Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 31/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
article: art. 136 ust. 3, art. 137, art. 216 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 2a ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1440
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi Miasta P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2016r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Starosta P. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 139, art. 140 ust. 1-3, art. 141 ust. 2 i 4, art. 142 w zw. z art. 216 ust. 1, art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 z późn. zm., dalej: "u.g.n.") w zw. z § 2 ust. 1, § 5 -7, § 9, § 10 i § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu i trybu dokonywania podziałów nieruchomości (Dz. U. Nr 268, poz. 2663), art. 2a ustawy o drogach publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 460 z późn. zm.) orzekł o:

I. zwrocie na rzecz U. F. w [...] części, na rzecz D. F. w [...] części, na rzecz W. S. w [...] części, na rzecz K. K. w [...] części, na rzecz T. S. K. w [...] części, nieruchomości stanowiącej:

- działkę nr [...], arkusz mapy 23, obręb W., dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], z wpisem prawa własności na rzecz Miasta P.,

- projektowaną działkę nr [...], tj. część działki nr [...], arkusz mapy 23, obręb W., dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta P., oznaczonej na mapie zgodnie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji jako działka nr [...];

II. odmowie zwrotu na rzecz U. F., D. F., W. S., K. K. i T. S. K. nieruchomości stanowiącej:

- działki nr [...], arkusz mapy 23, obręb W., dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], z wpisem prawa własności na rzecz Miasta P.,

- projektowanej działki nr [...], tj. części działki [...], arkusz mapy 23, obręb W., dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta P., oznaczonej na mapie zgodnie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji jako działki nr [...];

III. zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości – działki nr [...], arkusz mapy 23, obręb W., na działki nr [...] i [...], zgodnie z mapą projektu podziału stanowiącą załącznik do niniejszej decyzji.

IV. nie zobowiązywaniu U. F., D. F., W. S., K. K. i T. K. do zwrotu na rzecz Miasta P. należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 u.g.n.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że T. i K. K., W. S., D. F.-K. i U. F. wystąpili z żądaniem zwrotu nieruchomości położonych w P., oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], arkusz mapy 23, obręb W.. Postępowanie o zwrot nieruchomości stanowiących działki nr [...], [...], [...] i [...], będących własnością osób fizycznych zostało zakończone ostateczną decyzją Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] z dnia [...] r, nr [...] Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], Wojewoda [...] wyznaczył Starostę [...] jako organ właściwy do załatwienia tej sprawy zwrotu pozostałych działek. Organ I instancji ustalił, że część nieruchomości, stanowiąca działki nr [...] i [...], której właścicielami zgodnie z wpisami w księdze wieczystej KW nr [...] byli K. K. i T. K., została po połowie zbyta w dniu [...] r. aktem notarialnym, rep. A. II nr [...], w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1985 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 74), przez J. F., K. K., T. K. i J. S., na rzecz Skarbu Państwa – Zarządu Zieleni Miejskiej w P.. Wymieniona część nieruchomości stanowiła grunt niezabudowany, którego nabycie nastąpiło na cel zieleni publicznej z ciągami pieszymi i komunikacji. Na podstawie mapy stanu prawnego stwierdzono, że części nieruchomości stanowiącej działki nr [...] i [...] (działka nr [...] powstała z podziału działki nr [...]} odpowiadają obecnie działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt Ns [...], Sąd Rejonowy w P. stwierdził, że spadek po K. S. nabyły J. S., K. K. i J. F. w częściach równych. Postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt Ns [...], Sąd Rejonowy w [...] stwierdził, że spadek J. F. nabyli E. F., U. F., D. F.-K. i W. S. w częściach równych. Postanowieniem z dnia [...] r, sygn.. akt I Ns [...], Sąd Rejonowy w [...] stwierdził, że spadek po E. F. nabyły U. F., D. F.-K. i W. S. w częściach równych. Ostatecznie osobami uprawnionymi do wystąpienia o zwrot przedmiotowych nieruchomości są U. F., D. F., W. S., K. K. i T. K.. Organ I instancji zauważył następnie, że w piśmie z dnia [...] r. Zarząd Zieleni Miejskiej w P. wskazał, że nie administruje omawianą nieruchomości oraz nie posiada dokumentów dotyczących tego terenu. Zgodnie z informacją Zarządu Dróg Miejskich w P. zawartą w piśmie z dnia [...] r. działka ta znajduje się w liniach rozgraniczających ul. [...] i stanowi drogę powiatową. W piśmie z dnia [...] r. Zarząd Dróg Miejskich w P. poinformował, że działka nr [...] znajduje się poza pasem drogowym ul. [...] i ul. [...], a zatem nie zalicza się do dróg publicznych. Działka nr [...] zabudowana jest w części chodnikiem, a zatem stanowi drogę publiczną. Działka nr [...] znajduje się ponadto w całości w liniach granicznych ul. [...], a użytkownicy pawilonów znajdujących się na części tej działki mają podpisana umowę dzierżawy z Zarządem Dróg Miejskich. W piśmie z dnia [...] r. [...] Sp. z o.o. poinformowała, że na działkach nr [...], [...] i [...] nie występuje uzbrojenie wodociągowe i kanalizacyjne. Na działce nr [...] znajduje się przyłącze kanalizacji sanitarnej, wybudowane w 1991 r., którego [...] S.A. jest właścicielem. Ponadto na działce nr [...] znajduje się przyłącze wodociągowe, wybudowane w 2012 r. Z kolei pismem z dnia [...] r. [...] poinformowała, że na działkach nr [...], [...] i [...] nie jest zlokalizowana sieć cieplna. W piśmie z dnia [...] r. [...] wskazała, że na działkach nr [...], [...] i [...] znajdują się słupy liniami napowietrznej nn 0.4 kV oraz linie kabiowe nn 0,4 kV wraz z złączami kablowymi. Na rysunku planu zagospodarowania przestrzennego Miasta P. z 1975 r. przedmiotowe działki znajdowały się na terenie oznaczonym symbolem MW – tereny mieszkalnictwa niskiej intensywności. W zaktualizowanym planie zagospodarowania przestrzennego terenu osiedla mieszkaniowego [...] działki te zlokalizowane były na terenie oznaczonym symbolem ZP5 – zieleń publiczna, oraz KS18a – zespoły garażowe, ulice, place – ul. [...]. W 1983 r. wymieniony pian został zaktualizowany. W planie szczegółowym zagospodarowania przestrzennego terenu "[...] aktualizacja" rozważane działki położony były na terenie oznaczonym symbolem ZP – zieleń publiczna (działki nr [...],[...] oraz część działki nr [...]) i MW – teren budownictwa rodzinnego niskiej intensywności (część działki nr [...]). W piśmie z dnia [...] r. Urząd Miasta P. – Wydział Gospodarki Nieruchomościami poinformował, że działka nr [...] jest objęta pięcioma umowami dzierżawy zawartymi na czas nieokreślony, dotyczącymi pawilonów handlowych i terenów przyległych. Ponadto część działki nr [...] i [...] objęta jest umową dzierżawy, zawartą na czas nieokreślony na cel zieleni. Działka nr [...] opisana jest jako "dr" w wpisie ewidencji gruntów i jako władający tej działki wpisany jest Zarząd Dróg Miejskich. W dniu [...] r. przeprowadzono oględziny, podczas których stwierdzono, że działka nr [...] stanowi w części zachodniej fragment przydomowego, ogrodzonego ogródka przy posesji na ul. [...], zajętego pod zieleń urządzoną (trawniki, krzewy w części południowej drzewa ozdobne oraz utwardzone dojazd i dojścia do budynku). Na działce znajduje się fragment wiatrołapu. W części wschodniej oddzielonej murem i płotem metalowym znajduje się utwardzony płytami betonowymi chodnik wzdłuż ul. [...]. Działka nr [...] w części wschodniej zajęta jest pod część chodnika utwardzonego płytami betonowymi. W pozostałej części stanowi skarpę opadającą w kierunku północnym, porośniętą spontanicznie. Na jej szczycie znajduje się fragment ogrodzonego ogródka przydomowego. U jej podnóża znajduje się na działce sąsiedniej i częściowo na działce nr [...] blaszany pawilon handlowy trale związany z gruntem. Działka w północnej części jest zaśmiecona. Działka nr [...] w części wschodniej stanowi fragment ogrodzonego ogródka przydomowego. Ta cześć zajęta jest pod zieleń urządzoną, trawnik, krzewy i drzewa ozdobne. Pozostała część zajęta pod kompleks budynków usługowych – murowanych, parterowych trwale związanych z gruntem. Na działce znajduje się pięć budynków w części. Od strony północnej przestrzeń utwardzona kostką brukową stanowi dojścia do budynków, od strony południowej porośnięta spontanicznie, niepielęgnowany trawnik, Teren po wschodniej stronie jest również silnie zaśmiecony i zachwaszczony. Od strony południowej na działce fragment około 1,5 m szerokości ogrodzenia. W piśmie z dnia [...] r. [...] poinformowała, że w latach 1977-87 nie dokonywała jakichkolwiek nakładów budowlanych na działkach nr [...], [...] i [...]. W piśmie z dnia [...] r. [...] poinformowała, że na działce nr [...] i [...] zlokalizowany jest gazociąg stalowy, który został odebrany protokołem technicznym nr [...] w 1975 r., oraz przyłącze gazu stalowe odebrane protokołem technicznym nr [...] w 1987 r. Inwestorem budowy powyższego gazociągu i przyłącza gazu był [...], a obecnym właścicielem jest [...] Na działce nr [...] podmiot ten nie posiada przyłączy i infrastruktury gazowej. W piśmie z dnia [...] r. Zarząd Zieleni Miejskiej w P. poinformował, że działki nr [...], [...] i [...] nie są w zarządzie Zarządu Zieleni Miejskiej. Pismem z dnia [...] r. Wydział Organizacyjny Archiwum Zakładowe Urzędu Miasta P. poinformował, że nie posiada w swoim zasobie dokumentacji o znaku [...], dotyczącej wywłaszczenia działki nr [...], [...] i [...]. Pismem z dnia [...] r. Zarząd Dróg Miejskich w P. poinformował, iż około 2006 r. na odcinku istniejącego chodnika w ul. [...] dokonał napraw polegających na wymianie zniszczonych płytek. Ponadto ze względu na duży upływ czasu nie odnalazł dokumentacji związanej z budowa tejże ulicy. W dniu [...] r. uprawniony geodeta przekazał projekt podziału działki nr [...] na działki nr [...] i [...]. Projekt ten został sporządzony w celu wyodrębnienia z działki nr [...] części chodnika, gdyż projektowana działka nr [...] stanowi drogę publiczną w rozumieniu powołanej ustawy o drogach publicznych. W dniu [...] r. odbyły się oględziny przedmiotowej nieruchomości, w trakcie których ustalono, że projektowana działka [...] stanowi w części wschodniej utwardzony płytkami betonowymi chodnik wzdłuż ul. [...]. W części zachodniej fragment ogrodzonego przydomowego ogródka. Teren w tym miejscu zajęty pod zieleń urządzona oraz utwardzone dojścia i dojazd do budynku. Na działce znajduje się fragment wiatrołapu. Projektowana działka nr [...] stanowi ogrodzony od strony wschodniej murem oporowym z płotem metalowym fragment przydomowego ogródka. Teren jest uporządkowany i urządzony (drzewa i krzewy ozdobne). W dniu [...] r. został sporządzony operat szacunkowy. Rzeczoznawca majątkowy stwierdził, że projektowana działka nr [...] funkcjonuje jako uzupełnienie nieruchomości sąsiedniej, zabudowanej budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym. Na podstawie informacji udzielonej przez dzierżawców przedmiotowego gruntu, ustalono że grunt ten przed zawarciem dzierżawy był zapleczem gospodarczym kiosków różnej branży. Dzierżawcy dokonali zagospodarowania gruntu. Od 1994 r. systematycznie powierzchnia działki była obsadzana szlachetnymi drzewami i krzewami. Zasadzono ponad 100 szlachetnych drzew, kwiatów i krzewów. Działka nr [...] stanowi pas gruntu zlokalizowany wzdłuż ul. [...]. W latach 90. XX w. zabudowany na podstawie pozwoleń na budowę obiektami tymczasowymi pełniącymi funkcję pawilonów handlowych (niekiedy bez tytułu prawnego). Obiekty stanowią niepodpiwniczone budynki murowane w zwartej zabudowie, w znacznej części nieocieplone, o dachach płaskich i przeszklonych witrynach, wyposażone w instalację wodno-kanalizacyjną i elektryczną. Starosta P. uznał, że powyższy materiał dowodowy nie budzi wątpliwości i obejmuje wszelkie dokumenty i czynności niezbędne do wydania decyzji. Część nieruchomości stanowiąca działki nr [...] i [...] została zbyta w dnia [...] r. na rzecz Skarbu Państwa – Zarządu Zieleni Miejskiej w P. na cel zieleni publicznej z ciągami pieszymi i komunikacji. Z przeprowadzonych oględzin wynika, że projektowana działka nr [...] stanowi ogrodzony od strony wschodniej murem oporowym z płotem metalowym fragment przydomowego ogródka, teren uporządkowany i urządzony. Z kolei działka nr [...] w części wschodniej stanowi fragment ogrodzonego ogródka przydomowego. Ta cześć zajęta jest pod zieleń urządzoną trawnik, krzewy i drzewa ozdobne. Pozostała część zajęta została pod kompleks budynków usługowych – murowanych, parterowych trwale związanych z gruntem. Na działce znajduje się pięć budynków w części. Od strony północnej przestrzeń utwardzona kostką brukową stanowi dojścia do budynków, a od strony południowej porośnięta spontanicznie, niepielęgnowany trawnik. Teren po wschodniej stronie również silnie zaśmiecony i zachwaszczony. Podobnie z prowadzonej korespondencji z Zarządem Zieleni Miejskiej wynika, że działki te nie zostały zagospodarowane pod zieleń publiczną. Nie znajdują się one w Zarządzie Zieleni Miejskiej, który nie dysponuje żadną dokumentacją dotyczącą tego terenu. Na tej podstawie można jednoznacznie stwierdzić, że prace polegające na zagospodarowaniu na cel zieleni publicznej z ciągami pieszymi i komunikacji na rozważanym gruncie nie zostały rozpoczęte w okresie 7 lat, ani zrealizowane w ciągu 10 lat. Wobec tego w stosunku do projektowanej działki nr [...] oraz działki nr [...] cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, co oznacza, że spełnione zostały obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. Zgodnie z art. 96 ust. 1b u.g.n. w przypadku wydzielenia części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wydaje się odrębnej decyzji zatwierdzającej podział, o której mowa w art. 96 ust. 1 u.g.n. Ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zatwierdza podział. Z uwagi na fakt, iż wydzielenia części nieruchomości ma miejsce na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, na mocy art. 95 pkt 4 i art. 97 ust. 4 u.g.n. podział nieruchomości mógł nastąpić urzędu, niezależnie od ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego a w przypadku braku planu niezależnie od decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Wobec powyższego w toku niniejszego postępowania wykonano operat podziału nieruchomości. W celu ustalenia, czy wartość zwracanej nieruchomości uległa zmianie stosownie do art. 140 ust. 4 u.g.n . zlecono wykonanie operatu szacunkowego. Wartość wywłaszczonej nieruchomości (projektowanej działki nr [...] i działki nr [...]) ustalono na podstawie opinii biegłego rzeczoznawcy na kwotę [...]zł. Ponadto rzeczoznawca majątkowy uznał, że nastąpiło zmniejszenie wartości nieruchomości. Różnica między wartością nieruchomości wg stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny – [...] zł, a wartością nieruchomości wg stanu z dnia zwrotu i na dzień wyceny [...] zł wynosi – [...] zł. Po dokonaniu analizy operatu szacunkowego organ I instancji stwierdził, że opracowanie to jest zgodne z przepisami. Operat szacunkowy jest kompletny, a także przydatny dla celu, w jakim został sporządzony – dokonania rozliczenia związanego ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości. Wypłacone odszkodowanie podlega waloryzacji przy zastosowaniu wskaźnika za okres od 1973 r. do końca kwietnia 2015 r. – 4077,80977542477 x proporcjonalnie obliczona kwota odszkodowania za nieruchomość i wynosi [...] zł, po denominacji [...] zł, minus kwota wynikająca ze zmniejszenia wartości nieruchomości [...] zł. Osoby, na których rzecz następuje zwrot nieruchomości, nie są zatem zobowiązane do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania. Organ I instancji przyjął zarazem, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w odniesieniu do projektowanej działki nr [...]. W piśmie z dnia [...] r. Zarząd Dróg Miejskich w P. wyjaśnił, że projektowana działka nr [...] zajęta jest w części pod chodnik. Stanowi ona pas drogowy. Ponadto działka nr [...] w całości znajduje się w liniach granicznych ul. [...], a użytkownicy pawilonów znajdujących się na części tej działki mają podpisana umowę dzierżawy z Zarządem Dróg Miejskich w P.. Mając na uwadze fakt, że działki te zajęte są pod drogę publiczną, ich zwrot byłby wykluczony nawet, gdyby cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Dlatego odmówiono zwrotu działki nr [...] oraz projektowanej działki nr [...]).

Pismem z dnia [...] r., nr [...], [...], Miasto P. odwołało się od powyższej decyzji Starosty [...] z dnia [...] r., zarzucając organowi I instancji naruszenie: (1) art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. oraz (2) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że organ I instancji nie zgromadził materiału dowodowego wystarczającego do rozstrzygnięcia omawianej sprawy. Ustalenia Starosty [...] mają zatem charakter niekompletny. Nie można przy tym zgodzić się, że cel wywłaszczenia nie został w niniejszej sprawie osiągnięty. Realizacja celu wywłaszczenia powinna być bowiem interpretowana szeroko. Tymczasem organ I instancji nie ustalił dokładnie, jakie inwestycje były planowane do wykonania na przedmiotowej nieruchomości. Co więcej, na działce nr [...] i projektowanej działce nr [...] urządzono ciągi piesze, co w ocenie skarżącego wskazuje na realizację celu wywłaszczenia.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 136 ust. 3 u.g.n. uchylił pkt I zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. i orzekł o zwrocie na rzecz U. F. w [...] części, na rzecz D. F. w [...] części, na rzecz W. S. w [...] części, na rzecz K. K. w [...] części, na rzecz T. S. K. w [...] części, nieruchomości stanowiącej:

- działkę nr [...], arkusz mapy 23, obręb W., dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], z wpisem prawa własności na rzecz Miasta P.,

- projektowaną działkę nr [...], tj. część działki nr [...], arkusz mapy 23, obręb W., dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] z wpisem prawa własności na rzecz Miasta P., oznaczonej na mapie zgodnie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji jako działka nr [...];

W pozostałym zakresie zaskarżona decyzja Starosty [...] z dnia [...] r. została utrzymana w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że celu wywłaszczenia należy poszukać przede wszystkim w samym akcie wywłaszczenia, a następnie, w razie braku wskazania w tym akcie celu, na który grunt został wywłaszczony – w innych dokumentach. W niniejszej sprawie, jak prawidłowo ustalił organ I instancji, wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa – Zarządu Zieleni Miejskiej na cel określony jako "zieleń publiczna z ciągami pieszymi i komunikacji". Organ odwoławczy uznał, że ustalenia Starosty [...] w zakresie zaistnienia pozytywnych przesłanek zwrotu projektowanej działki nr [...] i działki nr [...] są prawidłowe. W toku prowadzonego postępowania nie udało się bowiem zgromadzić dokumentów potwierdzających realizację celu wywłaszczenia na wymienionym terenie. Nie znaleziono też dowodów potwierdzających wykorzystanie tych gruntów na jakikolwiek inny cel publiczny. Aktualne zagospodarowanie zwracanego gruntu także nie wskazuje jakoby był on wykorzystywany na cel publiczny. Oceniając zbędność analizowanej nieruchomości nie można uznać, że została ona wykorzystana na cel, który był podstawą jej wywłaszczenia. Jedynie odnośnie projektowanej działki nr [...] został zrealizowany cel wywłaszczenia, gdyż została ona zagospodarowana na cel określony jako ciągi piesze oraz komunikacja. Zresztą odmowa zwrotu tej części nieruchomości nastąpiłaby również w przypadku braku realizacji celu wywłaszczenia, bowiem projektowana działka numer [...] znajduje się w granicach pasa drogowego – drogi publicznej. Podobnie rzecz ma się z działką numer [...], która w całości znajduje się w liniach granicznych ul. [...], a użytkownicy pawilonów znajdujących się na części tej działki mają podpisane umowy dzierżawy z Zarządem Dróg Miejskich. W ocenie organu odwoławczego, przeprowadzone przez Starostę [...] postępowanie w zupełności wystarczyło do orzeczenia o zwrocie części wywłaszczonego gruntu. W przedmiotowej sprawie cel wywłaszczenia gruntu wynikał wprost z aktu notarialnego, a w trakcie prowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania nie udało się udowodnić, że cel ten albo inny cel publiczny został faktycznie zrealizowany. Ponadto o zbędności na cel wywłaszczenia świadczy również aktualny stan zagospodarowana zwracanej części nieruchomości. Wbrew twierdzeniom strony odwołującej się, fakt, że na części wywłaszczonego gruntu urządzono ciągi piesze, w żaden sposób nie świadczy o realizacji celu wywłaszczenia na pozostałej części gruntu. W ocenie organu odwoławczego w odniesieniu do zwracanej części wywłaszczonego gruntu zostały więc spełnione przesłanki zwrotu. Ponadto wskazać należy, iż w niniejszej sprawie nie mają zastosowania terminy, o których mowa w art. 137 u.g.n. W kwestii zachowania terminów z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, wedle którego ich bieg w odniesieniu do konkretnej nieruchomości nie może rozpocząć się przed ich wprowadzeniem do porządku prawnego. Przesłanki te bowiem w żadnym wypadku nie mogą wstecznie oddziaływać. W niniejszej sprawie 7-letni termin zaczął obowiązywać z dniem wejścia w życie powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli w dniu 1 stycznia 1998 r., a termin 10-letni z dniem 22 września 2004 r., czyli z dniem wejścia w życie ustawy z 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 141, poz. 1492). Natomiast przed tymi datami obowiązujące przepisy nie przewidywały żadnych okresów dotyczących realizacji celu publicznego na wywłaszczonej nieruchomości, bo nie uzależniały jej zbędności od upływu jakiegokolwiek terminu. Nie zasługiwał zatem na uwzględnienie zarzut strony odwołującej się, dotyczący braku ustalenia sposobu zagospodarowana działek w okresie 7-10 lat od daty wywłaszczenia. Przyczyną uchylenia w części decyzji organu I instancji było natomiast wadliwe określeniem udziałów w zwracanej nieruchomości. Na mocy aktu notarialnego z [...] r., rep. A II nr [...], J. F., K. K., T. K. i J. S. sprzedali w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Skarbowi Państwa – Zarządowi Zieleni Miejskiej w P. działki numer [...] i [...]. W dacie zbycia, osoby te miały następujące udziały w gruncie: J. S. – [...], K. K. – [...], J. F. – [...], a T. K. – [...]. Z umowy darowizny wynika, że K. i J. S. darowali córce K. K. i jej mężowi T. K. w równych częściach udział, czyli razem [...], a sami zachowali prawo własności co do [...] części nieruchomości. K. S. zmarł w dniu [...] r., a zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] r., sygn. akt Ns IV [...]/6, spadek po zmarłym nabyły żona J. S. oraz córki K. K. oraz J. F., każda z nich w [...] części. Po śmierci K. S. udział w nieruchomości poszczególnych współwłaścicieli przedstawiał się zatem następująco: J. S. – [...], K. K. – [...], J. F. – [...] i T. K. – [...]. J. S. zmarła [...] r., a spadek po niej nabyły K. K. i J. F., każda po [...] części. Po śmierci J. S. udziały poszczególnych spadkobierców przedstawiały się następująco: K. K. – [...], J. F. – [...], T. K. – [...]. J. F. zmarła [...] r., a spadek po niej nabyli E. F., U. F., D. F. oraz W. F., każdy w [...] części. Po śmierci J. F. udziały poszczególnych spadkobierców przedstawiały się więc następująco: K. K. – [...], E. F. – [...], U. F. – [...], p. D. F. – [...], W. M. S. – [...], T. K. - [...]. E. F. zmarł [...] r., a spadek po nim nabyły U. F., D. F. oraz W. S., każda po [...]. Zatem po śmierci E. F. udziały w przedmiotowej nieruchomości przedstawiały się następująco: K. K. – [...], U. F. – [...], D. F. – [...], W. S. – [...] części oraz T. K. – [...]. T. B. K. zmarł w dniu [...] r., a spadek po nim nabyła w całości żona K. K.. Zatem po śmierci T. K. udziały w przedmiotowej nieruchomości przedstawiały się następująco: K. K. – [...], U. F. – [...], D. F. – [...], W. S. – [...]. K. K. zmarła w dniu [...] r., a spadek po niej nabyli K. B. K. – 1/2i oraz T. K. – [...]. Zatem po śmierci K. K. ostateczna konfiguracja udziałów w zwracanej części nieruchomości przedstawia się następująco: U. F. – [...], D. F. – [...], W. S. – [...], K. K. – [...] oraz T. K. – [...]. Takie też udziały przyjął jako prawidłowe organ odwoławczy. W tym miejscu wskazać należy, iż do wniosku o korektę udziałów została dołączona również umowa zrzeczenia się prawa do dziedziczenia ustawowego przez K. K. na rzecz J. F.. Organ odwoławczy nie uwzględnił jednak powyższego dowodu, gdyż w aktach sprawy znajdują się późniejsze postanowienia sądu stwierdzające nabycie spadku po zmarłych K. S. i J. S. także przez J. F.. Wskazać w tym miejscu należy, że wspomniana umowa została zawarta na podstawie art. 10 i art. 13 dekretu z 8 października 1946 r. - Prawo spadkowe (Dz. U. Nr 60, poz. 328). Wydane w późniejszym czasie postanowienia sądów stwierdzających nabycie spadku po zmarłych K. S. i J. S. wskazywały na J. F. jako jedną ze współuprawnionych do spadkobrania, pomijając zawartą w dniu 5 marca 1962 r. umowę. Powyższe postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po K. S. oraz J. S. przez ich córkę J. S. nie zostały wzruszone w przewidzianym przepisami prawa trybie art. 679 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 101).

Pismem z dnia [...] r., nr [...], Miasto P. zaskarżyło powyższą decyzję Wojewody z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, powtarzając swoją wcześniejszą argumentację zawartą w odwołaniu z dnia [...] r.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga okazała się niezasadna.

Na wstępie należy zauważyć, że pismem z dnia [...] r. K. K., T. K. i D. F. wystąpili o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], [...] i [...], arkusz mapy 23, obręb W. (k. 2 akt adm. organu I instancji). Własność działek nr [...] i [...] przeszła na Skarb Państwa – Zarząd Zieleni Miejskiej w P. na podstawie umowy zawartej w dniu [...] r. w formie aktu notarialnego, rep. A II nr [...], na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 10, poz. 74) (k. 7-8 akt adm. organu I instancji). Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 z późn. zm., dalej: "u.g.n."). Ustawodawca wskazuje bowiem w art. 216 ust. 1 powołanej ustawy, że przepisy rozdziału 6 działu III tego aktu normatywnego stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 powołanej ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie zatem z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadomia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n.

Jak wynika przy tym z art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli (1) mimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo (3) mimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o jakim mowa w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi w świetle art. 136 ust. 2 u.g.n. podlega pozostała część nieruchomości.

Skarżący wywodził, że organy administracji publicznej wadliwie nie zastosowały terminów, o jakich mowa w powołanych przepisach. Należy jednak zauważyć, że w wyroku z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376) Trybunał Konstytucyjny uznał art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. za niezgodny z art. 2 w zw. z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed dniem 22 września 2004 r., zrealizowany cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Bieg rozważanych terminów powinien być zarazem liczony dopiero od momentu wprowadzenia tych terminów do systemów prawnych, tj. w przypadku art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. – od dnia 1 stycznia 1998 r., tj. od dnia wejścia w życie powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w przypadku art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. – od dnia 22 września 2004 r., tj. od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 141, poz. 1492). Wcześniej bowiem ustawodawca nie przewidywał podobnego ograniczenia (zob. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1622/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok NSA z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1663/12, tamże). Tym samym wskazane wywody skarżącego należy uznać za nietrafne.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że celem wywłaszczenia omawianych działek było zorganizowanie na ich terenie zieleni publicznej z ciągami pieszymi i komunikacją. Takie przeznaczenie jest wyraźnie wskazane w powołanej umowie z dnia [...] r. Taki pogląd został również wyrażony w piśmie Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] r., nr [...] (k. 11 akt adm. organu I instancji). Okoliczność ta nie była zresztą kwestionowana także przez żadną ze stron postępowania, w tym także przez skarżącego.

Uwaga ta ma istotne znaczenie dla niniejszej sprawy, gdyż Zarząd Zieleni Miejskiej w P. w piśmie z dnia [...] r., nr [...], oświadczył, że działki nr [...], [...] i [...] nie są administrowane przez tę jednostkę (k. 167 akt adm. organu I instancji). Zarząd Zieleni Miejskiej w P. zaznaczył również, że nie posiada żadnych dokumentów dotyczących rozważanych działek. Powyższe stwierdzenia zostały następnie powtórzone w piśmie z dnia [...] r., nr [...], [...] (k. 398 akt adm. organu I instancji). Tym samym realizacja celu wywłaszczenia wydaje się wątpliwa.

Spostrzeżenie to wzmacniają wyniki oględzin, jakie kilkakrotnie przeprowadził organ I instancji kolejno w dniach [...] r., [...] r. i [...] r. (k. 69, 317, 434 akt adm. organu I instancji). Na tej podstawie stwierdzono, że działka nr [...] zajęta jest częściowo przez pawilony handlowe, wzniesione na nietrwałym fundamencie. Znajdują się na niej płyty betonowe oraz skarpa porośnięta roślinnością spontaniczną, nieurządzoną. Z kolei działka nr [...] częściowo zajęta jest pod chodnik, a częściowo wykorzystują ją właściciele sąsiedniej nieruchomości jako ogródek przydomowy. Działka nr [...] stanowi w części wschodniej również fragment ogrodzonego ogródka przydomowego. Od strony południowej porośnięta jest natomiast roślinnością spontaniczną. Działka jest zaśmiecona i zachwaszczona.

Na niezrealizowanie celu wywłaszczenia na działce nr [...] i projektowanej działce nr [...] wskazuje także fakt zlokalizowania na tym obszarze pawilonów handlowych. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w piśmie z dnia [...] r., nr [...], oraz piśmie Kierownika Oddziału w Wydziale Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miasta P. z dnia [...] r., nr [...], [...], decyzjach Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r., nr [...], i z dnia [...] r., nr [...], o pozwoleniu na przebudowę elewacji dwóch pawilonów, umowach dzierżawy, oraz piśmie Kierownika Oddziału Organizacyjno-Administracyjnego Urzędu Miasta P. z dnia [...] r., nr [...], wraz z załączonym do niego wykazem decyzji budowlanych (k. 77-78, 153, 203-204, 328-340, 400-408 akt adm. organu I instancji).

Podobnie w piśmie z dnia [...] r., L.dz. [...], [...]" wyjaśniła, że w latach 1977-1987 nie dokonywała jakichkolwiek nakładów budowlanych na omawianych działkach (k. 357 akt adm. organu I instancji).

Ponadto w piśmie z dnia [...] r., nr [...], Zarząd Dróg Miejskich stwierdził, że rozważane działki nie stanowią drogi publicznej (129-130 akt adm. organu I instancji). Niemniej stanowisko to nie znajduje potwierdzenia w całokształcie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Odmienny pogląd wyraził bowiem Kierownik Oddziału w Wydziale Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miasta P. w piśmie z dnia [...] r., nr [...], [...] (k. 150). Co więcej, Zarząd Dróg Miejskiej w P. w piśmie z dnia [...] r., nr [...], wskazał, że działka nr [...] znajduje się w liniach granicznych ul. [...], a działka nr [...] zajęta jest częściowo pod chodnik (k. 188 akt adm. organu I instancji). Pogląd ten został następnie podtrzymany także w piśmie Zarządu Dróg Miejskich w P. z dnia [...] r., nr [...] (k. 273-274 akt adm. organu I instancji). W dokumencie tym wskazano zarazem, że działka nr [...] znajduje się poza pasem drogowym ul. [...] i ul. [...]. Nie stanowi ona zatem drogi publicznej.

Nie ulega zatem wątpliwości zdaniem Sądu, że cel wywłaszczenie nie został zrealizowany na działce nr [...] i projektowanej działce nr [...]. Dlatego w tym zakresie trafnie organy administracji publicznej uznały, że spełniona została przesłanka zbędności w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n., co z kolei obligowało je do pozytywnego załatwienia wniosku z dnia [...] r. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by kiedykolwiek podejmowane były działania mające na celu urzeczywistnienie terenów zieleni publicznej z ciągami pieszymi i komunikacją na wymienionych działkach. Skarżący również nie wskazał przekonująco na okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do wnioskowania o zrealizowaniu celu publicznego na tych gruntach.

Sąd nie podzielił przy tym zarzutów skargi dotyczących niekompletności zebranego materiału dowodowego. Przeciwnie, zgromadzone dowody były wystarczające do załatwienia niniejszej sprawy. Należy zauważyć, że organ I instancji występował do wielu organów administracji publicznej z prośbą udostępnienie dokumentów, w tym także archiwalnych. W ten sposób zrekonstruowano możliwie dokładnie stan faktyczny. Zebrane dokumenty są przy tym w przeważającej mierze spójne i wzajemnie się uzupełniają. Skarżący nie wskazał natomiast dokładnie, jakie jeszcze dowodowy powinny być w jego ocenie przeprowadzone. Wywody czynione w tej mierze przez Miasto P. są ogólnikowe i nie zasługują na uwzględnienie.

Słusznie ponadto organy administracji publicznej odmówiły zwrotu działki nr [...] i projektowanej działki nr [...]. Należy bowiem przyjąć, że w powyższym zakresie cel wywłaszczenia został zrealizowany, gdyż wymienione tereny przeznaczone są pod komunikację. Tym samym w odniesieniu do wymienionych gruntów nie zachodziła przesłanka zbędności, o jakiej mowa w art. 137 u.g.n. Ponadto należy zauważyć, że wymienione działki stanowią drogi publiczne w świetle przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1440 z późn. zm., dalej: "u.d.p."). Jak wynika z kolei z art. 2a ust. 2 u.d.p., drogi wojewódzki, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Dlatego nawet, gdyby przyjąć nie podzielany przez Sąd pogląd o zbędności działki nr [...] i projektowanej działki nr [...] na cel wywłaszczenia, nie podlegałyby one i tak zwrotowi. Stanowisko organów administracji publicznej należy zatem uznać za prawidłowe.

W tej sytuacji Sąd nie znalazł powodów do uwzględnienia skargi. Zaskarżona decyzja odpowiada bowiem prawu. W konsekwencji skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718).