Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 646/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1, art. 17c ust. 1 i ust. 9 pkt 4, art. 24 ust. 2 i 2a, art. 27 ust. 5, art. 32 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 7a, art. 8, art. 107 par. 3, art. 155
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 września 2021 r. sprawy ze skargi I. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy punkt II decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] oraz punkt II decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu sprawy z odwołania I. L., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta P. (dalej również: Prezydent Miasta; organ I instancji):

- w pkt I przyznał I. L. świadczenie pielęgnacyjne w wysokości po [...] zł miesięcznie na rzecz A. L. na okres: 1) od [...] stycznia 2019 r. do [...] lutego 2019 r. i 2) od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2022 r.;

- w pkt II odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz A. L. na okres od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r.

Decyzje te zostały wydane w następującym stanie sprawy.

I. L. (dalej również; skarżąca; strona) we wniosku z dnia [...] maja 2019 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A. L. (urodzonym [...] marca 2018 r.).

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. Prezydent Miasta P. (dalej również: Prezydent Miasta; organ I instancji) uwzględnił wniosek w odniesieniu do okresu od [...] stycznia 2019 r. do [...] lutego 2019 r. oraz od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2022 r. (pkt I osnowy decyzji), odmawiając jednocześnie przyznania prawa do tego świadczenia za okres od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r. (pkt II osnowy). Powodem rozstrzygnięcia odmownego w pkt II osnowy decyzji było stwierdzenie, że wcześniej decyzją z dnia [...] maja 2019 r. Prezydent Miasta P. przyznał I. L. świadczenie rodzicielskie na rzecz A. L. na okres od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r.

W odwołaniu od decyzji Prezenta Miasta, wydanej w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, skarżąca podniosła, że za okres od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r. wybiera świadczenie pielęgnacyjne. Strona podkreśliła, że rezygnuje z zasiłku rodzicielskiego dopiero po przychylnym wydaniu orzeczenia o niepełnosprawności, a to zostało wydane w dniu [...] marca 2019 r. W kolejnym piśmie z [...] listopada 2019 r. skarżąca podniosła, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ma prawo do dokonania wyboru jednego z nich, wobec czego, realizując to prawo, wybiera świadczenie pielęgnacyjne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), motywując swoje rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 570 [aktualnie: Dz.U. z 2021 r., poz. 735] ze zm.) – dalej: k.p.a., przywołało brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazało na przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a także świadczenia rodzicielskiego, jak również omówiło kwestię "tzw. zbiegu prawa świadczeń". Organ II instancji stwierdził, że nie budzi wątpliwości, iż co do zasady strona ma prawo do dokonania wyboru świadczenia w przypadku wystąpienia zbiegu prawa do świadczeń. Zdaniem organu odwoławczego, uprawnienie to nie może być jednak realizowane w oderwaniu od ogólnych zasad rządzących postępowaniem w sprawie świadczeń rodzinnych, a podstawową zasadą w tym zakresie jest zasada przyznawania świadczeń na okres zasiłkowy, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek (art. 24 ust. 1 i 2 ustawy oświadczeniach rodzinnych). Kolegium zauważyło, że zasada ta ulega modyfikacji w odniesieniu do świadczeń uzależnionych od [uprzedniego stwierdzenia] niepełnosprawności, przewidując możliwość przyznania świadczenia począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, przy zachowaniu procedury postępowania określonej w art. 24 ust. 2a powołanej ustawy. W ocenie organu II instancji, modyfikacje te nie wyłączają reguły, zgodnie z którą decyzje administracyjne wydawane w sprawie świadczeń rodzinnych zawsze mają charakter decyzji konstytutywnych, a w związku z tym nie mogą stanowić orzeczeń z mocą wsteczną. Organ odwoławczy podkreślił, że z chwilą upływu okresu, na który zostały [takie decyzje] wydane, funkcja określonej decyzji zostaje zrealizowana i wyczerpana.

Wskazując na stan faktyczny sprawy, Kolegium podniosło, że na skutek rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia [...] marca 2019 r. decyzją [Prezydenta Miasta P.] z dnia [...] maja 2019 r. [nr [...]] przyznane zostało świadczenie rodzicielskie na okres od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r., zaś w wyniku rozpatrzenia wniosku z dnia [...] maja 2019 r., decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. przyznane zostało stronie świadczenie pielęgnacyjne na okres [...] stycznia 2019 r. do [...] lutego 2019 r. oraz od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2022 r.

Zdaniem organu odwoławczego, z powyższego zestawienia jednoznacznie wynika, że w momencie złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, decyzja odnosząca się do świadczenia rodzicielskiego zakończyła już swój byt prawny, gdyż upłynął okres, na który przyznano to świadczenie. Stwierdzając, że nie ma możliwości "aktualnego ingerowania" w decyzję z dnia [...] maja 2019 r., gdyż w swej istocie rozstrzygnięcie takie sprowadzałoby się do orzekania w sprawie świadczeń, co do których okres, na jaki zostały przyznane, już minął. W związku z tym Kolegium stwierdziło, że skoro okres, na który przyznano świadczenie rodzicielskie już upłynął, brak jest substratu, który mógłby obecnie stać się przedmiotem decyzji. Tym samym organ odwoławczy uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie, zgodnie z którym brak jest możliwości przyznania skarżącej w okresie od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r. świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce świadczenia rodzicielskiego.

W skardze na decyzję organu II instancji I. L. wskazała zakres zaskarżenia jako dotyczący jedynie części tej decyzji, tj. dotyczącej "odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz A. L. (...) na okres od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r." [określonej przez Kolegium w osnowie decyzji odwoławczej jako punkt 2 decyzji organu I instancji].

W zarzutach skargi strona, koncentrując się na niezgodnym z prawem pozbawieniu jej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazała na naruszenie przepisów postępowania: art. 7, art. 7a, art. 9 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Skarżąca stwierdziła, że stanowi niedopuszczalne wprowadzenie obywatela w błąd argumentowanie w zaskarżonej decyzji przez Kolegium, że brak jest możliwości przyznania w okresie do [...] marca do [...] marca 2019 r. świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce świadczenia rodzicielskiego, skoro wcześniej świadczenie rodzicielskie za ten okres zostało uznane za nienależnie pobrane. W jej ocenie skutkuje to brakiem zaufania wobec organów administracji i stwarza niepewność co do stanu prawnego oraz prowadzi do sprzecznych ustaleń dotyczących stanu faktycznego.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że wcześniej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2020 r. utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2019 r. nr [...], w której ustalono, że kwota pobrana przez skarżącą z tytułu świadczenia rodzicielskiego na rzecz A. L. w okresie od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami. Dalej argumentowała, że następnie Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...], wskazując na to, że "brak jest możliwości przyznania w okresie od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r. świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce świadczenia rodzicielskiego", skoro wcześniej świadczenie rodzicielskie uznano (we wskazanym okresie) za nienależnie pobrane. Zdaniem strony, tym samym w świetle decyzji Kolegium z dnia [...] stycznia 2020 r. błędne jest w całości uzasadnienie zaskarżonej części rozstrzygnięcia z dnia [...] lutego 2020 r., opierające się na dowodzeniu, że skoro strona miała we wskazanym okresie uprawnienie do świadczenia rodzicielskiego, to nie przysługuje jej uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej skarżąca argumentowała, że treść decyzji Kolegium z dnia [...] lutego 2020 r. o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...] do [...] marca 2019 r., prowadzi do uzasadnionych wątpliwości, czy "świadczenie rodzicielskie w okresie od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r. jest rzeczywiście nienależnie pobranym świadczeniem, skoro sam organ przyznaje, że we wskazanym okresie strona miała uprawnienie do świadczenia rodzicielskiego". Zdaniem strony, zaskarżona decyzja – w zakresie w jakim przyjmuje, że w przedmiotowej sprawie zaistniał zbieg uprawnień do świadczenia rodzicielskiego oraz świadczenia pielęgnacyjnego – "podważa ustalenia faktyczne i subsumpcję przepisów prawa dokonanych decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2019 r. nr [...]".

Skarżąca podniosła, że utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2019 r. w zakresie odmawiającym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] do [...] marca 2019 r. jest niezasadne, gdyż w obowiązujących przepisach nie można znaleźć sformułowania jednoznacznie zabraniającego otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym pobieraniu zasiłku macierzyńskiego, a ewentualne wątpliwości w tym względzie są prezentowane przez niektórych przedstawicieli doktryny.

W ocenie strony, organ II instancji utrzymał w mocy decyzję, która odebrała skarżącej uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego we wskazanym okresie w sytuacji, gdy pozostawały wątpliwości co do treści normy prawnej, które powinny zostać rozstrzygnięte na korzyść strony postępowania administracyjnego (art. 7a § 1 k.p.a.). Końcowo, strona odwołując się do stanowiska zawartego w wyroku WSA w Gdańsku z dnia [...] stycznia 2020 r. sygn. akt III SA/Gd [...] stwierdziła, że Kolegium oparło zaskarżone rozstrzygnięcie na treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a z treści tego przepisu nie wynika, by osoba pobierająca zasiłek macierzyński pozbawiona była uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze strona zawarła wniosek o uznanie, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy skarżącego – i rozpoznanie skargi. Jednocześnie strona złożyła odrębny wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia skargi. Termin ten został stronie przywrócony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] września 2020 r. sygn. akt II SO/Po [...] (II SA/Po [...]).

W skardze strona wystąpiła również o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego, który to wniosek został ponowiony w piśmie procesowym z dnia [...] września 2020 r. Ustanowiony dla skarżącej pełnomocnik z urzędu w piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2021 r. poparł wniesioną skargę i dodatkowo wskazał na naruszenie przez organ II instancji przepisu art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. w zakresie podania podstawy prawnej decyzji, a także na naruszenie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pełnomocnik stwierdził, że w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma normy prawnej przeciwnej do tej, o której mowa w art. 17c ust. 9 pkt 4 tej ustawy, wyłączającej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która ma już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego. W kolejnym piśmie procesowym (z dnia [...] maja 2021 r.) pełnomocnik skarżącej poparł wniosek strony o "przeprowadzenie mediacji w trybie art. 115 p.p.s.a.", jak i wskazał na okoliczności wskazujące na naruszenie przepisów art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 7a § 1 i art. 138 § 1 k.p.a.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Po [...] tutejszy Sąd na podstawie art. 160 w zw. z art. 115 § 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) oddalił wniosek, uznając, że skierowanie sprawy do mediacji jest niezasadne z uwagi na charakter sprawy i jednoznaczne stanowiska stron postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawa została rozpozna na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. (aktualnie: Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.). Sprawa została skierowana do rozpoznania w tym trybie na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] stycznia 2021 r. (k. 41 akt sąd.). Regulacja ta stanowi lex specialis względem ogólnych zasad określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, z późn. zm.) – dalej: p.p.s.a. Pozwala na odstępstwo od ujętej w art. 10 i art. 90 p.p.s.a. zasady jawnego rozpoznania spraw (na rozprawie).

W następnej kolejności Sąd zauważa, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 przywołanej ustawy procesowej, sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Brzmienie art. 134 § 1 p.p.s.a. (użycie zwrotu "sąd w granicach danej sprawy") oraz zasada skargowości i zakaz reformationis in peius (art. 134 § 2 p.p.s.a.), obowiązujące w postępowaniu sądowoadministracyjnym, przemawia za przyjęciem, że to od woli skarżącego zależy wyznaczenie granic sprawy sądowoadministracyjnej i zakresu rozpoznania skargi (por. wyroki NSA z dnia 6 września 2018 r. sygn. akt I OSK 48/17 i 12 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1824/15 – dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji, z wyjątkiem kontroli decyzji dotkniętej nieważnością (art. 134 § 2 p.p.s.a.), sąd nie może orzekać poza zakresem zaskarżenia wskazanym przez skarżącego.

W niniejszej sprawie I. L. jednoznacznie wskazała zakres zaskarżenia, a mianowicie tę część decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r. znak [...], w której organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz A. L., na okres od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r. Chodzi zatem o zaskarżenie decyzji odwoławczej z dnia [...] lutego 2020 r. w tej części, w jakiej dotyczy ona rozstrzygnięcia zawartego w pkt II decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2019 r.

W wyniku przeprowadzenia kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych przez stronę granicach i zgodnie z przedstawionymi wyżej zasadami, Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji – w części poddanej kontroli sądowej – naruszają prawo materialne w stopniu, który miał oczywisty wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych przez organy w przedmiotowej sprawie – w tej części, w jakiej odmawiały one przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r. – stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 2a i art. 27 ust. 5 (pkt 1) ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualnie: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.).

W okolicznościach kontrolowanej sprawy poza sporem pozostaje, że I. L. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem A. L., który został na podstawie ostatecznego orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie W. z dnia [...] marca 2019 r. znak [...] zaliczony do osób niepełnosprawnych, z jednoczesnym stwierdzeniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jak i stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (decyzja w załączniku do akt organu I instancji). Nie budzi również zastrzeżeń ustalenie, że na podstawie decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] przyznano skarżącej świadczenie rodzicielskie w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r. z tytułu opieki nad tym samym dzieckiem (decyzja również w załączniku do akt organu I instancji).

Mimo to w sprawie zaistniały zasadnicze wątpliwości co do ustalenia doniosłych prawnie okoliczności faktycznych, związanych właśnie z kwestią pobrania świadczenia rodzicielskiego przyznanego ostatnią z wymienionych decyzji na okres od [...] do [...] marca 2019 r., które – jak twierdzi skarżąca – zostały za okres od [...] do [...] marca 2019 r., a zatem niemal w całkowitym zakresie (różnica jednego dnia), uznane za świadczenie nienależnie pobrane. Ten element stanu faktycznego – w razie jego potwierdzenia – rzutowałby na ocenę, czy w przedmiotowej sprawie nastąpił w danym okresie, tj. od [...] do [...] marca 2019 r., zbieg uprawnień do świadczeń rodzinnych, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tymczasem nie zostały przez organ II instancji wzięte w ogóle pod uwagę kwestie zasygnalizowane w skardze, a dotyczące tego, że – jak wynika z twierdzeń strony skarżącej – wcześniej, decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2020 r. [brak wskazania oznaczenia sprawy] utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2019 r. nr [...] ustalająca, że kwota otrzymana przez skarżącą z tytułu świadczenia rodzicielskiego na rzecz A. L. w okresie od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r. stanowi świadczenia nienależnie pobrane. Okoliczności te w ogóle nie zostały wyjaśnione, ani rozważone, przez organ odwoławczy w kwestionowanej decyzji. Kolegium w odpowiedzi na skargę nie odniosło się do tych zarzutów strony skarżącej. W aktach administracyjnych również brak jest, wskazanych przez skarżącą, rozstrzygnięć w przedmiocie stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia rodzicielskiego za okres od [...] do [...] marca 2019 r., przyznanego na to samo dziecko. Zdaniem Sądu okoliczności tego rodzaju – wbrew stanowisku zaprezentowanemu przez organ w odpowiedzi na skargę – mogły mieć istotne znaczenie w toku rozstrzygania kwestii zbiegu uprawień do świadczeń rodzinnych, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wobec tego Sąd uznał, że sygnalizowane przez stronę i jej pełnomocnika naruszenia w zakresie przepisów postępowania – z wyjątkiem art. 7a k.p.a. – miały miejsce w powiązaniu z art. 107 § 3 k.p.a. (co do wymogów stawianych uzasadnieniu decyzji administracyjnej) i mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia.

Zarazem Sąd wyjaśnia, że pomimo braku wskazania określonych jednostek redakcyjnych niektórych przepisów zastosowanych w sprawie przez organ II instancji, co rzeczywiście stanowiło naruszenie art. 107 § 1 pkt 4 w zw. z art. 7 i art. 8 k.p.a. – i mogło rzutować na zaufanie obywatela do władzy publicznej – nie było wątpliwości, że organ odwoławczy zastosował w sprawie nie tylko art. 17 ust. 1 oraz art. 24 ust. 1-2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale również art. 27 ust. 5 tej ustawy. Poza tym w swych rozważaniach wskazał również na charakter świadczenia rodzicielskiego, o którym mowa w art. 17c ust. 1 powołanej ustawy. Nadto Sąd nie uznał słuszności zarzutu naruszenia art. 9 k.p.a., bowiem podjęcie określonego rozstrzygnięcia opartego na przepisach prawa, nawet błędnie zinterpretowanych lub zastosowanych przez organ administracji, nie może być uznane za naruszenie zasady informowania, o której mowa w powołanym przepisie. Czym innym jest zaniechanie należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania, a czym innym akt zastosowania przepisów prawa materialnego i umotywowanie końcowego rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu administracyjnym. W przedmiotowej sprawie skarżąca nie została pozbawiona możliwości wskazania, które z ewentualnie zbiegających się świadczeń, na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wybiera (a w konsekwencji rezygnowania ze świadczenia w niższej wysokości za dany okres). Zdaniem tutejszego Sądu, organ odwoławczy w przedmiotowej sprawie nie naruszył także art. 7a k.p.a., bowiem na gruncie przedstawionych przez Kolegium rozważań prawnych Sąd nie stwierdził wątpliwości co do treści normy prawnej, lecz przede wszystkim błąd w wykładni prawa.

Niezależnie od powyższych zasadniczych wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy, skarga i tak była zasadna, gdyż rozstrzygnięcia organów obydwu instancji (w części zakwestionowanej przez stronę) zostały podjęte w wyniku dokonania błędnej wykładni art. 17 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 2a oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odmowa przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r., wskutek zastosowania powyższych przepisów, nie mogła w niniejszej sprawie zostać oparta na takiej argumentacji, jaką przedstawił organ odwoławczy. Natomiast stwierdzone uchybienia w zakresie ustalenia i rozważenia stanu faktycznego przez organ II instancji jeszcze wadliwość zaskarżonej decyzji pogłębiają.

Organ odwoławczy na płaszczyźnie przepisów prawa materialnego skupił się na ocenie prawnej możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem za okres, na który zostało już wcześniej przyznane (i wypłacone) świadczenie rodzicielskie, o którym mowa w art. 17c ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym wypadku chodzi o sytuację, w której uprzednio wydano decyzję obejmującą krótki okres od [...] do [...] marca 2019 r., która – jak to ujął organ odwoławczy – zakończyła już swój byt prawny, gdyż w momencie złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego upłynął okres, na który przyznano skarżącej świadczenie rodzicielskie.

Wobec tego należy wyjaśnić, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. rodzicowi dziecka (matce albo ojcu – pkt 1), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano przypadki, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. W art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i lit. b tej ustawy – wśród świadczeń, do których uprzednie nabycie prawa przez opiekuna wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – nie wymieniono świadczenia rodzicielskiego, o którym mowa w art. 17c ust. 1 powołanej ustawy. Odwrotna sytuacja zachodzi w odniesieniu do możliwości przyznania świadczenia rodzicielskiego. Z art. 17c ust. 9 pkt 4 powołanej ustawy wynika bowiem, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że decyzja przyznająca świadczenia rodzinne ma charakter konstytutywny, a zatem dopiero od momentu jej wydania (a w zasadzie od daty uzyskania waloru ostateczności) można mówić o nabyciu skonkretyzowanego uprawnienia do danego świadczenia. Nie oznacza to jednak, że nie może dotyczyć okresu sprzed daty wydania decyzji, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie zasadnie podkreślano, że nie można wykluczyć wywierania przez decyzje konstytutywne skutku wstecznego, szczególnie w sytuacjach, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego (patrz: orzeczenia przywołane w wyroku NSA z dnia 14 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 3078/14, dostępnym jw.). Poza tym, jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, ostatnio w wyroku z dnia 10 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 410/21 (dostępnym jw.), wskazując na syntezę wcześniejszych poglądów w tym względzie, każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje zawsze w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W konsekwencji, konstytutywna decyzja może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną, a o temporalnej skuteczności decyzji nie przesądza jej deklaratoryjność lub konstytutywność. W związku z powyższym ocena, czy decyzja administracyjna ma charakter konstytutywny nie ma rozstrzygającego znaczenia w sprawie, gdyż to, jaki skutek – ex tunc czy ex nunc – ma określony akt administracyjny jest związane nie z samym podziałem orzeczeń na konstytutywne oraz deklaratoryjne, lecz zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2009 r. sygn. akt III PO 7/08, OSNP 2010/17-18/222). Decyzja wydana na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – odpowiednio w zw. z art. 24 ust. 2 lub 2a tej ustawy – jest uzależniona od zaistnienia określonych przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych, co wpływa na jej temporalną skuteczność (por. wyroki NSA z dnia 5 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 922/16 i 12 października 2016 r. sygn. akt I OSK 855/16 – dostępne jw.).

Wobec tego, po pierwsze z treści przepisu art. 17 ust. 5 ustawy oświadczeniach rodzinnych nie wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie sprawującej opiekę, która ma ustalone prawo do zasiłku rodzicielskiego. Po drugie, przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy nie może być interpretowany i stosowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 tej ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczeń w postaci świadczenia rodzicielskiego (pkt 1) i świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 2) przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Przepis ten umożliwia uprawnionemu dokonanie wyboru przysługującego mu świadczenia. Po trzecie, w toku wykładni i stosowania tych przepisów należy mieć na uwadze treść art. 24 ust. 2 i 2a tej ustawy. Przepis art. 24 ust. 2 ustawy oświadczeniach rodzinnych wprowadza zasadę ogólną ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Natomiast w art. 24 ust. 2a powołanej ustawy została ustanowiona modyfikacja tej reguły, umożliwiająca nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, uwzględniający czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalania niepełnosprawności. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Analiza powyższych przepisów wprowadzi do wniosku, że możliwe jest późniejsze wydanie decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, co do którego wcześniej przyznano rodzicowi (opiekunowi) świadczenie rodzicielskie. Wniosek taki tym bardziej staje się oczywisty, jeżeli weźmie się pod uwagę jednoznaczną treść art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wprost przewiduje zbieg uprawnień do świadczenia rodzicielskiego (pkt 1) i świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 2). W sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, osoba sprawująca opiekę ma prawo do jednego z wybranych świadczeń spośród katalogu określonego w art. 27 ust. 5 tej ustawy – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Jak to trafnie ujął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2852/20, a ostatnio także w wyroku z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt I OSK 685/21 (orzeczenia dostępne jw.), do którego to stanowiska tutejszy Sąd będzie się również odwoływał w dalszej części uzasadnienia – konflikt między wymienionymi wyżej zasadami, wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia. Wobec tego należy podkreślić, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną (patrz wyrok NSA z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21, dostępny jw.). Z uwagi zaś na brzmienie art. 24 ust. 2 i 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych zbieg uprawnień, o którym mowa w art. 27 ust. 5 tej ustawy, może dotyczyć nie tylko uprawnienia do świadczeń na przyszłość, ale również mieć działanie wsteczne.

Kwestia związana z wcześniejszym nabyciem uprawnień do innego świadczenia rodzinnego, pozostającego w zbiegu ze świadczeniem pielęgnacyjnym, była już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Ze stanowiska tego wynika zaś, że sam fakt, iż na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) inne świadczenie co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania za ten sam okres obydwu takich świadczeń pozostających w zbiegu. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do danego świadczenia, pozostającego w zbiegu ze świadczeniem pielęgnacyjnym. Stanowisko o wyborze świadczenia – po uzyskaniu ewentualnego potwierdzenia strony w tym względzie – może być również traktowane za równoznaczne z warunkową zgodą na uchylenie, albo zmianę, decyzji odnoszącej się do świadczenia rodzinnego, otwierając możliwość uchylenia bądź zmiany decyzji przyznającej świadczenie, z którego strona rezygnuje na rzecz wybranego (wyższego) świadczenia. Wymaganie, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo wyboru świadczenia. Poza tym, sprzeczna z koncepcją racjonalnego prawodawcy byłaby akceptacja sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną, wnioskująca o przyznanie drugiego ze świadczeń, musiałaby najpierw zrzec się świadczenia uprzednio przyznanego, by następnie oczekiwać w niepewności na wydanie decyzji przyznającej świadczenie korzystniejsze, bez pewności jego uzyskania, pozostając bez środków do życia. Aby zatem wybór ustawowo zagwarantowany stronie, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mógł zostać skutecznie dokonany nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń (tak np. NSA w przywołanym wcześniej wyroku z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 2852/20). Przede wszystkim jednak, to na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który zagwarantuje realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 lub odpowiednio z ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym, dokonany przez uprawnionego wybór świadczenia korzystniejszego dla strony powinien odnosić swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 (por. wyroki NSA z dnia 15 września 2020 r. sygn. akt I OSK 2199/19 i 18 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2122/20, dostępne jw.), względnie zgodnie z modyfikacją tej zasady, określoną w art. 24 ust. 2a ustawy oświadczeniach rodzinnych.

W rozpoznawanej sprawie, strona w łącznie czytanym odwołaniu od decyzji organu I instancji i uzupełniającym to odwołanie piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2019 r. dostatecznie wyraźnie deklarowała wybór świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu uprawnień do tego świadczenia z uprawnieniem do świadczenia rodzicielskiego. Nie inaczej należy bowiem doczytać – pomimo prezentowania również innych stanowisk w tym względzie – jej końcowe oświadczenia, zawarte w odwołaniu z dnia [...] sierpnia 2019 r. i piśmie uzupełniającym z dnia [...] listopada 2019 r., że: 1) "jeżeli nie ma innej możliwości", to wybiera świadczenie pielęgnacyjne "w okresie 01-14.03.2019" (tak w odwołaniu) oraz że 2) w przypadku zbiegu świadczeń ma prawo do wyboru świadczenia korzystniejszego i za okres zbiegu świadczenia rodzicielskiego i pielęgnacyjnego (określony przez stronę jako "[...].2019") wybiera świadczenie pielęgnacyjne (tak w piśmie uzupełniającym).

Co się zaś tyczy kwestii dokonania sposobu rozliczeń obydwu świadczeń pozostających w ewentualnym zbiegu (kompensacji, potrącenia czy też wyrównania) – tu: przyznanego do tej pory skarżącej świadczenia rodzicielskiego i objętego wnioskiem świadczenia pielęgnacyjnego – warto odwołać się do poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z dnia [...] lutego 2021 r. sygn. akt I OSK [...] (dostępnym jw.). Otóż – jak już wspomniano – jest rzeczą bezsporną, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter decyzji konstytutywnych i decyzje takie wprawdzie co do zasady mają moc na przyszłość, ale nie wyklucza to również wydania ich z mocą wsteczną. W przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do innego, kolidującego świadczenia wykluczającego możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to ostatnie świadczenie przysługuje osobie uprawnionej począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych), względnie od wcześniejszego momentu, określonego zgodnie z art. 24 ust. 2a tej ustawy w razie zaistnienia przesłanek określonych w tym ostatnim przepisie (począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.). Brak jest bowiem przepisów umożliwiających zmodyfikowanie stosowania tych zasad, w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kwestia bytu prawnego decyzji, która przyznawała świadczenia na dany okres zasiłkowy, który już upłynął, wobec czego decyzja ta została zrealizowana, nie może stanowić przeszkody do zastosowania przepisu art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych ani też do skorzystania z prawa wyboru w przypadku ewentualnego zbiegu świadczeń na podstawie art. 27 ust. 5 tej ustawy. Przy ocenie wniosku o przyznanie świadczenia i oświadczenia o wyborze określonego świadczenia (art. 27 ust. 5 powołanej ustawy) znajdą zastosowanie art. 24 ust. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. Skoro przepisy prawa pozwalają stronie na wybór świadczenia, to organ – jak była już o tym mowa – powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa skorzystać. Przepis art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego stosowanie jest niezależne od woli strony dotyczy sytuacji, gdy świadczenie zostało przyznane stronie bezterminowo, bądź wówczas gdy z chwilą wydania decyzji w trybie art. 32, nie upłynął jeszcze termin na jaki świadczenie zostało przyznane. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się bowiem, że wydanie przez organ rozstrzygnięcia na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych możliwe jest tylko wówczas, gdy decyzja w przedmiocie przyznanego zasiłku pozostaje w obrocie prawnym i nie została wykonana w całości (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 535/2008, dostępny jw.). Z kolei przepis art. 155 k.p.a. może mieć zastosowanie w związku z treścią art. 32 ust. 2 ustawy oświadczeniach rodzinnych. Uznaje się, że przepis art. 155 k.p.a. nie ma zastosowania do decyzji, które wygasły. Za dopuszczalne jednak uznać należy uchylenie, na podstawie art. 155 k.p.a., za zgodą strony, w odpowiedniej części i w niezbędnym zakresie – nawet z mocą wsteczną – decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, skoro wypłacenie świadczenia za cały okres zasiłkowy nie oznacza wygaśnięcia decyzji, na podstawie której świadczenia takie wypłacano (por. wyroki NSA z dnia 12 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1987/15, 3 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1129/12, 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 980/13 i 4 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2257/16 – dostępne jw.). Warunkiem dopuszczalności uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art. 155 k.p.a. jest ustalenie, że stan prawny powstały wskutek uchylenia lub zmiany decyzji będzie zgodny z prawem (patrz wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1451/17, dostępny jw.). Ewentualne zastosowanie przepisu art. 155 k.p.a. na płaszczyźnie zbiegu uprawnień do świadczeń (art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinach) mogłoby właśnie służyć zagwarantowaniu zaistnienia stanu zgodnego z prawem.

Zdaniem Sądu powyższe rozwiązania prawne aktualizują się w sytuacji, gdy zaistniał zbieg uprawnień do świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W niniejszej sprawie kwestia ta nie została jednak odpowiednio wyjaśniona na etapie orzekania przez organ odwoławczy. Tymczasem rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (patrz np. wyrok NSA z dnia 30 października 2019 r. sygn. akt II OSK 3040/17, dostępny jw. – i powołane tam orzecznictwo). Organ odwoławczy powinien co do zasady uwzględniać, przy rozstrzyganiu sprawy decyzją ostateczną, aktualny stan prawny i faktyczny sprawy. Z zasady ponownego rozpatrywania sprawy wynika, że organ odwoławczy, jeżeli uzna to za konieczne, powonień również przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe na podstawie art. 136 k.p.a.

W ocenie tutejszego Sądu, jeżeli w stosunku do świadczenia rodzicielskiego przyznanego decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] została następnie wydana ostateczna decyzja w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o której mowa w art. 30 ustawy o oświadczaniach rodzinnych, to słuszne byłoby przyjęcie, że nie należy wstecznie za okres objęty taką decyzją przyjmować zbiegu uprawnień do świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W takiej sytuacji, stanowisko Kolegium co do niemożności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za taki okres tym bardziej byłoby błędne. Sygnalizowane kwestie faktyczne, na które zwróciła uwagę strona w swojej skardze, nie zostały jednak w ogóle wyjaśnione w decyzji odwoławczej. Z twierdzeń skarżącej wynika zaś, że decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2020 r. [bez wskazania oznaczenia sprawy] utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2019 r. nr PCŚ- [...] ustalająca, że kwota otrzymana przez skarżącą z tytułu świadczenia rodzicielskiego na rzecz A. L. w okresie od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r. stanowi świadczenia nienależnie pobrane. Kwestia ta wymaga jednoznacznego wyjaśnienia i uwzględnienia przy wydaniu decyzji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] do [...] marca 2019 r. (z uwzględnieniem ewentualnych różnic co od okresu objętego decyzją wydaną w sprawie nienależnie pobranych świadczeń). Jest to uchybienie niewątpliwie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stwierdzone powyżej uchybienia prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. – w tej części, która dotyczyła pkt II decyzji organu I instancji – zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja organu odwoławczego wynikowo naruszała również przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Niezależnie od stwierdzonych uchybień procesowych, organy naruszyły również przepisy prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 2a oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które miało wpływ na wynik sprawy, skoro skutkowało odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji w sposób dorozumiany uznał, że uprzednie przyznanie świadczenia rodzicielskiego stanowi przeszkodę do późniejszego przyznania za ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadnienie decyzji Prezydenta Miasta w tym względzie było lakoniczne i nie wyjaśniało podstaw prawnych takiego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy natomiast już wprost przedstawił błędną wykładnię przepisów w tym zakresie. Przy tym uchybienia w zakresie ustalenia stanu faktycznego na etapie postępowania odwoławczego budzą uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego. Nie zostały bowiem wyjaśnione te okoliczności, które rzutowałyby na ocenę, czy w dacie rozstrzygania przez organ II instancji w sprawie w ogóle zachodziły podstawy do uznania zbiegu świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzja organu odwoławczego wynikowo naruszała również przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Po stronie organów doszło zatem do naruszenia prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., co uzasadniało zastosowanie art. 135 p.p.s.a. i odpowiednie – w zakresie wynikającym z granic zaskarżenia – częściowe uchylenie obydwu decyzji wydanych w niniejszej sprawie.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie powołanych przepisów uchylił, we wskazanym w sentencji wyroku zakresie, zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji – a zatem co do rozstrzygnięcia zawartego w pkt II decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...], w jakim odmówiono stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...] marca 2019 r. do [...] marca 2019 r.

Rozpatrując ponownie sprawę, organy administracyjne uwzględnią stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu co do wykładni prawa i sposobu załatwienia sprawy w zakresie obejmującym okres od [...] do [...] marca 2019 r., a dotyczącym ewentualnego zbiegu uprawnień do świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o oświadczeniach rodzinnych. W wyniku poczynienia niezbędnych ustaleń faktycznych – w zależności od tego, czy świadczenie rodzicielskie zostało uznane za świadczenie nienależnie pobrane za ten sam okres (w całości lub w części), za który strona domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – organy rozważą, czy zachodzą wskazane w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych podstawy do przyznania tego ostatniego świadczenia w okresie od [...] do [...] marca 2019 r. z zaistnieniem ewentualnego wstecznego zbiegu uprawnień do świadczeń. Przy wykładni art. 17 ust. 1 powołanej ustawy, w razie stwierdzania wątpliwości prawnych sygnalizowanych przez stronę, a dotyczących możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym wnioskodawca korzystał z zasiłku macierzyńskiego, organy obowiązane będą zastosować art. 7a § 1 k.p.a., tj. zasadę rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony. Poza tym, w zależności od okoliczności sprawy, organy w toku postępowania powinny uwzględnić brzmienie art. 79a k.p.a.

Końcowo Sąd jeszcze wyjaśnia, że nie rozpoznał wniosku pełnomocnika strony o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (wniosek zawarty w piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2021 r.), ponieważ stosownie do art. 250 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. rozstrzygnięcie o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy powinno zapaść w odrębnym postanowieniu.