Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 125/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2007-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędziowie: WSA Alina Dominiak (spr.) WSA Felicja Kajut Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2007 r. sprawy ze skargi "A" Spółki Akcyjnej w W. na decyzję Wojewody z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie wydania odpisu skróconego aktu zgonu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] , nr [...]; 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę 100, 00 ( sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 grudnia 2006 r. nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego, działając na podstawie art. 83 i art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2004 r., nr 161, poz. 1688) oraz art. 104 k.p.a., po rozpatrzeniu podania "A" S. A. z dnia 31 października 2006 r. odmówił wydania skróconego odpisu aktu zgonu na nazwisko E. J., sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w G.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż z uwagi na to, że wnioskodawca nie należy do kręgu podmiotów, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, wydanie aktu stanu cywilnego wymaga w świetle art. 83 ust. 2 w/w tej ustawy wykazania przez wnioskodawcę interesu prawnego. W ocenie organu podane w złożonym wniosku okoliczności nie uprawniają do uzyskania żądanego odpisu; brak jest bowiem przepisu prawa, z którego wynikałoby, że do tego typu czynności wymagany jest akt stanu cywilnego. Tym samym nie można uznać, iż strona jest uprawniona do domagania się wydania aktu.

W odwołaniu od w/w decyzji "A" S.A. wniosła o uchylenie wydanej decyzji i ponowne rozpatrzenie wniosku celem wydania skróconego odpisu aktu zgonu. W uzasadnieniu odwołania wskazano, iż składając wniosek o wydanie skróconego odpisu aktu zgonu, zawierającego ograniczone dane osobowe, zainteresowana osoba nie musi szczegółowo udowodnić interesu prawnego; w takiej sytuacji wystarcza uprawdopodobnienie istnienia takiego interesu. W ocenie odwołującej spółki bezsprzecznie ma ona interes prawny, aby ustalić krąg ewentualnych spadkobierców osoby, o której skrócony odpis aktu zgonu wystąpiła. Nadto wskazała, że występując do Sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku winna przedstawić odpis aktu zgonu, wobec czego wystąpiła o taki odpis, niezbędny do ustalenia spadkobierców zmarłej.

Decyzją z dnia 31 stycznia 2007 r. nr [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 83 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, iż podmiot komercyjny, jakim jest "A" S.A. nie należy do kręgu osób ściśle określonego w art. 83 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Ponadto do wierzycieli i kredytodawców nie ma zastosowania ust. 2 art. 83 przedmiotowej ustawy. W świetle bowiem art. 28 k.p.a. jak i orzecznictwa sądowoadministarcyjnego brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę. Wnioskodawca nie wskazał zaś przepisu prawnego dającego podstawę starania się o wydanie odpisu aktu. Takim przepisem nie jest bowiem ani art. 922 § 1 k.c., ani art. 669 k.p.c. W ocenie organu, mając na uwadze podnoszone przez odwołującą spółkę kwestie konieczności posiadania odpisu aktu zgonu na etapie inicjowania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, to nie bank, a sąd prowadząc postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest stroną i ma prawo zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego wystąpić o wydanie stosownego odpisu aktu stanu cywilnego. Nadto w ocenie organu II instancji w sprawie ma zastosowanie art. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, który nakazuje stosowanie przepisów odrębnych ustaw odnoszących się do przetwarzania danych osobowych, jeżeli przepisy te przewidują dalej idącą ochronę. Tak jest w przypadku aktów stanu cywilnego, które są objęte ochroną na mocy ustawy szczególnej – Prawo o aktach stanu cywilnego. Tym samym wejście w posiadanie odpisów aktów stanu cywilnego może nastąpić zgodnie z postanowieniami tej ostatniej ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku "A" S.A. zarzucając wydanej decyzji błędną interpretację prawa wniosła o jej uchylenie .

W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji oraz podniosła, że nie można zgodzić się z poglądem organu, iż bank jako podmiot komercyjny nie ma interesu prawnego w domaganiu się wydania odpisu aktu zgonu. Przyjęcie takiej wykładni prowadziłoby do naruszenia zasady równego traktowania wszystkich podmiotów w toku postępowania administracyjnego. Co równie istotne, wnioskodawca nie ma obowiązku powoływania się we wniosku o wydanie odpisu aktu zgonu na określony przepis prawny, gdyż to właśnie na organie administracji ciąży obowiązek znajomości i prawidłowego stosowania obowiązujących przepisów prawa. Nie można również przyjmować, jak to uczynił organ, iż sąd zwracający się o wydanie dokumentu w trybie art. 250 § 1 k.p.c. staje się stroną postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie wskazując, niezależnie od argumentów przytoczonych z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, iż skarżąca spółka ma jedynie interes faktyczny w wydobyciu odpisu aktu zgonu; przez interes faktyczny należy zaś rozumieć taki stan, w którym dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednakże nie może tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, stanowiącymi podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub inne rozstrzygnięcie z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, w tym aktów organów jednostek samorządu terytorialnego, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tych aktów. Sąd administracyjny nie ocenia przy tym rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, bądź też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy, kierując się zasadami współżycia społecznego.

Z kolei postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). W myśl art. 135 § 1 przedmiotowego aktu normatywnego sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie.

Punktem wyjścia do rozważań na temat prawidłowości wydanych decyzji przez organy obu instancji powinno być określenie "interesu prawnego"; takie bowiem pojęcie zawiera dyspozycja art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, ( t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 161, poz. 1688 ), który to przepis organy wskazywały w podstawach prawnych wydanych przez siebie rozstrzygnięć.

Przyjmuje się powszechnie, iż treścią interesu prawnego jest generalnie określone prawo podmiotowe, rozumiane jako przyznanie przez przepis prawa jednostce konkretnych korzyści, które można w dany sposób realizować w postępowaniu administracyjnym.

Istotą interesu prawnego jest jego oparcie na konkretnej normie prawa materialnego, którą to normę można wskazać jako jego podstawę i z której dany podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Istotną jest również konstatacja, iż interes prawny nie może być wywodzony tylko z faktu istnienia jakiegoś aktu prawnego, czy jakiejś instytucji prawnej. Norma, o którą tu chodzi, nie przyznaje podmiotowi wywodzącemu z niej interes prawny konkretnych uprawnień lub obowiązków, ale daje mu możliwość ochrony w sformalizowanym postępowaniu, powoduje, że podmiot, którego sfery prawnej ona bezpośrednio dotyczy, może skutecznie domagać się np. wydania orzeczenia administracyjnego, a po jego wydaniu będzie miał prawo do wniesienia wszystkich przewidzianych prawem środków zaskarżenia.

Tym samym ustalenie interesu prawnego sprowadza się do wykazania związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Stąd też zawsze powinna to być norma dająca się indywidualnie określić i wyodrębnić, której treść można do końca ustalić; zawsze też powinna aktualnie i bezpośrednio dotyczyć sytuacji danego podmiotu (zob. J. Zimmermann: Konstrukcja interesu prawnego w sferze działań Naczelnego Sądu Administracyjnego [w:] Administracja, gospodarka, samorząd, H. Olszewski, B. Popowska (red.), Poznań 1997, s. 609 i n.). Jeżeli natomiast akt stosowania danej normy prawnej nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, to nie można mówić o interesie prawnym przysługującym danemu podmiotowi, a co za tym idzie o statusie strony w postępowaniu, w którym dochodzi do konkretyzacji danej normy prawnej.

Co nadto istotne na tle rozpatrywanej przez Sąd sprawy, norma o której mowa powyżej to potencjalnie norma należąca do każdej gałęzi prawa. Norma taka nie musi więc należeć do sfery prawa administracyjnego sensu largo, powinna to być zaś norma dająca się indywidualnie określić i wyodrębnić spośród innych norm – norma, której treść można ustalić.

Mając powyższe rozważania na uwadze wskazać należy, iż w uzasadnieniu decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego podniesiono, iż brak jest przepisu prawa z którego wynikałoby, że do zainicjowania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku wymagany jest akt stanu cywilnego. Tym samym wnioskodawca nie ma interesu prawnego aby stosowny odpis otrzymać.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie taki pogląd jest nieprawidłowy.

Interesu prawnego wierzyciela spadkodawcy w uzyskaniu odpisu skróconego aktu zgonu spadkodawcy – dłużnika - upatrywać bowiem należy w szerszym aspekcie, tj. mając na uwadze ogólny interes danego podmiotu w zainicjowaniu stosownego postępowania spadkowego celem ustalenia kręgu spadkobierców, o którym mowa w art. 1025 § 1 k.c. Przepis ten stanowi, że Sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę.

Jak wskazał bowiem Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 stycznia 1983 r. (III CRN 218/82, publ. OSNCP 1983/8/124) w rozumieniu art. 1025 § 1 k.c. oraz art. 669 - 679 k.p.c. zainteresowanymi w zgłoszeniu żądania stwierdzenia nabycia spadku w podstawowym trybie przewidzianym w art. 669 i n. k.p.c. są nie tylko spadkobiercy lub ich następcy prawni, lecz także wszystkie inne osoby mające interes prawny w prawidłowym wykazaniu następstwa po spadkodawcy, z czym wiążą się doniosłe skutki prawne, w szczególności przewidziane w art. 1025 § 2, art. 1027 i 1028 k.c.

Do takich podmiotów zalicza się bez wątpienia wierzycieli spadkodawcy, uprawnionych do dochodzenia długów spadkowych od spadkobierców odpowiadających wedle reguł określonych w art. 1034 i n. k.c.

Sąd Najwyższy także w uzasadnieniu postanowienia z dnia 1 czerwca 2000 r. sygn. akt IV CKN 470/00 ( LEX nr 52484) wyraźnie stwierdził, że w doktrynie i orzecznictwie pojęcie zainteresowanego , czy "osoby mającej interes" w kontekście przepisu art. 1025 k.c. interpretowane jest dość szeroko, bowiem przyjmuje się, że oprócz spadkobierców zmarłego legitymacja w tym zakresie przysługuje m.in. wierzycielowi spadku, zapisobiorcy, nabywcy spadku lub udziału w nim, kuratorowi spadku i wykonawcy testamentu. Sąd ten dodał także, że w każdym z tych przypadków uzasadnieniem dla tej legitymacji jest istnienie rzeczywistego, o charakterze obiektywnym interesu prawnego.

Takim poglądem doktryny, o jakim mówi Sąd Najwyższy jest np. pogląd zaprezentowany przez Ryszarda Sadlika w artykule opublikowanym w Prawie Pracy (2004/4/18), iż z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku mogą wystąpić także osoby będące wierzycielami zmarłego, czyli również byli pracownicy, których należności nie zostały zaspokojone.

We wniosku o wydanie odpisu skróconego aktu zgonu – który w istocie zawiera węższy zbiór informacji niż odpis zupełny – skarżąca spółka wskazała – co prawda nie wprost -na zamiar wszczęcia stosownego postępowania spadkowego, jednak zamiaru tego organy nie kwestionowały.

Śmierć spadkodawcy, będącego dłużnikiem skarżącej można wykazać przed sądem powszechnym w oparciu o stosowny odpis aktu zgonu, bowiem w świetle art. 4 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych.

Wnioskowany odpis jest niezbędny do prawidłowej inicjacji stosownego postępowania spadkowego, w postępowaniu tym stanowi główny załącznik do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, którego brak na etapie wstępnego badania sprawy powoduje zwrot wniosku. Faktu tego nie zmienia treść art. 670 § 1 k.p.c., w świetle którego sąd prowadzący postępowanie spadkowe bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. Oznacza to, iż w pierwszym etapie sąd bada przedstawione przez strony akty stanu cywilnego. Dlatego wbrew stanowisku organu odwoławczego nie sposób uznać, iż w ustalonym stanie faktycznym występuje brak bezpośredniości wpływu sprawy / żądanie wydania odpisu skróconego aktu zgonu dłużnika/ na sferę prawną skarżącego skutkującą uznaniem, że nie przysługuje jej przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa. Skoro bowiem organy w sprawie niniejszej nie kwestionowały faktu, że skarżący jest wierzycielem spadkodawcy , a ugruntowanym poglądem w orzecznictwie jest, że legitymacja do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku oprócz spadkobierców zmarłego przysługuje także wierzycielowi spadku, to bezpośredniość wpływu omawianej sprawy na sferę prawną skarżącego występuje, czego konsekwencją musi być przyznanie mu przymiotu strony w tym postępowaniu. Powyższe również stanowi o wykazaniu interesu prawnego w domaganiu się wydania odpisu skróconego aktu zgonu, o jakim mowa w przepisie art. 83 ust.2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Na marginesie jedynie tych rozważań dodać należy, że sąd cywilny nie poprzestaje na badaniu twierdzeń stron ani na dowodach przez nie zaoferowanych, jeżeli okażą się niewystarczające dla wypełnienia obowiązku sądu spadkowego, o którym mowa w art. 670 § 1 k.p.c. Nie poprzestaje - to nie znaczy, że wchodzi w rolę strony, że ją zastępuje lub wyręcza, że przejmuje na siebie jej obowiązki. W razie stwierdzenia, że dowody przedstawione przez uczestników nie są wystarczające dla ustalenia właściwego kręgu spadkobierców, sąd nie potraktuje tego - jak uczyniłby to w trybie procesowym - jedynie w kategorii udowodnienia (nieudowodnienia) przez stronę twierdzeń, z których wyprowadza ona skutki prawne. W szczególności, sąd może nałożyć na stronę określone obowiązki dowodowe i egzekwować ich wykonanie, a w razie niewykonania - zastosować właściwe konsekwencje procesowe. Takie działania ma jednak charakter wtórny.

Organ I instancji nie zauważając specyfiki tego postępowania, bez dogłębnej analizy uznaje błędnie, iż powołane we wniosku okoliczności co do zasady nie dają podstaw do jego uwzględnienia. Identyczne stanowisko zajmuje de facto organ odwoławczy. Wykładnia przepisów ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego dokonana przez Wojewodę jak i uzasadnienie wydanej decyzji są jednak błędne.

Wykładnia dokonana przez organ odwoławczy jest niezrozumiała i w oparciu o nią nie sposób określić adresata normy zawartej w art. 83 ust. 2 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Ponadto argumentacja organu jest chaotyczna. Z jednej strony organ wskazuje bowiem na taksatywnie wymieniony krąg podmiotów, zawarty w art. 83 ust. 1 w/w aktu prawnego, wśród których jest m.in. sąd, by potem wskazać, iż sąd jest stroną postępowania o stwierdzenie nabycia spadku uprawnioną do wystąpienia na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy o odpis aktu stanu cywilnego z uwagi na posiadany interes prawny.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organów będzie rozpoznanie wniosku skarżącego banku mając na uwadze powyższe rozważania.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 145 § 1pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na podstawie art.152 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko wówczas, gdy zaskarżona decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania. Decyzja odmawiająca wydania skróconego odpisu aktu stanu cywilnego nie nadaje się zaś do wykonania, wobec powyższego zbędne było orzekanie w tym zakresie.

O kosztach postępowania orzeczono mając na uwadze art. 200 w/w ustawy.

.


ZDANIE ODRĘBNE

U Z A S A D N I E N I E

do zdania odrębnego w sprawie sygn. akt jw. ze skargi "A" Spółki Akcyjnej Oddział - Centrum Restrukturyzacji i Windykacji w W. na decyzję Wojewody z dnia 31 stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie wydania odpisu skróconego aktu zgonu.

Zasady wydawania odpisów aktów stanu cywilnego, zaświadczeń o dokonanych w księgach stanu cywilnego wpisach lub o ich braku oraz zaświadczeń o zaginięciu lub zniszczeniu księgi stanu cywilnego zostały uregulowane w art. 83 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (jednolity tekst Dz. U. z 2004 r. Nr 161 poz.1688).

W myśl powołanego przepisu, odpisy oraz zaświadczenia określone w art. 79 wydaje się na wniosek sądu lub innego organu państwowego, osoby, której stan cywilny został w akcie stwierdzony, jej wstępnego, zstępnego, rodzeństwa, małżonka lub przedstawiciela ustawowego (ust.1).

Odpisy aktów stanu cywilnego i zaświadczenia o dokonanych w księgach stanu cywilnego wpisach lub o ich braku mogą być również wydane na wniosek innych osób niż wymienione w ust. 1, które wykażą w tym interes prawny, oraz na wniosek organizacji społecznej, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi takiej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Zaświadczenie o zaginięciu lub zniszczeniu księgi stanu cywilnego może być także wydane na wniosek innych zainteresowanych osób (ust. 2).

Powołany przepis wprowadza zasadę ograniczonej jawności ksiąg stanu cywilnego, wymieniając w ust. 1 osoby i organy uprawnione do otrzymania m.in. odpisu aktu stanu cywilnego, z jednoczesnym rozszerzeniem kręgu uprawnionych o osoby, które mają interes prawny do otrzymania tego dokumentu, a także o organizacje społeczne. Podkreślić przy tym należy, iż w przypadku osób niewymienionych w ust. 1 – a do takich zaliczyć należy skarżącego – przesłanką wydania odpisu aktu lub zaświadczenia jest wykazanie przez tę osobę interesu prawnego.

W niniejszej sprawie skarżący żądał wydania odpisu skróconego aktu zgonu E. J., uzasadniając wniosek koniecznością ustalenia kręgu osób powołanych do dziedziczenia po zmarłej. Wezwany przez organ I instancji do wskazania przepisów prawa, z których wywodzi żądanie, skarżący wyjaśnił, że nie musi szczegółowo udowadniać interesu prawnego, wystarczy jedynie uprawdopodobnić istnienie takiego interesu.

W odwołaniu od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego bank wskazał, że w myśl art. 922 § 1 k.c., prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. Zatem ma interes prawny, aby ustalić krąg ewentualnych spadkobierców, co do których nie posiada obecnie wiedzy, wobec których mógłby wystąpić z żądaniem zapłaty za długi spadkowe zmarłego, wcześniej jednak zobowiązany byłby ustalić krąg spadkobierców. Interes w domaganiu się wszczęcia postępowania ma zatem również wierzyciel spadku. Ponadto, w myśl art. 669 k.p.c. sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, zatem bank jako wnioskodawca zobowiązany byłby dołączyć do wniosku odpis skrócony aktu zgonu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dodatkowo podniesiono, że dokumentem niezbędnym w postępowaniu spadkowym jest odpis aktu zgonu, którego obowiązek przedłożenia wynika chociażby z ogólnej reguły dowodowej z art.6 k.c., jak również z art. 232 k.p.c.

Zarzucono, że stanowisko organu odwoławczego, iż bank nie ma interesu prawnego w domaganiu się wydania odpisu aktu zgonu, narusza zasadę równego traktowania wszystkich podmiotów w toku postępowania administracyjnego.

W ocenie skarżącej, żądając wydania odpisu aktu zgonu, nie ma obowiązku powoływania się we wniosku na określony przepis prawa (wskazując go organowi), gdyż to właśnie na organie administracji ciąży obowiązek znajomości i prawidłowego stosowania obowiązujących przepisów prawa.

Nie budzi wątpliwości, iż odmowa wydania odpisu aktu stanu cywilnego powinna nastąpić w formie decyzji administracyjnej z podaniem w jej uzasadnieniu przyczyn, dla których wniosek nie mógł zostać uwzględniony (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 1993 r., sygn. akt SA/Gd 2261/92).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ trafnie zauważył, iż wnioskodawca nie należy do kręgu osób określonego w art. 83 Prawa o aktach stanu cywilnego. Powołując się na wyrażony w orzecznictwie sądowym pogląd wskazał, że interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony w określonej sprawie, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę (postanowienie NSA z 30 maja 1984 r. sygn. akt II SA 789/84).

Wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego wywodzącego się z przepisów prawa materialnego. Bezzasadne jest powoływanie się na art. 922 § 1 k.c., stanowiącym o przechodzeniu praw i obowiązków zmarłego albowiem wnioskodawca nie jest spadkobiercą. Co więcej, sąd przed którym toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycie spadku, ma możliwość wystąpienia do urzędu stanu cywilnego o wydanie odpisu aktu w trybie art. 83 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego.

W piśmiennictwie oraz orzecznictwie sądowoadministracyjnym akcentowany jest pogląd, iż interes prawny musi być indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie powinno znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 7 uzupełnione i rozszerzone, Warszawa 2005, s. 224 i nast.).

Szczególnymi cechami interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym i w prawie administracyjnym jest po pierwsze bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu a normą prawa materialnego, na której budowany jest interes prawny.

Drugą szczególną cechą interesu prawnego jest jego realność, interes ten musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny (por. wyrok NSA z 19 marca 2002 r. sygn. akt IV SA 1132/00 LEX nr 81670).

Podzielając powyższe stanowisko uważam, iż, żądanie przez bank wydania odpisu skróconego aktu zgonu w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie znajduje uzasadnienia w treści art. 83 Prawa o aktach stanu cywilnego, albowiem wnioskodawca nie należy do kręgu osób, o których mowa w art. 83 ust. 1 i – nie wykazał interesu prawnego zgodnie w wymaganiami art. 83 ust. 2 ustawy.

Na marginesie – skoro przepis art. 83 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego stanowi, że "odpisy aktów stanu cywilnego......mogą być również wydane na wniosek innych osób, niż wymienione w ust. 1, które wykażą w tym interes prawny...", to próba interpretacji przepisu, że wnioskujący winien jedynie uprawdopodobnić istnienie tego interesu, jest próbą interpretacji jasnego przepisu prawa.

Wracając do głównego nurtu rozważań, zauważyć należy, że żądanie banku opiera się o trzy założenia (hipotezy), a mianowicie : że wierzytelność wnioskującego istnieje; przeszła do spadku; bank w nieoznaczonej przyszłości wystąpi o stwierdzenie nabycia spadku; zaś zgłaszając swe uczestnictwo w sprawie, będzie zobowiązany dołączyć odpis skrócony aktu zgonu.

Trzy pierwsze okoliczności są, co do zasady, niesprawdzalne w postępowaniu administracyjnym. Natomiast ostatnia jest nieprawdziwa, albowiem odpis aktu stanu cywilnego może zostać wydany na wniosek sądu, złożony w trybie art. 83 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego.

Można nawet sformułować tezę, iż próba dowodzenia w postępowaniu administracyjnym istnienia wierzytelności skarżącego oraz faktu, że przeszła do spadku, prowadziłaby do naruszenia właściwości organu administracji publicznej, który nie jest uprawniony do oceny stosunków cywilnoprawnych.

Regułą obowiązującą w procedurze administracyjnej, różną od obowiązującej w sprawach cywilnych (art. 6 k.c.), jest to, że ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie spoczywa na organie administracyjnym. Wiąże się to z istotą postępowania administracyjnego, na etapie którego organ administracyjny nie jest stroną, lecz organem władczym. Jednakże reguła ta nie obowiązuje bez ograniczeń. Podkreślić bowiem należy, iż osoby niewymienione w art. 83 ust. 1 prawa o aktach stanu cywilnego - a do takich zaliczyć należy skarżącego - mogą złożyć wniosek o wydanie odpisu aktu stanu cywilnego, jeżeli wykażą w tym interes prawny. Z użytego w art. 83 ust. 2 cyt. ustawy sformułowania "które wykażą" w sposób oczywisty wynika, że ciężar dowodu spoczywa na osobie, która ubiega się o wydanie odpisu aktu stanu cywilnego.

Reasumując: skoro interes prawny ma być realny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie i cechować go musi bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu, a normą prawa (materialnego), na której jest budowany, to sytuacja PKO SA w niniejszej sprawie kryteriów tych, w mojej ocenie, nie spełnia.

Biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny w sprawie, za chybiony należy uznać również pogląd skarżącego, iż we wniosku o wydanie odpisu aktu zgonu nie musi szczegółowo udowadniać interesu prawnego z powołaniem się na określony przepis prawa. Ponadto zwracam uwagę, iż art. 83 ust. 2 prawa o aktach stanu cywilnego nie określa różnych przesłanek wydania odpisu aktu stanu cywilnego w zależności od tego, czy wnioskodawca domaga się odpisu zupełnego, czy też skróconego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa).

Mając na uwadze powyższe uważam, że zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, odpowiadające wymogom, jakie stawia art. 107 § 3 k.p.a. i nie znajduję podstaw do przyjęcia, iż zawiera ona uchybienia, o jakich mowa w powołanych przepisach ppsa.