Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SO/Ol 13/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-07-05 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 par. 3, art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku F. W. o wymierzenie grzywny Staroście "[...]" w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia odmówić zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od wniosku o wymierzenie grzywny w kwocie 100 zł wnioskodawca – F. W. złożył, na urzędowym formularzu, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, iż jedynymi stałymi źródłami utrzymania jego i jego żony są renta i emerytura (w części zajęte). Na ich utrzymaniu pozostaje ponadto syn, który jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. W rubryce nr 7.1. ("Nieruchomości") wykazał dom o powierzchni "[...]", nieruchomość rolną o powierzchni "[...]" oraz "nieczynny" obiekt szklarniowy, w rubryce nr 10 ("Dochody") – dochód własny z tytułu renty i dochód żony z tytułu emerytury w łącznej wysokości "[...]". Według załączonego do wniosku wykazu, "wydatki miesięczne, obowiązkowe z utrzymaniem domu w rodzinie" to: podatek od nieruchomości – "[...]", opłata za energię elektryczną – "[...]", opłata za wodę – "[...]", opłaty za "tel., RTV" – "[...]", opłata za wywóz odpadów – 46 zł, "utrzymanie posesji, ogrodu" – 200 zł, "opał - ogrzewanie budynku" – 300 zł, "zakup lekarstw - leczenie" – "[...]".

Z włączonego do akt niniejszej sprawy pisma procesowego wnioskodawcy, złożonego w toku uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w przedmiocie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt "[...]", wynika, iż sprawy dotyczące przysługujących wnioskodawcy odszkodowań za "[...]" oraz za "[...]" nie zostały jeszcze rozstrzygnięte, a termin ich zakończenia nie jest wnioskodawcy znany. Wnioskodawca oświadczył, iż członkowie rodziny nie uzyskują żadnych innych dochodów, poza wykazanymi we wniosku. Podniósł, iż wysokość wydatków na "utrzymanie posesji, ogrodu, domu" wykazana została we wniosku "w najniższej – minimalnej kwocie" (tj. 200 zł). Niemożliwe jest natomiast przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość tych wydatków, gdyż "są to narzędzia, środki czystości, nawozy, drobne naprawy, utrzymanie w czystości, wywozy odpadów itd., itd., itd." Odnosząc się do kwestii wydatków na ogrzewanie, wnioskodawca wskazał, iż od maja nie ponosi wydatków na ogrzewanie budynku i nie będzie go ogrzewał do połowy października. Oświadczył, iż w sezonie grzewczym jest to wydatek ok. 4.000-5.000 zł. Aby zgromadzić opał trzeba umiejętnie, racjonalnie i ekonomicznie gromadzić fundusze na jego pozyskanie, zakup i przewóz przez cały rok. Wskazał jednocześnie, iż nie przedłoży żadnego dokumentu potwierdzającego zakup opału, gdyż "nie posiada oryginału i nie występował do osób prywatnych o takowy dokument". Na zakończenie poinformował, iż gdyby potrzebne były informacje i rachunki o innego rodzaju zakupach to będą one niezwłocznie przekazane, jednakże by je uzyskać niezbędne jest wezwanie sądowe lub inny dokument nakazujący.

Wskazać należy, iż w świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona tym samym powinna przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest bowiem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady samodzielnego ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 ppsa). W odniesieniu do opłat sądowych należy zwrócić ponadto uwagę, iż stanowią one rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, dlatego też może być stosowane tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia obowiązku ciążącego w tym zakresie na danej osobie na współobywateli. Z tego też względu, przesłanki stosowania prawa pomocy powinny być interpretowane w sposób ścisły, bowiem udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa.

Mając to na uwadze, za Naczelnym Sądem Administracyjnym wskazać należy, iż przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest "brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne wydatki związane z utrzymaniem strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte w odniesieniu do słowa utrzymanie. Przymiotnik "konieczny" w języku polskim oznacza "taki, którego nie da się uniknąć, którego nie można obejść, nieodzowny, nieuchronny, potrzebny, przymusowy" (znaczenie podane za Słownikiem współczesnego języka polskiego - Wyd. Wilga, Warszawa 1996). W pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się zatem wydatki, związane wprawdzie z utrzymaniem rodziny na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Zachowanie proporcji między prawem strony do sądu a interesem państwa powoduje bowiem konieczność poczynienia przez stronę oszczędności na koszty sądowe poprzez czasową rezygnację z niektórych wydatków, których poniesienie nie jest niezbędne." (zob. postanowienie z dnia 25 sierpnia 2008 r., sygn. akt. II FZ 345/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż na ocenę sytuacji materialnej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez nią wydatków. Nie wystarczy zatem wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną. Strona wykazać powinna, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel.

W warunkach niniejszej sprawy nie sposób uznać, że w sytuacji wnioskodawcy nie istnieje możliwość partycypowania w kosztach sądowych w jakimkolwiek zakresie. W świetle wyjaśnień wnioskodawcy, złożonych we włączonym do akt niniejszej sprawy piśmie procesowym, stwierdzić bowiem należy, iż nie wszystkie jego wydatki zasługują na miano "obowiązkowych". Ograniczenie zdolności płatniczej w wyniku przeznaczania 200 zł miesięcznie na "utrzymanie posesji, ogrodu, domu", co obejmuje według wyjaśnień wnioskodawcy wydatki na "narzędzia, środki czystości, nawozy, drobne naprawy, utrzymanie w czystości, wywozy odpadów itd." (w wykazie załączonym do wniosku ostatnia z wymienionych pozycji stanowi jednak odrębną kategorię: "opłata za wywóz odpadów 46 zł/msc") nie może przekładać się na obciążenie ciężarem finansowania kosztów prowadzonych przez wnioskodawcę postępowań sądowych przez Skarb Państwa. Przyjąć bowiem należy, iż ograniczenie wydatków we wskazanym zakresie do w istocie koniecznych, czy też nawet czasowe odstąpienie od ich ponoszenia, nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Należy wskazać również, iż oszacowane na 300 zł miesięcznie wydatki na "opał - ogrzewanie budynku", jak wynika z wyjaśnień wnioskodawcy, złożonych we włączonym do akt niniejszej sprawy piśmie procesowym, nie są ponoszone od maja i nie będą ponoszone do połowy października. Oceniając zatem aktualną sytuację finansową skarżącego i jego rodziny, niezasadnym jest uwzględnianie ewentualnego gromadzenia brakujących środków na przyszły sezon grzewczy, szczególnie, że ze względu na mającą nastąpić wypłatę odszkodowań do tego czasu sytuacja wnioskodawcy i jego rodziny może ulec poprawie. Przyjąć natomiast należy, że szybkie ustalenie odszkodowania przez organy administracji jest w interesie wnioskodawcy.

Mimo zatem niewysokich dochodów wnioskodawcy i jego rodziny, stwierdzić należy, że nawet przy tych dochodach, po reorganizacji wskazanych wydatków, wnioskodawca jest w stanie zgromadzić obecnie środki pieniężne na partycypowanie w kosztach sądowych w niniejszej sprawie i innych, wszczętych z jego inicjatywy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, szczególnie, że dotychczas wnioskodawca wielokrotnie korzystał z prawa pomocy, co w sposób znaczący odciążało jego budżet domowy. W tej sytuacji, skoro obecnie jest możliwe poczynienie oszczędności w wydatkach na "utrzymanie posesji, ogrodu, domu" oraz w niewymaganych obecnie wydatkach na "opał - ogrzewanie budynku", które mogłyby być przeznaczone na partycypowanie chociażby w części w kosztach postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny, to stwierdzić należy, że wnioskodawca powinien w tych kosztach partycypować.

Uwzględniając zatem wymagane obecnie koszty wszystkich postępowań wszczętych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie z inicjatywy wnioskodawcy oraz aktualną sytuację materialną jego i jego rodziny, uznano, że w warunkach niniejszej sprawy, w której jedynym wymogiem dla nadania jej dalszego biegu jest uiszczenie wpisu od wniosku o wymierzenie grzywny w kwocie 100 zł na obecnym etapie postępowania sądowego uzasadniona będzie odmowa zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Należy zauważyć jednocześnie, iż na jego wniosek, w razie uwzględnienia przez Sąd wniosku o wymierzenie grzywny, przysługiwać mu będzie od organu administracji zwrot poniesionych kosztów tego wpisu. W sytuacji zaś, gdy na dalszym etapie postępowania pojawią się koszty, których wnioskodawca nie będzie w stanie uiścić bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, będzie mógł ponownie wystąpić z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niezbędnym zakresie.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, orzeczono jak w sentencji.