Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 562/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1, art.  61 ust. 1, ust. 2, 2a , 2b, 2c i ust. 3, art. 103, art. 104 ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 151, art. 134
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia NSA Julia Szczygielska Protokolant : Katarzyna Leśniowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i zobowiązanie do zwrotu tej należności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania [...] – dalej skarżący, utrzymało w mocy decyzję wydaną przez działającego z upoważnienia Burmistrza [...] Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] , wydaną na podstawie art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej ustawa, orzekającą w sprawie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi w łącznej kwocie 9.000 zł z tytułu opłaty za pobyt [...] - matki skarżącego, w Domu Pomocy Społecznej w [...] filia [...], wniesionej zastępczo za skarżącego przez Gminę [...] i zobowiązania skarżącego do jej zwrotu w terminie 30 dnia od daty uprawomocnienia się decyzji pierwszo-instancyjnej.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z umową zawartą w dniu 22 lutego 2010 r. skarżący zobowiązał się do wnoszenia opłaty za pobyt matki skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości 600,00 zł miesięcznie. Skarżący nie wywiązywał się jednak z przyjętego zobowiązania. W związku z powyższym Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] w imieniu Gminy [...] wniósł opłatę zastępczą w poszczególnych miesiącach, w wysokości: wrzesień 2010 r. - 200,00 zł, październik 2010 r. - 600,00 zł, listopad 2010 r. - 600,00 zł, luty 2011 r. - 400,00 zł, od marca 2011 r. do lutego 2012 r. - 600,00 zł miesięcznie. Łączna wartość opłat wniesionych zastępczo przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], na dzień 29 lutego 2012 r. wyniosła 9.000,00 zł.

W dniu 20 grudnia 2011 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu przez skarżącego opłaty za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej, wniesionej zastępczo przez gminę. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w styczniu 2012 r. skarżący zbył nieruchomość w [...], a z tytułu pracy na stanowisku [...] osiągnął za miesiąc listopad 2011 r. dochód w wysokości [...] zł. W powyższym stanie faktycznym i prawnym organ pomocy społecznej uznał za zasadne ustalenie skarżącemu należności z tytułu opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, wniesionej zastępczo przez Gminę [...] i ustalenie terminu jej zwrotu w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. Organ podkreślił, że jest to termin wystarczający do dobrowolnego uregulowania należności, ze względu na dochód z pracy oraz w związku ze środkami uzyskanymi ze sprzedaży mieszkania.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości decyzji organu I instancji i rozstrzygnięcie istoty sprawy poprzez umorzenie postępowania lub ewentualnie uchylenie w całości decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie art. 7 k.p.a. w związku z art. 10 § 1 k.p.a., poprzez:

- nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i w następstwie błędne przejęcie, że od dnia 22 lutego 2010 r., tj. od daty zawarcia umowy dotyczącej wysokości świadczonej pomocy na rzecz osoby przebywającej w domu pomocy społecznej - matki skarżącego, nie nastąpiła zmiana sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego, która uzasadniałaby zmniejszenie wysokości obowiązku uiszczania przez skarżącego opłaty miesięcznej w kwocie 600,00 zł za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej,

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, polegający na błędnym przyjęciu, że skarżący uchylał się w okresie wrzesień 2010 r. - luty 2012 r. od obowiązku zapłaty kwoty 600,00 zł z tytułu opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, w sytuacji, gdy skarżący pismami z dnia 18 listopada 2011 r., 30 listopada 2010 r. i 20 listopada 2012 r. zwracał się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o zmianę wysokości opłaty za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej, z uwagi na pogorszenie sytuacji majątkowej i bytowej.

2) naruszenie art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez zaniechanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego celem ustalenia sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego, przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość należności podlegającej zwrotowi.

Pełnomocnik skarżącego wskazał również, że bezspornym w sprawie jest, że w dniu 11 lutego 2010 r. została zawarta ze skarżącym umowa, na podstawie której był zobowiązany do wnoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej w wysokości 600,00 zł miesięcznie. Podkreślił, że zawarcie takiej umowy, zgodnie z dyspozycją art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Natomiast obowiązek ponoszenia opłaty wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Podniósł również, że z uwagi na sytuację finansową, rodzinną i dochodową skarżącego, wskazywaną w pismach kierowanych do organu I instancji, nie mógł wywiązać się z przyjętego zobowiązania. Zarzucił, że organ pomocy społecznej wydał zaskarżoną decyzję wskazując jedynie na dochód uzyskany przez skarżącego w miesiącu listopadzie 2011 r. i na fakt sprzedaży nieruchomości, nie wyjaśniając okoliczności związanych z sytuacją finansową, rodzinną i dochodową skarżącego.

Organ odwoławczy rozpoznając sprawę powołał przepisy ustawy o pomocy społecznej i szczegółowo przedstawił zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Wskazał, że zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przyznaje się prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej (ust. 2 powołanego przepisu). Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej (zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy) wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Podał, że zasadą jest, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Wskazał, że art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej enumeratywnie wymienia krąg podmiotów zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, którymi są: mieszkaniec domu, a jeśli nie ponosi on pełnej opłaty, to małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Dla mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu. W przypadku niemożności uiszczenia pełnej opłaty przez pensjonariusza cały lub częściowy koszt pobytu w domu pokrywają: małżonek, zstępni i w ostatniej kolejności wstępni, pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego. Wskazał, że obowiązki małżonka i krewnych są zależne od ich sytuacji dochodowej.

Za dochód, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone przepisami o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; zasiłku celowego; pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; wartości świadczenia w naturze; świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (art. 8 ust. 3 ustawy).

Skonkretyzowanie obowiązku członka rodziny następuje na podstawie umowy zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej, w oparciu o postanowienia art. 103 ust. 2 ustawy. W przypadku niewywiązania się przez członka rodziny z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt pensjonariusza w domu pomocy społecznej przez członka rodziny, ustawodawca zobowiązał gminę do zastępczego wykonania powyższego obowiązku. Jednocześnie przyznał gminie prawo dochodzenia zwrotu od osoby zobowiązanej poniesionych na ten cel wydatków.

Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie ustalono, że skarżący na podstawie umowy o ustalenie wysokości świadczonej pomocy na rzecz osoby przebywającej w domu pomocy społecznej, zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w dniu 22 lutego 2010 r. zobowiązał się do ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej w wysokości 600,00 zł miesięcznie. Umowa zawarta została na czas nieokreślony. Przed zawarciem mowy przeprowadzony został ze skarżącym wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwoma synami [...] ur. [...] i [...] ur. [...] . Skarżący w pisemnym oświadczeniu z dnia 22 lutego 2010 r. stwierdził, że uzyskuje dochód w wysokości [...] euro. Ponadto wskazał, że ponosi wydatki z tytułu czynszu w wysokości [...] euro, zużycia gazu [...] euro i zużycia energii elektrycznej [...] euro. Strony umowy z dnia 22 lutego 2010 r. postanowiły w § 3, że wysokość świadczonej pomocy przez zobowiązanego może ulec zmianie w przypadku zmiany jej dochodów i dochodów matki lub zmiany miesięcznych kosztów utrzymania pensjonariusza w domu pomocy społecznej. Natomiast zgodnie z § 5 umowy, w przypadku niewywiązywania się zobowiązanego z obowiązku opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, opłatę tę zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Organ odwoławczy wskazał, że w dniu 20 kwietnia 2011 r. skarżący do protokołu przesłuchania zawnioskował o całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej z uwagi na trudną sytuację materialną. Podkreślił, że w dalszym ciągu nie jest w stanie dopłacać do pobytu matki w domu pomocy społecznej. Wskazał, że mieszka w [...] wraz z żoną i dwójką dzieci, które studiują. Żona nie pracuje, pozostaje na jego utrzymaniu. Stwierdził, że pracuje jako [...] i zarabia około [...] zł netto. Podał stałe miesięczne wydatki za energię elektryczną, ogrzanie domu, ponadto opłatę za studia dzieci, która kwartalnie wynosi [...] zł za każde dziecko, dodał, że rocznie opłaca ubezpieczenie i podatki. Dodatkowo podkreślił, że aktualnie musi zapłacić [...] euro z tytułu zaległego podatku. Wskazał również, że z uwagi na pokonywanie znacznych odległości do pracy w Polsce ([...]) ponosi dodatkowo wydatki na samochód w kwocie ponad [...] zł. Do protokołu załączył kserokopię aneksu do umowy o pracę z dnia 10 lutego 2009 r., na podstawie którego ustalono wynagrodzenie z dniem 10 lutego 2009 r. w wysokości [...] zł brutto oraz kopie niemieckojęzycznych dokumentów na potwierdzenie wydatków ponoszonych przez rodzinę. Podkreślił, że wraz z bezrobotnym bratem zostali przymuszeni do przyjęcia na siebie zobowiązania do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej, gdyż był to warunek umieszczenia jej w placówce, a skarżącego nie stać było na przyjęcie na siebie takiego zobowiązania.

Organ odwoławczy wskazał, że w dniu 23 maja 2011 r. pracodawca skarżącego [...] przekazał zaświadczenie o wynagrodzeniu osiągniętym przez skarżącego w kwotach netto: za luty 2011 r. - [...] zł, za marzec 2011 r. - [...] zł i za kwiecień 2011 r. - [...] zł.

Organ odwoławczy stwierdził, że z uwagi na niewykazanie trudnej sytuacji życiowej i szczególnego przypadku, brak jest podstaw do zmiany wysokości ustalonej odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. W związku z powyższym zawarta umowa obowiązuje we wcześniejszej formie, a wniosek o całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej został rozpatrzony odmownie.

Z uwagi na nieudzielenie przez skarżącego informacji o sytuacji rodzinnej

i finansowej, organ I Instancji z urzędu ustalił miejsce pracy i wynagrodzenie strony. Ustalono, że skarżący jest zatrudniony w [...]. W listopadzie 2011 r. uzyskał wynagrodzenie w wysokości [...] zł (brutto), tj. [...] zł (netto), co zostało stwierdzone na podstawie zaświadczenia pracodawcy z dnia 13 lutego 2012 r. Ponadto na podstawie zaświadczenia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 6 lutego 2012 r. stwierdzono, że w dniu 10 stycznia 2012 r. zbył nieruchomość, własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego w [...], przy ul. [...].

Organ odwoławczy wskazał, że nietrafione są natomiast zarzuty stanowiące podstawę odwołania podnoszące, że organ I instancji nie rozpatrzył całego materiału dowodowego i następnie błędnie przyjął, że od daty zawarcia umowy nie nastąpiła zmiana sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej, która uzasadniałby zmniejszenie opłaty z tytułu pobytu matki w domu pomocy społecznej. Wskazał, że skarżący mimo kilkukrotnego wezwania do złożenia dokumentów pozwalających na ustalenie sytuacji rodzinnej i finansowej, nie uczynił tego. Ponadto, na podstawie zebranego

w sprawie materiału dowodowego, nie można przyjąć, że sytuacja rodzinna

i finansowa skarżącego uległa zmianie. Umowa została zawarta w dniu 22 lutego 2010 r. i w tym dniu skarżący złożył oświadczenie, że osiąga dochód w wysokości [...] euro (co stanowi około [...] zł) oraz, że posiada na utrzymaniu żonę i dwóch studiujących synów i że z rodziną mieszka w [...]. Ubiegając się o całkowite zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, do wniosku z dnia 20 kwietnia 2011 r. załączył aneks do umowy o pracę z dnia 10 lutego 2009 r., z treści którego wynika, że zatrudniony jest w [...] na podstawie umowy o pracę na czas określony od 13 października 2008 r. do 12 stycznia 2015 r. z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł brutto. Ponadto na podstawie zaświadczeń pracodawcy z dnia 17 maja 2011 r. i 13 lutego 2012 r. ustalono dochody uzyskane przez skarżącego w kolejnych miesiącach, lutym 2011 r. - [...] zł, marcu 2011 r. - [...] zł, kwietniu 2011 r. -[...] zł i listopadzie 2011 r. -[...] zł. Z powyższych ustaleń wynika, zdaniem organu odwoławczego, w sposób niebudzący wątpliwości, że w dacie zawierania umowy, jak i w dacie wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie z opłaty, skarżący zatrudniony był w Polsce

u tego samego pracodawcy i uzyskiwał wynagrodzenie w podobnej wysokości. W tym stanie faktycznym nietrafiony jest również zarzut nieuwzględnienia zwiększonych kosztów dojazdu do pracy.

Zdaniem organu odwoławczego nietrafiony jest również zarzut zmiany sytuacji rodzinnej skarżącego, nie poparty przy tym żadnymi argumentami czy faktami. Wątpliwości organu odwoławczego budzi natomiast podnoszona przez skarżącego okoliczność, że ma na utrzymaniu dwóch studiujących synów w wieku [...] lat i [...] lat. Istotne przy tym jest, że skarżący ubiegając się o zwolnienie z opłaty, mimo kilkukrotnego wezwania, nie dostarczył dokumentów potwierdzających prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oraz nieosiąganie dochodu przez członków rodziny (żonę i synów). W oparciu o powyższe ustalenia zgodził się z twierdzeniami organu I instancji, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności stanowiące podstawę do zmiany umowy i obniżenia bądź nieobciążania skarżącego kosztami z tytułu pobytu matki w domu pomocy społecznej.

Wskazał, że nie można również zgodzić się z argumentami odwołania, że skarżący nie uchylał się od obowiązku wynikającego z umowy, zaprzestał bowiem regulowania należności. Ponadto opóźniał kontakt z organem w celu wyjaśnienia sytuacji rodzinnej i finansowej, a w konsekwencji nie przedstawił wymaganych dokumentów. O braku zainteresowania sprawą świadczy między innymi, podniesiona przez pełnomocnika okoliczność, że skarżący występował pismami z dnia 18 listopada 2011 r., 30 listopada 2010 r. i 20 listopada 2012 r. (data przyszła). Zatem dwukrotnie w odstępach roku, nie przedkładając przy tym wymaganych przez organ dokumentów, które pozwoliłby na zbadanie sytuacji rodzinnej i finansowej.

W tym stanie faktycznym nietrafiony jest również zarzut nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Obowiązujące przepisy prawa nie przewidują obowiązku przeprowadzania wywiadu środowiskowego na etapie wydawania decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto jak wykazano, skarżący uchylał się od udzielenia konkretnych

i wyczerpujących informacji oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających sytuację rodzinną i finansową.

Zatem organ odwoławczy wskazał, że zaistniały podstawy do dochodzenia należności, które Gmina [...] wniosła zastępczo za skarżącego, w okresie od września 2010 r. do lutego 2012 r., w łącznej wysokości 9.000 zł z tytułu pobytu jego matki w domu pomocy społecznej. Podkreślił, że w pierwszej kolejności ciężar ponoszenia kosztów pobytu pensjonariusza w domu pomocy społecznej spoczywa na nim samym i na członkach najbliższej rodziny. Dopiero w dalszej kolejności na gminie, w wysokości różnicy miedzy średnim kosztem utrzymania a opłatami wnoszonymi przez pensjonariusza i członków rodziny.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi wniesionej przez skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której wniósł o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisu art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej polegające na przyjęciu, że umowa zawarta pomiędzy skarżącym a kierownikiem miejskiego ośrodka pomocy społecznej odpowiadała kryteriom ustalonym tym przepisem, podczas gdy zebrany materiał dowodowy wskazywał na naruszenie ustaloną opłatą minimum egzystencjalnego skarżącego.

W uzasadnieniu podniósł, że materiał dowodowy zebrany w toku postępowania nie został uwzględniony w części, w jakiej wskazywał na centrum interesów życiowych skarżącego na terenie [...] i związane z tym znacznie większe koszty utrzymania finansowane wyłącznie z wynagrodzenia otrzymywanego na terenie Polski. W ten sposób organy obu instancji naruszyły przepis art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który statuuje regułę proporcjonalności obciążeń związanych z refundacją przez zstępnych kosztów pobytu osób uprawnionych do świadczeń pomocy społecznej. Oznaczało to konieczność analizy, czy związane z umową obciążenie pozwoli na utrzymanie skarżącemu minimum egzystencjalnego niezbędnego dla niego samego, jak i pozostałych członków jego najbliższej rodziny. Elementarna, arytmetyczna analiza dokumentowanych wydatków nie pozwalała na przyjęcie takiej konkluzji, albowiem podstawowe koszty utrzymania w N. pochłaniają całość otrzymywanych przez skarżącego dochodów. Zaprezentowaną powyżej wykładnię przedmiotowego przepisu wzmacnia przepis art. 71 Konstytucji RP nakazujący zapewnić zabezpieczenie materialne i społeczne rodziny. Kwestionowane decyzje rażąco naruszają ten wymóg, co uzasadnia wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Podniósł nadto, że niezasadnie przyjęto otrzymanie przez niego dochodu ze zbycia nieruchomości, który następnie został przeznaczony na inną nieruchomość mieszkalną na terenie nowego miejsca pobytu skarżącego. Wykładnia funkcjonalna ustawy, nakazywałaby traktować przedmiotową czynność prawną jako uzyskanie surogatu, czyli faktyczną zamianę składników majątkowych warunkujących egzystencję skarżącego, nie zaś dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 i n. ustawy o pomocy społecznej, którym skarżący mógłby swobodnie dysponować.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami, wnioskami skargi i powołaną w niej podstawą prawną, co oznacza, że zobligowany jest do uwzględnienia wszystkich istotnych naruszeń prawa, niezależnie od tego, czy zostały one podniesione w skardze.

W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej ustawa.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania (art. 60 ust. 1 ustawy).

W myśl art. 61 ust. 1 ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponieść kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia kosztów spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych i wstępnych, a jeszcze dalej na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Podkreślenia wymaga to, że wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w tym przepisie.

Zgodnie z ust. 2 wskazanego przepisu opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

W myśl ust. 2a cytowanego przepisu opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2.

2b. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a.

2c. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

3. W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

W przepisie art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przewidziano skutki niewykonywania obowiązku uiszczenia opłaty przez zobowiązany podmiot. Obowiązkowi zastępczego wnoszenia przez gminę opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społeczne za osoby, które ze swoich obowiązków przestały albo nie zaczęły się wywiązywać odpowiada prawo dochodzenia przez gminę zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (art. 61 ust. 3 zdanie drugie). Powzięcie przez gminę wiadomości o zaległości jakiej dopuścił się jeden ze zobowiązanych podmiotów, nakazuje gminie niezwłoczne uiszczenie opłaty zastępczej. Fakt uiszczenia opłaty zastępczej stanowi podstawę do domagania się przez gminę (tzw. regres publicznoprawny) zwrotu zastępczo uiszczonej opłaty od osoby, która nie wykonała swojego obowiązku jej uiszczenia.

W ocenie Sądu, żadne racje logiczne nie przemawiają za odmiennym, od wyżej przedstawionego, interpretowaniem obowiązków gminy w zakresie odpłatności za usługi opiekuńcze.

W art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy wskazano na uiszczanie opłaty zgodnie z umową określoną w art. 103 ust. 2 ustawy. Po myśli tego uregulowania, kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64.

Z kolei, w myśl art. 104 ust. 3 ustawy wysokość należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Nie ulega wątpliwości, że matka skarżącego przebywa w domu pomocy społecznej. Bezsprzeczny też jest fakt, że skarżący zawarł z gminą umowę w dniu 22 lutego 2010 r., o której mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy, zgodnie z którą skarżący zobowiązał się do wnoszenia opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w[...] w wysokości 600,00 zł miesięcznie. Z uwagi na niewywiązywanie się skarżącego z powyższego obowiązku, odpłatność za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej zastępczo wnosiła Gmina [...] w okresie od września 2010 r. do lutego 2012 r. w łącznej wysokości 9.000 zł.

W tej sytuacji, zdaniem Sądu, organy administracji miały podstawy do obciążenia skarżącego określoną w decyzji należnością, którą zastępczo uiściła gmina. Zauważyć w tym miejscu należy, że konstrukcja art. 61 ust. 1 ustawy wskazuje kolejność ponoszenia kosztów pobytu w domu opieki społecznej, ustalając obowiązek skarżącego przed obowiązkiem gminy. Zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 1171/09 oraz z 14 września 2011 r. sygn. akt I OSK 666/11 opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie www.nsa.gov.pl). Pogląd taki prezentowany jest również w orzecznictwie sądów powszechnych, jako że uznaje się, że niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawie o zwrot wydatków poniesionych zastępczo przez gminę w przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (uchwała SN z dnia 29 października 2009 r., sygn. akt III CZP 77/09, Biul. SN 2009/10/11).

Aktualnie nie ma zatem wątpliwości, że przysługujące gminie na mocy art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy prawo dochodzenia zwrotu poniesionych wydatków na opłaty zastępcze realizowane jest w drodze postępowania administracyjnego, poprzez wydanie decyzji nakazującej zwrot sumy poniesionej tytułem opłaty wniesionej zastępczo.

Przenosząc te ogólne uwagi na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że w sposób prawidłowy ustalono wysokość podlegających zwrotowi wydatków poniesionych przez Gminę [...] z tytułu opłat za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej.

Podkreślenia wymaga, że organy obu instancji prawidłowo oceniły, że skarżący, jest osobą obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. W ocenie Sądu organy również prawidłowo ustaliły, że spełniał on też kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy pozwalające na wnoszenie przez niego opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Na tej podstawie zaś, sporządzona została umowa dotycząca ponoszenia odpłatności za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej. Skarżący zawarł tę umowę w dniu 22 lutego 2010 r. i tym samym zobowiązał się do wnoszenia opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...]. w wysokości 600,00 zł miesięcznie. Stwierdzić zatem należy, że skarżący wyraził zgodę na dobrowolne ponoszenie kosztów częściowej odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Skoro opłat tych nie uiszczał, Gmina [...] obowiązana była zastępczo ponieść te opłaty, co też uczyniła. W konsekwencji z mocy art. 61 ust. 3 ustawy, gmina uzyskała prawo dochodzenia od skarżącego zwrotu tych wydatków. Organy obu instancji w uzasadnieniu decyzji szczegółowo wyliczyły kwoty podlegające zwrotowi. Zauważyć również należy, że skarżący nie kwestionował wyliczonej przez organy kwoty 9.000,00 zł, a uiszczonej zastępczo przez gminę.

Na marginesie wskazać również należy, że organ odwoławczy wykazał, że brak jest podstaw do zmiany umowy i obniżenia bądź nie obciążania skarżącego kosztami z tytułu pobytu matki w domu pomocy społecznej, bowiem skarżący nie wykazał trudnej sytuacji życiowej i szczególnego przypadku uzasadniającego jego wniosek o całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Na powyższe miało również wpływ zachowanie się samego skarżącego, który uchylał się od udzielenia informacji oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających jego sytuację rodzinną i finansową.

Wobec powyższego zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez przyjęcie, że związane z umową obciążenie pozwoli na utrzymanie skarżącemu minimum egzystencjalnego niezbędnego dla niego samego, jak i pozostałych członków jego najbliższej rodziny, nie znajduje uzasadnienia.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, decyzja zaskarżonej treści i decyzja ją poprzedzająca organu I instancji w niczym nie naruszają prawa.

Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.