Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 281/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2020-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4, § 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszczyk - Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Asesor WSA Damian Bronowicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2020 r. sprawy ze skargi Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. Uchyla zaskarżone postanowienie w całości. 2. Zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., wystawionych przez Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej również jako Skarżący, Wierzyciel), Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku J.G. oraz majątku wspólnego Zobowiązanego i jego małżonki B.G., celem wyegzekwowania nienależnie pobranych środków w ramach wsparcia bezpośredniego oraz nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstwa na obszarach górskich (ONW), wynikających z decyzji z dnia [...] października 2017 r., odpowiednio nr [...] i nr [...].

W dniu 3 września 2018 r. organ egzekucyjny skierował zawiadomienie nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego Zobowiązanego do banku [...]. Odpis powyższego zawiadomienia wraz z odpisem ww. tytułów wykonawczych organ egzekucyjny doręczył Zobowiązanemu w dniu 5 września 2018 r.

Pismem z [...] września 2018 r. P. zawiadomiło organ o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków.

W dniu 6 września 2018 r. B.G. wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, wskazując zarzuty zawarte w przepisie art. 33 § 1 pkt 1,3 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2019 r., poz. 1438 j.t.), dalej jako u.p.e.a. W związku z powyższym organ egzekucyjny, postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2019 r., zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, postanowieniem nr [...] z dnia [...] października 2018 r., orzekł o nieuwzględnieniu zgłoszonych zarzutów. W wyniku zażalenia wniesionego przez B.G. na powyższe postanowienie, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r., uchylił w całości zaskarżone postanowienie i orzekł o uwzględnieniu zgłoszonych zarzutów. Wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokami sygn. akt I SA/Go 377/18 i I SA/Go 376/18 z dnia 15 listopada 2018 r., uchylił decyzje będące podstawą wystawienia ww. tytułów wykonawczych oraz poprzedzające je decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Po otrzymaniu ostatecznego postanowienia Wierzyciela Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018 r., uznał zarzuty za uzasadnione i umorzył postępowanie egzekucyjne.

W dniu 8 lutego 2019 r. organ egzekucyjny skierował do Wierzyciela zawiadomienie informujące o obciążających go kosztach egzekucyjnych w kwocie 5.022,28 zł, powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o wskazane tytuły wykonawcze. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] orzekł o obciążeniu Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 5.023,90 zł. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR złożył zażalenie, w wyniku którego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej również jako Organ), postanowieniem z dnia [...] września 2019 r., uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r., obciążył Wierzyciela kosztami przedmiotowego postępowania egzekucyjnego w kwocie 5.022,30 zł.

Nie godząc się z rozstrzygnięciem organu egzekucyjnego, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR złożył zażalenie.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r. w przedmiocie obciążenia Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, powstałymi w toku egzekucji administracyjnej prowadzonej z majątku J.G. oraz z majątku wspólnego Zobowiązanego oraz jego żony B.G.

W uzasadnieniu Organ wskazał, iż w rozważanej sprawie wydanie zaskarżonego postanowienia w przedmiocie obciążenia Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było następstwem umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, ostatecznym postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...] marca 2019 r., w oparciu o przepis art. 34 § 4 u.p.e.a., z uwagi na uznanie przez Wierzyciela zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, zgłoszonych przez małżonkę Zobowiązanego B.G.

Wierzyciel nie wniósł na nie zażalenia w ustawowym terminie, wskutek czego uzyskało ono walor ostateczności. Organ podkreślił, że zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że od zobowiązanego nie mogą być dochodzone niezapłacone koszty egzekucyjne, co wypełnia przesłankę wskazaną w art. 64c § 4 ww. ustawy, warunkującą obciążenie Wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi.

Organ podkreślił, że w rozważanej sprawie organ egzekucyjny doręczył Zobowiązanym odpis ww. tytułów wykonawczych oraz bezspornie dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, co spowodowało konieczność zastosowania art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. oraz pobrania za dokonane czynności opłat w wysokości, odpowiednio 5% i 1% egzekwowanej należności. W postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym z majątku J.G. oraz z majątku wspólnego Zobowiązanego i jego małżonki B.G. w oparciu o ww. tytuły wykonawcze powstały zatem koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 5.022,30 zł.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zauważył, że ze sposobu sformułowania sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14 z dnia 28 czerwca 2016 r., wynika, że jest to wyrok stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził konieczność podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych. Pominięcie ustawodawcze to unormowanie niepełne - takie, które z punktu widzenia norm konstytucyjnych cechuje zbyt wąski zakres zastosowania, bądź też, które z uwagi na przedmiot oraz cel regulacji, pomija treści dla niej istotne. W ocenie Organu wyrok dotyczący pominięcia ma jedynie skutek zobowiązujący ustawodawcę do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną. Wyroki te nie powodują utraty mocy obowiązującej regulacji. Ich skutkiem jest jedynie potwierdzenie obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych.

Organ podkreślił, że zarówno przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i § 9 u.p.e.a., jak i art. 64 § 6 i § 10 powołanej ustawy nadal stanowią element obowiązującego porządku prawnego i prawidłowo zostały w niniejszej sprawie zastosowane. Wysokość opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego oraz opłaty manipulacyjnej ustalona została przez organ egzekucyjny, odpowiednio jako 5% i 1% egzekwowanych należności, czyli zgodnie z wartościami wskazanymi art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 powołanej ustawy.

Mając zatem na uwadze, że ustawodawca za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego ustalił stawkę 5% egzekwowanej należności, Organ przyjął, że maksymalna kwota tej opłaty egzekucyjnej wyniosłaby 21.375 zł (34.200 zł : 8 = 4.275 zł x 5 = 21.375 zł). W przedmiotowej sprawie opłata za ww. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego wyniosła 4.181,30 zł, zatem stanowi zaledwie 19,56% maksymalnej wysokości tej opłaty, obliczonej w sposób jw. Z kolei wysokość opłaty manipulacyjnej ustawodawca określił jako 1% kwoty egzekwowanych należności objętych tytułem wykonawczym, zatem maksymalna wysokość tej opłaty wyniosłaby 4.275 zł (34.200 zł : 8 = 4.275 zł). W rozważanej sprawie opłata manipulacyjna wyniosła 834,60 zł, a zatem stanowi zaledwie 1,98% maksymalnej wysokości tej opłaty, obliczonej wg powyższej metodologii. W świetle powyższych ustaleń, Organ uznał, że naliczenie opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej nastąpiło z zachowaniem kryteriów wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Odnosząc się do argumentacji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, że organ egzekucyjny, wyliczając koszty egzekucyjne, mógł się oprzeć na ustawie z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019, poz. 1553), pomimo, iż wchodzi w życie po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia w związku z dostosowaniem w tym czasie systemów informatycznych, organ odwoławczy zauważył, że ustawa nabiera mocy prawnej dopiero po wejściu w życie. W związku z powyższym powołany przez Żalącego akt prawny nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zwrócił również uwagę, że stwierdzenie wadliwości egzekucji wynikało z faktu uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., wyrokami sygn. akt I SA/Go 377/18 i I SA/Go 376/18 z dnia 15 listopada 2018 r., decyzji nr [...] i nr [...], będących podstawą wystawienia ww. tytułów wykonawczych, zatem w niniejszej sprawie doszło do ziszczenia się przesłanki przepisu art. 64c § 3 u.p.e.a. Tym samym Organ uznał, że nie do zaakceptowania jest stanowisko Wierzyciela, zmierzające do przerzucenia na organ egzekucyjny odpowiedzialności za spowodowanie niezgodnego z prawem wszczęcia egzekucji w sytuacji, gdy ustawodawca w art. 29 art. § 1 ww. ustawy, wskazał że organ egzekucyjny bada z urzędu jedynie dopuszczalność egzekucji administracyjnej, natomiast nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na powyższe postanowienie wniósł Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR. Zaskarżając ww. postanowienie w całości zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na naruszeniu przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. w związku z art. 2 Konstytucji RP oraz w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, w zakresie w jakim zaskarżone postanowienie pomija wytyczne dotyczące wykładni i zastosowania ww. przepisów Konstytucji RP zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, w szczególności poprzez ich niezastosowanie podczas stosowania przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. i w konsekwencji obciążenie Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi niewspółmiernymi do faktycznie podjętych czynności. W ocenie Strony skarżącej zaskarżone postanowienie nie zawiera racjonalnego powiązania pomiędzy faktycznie podjętymi czynnościami, a kwotą którą został obciążony wierzyciel. Skarżący podnosi również zarzut błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. art. 64 § 6 i 64 § 8 u.p.e.a. dokonanej przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu. Ponadto Skarżący zakwestionował argumentację Organu, że w niniejszej sprawie nie ma możliwości zastosowania przepisów ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, podnosząc, że ww. ustawa powinna być dla organu administracji skarbowej wytyczną dotycząca sposobu naliczania wysokości kosztów egzekucyjnych, pomimo pozostawania, póki co, aktem prawnym oczekującym na wejście w życie.

W związku z powyższym Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Przedmiotowa sprawa na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z treścią powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszaniem prawa. W niniejszej sprawie brak było podstaw do obciążenia Wierzyciela opłatą określoną w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. natomiast w odniesieniu do opłaty o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. organ nie uzasadnił w wystarczający sposób jej wysokości.

Istotę sporu pomiędzy stronami stanowi nie tyle zasadność obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, ale ich wysokość. W niniejszej sprawie na koszty postępowania egzekucyjnego złożyły się: wydatki egzekucyjne (naliczone od jednego tytułu wykonawczego), opłaty manipulacyjne (naliczone od obu tytułów wykonawczych) oraz opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego (od obu tytułów wykonawczych). Organ I instancji na stronach 2-3 postanowienia tabelarycznie przedstawił sposób wyliczenia kosztów z uwzględnieniem każdego tytułu wykonawczego.

Stosownie do postanowień przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tego artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Zgodnie natomiast z art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

W niniejszym przypadku, przy dokonaniu oceny zaskarżonego postanowienia należy mieć na względzie, że wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Podkreślić trzeba, że na tle wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i braku dostosowania przez ustawodawcę zakwestionowanych przez Trybunał przepisów do wymogów określonych w tym orzeczeniu, jakim powinny odpowiadać regulacje ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, powstały różne poglądy co do wykładni tych przepisów.

Zauważyć należy, że orzeczenie o niekonstytucyjności ma charakter konstytutywny i jako zdarzenie prawne powoduje następstwa w postaci zmiany stanu prawnego. W sytuacji wyroku o złożonych skutkach, gdy orzeczenie dotyczy niekonstytucyjności w "pewnym zakresie", doprowadza do uchylenia pewnego fragmentu normy, uznanego za niekonstytucyjny, w pozostałym zakresie utrzymując stan prawny. W sprawie niniejszej mamy do czynienia z wyrokiem zakresowym o charakterze negatywnym, albowiem kwestie konstytucyjności zostały rozstrzygnięte w odniesieniu do treści normatywnej pominiętej w ustawie. Wyrok Trybunału dotyczy bowiem tzw. pominięcia prawodawczego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowane jest stanowisko, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego oznacza, iż wyrok Trybunału powinien być uwzględniony przy ocenie prawnych podstaw aktu administracyjnego (wydanej decyzji/postanowienia). W tej kwestii wypowiadał się już wielokrotnie NSA, przykładowo w wyrokach z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17 oraz z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3701/18, wszystkie wskazywane wyroki dostępne są na stronie: www.nsa.gov.pl.) Podzielając prezentowaną w tych wyrokach argumentację Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie stwierdza, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, nie powoduje - w przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją - utraty mocy przepisu art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1678/19).

Wskazać należy, że w wyroku SK 31/14 nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty egzekucyjnej czy manipulacyjnej, a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat. W uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14 stwierdzono, że "Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty zostały naliczone".

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że w swojej istocie postanowienia obu organów, ograniczyły się wyłącznie do określenia maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej i kosztów egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego. Wypełniona zatem została tylko cześć wywodu zawartego w wyroku Trybunału, w której odniesiono się do konieczności określenia maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnej i manipulacyjnej, ich górnej granicy, z uwagi na fakt, iż brak określenia takiego pułapu może prowadzić w pewnych warunkach do sytuacji całkowitego zerwania związku pomiędzy świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

Organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie zastosował art. 64 § 1 pkt 4 i 64 § 6 u.p.e.a. Przepisy te jak wynika z powyższego wyroku TK, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. Dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w całkowitym oderwaniu od nakładów pracy organu. Zdaniem sądu, dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione, wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu.

W ocenie Sądu przyjęcie przez organy wyłącznie mechanizmu ustalania górnej granicy opłat, którymi można obciążyć stronę z odwołaniem się do treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., było nie wystarczające dla miarkowania spornych kosztów w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji nie było rozważań, czy koszty egzekucyjne ustalone na łączną kwotę 5.022,30 zł za podjęcie czynności, były adekwatne do pracochłonności i czasochłonności podjętych działań. Brak takich rozważań powodował, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony Wierzyciel. Organy nie wyjaśniły również dlaczego uznały, że zróżnicowanie stawek procentowych i zróżnicowanie górnego limitu poszczególnych opłat według przestawionego mechanizmu było wypełnieniem wymogu miarkowania.

Wskazać w tym miejscu należy na przeważające w orzecznictwie stanowisko, prezentowane w zakresie skutków powoływanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, iż organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (por. np. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18, LEX nr 2973856, a także wskazane tam wyroki NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 14 marca 2019 r. sygn. akt II FSK 3701/18,i sygn. akt II FSK 3700/18).

Przede wszystkim organy nie podjęły się wskazania wpływu dwóch z ostatnich przywołanych przesłanek zawartych w wyroku TK na wysokość ustalonych w przedmiotowej sprawie łącznych kosztów postępowania egzekucyjnego. W żadnym fragmencie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, jak również postanowienia organu I instancji nie wymieniono, a tym bardzie nie uszczegółowiono stopnia pracochłonności, stopnia skomplikowania lub czasochłonności podjętych czynności egzekucyjnych, których skutkiem byłoby zastosowanie maksymalnych pułapów (limitów) kwot za czynności egzekucyjne oraz opłat manipulacyjnych. Brak rozważań w tym zakresie spowodował, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony wierzyciel. Organy nie wskazały powodów dla zróżnicowania stawek procentowych i zróżnicowania górnego limitu poszczególnych opłat według przyjętego mechanizmu ich obliczania, a które miało stanowić wypełnienie wymogu miarkowania.

Organy nie zbadały sprawy w sposób indywidualny, lecz ustaliły kwotowo górną granicę spornych opłat stwierdzając, że skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata za zajęcie nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200 zł, to 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynieść maksymalnie 21.375,00 zł, zaś wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów jest przyjęcie propozycji od maksymalnej stawki (egzekucji z nieruchomości) z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności. Stosując tę samą metodę uznały, że maksymalna opłata manipulacyjna nie może być wyższa niż 4.275,00 zł. Skoro zaś w niniejszej sprawie opłaty nie przekraczały tak ustalonych kwot, to zdaniem organów wypełniają kryterium ich "miarkowania" z uwzględnieniem zasad opisanych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W niniejszej sprawie organ obciążając wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego przyjął, że opłaty z poszczególnych tytułów wykonawczych nie przekraczają ustalonych przez organ maksymalnych kwot i zsumował opłaty za zajęcie rachunku bankowego oraz opłaty manipulacyjne z obu tytułów wykonawczych.

Odnosząc się do poszczególnych "składowych" kosztów postępowania egzekucyjnego wskazać należy, że w orzecznictwie pojawiła się rozbieżność czy organ może - na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. obciążać wierzyciela opłatą za zajęcie rachunku bankowego, gdy na tym rachunku nie było żadnych środków (gdy nie zajęto środków pieniężnych znajdujących się na rachunku bankowym).

Według pierwszego poglądu opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku (por wyroki: WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 marca 2020 r., II SA/Go 839/19, WSA w Szczecinie z dnia 5 marca 2020 r., I SA/Sz 942/19, WSA w Szczecinie z dnia 20 lutego 2020 r., I SA/Sz 806/19, WSA w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2020 r., I SA/Gl 1399/19, WSA w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 2019 r., I SA/Bd 585/19, WSA w Poznaniu z dnia 13 listopada 2019 r., III SA/Po 575/19, WSA w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2019 r., I SA/Bk 169/19, NSA z dnia 30 maja 2019 r., II FSK 613/19, NSA z 10.04.2018 r., II FSK 914/16, NSA z 20.03.2018 r., II FSK 778/16, NSA z 6.04.2017 r., II FSK 693/15).

Zgodnie z drugim stanowiskiem opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona także wtedy, gdy nie zajęto żadnych środków pieniężnych z tego rachunku (por wyroki: WSA w Szczecinie z 26 września 2018 r., I SA/Sz 529/18, WSA w Olsztynie z 25 września 2018 r., I SA/Ol 475/18, WSA w Gliwicach z 21 maja 2018 r., I SA/Gl 221/18, WSA w Gdańsku z 8 maja 2018 r., I SA/Gd 276/18, WSA w Opolu z 21 marca 2018 r., I SA/Op 33/18).

Sąd, w składzie rozpoznającym sprawę, podziela zapatrywania prezentowane w orzecznictwie, wskazujące na brak podstaw do naliczania opłaty egzekucyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), w przypadku braku skutecznego zajęcia rachunku bankowego ze względu na brak środków pieniężnych na koncie. Stanowisko takie od 2019 r. zyskało zdecydowaną dominację, a wręcz stało się poglądem wyrażanym już jednolicie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 9 października 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 882/19 i wyroki NSA z: 24 lipca 2020 r., sygn. akt I GSK 723/20, z 30 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 613/19; 12 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3379/18).

W realiach rozpatrywanej sprawy w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego, jednakże w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego nie uzyskano żadnej kwoty (wynika to z treści pisma P. z [...] września 2018 r. k. 9 akt administracyjnych).

W świetle powyższego skoro zajęcie konta bankowego było nieskuteczne w tym znaczeniu, że z dokonanej czynności nie uzyskano żadnej kwoty, tym samym uznać należy, że nie było podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą z tytułu opłaty za czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Tym samym obciążenie Wierzyciela opłatą za tę czynność naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Natomiast w zakresie opłaty manipulacyjnej Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, uważa, że jest ona należna, bez względu na fakt czy egzekucja była skuteczna (por. np. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 2918/18, wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2019, sygn. akt II FSK 3802/18, , wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1338/06, wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1339/06, wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17). Jednak w odniesieniu do tej opłaty należy wypełnić wymóg miarkowania.

Wypada w tym zakresie podkreślić, że opłata egzekucyjna pobierana jest za zajęcie wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), natomiast opłata manipulacyjna zależna jest nie od skutecznego zajęcia a od kwoty egzekwowanych należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.). W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że jedynym warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1339/06, oraz wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1148/06). Przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1148/06).

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że określając kwotę kosztów egzekucyjnych, na które składa się opłata manipulacyjna oraz opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną (na marginesie pozostawiając już w niniejszej sprawie kwestię braku podstawy do obciążenia Wierzyciela opłatą o której mowa w art. 64 §1 pkt 4 u.p.e.a.). Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów, jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego. Powstała zatem uzasadniona wątpliwość, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej ma wyrok TK w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 3802/18, z 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14, z 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16, z 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z 28 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1108/19, z 27 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 634/18, z 7 marca 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 508/18, z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17).

W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ mimo braku interwencji ustawodawcy, winien zatem ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne (ściślej opłata manipulacyjna) na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien uwzględnić, czy ustalona wysokość kosztów egzekucyjnych, jest adekwatna w znaczeniu wskazanym przez Trybunał do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz czy pozostaje w związku z efektywnością egzekucji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku TK o sygn. akt SK 31/14. Przy czym pamiętać należy, że koszty te powinny być obliczone w taki sposób, aby wierzyciel nie odebrał jej jako swoistej kary. Tym bardziej, że nie mamy w przedmiotowej sprawie do czynienia z dłużnikiem lecz wierzycielem. Trzeba także zauważyć, że ich wysokość nie powinna zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności i stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia.

W ocenie Sądu pewnych wskazówek interpretacyjnych, w jaki sposób należy wyliczyć sporne koszty – wbrew twierdzeniu organu - można poszukiwać w nowelizacji ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553), która wejdzie w życie 20 lutego 2021 r. i która stanowi wykonanie wyroku TK w zakresie objętym niniejszym sporem (patrz np. wyrok NSA z 21 lipca 2020 r. I GSK 759/20).

Z podanych wyżej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił jak w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a., na które składa się uiszczony wpis sadowy w wysokości 100 zł.