Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 621/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 21
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: § 2
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Asesor WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant referent stażysta Katarzyna Grycuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2017 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wpierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2009 oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. W dniu 11 maja 2009 r. do Biura Powiatowego ARiMR ( dalej jako: BP ARiMR ) wpłynął wniosek J.G. o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( dalej jako: ONW ) na rok 2009 z deklaracją do tej płatności działek rolnych o łącznej powierzchni 78,73 ha.

2. W dniach [...] sierpnia 2009r. na deklarowanych działkach rolnych przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni, której wyniki zostały zawarte zostały w raporcie z czynności kontrolnych nr [...].

W wyniku kontroli inspektorzy terenowi stwierdzili nieprawidłowości :

- dla działki rolnej "C" położonej na działce ewidencyjnej nr [...] powierzchnia zadeklarowana we wniosku (3,83 ha) jest większa od powierzchni stwierdzonej (3,38 ha),

- dla działki rolnej "I" położonej na części działki ewidencyjnej nr [...] powierzchnia zadeklarowana we wniosku (1,55 ha) jest większa od powierzchni stwierdzonej (1,28 ha).

Zastrzeżenia J.G. do wyniku kontroli wyrażone pismami złożonymi w dniu [...] września, [...] listopada i [...] grudnia 2009 r. nie zostały przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej jako: Dyrektor OR ARiMR) uwzględnione, o czym wnioskodawca był informowany pismami z dnia [...] października, [...] grudnia 2009 r. i [...] lutego 2010 r.

W dniu 19 marca 2010 r. J.G. złożył korektę wniosku, a w dniu 29 marca 2010 r. wniosek o przyznanie płatności na rok 2009 z zaznaczonym celem złożenia "wycofanie części wniosku" wskazując, iż wycofuje z płatności ONW część działki rolnej "I" położoną na działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 0,04 ha, część działki rolnej "J" położoną na działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 0,26 ha, część działki rolnej "K" położoną na działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 0,14 ha, część działki rolnej "N" położoną na działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 0,20 ha.

Pismem z [...] kwietnia 2010 r. Dyrektor OR ARiMR po raz kolejny poinformował J.G. o braku podstaw do zmiany wyników kontroli terenowej przeprowadzonej w dniach [...] sierpnia 2009 r.

3. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] Kierownik BP ARiMR przyznał wnioskodawcy płatność ONW na 2009 r. w łącznej wysokości 11 456,90 zł do powierzchni 78,01 ha.

W wyniku odwołania strony organ odwoławczy decyzją nr [...] uchylił decyzję Kierownika BP i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Rozpatrując ponownie sprawę decyzją nr [...] z [...] czerwca 2010 r. Kierownik BP ARiMR przyznał stronie płatność ONW w wysokości 11 521,34 zł do powierzchni 78,73 ha.

4. Pismem z dnia [...] listopada 2011r. organ ARiMR uzyskał z Prokuratury Rejonowej informację o śledztwie (sprawa [...]) w sprawie wyłudzenia dopłat realizowanych przez ARiMR w latach 2004 - 2011, w trakcie którego zarzuty przedstawiono m.in. J.G..

5. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] Dyrektor OR ARiMR w stwierdził nieważność decyzji Kierownika BP ARiMR nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r.

6. Postanowienie Kierownika BP ARiMR z [...] października 2012 r. nr [...] o zawieszeniu postępowania sprawie przyznania J.G. płatności ONW objętych na 2009 r. do czasu zakończenia wskazanego śledztwa zostało uchylone postanowieniem organu odwoławczego z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...].

7. Dnia 18 lutego 2013 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął z Sądu Okręgowego odpis aktu oskarżenia Prokuratora Okręgowego w przeciwko m.in. J.G., w którym został on oskarżony m.in. o to, iż w okresie od 2006 do roku 2011, działając wspólnie i w porozumieniu z M.W., w krótkich odstępach czasu, w podobny sposób i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził ARiMR do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w ten sposób, że złożył w Agencji poświadczające nieprawdę dokumenty, z których wynikało, że jest użytkownikiem gruntów rolnych i z tego tytułu otrzymał nienależne dotacje znacznej wysokości z tytułu płatności obszarowych, płatności ONW oraz z tytułu płatności rolnośrodowiskowej: za rok 2006 w łącznej kwocie 11 830,76 zł, za rok 2007 w łącznej kwocie 17 864,18 zł, za rok 2008 w łącznej kwocie 158 310,78 zł, za rok 2009 w łącznej kwocie 177 047,07 zł, tj. o czyn z art. 297 § 1 Kk i art. 286 § 1 Kk w zw. z art. 294 § 1 Kk w zw. z art. 11 § 2 Kk i art. 12 Kk.

7. Wydane przez Dyrektora OR ARiMR postanowienie z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] o utrzymaniu w mocy postanowienia Kierownika BP ARiMR nr [...] o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania J.G. płatności ONW na rok 2009, w wyniku jego skargi zostało uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2013 r. (sygn. akt II SA/Go 565/13). W wyniku tego wyroku Dyrektor OR ARiMR [...] grudnia 2013 r. postanowieniem nr [...] uchylił postanowienie organu I instancji o zawieszeniu postępowania.

8. Postanowieniem nr [...] Kierownik BP ARiMR postanowił o przeprowadzeniu dowodu z dokumentów tj. protokołów zeznań świadków i podejrzanych (oskarżonych) zgromadzonych w toku postępowania prokuratorskiego i sądowego. Do akt sprawy włączone zostały: akt oskarżenia Prokuratora Okręgowego przeciwko m.in. J.G., protokóły z zeznań świadków i podejrzanych (oskarżonych) zgromadzonych w toku postępowania prokuratorskiego i sądowego. Kolejnym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] organ I instancji postanowił o przeprowadzeniu dowodu z protokołów przesłuchania w dniu [...] grudnia 2014r. świadka J.J., w dniu [...] grudnia 2014r. świadka M.C. i J.B. przeprowadzonego w Biurze Powiatowym ARiMR, w dniu [...] stycznia 2015 r. świadka K.S. - przeprowadzonych w Biurze Powiatowym ARiMR.

9. Decyzją z [...] stycznia 2017 r. nr [...] Kierownik BP ARiMR odmówił przyznania J.G. przyznania płatności ONW na rok 2009.

Organ I instancji stwierdził, że na podstawie dokumentacji pozyskanej z organów ścigania oraz zgromadzonej w postępowaniu zaszły podstawy do uznania, że J.G. w roku 2009 fikcyjnie użytkował grunty rolne należące do M.W., który pozornie podzielił jedno duże gospodarstwo rolne na wiele mniejszych w celu pozyskania wyższych płatności pomijając przepisy o degresywności płatności. Przedmiotowe okoliczności zostały potwierdzone nie tylko przez J.G. w zeznaniach złożonych w dniu [...] września 2011 r. w Prokuraturze Rejonowej, który przed organami ścigania przyznał się do zarzucanych mu czynów, ale również przez inne osoby, które uczestniczyły w fikcyjnym użytkowaniu gruntów rolnych wydzielonych z gospodarstwa M.W.. W tych okolicznościach organ I instancji uznał, iż w 2009 r. J.G. nie prowadził działalności rolniczej na działkach rolnych zgłoszonych we wniosku o płatności ONW na rok 2009. Nie był bowiem ich posiadaczem w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego ani nie miał autonomii w zakresie zarządzania zadeklarowanymi gruntami. W ocenie organu I instancji działalność rolniczą na gruntach zgłoszonych przez J.G. do płatności ONW na rok 2009 prowadził w rzeczywistości M.W., który sztucznie podzielił będące w jego posiadaniu gospodarstwo rolne i który to w rzeczywistości sam decydował o pracach wykonywanych na gruntach, których był rzeczywistym posiadaczem. Kierownik BP ARiMR stwierdził tym samym, iż J.G. nie jest producentem rolnym w rozumieniu ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, nie był posiadaczem deklarowanych do płatności ONW na rok 2009 gruntów w rozumieniu § 2 pkt 2 Rozporządzenia ONW, uzależniającego jej przyznanie od posiadania gruntów rolnych.

W następstwie poczynionych na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, ustaleń Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał, iż w sprawie zastosować należy art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006, zgodnie z którym bez uszczerbku dla przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia. J.G. współuczestniczył bowiem w procederze sztucznego podziału gospodarstwa rolnego będącego w posiadaniu M.W.. W sprawie znajduje również zastosowanie przepis art. 4 ust. 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich w myśl którego działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

10. W odwołaniu od decyzji J.G. – reprezentowany przez pełnomocnika adw. D.K. - wniósł o uchylenie decyzji. Zarzucał, że organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w sprawie, a oparł się jedynie na protokołach z postępowania przygotowawczego, co jest sprzeczne z zasadami postępowania administracyjnego. Wywodził, że organ nie może czynić ustaleń faktycznych w sprawie na podstawie zeznań świadków, którym postawiono zarzuty, albowiem takowe zeznania zgodnie z art. 182 § 3 Kpk nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Ponadto niedopuszczalne jest czynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, albowiem osoba taka nie jest pouczona o treści art. 233 § 1 Kodeksu Karnego, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie. Ponadto Kpa nie przewiduje dowodu z akt sprawy karnej, a jedynie z określonych dokumentów zawartych w aktach innej sprawy. Bez naruszenia zasady bezpośredniości, możliwe jest jedynie dopuszczenie dowodu z poszczególnych, ścisłe określonych dokumentów, ale nie mogą to być protokoły zeznań świadków przesłuchanych w innej sprawie.

Zakwestionował też, jako nieuprawnione, twierdzenie Kierownika BP ARiMR, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków do przyznania płatności oraz oparcie się przez organ jedynie na domysłach, a nie dowodach.

11. Decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] Dyrektor OR ARiMR, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. ( tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r.. poz. 23), art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 173), § 2, § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2009 r., Nr 40, poz. 329 ze zm., powoływanego jako: rozporządzenie ONW), art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji(WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L.2006.368.74 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

12. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, przytaczając treść przepisów powołanych w podstawie prawnej decyzji i mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy uznał, że decyzja organu I instancji nie narusza prawa. Wskazał, że zasadniczym celem płatności do gruntów rolnych finansowanych przez Unię Europejską (m.in. płatności ONW) jest wspieranie rolników tj. osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne. Płatności ONW są formą wsparcia finansowego w ramach wspólnej polityki rolnej, będącej jednym z celów wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej, określonych w art. 33 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską gdzie wskazano, iż celami wspólnej polityki rolnej są: a) zwiększenie wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej, jak również optymalne wykorzystanie czynników produkcji, zwłaszcza siły roboczej; b) zapewnienie w ten sposób odpowiedniego

poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu

osób pracujących w rolnictwie; c) stabilizacja rynków; d) zagwarantowanie bezpieczeństwa

dostaw; e) zapewnienie rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów. System dopłat został zatem ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie.

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie uprawniał do stwierdzenia, iż skarżący nie był posiadaczem 42 działek rolnych zadeklarowanych do płatności ONW na rok 2009 w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego, co stanowi zgodnie z przepisami rozporządzenia ONW przesłankę ich uzyskania. Nadto samo posiadanie działek rolnych w rozumieniu przepisów Kc nie jest wystarczające, gdyż należy je też rolniczo użytkować. Dla przyznania płatności istotne jest czy wnioskodawca faktycznie włada gruntem, przy spełnieniu wymogów kwalifikacyjnych z rozporządzenia ONW. Faktyczne władztwo na daną rzeczą oznacza również, że istnieje swoboda co do podejmowania decyzji np.: co, gdzie i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe, kiedy zbierać plony oraz kiedy gdzie i komu je sprzedawać.

Zdaniem organu odwoławczego, w świetle przepisów art. 7,75, 77 § 1 Kpa brak przeszkód do uznania za dowody w sprawie zeznań strony i innych osób złożonych w toku postępowania karnego gdyż brak jest przepisu wprowadzającego taki zakaz. W świetle zebranego materiału dowodowego J.G. nie spełnia przesłanki posiadania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności. Okoliczność ta wynika w szczególności z zeznań samego J.G. złożonych w dniu [...] listopada 2011 r. w Prokuraturze Rejonowej. Zeznał on m.in. "(...) Na początek miałem szukać ziemi do zakupu w Agencjach lub od prywatnych rolników. W. miał już wtedy 4-5 działek, które miałem doprowadzić do porządku, skosić. Ja szukałem mu ziemi w Agencji Rynku Rolnego i Filiach tj. [...]. On mówił, że ta ziemia potrzebna mu do dopłat. On wymyślił sobie, że ziemia drożeje około 30% rocznie. Ja kupiłem mu około 800 - 1000 ha. Ta ziemia była kupowana za pieniądze W. na inne osoby. Ja jechałem obejrzeć ziemie wystawioną na przetarg lub z ogłoszenia, oceniałem ją. Szukaliśmy ziem jak najbliżej położonych. Przekazywałem cenę ziemi W. i mówiłem o tej ziemi. On decydował czy kupić ziemię i na kogo. Ja nie dostawałem potwierdzenia wpłaty bankowej i upoważnienia pisemnego ze wskazaniem na czyją rzecz kupuje ziemię. Nigdy nie byłem przy zakupie notarialnym ziemi, ale ja składałem oferty w Agencji lub sprzedającemu. Ziemia kupowana była na nazwisko B.P.. On zawierał umowy na tę osobę bo miał upoważnienie notarialne. Umowy zawierane były u notariuszy w [...] koło Sądu Okręgowego, w [...]. Nabywcy ziemi nigdy nie przyjeżdżali. Wiem, że W. kupował ziemię na S.M., na siebie, na B.P.. Kupował na ojca Z.W. i na L.W.. W dniu [...] września 2011 r. był u mnie B. z M.. Pytali mnie co się dzieje. B. mówił, że nie zgadza się powierzchnia ziemi i ma obecnie wstrzymane dopłaty. Ja wtedy poszedłem do Pani C.. Pytałem ją o co chodzi. Ona nie chciała ze mną rozmawiać. U W. ona zajmowała się składaniem wniosków. Na mnie W. nie kupił ziemi. On zawierał ze mną ustną umowę na działki w [...]. Była to powierzchnia około 88 ha. Na tych działkach była uprawiana łąka na trawę i były to trawy na gruntach ornych ewentualnie mieszanki traw. Ja pilnowałem tych upraw, używałem do tego maszyn S.M. i M.W.. Doglądałem też upraw pozostałych ziem W., które były jego i innych osób, które rzekomo dzierżawiły od niego pola. Miałem do dyspozycji około 6 traktorzystów. Wszystko nadzorował S.B. jeżeli chodzi o park maszynowy i traktorzystów. Ja zajmowałem się dowożeniem paliwa, wykonywaniem prac. W. decydował kogo zatrudniać. W 2006 r. mnie W. namówił do złożenia wniosku o dopłaty. Założeniem było, że pieniądze z dopłat przekażę W.. Z tego co wiem to M.C. opracowywała wnioski o dopłaty. Ja dostałem je do podpisania. Ja składałem wnioski do 2011 r., ale dopłaty otrzymałem ostatnie za 2009 r. Za 2010 r. i 2011 r. nie otrzymałem, pisałem odwołanie od decyzji o wstrzymaniu dopłat. Pisałem te odwołania pod dyktando W.. Pieniądze z dopłat były przekazywane na mój rachunek. Ja brałem te pieniądze na następny dzień i w gotówce przekazywałem W., prostuję wrzucałem do skrzynki kontaktowej W. w biurze. Nie dostawałem pokwitowania na te pieniądze. Miałem też obowiązek pokazania wyciągu z rachunku, czy zgadza się kwota, która wpłynęła z ARiMR z kwotą przekazaną mu. Z tego co wiem oprócz mnie kwoty dotacji W. przekazywali: C., M., B., B.P., P., M., B., B., S.. Pani M. nie zajmowała się uprawą swoich ziem. Były to ziemie faktycznie W.. Ja uprawiałem ziemie M.. Ona nie wiedziała gdzie ma ziemie. Ja znałem wszystkie działki należące do W.. Ja nigdy nie otrzymałem grosza z dotacji od W.. Ja nie uważałem, że to jest przestępstwo. Agencja nie wymagała umowy dzierżawy. W. instruował mnie, że w razie kontroli mam mówić, że odpracowuję dzierżawę, że jeżdżę na kontrole osobiście. Wiedziałem, że dotacja jest nie opodatkowana i nie trzeba jej wykazywać w rozliczeniu rocznym. Ja jej nie wykazywałem w rozliczeniu".

Organ wskazał iż wnioskodawca podobnie jak i inne przesłuchane osoby ( M.C., J.J., K.S., J.B., M.B., J.M., P.S., H.Z., M.W.) m.in. mechanizm stworzony przez M.W. w celu uzyskania zwielokrotnionych płatności). W dalszej kolejności organ przytoczył treść zeznań złożonych przez powołane osoby, wskazując, że także z zeznań M.W. złożonych 4 listopada 2011 r. w charakterze podejrzanego w sprawie [...] wynika, że to on był faktycznym posiadaczem gruntów zadeklarowanych o płatności przez J.G. w szczególności na dzień 31 maja 2009 r., ale też przed i po tej dacie. Organ wskazał na zbieżność i wzajemne uzupełnianie się powołanych zeznań składanych w Prokuraturach Rejonowej i Okręgowe, co świadczy o ich wiarygodności.

W konsekwencji Dyrektor OR ARiMR stwierdził, że J.G. na dzień 31 maja 2009 r. nie był posiadaczem działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW na 2009 r. Nie spełnił bowiem wymagań określonych w art. 2a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/3009 oraz § 2 pkt 2 rozporządzenia ONW. W efekcie brak jest podstaw do przyznania płatności. Za uznaniem, że nie był rolnikiem, nie posiadał zadeklarowanych gruntów ani nie prowadził na nich działalności rolniczej świadczy to, że J.G. nie wykonywał jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych na zadeklarowanych działkach. Były one faktycznie w posiadaniu M.W., sprawującego władztwo nad gruntami rolnymi deklarowanymi do płatności ONW przez J.G., jak i inne osoby. Organ podkreślił, że K.S., J.B., M.C. oraz J.K. wskazywane wyżej okoliczności potwierdzili również w trakcie przesłuchań prowadzonych w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w dniach odpowiednio: [...] stycznia 2015 r., [...] grudnia 2014 r.,

Dyrektor OR ARiMR stwierdził, iż do kompetencji organów ARiMR w postępowaniu w sprawie z wniosku o przyznanie płatności ONW należy ustalenie, kto faktycznie posiada grunt rolny objęty wnioskiem, czy prowadzi na nim działalność rolniczą i czy czyni to z zamiarem wykonywania tego dla siebie. Stanowi to konsekwencję tego, że jak wynika z regulacji unijnych i krajowych, istota płatności obszarowych wyraża się w udzielaniu pomocy tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. W świetle opisanych wyżej zeznań wnioskodawcy uprawnione jest stwierdzenie, że nie prowadził on działalności rolniczej na gruntach deklarowanych do płatności ONW na rok 2009 i nie był ich posiadaczem na dzień 31 maja 2009 r., jak również potwierdził, że to M.W. sprawował faktyczne władztwo nad gruntami rolnymi deklarowanymi do płatności ONW na rok 2009. W ocenie organu wiarygodność J.G. (oraz pozostałych osób przesłuchanych jako podejrzani oraz świadkowie) wzmacnia fakt, iż zeznając przed organami ścigania mieli na względzie odpowiedzialność karną za składanie fałszywych zeznań (pouczeni zostali o konsekwencjach wynikających z art. 190 § 1 w zw. z art. 300 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1749). Tym samym J.G. nie można uznać za posiadacza działek deklarowanych do płatności ONW na rok 2009 na dzień 31 maja 2009 r., co jest kluczowym aspektem w świetle brzmienia przepisów prawa, które wprost uzależniają przyznanie płatności ONW od posiadania gruntów deklarowanych we wniosku. Podkreślił, iż aby być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu wynikającym z § 2 pkt 2 rozporządzenia ONW należy swobodnie podejmować decyzje o tym czym obsiać grunt rolny, dokonywać odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierać plony oraz utrzymywać grunty zgodnie z normami przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Chodzi tu o wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą nimi być działania organizacyjne, kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednim wykonywaniu pracy fizycznej w gospodarstwie. Prowadzenie działalności rolniczej nie musi polegać tylko na "własnoręcznym" prowadzeniu prac polowych, ale obejmuje również swobodne decydowanie o tym, jakie rośliny uprawiać, jakich należy dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbieranie plonów samodzielnie bądź przy udziale innych osób. Zatem prowadzenie działalności rolniczej można definiować jako dokonywanie nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści. W niniejszej sprawie zeznania strony i pozostałych osób potwierdzają, że wszelkie decyzje i czynności agrotechniczne prowadzone na działkach wykonywane były wyłącznie przez lub na zlecenie M.W., który czerpał korzyści z uprawy gruntów rolnych deklarowanych do płatności przez J.G.. Faktycznym posiadaczem gruntów rolnych był M.W., który sztucznie podzielił swoje gospodarstwo celem zwielokrotnienia możliwych do uzyskania płatności. Dyrektor OR ARiMR w świetle przytoczonych powyżej faktów stwierdził, iż brak jest podstaw do zakwestionowania złożonych zeznań albowiem są one zez sobą spójne, wszyscy zeznający w sposób jednakowy opisują mechanizm podziału gruntów oraz swoją rolę w tym procederze. Dodatkowo należy podkreślić, iż wskazane osoby pierwsze zeznania złożyły w okresie od sierpnia do listopada 2011, a następnie potwierdziły w zeznaniach złożonych w okresie od kwietnia do listopada 2012 r. Proceder podziału gruntów pomiędzy wskazane osoby potwierdził sam M.W. najpierw w dniu [...] września 2011 r. Natomiast w dniu [...] listopada 2011 r. przesłuchany w charakterze podejrzanego w sprawie [...] potwierdził fakty dotyczące dopłat, twierdzenia świadków i podejrzanych oraz dokumentów oświadczając, że nie zaprzecza faktom podawanym przez te osoby i dokumentom. Tym samym M.W. potwierdził zeznania m.in. J.G., iż to nie wnioskodawca, a on był faktycznym posiadaczem gruntów rolnych deklarowanych do płatności ONW na rok 2009. Reasumując Dyrektor uznał, że wyjaśnienia złożone przez stronę oraz J.J., P.S., M.C., K.S., J.M., M.B., J.B. oraz H.Z. pozwalają - w świetle uwarunkowań uzależniających przyznanie płatności ONW od posiadania działek - potwierdzić słuszność ustaleń o braku posiadania przez stronę zadeklarowanych działek. Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie istnieją przeciwstawne dowody w zakresie użytkowania tych działek w 2009 r. przez J.G.. Zatem w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organ odwoławczy uznał, że wnioskodawca nie prowadził działalności rolniczej na zgłoszonych w roku 2009 gruntach rolnych, jak również nie był ich faktycznym posiadaczem - w rozumieniu § 2 pkt 2 rozporządzenia ONW oraz nie był rolnikiem w rozumieniu art. 2a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, jak również nie prowadził działalności rolniczej, o której mowa w art. 2c tego rozporządzenia. Ponadto gruntów rolnych deklarowanych do płatności ONW na rok 2009 przez J.G. nie można uznać za gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2b rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009. Wchodziły one w skład gospodarstwa rolnego M.W. i były przez niego zarządzane, a co za tym idzie doszło do sztucznego podziału gospodarstwa rolnego należącego do M.W.. Przedmiotowy podział ma na celu obejście przepisów prawa i uzyskanie przez osobę M.W. nienależnych uprawnień do płatności ONW (oraz innych rodzajów pomocy finansowej realizowanych przez ARiMR). Organ odwoławczy w omawianym zakresie zgadził się z ustaleniami organu I instancji. Przedstawione przez stronę i świadków okoliczności - w ocenie Dyrektora OR ARiMR - potwierdzają, iż M.W. dzieląc areał, na którym prowadził działalność rolniczą - również w roku 2009 tj. roku, którego dotyczy niniejsza sprawa, kierował się chęcią obejścia przepisów modulacyjnych określonych w § 3 pkt 1 i 2 rozporządzenia ONW, zgodnie z którym płatność ONW do powierzchni działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW przekraczającej 50 ha jest przyznawana w wysokości 50% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 100 ha; 25% stawki podstawowej- za powierzchnię powyżej 100 ha do 300 ha, a także § 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rołnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 33, poz. 262). Zgodnie z nim w przypadku pakietów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 1, 2 i 8 płatność PRŚ jest przyznawana w wysokości:

1) 100% stawki płatności - za powierzchnię od 0,10 ha do 100 ha;

2) 50% stawki płatności - za powierzchnię powyżej 100 ha do 200 ha;

3) 10% stawki płatności - za powierzchnię powyżej 200 ha.

Z kolei zgodnie z § 14 ust. 2 Rozporządzenia PRŚ, płatność PRŚ w pakiecie ekstensywne trwałe użytki zielone jest udzielana w wysokości:

1) 100% stawki podstawowej - za powierzchnię od 0,10 ha do 10 ha;

2) 75 % stawki podstawowej - za powierzchnię od 10,01 ha do 50 ha;

3) 50% stawki podstawowej - za powierzchnię od 50,01 ha do 100 ha;

4) 10% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 100 ha.

W świetle powyższych przepisów istotne jest, iż im mniejsze gospodarstwo rolne tym wyższa możliwa do uzyskania kwota dopłat. Sztuczne dzielenie posiadanego przez M.W. areału gruntów rolnych i rozdysponowanie go na fikcyjnie gospodarujące osoby miało za zadanie zwielokrotnić wysokość uzyskanych płatności. W rzeczywistości, poprzez wprowadzenie mechanizmu fikcyjnego rozdysponowania ziemi na podstawione osoby, środki finansowe trafiały bądź trafiać miały do M.W., co potwierdził zarówno J.G., jak i inne osoby uprawiające w sposób fikcyjny grunty rolne będące w posiadaniu M.W.. Działania takie jak celowy podział jednego gospodarstwa, ukierunkowany na zwiększenie wysokości płatności nie są zgodne z celem przepisów regulujących wspieranie rolników płatnościami ze środków finansowych Wspólnoty. W niniejszej sprawie zaistniały sztuczne warunki do otrzymania płatności. Przemawia za tym okoliczność, że M.W. dzierżawiąc swoje gospodarstwo fikcyjnym podmiotom stworzył sztuczne warunki w celu otrzymania większych płatności z pominięciem wskazanych poniżej przepisów prawa. Następnie w sposób tabelaryczny organ odwoławczy przedstawił deklarowane w latach 2005 – 2014 powierzchnie gruntów przez osoby przesłuchane w charakterze świadków bądź utworze przez M.W. i S.M. spółki. W ocenie organu tabela obrazuje skalę podziału przez M.W. swojego gospodarstwa na poszczególne osoby. Z analizy zadeklarowanych gruntów w roku 2009 przez w/w osoby wynika, iż ogólna powierzchni zgłoszona do płatności na rok 2009 wyniosła 888,75 ha.

Dokonując analizy zadeklarowanych powierzchni zgodnie z przepisami prawa tj. § 3 ust. 3 rozporządzenia ONW organ uznał, że M.W., dzieląc swoje gospodarstwo na poszczególne osoby, które występowały o płatności uzyskałby kwotę płatności ONW tylko z jednego roku w wysokości 137 671,55 zł. Gdyby zaś M.W. zadeklarował tę powierzchnię tylko jednym wnioskiem otrzymałby kwotę płatnością ONW w wysokości 22 375 zł (maksymalnie do 300 ha). Tak więc dzieląc swoje gospodarstwo na mniejsze, w jednym tylko roku 2009, M.W. mógł zyskać 115 296,55 zł z tytułu płatności ONW. Wskazany podział skutkowałby też, zgodnie z przedstawionym wyliczeniem zwiększeniem płatności PRŚ tylko w zakresie jednego wariantu płatności PRŚ i tylko w jednym roku 2009 o 529 201,25 zł. W przypadku wypłaty płatności fikcyjnym posiadaczom gruntów M.W. mogłoby dojść do ominięcia modulacji wynikającej z unormowań prawnych wyrażonych w powołanych przepisach. Działanie polegające na podziale dużego gospodarstwa byłoby dopuszczalne jedynie pod warunkiem, że dojdzie do rzeczywistego podziału na mniejsze części, a wnioskujący o pomoc rzeczywiście obejmą w posiadanie wydzielone im działki i staną się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi, co w przypadku J.G. oraz innych osób deklarujących grunty będące w posiadaniu M.W. nie miało miejsca. W okolicznościach sprawy dzielenie posiadanego przez M.W. areału na mniejsze fikcyjnie tworzone gospodarstwa pozostaje w sprzeczności z celem i sensem przepisów regulujących wspieranie rolników środkami wspólnotowymi.

W postępowaniu prowadzonym z wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2009 złożonym przez J.G. zasadne jest zastosowanie art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006, zgodnie z którym bez uszczerbku dla przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia. Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków konieczna jest ocena działania nie tylko beneficjenta, ale i innych podmiotów działających w celu uzyskania korzyści. W ramach istnienia elementu obiektywnego do organu należy zatem rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Natomiast w ramach drugiego z elementów (subiektywnego) należy rozważyć obiektywne dowody pozwalające na stwierdzenie, iż poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW, ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie opierać się należy nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w przedsięwzięcie, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami (vide: orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 12 września 2013 r. sprawa C-434/12). W nawiązaniu do powyższych rozważań organ odwoławczy uznał, że o fakcie, iż J.G. stał się czynnym uczestnikiem procederu pozornego podzielenia łącznie posiadanego przez M.W. areału ziemi na mniejsze gospodarstwa, celem obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej świadczą zeznania samego wnioskodawcy oraz świadków, którzy jednoznacznie potwierdzili, iż faktycznym posiadaczem gruntów rolnych, które deklarowali do płatności był M.W., czyli osoba sztucznie dzieląca i rozdysponowująca pomiędzy osoby trzecie grunty rolne w celu zmaksymalizowania pomocy finansowej jaką mógłby otrzymać z ARiMR. W konsekwencji, decyzja organu I instancji w sprawie odmowy przyznania J.G. płatności ONW na rok 2009 znajduje swoje oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, a co za tym idzie zasadnym w sprawie jest zastosowanie konsekwencji wynikających z art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006. M.W. świadomie podzielił należący do niego areał gruntów rolnych, a zasadniczym celem przyświecającym takim działaniom była chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa i zasad, iż płatność jest uzależniona od wielkości gospodarstwa i maleje wraz z wzrostem jego powierzchni. W przypadku niniejszej sprawy należy wskazać, iż to wyłącznie M.W. decydował o tym co będzie uprawiane na działkach rolnych, które rozdysponował fikcyjnie pomiędzy podstawione osoby. W świetle spójnych zeznań świadków wywieść należy, iż prace polowe prowadzone były przy użyciu sprzętu M.W., a prace agrotechniczne na zlecenie przez niego wykonywali pracownicy zatrudnieni w ramach prywatnej działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "A". Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci zeznań świadków pozwala obronić tezę, iż to wyłącznie M.W. osiągał korzyści finansowe z tytułu dopłat realizowanych przez ARiMR. Zarówno J.G., jak i inne wymienione w niniejszej decyzji osoby w przypadku otrzymania z ARiMR jakikolwiek środków finansowych przekazywały je M.W., który był inicjatorem składania wniosków o przyznanie płatności unijnych z ARiMR przez podstawione przez niego osoby nakłonione do udziału w opisywanym procederze. Wg zgodnych zeznań świadków, to M.W. był w posiadaniu całości dokumentacji dotyczącej wniosków o przyznanie płatności, które składali fikcyjni posiadacze. Ponadto M.W. ingerował w to jak zarządzane mają być grunty, które rozdysponował względem fikcyjnych użytkowników oraz wydawał polecenia wyznaczonym osobom przygotowywania wniosków dla wszystkich fikcyjnych użytkowników, nadzorował ich podpisywanie, a często bez wiedzy podstawionych osób wykorzystywał faksymile do podpisywania części wniosków i innych dokumentów składanych do ARiMR w celu uzyskania płatności.

W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie uwzględniona została całość okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności, a aplikowanie o pomoc finansową przez fikcyjnie podstawione osoby, nie mające w wielu przypadkach świadomości gdzie położone są grunty, które deklarują do płatności należy postrzegać jako skierowane na ominięcie kwotowego limitu dofinansowania przysługującego jednemu beneficjentowi tj. w niniejszym przypadku M.W.. W przypadku płatności PRŚ oraz płatności ONW ustawodawca ustanowił limit wsparcia, zakreślony ilością hektarów zgłoszonych w ramach konkretnych działek rolnych do płatności. W tym stanie rzeczy w ocenie organu odwoławczego, działania M.W., który wymógł na wielu osobach m.in. na stronie niniejszego postępowania J.G. składanie wniosków o przyznanie pomocy finansowej, zostały uznane za działanie obchodzące prawo i w związku z tym nie zasługujące na uwzględnienie. Gospodarstwo rolne rozpatrywane być musi jako całość wszystkich gruntów będących przedmiotem posiadania, a niejako poszczególne działki ewidencyjne. Beneficjenci realizują programy w gospodarstwach, a nie na poszczególnych działkach ewidencyjnych, które nie stanowią przecież odrębnego gospodarstwa. W sprawie niniejszej to wyłącznie M.W. prowadził gospodarstwo rolne, ponosił nakłady i czerpał z tego tytułu zyski.

Organ podkreślił, że środki pomocowe pochodzące z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich w większości są finansowane z budżetu Unii Europejskiej, w związku z powyższym podlegają ochronie zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. WE L 312/1 z dn. 23.12.1995 r.). i muszą być wydatkowane zgodnie z zasadami rzetelnego zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności i proporcjonalności. Podlegają też kontroli wykorzystywania ich zgodnie z ich przeznaczeniem. W ocenie organu II instancji - w świetle okoliczności niniejszej sprawy - przyznanie płatności ONW na rok 2009 J.G. stałoby w oczywistej sprzeczności nie tylko ze wskazanymi wyżej zasadami rzetelnego finansowania i wydatkowania środków unijnych, ale przede wszystkim z celami wspólnej polityki rolnej wskazanymi w art. 33 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Dokonany podział gruntów nie ma innego stanowiąc działanie wyłącznie nastawione na uzyskanie pomocy (płatności) w wyższej niż dopuszczalna kwocie. Dowód w zakresie praktyki stanowiącej nadużycie ze strony potencjalnego beneficjenta unijnego wsparcia wymaga, po pierwsze, zaistnienia ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienia subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek. W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR ustalenia faktyczne poczynione w niniejszej sprawie przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR są wystarczające do przyjęcia, że wszystkie wskazane wyżej przesłanki zaistniały w odniesieniu do płatności ONW za 2009 r., o które wystąpił J.G.. Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy rozumieć sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu [vide: M. Godlewska, Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. I), "Europejski Przegląd Sądowy" 2011, nr 6 (69), s. 25-26). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy sztuczne stworzenia warunków polegało na wykreowaniu przez M.W. wielu podmiotów (osoby fizyczne m.in. J.G.), które składały wnioski o przyznanie płatności do gruntów rolnych, których faktycznym posiadaczem był M.W., w taki sposób, by uzyskać płatności większe, aniżeli te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono. Nastąpiło w ten sposób wykreowanie stanu faktycznego pozwalającego na zawyżenie wysokości płatności. W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, iż wyłącznym celem stworzenia sztucznych warunków przez utworzenie wielu podmiotów i dokonanie podziału między te podmioty gruntów zgłaszanych do płatności, było uzyskanie korzyści polegających na zawyżeniu płatności.

13. Odnosząc się do zarzutów odwołania Dyrektor OR ARiMR uznał, iż nie zawiera ono wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do zarzutu niedopuszczalnego oparcia się na protokołach przesłuchań z postępowania przygotowawczego organ stwierdzi, iż w myśl art. 75 § 1 Kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Organ administracyjny zobowiązany jest zatem do ustalenia stanu. Posłużenie się protokołami zeznań złożonych w sprawie dla ustalenia stanu faktycznego w sprawie administracyjnej jest dopuszczalne, co potwierdził NSA w wyroku z dnia 31 stycznia 2012 r. w sprawie I OSK 1206/11 i z 3 lipca 1996 w sprawie SA/Gd 2588/99. Podkreślił przy tym, że to nie akt oskarżenia przywołany w niniejszej decyzji był bezpośrednim dowodem, na którym oparto ustalenia faktyczne, ale przede wszystkim zeznania świadków, którym przypisano walor wiarygodności. Dyrektor OR ARiMR powołał się też na NSA z dnia 11 kwietnia 1985 r. SA/Wr 90/85, w którym stwierdzono, że "Kpa nie zawiera przepisu bezpośrednio upoważniającego organ do wykorzystania jako dowodu protokołu przesłuchania świadka, sporządzonego w odrębnym postępowaniu, to jednak takie działanie jest dopuszczalne w świetle art. 75 Kpa, pod warunkiem rozpatrzenia materiałów dowodowych w sposób przewidziany w art. 77 § 1 Kpa". Ponadto w orzecznictwie ukształtowany został pogląd, iż brak jest przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego (vide: wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r. w sprawie II GSK 798/09).

Odnosząc się do twierdzenia strony, że osoby zeznające nie były pouczone o treści art. 233 § 1 Kk podkreślił, iż całkowicie z pola widzenia umknął jej fakt, iż każdy protokół, pod którym osoby podejrzane się podpisywały zawierały klauzulę o uprawnieniach obowiązkach określonych w art. 300 Kpk. W przedmiotowym artykule wskazano, że zastosowanie mają przepisy art. 177 - 192a, czyli również art. 190 § 1 i § 2 Kpk stanowiący, że przed rozpoczęciem przesłuchania należy uprzedzić świadka o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy. Wobec powyższego dopuszczenie w toku postępowania zeznań uzyskanych w odrębnym postępowaniu, a dotyczących kwestii mających istotne znaczenie dla spawy było w pełni prawidłowe. Tym bardziej, iż zeznania te nie były kwestionowane przez stronę niniejszego postępowania na żadnym etapie prowadzonej sprawy.

Odnosząc się do zarzutu, iż stwierdzenie organu o stworzeniu sztucznych warunków nie zostało wykazane organ II instancji wyjaśnił, że ustalenie to oparte zostało na podstawie całości zgromadzonego materiału dowodowego - przede wszystkim na podstawie spójnych ze sobą zeznań świadków potwierdzających stworzenie przez M.W. mechanizmu uzyskiwania powiększonych dopłat obszarowych poprzez obejście przepisów obowiązującego prawa co opisano w uzasadnieniu. Dyrektor OR ARiMR powołał też regulacje art. 21 ust. 3 ustawy PROW dotyczące rozkładu ciężaru dowodu wskazując na brak w odwołaniu jak też w toku prowadzonego postępowania aktywności dowodowej np. w postaci przedłożenia dokumentów potwierdzających twierdzenia odwołania, jak również niewskazanie przesłanek, które mogłyby stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Strona nie zakwestionowała również swoich wcześniejszych, składanych przed organami ścigania zeznań, co dodatkowo je uwiarygodnia. W ocenie organu II instancji, Kierownik BP ARiMR zgromadził kompletny materiał dowodowy, który został prawidłowo rozpatrzony i oceniony w granicach swobodnej oceny dowodów. Co uzasadniało uzasadniające utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 Kpa.

14. Pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. J.G., reprezentowany przez pełnomocnika adwokata D.K., zaskarżył w całości decyzję Dyrektora OR ARiMR oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika BP ARiMR Nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r.

Zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zarzucił obrazę przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:

1). art. 7 Kpa, w zw. z art. 77 Kpa, polegające na zaniechaniu zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego,

2). dokonanie ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, co zgodnie z art. 182 § 3 Kpk nie może stanowić dowodu w sprawie - bezwzględny zakaz dowodowy oraz poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, w sytuacji gdy osoba je składająca nie jest pouczana o treści art. 233 § 1 Kk, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie i w konsekwencji oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie,

3). pozbawienie strony postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strona winna być przesłuchana z urzędu,

4). błędne przyjęcie, iż skarżący nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzył sztuczne warunki, w sytuacji gdy brak jest ku temu dowodów,

5). przyjęcie, iż jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu administracyjne w przedmiocie przyznania płatności "za rok 2011" ( tak w skardze ) jest akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarówno okres objęty postępowaniem nie pozostaje w żadnym związku przyczynowym i zarazem materialnym z zagadnieniami prawnymi objętymi aktem oskarżenia.

Stawiając powyższe zarzuty wniósł o uchylenie w całości zaskarżonych decyzji i o zasądzenie od Dyrektora OR ARiMR kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

15. W motywach skargi, odnosząc się do uznania w zaskarżonych decyzjach, iż nie był posiadaczem gruntów zgłoszonych do płatności na 2009 r., zarzucał w pierwszej kolejności bezpodstawność nieustannego powoływania się przez organy orzekające na akt oskarżenia Prokuratury Okręgowej, i traktowanie go jako "dowodu prawdy objawionej", bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego w tym nieprzesłuchania świadków oraz jego jako strony postępowania.

Zdaniem skarżącego w takiej sytuacji powyższa decyzja nie może się ostać, gdyż organ zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego. Po jej uchyleniu organ winien przesłuchać go jako stronę oraz osoby mające wiedzę w sprawie w charakterze świadków tj. osoby które powołuje i cytuje w decyzji, "a w charakterze strony przedstawicieli skarżącej, dopiero wtedy mógłby czynić prawidłowe ustalenia faktyczne. ARiMR pozbawiła de facto stronę postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strony winny być przesłuchane z urzędu. W istocie całe postępowanie było jednoinstancyjne, a nie dwuinstancyjne, tak jak nakazują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Powinno zatem zostać przeprowadzone jeszcze raz i z zachowaniem zasady dwuinstancyjności".

Niezależnie od powyższego organ całkowicie dowolnie i błędnie ustalił, jakoby skarżący nie był posiadaczem gospodarstwa rolnego. Za poprzednie okresy organy ARiMR przyznawały płatności wydając w sprawie decyzje i przekazując przyznane środki na rachunek wskazany przez beneficjenta. W tym czasie skarżący brał udział w kontrolach na miejscu przeprowadzanych przez pracowników ARiMR, które potwierdzały, że jest posiadaczem gospodarstwa. "Uzyskiwała certyfikaty rolnictwa ekologicznego wydawane przez P sp. z o.o. i brała udział w certyfikacji. Wymienionej przyznawane były również płatności uzupełniające do suszu paszowego, co wiązało się z zawieraniem przez spółkę stosownych umów z przedsiębiorstwami skupującymi susz paszowy. Co więcej wymieniony prowadził wszelkie wymagane przez ARiMR rejestry zarówno działalności rolnośrodowiskowej i rejestr zabiegów. Zlecał wykonywanie ekspertyz wyspecjalizowanym podmiotom. Utrzymywała grunty w dobrej kulturze rolnej prowadząc stosowne zabiegi agrotechniczne. Co więcej, brał czynny udział w postępowaniach administracyjnych tzn. składał środki zaskarżenia od wydawanych rozstrzygnięć. Powyższe informacje wynikają wprost z akt sprawy zawisłej przed Sądem Okręgowym, na które powołuje się organ. Niemniej organ przeprowadził jedynie wyrywkowo dowody z tych akt, pomijając całkowicie okoliczności o których mowa powyżej".

"Całkowicie dowolne jest również twierdzenie ARiMR, że doszło do stworzenia sztucznych warunków do przyznania płatności. Nie powołano ani jednego dowodu przemawiającego za tym twierdzeniem, opierając się jedynie na domysłach, a nie dowodach. Przecież za twierdzeniem ARiMR nie może przemawiać fakt, że jeden pełnomocnik reprezentuje kilku producentów. Takie twierdzenie doprowadza do absurdalnych wniosków, albowiem wszyscy doradcy rolni świadczący usługi doradcze dla wielu podmiotów, z założenia obsługiwaliby podmioty tworzące sztuczne warunki. Co więcej w dacie składania wniosków za 2011r., pełnomocnikiem strony nie byłem. Konieczność ustanowienia pełnomocnika w osobie adwokata pojawiła się z momentem bezpodstawnego zawieszania postępowań administracyjnych przez ARiMR, co jednoznacznie potwierdził WSA w Gorzowie Wlkp. Co więcej żaden przepis Kpa nie ogranicza liczby stron, którą może reprezentować pełnomocnik. Za oderwany od rzeczywistości argument uznać należy, okoliczność, że wnioski wysyłane były za pośrednictwem Poczty Polskiej. Jest to jeden ze sposobów skutecznego złożenia podania w rozumieniu Kpa i żaden przepis nie nakazuje stronie osobistego złożenia wniosku. Za równie nieprawdopodobny uznać należy uznać zarzut posiadania "faksymile". W tej sprawie prawomocnie wypowiedziała się prokuratura umarzając postępowanie. Z kolei okoliczność, iż zażalenia i pisma pełnomocnika są podobne, ma się jak to że wszystkie decyzje ARiMR mają to samo uzasadnienie uzyskiwane przy użyciu funkcji kopiuj/wklej. Okoliczność, że działki są blisko siebie położone jak argument sztucznych warunkach pozbawiony jest sensu. To tak jakby geograficzne położenie gruntu miało jakkolwiek wpływ na warunki przyznania płatności".

16. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

17. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz.1066 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jednolity Dz.U z 2017 r., 1369 ze zm., powoływanej jako: Ppsa) wojewódzki sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 Ppsa). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy administracyjnej, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).

18. Kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie podlegała decyzja Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] maja 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] stycznia 2017 r. o odmowie przyznania skarżącemu płatności ONW na rok 2009. Przeprowadzone, w ramach wskazanych w pkt 1, badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżonej decyzji nie można bowiem zarzucić naruszenia przepisów prawa materialnego czy procesowego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

19. Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej w postaci płatności ONW na rok 2009 reguluje ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2007 Nr 64, poz. 427, tekst jednolity Dz.U. z 2013 r., poz. 173; zwana: ustawą PROW). Stosownie do treści art. 10 ust. 1 ustawy pomoc jest przyznawana:

1) na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej;

2) jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1.

Przytoczony powyżej przepis odsyła do rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005,) oraz do przepisów Unii Europejskiej wydanych w trybie tego rozporządzenia jak i do przepisów wykonawczych wydanych na podstawie delegacji ustawowej z art. 29 ust. 1 pkt 1. W oparciu o wskazaną delegację ustawową zostało wydane rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczególnych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz.U. Nr 40, poz. 329 ze zm.; powoływanego jako: rozporządzenie ONW ).

Stosownie do treści jego § 2 płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia 73/2009

1) który podjął zobowiązanie, o którym mowa w:

a) art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1257/1999", albo

b) art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1698/2005";

2) jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, wynosi co najmniej 1 ha;

2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65)4), zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha;

3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha;

4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

5) jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.).

Z przytoczonych regulacji wynika, że warunkiem koniecznym uzyskania płatności ONW jest posiadanie na dzień 31 maja danego roku przez podmiot ubiegający się o nie działek rolnych o minimalnym areale wynoszącym 1 ha i prowadzenie na nich "działalności rolniczej". "Rolnikiem" w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 określa się osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. "Działalność rolnicza" w myśl art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009 oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska .

Należy mieć na uwadze, że w odniesieniu do spraw o przyznanie płatności do działek rolnych przesłanka posiadania działki rolnej nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego, z którego wynika to posiadanie. Podmiotem uprawnionym do uzyskania płatności jest ten posiadacz gruntów rolnych, który faktycznie je użytkuje, prowadzi na nich działalność rolniczą. Legitymowanie się prawem własności określonego gruntu bądź jego posiadaniem nie wystarcza dla otrzymania płatności, konieczne jest ich rolnicze użytkowanie przez osobę ubiegającą się o płatność, które przejawia się w podejmowaniu szeregu czynności agrotechnicznych związanych z uprawą ziemi oraz podejmowaniem decyzji w tym przedmiocie.

20. Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do dokonania przez Sąd oceny, czy organy prawidłowo odmówiły skarżącemu wnioskowanej płatności ONW na rok 2009 .

Zważywszy na przedmiot kontroli sądowej jak też zawarte w skardze zarzuty naruszenia art. 7 i 77 § 1 Kpa należy podkreślić, że dokonywana przez sąd administracyjny ocena legalności zaskarżonej decyzji musi być przeprowadzona z uwzględnieniem obowiązującego modelu postępowania administracyjnego w sprawach o przyznanie płatności ONW.

Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie wszczynane jest przez złożenie przez wnioskodawcę wniosku o przyznanie pomocy finansowej. Wniosek taki zawiera deklarację ( oświadczenie ) wnioskodawcy co do posiadania zgłoszonych do płatności działek rolnych i co do określenia sposobu ich rolniczego wykorzystania ( tj. prowadzenia na nich działalności rolniczej ). Podmiot ubiegający się o płatność wraz z wnioskiem składa jednocześnie oświadczenie o świadomości odpowiedzialności karnej z art. 297 § 1 Kk. W sprawach płatności ONW znajduje zastosowanie przepis art. 21 ustawy PROW. Stanowi on w ust. 1, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Według ust. 2 art. 21 tej ustawy w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Poza tym stosownie do regulacji ust. 3 art. 21 strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W świetle przytoczonych regulacji stwierdzić należy, że ustawa PROW zawiera szczególną, w stosunku do przepisów Kpa, regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą jego obowiązki w tym zakresie. Na gruncie powołanej regulacji ustawodawca zdecydował się bowiem na odejście od zasady prawdy obiektywnej - wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz art. 77 § 1 Kpa - nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 Kpa. Obowiązek organów na tle tej ustawy został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Oznacza to w konsekwencji, iż nie ciąży na organach ARiMR obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy ( tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności ). Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa na stronie ( vide: wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 810/11, wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2016 r., II GSK 907 /15 i II GSK 475/15, wyrok NSA z dnia 1 lipca 2016 r., II GSK 407/15 - baza orzeczeń nsa.gov.pl, wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 863/11, LEX nr 1217430).

Zgodnie zatem z powołanymi regulacjami, w razie wątpliwości co do okoliczności faktycznych mających uzasadnić przyznanie wnioskowanych płatności, organ prowadzący postępowanie jest jedynie obowiązany do żądania od strony dodatkowych wyjaśnień i dowodów. Jego rola – jak już wskazano - ogranicza się bowiem do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zatem to nie organy powinny w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnić, czy podmiot wnioskujący o przyznanie płatności samodzielnie prowadzi działalność rolniczą, efektywnie i rzeczywiście korzysta z gruntów objętych wnioskiem o przyznanie płatności, czy użytkuje rolniczo wskazane przez siebie działki w imieniu własnym, na swoje ryzyko i rachunek, czy ma zatem pełną swobodę w podejmowaniu decyzji o rodzaju działalności rolniczej i o jakie konkretne dotacje ze środków unijnych występować. Jak już bowiem podniesiono ciężar wykazania posiadania gruntów i ich rolniczego użytkowania spoczywa na stronie, bo to ona wywodzi z nich skutek prawny w postaci uprawnienia do płatności.

W toku postępowania przed organem I instancji skarżący musiał mieć, ze względu na działania procesowe organu ( zawieszenie postępowania w związku ze sprawą karną, wydawane postanowienia dowodowe ) świadomość, iż organ ten ma co najmniej wątpliwości w zakresie rzeczywistego posiadania przez niego zgłoszonych działek rolnych jak i prowadzenia przez na tych gruntach deklarowanej we wniosku działalności rolniczej we własnym imieniu, na własny rachunek i ryzyko. Mimo to skarżący ( zastępowany w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adw. D.K.) nie podjął aktywności dowodowej. To organ I instancji podejmował inicjatywę dowodową nakierowaną na wykazanie, iż formalnie zadeklarowane przez J.G. we wniosku warunki do uzyskania płatności ONW były rezultatem celowych działań innego podmiotu, pozostającego poza postępowaniem, a to dla wykazania zaistnienia przesłanek do zastosowania przepisu art. 5 ust. 3 rozporządzenia 1975/2006.

21. Odmawiając stronie przyznania płatności ONW na 2009 r. organ I instancji oparł się zasadniczo na materiałach pozyskanych ze sprawy karnej. Z uzasadnienia jego decyzji jednoznacznie wynika, że posiadanie przez skarżącego zadeklarowanych do płatności działek rolnych jak i ich rolnicze użytkowanie we własnym imieniu i na własny rachunek zostało zakwestionowane. W odwołaniu od decyzji organu I instancji pełnomocnik też nie przejawił aktywności dowodowej w kwestii wykazania, że J.G. był posiadaczem zadeklarowanych działek rolnych i prowadził na nich działalność rolniczą. Z treści odwołania zdaje się przy tym wynikać przekonanie strony skarżącej, iż to organ I powinien w tym zakresie przejawić inicjatywę dowodową i wszelkie dowody przeprowadzać z urzędu.

22. W oparciu o zgromadzony przez organy materiał dowodowy, należy uznać że przyjęcie przez organy, iż skarżący nie był posiadaczem zadeklarowanych do płatności działek rolnych w okolicznościach sprawy pozostawało (w braku jakichkolwiek przeciwdowodów, których skarżący nie przedstawił ) uzasadnione. Organ miał bowiem oczywiście uzasadnione podstawy, zważywszy na uzyskany materiał dowodowy ze sprawy karnej, do przyjęcia, że zadeklarowane we wniosku pomocowym warunki do nabycia prawa do wnioskowanych płatności ONW nie zostały faktycznie spełnione.

Nie tylko z treści aktu oskarżenia w sprawie [...], ale przede wszystkim z protokołów złożenia wyjaśnień przez J.G. i zeznań ( wyjaśnień) wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji osób, przeprowadzonych w sprawie karnej wynika, że w latach 2005 – 2010, skarżący uczestniczył w stworzonym przede wszystkim przez M.W. mechanizmie służącym uzyskiwaniu nienależnej pomocy, aplikując jako fikcyjny posiadacz sztucznie wydzielonego gospodarstwa rolnego o płatności do gruntów rolnych. Z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu karnym i włączonego do badanej sprawy administracyjnej wynika, że skarżący ( jak i inne osoby w okresie objętym aktem oskarżenia ) nie był posiadaczem deklarowanych do płatności gruntów, nie prowadził na nich działalności rolniczej, a jeżeli wykonywał w odniesieniu do nich jakieś czynności były one wynikiem powiązań z M.W. - służyły realizacji jego poleceń bądź wiązały się z pozostawaniem z nim w stosunku zlecenia lub stosunku pracy z należącą do niego firmą "A".

Okoliczności te dawały organom uzasadnione podstawy do weryfikacji oświadczeń skarżącego zawartych we wniosku o płatności i jego zmianie co do posiadania deklarowanych działek i prowadzenia na nich działalności rolniczej. Skarżący, mimo działania z profesjonalnym pełnomocnikiem, nie zrealizował ciążącego na nim obowiązku procesowego w zakresie rozkładu ciężaru dowodu. Nie wykazał więc, iż oparte na materiałach z postępowania karnego ustalenia organu co do posiadania przez niego zadeklarowanych we wniosku działek rolnych jak i prowadzenia na nich we własnym imieniu i na własny rachunek działalności rolniczej są wadliwe. Zwrócić przy tym należy uwagę, co słusznie podkreśla organ, że ustalenia o braku posiadania zadeklarowanych gruntów i prowadzenia na nich działalności rolniczej oparte zostały w pierwszej kolejności na wyjaśnieniach samego skarżącego złożonych w postępowaniu przygotowawczym charakterze podejrzanego.

23. Analizując zgromadzony w badanej sprawie materiał dowodowy stwierdzić przyjdzie, że - wbrew odmiennemu stanowisku skargi - tok postępowania organu nie naruszył obowiązującej procedury administracyjnej. Nie doszło bowiem do naruszenia przepisów art. 7 i 77 Kpa, których stosowanie w sprawie niniejszej oceniać należy w uwzględnieniem obowiązujących w postępowaniu o płatności reguł rozkładu ciężaru dowodu i przejawów aktywności procesowej strony, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności z których wywodzi skutki prawne.

Nie został też naruszony przepis art. 75 Kpa. Brak jest w Kpa przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony, które złożyła ona w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego ( vide: wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., II GSK 798/09, Lex).

Okoliczność, że orzekające w sprawie organy posłużyły się dowodami z postępowania karnego, nie przeprowadziły własnego postępowania dowodowego, odstąpiły od samodzielnego przesłuchania wnioskodawcy nie stanowi o naruszeniu zasady bezpośredniości, co zdaje się sugerować skarga, stając na stanowisku, bez powołania ku temu podstawy prawnej, że organ I instancji miał także obowiązek z urzędu przesłuchać skarżącego w charakterze strony. Wbrew wywodom skargi taki obowiązek na organach nie ciążył ani w odniesieniu do skarżącego ani innych osób przesłuchanych w postępowaniu karnym w charakterze obwinionych czy świadków.

Postępowanie w sprawie przyznania płatności ma swoje odrębności wynikające z ustawy PROW, jest jednak postępowaniem administracyjnym w rozumieniu art. 1 Kpa. W postępowaniu takim nie stosuje się przepisów innych procedur jak np. karnej czy cywilnej. Oznacza to, że na organie prowadzącym postępowanie w tym przedmiocie ciąży obowiązek prowadzenia postępowania z dochowaniem zasady praworządności. Skoro więc organ uznawał, że skarżący ubiega się o przyznanie płatności ONW w okolicznościach świadczących o sztucznym stworzeniu warunków do ich nabycia, to na nim spoczywał ciężar dowodu tych okoliczności. Skarżącego obciążał zaś ciężar dowodu w zakresie spełnienia warunków do ich nabycia. Przy takim rozkładzie ciężaru dowodu organ, obligowany przy tym ustawowo do stania na straży praworządności, był uprawniony do stosowania art. 75 Kpa nakazującego dopuszczenie jako dowodu w sprawie wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z art. 80 Kpa, wyrażającym zasadę swobodnej oceny dowodów. Z przywołanych przepisów, a w szczególności z przepisu art. 75 Kpa wynika zatem, że dowodem w postępowaniu dotyczącym płatności mogą być także dowody zebrane na potrzeby innego postępowania, w tym postępowania karnego ( vide: wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2012 r. w sprawie I OSK 1206/11 – baza orzeczeń nsa.gov.pl). Z tego też powodu organ prowadzący postępowanie administracyjne nie jest związany zasadą bezpośredniości rozumianą jako obowiązek oparcia przez orzekający w sprawie sąd karny ustaleń faktycznych na bezpośrednio przeprowadzonych dowodach w czasie rozprawy. Organ administracji publicznej może oprzeć swoje rozstrzygnięcie na dowodzie z zeznań świadka, czy wyjaśnień oskarżonego utrwalonych przez inny organ procesowy w innym postępowaniu (karnym ). Inne są bowiem cele postępowania karnego, a inne postępowania administracyjnego. Celem postępowania karnego jest to, by sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności karnej, a osoba niewinna nie poniosła tej odpowiedzialności i z tym właśnie celem związana jest zasada bezpośredniości (art. 2 § 1 pkt 1 Kpk) o tyle celem postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności jest ustalenie spełniania przesłanek do ich uzyskania.

Zwrócić też należy uwagę, że w postępowaniu niniejszym organ oparł się na nie na zeznaniach, ale wyjaśnieniach skarżącego złożonych w postępowaniu karnym w charakterze podejrzanego. W takiej bowiem roli procesowej zeznawał J.G. w dniu [...] września 2011 r. Składając wyjaśnienia nie był pouczany o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, bo taki zarzut nie może być postawiony osobie podejrzanej w odniesieniu do zeznań składanych we własnej sprawie, mógł korzystać z uprawnień przysługujących osobie podejrzanej ( prawo odmowy zeznań, prawo odmowy odpowiedzi na zadane pytanie ). Protokół w którym utrwalono te wyjaśnienia potwierdzał, że był pouczony o takich uprawnieniach procesowych. W toku postępowania administracyjnego, mając świadomość treści postanowień dowodowych organu I instancji, swych zeznań w charakterze obwinionego, jak też uzasadnienia decyzji organu I instancji nie zakwestionował ani nie wskazał okoliczności je podważających. W odniesieniu zatem do zeznań i wyjaśnień złożonych w postępowaniu karnym przez skarżącego i pozostałe osoby wymienione w zaskarżonej decyzji bezpodstawny pozostawał także 2 i 3 zarzut skargi.

24. Niezrozumiały ( i przejęty prawdopodobnie z innych skarg wnoszonych przez pełnomocnika w osobie adw. D.K., o czym świadczy też forma i niestaranność "językowa skargi") pozostawał zarzut 5 skargi w zakresie w jakim opierał się na twierdzeniu , że jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu "o przyznanie płatności za 2011" pozostawał akt oskarżenia nie pozostający przy tym w związku czasowym z okresem objętym postępowaniem. W pierwszej kolejności wskazać należy, że kontrolowane postępowanie dotyczyło płatności na 2009r. zaś akt oskarżenia w odniesieniu do skarżącego obejmował zarzuty dotyczące okresu od 2006 do roku 2011 i podejmowanych w tym czasie wspólnie i w porozumieniu z M.W., w krótkich odstępach czasu, w podobny sposób działań polegających na złożeniu w Agencji poświadczających nieprawdę dokumentów, z których wynikało, że jest użytkownikiem gruntów rolnych i z tego tytułu otrzymał nienależne dotacje znacznej wysokości z tytułu płatności obszarowych, płatności ONW oraz z tytułu płatności rolnośrodowiskowej. Tak więc zarówno okres jak i przedmiot aktu oskarżenia koresponduje z przedmiotem niniejszego postępowania. Wbrew też stanowisku skarżącego akt oskarżenia nie był jedynym dowodem uwzględnionym w postępowaniu.

25. W aspekcie zarzutu 4 skargi odnoszącego do sztucznych warunków to stwierdzić należy, że w sytuacji niewykazania przez stronę w toku postępowania (na skutek niepodjęcia aktywności dowodowej) spełnienia podstawowych warunków przyznania wnioskowanej płatności w postaci posiadania i prowadzenia działalności rolniczej, kwestia sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności traci na znaczeniu. W związku ze stanowiskiem organów należy bowiem zauważyć, że ocena, czy zachodzi przewidziana w art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006 przesłanka odmowy płatności w postaci sztucznego stworzenia warunków do przyznania płatności może dotyczyć "beneficjentów", a więc podmiotów, które spełniają ustawowe warunki do przyznania płatności jednakże jest to wynikiem celowych i zamierzonych działań wnioskodawcy lub też podmiotów pozostających poza postępowaniem administracyjnym.

Zgodnie z § 2 rozporządzenia ONW rolnik w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 prowadzi działalność rolniczą zdefiniowaną w art. 2 lit. c tego rozporządzenia. Zatem w sytuacji gdy skarżący nie wykazał, iż pozostawał posiadaczem gruntów objętych wnioskiem i że prowadził na nich działalność rolniczą w swoim imieniu i na swój rachunek, to nie przysługują mu płatności, gdyż nie spełnia warunków określonych w powołanym rozporządzeniu. Zatem zbędne pozostaje badanie sztucznego stworzenia warunków w rozumieniu rozporządzenia nr 1975/2006. Niewątpliwie bowiem istotą płatności jest pomoc temu podmiotowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi zatem o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony i decyduje o zadysponowaniu nimi.

26. Końcowo odnieść się należy do motywów skargi, które w znacznej części nie odnoszą się do sformułowanych w niej skardze zarzutów, a co istotniejsze nie mają związku ze stanowiskiem organów wyrażonym w kwestionowanych decyzjach. Powtórzyć zatem należy, iż świadczy to co najmniej o braku staranności profesjonalnego pełnomocnika skarżącego, powielającego motywy innych skarg bez odniesienia do rzeczywistego przedmiotu zaskarżenia.

W tym stanie rzeczy skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu.