Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 626/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 32
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: §3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 §1, art. 107 §3, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca) asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]"., nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "Organ", "ZUS", "Zakład") odmówił B. D. (dalej jako: "Wnioskodawczyni", "Skarżąca", "Strona") umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości 56.844,40 zł, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2009 r. do czerwca 2012 r. w łącznej kwocie 52.940,74 zł, w tym z tytułu składek - 21.449,74 zł, odsetek - 31.491,00 zł,

- Fundusz Pracy za okres od lipca 2009 r. do czerwca 2012 r. w łącznej kwocie 3.903,66 zł, w tym z tytułu: składek - 1.712,66 zł, odsetek - 2.191,00 zł,

oraz wskazał, że należne odsetki liczone są na dzień złożenia wniosku, czyli na 9 lutego 2021 r.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z 31 stycznia 2021 r. Strona zwróciła się o umorzenie 60% kwoty naliczonych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 2009 r. do czerwca 2012 r. włącznie oraz składek na Fundusz Pracy za okres od lipca 2009 r. do czerwca 2012 r. włącznie oraz o umorzenie całkowitej kwoty odsetek należnych od zadłużenia za lata 2009 - 2014. W uzasadnieniu pisma wskazała, że od 2004 roku jest rencistką, wcześniej przez 20 lat pracowała jako ekspedientka, a także przez kilka lat wykonywała ciężką pracę fizyczną w PGR. Praca w trudnych warunkach przyczyniła się do powstania problemów zdrowotnych, związanych głównie z kręgosłupem. Wnioskodawczyni podała, że prowadząc od 2008 r. działalność gospodarczą, co miesiąc składała do Zakładu deklaracje o wysokości odprowadzonej i wpłaconej składki na ubezpieczenie zdrowotne. Nie miała wiedzy o wprowadzeniu w 2008 r. ustawy, która zobowiązywała ją do opłacania składki na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. Działanie ZUS, który dopiero po upływie 6 lat i 4 miesięcy poinformował ją o konieczności uregulowania zadłużenia z tytułu zaległych składek określiła jako niedopuszczalne. Powołując się na Konstytucję RP podkreśliła, że w jej sprawie naruszono zasady ochrony i zaufania obywateli do organów państwa. Dodatkowo podała, że jest emerytką, żyje w skromnych warunkach i nie posiada oszczędności oraz że jej dorobek stanowi mieszkanie w W. o wartości około 50.000,00 zł i udział w spadku po zmarłym ojcu w K. o wartości 15.000,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji Organ stwierdził, że sporne należności nie uległy przedawnieniu.

Rozstrzygając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, ze zm. - dalej jako: "u.s.u.s.") oraz w oparciu o §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365 - dalej jako: "rozporządzenie z 31 lipca 2003 r."), Organ wywiódł, że ocena materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wykazała okoliczności skutkujących umorzeniem należności wobec Zakładu. W jego ocenie zadeklarowany przez Wnioskodawczynię status materialny nie uniemożliwia zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, natomiast wskazane przez nią problemy zdrowotne nie stanowią wystarczającej podstawy, aby te należności umorzyć.

Po rozpoznaniu wniosku Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z "[...]" ZUS utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia należności z tytułu składek.

Dokonując ponownej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, Zakład zbadał sytuację materialną Strony na podstawie złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej oraz informacji podanych przez nią w piśmie z 30 czerwca 2021 r. Ustalił, że Skarżąca jest osobą niepracującą zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.718,82 zł brutto (tj. 1.449,13 zł netto), nie posiada dochodów z innych źródeł, nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy, stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacowała na kwotę 4.709,07 zł, w tym: wywóz śmieci - 81,00 zł miesięcznie, gaz - 60,00 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości 197,00 zł rocznie (tj. 16,42 zł miesięcznie), telefon - 30,00 zł miesięcznie, telefon męża - 94,69 zł miesięcznie, ubezpieczenie - 222,67 zł miesięcznie, woda - 30,00 zł miesięcznie, ubezpieczenie komunikacyjne OC - 1.003,00 zł rocznie (tj. 83,59 zł miesięcznie), energia - 290,71 zł za 2 miesiące (tj. 145,36 zł miesięcznie), opał - 2.500,00 zł rocznie (tj. 208,33 zł miesięcznie), koszty związane z leczeniem 20,00 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem T. D., który osiąga dochód w wysokości 1.117,28 zł netto miesięcznie oraz synem M.D., który według jej oświadczenia nie osiąga dochodów. Strona posiada inne zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów za okres 2 lat w kwocie 5.000,00 zł (po 276,05 zł miesięcznie) oraz w bankach za okres 10 miesięczny w kwocie 3.000,00 zł (po 300 zł miesięcznie), posiadane zobowiązania spłaca razem z mężem w łącznej kwocie 576,05 zł miesięcznie. Skarżąca jest też współwłaścicielką następujących nieruchomości: mieszkania o powierzchni 75 m2 w miejscowości W., gmina K., 3/16 części domu o powierzchni 0,0484 ha w miejscowości K., Gmina S.. Nie posiada praw majątkowych oraz wierzytelności, posiada samochód osobowy "[...]" z 2018 r. oraz samochód osobowy "[...]" z 2010 r. W obecnej sytuacji nie widzi ona możliwości na poprawę sytuacji materialnej; jest osobą chorą, której nie stać na zapłacenie całości zadłużenia.

Mąż Strony choruje na astmę oskrzelową, nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową serca, zwyrodnienie stawów i kręgosłupa, łuszczycę. Wnioskodawczyni natomiast cierpi na chorobę wieńcową serca, refluks żołądka i przełyku, zwyrodnienie stawów i kręgosłupa. Oboje znajdują się pod stałą kontrolą lekarską.

W piśmie z 30 czerwca 2021 r. Strona oświadczyła, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej osiągała przychody w wysokości 2.000,00 zł miesięcznie, z których pokrywała koszty na ubezpieczenie zdrowotne, VAT-7, podatek od nieruchomości, koncesję na alkohole, zakup towaru, prąd, wodę oraz drobne naprawy w sklepie. Rzeczywisty dochód osiągany z tytułu prowadzenia sklepu wynosił 600,00 zł netto miesięcznie.

Organ wskazał, że rozpoznając sprawę korzystał również z wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, informacji z Krajowego Rejestru Sądowego, informacji z PESEL-KEP.

Organ podał, iż w toku postępowania wyjaśniającego ustalone zostało, że w przypadku Wnioskodawczyni nie wystąpiła żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wskazał, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s (śmierci dłużnika) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- nie wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - działalność gospodarcza Sklep "[...]" polegająca na sprzedaży detalicznej prowadzonej w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych Strona prowadziła do 30 września 2014 r. Aktualnie pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.791,70 zł brutto (tj. 1.060,53 zł netto), gdyż ze świadczenia dokonywane są potrącenia w wysokości 447,92 zł. Ponadto Wnioskodawczyni posiada 999/32000 udziałów w nieruchomości zabudowanej w miejscowości K., gmina S. o powierzchni 0.1066 ha, dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr "[...]", na której ZUS nie dokonał zabezpieczenia; 3/32 udziałów w nieruchomości zabudowanej w miejscowości K., gmina S. o powierzchni 0,0484 ha, dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr "[...]", na której ZUS nie dokonał zabezpieczenia; współwłasność w mieszkaniu o powierzchni 86,57 m2, w miejscowości K. W., dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr "[...]", na której ZUS nie dokonał zabezpieczenia. ZUS podał również, że Strona posiada następców prawnych - męża oraz syna,

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zaszła, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi Strona przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- nie wystąpiła także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Nie zaszła także przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., bowiem nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż wobec zadłużenia na koncie Strony prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS Oddział w "[...]" poprzez zajęcie świadczenia emerytalnego. Prowadzone postępowanie egzekucyjne pozwala na wyegzekwowanie kwoty 447,92 zł miesięcznie. Należności na koncie Wnioskodawczyni nie uległy przedawnieniu i nadal są wymagalne, a postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Ustalony przez Organ brak jakiejkolwiek przesłanki pozwalającej na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie, na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

ZUS podjął także czynności zmierzające do sprawdzenia, czy w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki umorzenia należności określone w §3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W tym zakresie stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej, bądź nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Jeżeli chodzi o przesłankę z §3 ust. 1 pkt 3 wspomnianego rozporządzenia dotycząca stanu zdrowia Organ wywiódł, że nie jest ona przesłanką samoistną do umorzenia należności. Przewlekła choroba zobowiązanego stanowi przesłankę umorzenia tylko wtedy, gdy pozbawia możliwości uzyskania dochodu wystarczającego na opłacenie należności. Wnioskodawczyni posiada stałe źródło dochodu z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, wypłacanego bez względu na stan zdrowia. Również podnoszonych przez nią ograniczonych możliwości płatniczych nie można uznać za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości, bowiem §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. nie odnosi się do odczucia subiektywnego dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, zagrażającą podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Zakład przedstawił również, że ze względu na ustawowe ograniczenia w egzekucji, które są wyrazem zasady ochrony dłużnika w procesie dochodzenia należności pieniężnych świadczenie emerytalne otrzymywane przez Stronę nie będzie mogło być przedmiotem zajęcia w całości, lecz jedynie do kwoty pozwalającej na zapewnienie minimum socjalnego. kwota świadczenia emerytalnego strony wolna od potrąceń z tytułu prowadzonej egzekucji na mocy tytułów wykonawczych wynosi 916,07 zł, wobec tego wdrożenie postepowania egzekucyjnego nie zagrozi jej egzystencji.

Organ poczynił też ustalenia odnośnie dochodów męża Skarżacej, razem z którym prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wynika z nich, że pobiera on rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 1.369,19 zł brutto (tj. 1.162,96 zł netto) miesięcznie. Posiada również dochód:

- z tytułu umowy zlecenia w "[...]", gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące kwiecień, maj oraz czerwiec 2021 r. wyniosły 1.000,00 tj. około 756,00 zł netto,

- z tytułu umowy o pracę w "[...]" w wymiarze 1/4 czasu pracy, gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące kwiecień, maj oraz czerwiec 2021 r. wyniosły 1.250,00 tj. około 968,00 zł netto,

- z tytułu umowy zlecenia w "[...]", gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące kwiecień, maj oraz czerwiec 2021 r. wyniosły 530,00 tj. około 401,00 zł netto.

Natomiast syn Wnioskodawczyni, z którym według oświadczenia z 7 kwietnia 2021 r. zamieszkuje i gospodaruje, oraz który na ten dzień był osobą nieosiągającą dochodów, według wiedzy Organu od 8 marca 2021 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w "[...]", gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wyniosły za kwiecień 2021 r. - 2.191,30 (tj. około 1.631,00 zł netto), za maj oraz czerwiec 2021 r. - 2.800,00 (tj. około 2.062,00 zł netto).

Odnośnie kwoty stałych miesięcznych wydatków wynoszącej 1.172,04 zł, a także miesięcznie spłacanych zobowiązań kredytowych i bankowych w łącznej wysokości 576,05 zł ZUS podniósł, że nie są one kosztami nadzwyczajnymi, czy też nieprzewidzianymi. Są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa, nie odbiegające od realiów finansowych osób, które borykają się z podobnymi trudnościami finansowymi.

Reasumując Organ podkreślił, że należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. Dlatego też w sytuacji, gdy osoba deklaruje znajdowanie się w trudnej sytuacji finansowej, a sukcesywnie spłaca swoje zobowiązania wobec innych podmiotów, to może oznaczać, że powinna także uregulować należności z tytułu zaległych składek.

Biorąc pod uwagę aktualnie posiadany przez Wnioskodawczynię majątek, który chociaż nie ma wpływu na wysokość uzyskiwanego miesięcznego dochodu w gospodarstwie domowym, wyklucza całkowitą nieściągalność oraz możliwości odzyskania należności w drodze postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał, że Strona posiada następujące składniki majątkowe:

- 999/32000 udziałów w nieruchomości zabudowanej w miejscowości K., gmina S. o powierzchni 0,1066 ha, dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr "[...]", na której ZUS nie dokonał zabezpieczenia;

- 3/32 udziałów w nieruchomości zabudowanej w miejscowości K., gmina S. o powierzchni 0,0484 ha, dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr "[...]", na której ZUS nie dokonał zabezpieczenia;

- współwłasność w mieszkaniu o powierzchni 86,57 m2, w miejscowości K., W., dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr "[...]", na której ZUS nie dokonał zabezpieczenia;

- samochód osobowy "[...]" z 2018 r. oraz samochód osobowy "[...]" z 2010 r.

Aktualny dochód w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni wynosi około 6.858,41 zł netto (składający się z dochodu z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego przed potrąceniami, dochód męża z pobieranej renty, dwóch umów zlecenia i umowy o pracę oraz dochód syna z tytułu umowy o pracę). Kształtuje się on na poziomie wyższym od ustalonego przez IPiSS minimum socjalnego w IV kwartale 2020 r., które dla 3-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 3.357,74 zł. W związku z tym ZUS stwierdził, że w niniejszej sprawie niewątpliwie nie zaistniała sytuacja ubóstwa. Zaznaczył też, że do oceny sytuacji finansowej gospodarstwa domowego dłużnika należy przyjąć dochód przed potrąceniami egzekucyjnymi, które są konsekwencją nieregulowania zobowiązań i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych. Zakład zwrócił również uwagę na fakt, że wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów nie uprawniałaby ją do otrzymania środków finansowych z Ośrodka Pomocy Społecznej.

Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek ZUS nie znalazł podstaw do uchylenia własnej decyzji z "[...]"

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Strona wniosła o uchylenie decyzji ZUS z "[...]" oraz o jej zmianę. Jako powód zaskarżenia decyzji wskazała między innymi na naruszenie:

- art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym Państwem Prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej,

- art. 34 u.s.u.s., zgodnie z którym ZUS zapewnia rzetelność i kompletność informacji gromadzonych na kontach ubezpieczonych i płatników.

W ocenie Skarżącej rozstrzygnięcie Organu jest nierzetelne oraz zawiera nieprawdziwe informacje dotyczące 999/32000 udziałów w nieruchomości zabudowanej w K. oraz 3/32 udziałów w nieruchomości zabudowanej w K.. Są one bowiem obciążone hipoteką przymusową przez ZUS od lutego 2016 r. Poddała krytyce działanie pracowników ZUS, którzy przez lata "tolerowali" stan niedopłaty, wiedząc o błędzie strony jako płatnika. Doprowadzając do tego, że dług urósł do równowartości dorobku całego jej życia. Skarżąca oświadczyła, że gdyby posiadała wiedze o obowiązku płacenia przez rencistów składek na ubezpieczenia społeczne, wówczas zamknęłaby działalność gospodarczą. Wbrew twierdzeniom Organu, nie jest ją stać na spłatę ponad siedemdziesięciu tysięcy złotych. Podniosła, że Zakład nie może przerzucać na stronę negatywnych konsekwencji braku należytej organizacji pracy bądź trudności kadrowych. Kontrola terminowości zapłaty zobowiązań pieniężnych przez wierzyciela powinna następować systematycznie, a zgodnie ze "Standardami rozliczeń kont płatników" należności do przymusowego dochodzenia powinny być kierowane raz na kwartał.

W odpowiedzi na skargę Organ wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."). Zgodnie z którym, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie jej do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 1 §2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), Sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 §1 P.p.s.a. Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Uchylenie zaskarżonego aktu następuje w szczególności w przypadku, gdy narusza on przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 §1 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.).

W ocenie Sądu płaszczyzna i istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy w tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym, organ miał prawo do domowy Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wraz z odsetkami. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w postaci art. 28 i art. 32 u.s.u.s. oraz §3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

W pierwszej kolejność należy odnieść się do kwestii przedawnienia należności będących przedmiotem wniosku o umorzenie, tym bardziej, że ich powstanie datowane jest na 2009 r. Obowiązkiem Organu było zatem ustalenie, czy zaległe składki są nadal aktualne i wymagalne. W tym przypadku rozstrzygnięcie podjęte w II instancji całkowicie tę kwestię pomija. Z akt sprawy oraz z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, aby Zakład wykazał i wyjaśnił w sposób niebudzący wątpliwości, że w trakcie biegu terminu przedawnienia doszło do jego zawieszenia. Tym bardziej, że w skardze Strona podnosi, że w styczniu 2021 r. otrzymała od Organu 30 tytułów wykonawczych (k. 8 akt sądowych), a zaległości składkowe zabezpieczone zostały przez ZUS hipoteką od lutego 2016 r. Dokumenty, które potwierdziłyby wskazane okoliczność nie zostały dołączone do akt sprawy przekazanych Sądowi wraz ze skargą. Brakuje w nich podstawowych danych i informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Są to jedynie niczym niepotwierdzone twierdzenia Zakładu. Jak stwierdził zaś NSA w wyroku z 8 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 3945/16: "(...) Organ orzekając w zakresie wniosku o umorzenie składek, powinien dokonać ustaleń faktycznych i powinno to znaleźć wyraz w zaskarżonej decyzji odnośnie do tego czy nie doszło do przedawnienia części składek. Stosownie bowiem do art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 §1 pkt 9 Ordynacji podatkowej zobowiązanie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wygasa wskutek przedawnienia. Inną przyczyną skutkującą wygaśnięciem przedmiotowego zobowiązania jest jego umorzenie (art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 §1 pkt 8 Ordynacji podatkowej). Zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu. W sytuacji stwierdzenia przedawnienia należności, bezprzedmiotowe staje się orzekanie co do ich umorzenia.". O tyle jest to istotne, że w decyzji dotyczącej umorzenia, nie mogą zostać włączone składki, które uległy przedawnieniu. Z tych względów badanie kwestii czy zobowiązanie z tytułu niezapłaconych składek nie uległo przedawnieniu mieści się w granicach sprawy w przedmiocie umorzenia należności składkowych (por. wyrok NSA z 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 236/13 - wszystkie orzeczenia przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: https://orzeczenia.nsa.gov.pl.).

W rozpoznawanej sprawie wskazany materiał źródłowy oraz wyjaśnienia ZUS w tym zakresie pozwoliłyby przede wszystkim Sądowi dokonać oceny w przedmiocie biegu terminu przedawnienia, co wobec ich braku było niemożliwe. Informacje zaś zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia I instancyjnego są niewystarczające, niejasne oraz niepoparte stosowną dokumentacją. Zgodnie z treścią wyroku NSA z 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1492/17: "Sąd pierwszej instancji powinien mieć wiedzę, czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (...)." (też wyrok NSA z 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 15/09).

Sąd zwrócił również uwagę, w kontekście kwestii ewentualnego przedawnienia spornych składek, że w rozstrzygnięciu I instancyjnym Organ rozpatruje tę kwestię w reżimie dwóch aktów prawnych - ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz.U. z 2012 r. poz. 1551 - zwanej abolicyjną). Nie wyjaśnił jednak, czy i któremu reżimowi prawnemu daje pierwszeństwo, w odniesieniu do których składek i z jakiego okresu. To powoduje, że tym bardziej kwestia ta winna zostać wyjaśniona, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, przy poparciu stosownego materiału dowodowego. Ponadto, skoro Zakład w tym zakresie powołuje się w uzasadnieniu decyzji na: zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia oraz na wszczęcie postępowania egzekucyjnego) winien dołączyć w tym przedmiocie stosowne dokumenty. Tymczasem w aktach sprawy brak jest dowodów na to, że wspomniane czynności miały w rzeczywistości miejsce. W ocenie Sądu jest to sytuacja niedopuszczalna z uwagi na obowiązek wynikający dla Organu z art. 54 §2 P.p.s.a. (przedłożenia kompletnych akt). Przedmiotowa uwaga dotyczy również powoływania się przez Organ w kontekście rozpatrywanej sprawy na Kompleksowy System Informatyczny Zakładu oraz inne bazy danych (CEIDG, CEP, Bazę Danych Ksiąg Wieczystych, KRS oraz PESEL-KEP) – (k. 56 52 i 56 akt administracyjnych, s. 5 i 13 decyzji II instancyjnej). Trzeba bowiem pamiętać, że Sąd nie ma prawa orzekać nie dysponując zebranymi i powoływanymi przez organy dokumentami (w tym zakresie, np. potwierdzonymi wydrukami z niniejszych baz danych, skoro uznał je Zakład za ważne dla sprawy), a w konsekwencji nie zapoznawszy się z nimi, rozstrzygać o losach kogokolwiek, w szczególności płatnika składek. Tym samy w ocenie Sądu, doszło do naruszenia art. 54 §2 P.p.s.a.

Wskazać również należy, że skoro kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy o ich umorzenie, to ZUS zgodnie z art. 77 §1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 §3 K.p.a. ustalenia poczynione na podstawie tak zgromadzonego materiału zawrzeć w uzasadnieniu decyzji. Mając na uwadze to, że zobowiązanie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy należą do zobowiązań okresowych (płacone są w każdym miesiącu), to również okres przedawnienia tych składek mija w poszczególnych miesiącach (por. wyrok z 8 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 3945/16). Niezbędne dla pełnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia jest zatem ustalenie wysokości wymaganych należności z tytułu składek, w przedmiocie których Organ orzeka. Bieg terminu przedawnienia słusznie więc został podniesiony w skardze, lecz nie w taki zakresie jak postuluje Strona.

Badając kwestię legalności skontrolowanego rozstrzygnięcia ZUS należy zaznaczyć, że zapadło ono w ramach tzw. uznania administracyjnego, charakteryzującego się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego, bądź negatywnego załatwienia wniosku Strony ubiegającej się o umorzenie należności. Powyższe wynika z dyspozycji art. 28 ust. 1 u.s.u.s. określającej, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Organ. Użyty w tym przepisie zwrot "mogą być umarzane", podobnie zresztą jak i w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.. przesądza o uznaniowym charakterze decyzji wydawanej przez ZUS. Stwierdzenie przez ustawodawcę, że Organ może umorzyć należności nie oznacza jednak dowolności w jego postępowaniu. Zakład przy wydawaniu takiej decyzji obowiązany jest do rzetelnej analizy i oceny wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wybór kierunku rozstrzygnięcia powinien wynikać z rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Ponadto podkreślić należy, że warunkiem wydania legalnej decyzji administracyjnej jest uprzednie wszechstronne i wyczerpujące ustalenie stanu faktycznego sprawy, a także dokonanie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w jego całokształcie. Takie obowiązki organu administracji publicznej wynikają wprost z przepisów art. 7, art. 77 §1 i art. 80 K.p.a. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz regułami logiki (por. wyrok WSA w Łodzi z 30 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 930/18).

W ocenie Sądu ZUS nie poczynił także, w zaskarżonej decyzji żadnej analizy, pozwalającej na ocenę, czy w badanej sprawie nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2009 r. do czerwca 2012 r., składek na Fundusz Pracy za okres od lipca 2009 r. do czerwca 2012 r. oraz odsetek od ww. składek. Nie wyjaśnił też, kiedy oraz na jakiej podstawie doszło do ewentualnego przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia tych należności. Na podstawie treści zaskarżonej decyzji (jak również rozstrzygnięcia przyjętego w I instancji) oraz znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, nie istnieje możliwość ustalenia okoliczności dotyczących ewentualnego braku przedawnienia spornych należności z tytułu składek (w tym ich odsetek). Zakład nie przedstawił bowiem w zaskarżonej decyzji żadnych wywodów prawnych odnoszących się do przedmiotowej problematyki. Tymczasem obowiązkiem Organu było wyjaśnienie treści podstawy prawnej, w oparciu o którą Zakład w I instancji przyjął, że nie doszło do przedawnienia należności. W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że najstarsze składki dotyczą marca 2009 r. Powyższe uchybienia zdaniem Sądu stanowią naruszenie art. 107 §3 K.p.a. Prawidłowo ustalony stan faktyczny powinien mieć również odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

W niniejszej sprawie Zakład przyjął, że dochód w gospodarstwie domowym Skarżącej prowadzonym wspólnie z mężem i synem wynosi ok. 6.858,41 zł netto (k. 52 akt administracyjnych, s. 13 decyzji II instancyjnej). Kwota ta według decyzji I instancyjnej wynosi zaś 4.299,10 zł (k. 40 akt administracyjnych, s. 8 tejże decyzji). Odnośnie zaś wydatków, Strona wylicza je na kwotę 4.709,07 zł (k. 32 akt administracyjnych), natomiast Organ podaje kwotę wydatków w wysokości 1.172,04 zł (k. 53 akt administracyjnych, s. 12 zaskarżonej decyzji). Według zaś rozstrzygnięcia I instancyjnego kwota ta wynosi 2.068,10 zł. ZUS winien więc wyjaśnić, czego nie zrobił - skąd wynikają te rozbieżności w przyjętych ustaleniach, co do dochodu w gospodarstwie domowym oraz wydatkach Skarżącej. Na podstawie tak niejasnych oraz, co wymaga szczególnego podkreślenia nieudokumentowanych w aktach sprawy informacji Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie miał możliwości dokonania jednoznacznej weryfikacji, co do prawidłowości ustaleń Organu poczynionych w tym zakresie, mających przecież istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku Strony. Już to powoduje, że wyliczenia dokonane przez ZUS w zakresie wskazanego dochodu oraz wydatków są nieprzejrzyste i rodzą wątpliwości, co do ich prawidłowości.

Z akt sprawy oraz z treści zaskarżonego rozstrzygnięcia nie wynika również podstawa prawna uwzględnienia w dochodach gospodarstwa domowego Strony wynagrodzenia otrzymywanego przez dorosłego syna i przyjęcie, że jest to gospodarstwo 3-osobowe. Tym bardziej, że oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej Skarżącej nic o dorosłym synu nie mówi. Ponadto, według oświadczenia Skarżącej na dzień 7 kwietnia 2021 r. syn jej nie osiągał żadnych dochodów (k. 30 akt administracyjnych). Nawet więc jeśli zamieszkuje on wspólnie z rodzicami, to ustalenia wymaga okoliczność, czy prowadzi samodzielne i odrębne gospodarstwo domowe, czy też nie. Jeśli nie i przyczynia się on faktycznie do utrzymania gospodarstwa domowego Strony, to w jakim stopniu ma to miejsce. Ponadto ZUS nie dokonał stosownych ustaleń, co do okresu, na jaki została zawarta umowa o pracę, stanowiąca podstawę zatrudnienia syna, na którą ZUS się powołuje w dokonanym rozstrzygnięciu. Ograniczył się jedynie do wskazania, że jest on zatrudniony od 8 marca 2021 r., oraz podał prawdopodobną kwotę jego zarobków, wyrażonych w postaci podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za kwiecień, maj oraz czerwiec 2021 r. (str. 12 decyzji II instancyjnej). Tychże informacji, zawartych w uzasadnieniu badanej decyzji, Organ nie poparł jednak żadnym materiałem źródłowym.

Odnośnie świadczenia otrzymywanego przez męża Strony Sąd zauważył, że w znajdującej się w aktach sprawy wiadomości z poczty służbowej pracownika ZUS z 12 kwietnia 2021r. widnieje zapis, że pobiera on rentę z tytułu niezdolności do pracy przyznaną "od 20 grudnia 2001 r. od 1 marca 2021 r." - prawdopodobnie winno być "do 1 marca 2021 r." (k. 35 akt administracyjnych). Powstaje więc i w tym zakresie wątpliwość, co do prawidłowości ustaleń poczynionych przez Organ.

Kolejny zarzut skargi (odnoszący się do nieruchomości wymienianych jako składniki majątku Skarżącej), polegający na nierzetelnych i nieprawdziwych informacjach zawartych w tym zakresie w zaskarżonej decyzji, z uwagi na braki w aktach sprawy również nie jest możliwy do zweryfikowania przez Sąd w niniejszej sprawie. ZUS ustalił i wskazał, że Skarżąca posiada następujące składniki majątkowe:

- 999/32000 udziałów w nieruchomości zabudowanej w miejscowości K., gmina S., na której ZUS nie dokonał zabezpieczenia,

- 3/32 udziałów w nieruchomości zabudowanej w miejscowości K., gmina S., na której ZUS nie dokonał zabezpieczenia jako majątek, który urealnia przeprowadzenie skutecznej egzekucji zadłużenia,

natomiast w skardze Strona podaje, że udziały te "są obciążone hipoteką przymusową przez ZUS od lutego 2016 roku do dnia dzisiejszego". Mimo to, Organ nie wyjaśnił tych rozbieżności, co również poddaje pod wątpliwości, czy stan faktyczny odpowiada rzeczywistości i został w związku z tym prawidłowo ustalony.

Wskazać też należy, że prowadząc postępowanie o umorzenie składek, w celu ustalenia, czy Strona jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania, Organ obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanej do zaległej należności i wskazać czy jej dochody, w ocenie Organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia oraz zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez Stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 23 czerwca 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 2141/19). Porównanie zdolności płatniczych Strony z kwotą całkowitego zadłużenia było czynnością niezbędną i pozwalającą określić jaka jest realna możliwość bieżącej obsługi zobowiązań przez Skarżącą. Takie ustalenia były konieczne w świetle zasad, o których mowa w art. 7, art. 77 §1 w zw. z art. 80 K.p.a. wymagających od Organu wszechstronnego wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, niezależnie od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. (wyrok NSA z 19 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 420/21). Mając na uwadze dotychczasowe rozważania Sąd nie ma wątpliwości, że doszło również do naruszenia i tych przepisów.

W tym przedmiocie Sąd administracyjny nie może wyręczać organu administracji publicznej, którego obowiązkiem - wynikającym z przepisu art. 107 §3 K.p.a., nakazującego w szczególności wskazanie faktów uznanych za udowodnione było określenie nie hipotetycznej, ale rzeczywistej zdolności do uregulowania zaległości. Decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne sporządzone zgodnie z regułami określonymi w art. 107 §3 K.p.a. W świetle tego przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie decyzji powinno zatem w pierwszej kolejności odzwierciedlać czynności procesowe Organu związane zarówno z gromadzeniem materiału dowodowego, jak i jego oceną, a dopiero w dalszej kolejności odnosić się do subsumpcji ustalonego w ten sposób stanu faktycznego do norm prawa materialnego. Spełnienie tych warunków determinuje nie tylko poznanie motywów rozstrzygnięcia Organu, ale także przeprowadzenie skutecznej kontroli legalności decyzji.

Należy zwrócić również uwagę (o czym ZUS zapomniał) na treść wspomnianego art. 7 K.p.a., z którego jasno wynika, że organy stoją na straży praworządności. Zasadę tę należy powiązać z art. 8 K.p.a., tj. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, która nakazuje szczególnie starannie uzasadniać te decyzje, w których obywatelowi odmawia się zadośćuczynienia jego żądaniom, bowiem obywatel ma być przekonany, a nie pokonany (por. wyrok NSA z 6 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 824/14, wyrok WSA we Wrocławiu z 27 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Wr 474/19). W opisanym wyżej zakresie Organ dopuścił się również naruszenia ww. zasad.

W tym miejscu należy uwypuklić, że dokonane przez Zakład ustalenia na drodze służbowej z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, informacji z Krajowego Rejestru Sądowego, informacji z PESEL-KEP nie zostały udokumentowane w aktach sprawy. Choć jako fakty znane organowi z urzędu nie wymagały dowodu, to jednak winny być zakomunikowane Stronie (art. 77 §4 K.p.a.). Stosownie zaś do art. 81 K.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli Strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 §2 K.p.a. W tej sprawie zastosowanie znajduje także art. 79a K.p.a., w świetle którego, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem Strony. Przepisy art. 10 §2 i 3 stosuje się (§1). W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, Strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (§ 2).

Tymczasem, jak wynika z akt sprawy ZUS nie zakomunikował Skarżącej faktów, które były mu znane z urzędu, uniemożliwiając jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, zaniedbując także obowiązek wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Dokonanie ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie uznać należy zatem za sprzeczne z wyrażoną w art. 7 i art. 77 §1 K.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, a także ze statuowaną w art. 10 §1 K.p.a. zasadą czynnego udziału Strony w postępowaniu administracyjnym.

Zważywszy na treść wspomnianego już art. 54 §2 P.p.s.a., który stwierdza, że Organ przekazuje sądowi skargę wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami administracyjnymi - przekazane w niniejszej sprawie przez Zakład akta sprawy nie zawierają również dokumentów potwierdzających okoliczności podnoszonych przez ZUS w zaskarżonym rozstrzygnięciu, np. co do dochodu uzyskiwanego przez syna Skarżącej, czy też dochodu jej męża uzyskiwanego z tytułu umowy o pracę i dwóch umów zlecania (k. 53 akt administracyjnych, s. 11 i 12 decyzji II instancyjnej). Znajdują się w nich też niepotwierdzone przez nikogo wydruki z poczty służbowej (k. 46, 47 akt administracyjnych) z informacją dotyczącą, np. dochodów T. D..

ZUS, jako organ odwoławczy nie wywiązał się także i z tej roli, poprzestając praktycznie na materiale dowodowym zgromadzonym w I instancji. W aktach sprawy Sąd nie znalazł bowiem dostatecznej jego aktywności, choć, zważywszy na treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz opisane wcześniej braki w materiale dowodowym i zaniechania, była ona pożądana. Jak zaś stwierdził WSA w Warszawie w wyroku z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 2169/19: "Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Funkcją odwołania jest doprowadzenie do kontroli decyzji organu I instancji, poprzez ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy (...).". Trzeba również pamiętać, że organ odwoławczy, wydając decyzję na podstawie art. 138 §1 pkt 1 K.p.a. o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, powinien ustosunkować się w uzasadnieniu decyzji do całości rozstrzygnięcia przyjętego w decyzji I instancyjnej. Rozstrzygnięcie organu II instancyjnego, której immanentną częścią jest uzasadnienie, musi być zgodne, nie tylko z zakresem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i odnosić się do jego przedmiotu ale również odnosić się do całości sprawy objętej decyzją organu I instancji, (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 20 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 649/17). Temu wymogowi nie odpowiada zaskarżona decyzja. Tym samy Zakład naruszył też art. 138 §1 K.p.a.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd zważył, że jej stan faktyczny, pomimo dość obszernego uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie został rzetelnie, prawidłowo i czytelnie ustalony oraz poddany dokładnej analizie Organu. Zatem Sąd nie mógł dokonać kontroli zastosowania normy prawa materialnego, do której ów stan faktyczny się odnosił, tj. art. 28 u.s.u.s. oraz §3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

Sąd nie znalazł jednocześnie podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 2 Konstytucji RP, art. 149 §1 P.p.s.a oraz art. 34 ust. 1 u.s.u.s. z uwagi na to, że nie zostały one w wystarczający sposób przez Stronę uzasadnione.

W świetle powyższych wywodów, aby rozstrzygnąć przedmiotową sprawę Sąd musiałby najpierw ustalić jej stan faktyczny, a następnie dokonać jego subsumpcji pod mający zastosowanie w sprawie przepis art. 28 u.s.u.s. oraz §3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Przyjęty na tle wykładni tych przepisów pogląd musiałby też zostać połączony ze stosowną argumentacją, co nie jest rolą Sądu. Sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną przez Stronę decyzję pod względem jej zgodności z prawem. W przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla ją, podając tego przyczyny. Sąd nie jest też władny do umorzenia należności z tytułu składek.

Z tych względów Sąd ocenił kontrolowaną decyzję za wadliwą, wydaną przedwcześnie, z naruszeniem wymienionych powyżej przepisów postępowania, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonane bowiem przez Organy ustalenia stanu faktycznego sprawy nie były wystarczające do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia i uniemożliwiały tym samym pełną jego sądową kontrolę. Sąd z kolei nie posiada uprawnienia do zastąpienia Organu w tym zakresie.

Rozpatrując ponownie sprawę ZUS uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i dokona prawidłowo udokumentowanych, czytelnych oraz niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń dotyczących stanu faktycznego, poddając zgromadzony materiał dowodowy wszechstronnej analizie i ocenie, bądź uzupełniając go w razie konieczności, po uprzednim rozważeniu kwestii przedawnienia należności strony.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.