Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 682/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów~Szef Krajowej Administracji Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżony wyrok i interpretację indywidualną
Powołane przepisy: article: art. 12 ust.4d, art. 12 ust. 11, art. 16 ust. 1 pkt 8e
journal: Dz.U. 2014 poz 851
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Brolik Sędzia NSA Jerzy Płusa Sędzia NSA (del.) Zbigniew Romała (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 9 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. K.-[...] sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w B. (dawniej: K.-I.sp. z o.o. z siedzibą w W.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1706/16 w sprawie ze skargi I. K.-[...] sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w B. (dawniej: K.-I.sp. z o.o. z siedzibą w W.) na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 2 marca 2016 r. nr IPPB3/4510-1043/15-3/KK w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną z dnia 2 marca 2016 r. nr IPPB3/4510-1043/15-3/KK, 3) zasądza od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz I. K.-[...] sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w B. kwotę 837 (słownie: osiemset trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 czerwca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1706/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I. [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowej z siedzibą

w B. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 2 marca 2016 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

I. [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa z siedzibą w B. (dalej: "Spółka") wystąpiła do Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, działającego z upoważnienia Ministra Finansów, o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych.

Przedstawiając zdarzenie przyszłe wnioskodawczyni podała, że otrzyma

w drodze aportu udziały w spółce z o.o. mającej siedzibę w Polsce (dalej: "Spółka Nabywana"). Będą to udziały, których nabycie zapewni Spółce bezwzględną większość praw głosów w Spółce Nabywanej. W związku z aportem dojdzie do podwyższenia kapitału zakładowego oraz emisji udziałów własnych (dalej: "Udziały Własne") przez Spółkę Nabywającą, które obejmą wspólnicy wnoszący aportem udziały w Spółce Nabywanej. Wspólnikami wnoszącymi aportem udziały będą trzy osoby fizyczne (dalej: "Wspólnicy"). Każdy ze Wspólników wniesie aportem równocześnie z pozostałymi Wspólnikami, posiadane udziały w Spółce Nabywanej,

z tym że udziały posiadane osobno przez każdego ze Wspólników dają mniej niż 50% praw głosów. A zatem, na podstawie jednej uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego Spółka otrzyma w drodze trzech aportów od trzech Wspólników udziały, których nabycie zapewni udziały Spółki Nabywanej dających bezwzględną większość praw głosów. Tym samym, dojdzie do trzech transakcji nabycia udziałów - trzech aportów - od trzech Wspólników, przy czym planowane jest, że transakcje te nastąpią równocześnie, tj. jednego dnia, w wykonaniu jednej uchwały

o podwyższaniu kapitału zakładowego Spółki Nabywającej. Możliwe jest jednak,

że z przyczyn praktycznych nie każdy ze Wspólników będzie mógł stawić się

u notariusza równocześnie z pozostałymi, wówczas aporty miałyby miejsce

w różnych dniach, lecz nie dłużej niż w okresie 6 miesięcy od podjęcia uchwały

o podwyższeniu kapitału zakładowego Spółki Nabywającej i wniesieniu pierwszego aportu. Zatem po podjęciu uchwały o podwyższaniu kapitału zakładowego w Spółce każdy ze wspólników zawrze umowę ze Spółką (tzw. umowę aportową)

o przeniesieniu własności udziałów Spółki Nabywanej. W ten sposób dojdzie to pokrycia podwyższonego kapitału zakładowego Spółki, a Spółka wskutek ostatniego aportu będzie posiadała udziały Spółki Nabywanej dających bezwzględną większość praw głosów. Wskazano, że zarówno podjęcie uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego Spółki, jak i wniesienie trzech aportów, nastąpi w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy od podjęcia uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego Spółki

i wniesieniu pierwszego aportu. Wspólnicy nie otrzymają od Spółki żadnej (w tym częściowej) zapłaty w gotówce. Spółka w przyszłości planuje dokonać odpłatnego zbycia udziałów w Spółce Nabywanej, w tym w celu ich umorzenia, w związku

z którym powstanie po stronie Spółki przychód.

W związku z przedstawionym opisem zdarzenia przyszłego Spółka zwróciła się z pytaniem, w jakiej wysokości powinna przyjąć koszty uzyskania przychodów

w związku z odpłatnym zbyciem udziałów w Spółce Nabywanej (w tym w celu ich umorzenia)?

Zdaniem wnioskodawczyni, w związku z odpłatnym zbyciem udziałów

w Spółce Nabywanej (w tym w celu ich umorzenia) powinna ona przyjąć koszty uzyskania przychodów w wysokości wartości nominalnej Udziałów Własnych wydanych Wspólnikom. Wartość ta jest ustawowo określonym wydatkiem na nabycie udziałów Spółki Nabywanej. Wskazano, że opisany w zdarzeniu przyszłym aport udziałów art. 12 ust. 4d ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 851 ze zm.) - dalej jako "u.p.d.p.", definiuje jako wymianę udziałów. Odnotowano, że zgodnie z dodanym z dniem 1 stycznia 2015 r. art. 12 ust. 12 u.p.d.p. przepis ust. 4d stosuje się również w przypadku dokonania więcej niż jednej transakcji nabycia udziałów (akcji), przeprowadzonych w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy liczonych począwszy od miesiąca, w którym nastąpiło pierwsze ich nabycie, jeżeli w wyniku tych transakcji są spełnione warunki określone w tym przepisie.

Zdaniem wnioskodawczyni, jeśli wymiana udziałów jest dokonywana

w ramach więcej niż jednej transakcji nabycia udziałów, to takie nabycia muszą mieć miejsce w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy. Wskazano, że w niniejszej sprawie okres ten nie zostanie przekroczony, gdyż trzy transakcje nabycie udziałów będą przeprowadzone albo jednego dnia albo w okresie nie przekraczającym

6 miesięcy. Zwrócono uwagę, że u.p.d.p. określa wartość podatkową udziałów nabywanych przez spółkę nabywającą, tj. wartość którą spółka nabywająca powinna przyjąć jako koszt (wydatek) uzyskania przychodów, w razie odpłatnego zbycia udziałów otrzymanych w ramach wymiany udziałów. Podano, że zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8e u.p.d.p. nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez spółkę nabywającą przy wymianie udziałów; wydatki te

- w wysokości odpowiadającej nominalnej wartości udziałów (akcji) wydanych wspólnikom spółki, której udziały są nabywane, powiększonych o zapłatę w gotówce, o której mowa w art. 12 ust. 4d - są jednak kosztem uzyskania przychodu

z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji). A zatem, w opisanym zdarzeniu przyszłym, skoro Spółka nabędzie udziały Spółki Nabywanej w ramach wymiany udziałów, to

w związku z późniejszym odpłatnym zbyciem udziałów w Spółce Nabywanej wnioskodawczyni powinna przyjąć koszty uzyskania przychodów w wysokości wartości nominalnej Udziałów Własnych. Spółka nabywa w ramach wymiany udziałów udziały Spółki Nabywanej i w zamian wydaje swojemu wspólnikowi Udziały Własne o określonej wartości nominalnej. Jeśli Spółka będzie w przyszłości odpłatnie zbywała nabyte w ten sposób udziały Spółki Nabywanej wówczas jako koszt uzyskania przychodów powinna przyjąć wartość nominalną Udziałów Własnych, gdyż wartość ta jest ustawowo zdefiniowanym kosztem. Natomiast art. 16 ust. 1 pkt 8e u.p.d.p. sztywno określa, że wydatkiem na nabycie udziałów spółki nabywanej

w ramach wymiany udziałów jest wartość nominalna udziałów wydanych wspólnikom spółki nabywanej, tj. w tym przypadku wartość nominalna Udziałów Własnych objętych przez Wspólników Spółki.

Podsumowując wskazano, że w przypadku odpłatnego zbycia udziałów

w spółce z o.o. wnioskodawczyni będzie uprawniona do rozpoznania kosztów uzyskania przychodu w wysokości odpowiadającej nominalnej wartości jej udziałów wydanych udziałowcowi (osobie fizycznej), w zamian za aport udziałów spółki z o.o. (powiększoną o ewentualną dodatkową zapłatę w gotówce). W konsekwencji zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 8e u.p.d.p. w odniesieniu do opisanego zdarzenia przyszłego, wydatki na nabycie udziałów Spółki Nabywanej, tj. wydatki w wysokości równej nominalnej wartości Udziałów Własnych Spółki wydanych jej Wspólnikom,

w zamian za udziały Spółki Nabywanej, nabyte przez Spółkę w ramach wymiany udziałów, będą pomniejszały przychód podatkowy wykazywany w przypadku późniejszego odpłatnego zbycia przez Spółkę udziałów Spółki Nabywanej (w tym

w celu ich umorzenia). Tak zdefiniowane ustawowo wydatki będą kosztem uzyskania przychodów.

W interpretacji indywidualnej z dnia 2 marca 2016 r. Minister Finansów uznał stanowisko wnioskodawczyni za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu organ interpretacyjny wskazał, że aby można było zastosować art. 16 ust. 1 pkt 8e u.p.d.p. w pierwszej kolejności należy ustalić, czy

w momencie nabycia udziałów mamy do czynienia z transakcją ich wymiany. Zdaniem organu, przy ocenie zastosowania art. 12 ust. 4d u.p.d.p. oraz spełnienia warunków zawartych w art. 12 ust. 11 tej ustawy dotyczących wymiany udziałów bierze się pod uwagę indywidualną sytuację strony realizującej taką transakcję. Podkreślono, że w art. 12 ust. 4d i ust. 11 u.p.d.p. mowa jest o "wspólniku", a nie

o "wspólnikach". Dodatkowo treść art. 12 ust. 4d u.p.d.p. odwołuje się do "podmiotów biorących udział w tej transakcji", a nie do "podmiotów biorących udział w tych transakcjach". Podkreślono, że przepisy ustaw podatkowych określające obowiązki

i uprawnienia podatników nie mogą być interpretowane z zastosowaniem ani wykładni rozszerzającej, ani wykładni zawężającej. Ponadto dokonując interpretacji przepisów prawa podatkowego należy kierować się przede wszystkim regułami wykładni językowej; skoro ustawodawca formułuje normy prawne za pomocą języka etnicznego (w jego specyficznej postaci, jaką jest język prawny), to i ustalanie znaczenia oraz zakresu poszczególnych zwrotów musi być dokonywane w ramach reguł językowych tegoż języka.

W ocenie organu, zastosowanie wykładni literalnej art. 12 ust. 4d i ust. 11 u.p.d.p., które posługują się pojęciem "wspólnika" w liczbie pojedynczej, prowadzi do wniosku, że w transakcji wymiany udziałów może brać udział spółka nabywająca

i tylko jeden wspólnik spółki, której udziały są zbywane. Jeżeli natomiast transakcja jest przeprowadzana z wieloma wspólnikami, to należy na gruncie art. 12 ust. 4d u.p.d.p. rozpatrywać ją jako wiele odrębnych transakcji. Konkluzji tej nie zmienia przy tym brzmienie art. 12 ust. 12 u.p.d.p., zgodnie z którym przepis ust. 4d stosuje się również w przypadku dokonania więcej niż jednej transakcji nabycia udziałów (akcji), przeprowadzonych w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy liczonych począwszy od miesiąca, w którym nastąpiło pierwsze ich nabycie, jeżeli w wyniku tych transakcji są spełnione warunki określone w tym przepisie. Zdaniem organu, regulacja ta dotyczy nabycia od jednego wspólnika w ramach kilku transakcji, a nie nabycia od kilku wspólników w ramach transakcji z nimi zawieranych.

Biorąc powyższe pod uwagę organ nie zgodził się ze Spółkę, że opisana we wniosku transakcja będzie stanowiła tzw. wymianę udziałów w rozumieniu art. 12

ust. 4d u.p.d.p. Zdaniem organu, z przedstawionego zdarzenia przyszłego nie wynika, aby przez samodzielne wniesienie przez każdego z udziałowców (osób fizycznych) udziałów posiadanych w Spółce Nabywanej, Spółka uzyskała bezwzględną większość praw głosu w spółce, której akcje są nabywane, gdyż żaden z udziałowców (osób fizycznych) indywidualnie nie posiada pakietu udziałów zapewniającego bezwzględną większość głosów w Spółce Nabywanej. A zatem, skoro w niniejszej sprawie nie dojdzie do transakcji wymiany udziałów w rozumieniu art. 12 ust. 4d u.p.d.p., to przy ustalaniu kosztów uzyskania przychodów nie może znaleźć zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 8e u.p.d.p.

Organ interpretacyjny przyznał, że kosztem uzyskania przychodów, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 8e u.p.d.p., będzie wartość nominalna udziałów własnych wydanych udziałowcom Spółki Nabywanej w zamian za udziały w Spółce Nabywanej wniesione do Spółki. Jednakże podstawą prawną przy ustaleniu kosztu będzie art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.p. Podkreślono, że wydatek na nabycie lub objęcie udziałów nie powinien być kojarzony tylko i wyłącznie z wydatkowaniem środków pieniężnych. Kosztem nabycia udziałów mogą być również udziały wydawane w zamian za aport. Zdaniem organu, pojęcie wydatków jest szerokie, a u.p.d.p. nie ogranicza wskazanego pojęcia tylko i wyłącznie do wydatków pieniężnych podmiotu nabywającego dane składniki majątkowe. W konsekwencji, wskazany przepis będzie odnosił się do sytuacji przedstawionej we wniosku, polegającej na nabyciu udziałów Spółki Nabywanej w zamian za określoną liczbę udziałów własnych Spółki, które to udziały stanowią swego rodzaju wynagrodzenie za wnoszony aport w postaci udziałów w innej spółce kapitałowej.

Odnosząc się do kwestii zbycia udziałów na rzecz Spółki Nabywanej w celu ich umorzenia organ, powołując się na treść przepisów art. 10 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.p., wskazał, że dochód ze zbycia udziałów (akcji) w celu umorzenia jest obecnie opodatkowany na zasadach ogólnych. Oznacza to, że należy samodzielnie rozliczyć uzyskany przychód z tego tytułu i rozliczyć go z pozostałymi przychodami i kosztami. Zaznaczono, że sposób rozliczenia przychodu z tytułu zbycia udziałów (akcji) w celu umorzenia i związanych z nim kosztów jest jednak odmienny niż w przypadku "zwykłego" zbycia udziałów (akcji) na rzecz podmiotów trzecich. Zdaniem organu, z art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.p. wynika, że jeżeli podatnik dokonuje zbycia na rzecz spółki udziałów (akcji) celem umorzenia i za zbywane udziałów (akcji) uzyskuje wynagrodzenie w wyższej wysokości niż poniesione przez niego wydatki na nabycie bądź objęcie tych udziałów lub akcji, to do przychodów tego podatnika (przychodów w rozumieniu art. 12 u.p.d.p.) podlega zaliczeniu tylko nadwyżka uzyskanego wynagrodzenia ponad wydatki na nabycie bądź objęcie tych udziałów (akcji), które stanowią szczególny rodzaj kosztów. Przepisy te pozwalają już w momencie określenia przychodu (dochodu) pomniejszyć go o te właśnie wydatki. Jednocześnie, zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.p., poniesione przez podatnika wydatki na nabycie bądź objęcie takich udziałów (akcji) nie podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów, gdyż odpowiadają przysporzeniu podatnika niepodlegającemu uznaniu za przychód podatkowy (nie będą poniesione w celu osiągnięcia przychodów). Wydatki te pomniejszają jedynie przychód wykazywany na tej transakcji. Zdaniem organu, przepis ten konstytuuje zasadę, że pomiędzy kosztem podatkowym oraz przychodami podatkowymi podatnika musi wystąpić związek przyczynowo-skutkowy. Skoro więc koszty nabycia lub objęcia tych udziałów (akcji) pozostają w związku przyczynowo-skutkowym z przychodem, który na mocy art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.p. został wyłączony z przychodów podatkowych, to należy uznać, że koszty te nie spełniają warunku określonego w art. 15 ust. 1 u.p.d.p. Oznacza to, że w przypadku, kiedy podatnik dokonuje zbycia na rzecz spółki udziałów (akcji) celem umorzenia i za zbywane udziały (akcje) uzyskuje wynagrodzenie w niższej wysokości niż poniesione przez niego wydatki na nabycie bądź objęcie tych udziałów (akcji), to wówczas - stosownie do art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.p. - całe uzyskane przez podatnika za zbywane udziały (akcje) wynagrodzenie nie podlega zaliczeniu do przychodów tego podatnika. Jednocześnie wydatki na nabycie lub objęcie udziałów (akcji) w całości nie podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów. W ocenie organu, zastosowanie art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.p. powoduje, że w ramach transakcji odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w celu ich umorzenia niemożliwy jest taki wynik podatkowy, który powodowałby powstanie straty. Wykładnia art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.p. nie zakłada bowiem wystąpienia takiej sytuacji. W konsekwencji, jeżeli wynagrodzenie Spółki z tytułu zbycia udziałów w celu umorzenia będzie niższe niż poniesione przez nią wydatki na nabycie udziałów, wskazane w art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.p., Spółka nie wykaże w ogóle przychodu z tej transakcji, ale jednocześnie nie będzie mogła też rozliczyć straty podatkowej z tej transakcji z dochodem uzyskanym na innych operacjach (ewentualnie powiększyć straty podatkowej za dany rok podatkowy).

Końcowo organ zauważył, że u.p.d.p. nie definiuje pojęcia kosztu nabycia bądź objęcia. Nie ulega jednak wątpliwości, że w przypadku zbycia udziałów w celu umorzenia, kosztem nabycia bądź objęcia, o którym mowa w art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.p., będzie wartość nominalna udziałów własnych wydanych udziałowcom Spółki Nabywanej. Ponieważ w sprawie nie dojdzie do transakcji wymiany udziałów w rozumieniu art. 12 ust. 4d u.p.d.p., to podstawą prawną przy ustaleniu tego kosztu będzie art. 16 ust. 1 pkt 8 tej ustawy, a nie wskazany przez Spółkę art. 16 ust. 1 pkt 8e u.p.d.p. W konsekwencji, koszt objęcia udziałów (zbywanych w celu umorzenia),

o którym mowa w art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.p., należy ustalić w wartości nominalnej Udziałów Własnych Spółki wydanych Wspólnikom Spółki w zamian za udziały Spółki Nabywanej.

Po bezskutecznym wezwaniu organu administracji do usunięcia naruszenia prawa Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie - dalej jako "WSA w Warszawie", domagając się uchylenia zaskarżonej interpretacji i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonej interpretacji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 4d u.p.d.p. poprzez błędną wykładnię i uznanie,

że transakcja spełniająca wskazane w tym przepisie warunki dotyczyć może nabycia udziałów (akcji) tylko i wyłącznie od jednego wspólnika w ramach kilku transakcji,

a nie nabycia udziałów od kilku wspólników w ramach transakcji zawieranych z nimi w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy od miesiąca w którym nastąpiło pierwsze nabycie udziałów (akcji).

W uzasadnieniu skargi podtrzymano argumentację zaprezentowaną we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. Dodatkowo zwrócono uwagę,

że przepisy art. 12 ust. 4d, ust. 11 i ust 12 u.p.d.p. wprowadzono w związku

z potrzebą dostosowania polskich przepisów do przepisów Dyrektywy Rady 2009/133/WE z dnia 19 października 2009 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych państw członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE

z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego (Dz.U.UE.L.2009.310.34) - dalej jako "Dyrektywa 2009/133/WE". Powołując się na przepisy tej dyrektywy wskazano, że transakcja, do której odnoszą się jej przepisy, nie powinna być rozbijana na oddzielne czynności przeniesienia przez poszczególnych udziałowców/akcjonariuszy posiadanych udziałów/akcji na spółkę kapitałową, ale powinna być oceniana jako całość. To wynik tej właśnie transakcji dotyczący uzyskania większości praw głosu przez spółkę nabywającą przesądza

o zastosowaniu zwolnienia podatkowego w odniesieniu do udziałowców/akcjonariuszy w związku z objęciem przez nich udziałów/akcji spółki. Zaznaczono, że w art. 2 pkt e) Dyrektywy 2009/133/WE użyto sformułowania "akcjonariuszom", a nie "akcjonariuszowi", w celu określenia podmiotu, któremu spółka nabywająca wydaje udziały w zamian za uzyskanie większości praw głosu.

Końcowo odwołano się do uzasadnienia nowelizacji u.p.d.p. z dnia 29 sierpnia 2014 r., która dokonała zmiany art. 12 ust. 4d oraz dodała przepisy ust. 11 i ust. 12. Wskazano, że nowelizacja przewiduje wprowadzenie zmian przepisów dotyczących "wymiany udziałów" (art. 12 ust. 4d, ust. 11 i ust. 12 u.p.d.p.). Poza zmianami

o charakterze redakcyjnym oraz dostosowawczym wprowadzono regulację mającą na celu dookreślenie zakresu podmiotowego zwolnienia oraz wskazanie, że spełnienie warunków dotyczących transakcji wymiany udziałów można oceniać przez pryzmat grupy wspólników, o ile transakcje wymiany udziałów, które doprowadziły do spełnienia warunków do korzystania ze zwolnienia, nastąpiły w okresie 6 miesięcy poprzedzających uzyskanie bezwzględnej większości praw głosów w spółce, której udziały (akcje) są nabywane. Zdaniem skarżącej, wolą ustawodawcy nie było wprowadzenie ograniczenia polegającego na możliwości uznania za transakcję "wymiany udziałów" tylko takiej transakcji, w trakcie której następuje nabycie udziałów od jednego wspólnika w ramach kilku transakcji, a nie nabycie udziałów od kilku wspólników w ramach transakcji z nimi zawieranych. Odmienna interpretacja stanowiłaby naruszenie przepisów u.p.d.p. oraz Dyrektywy 2009/133/WE, jako niwecząca założenia i cele jej wprowadzenia. Zarzucono, że ocena prawna dokonana przez organ prowadzi obecnie do odmiennego traktowania podmiotów biorących udział w wymianie udziałów w porównaniu do stanu sprzed tej nowelizacji.

Minister Finansów w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1706/16 WSA

w Warszawie oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd przytoczył treść przepisów art. 15 ust. 1 i art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.p. wskazując, że drugi z nich reguluje kwestie objęcia lub nabycia udziałów (akcji) bądź innych papierów wartościowych w zamian za środki pieniężne, co nie pociąga za sobą wystąpienia przychodu w momencie nabycia.

Odwołując się do judykatury Sąd pierwszej instancji podniósł, że art. 16 ust. 1 pkt. 8 u.p.d.p. nie stanowi samoistnej podstawy odliczenia kosztów uzyskania przychodów, a jedynie uszczegóławia ogólną zasadę odliczania wydatków poniesionych wynikającą z art. 15 ust. 1 tej ustawy, przesuwając moment rozliczenia kosztów uzyskania przychodu w czasie, tj. do chwili zbycia składników majątku, na nabycie których poniesiono ten koszt. Dokonuje zatem przyporządkowania kosztu do źródła przychodu, jaki koszt ten zabezpiecza, nie zmieniając przy tym ogólnych założeń wynikających z art. 15 ust. 1 u.p.d.p., tj. zasady wedle której kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 u.p.d.p. Wobec tego uznanie poniesionych wydatków za koszty uzyskania przychodów możliwe jest jedynie w sytuacji, gdy wydatek został faktycznie poniesiony, celem jego poniesienia było osiągnięcie przychodów, ewentualnie zachowanie lub zabezpieczenie źródła przychodów na przyszłość,

a wydatek nie znajduje się w katalogu włączeń w art. 16 u.p.d.p.

Biorąc pod uwagę art. 15 ust. 1 i art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.p. WSA

w Warszawie stwierdził, że w przypadku zbycia udziałów (akcji) przez spółkę kapitałową, które to udziały spółka otrzymała jako aport na pokrycie kapitału zakładowego, uzasadnione jest rozpoznanie kosztu uzyskania przychodu w wartości nominalnej udziałów (akcji) we własnym kapitale wydanych wnoszącemu, ale dopiero z chwilą zbycia przedmiotu aportu. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji przyjął, że art. 15 ust. 1 i art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.p. określają zasady ustalenia kosztów uzyskania przychodów powstających w związku z dokonaną transakcją zbycia udziałów (akcji) na rzecz spółki w celu ich umorzenia.

Posiłkując się wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2014 r. sygn. akt II FSK 875/12 Sąd pierwszej instancji podniósł, że obie instytucje - zbycia udziałów i umorzenia, mają wspólny mianownik, którym jest uregulowanie zagadnienia elementu kosztu w tym samym rozdziale 3, zatytułowanym "Koszty uzyskania przychodów". Także z usytuowania przepisów ust. 1k i ust. 1l w u.p.d.p. wynika, że w zakresie kształtowania kosztów pozostają ze sobą w związku tego rodzaju, że odesłanie z ostatniego z wymienionych do pierwszego, powoduje, iż nie może być on pominięty przy rozpoznaniu kosztów uzyskania przychodów w sytuacji późniejszego odpłatnego zbycia udziałów. Zdaniem Sądu, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której ta sama wielkość - nominalna wartość objętych udziałów

z chwili objęcia - uczestniczy wielokrotnie jako koszt podatkowy, raz przy ustalaniu dochodu z tytułu zbycia udziałów, po raz kolejny przy ustalaniu przychodu z tytułu umorzenia. Stanu tego nie zmienia także i to, że w przypadku zbycia udziałów mówi się o kosztach uzyskania przychodów, natomiast przy umorzeniu także częściowym, wówczas gdy podstawą opodatkowania jest przychód (art. 10 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 1 u.p.d.p.), koszty związane z objęciem udziałów są wyłączone z przychodu,

a nie potrącane jako koszt jego uzyskania. W obydwu przypadkach występuje ten sam skutek zmniejszenie podstawy opodatkowania. Ta sama wielkość oznaczona jako nominalna wartość objętych udziałów z dnia ich objęcia oddziałuje podwójnie na wysokość podstawy opodatkowania.

WSA w Warszawie wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, wedle którego transakcja "wymiany udziałów" może być transakcją pomiędzy spółką nabywającą oraz więcej niż jednym wspólnikiem spółki nabywanej. Transakcja ta jest uznawana za jedną z operacji, o których mówi Dyrektywa 2009/133/WE. Jej istota, zgodnie z art. 2 lit. e) tej dyrektywy, polega na nabyciu przez spółkę udziałów w kapitale innej spółki w zamian za wyemitowanie własnych papierów wartościowych na rzecz wspólników spółki nabywanej oraz, ewentualnie, dokonanie wypłaty gotówkowej. Warunkiem uznania operacji za wymianę udziałów w rozumieniu Dyrektywy 2009/133/WE jest uzyskanie przez spółkę nabywającą większości praw głosów lub nabycie dalszych udziałów, jeżeli taką większością już dysponuje. Sąd zaznaczył, że przepisy regulujące podatkowe traktowanie operacji wymiany udziałów, tj. art. 12 ust. 4d i art. 16 ust. 1 pkt 8d u.p.d.p., zostały wprowadzone 1 maja 2004 r., natomiast wprowadzona 1 stycznia 2011 r. zmiana treści art. 12 ust. 4d u.p.d.p. miała na celu poprawę redakcji tego przepisu przez wyraźne określenie podmiotów, warunków oraz skutku w zakresie opodatkowania operacji wymiany udziałów, odpowiadającej schematowi zawartemu w przepisie art. 2 lit. e) Dyrektywy 2009/133/WE. Z dniem 1 stycznia 2015 r. weszła w życie kolejna korekta redakcyjna i zarazem precyzująca tego przepisu; zapisano wtedy wyraźnie, że należy analizować każdorazowo sytuację pojedynczego wspólnika (a nie grupy wspólników). Ponadto z dniem 1 stycznia 2015 r. uzupełniono regulacje art. 12 ust. 4d i ust. 11 u.p.d.p. o jeszcze jeden warunek - wspólnik wnoszący udziały musi być podatnikiem podatku dochodowego i wnoszone przez niego udziały (akcje) muszą stanowić wkład niepieniężny przeznaczony w całości lub w części na podwyższenie kapitału zakładowego spółki nabywającej. W ocenie Sądu pierwszej instancji, warunkiem wyłączenia z przychodów operacji wymiany udziałów jest ograniczenie wypłaty w gotówce wspólnikowi spółki otrzymującemu zamienne akcje (udziały) do wysokości 10% wartości nominalnej własnych udziałów (akcji),

a w przypadku braku wartości nominalnej - wartości rynkowej tych udziałów (akcji). Wypłata ta wyrównuje wartości starych i nowo otrzymywanych udziałów. Jeśliby tej wypłaty nie dokonano, to opisany wyżej warunek też nie zostanie spełniony. Ponadto, aby wyłączenie z przychodów było spełnione, musi być spełniony alternatywnie któryś z poniższych warunków: 1) spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, albo 2) spółka nabywająca, posiadająca bezwzględną większość praw głosu

w spółce, w której udziały (akcje) są nabywane, zwiększa liczbę udziałów (akcji) w tej spółce. Sąd podniósł, że w przypadku polskich spółek uczestniczących w tej wymianie zawsze występuje nominalna wartość udziałów (akcji). Ponieważ przy spełnieniu wszystkich ww. warunków nie występuje przychód podatkowy, zgodnie

z art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.p. nie wystąpi koszt podatkowy. Koszt ten jednak pojawi się później, w momencie zbycia wymienionych udziałów otrzymanych w ramach wymiany.

Biorąc pod uwagę treść art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.p. WSA w Warszawie skonstatował, że w związku z odpłatnym zbyciem udziałów w spółce nabywanej należy ustalić koszty uzyskania przychodów w wysokości wartości nominalnej udziałów własnych wydanych udziałowcom spółki nabywanej w zamian za udziały

w Spółce Nabywanej wniesione do Spółki.

Skargę kasacyjną od ww. wyroku wywiodła Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika - doradcę podatkowego A. T., wnosząc o uchylenie go w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z właściwymi przepisami oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a.", zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów art. 12 ust. 4d, ust. 11 i ust. 12 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 8e u.p.d.p. polegającą na uznaniu,

że transakcja wymiany udziałów dotyczyć może nabycia udziałów (akcji) tylko

i wyłącznie od jednego wspólnika w ramach kilku transakcji, a nie nabycia udziałów od kilku wspólników w ramach transakcji zawieranych z nimi w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy od miesiąca w którym nastąpiło pierwsze nabycie udziałów (akcji), a co za tym idzie uznaniu, że Spółka powinna ustalić koszty uzyskania przychodów w związku z odpłatnym zbyciem udziałów w Spółce Nabywanej (w tym celu ich umorzenia) w wysokości wartości nominalnej Udziałów Własnych wydanych Wspólnikom na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.p., a nie na podstawie art 16 ust 1 pkt 8e tej ustawy.

W ocenie strony skarżącej, prawidłowa wykładnia art. 12 ust. 4d, ust. 11

i ust. 12 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 8e u.p.d.p. prowadzi do wniosku, że art. 12 ust. 4d tej ustawy można odnosić do kilku transakcji dokonanych przez kilku wspólników,

z zastrzeżeniem zachowania terminu o którym mowa w art. 12 ust. 12 u.p.d.p., stąd też skoro transakcja ta stanowi wymianę udziałów to Spółka powinna ustalić koszty uzyskania przychodów w związku z odpłatnym zbyciem udziałów w Spółce Nabywanej (w tym celu ich umorzenia) w wysokości wartości nominalnej Udziałów Własnych wydanych Wspólnikom na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 8e u.p.d.p.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podtrzymano argumentację prezentowaną zarówno we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, jak i w skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Szef Krajowej Administracji Skarbowej, reprezentowany przez pełnomocnika radcę prawnego J. K., w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł

o jej oddalenie w całości i zasądzenie od strony skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Rozpatrując sprawę na skutek skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej granicami, tj. treścią przytoczonych w niej podstaw kasacyjnych oraz treścią i zakresem zawartego w niej wniosku, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza zatem, że zakres kontroli orzeczenia wydanego w pierwszej instancji wyznacza sama strona wnosząca ten środek zaskarżenia.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub, jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego.

W złożonej w niniejszej sprawie skardze kasacyjnej sformułowano jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów art. 12 ust. 4d, ust. 11 i ust. 12 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 8e u.p.d.p. Istota sporu sprowadza się bowiem do sposobu ustalenia kosztów uzyskania przychodów przez skarżącą (jako spółkę nabywającą) w związku z odpłatnym zbyciem udziałów w spółce nabywanej.

W powyższej kwestii wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia 14 sierpnia 2018 r. sygn. akt II FSK 2148/16 (LEX nr 2541223),

z dnia 26 czerwca 2018 r. sygn. akt II FSK 1722/16 (LEX nr 2516870), czy z dnia

5 czerwca 2018 r. sygn. akt II FSK 1496/16 (dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę ocenę prawną zawartą w tych orzeczeniach w pełni aprobuje

i przyjmuje za własną.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że celem ustawodawcy przy konstruowaniu przepisów dotyczących wymiany udziałów było nieopodatkowywanie samej transakcji wymiany udziałów, przy jednoczesnym odroczeniu momentu zaliczania w poczet kosztów uzyskania przychodów wydatków na nabycie (objęcie) udziałów (akcji) spółek zbywanych (wnoszonych) w drodze tejże transakcji. Tymczasem, wykładnia przyjęta przez organ interpretacyjny zrównuje wysokość kosztów uzyskania przychodów z tytułu zbycia udziałów, które powstają na skutek zwykłej transakcji zbycia udziałów, do tych, które powstają na gruncie transakcji wymiany udziałów.

Zgodnie z art. 12 ust. 4d u.p.d.p., jeżeli spółka nabywa od wspólnika innej spółki udziały (akcje) tej innej spółki oraz w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje jej wspólnikowi własne udziały (akcje) albo w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje wspólnikowi tej innej spółki własne udziały (akcje) wraz z zapłatą w gotówce w wysokości nie wyższej niż 10% wartości nominalnej własnych udziałów (akcji), a w przypadku braku wartości nominalnej - wartości rynkowej tych udziałów (akcji), oraz jeżeli w wyniku nabycia:

1) spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, albo

2) spółka nabywająca, posiadająca bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, zwiększa ilość udziałów (akcji) w tej spółce

- do przychodów nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych wspólnikowi tej innej spółki oraz wartości udziałów (akcji) nabytych przez spółkę, pod warunkiem że podmioty biorące udział w tej transakcji podlegają w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągnięcia (wymiana udziałów).

Przywołana wyżej regulacja została dodana do u.p.d.p. przez art. 2 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 93, poz. 894). Następnie została zmieniona przez art. 1 pkt 8 lit. h) ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. Nr 217 poz. 1589) zmieniającej u.p.d.p. z dniem 1 stycznia 2007 r. oraz przez art. 2 pkt 5 lit. b) ustawy z dnia 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy

o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 226, poz. 1478) zmieniającej u.p.d.p. z dniem 1 stycznia 2011 r.

Celem wprowadzenia normy zwalniającej od opodatkowania dochód powstający z operacji wymiany udziałów (akcji) była konieczność dostosowania przepisów u.p.d.p. i ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509 ze zm.) - dalej jako "u.p.d.f.", do postanowień zawartych w Dyrektywie Rady 90/434/EWG z dnia 23 lipca 1990 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, wydzieleń, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych Państw Członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE pomiędzy Państwami Członkowskimi (Dz.U.UE.L.1990.225.1). Kolejne nowelizacje art. 12 ust. 4d u.p.d.p. były spowodowane koniecznością dostosowania do zmieniających się w tym zakresie przepisów unijnych, w tym do obecnie obowiązującej Dyrektywy 2009/133/WE. Aktualne brzmienie tej regulacji nadała nowelizacja wprowadzona art. 1 pkt 8 lit. g) ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r.

o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r.

poz. 1328) zmieniająca u.p.d.p. z dniem 1 stycznia 2015 r.

Stosownie do pkt 2 preambuły Dyrektywy 2009/133/WE łączenia, podziały, podziały przez wydzielenie, wnoszenie aktywów, wymiana udziałów dotyczące spółek różnych państw członkowskich mogą być niezbędne w celu stworzenia we Wspólnocie warunków właściwych dla rynku wewnętrznego i w celu zapewnienia

w ten sposób skutecznego funkcjonowania takiego rynku wewnętrznego. Takie czynności nie powinny być hamowane przez ograniczenia, niekorzystne warunki lub zniekształcenia wynikające w szczególności z przepisów podatkowych państw członkowskich. W tym celu niezbędne jest w odniesieniu do takich czynności zapewnienie reguł podatkowych, które są neutralne z punktu widzenia konkurencji, aby umożliwić przedsiębiorstwom dostosowanie się do wymagań rynku wewnętrznego, zwiększyć ich produktywność i poprawić ich siłę konkurencyjną na poziomie międzynarodowym. W świetle pkt 5 preambuły Dyrektywy 2009/133/WE wspólny system podatkowy powinien zapobiegać nakładaniu podatku w związku

z łączeniem, podziałami, podziałami przez wydzielenie, wnoszeniem aktywów lub wymianą udziałów, chroniąc jednocześnie interesy finansowe państwa członkowskiego właściwego dla spółki przekazującej lub nabywanej. Zgodnie natomiast z art. 2 pkt e) Dyrektywy 2009/133/WE "wymiana udziałów" oznacza czynność, w wyniku której spółka nabywa udziały w kapitale innej spółki, uzyskując

w ten sposób większość praw głosu w tej spółce lub posiadając taką większość praw głosu, nabywa dalsze udziały, w zamian za wyemitowanie na rzecz akcjonariuszy tej ostatniej spółki w zamian za ich papiery wartościowe, papierów wartościowych swojej spółki, jak również, jeżeli ma to zastosowanie, wypłatę gotówkową nieprzekraczającą 10% wartości nominalnej lub, w przypadku braku wartości nominalnej, księgowej wartości nominalnej tych papierów wartościowych.

Jakkolwiek przepisów Dyrektywy 2009/133/WE nie można stosować wprost do opisanego we wniosku zdarzenia przyszłego, gdyż - zgodnie z jej art. 1 - dyrektywę stosuje się w odniesieniu do wymiany udziałów, w które zaangażowane są spółki

z co najmniej dwóch państw członkowskich, a wniosek, na podstawie którego wydana została zaskarżona interpretacja, tego rodzaju sytuacji nie dotyczy, bowiem obie spółki mają siedzibę na terenie Polski, to jednak okoliczność, że przepis dotyczący zasad opodatkowania wymiany udziałów w u.p.d.p. został wprowadzony

w ramach implementacji Dyrektywy 2009/133/WE oraz innych przepisów unijnych

i co do zasady miał dotyczyć transakcji z udziałem innego podmiotu z kraju członkowskiego, nie może powodować dyskryminacji stron analogicznych transakcji mających siedzibę w kraju. Dlatego za uprawnione należy przyjąć stwierdzenie,

że zasady określone w przepisach Dyrektywy 2009/133/WE, w tym określone

w preambule, powinny mieć również zastosowanie do transakcji krajowych.

W konsekwencji należało uznać, że transakcja, do której odnoszą się przepisy Dyrektywy 2009/133/WE, nie może być dzielona na poszczególne czynności przeniesienia przez poszczególnych udziałowców/akcjonariuszy posiadanych udziałów/akcji na spółkę kapitałową, ale powinna być oceniana jako całościowa transakcja zawiązania spółki lub transakcja podwyższenia jej kapitału zakładowego. To wynik tej właśnie transakcji dotyczący uzyskania większości praw głosu przez spółkę nabywającą przesądza o zastosowaniu zwolnienia podatkowego w odniesieniu do udziałowców/akcjonariuszy w związku z objęciem przez nich udziałów/akcji spółki. Należy podkreślić, że przywołane przepisy Dyrektywy 2009/133/WE także przewidują, że w zamian za uzyskanie większości praw głosu spółka nabywająca wydaje udziały "akcjonariuszom", nie zaś "akcjonariuszowi".

W orzecznictwie sądów administracyjnych, na tle analogicznego przepisu zawartego w u.p.d.f., sformułowano pogląd, w myśl którego zarówno przepisy Dyrektywy 2009/133/WE, jak i regulacje zawarte w art. 24 ust. 8a u.p.d.f., gwarantują neutralność podatkową, co ma ułatwiać spółce nabywającej udziały (akcje) od udziałowców innej spółki koncentrację praw głosu (a więc z reguły i kapitału) w tej innej spółce, a równocześnie umożliwiać podwyższanie własnego kapitału zakładowego poprzez wydawanie nowych udziałów (emisję akcji), obejmowanych (nabywanych) przez dotychczasowych udziałowców tej innej spółki. Przy wykładni tych przepisów należy więc mieć na uwadze te właśnie cele przyświecające nowej regulacji prawnej. Jeżeli zatem spółka nabywająca osiąga te cele, poprzez wymianę własnych udziałów (akcji) na udziały wspólników innej spółki i równocześnie, uzyskując w tej innej spółce większość praw głosu albo posiadając już taką większość, zwiększa ilość udziałów w tej innej spółce, wtedy "do przychodów nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki oraz wartości udziałów (akcji) nabytych przez spółkę" - przy spełnieniu dodatkowych warunków wymienionych w art. 24 ust. 8a u.p.d.f. Przepis ten wprowadza więc symetrię praw udziałowców tej innej spółki i spółki nabywającej udziały - jeżeli więc spółka nabywająca uzyskuje w związku z dokonaniem transakcji ten przywilej podatkowy (niezaliczanie do przychodu wymienionych wartości), to

z takiego samego przywileju korzysta druga strona transakcji, czyli udziałowiec tej innej spółki (por. wyroki NSA: z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt II FSK 1018/12, LEX nr 1463401 i z dnia 6 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 69/13, LEX nr 1430254).

Ponadto, w wyrokach z dnia 24 marca 2016 r. sygn. akt II FSK 117/14 (LEX nr 2066191) i z dnia 23 lutego 2015 r. sygn. akt II FSK 3145/12 (LEX nr 1772109) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że pomimo obecnego użycia przez ustawodawcę w omawianym przepisie określenia "wspólnik" w liczbie pojedynczej, wykładnia art. 24 ust. 8c u.p.d.f. prowadzi do wniosku, że cel w postaci uzyskania większości głosów w spółce, której udziały (akcje) są wnoszone, może być osiągnięty w postaci kilku transakcji, oddzielonych od siebie czasowo w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy. O ile przed tą zmianą powyższego terminu z liczby mnogiej na pojedynczą czynność kilku wspólników musiała być jednoczesna

(tzn. być wynikiem jednej umowy czy uchwały), o tyle obecnie każdy z nich może dokonywać jej pojedynczo, jednakże dla uzyskania preferencji podatkowej cel

w postaci osiągnięcia lub utrwalenia pozycji dominującej przez spółkę nabywającą, musi być zrealizowany w określonym przedziale czasowym.

Wprawdzie organ interpretacyjny trafnie zauważył, że na gruncie prawa podatkowego przyjmuje się dyrektywę pierwszeństwa wykładni językowej

(por. uchwały NSA: z dnia 14 marca 2011 r. sygn. akt II FPS 8/10, ONSAiWSA 2011/3/47 i z dnia 22 czerwca 2011 r. sygn. akt I GPS 1/11, ONSAiWSA 2011/5/93). Przemawia za tym choćby wzgląd na ochronę podatnika przed wykorzystywaniem procesu interpretacji przepisów prawa do arbitralnego kształtowania jego sytuacji prawnej.

Jednakże, co podkreślono m.in. w uzasadnieniu ww. uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2011 r. sygn. akt II FPS 8/10, w procesie wykładni prawa interpretatorowi nie wolno całkowicie ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Nie jest bowiem wykluczone, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy po skonfrontowaniu go z innymi przepisami lub uwzględnieniu celu regulacji prawnej. W doktrynie prezentowany jest pogląd, który Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, że w procesie wykładni prawa należy przejść kolejno etap wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej

w celu wzmocnienia uzyskanego wyniku interpretacyjnego lub skorygowania rozumienia, jakie wynika z literalnego brzmienia przepisu (zob. L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 74-83; M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2010, s. 291). O poprawności interpretacji najlepiej świadczy okoliczność, że wykładnia językowa, systemowa i celowościowa dają zgodny wynik. W każdej więc sytuacji, gdy nasuwa się podejrzenie, że wynik wykładni językowej może się okazać nieadekwatny, należy go skonfrontować

z wykładnią systemową i celowościową (por. także: postanowienie SN z dnia

26 kwietnia 2007 r. sygn. akt I KZP 6/07, OSNKW 2007/5/37; postanowienie NSA

z dnia 9 kwietnia 2009 r. sygn. akt II FSK 1885/07, LEX nr 531916; wyroki NSA:

z dnia 19 listopada 2008 r. sygn. akt II FSK 976/08, LEX nr 550122, z dnia 2 lutego 2010 r. sygn. akt II FSK 1319/08, LEX nr 595749, z dnia 2 marca 2010 r. sygn. akt

II FSK 1553/08, LEX nr 595821).

Należy również podkreślić, że w odniesieniu do materii ulg i zwolnień podatkowych, zarówno w orzecznictwie (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 czerwca

2004 r. sygn. akt FSK 188/04, ONSAiWSA 2004/3/65), jak i w doktrynie

(B. Brzeziński, Szkice z wykładni prawa podatkowego, Gdańsk 2002, s. 81-88), akcentuje się możliwość odejścia od zasady ścisłej (możliwie wąskiej) wykładni przepisów je statuujących, gdy przemawiają za tym względy racjonalności i cele pozafiskalne.

Wychodząc z powyższych założeń, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisku organu zaprezentowanemu w zaskarżonej interpretacji indywidualnej przeczy także brzmienie art. 12 ust. 12 u.p.d.p., gdyż pozwala ono zastosować regulację wynikającą z art. 12 ust. 4d tej ustawy do więcej niż jednej transakcji nabycia udziałów i - wbrew poglądowi organu interpretacyjnego - literalne brzmienie tego przepisu nie ogranicza jego zastosowania do nabycia udziałów tylko od jednego wspólnika w ramach kilku transakcji.

W konsekwencji należy uznać, że wydając zaskarżoną interpretację organ dokonał wadliwej wykładni art. 12 ust. 4d u.p.d.p. uznając, iż w świetle przedstawionego zdarzenia przyszłego przepis ten nie znajdzie zastosowania,

a zastosowanie powinien znaleźć art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.p.

Uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a., uchylił w całości zaskarżony wyrok

i rozpoznając skargę, na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a., uchylił interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 2 marca 2016 r.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego od organu administracji na rzecz strony skarżącej orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z § 3 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r.

w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153).[pic]