Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 650/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 650/21 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 września 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Sędziowie: WSA Hanna Knysiak - Sudyka, ASR WSA Marta Kisielowska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w dniu 6 września 2021 r. skargi P. I., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 17 marca 2021 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, , , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.,


UZASADNIENIE

W następstwie złożenia w dniu 15 listopada 2019 r. wniosku przez P. I. (dalej: skarżącego) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. I., Burmistrz decyzją z [...] 2019 r. odmówił przyznania świadczenia. Jako przyczynę odmowy Burmistrz podał okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w wieku 49 lat. Matka skarżącego – K. I. urodzona w 1939 r. legitymowała się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 18 października 2005 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, datującym niepełnosprawność od 1988 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 27 kwietnia 2020 r. uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja o przyznaniu skarżącemu zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, co stanowiło przeszkodę w ewentualnym przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Chodziło o decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej z [...] 2014 r. znak: [...] (zmienioną decyzją z [...] 2018 r., znak: [...]) przyznającą skarżącemu bezterminowo zasiłek od 15 maja 2014 r.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełniał warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r,. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Wskazał również na potrzebę zbadania faktycznej sytuacji zdrowotnej osoby wymagającej opieki i rodzaju potrzebnej jej opieki.

W ponownie wszczętym postępowaniu, w którym skarżący złożył obszerne oświadczenie dotyczące sytuacji rodzinnej i zdrowotnej i czynności opiekuńczych sprawowanych nad niepełnosprawną matką, organ I instancji [...] 2020 r. znak: [...] ponownie wydał decyzję odmowną, uzasadniając ją faktem, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w okresie późniejszym, niż wynikało to z art.17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał przepisy, znajdujące zastosowanie w sprawie i przesłanki ustawowe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ujęte w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślił, że skarżący spełniał przesłanki jako osoba niezatrudniona, zobowiązana do alimentacji, w sytuacji gdy nie było innych osób, które mogłyby sprawować opiekę nad niepełnosprawną, i że nie mógł on podjąć pracy nawet w niepełnym wymiarze godzin ze względu na stan zdrowia niepełnosprawnej i zakres wymaganej opieki nad nią. Organ wskazał, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było jedynie niespełnienie ustawowego warunku przez niepełnosprawną matkę, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych ponieważ niepełnosprawność matki skarżącego powstała po ukończeniu przez nią 18 roku życia. Organ podkreślił przy tym, że art. 17 ww. ustawy ma charakter bezwzględnie obowiązujący i do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym w nim mowa, konieczne jest spełnienie wszystkich zawartych w przepisie przesłanek.

Skarżący wniósł odwołanie, w którym wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) i nie podzielił poglądu, że powinien najpierw zrezygnować z pobieranego przez niego zasiłku dla opiekuna, aby uzyskać możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uzupełnił również dokumenty potwierdzające fakt sprawowania opieki nad matką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z 10 lutego 2021 r. znak: [...] zleciło Dyrektorowi Ośrodka Pomocy Społecznej przeprowadzenie dodatkowego postępowania, uzupełnienie dowodów i materiałów, ustalenie czy skarżący rezygnuje z dotychczas pobieranego przez niego zasiłku dla opiekuna na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, a w zależności od dokonanych ustaleń - podjęcie działań zmierzających do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna - w terminie 7 dni od dnia otrzymania postanowienia. Kolegium wskazało, że z oświadczenia skarżącego z 15 listopada 2019 r. wynika chęć rezygnacji z pobieranego zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliło jednocześnie, że oświadczenie takie nie usuwa ustawowej negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i konieczne jest określenie się skarżącego, czy zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej wynikającej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego, w następstwie którego organ może rozważyć przyznanie mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego po przeprowadzeniu pełnego postępowania.

Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej złożył do Kolegium pismo ze stanowiskiem skarżącego z 9 marca 2021 r., w którym stwierdził on, że przy składaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyraził on nie chęć rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, tylko rezygnację z pobieranego zasiłku dla opiekuna w przypadku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się jednocześnie na wyroki sądów administracyjnych w tej materii. Jak zaznaczył organ - z notatki służbowej Inspektora w Ośrodku Pomocy Społecznej z 12 marca 2021 r. wynikało z kolei, że po rozmowie telefonicznej ze skarżącym, dotyczącej postępowania w sprawie odwołania od decyzji, skarżący nie wyraził chęci złożenia oświadczenia o rezygnacji z dotychczas pobieranego zasiłku dla opiekuna.

Decyzją z 17 marca 2021 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał postawę prawną rozstrzygnięcia, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, także zakresowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, w którym stwierdzono, że ww. przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, powołał się również na jednolite stanowisko sądów administracyjnych w kwestii skutków wyroku.

Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący spełniał przesłanki warunkujące przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki matką. Wskazał, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki – wdowy, i skarżący sprawuje całodobową opiekę nad matką, która jest osobą przewlekle chorą, ma problemy z samodzielnym poruszaniem się (osteoporoza, problemy ze wzrokiem), problemy z niewydolnością serca; wymaga stałej pomocy przy codziennych czynnościach, higienie, przygotowaniu posiłków, zapewnienia dostępu do korzystania z leczenia i wizyt lekarskich, podawaniu leków, czy ćwiczeniach rehabilitacyjnych.

Jednocześnie organ odwoławczy powołał się na art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz orzecznictwo sądów administracyjnych i podkreślił, że w związku z tym, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja przyznająca skarżącemu zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką, a skarżący nie zrzekł się tego zasiłku przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, niemożliwe było przyznanie przez organ odwoławczy skarżącemu prawa do takiego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podkreślił również, że decyzja w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy do tzw. decyzji związanych, organ nie ma możliwości wyboru spośród kilku równoprawnych rozwiązań, jeżeli strona spełnia przesłanki ustawowe – musi świadczenie przyznać, a jeżeli nie spełnia - zobligowany jest do wydania decyzji negatywnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Skarżący zarzucił decyzji Kolegium naruszenie "art. 27 pkt 5" ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez:

- zignorowanie przez Kolegium wyrażonej przez skarżącego woli wyboru świadczenia pielęgnacyjnego przy zbiegu uprawnień z pobieranym zasiłkiem dla opiekuna, wyrażonej wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz rezygnacją z pobieranego zasiłku dla opiekuna wynikającą z przepisów postępowania administracyjnego,

- wysunięcie wymagań, które w danym stanie faktycznym m.in. epidemii Covid - 19 przekreślały słuszny interes strony: zabezpieczenia finansowego, ciągłości ubezpieczenia społecznego i bycia objętym ubezpieczeniem zdrowotnym.

Skarżący zarzucił również:

- przyjęcie wadliwej wykładni art 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. w oderwaniu od "art. 27 pkt 5" ustawy o świadczeniach rodzinnych i dokonanego przez skarżącego wyboru świadczenia;

- naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji I instancji, opartej na niekonstytucyjnej regulacji prawnej;

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2021, poz. 735) – dalej: "k.p.a.", poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli;

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu strony, prowadzenie postępowania w sposób długotrwały i przewlekły, zaniechań w zakresie obowiązku informowania strony, w tym obowiązku nakładanego na organa administracji przez art. 36 § 1 i 2 k.p.a. w przypadku opóźnienia w załatwieniu sprawy, braku reakcji na ponaglenie wbrew art. 37 § 5-6 k.p.a.; naruszenia art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych; naruszenia art. 12 § 1 k.p.a. poprzez powolne i niewnikliwe działanie w prowadzeniu postępowania.

Uzasadniając zarzuty skargi skarżący podkreślił m.in., że 15 listopada 2019 r. złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej zarówno wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak i oświadczenie, że rezygnuje z pobieranego zasiłku dla opiekuna w przypadku uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego W ocenie skarżącego oświadczenie w takiej formie było wystarczające. Zaznaczył, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych złożenie takiego wniosku i oświadczenia w sposób nie budzący wątpliwości wykazuje wolę co do wyboru świadczenia, a także rezygnacji z przysługującego skarżącemu zasiłku dla opiekuna. Nie jest przy tym istotny warunkowy charakter oświadczenia, gdyż żądanie skarżącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wraz z jego oświadczeniem o rezygnacji w istocie stanowiły wybór świadczenia pielęgnacyjnego (skarżący powołał tu wyrok WSA w Krakowie z 26 lutego 2021 r., III SA/Kr 1152/20, także wyroki NSA: z 18 stycznia 2021 r., I OSK 2122/20 i z 5 września 2020 r., I OSK 2199/19 oraz wyrok WSA w Lublinie z 7 stycznia 2021 r., II SA/Lu 726/20). Skarżący przyznał, że z uwagi na zakaz jednoczesnego pobierania świadczeń, nie jest możliwe przyznanie korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego bez usunięcia z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek dla opiekunów. Wskazał również, że z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że obowiązujące przepisy dają organom orzekającym w tego typu sprawach różne instrumenty prawne: po pierwsze, uchylenie decyzji przyznającej zasiłek na podstawie art. 155 k.p.a. (ewentualnie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z jednoczesnym przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego - orzecznictwo dopuszcza zarówno wydanie jednej decyzji w tych dwóch kwestiach, jak i wydanie dwóch odrębnych decyzji, ale w tym samym czasie), po drugie - stwierdzenie wygaśnięcia decyzji przyznającej zasiłek na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w odrębnej, ale wydanej w tym samym czasie decyzji. Skarżący podniósł, że w orzecznictwie pojawia się również koncepcja wydawania decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się prawa do zasiłku, stosownie do której konieczne jest rozstrzygnięcie o bycie prawnym decyzji przyznającej zasiłek - czy to poprzez uchylenie w trybie art. 155 k.p.a., czy poprzez stwierdzenie wygaśnięcia, w trybie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.

Skarżący – nawet gdyby uznał, że jego oświadczenie o rezygnacji z pobieranego zasiłku dla opiekuna nie jest wystarczające i Kolegium miało rację, żądając od niego kolejnej rezygnacji – a także powołując się na orzecznictwo (m.in. wyrok WSA w Gliwicach 22 listopada 2019 r., II SA/G1 1136/19, cytowany za wyrokiem WSA w Gliwicach z 8 marca 2021 r., II SA/G1 1040/20) – zarzucił organowi, że nie otrzymał od niego zapewnienia, że drugie korzystniejsze ze świadczeń rzeczywiście zostanie mu przyznane. Podkreślił, że motyw, iż Kolegium rozważa przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego, może uchodzić jedynie za niezobowiązującą obietnicę, a nie zapewnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ, stąd też skarżący nie wykonał zaleceń organu odwoławczego skierowanych do niego w postanowieniu z 10 lutego 2021 r., traktując to zalecenie jako wymaganie czynności już przeprowadzonych.

Ponadto skarżący podniósł dodatkowy aspekt żądania rezygnacji z pobieranego zasiłku dla opiekuna bez zapewnienia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, w których podkreśla się, że organy nie mogą wymagać od opiekunów osób niepełnosprawnych, aby w niepewnej sytuacji co do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (brak decyzji w tym przedmiocie), rezygnowali z pobierania przyznanego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego jedyne źródło dochodu. Wskazał, że z pobieranym świadczeniem wiąże się podleganie ubezpieczeniu społecznemu (kwestia ciągłości ubezpieczenia emerytalno-rentowego) oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu. Tymczasem Kolegium nie tylko nie zagwarantowało mu w postanowieniu z 10 lutego 2021 r. otrzymania wnioskowanego świadczenia, ale też nie przedstawiło konkretnego terminu załatwienia sprawy (skarżący podkreślił, że złożył również do sądu skargę na przewlekłość postępowania w jego sprawie), a sposób procedowania Kolegium w jego sprawie był taki, że skarżący musiał brać pod uwagę, że w razie spełnienia wymogów organu, tj. złożenia kolejnej rezygnacji z pobieranego zasiłku dla opiekuna pozostanie przez przynajmniej miesiąc bez m.in. ubezpieczenia zdrowotnego w porze szczytu trzeciej fali epidemii Covid-19.

W ocenie skarżącego Kolegium naruszyło art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uniemożliwienie wyboru świadczenia w przypadku zbiegu uprawnień przez wnioskodawcę, poprzez wysunięcie wymagań, których wypełnienie w danym stanie faktycznym m.in. epidemii Covid - 19 oraz długotrwałego procedowania organu przekreślały słuszny interes strony: zabezpieczenia finansowego, ciągłości ubezpieczenia społecznego i w tej konkretnej sytuacji szczególnie - bycia objętym ubezpieczeniem zdrowotnym.

Skarżący wskazał także na ratio legis art. 17 ust. 5 pkt 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, które polegało na niedopuszczeniu do sytuacji pobierania dwóch świadczeń spełniających podobną funkcję, natomiast nie wykluczało sytuacji zmiany świadczenia na korzystniejsze. Zwrócił uwagę, że w jego przypadku nie można zastosować ww. przepisu jako podstawy odrzucenia wniosku o świadczenie rodzinne, gdyż wskazany przepis nie mógł wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną "przymuszając" do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne (zasiłek dla opiekuna), którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą powrót do uzyskiwania świadczenia poprzedniego (świadczenia pielęgnacyjnego). Skarżący podniósł, że zasiłek dla opiekuna przysługuje mu, ponieważ wcześniej otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne, przyznane decyzją z 16 maja 2012 r., które ustawodawca wygasił z dniem 1 lipca 2013 r. przez zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych, tj. na mocy art. 11 ust. 3 ustawy. Przepis ten (i wygaszenie świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała po 25 r. życia) został uznany za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2013 r. w sprawie K 27/13 jako niezgodny z art. 2 Konstytucji RP i stracił moc.

Skarżący podkreślił także, że w rozmowie telefonicznej z 12 marca 2021 r. stwierdził, że oświadczenia o rezygnacji z dotychczas pobieranego zasiłku dla opiekuna już złożył, składając wniosek o świadczenie pielęgnacyjne.

W dalszej części skargi skarżący uzasadnił także swoje zarzuty w kwestii uchybień Kolegium wobec prawa procesowego, przewlekłości postępowania, niedotrzymywania terminów oraz środków proceduralnych przewidzianych przez k.p.a. w przypadku opóźnień w prowadzeniu postępowania oraz prowadzenia postępowania z nie uwzględnianiem słusznego interesu prawnego skarżącego, w sposób łamiący zaufanie do państwa i jego organów. Wskazał m.in., że zawarte w decyzji Kolegium zalecenia działań, które powinien wypełnić organ I instancji w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, były działaniami pozorowanymi, wydłużającymi jedynie postępowanie w sprawie. Zauważył też, że we wcześniej wydanym przez Kolegium postanowieniu skupił się on jedynie na przesłance, która zdaniem Kolegium, decydowała o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Zaznaczył m.in. że w toku całego półrocznego procedowania Kolegium nie informowało o przyczynach zwłoki w prowadzonym postępowaniu, ani o przewidywanym terminie zakończenia postępowania, nie wypełniając obowiązku nałożonego na organy administracji przez art. 36 § 1-2 k.p.a. Zarzucił, że organ I instancji nie skorzystał z sugestii oparcia odmowy o art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, opierając swoją decyzję ponownie na art. 17 ust. 1b ustawy i twierdząc, że skoro ustawodawca nie dokonał zmian, to przepis ten obowiązuje. Tym samym zignorował zarówno wyrok Trybunału Konstytucyjnego, jak i zalecenie Kolegium, żeby nie opierać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego o taką podstawę prawną. Wskazał też m.in. na ponaglenia, które składał w sprawie, że postanowienie Kolegium z 22 marca 2021 r. zaprzeczyło funkcjonowania takiego narzędzia prawnego jak ponaglenie, a odpowiedź na ponaglenie została wydana ze złamaniem terminów rozpatrzenia, kiedy po pół roku ponaglenie stało się bezprzedmiotowe wobec wydania przez Kolegium ostatecznej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

W piśmie kierowanym do tut. Sądu skarżący uwypuklił m.in. okoliczność, że wbrew twierdzeniu Kolegium, że od momentu złożenia wniosku przez skarżącego zamierzał przyznać mu świadczenie pielęgnacyjne – skarżący wnioskował z okoliczności sprawy inaczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ akta sprawy dowodzą, że skarżący złożył 15 listopada 2019 r. w Ośrodku Pomocy Społecznej zarówno wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jak i oświadczenie, że rezygnuje z pobieranego zasiłku dla opiekuna w przypadku uzyskania prawa do świadczenia. W odrębnym piśmie z dnia 15 listopada 2019 r. (k. 17 akt administracyjnych) skarżący w sposób wyraźny oświadczył, że: "Niniejszym rezygnuję z pobieranego zasiłku na opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, K. I., w przypadku uzyskania prawa do świadczenia".

Rację miał przy tym skarżący, że kwestia przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w okolicznościach faktycznych sprawy (niekwestionowane sprawowanie opieki, wskazany przez Kolegium wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 oraz ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych) nie powinna budzić wątpliwości.

Orzekający Sąd ponownie w ślad za najnowszym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego więc zauważa (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2852/20, przytaczany poniżej w znacznych fragmentach), że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Przepis ten umożliwia uprawnionemu dokonanie wyboru przysługującego mu świadczenia.

Wobec powyższego należy uznać, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz od treści art. 24 ust. 2 ustawy, wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia.

Jak już orzekający Sąd stwierdził, skarżący niewątpliwie przy składaniu wniosku o przyznanie świadczenia tj. 15 listopada 2019 r. złożył również stosowne oświadczenie co do wyboru świadczenia.

Sąd zauważa, że w powołanym wyżej wyroku z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2852/21 Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że sprzeczna z koncepcją racjonalnego prawodawcy byłaby akceptacja sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną wnioskująca o przyznanie drugiego ze świadczeń, musiałaby najpierw zrzec się świadczenia uprzednio przyznanego, by następnie oczekiwać w niepewności na wydanie decyzji przyznającej świadczenie korzystniejsze, bez pewności jego uzyskania, pozostając bez środków do życia. Aby zatem wybór ustawowo zagwarantowany stronie, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane.

Co więcej, w rozpatrywanej sprawie skarżący bardzo wiarygodnie tłumaczył powody odmawiania "bezwarunkowej rezygnacji" ze świadczenia tj. przede wszystkim realnej obawy o utratę ubezpieczenia zdrowotnego w sytuacji zagrożenia epidemicznego.

Wobec tego, sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie skarżący deklarował rezygnację ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, w ocenie Sądu, skarga zasługiwała na uwzględnienie w całości. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że to ostatnie rozwiązanie zasadza się na przyjęciu, że kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku opiekuńczego, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość odpowiedniego załatwienia rezygnacji z zasiłku opiekuńczego w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18.).

Zatem, to po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń. W sytuacji bowiem zbiegu uprawnień oraz dokonania przez osobę uprawnioną wyboru korzystniejszego finansowo świadczenia, celem działań organu powinno być wyeliminowanie z obiegu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego na ten sam okres innego świadczenia, a następnie przyznanie świadczenia wybranego przez stronę z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zgodnie ze złożonym wnioskiem z uwzględnieniem daty złożenia żądania. Tym samym, dokonany przez uprawnionego wybór świadczenia dla niego korzystniejszego powinien odnosić swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W myśl tego przepisu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy uwzględnią stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym wyroku.

Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).