. Instytucja ta polega na tym, że osoba, która nie stosuje się do amerykańskiego orzeczenia sądowego pozostaje w izolacji do czasu złożenia oświadczenia danej treści, które jest nieodwołalne. To w powiązaniu z nieuznaniem w części wyroku sądu amerykańskiego przez sąd polski powoduje zasadne przyjęcie, że czynność prawna byłaby sprzeczna z obowiązującym w Polsce porządkiem prawnym gdyż zostałaby zawarta w wyniku przymusu a nadto sprzecznie z pkt 11D wyroku sądu amerykańskiego. Jak z niego wynika, dokumenty niezbędne do przeniesienia własności udziału w tym pełnomocnictwo miało być udzielone osobie trzeciej a nie osobie na której rzecz doszłoby do jego przeniesienia. Nie ma przy tym Sąd wątpliwości, że M. B. nie jest osobą trzecią.

W prawie polskim instytucja przymuszenia nie jest znana a każde pełnomocnictwo mocodawca może odwołać.

Prawidłowo zatem konsul ocenił, że zawarcie umowy stanowiłoby w istocie obejście przez stronę prawa tj. wykonanie wyroku sądu amerykańskiego, którego skutki w zakresie nieruchomości położonej w Polsce nie zostały uznane przez sąd polski.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Sąd uznał je za nietrafne.

Art. 35 ustawy prawo konsularne stanowi o przyczynach odmowy dokonania czynności przez konsula. Jedną z nich (§ 1) jest sytuacja w której czynność jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Potwierdza to treść art. 58 § 1 i2 Kodeksu cywilnego stanowiący o nieważności czynności prawnej sprzecznej z prawem lub zasadami współżycia społecznego.

Niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 86 ustawy prawo o notariacie gdyż w toku postępowania żadna ze stron nie twierdziła aby istniały wątpliwości co jej zdolności do czynności prawnych. Wbrew zarzutom skargi organ zastosował art. 81 ustawy prawo o notariacie gdyż odmówił sporządzenia aktu jako sprzecznego z prawem (stanowiącej jego obejście).

Sumując, zdaniem sądu wszystkie te okoliczności prowadzą do wniosku, że w świetle prawa polskiego wyłącznie właściwego dla zbycia nieruchomości położonej w Polsce nie zostały zachowane warunku do przeniesienia udziału we współwłasności na rzecz M. B. na podstawie wyroku sądu amerykańskiego, polskiego i pełnomocnictwa . Odmowa wykonania czynności znajduje podstawę prawną w art. 35 ust. 1 ustawy prawo konsularne.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 i 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.