Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 663/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1 b, ust. 5 pkt 1 lit. a,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 9, art, 79a,
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2021 r. B. K. (dalej: wnioskodawczyni", "strona", "skarżąca") wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

w związku z opieką nad mężem – K. K..

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...], Kierownik Sekcji Świadczeń Rodzinnych, Świadczeń Wychowawczych i Funduszu Alimentacyjnego Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., działający

z upoważnienia Burmistrza Z. (zwany dalej: "organem I instancji"), odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia w kwocie [...]zł, od dnia [...] stycznia 2021 r. na czas nieokreślony.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że z treści przedłożonego do wniosku orzeczenia właściwego organu z dnia [...] marca 2021 r. wynika, że mąż wnioskodawczyni ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności od dnia [...] grudnia 2020 r., czyli po ukończeniu 18 i 25 roku życia. Oznacza to brak zachowania kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Ponadto organ I instancji ustalił, że strona przebywa na rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, zaś osobie wymagającej opieki ustalono I grupę inwalidzką w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W ocenie organu, wywiad potwierdził sprawowanie opieki przez wnioskodawczynię nad niepełnosprawnym mężem.

Strona wniosła odwołanie od ww. decyzji organu I instancji.

Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej "organem II instancji" lub "Kolegium") utrzymało

w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] maja 2021 r.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał,

że bezspornie strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Ponadto wyjaśnił, że przepis stanowiący jedną z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tym samym przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organ winien uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek

z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej,

co oznacza, że decyzja organu I instancji w tym zakresie nie jest właściwa.

Nadto Kolegium stwierdziło, że bezspornie wnioskodawczyni ma ustalone prawo do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Okoliczność ta stanowi

o wystąpieniu negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy

o świadczeniach rodzinnych, będącej podstawą do odmowy przyznania świadczenia.

W wyniku rozpatrzenia skargi B. K., Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Szczecinie wyrokiem z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 1022/21 uchylił decyzję Kolegium z dnia [...] lipca 2021 r. oraz uchylił poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] maja 2021 r.

Sąd wskazał, iż okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest to, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, legitymującym się orzeczeniem

o trwałej niezdolności do służby w Policji z dnia [...] marca 2021 r., w którym zaliczono badanego do pierwszej grupy inwalidzkiej od dnia [...] grudnia 2020 r. w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, co stanowi o spełnieniu przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając na uwadze uzasadnienie organu I instancji Sąd uznał za konieczne wyjaśnienie, że wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, utraciło przymiot konstytucyjności przewidziane art. 17 ust. 1b ustawy kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium, a zatem w tym zakresie, wbrew stanowisku organu I instancji, na co prawidłowo zwróciło uwagę Kolegium, spełniony został warunek do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd mając na względzie regulację określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy

o świadczeniach rodzinnych wskazał, że organy były zobowiązane do jednoznacznego ustalenia jakiego rodzaju uprawnienie nabyła skarżąca, które w ich ocenie stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazane ustalenie organów budzi poważne wątpliwości. Skarżąca w dołączonym do sprawy oświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2021 r. podała, że pobiera emeryturę, który to fakt potwierdziła dodatkowo podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] maja 2021 r. Nadto w aktach sprawy znajduje się wydruk komputerowy z oddziału ZUS w K. wskazujący na odprowadzanie składek przez stronę z tytułu: "emeryt lub rencista lub osoba pobierająca rodzicielskie świadczenie uzupełniające".

Według Sądu, skoro w realiach sprawy organy administracji nie wyjaśniły w pełni wszystkich istotnych okoliczności, które pozwoliłyby na ustalenie stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością, naruszyły tym samym: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 § 1 k.p.a.

Sąd uznał, że dołączone do skargi pisma, stanowiące kserokopie,

na okoliczność pobierania przez skarżącą emerytury nie mogą stanowić dowodu uzupełniającego z dokumentu o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Niemniej wskazane pisma wiążą się z niedostatecznym wyjaśnieniem przez organy stanu faktycznego sprawy, która to okoliczność została przez Sąd dostrzeżona oraz omówiona we wcześniejszej części rozważań, będzie stanowiła przedmiot ponownie prowadzonego przez organy postępowania.

Niezależnie od powyższego Sąd wskazał, iż w sytuacji gdy organ w wyniku ponownego rozpoznania sprawy ustali, że strona uprawniona jest do emerytury, powinien mieć na uwadze, że prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy. Sąd nie podzielił stanowiska tej linii orzeczniczej sądów, na którą zwróciła uwagę skarżąca w odwołaniu od decyzji organu I instancji jak i skardze do Sądu, polegającego na przyjęciu, że osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym. Sąd podzielił stanowisko wyrażone w wyrokach, w których to orzeczeniach podkreślono, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji, w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. W tej sytuacji właściwszym rozwiązaniem jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem emerytalno – rentowym przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, czyli w realiach niniejszej sprawy emerytury. W przypadku pobierania emerytury wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2021 r. poz. 291). Sąd uznał, że w realiach niniejszej sprawy zastosowanie prokonstytucyjnej i zgodnej z celem ustawy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oznacza, że skarżąca, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i jest uprawniona do emerytury (jeżeli okoliczność ta zostanie potwierdzona przez organ) powinna dokonać wyboru jednego z wymienionych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, zgodnie z art. 9 k.p.a.

Ponadto Sąd zwrócił uwagę na przepis art. 79a k.p.a. podnosząc m.in., że organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych.

Decyzją z dnia [...] marca 2022 r., nr [...], wydaną na podstawie

art. 104, art. 127a § 1 i 2, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), ponownie rozpatrujący sprawę organ I instancji odmówił stronie przyznania prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, za okres od [...] kwietnia 2021 r. do [...] grudnia 2021 r. oraz za okres od [...] stycznia 2022 r. na czas nieokreślony.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał następujące przesłanki negatywne, będące podstawą wydanej decyzji:

1) niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia,

co stanowi naruszenie wymagań art. 17 ust. 1 b u.ś.r.,

2) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, co stanowi naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r.

Strona wniosła odwołanie od ww. decyzji organu I instancji z dnia [...] marca

2022 r., której zarzuciła naruszenie:

1) prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie przy ocenie spełnienia kryteriów przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na ustalone prawo do emerytury,

2) prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie przy ocenie spełnienia kryterium przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na termin powstania niepełnosprawności i zastosowanie przepisu uznanego za niekonstytucyjny,

3) przepisów prawa procesowego, tj. art. 9, art. 10, art. 77, art. 79a k.p.a., poprzez brak poinformowania wnioskodawcy przez organ o możliwości złożenia wniosku

o zawieszenie emerytury i uzależnienia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, przez co nie podjęto wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego sprawy wyjaśnienia i naruszono

zasadę informowania, a w konsekwencji przyjęcie, że wnioskodawca nie spełnia kryterium przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przedwczesne wydanie decyzji odmawiającej.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...], wydaną

na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 u.ś.r., organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] marca 2022 r.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ II instancji zwrócił uwagę, że wniosek strony z dnia [...] kwietnia 2021 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem, jest rozpatrywany po raz drugi w postępowaniu odwoławczym. Uprzednio wydane w sprawie decyzje organów obu instancji zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 1022/21. Sąd wskazał na potrzebę przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do okoliczności faktycznych mających stanowić podstawę do zastosowania przepisów prawa materialnego, poprzez ustalenie przysługującego stronie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wyrok ten jest prawomocny.

Kolegium przedstawiło ustalenia stanu faktycznego sprawy poczynione przez organ I instancji. Mąż strony jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe na podstawie orzeczenia właściwego organu z dnia [...] marca 2021 r., jako osoba całkowicie niezdolna do pracy, zaliczona do I grupy inwalidzkiej od [...] grudnia 2020 r. w związku ze służbą i niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Bezspornym jest, iż osoba niepełnosprawna jest zamężna, a stałą i trwałą opiekę nad niepełnosprawnym mężem opiekę sprawuje żona. Mąż jest osobą wymagającą konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornym również jest, że sprawująca nad mężem opiekę żona w dniu [...] kwietnia 2021 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem mając ustalone prawo do emerytury (decyzja ZUS z dnia [...] października 2017 r.)

Biorąc pod uwagę okoliczność, iż strona ma ustalone prawo do emerytury, którą pobiera, organ II instancji uznał, że strona nie spełnia wszystkich przesłanek określonych w u.ś.r. Argumentował, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje opiekunom osób niepełnosprawnych, jeśli mają oni ustalone prawo m.in. do emerytury. Strona pobiera emeryturę, w związku

z czym ma zabezpieczony dochód. Gdyby uznać zasadność odwołania, to strona otrzymywałaby dwa świadczenia: emeryturę i świadczenie pielęgnacyjne. W tej sytuacji naruszona byłaby właśnie konstytucyjna zasada równości. Ponadto organ II instancji wskazał, że przepisy u.ś.r. nie umożliwiają dokonania miarkowania wysokości świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu zbiegu tego świadczenia i świadczenia emerytalnego, gdyż ustawa w ogóle nie przewiduje i nie reguluje zbiegu powyższych świadczeń. Organ II instancji stwierdził, że rezultat wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest jasny i nie budzi wątpliwości. Jednakże nawet w przypadku kontynuacji wykładni na podstawie dyrektyw wykładni systemowej i funkcjonalnej uznać należy, że wykładnia językowa tego przepisu jest prawidłowa. Organ argumentował, że Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał wielokrotnie w swoim orzecznictwie, iż odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom mającym ustalone prawo do emerytury, nie narusza zasady równego traktowania, o której mowa w Konstytucji RP. Organ podkreślił, że w treści pouczeń zawartych we wniosku, który strona podpisała w dniu [...] listopada 2021 r. wyraźnie wskazano, zgodnie z ww. przepisem, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Według organu II instancji, ponadto charakter świadczenia emerytalnego pobieranego przez wnioskodawcę uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Niemożliwe jest bowiem wykazanie spełnienia przesłanki zawartej

w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., polegającej na niepodejmowaniu pracy lub rezygnacji

z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą najbliższą.

W realiach niniejszej sprawy nie występuje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia w celu opieki nad bratem (winno być mężem), którego niepełnosprawność w stopniu znacznym została ustalona w 2020 r., w sytuacji, gdy wnioskodawczyni utrzymuje się z emerytury, do której prawo nabyła po zakończeniu aktywności zawodowej w 2017 r. Organ II instancji podzielił stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 844/21, w którym Sąd potwierdził powyższe argumenty organu II instancji.

W argumentacji swej organ II instancji wsparł się także stanowiskiem przedstawiony

w wyrokach NSA: z 10 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 134/18 oraz z 30 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1334/20, z 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2950/15, z 10 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 134/18).

Ponadto organ II instancji podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, orzekł, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a. u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten odnosi się więc wyłącznie do osób pobierających rentę z tytułu części niezdolności do pracy. W pozostałym zakresie wskazany przepis nie został uznany za niezgodny z Konstytucją RP, w związku z czym jest obowiązującym prawem.

Według organu II instancji, okolicznością, która zdecydowała o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia przez organ I instancji, jest fakt, że skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej ze względu na ustalone prawo do emerytury, co wyczerpuje przesłankę negatywną, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Organ II instancji uznał, że na powyższe rozstrzygnięcie nie ma wpływu nieprawidłowo zastosowany przez organ I instancji przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. Należy uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt SK 38/13) i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej.

B. K. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji z dnia [...] czerwca 2022 r., wnosząc o jej uchylenie w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...] marca 2022 r. oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 7 dni od dnia, w którym wyrok stanie się prawomocny, po uprzednim poinformowaniu o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Ponadto skarżąca wniosła o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym oraz wniosła o zasądzenie od organu administracji publicznej kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Wydanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego:

a) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie przy ocenie spełnienia kryteriów przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi ustalone prawo do emerytury,

b) art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 504), poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu,

że zawieszenie wstrzymanie wypłaty emerytury nie jest okolicznością uzasadniającą zawieszenie prawa do świadczenia lub ustanie tego prawa;

2) przepisów prawa procesowego, tj. art. 9, art. 10, art. 77 i art. 79a k.p.a., poprzez brak poinformowania przez organ o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jak również niewskazanie przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony w szczególności brak poinformowania wnioskodawcy przez organ o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, przez co nie podjęto wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy i naruszono zasadę informowania, a w konsekwencji przyjęcie, że wnioskodawca

nie spełnia kryteriów przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przedwczesne wydanie decyzji odmawiającej.

Skarżąca zauważyła, że w przedmiotowej sprawie wcześniej został wydany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 listopada

2021 r. o sygn. akt II SA/Sz 1022/21, uchylający wydane uprzednio w sprawie decyzje organu I i II instancji. Sąd wskazał okoliczności jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, które zostały pominięte zarówno przez organ I i II instancji. Organ II instancji już na etapie wydanej decyzji z dnia [...] lipca 2021 r. wskazał na skutki niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w badanej sprawie. Natomiast organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji i nie uchylił wydanej przez organ I instancji decyzji, choć było to uzasadnione, opierając się na jedynie na przesłance wskazanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przyjmując, że pobieranie rzekomego rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co jest – według skarżącej - oczywistym błędem z uwagi na pobieranie emerytury.

Wspierając się stanowiskiem judykatury skarżąca argumentowała, że brak jest racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, poprzez wyłączenie w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 wskazanej ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 tej ustawy). O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować.

Według skarżącej, nie zachodzi konieczność uprzedniej rezygnacji przez nią

z przyznanego już świadczenia, tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do drugiego świadczenia objętego zbiegiem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Kierować bowiem należy się zasadami zawartymi w przepisach art. 7-9 k.p.a. Nakładają one na organ administracji publicznej obowiązek wyjaśnienia w pierwszej kolejności, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować stronę, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego i dokonanie wyboru jednego z nich. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez skarżącą świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymywania świadczenia korzystniejszego. W związku z tym, oświadczenie o rezygnacji ze świadczenia mniej korzystnego musi polegać jedynie na precyzyjnym wyartykułowaniu swojej woli. Realizacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stać na przeszkodzie w zakresie uzyskania świadczenia korzystniejszego od daty złożenia wniosku. Na poparcie podnoszonych twierdzeń skarżąca powołała stanowisko przedstawione w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Na koniec skarżąca podkreśliła, że okoliczności, na których swoją decyzję

oparł organ I instancji zostały już wcześniej dokładnie wyjaśnione i opisane zarówno

w decyzji organu II instancji z dnia [...] lipca 2021 r., w skardze z dnia 10 sierpnia

2021 r. oraz w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 10 grudnia 2021 r., sygn.

akt II SA/Sz 1022/21, dlatego nie znajduje jakiegokolwiek racjonalnego i logicznego uzasadnienia oraz przesłanek, które wpłynęły na rozstrzygnięcie organu

I i II instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, albowiem omyłkowo organy nie uwzględniły w całości wskazań WSA w Szczecinie, zawartych w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 1022/21, wydanym w niniejszej sprawie, co miało wpływ na nieprawidłowe rozstrzygnięcia. Jednocześnie organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przepis art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.") stanowi z kolei, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie tego przepisu Sąd rozpoznał sprawę na zgodne wnioski stron postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Na wstępie wskazać należy, iż zasadnicze znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma okoliczność, że przedmiotowa sprawa była wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1022/21. Wyrokiem z dnia 18 listopada 2021 r. Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Z. z dnia [...] maja 2021 r.

Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania art. 153 p.p.s.a., zgodnie

z którym ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Powołany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie.

Rolą sądu, obecnie kontrolującego zaskarżone decyzje, jest weryfikacja, czy organy w pełni zastosowały się do oceny prawnej oraz wskazań wyroku sądowego poprzednio wydanego w tej sprawie. W przywołanym wyżej wyroku Sąd, uchylając decyzję organu I i II instancji stwierdził, że kwestia przysługującego skarżącej prawa do jednego ze świadczeń określonych w art. 17 ust. 5 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r.") nie została przez organy ustalona w sposób prawidłowy i bezsporny.

W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd stwierdził, iż w przypadku ustalenia przez organ, że strona uprawniona jest do emerytury, powinien mieć na uwadze, że prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jednocześnie Sąd podał, że nie podziela stanowiska tej linii orzecznictwa, na która zwróciła uwagę skarżąca, polegającego na przyjęciu, że osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikająca z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym. Sąd podkreślał, że w przypadku pobierania emerytury wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Dodał, że o takiej możliwości i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować (art. 9 k.p.a.). Sąd podniósł także ciążący na organie obowiązek przedstawienia stronie informacji, w przypadku, o którym mowa w art. 79a k.p.a.

Sąd kontrolujący decyzje wydane w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym stwierdził, że organy obu instancji nie uwzględniły w całości oceny prawnej oraz wszystkich wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu Sądu, co skutkowało uwzględnieniem skargi.

Bezsporne jest w sprawie, że w ponownie toczącym się postępowaniu organ

I instancji ustalił, że skarżąca pobiera emeryturę. Organ ten jednak ponownie, wadliwie uznał, że mąż skarżącej (legitymujący się orzeczeniem stwierdzającym znaczny stopień niepełnosprawności) nie spełnia kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność (art. 17 ust. 1 b u.ś.r.), co spotkało się z prawidłową reakcją organu II instancji, który uznał, że na gruncie wskazanego przepisu, z uwagi na skutki wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 20014 r., sygn. akt K 38/13, należy rozpoznać sprawę z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej.

Sąd, po lekturze uzasadnień decyzji organu I i II instancji, doszedł do wniosku, że organy obu instancji uchyliły się od związania oceną prawną, przedstawioną przez Sąd w ww. wyroku, w zakresie zastosowania na gruncie badanej sprawy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w przypadku ustalenia organu, że skarżąca legitymuje się prawem

do emerytury. Wbrew ciążącemu obowiązkowi poddania się ocenie prawnej, organ

w zaskarżonej instancji stwierdził, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, które pobiera, to nie spełnia wszystkich przesłanek określonych w wu ustawie o świadczeniach rodzinnych, warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przedstawiona przez organ wykładnia ww. przepisu stoi w oczywistej sprzeczności z zasadą związania orzeczeniem sądu, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. W odpowiedzi na skargę organ sam przyznał, że organy obu instancji nie uwzględniły w całości wskazań zawartych w przedmiotowym wyroku. Podkreślić należy, że wiążącego w sprawie wyroku Sądu z dnia 18 listopada 2021 r. organ nie zakwestionował w odpowiednim czasie środkiem odwoławczym. Orzeczenie to jest prawomocne i ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia.

Organ II instancji przedstawił przy tym argumentację niezgodną z koncepcją linii orzeczniczej, którą był związany, wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznając, że charakter świadczenia emerytalnego pobieranego przez skarżącą uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem niemożliwe jest wykazanie spełnienia przesłanki polegającej na niepodejmowaniu pracy lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osoba najbliższą. Sąd wyjaśnia, że osiągnięcie wieku emerytalnego nie wyłącza ze swej istoty możliwości pozostawania w zatrudnieniu i uzyskiwania dochodów z tego tytułu. Stanowisko takie jest już utrwalone w judykaturze (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 208/21).

Sąd uznaje zatem konieczne jest przypomnienie, że organy obu instancji miały obowiązek rozpoznać sprawę skarżącej, respektując ocenę prawną, z której wynika, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten może zrealizować przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury.

Istotnym jest jednakże wskazanie, że o możliwości złożenia wniosku

o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien skarżącą poinformować (art. 9 k.p.a.), na co uwagę zwracał także Sąd w uzasadnieniu wyroku o sygn. II SA/Sz 1022/21.

W niniejszej sprawie żaden z organów nie podjął się wyjaśnienia skarżącej potrzeby zawieszenia jej prawa do emerytury i przedstawienia jej trybu procedowania, by świadczenie pielęgnacyjne mogła wówczas otrzymać. Taka wadliwość decyzji jest o tyle zrozumiała, że organy co do zasady kwestionowały prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na pobieranie przez nią emerytury. Nie oznacza to jednak, że stanowisko zaprezentowane przez organy jest prawidłowe, co Sąd już wyżej wskazał w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Wbrew twierdzeniom organów, nie w każdym przypadku posiadanie prawa do emerytury wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w sytuacji uzyskiwania niższej emerytury niż kwota świadczenia pielęgnacyjnego stronie przysługuje wybór, o czym organ powinien poinformować stronę umożliwiając jej skorzystanie z tego wyboru, a czego w sprawie nie uczynił.

Obowiązkiem organu będzie zatem pouczenie skarżącej, stosownie do art.

79a § 1 k.p.a., o istnieniu zależnych od niej przesłanek (pobieranie emerytury), które uniemożliwiają przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a także o tym, że zawieszenie prawa do emerytury i przedłożenie organowi stosownego dokumentu, potwierdzającego te okoliczność, w wyznaczonym przez organ terminie będzie skutkowało przyznaniem świadczenia. Na podstawie wskazanego przepisu organ powinien poinformować skarżącą o konsekwencjach dalszego pobierania emerytury i zobowiązać ją do zawieszenia tego prawa, pod rygorem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W rozpoznawanej sprawie konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

W zaistniałej sytuacji, w ocenie Sądu przyjąć należało, że w konsekwencji naruszenia przez organy obu instancji zasady związania prawomocnym orzeczeniem sądowym (art. 153 p.p.s.a.), miało miejsce naruszenie przez te organy przepisów postępowania (art. 7, art. 9 i art. 79a k.p.a. - które to przepisy mają istotne znaczenie przy rozpatrywaniu spraw inicjowanych wnioskiem strony), które doprowadziło do odmowy ustalenia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przy tym mając na uwadze zakres dostrzeżonych przez Sąd wad prowadzonego postępowania administracyjnego, dla końcowego załatwienia sprawy Sąd uznał za niezbędne uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji.

Organ ponownie rozpatrując sprawę, związany zgodnie z art. 153 p.p.s.a. wyrokiem Sądu, podejmie działania zmierzające do ponownego rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz naprowadzi ją na taki tryb postępowania, by poprzez zrzeczenie się prawa do świadczenia emerytalnego nie poniosła uszczerbku finansowego, czyli nie pozostała bez prawa

do jakiegokolwiek świadczenia.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie,

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł, jak sentencji wyroku.

Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.