Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 751/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 2 i art. 106 ust. 4
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 lutego 2012 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz adwokata K. G. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu, łączną kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, stanowiącą wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz podatek VAT w kwocie 55, 20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez W.J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] września 2011 r., Nr [...] wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 11 ust. 2 w związku z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) (zwaną dalej ustawą o pomocy społecznej) utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta W. przez Kierownika Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] czerwca 2011 r., Nr [...] odmawiającą stronie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego.

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskami W. J. z dnia 14 i 19 kwietnia 2011 r. i 8 czerwca 2011 r. o przyznanie doraźnej pomocy finansowej w wysokości 200 zł.

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanych świadczeń stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, uprawniającego do przyznania zasiłku celowego. Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń pieniężnych uprawniających do zasiłku celowego przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia ZUS z dnia 28 kwietnia 2011 r. wynika bowiem, że strona pobiera rentę inwalidzką w wysokości 650,21 zł netto. W tej sytuacji organ wskazał, że z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego strona może ubiegać się o pomoc o charakterze specjalnym, tj. o przyznanie specjalnego zasiłku celowego, jeżeli wykaże szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniające przyznanie tej formy pomocy. W ocenie organu wnioskodawca nie wykazał takich okoliczności, ponieważ pomimo skutecznego zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Wnioskodawca był bowiem nie obecny w miejscu zamieszkania w dniu 5 maja 2011 r. Ponowny termin został ustalony na dzień 24 maja 2011 r. Tego dnia strona była obecna w miejscu zamieszkania, lecz nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Organ stwierdził również, że nie był uprawniony samodzielnie dokonać oceny sytuacji życiowej strony.

W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca podniósł , że jest ona dla niego krzywdzącą, gdyż wyraził zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w przedpokoju mieszkania. Dodatkowo podał, że nie pracuje, zalega z opłatami za gaz i nie jest w stanie przeżyć za kwotę 650,21 zł miesięcznie. Odwołujący podniósł też, że ostatnią pomoc finansową z ośrodka pomocy społecznej w wysokości 300 zł otrzymał ponad dwa lata temu.

W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji powołał się na przepis art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej , według którego decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wskazał na materiał aktowy , z którego wynika , że pracownicy socjalni wielokrotnie, zarówno osobiście, jak też, pisemnie informowali stronę o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, na co wskazują: pismo z dnia 19 kwietnia 2011 r. ([...]), adnotacja urzędowa pracownika socjalnego z dnia 6 maja 2011 r., pismo z dnia 9 majka 2011 r. ([...]), adnotacja urzędowa pracownika socjalnego z dnia 24 maja 2011 r. Mimo prawidłowo odebranego zawiadomienia strony nie było w miejscu zamieszkania, a podczas kolejnej próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wnioskodawca odmówił wprowadzenia pracowników socjalnych do mieszkania, żądając przeprowadzenia wywiadu w korytarzu.

Organ odwoławczy przywołał przepis art. 11 ust. 2 powołanej ustawy , według którego brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o jego przyznaniu lub wstrzymania wypłaty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Powołał się również na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2007 r., sygn. akt I OSK 59/07, LEX nr 376835, w którym sformułowano tezę , wedle której obowiązek współdziałania osoby z organem dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego. Tymczasem stan faktyczny sprawy wskazuje, że odwołujący się świadomie odmawia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w prawidłowy sposób.

Kolegium, ponadto wskazało, że żądanie odwołującego się, aby pracownik socjalny przeprowadził wywiad w korytarzu (przedpokoju) uniemożliwiło przeprowadzenie wywiadu środowiskowego zgodnie z zasadami wynikającymi z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U nr 27, poz. 138 ); dalej (rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego) i prawidłowe wypełnienie kwestionariusza obejmującego ten wywiad.

W tym stanie rzeczy zgodził się z organem I instancji ,że mimo wielokrotnie podejmowanych prób, nie mógł on przeprowadzić wywiadu, to nie mógł tym samym wydać decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej.

Końcowo Kolegium wyjaśniło również, że jeżeli strona odwołująca się umożliwi przeprowadzenie aktualizacji wywiadu i podejmuje współpracę z pracownikami socjalnymi, wówczas będzie możliwa ocena sytuacji życiowej strony.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący podniósł zarzut nieujawnienia "wszystkich okoliczności i osób uczestniczących w sprawie" i daty (próby) powtórnego zawiadomienia o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, co spowodowało zatajenie i odmienną interpretację faktów. Wywodził , że bezsporna jest jego zgoda na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w przedpokoju, który jest częścią mieszkania, a nie korytarzem. Zgody tej udzielił w obecności strażnika miejskiego.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna podtrzymała stanowisko i argumentację wywiedzioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej oddalenie. W szczególności podkreśliła , że skarżący posiada dochód w wysokości 650,21 zł i z tego względu nie kwalifikuje się do otrzymania zasiłku celowego. Odnośnie zaś zarzutu, iż zgoda na udzielnie wywiadu środowiskowego w przedpokoju mieszkania oznacza zgodę na przeprowadzenie tego wywiadu Kolegium ponownie wskazało, że wywiad w przedpokoju (korytarzu) mieszkania uniemożliwia jego przeprowadzenie zgodnie z zasadami wynikającymi z rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego i prawidłowe wypełnienie kwestionariusza obejmującego ten wywiad, który polega m. in. na ocenie stanu mieszkania, jego wyposażenia w poszczególne sprzęty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że granicę sądowo-administracyjnej kontroli decyzji administracyjnej wyznacza wyłącznie kryterium legalności rozumianej jako zgodność z powszechnie obowiązującym prawem, o czym stanowi art. 1§ 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) i tylko naruszenie tego prawa w procesie wydawania zaskarżonej decyzji uzasadnia jej uchylenie, czyli wycofanie z obrotu prawnego. Analizując pod tym kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ,że wydano ją w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano przepisy zgodnie z przedmiotem sprawy.

Podstawę materialno-prawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, której art. 36 przewiduje ,że pomoc ta może przybrać postać świadczenia pieniężnego jak i nie pieniężnego, a jednym z nich jest określony w pkt 1 lit "b" tego przepisu zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy. W myśl art. 39 ust. 1 pkt 1 tej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2 tego przepisu).

Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej "kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej ". Osoba samotnie gospodarująca to osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 10 ustawy).

Z akt sprawy wynika, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły kryterium dochodowe dla osoby skarżącego jako osoby samotnie gospodarującej w wysokości 477 zł, miesięczny dochód w wysokości 650,21 zł netto obejmujący świadczenie rentowe, co potwierdza stosowne zaświadczenie ZUS z dnia 28 kwietnia 2011 r. W tej sytuacji zasadne jest stanowisko organów orzekających w sprawie, że skarżący nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 8 ust 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy, obejmującej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, co uzasadniało odmowę przyznania prawa do świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego.

Wprawdzie organ II instancji odniósł się do kwestii braku przesłanki obejmującej kryterium dochodowego dopiero w odpowiedzi na skargę, która nie może zastępować uzasadnienia zaskarżonej decyzji, to powyższe uchybienie, w ocenie Sądu pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, z uwagi na treść rozstrzygnięcia organu II instancji utrzymującego w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania prawa do zasiłku celowego właśnie ze względu na przekroczenie przez skarżącego kryterium dochodowego. Oznacza to podzielenie przez organ odwoławczy zarówno poczynionych przez organ I instancji ustaleń faktycznych , jak i dokonanej przez ten organ oceny prawnej tych ustaleń.

Z uwagi na fakt niespełnienia przez skarżącego przesłanki kryterium dochodowego , trafnie organ pomocowy rozważył również możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, przysługującego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe i nie podlega zwrotowi, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast ocena zasadności rozstrzygnięcia w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w ustawie o pomocy społecznej, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w przepisie art. 2 ust. 1 tej ustawy, według którego pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wskazać w tym miejscu również należy, że pomoc społeczna spełnia jedynie subsydiarną funkcję, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Określony w art. 41 ustawy o pomocy społecznej specjalny zasiłek celowy, oznacza możliwość przyznania bezzwrotnego świadczenia pieniężnego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Jednakże rodzaj oraz zakres świadczenia, o które wnioskował skarżący, nie jest kwestią najistotniejszą dla rozwiązania sporu powstałego na tle wydanych w sprawie decyzji w zakresie odmawiającym przyznania specjalnego zasiłku celowego, bowiem istnienie potrzeby przyznania jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie bowiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczeń pomocowych określonych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, tj. przykładowo bezdomności, ubóstwa, jak również wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w przepisie art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie jest wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją dla wnioskodawcy do uzyskania świadczenia. Dodatkowo w powołanej ustawie określono przesłankę obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Powyższy obowiązek został przez ustawodawcę wyrażony wprost w przepisie art. 4 ustawy o pomocy społecznej, wedle którego osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonują tego obowiązku, nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia pomocy społecznej. Jednym z podstawowych celów określonych w ustawie o pomocy społecznej, o którym mowa w art. 4 wymienionej ustawy jest aktywizacja świadczeniobiorców. Pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej zastał wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji, co przesądza o pozostawieniu kwestii oceny postawy wnioskodawców w tym zakresie organom pomocowym. Jednocześnie przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe (por. I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2007 r. s. 38). W ocenie Sądu egzekucja od beneficjenta, bądź potencjalnego beneficjenta pomocy społecznej obowiązku współdziałania jest istotna z tego punktu widzenia, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. W związku z tym bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia, o czym mowa w przepisach art. 11 ust. 2 i art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Z przywołanych przepisów wynika bezsprzecznie, że organy pomocowe zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w cytowanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywał obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Sądu powyższemu obowiązkowi organy obu instancji w rozpatrywanej sprawie zadość uczyniły.

W myśl art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z treści art. 11 ust. 2 tej ustawy wynika, że podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej może stanowić m. in. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Ma rację organ odwoławczy , kiedy wywodzi ,że obowiązek współdziałania osoby z organem pomocy społecznej dotyczy również sporządzenia wywiady środowiskowego, o którym mowa w powołanym wyżej art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 16 października 2007 r., sygn. akt I OSK 59/07, LEX nr 376835).

Jednakże z uwagi na to, że omawiany obowiązek współdziałania został w ustawie o pomocy społecznej określony ogólnie, bez sprecyzowania warunków jego niewykonania, wobec tego wywiązanie się z niego podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Wynika z tego, że decyzja o przyznaniu tego świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Organ nie jest w przypadku wydania takiej decyzji związany normą prawa materialnego, z tym że argumentacja organu co do udzielenia bądź nie udzielenia pomocy musi odpowiadać regule art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl tego przepisu w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej.

Z materiału aktowego badanej sprawy wynika, że organ I instancji podjął dwukrotną próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego. Pierwszy termin wywiadu został bowiem wyznaczony na dzień 5 maja 2011 r. (zawiadomienie z dnia 19 kwietnia 2011 r., nr [...]). Skarżący w wyznaczonym dniu nie przebywał w miejscu zamieszkania, co potwierdza adnotacja urzędowa sporządzona, następnego dnia, przez pracownika socjalnego, który do miejsca zamieszkania udał się w asyście dzielnicowego. Zawiadomieniem z dnia 9 maja 2011 r., nr [...] wyznaczono kolejny termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na dzień 24 maja 2011 r. Pismo to zawiera również pouczenie, że brak wywiadu środowiskowego skutkuje odmową przyznania pomocy finansowej. Skarżący w dniu 24 maja 2011 r. wyraził zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jedynie w przedpokoju mieszkania, co jednoznacznie wynika z jego oświadczenia podpisanego tego samego dnia w obecności pracownika socjalnego (który stawił się wraz ze strażnikiem miejskim) oraz z adnotacji urzędowej pracownika z dnia 25 maja 2011 r., w której dodatkowo stwierdzono, że poinformowano skarżącego o obowiązujących "procedurach" dotyczących przyznania świadczeń z pomocy społecznej, a także z pisma skarżącego z dnia 21 listopada 2011 r., które wpłynęło do Sądu w dniu 22 listopada 2011 r. i zostało zarejestrowane pod sygnaturą akt IV SO/Wr 23/11.

Powyższe ujawnione okoliczności sprawy dowodzą tego , że skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Z treści art. 107 ust. 1 tej ustawy wynika, że wywiad ten przeprowadza się m.in. w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin, w tym, o których mowa w art. 103 ( ...). Sposób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego został uregulowany, we wspomnianym już wyżej, rozporządzeniu w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, którego przepis § 2 ust. 3 przewiduje, że wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Wzór kwestionariusza wywiadu określa załącznik nr 2 do rozporządzenia (§ 3 ust. 2). Kwestionariusz ten obejmuje pkt I Dane osoby, z którą przeprowadzono wywiad, dane o rodzinie, pkt II Sytuacja mieszkaniowa osoby lub rodziny, pkt III Sytuacja rodzinna osób wspólnie zamieszkujących, pkt IV Sytuacja zawodowa, pkt V Sytuacja zdrowotna, pkt VI Potrzeby i oczekiwania osoby lub rodziny zgłoszone podczas przeprowadzonego wywiadu.

Wywiad środowiskowy powinien zostać zatem przeprowadzony w miejscu zamieszkania, gdyż obejmuje on rozmowę ze skarżącym lub też jego rodziną i zebranie danych (w tym dokumentów) mających na celu ustalenie sytuacji osobistej, dochodowej, majątkowej, rodzinnej, zdrowotnej oraz sytuacji mieszkaniowej, w tym warunków mieszkaniowych, wymienionych w pkt II powyższego rozporządzenia "Sytuacja mieszkaniowa osoby lub rodziny" obejmujących m. in. ustalenie głównego lokatora, właściciela lokalu, tytułu prawnego do lokalu, wyposażenie mieszkania w instalacje gazową lub sprzęty gospodarstwa domowego.

Skarżący wyrażając zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w przedpokoju mieszkania uniemożliwił zebranie przez organ pomocy społecznej danych pozwalających na ocenę jego warunków mieszkaniowych (sytuacji mieszkaniowej) w sposób określony w pkt II rozporządzenia. Wyrażenie przez skarżącego, w dniu 24 maja 2011 r. zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jedynie w przedpokoju mieszkania nie spełnia wymogu, o którym mowa w § 2 ust. 3 powołanego rozporządzenia obejmującego przeprowadzenie tego wywiadu w miejscu zamieszkania. Przedpokój nie jest bowiem miejscem zamieszkania skarżącego, lecz stanowi część jego lokalu mieszkalnego. Ustalenie warunków zamieszkiwania wymaga zatem przeprowadzenia oględzin całego miejsca zamieszkania, obserwacji warunków mieszkaniowych.

Wyjątek od zasady, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszka lub pobytu został przewidziany w § 6 wskazanego wyżej rozporządzenia, który pozwala na przeprowadzenie tego wywiadu w zakładzie opieki zdrowotnej, w przypadku gdy osoba ubiegająca się przyznanie świadczenia przebywa w tym zakładzie. Skarżący jednak, w toku postępowania administracyjnego, nie należał do kręgu tych osób. Podkreślenia wymaga, że przepis ten nie zwalnia z obowiązku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nawet z osobami, które przebywają w zakładach opieki społecznej.

Jedynie przepis § 5 rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego przewiduje, że jeżeli ze względu na stan zdrowia osoby, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U nr 111, poz. 535 ze zm.) nie można uzyskać podczas wywiadu wymaganych informacji lub dokumentów, o których mowa w § 8 (dotyczących sytuacji majątkowej, osobistej, rodzinnej, dochodowej) wówczas pracownik socjalny odnotowuje ten fakt w kwestionariuszu wywiadu. Jak wynika z oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 22 lutego 2012 r. nie leczy się on psychiatrycznie.

Wobec powyższego, skoro w niniejszej sprawie nie zachodziły okoliczności wskazane w § 5 i § 6 rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, skarżący na podstawie art. 106 ust 4 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 2 ust. 3 tego rozporządzenia, zobowiązany był wyrazić zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania.

Zważywszy ,że z materiału aktowego analizowanej sprawy wynika, że ostatnią pomoc finansową z ośrodka pomocy społecznej w wysokości 300 zł skarżący otrzymał ponad dwa lata temu i wywiad środowiskowy przeprowadzony w tamtym okresie, stracił walor aktualności w postępowaniu administracyjnym, wszczętym przedmiotowym wnioskiem skarżącego . Z treści art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, bowiem, że przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. Natomiast w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Tym samym organy pomocy społecznej w sposób prawidłowy realizowały spoczywający na nich, z mocy art. 107 ust. 4 powołanej ustawy, obowiązek przeprowadzenia aktualnego wywiadu środowiskowego ze skarżącym.

Na marginesie sprawy wskazać jedynie należy, że przepis art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zwalnia organ pomocy społecznej z obowiązku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego jedynie w sytuacji, gdy organ ten wydaje decyzję o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzję w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a. Zasada ta nie znajduje zastosowania w rozpoznawanej sprawie, skoro organy pomocy społecznej orzekły o odmowie przyznania innego rodzaju świadczenia tj. o odmowie przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego.

Podkreślenia wymaga, że skoro skarżący był już beneficjentem świadczeń z pomocy społecznej, a ponadto we wspomnianym wyżej zawiadomieniu z dnia 9 maja 2011 r. został ponownie pouczony o obowiązku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu uzyskania prawa do świadczenia pieniężnego, to powyższe pozwala przyjąć, że był on świadomy obowiązku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania w celu rozpoznania jego wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego.

W świetle powyższego organy orzekające w sprawie zasadnie przyjęły, że skarżący odmówił zgody na przeprowadzenie wywiad środowiskowego w miejscu zamieszkania. Brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego uniemożliwił sprecyzowanie potrzeb i oczekiwań skarżącego, które w myśl pkt VI załącznika nr 2 do rozporządzenia w sprawie wywiadu środowiskowego, zgłaszane są podczas przeprowadzonego wywiadu. Tym samym skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o których mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego osobie, która przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej.

Odmowa zaś przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania świadczy o spełnieniu przesłanki braku współdziałania z pracownikiem socjalnym, która obwarowana jest sankcją w postaci możliwości odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 w związku z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje pogląd wyrażony w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 192/08, według którego inne odczytywanie przepisu art. 106 ust.4 ustawy o pomocy społecznej - w myśl którego decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego - prowadziłoby do zatamowania procesu przyznawania świadczenia, uniemożliwiając wydanie w sprawie jakiegokolwiek orzeczenia, tymczasem logika nakazuje uznać istnienie negatywnej postawy skarżącego w postaci braku współdziałania z organem na etapie poprzedzającym wypełnienie kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania lub pobytu, a więc w jego środowisku społecznym.

Organy obu instancji w wyczerpujący sposób rozpatrzyły i zebrały cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa) i dokonały prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego (art. 80 kpa), co czyni bezzasadnym zarzut skarżącego dotyczący niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy.

Konkludując powyższe rozważania uznać należy, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły prawa w stopniu wymagającym wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Z tych względów zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do oddalenia skargi na podstawie art. 151 powołanej na wstępie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu zasądzono na podstawie art. 250 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit "c" oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).