Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 576/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15, art. 16 par. 1, art. 107 par. 3, art. 136, art. 138 par. 1 pkt 2, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.) Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant Asystent sędziego Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2011/2012 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...], nr [...]; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. na rzecz P. T. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 576/15

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Ł. uchylił własną decyzję z dnia [...] r. umarzającą w całości postępowania w sprawie przyznania P.T. stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2011/2012 i orzekającą o nie przyznaniu P.T. stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2011/2012.

Przedstawiając w uzasadnieniu tej decyzji stan faktyczny sprawy, wskazał, że P.T. pismem datowanym na 3 października 2014r. (data wpływu do Biura Rektora – 3 grudnia 2014r.) wniósł o usunięcie naruszenia prawa w postaci niewydania decyzji w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego za rok akademicki 2011/2012. Decyzją z dnia [...] r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Ł. umorzył w całości postępowanie w przedmiocie przyznania P.T. stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2011/2012. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, iż decyzja Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...] r. jest sprzeczna z przepisami prawa, jak również z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 października 2015r., III SA/Łd 616/12, oraz wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2013r., l OSK 150/13. Stypendium doktoranckie przyznaje się na rok akademicki następujący po złożeniu wniosku o stypendium, zaś decyzja o skreśleniu skarżącego uprawomocniła się dopiero w dniu 11 września 2013r. Zdaniem skarżącego do dnia 11 września 2013r. winno być mu wypłacane stypendium, gdyż do dnia wydania wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny, tj. 4 kwietnia 2013r., był doktorantem Wydziału Wojskowo-Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Ł.

Następnie organ uczelni wskazał, że wyrokiem z dnia 25 października 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję z dnia 30 kwietnia 2012r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 20 września 2011r., wskazując, iż w dacie wydania decyzji w I instancji, to jest w dniu 20 września 2011r. obowiązywały przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz.U. z 2010r. nr 57, poz. 359 ze zm.), zwanej dalej p.s.w., oraz przepisy rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 grudnia 2006r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni (Dz.U. z 2007r. nr 1, poz. 3), zwanego dalej rozporządzeniem z 2006r. Wyżej wskazane rozporządzenie utraciło moc w dniu 3 listopada 2011r. W dacie wydania decyzji przez Rektora w II instancji, to jest w dniu 30 kwietnia 2012r., obowiązywały już przepisy rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 października 2011r. w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich (Dz.U. nr 225, poz. 1351), zwanego dalej rozporządzeniem z 2011r. Rozporządzenie to nie zawierało przepisów przejściowych, które można było zastosować w sytuacji prawnej skarżącego. Przepisy przejściowe dotyczyły bowiem tylko stypendiów przyznanych (§ 28), stypendiów prowadzonych (§ 29) i stypendiów przysługujących (§ 32). Brak było w rozporządzeniu przepisów, które dotyczyłyby spraw wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie rozporządzenia z 2011r. Zgodnie z art. 200 ust. 3 ustawy p.s.w. (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji w dniu 20 września 2011r. oraz 30 kwietnia 2012r.) decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w jednostce naukowej jej dyrektor. Według § 14 ust. 1 rozporządzenia z 2011r. (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji w dniu 30 kwietnia 2012r.) stypendium doktoranckie przyznaje rektor uczelni, albo dyrektor jednostki naukowej po zaopiniowaniu przez komisję doktorancką jednostki organizacyjnej uczelni albo jednostki naukowej wniosków o przyznanie tego stypendium. Natomiast stosownie do treści § 15 ust. 1 (w brzmieniu obowiązujący w dniu 30 kwietnia 2012r.) stypendium doktoranckie może być przyznane doktorantowi, który terminowo realizuje program studiów doktoranckich oraz wykazuje się zaangażowaniem w: 1) prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych albo 2) realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni albo jednostkę naukową. Zgodnie z ust. 3 tego przepisu stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego: 1)uzyskał bardzo dobre albo dobre wyniki z egzaminów objętych programem studiów doktoranckich; 2) wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej.

Przyznanie stypendium doktoranckiego, co wynika z § 15 rozporządzenia z 2011r., powiązane jest wyłącznie z osiągnięciami doktoranta w zakresie uzyskania pozytywnych wyników z egzaminów, postępami w pracy naukowej, jak również przygotowaniu rozprawy doktorskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 25 października 2012r., III SA/Łd 616/12, jak również Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 kwietnia 2013r., l OSK 150/13, stanął na stanowisku, że decyzja z dnia 30 kwietnia 2012r. została wydana w oparciu o podstawę prawną, tj. art. 200 ust. 1 i 3 p.s.w. Obowiązujące w dacie wydania decyzji w II instancji rozporządzenie z 2011r., uniemożliwiało Rektorowi Uniwersytetu Medycznego w Ł. tworzenie dodatkowych kryteriów przyznawania stypendiów doktoranckich. Uzyskanie stypendium doktoranckiego zostało bezpośrednio powiązane z osiągnięciami aplikującego doktoranta i nie zależało od żadnych innych czynników. Takie też stanowisko zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 25 października 2012r., III SA/Łd 616/12, jak i Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 kwietnia 2013r., l OSK 150/13. W dniu 16 kwietnia 2013r. Rektor wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Studium Doktoranckiego o skreśleniu skarżącego z listy uczestników studium doktoranckiego. Od decyzji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 11 września 2013r., III SA/Łd 606/13, oddalił skargę, potwierdzając zasadność stanowiska Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. o skreśleniu z listy uczestników studium doktoranckiego. W dacie złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok 2011/2012, tj. w dniu 23 sierpnia 2011r., brak było podstaw do przyznania mu stypendium doktoranckiego z uwagi m.in. na brak osiągnięć doktoranta w zakresie uzyskania pozytywnych wyników z egzaminów, postępów w pracy naukowej oraz w przygotowaniu rozprawy doktorskiej, a ponadto z uwagi na nieuczęszczanie przez skarżącego na wszystkie zajęcia przewidziane programem stacjonarnych studiów doktoranckich. Uchylenie decyzji z dnia 19 stycznia 2015r. o umorzeniu w całości postępowania w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2011/2012 nie ograniczyło praw skarżącego do dwukrotnego rozpatrzenia jego sprawy, jak również nie naruszyło zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.

W skardze na powyższą decyzję P.T. podniósł, że w decyzji nie odniesiono się do całości argumentacji przedstawionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzja nie spełnia kryteriów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 w zw. art. 207 ust. 1 p.w.s. Rok akademicki 2010/11 (poprzedzający rok akademicki 2011/12, na którego okres odmówiono mu przyznania stypendium) został przez niego zaliczony w terminie i z wynikami upoważniającymi do otrzymania stypendium. Skarżący został skreślony w roku akademickim 2012/13 (czyli w roku akademickim następującym po roku akademickim 2011/12, na którego okres odmówiono mu przyznania stypendium). Wątpliwości skarżącego budzi procedura uchylenia decyzji organu z jednoczesnym wydaniem innej decyzji. Decyzje organu nie wypełniają wskazań zawartych w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi III SA/Łd 616/12 i Naczelnego Sądu Administracyjnego I OSK 150/13, o czym może świadczyć choćby uchylenie uprzedniej decyzji po wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W pismach z dnia 20, 21 i 22 października 2015r. skarżący stwierdził, że odpowiedź na skargę zawiera nieprawdę. Rok akademicki 2010/2011 został przez niego zaliczony w terminie, co winno skutkować przyznaniem mu stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2011/2012. Oceny z obowiązujących przedmiotów wpisano 20 kwietnia i 29 lipca 2011r. Istniał wybór między przedmiotami Filozofia poszerzona o etykę (który został przez skarżącego wybrany) oraz Historią medycyny i farmacji. W roku akademickim 2010/2011 zastąpiono przedmiot Seminarium doktoranckie szeregiem zajęć seminaryjnych, które zaliczył w terminie. Z obowiązujących przedmiotów uzyskał oceny bardzo dobre, a z jednego ocenę celującą. Dowodem na podawanie przez organ nieprawdy jest data zaliczenia roku akademickiego przez Kierownika Studium Doktoranckiego – 16 sierpnia 2011r. Organ nie odniósł się w swoich decyzjach i odpowiedzi na skargę do wszystkich podnoszonych przez niego zarzutów.

W piśmie złożonym na rozprawie w dniu 16 grudnia 2015r. organ uczelni stwierdził, że skarga jest bezzasadna. Skarżący nie wypełnił wszystkich przesłanek, określonych w § 15 rozporządzenia z 2011r. uprawniających go do ubiegania się o stypendium doktoranckie. Z załączonych przez skarżącego dokumentów wynika, że skarżący w semestrze zimowym roku akademickiego 2010/2011 uzyskał ocenę dobrą w zakresie poczynionych przez niego postępów w przygotowaniu rozprawy doktorskiej oraz prowadzeniu zajęć dydaktycznych. W semestrze zimowym jego postępy zostały ocenione na poziomie oceny dostatecznej. Opiekun naukowy skarżącego prof. dr hab. n. med. J.K. wskazał, że skarżący w maju i czerwcu 2011r. nie przebywał w Zakładzie Rehabilitacji Psychospołecznej i nie zaliczył zajęć z pedagogiki. Skoro fakt niezaliczenia zajęć dydaktycznych został stwierdzony przez opiekuna naukowego w opinii wystawianej na koniec semestru, a zatem po zakończeniu zajęć, uznać należy, że skarżący nie zrealizował podstawowego obowiązku nie tylko doktoranta ubiegającego się o przyznanie stypendium, lecz doktoranta w ogóle. Skarżący nie uczęszczał na wszystkie zajęcia. Trudno uznać, że dwumiesięczna absencja na uczelni stanowi realizację obowiązków doktoranta. Nawet uzyskanie bardzo dobrych lub dobrych wyników w nauce i dobrej lub bardzo dobrej oceny opiekuna naukowego za dany rok akademicki nie gwarantuje uzyskania stypendium doktoranckiego przez danego doktoranta. W przypadku gdy w danym roku akademickim duża liczna doktorantów spełnia przesłanki uzyskania stypendium, uzyskują je jedynie najlepsi doktoranci, których wyniki w nauce oraz postępy w przygotowaniu rozprawy doktorskiej i zaangażowanie w prowadzenie zajęć dydaktycznych jest największe. Wyniki w nauce, przygotowanie rozprawy doktorskiej oraz zaangażowanie w prowadzenie zajęć dydaktycznych skarżącego w roku akademickim 2010/2011 trudno uznać za wybitne, wyróżniające się na tle innych doktorantów, co także przemawia za zasadnością odmowy przyznania stypendium doktoranckiego. Stypendium doktoranckie ma charakter wyróżniający, wieńczący całoroczny wysiłek doktoranta i nie może być uznane za świadczenie obligatoryjne. Doktorant ubiegający się o stypendium winien wykazać się szczególnie dobrymi wynikami w nauce i wysokim zaangażowaniem w pracę na uczelni, gdyż dopiero wówczas wypłacane stypendium będzie miało charakter adekwatny do pracy i postępów doktoranta.

W piśmie z dnia 26 stycznia 2016r. skarżący, nie zgadzając się ze stanowiskiem organu uczelni, dodatkowo podkreślił, że ocena opiekuna naukowego wystawiana co semestr nie mieści się w kategorii "egzaminy objęte programem studiów doktoranckich". Nie jest to wynik egzaminu. Nie jest to nawet przedmiot wymagany programem studiów doktoranckich. Nie wiadomo, na jakiej podstawie organ twierdzi, że w maju i czerwcu 2011r. nie przebywał w zakładzie. Z załączonej dokumentacji (przynajmniej z jej czytelnej części) nic takiego nie wynika. Nie ma bezwzględnego obowiązku przebywania codziennie w zakładzie. Opiekun naukowy ostatecznie zaliczył rok akademicki, co jest udokumentowane w indeksie i sprawozdaniu. Zajęcia z pedagogiki nie zostały zaliczone na I roku studiów, czyli na roku, który nie stanowi podstawy do przyznania stypendium. Zajęcia te zostały przeniesione na II rok studiów, który stanowi podstawę do przyznania stypendium. Zajęcia te nadrobił uzyskując ocenę celującą. Na przeniesienie zajęć z I na II rok studiów uzyskał zgodę Kierownika Studiów Doktoranckich. Organ dowolnie traktuje spełnianie wymogów przyznawania stypendium. Z załączonej dokumentacji wynika, że rezygnacja opiekuna naukowego prof. dr hab. n. med. J.K. z funkcji nie miała uzasadnienia w przepisach a promotor nie przedstawił uzasadnienia swojej rezygnacji. Kierownik Studiów Doktoranckich, poszukując nowego opiekuna naukowego, zwrócił się jedynie do prof. R.-J., choć w ramach UM w Ł. funkcjonuje bardzo dużo jednostek z obszaru psychiatrii i psychologii, a w ich ramach pracuje znaczna liczba samodzielnych pracowników naukowych mogących być opiekunami naukowymi.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu Medycznego w Ł. wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego postanowienia, a jedynie uwzględniając skargę może je uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ppsa, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ppsa, skarga zgodnie z art. 151 ppsa podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 ppsa rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

Stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze i art. 170 ppsa, sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawną dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny; orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w konkretnej sprawie administracyjnej. Związanie oceną prawną powinno być rozumiane jako wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Oznacza to zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie danej normy przez organ, który wydał ten akt, zostało uznane za błędne. Ocena prawna może dotyczyć w szczególności stanu faktycznego sprawy, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, kwestii zastosowania określonego przepisu do wydania danego rozstrzygnięcia. Związanie organów administracji publicznej oraz sądów oceną prawną oznacza, że w tym zakresie nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonymi wcześniej w orzeczeniu sądowym i zobowiązane są do podporządkowania się jej w pełnym zakresie (por wyrok NSA z dnia 19 października 2007r., II FSK 1128/06). Wskazania stanowią konsekwencję oceny prawnej przebiegu postępowania przed organami administracji. Użyty w przepisie art. 153 p.p.s.a zwrot "wiążą w sprawie" oznacza, że chodzi tutaj o tożsamość sprawy oraz wyznaczające ją elementy zakreślające granice związania orzeczeniem sądu. Powinna to być więc sprawa tożsama pod względem przedmiotowym i podmiotowym (por. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2008r., I FSK 1466/06). W szczególności o tożsamości sprawy decyduje podstawa prawna powstania danego stosunku prawnego, tj. podstawa prawna i okoliczności faktyczne. Istotna zmiana któregoś z tych elementów powoduje, że mamy do czynienie w istocie z nową sprawą (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2007r., I FSK 1390/06, z dnia 3 kwietnia 2008r., II FSK 100/07, Legalis). Skutkiem podjętego w danej sprawie wyroku sądu administracyjnego jest więc co do zasady jest zakaz formułowania w toku każdego postępowania w tej sprawie nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej przez sąd administracyjny poglądem, a organ zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. Jedynie zmiana stanu prawnego sprawy lub istotna zmiana okoliczności faktycznych uzasadnia odstąpienie od tej zasady (A. Kabat [w:] B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 325-326).

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzją oraz mając na uwadze wiążącą ocenę i wytyczne zawarte w wyroku WSA w Łodzi z dnia 25 października 2012r., III SA/Łd 516/12, i wyroku NSA z dnia 4 kwietnia 2013r., I OSK 150/13, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, zasadniczo jednakże z innych przyczyn niż wskazane w skardze.

W pierwszej kolejności podnieść trzeba, że sądy administracyjne obu instancji w podjętych poprzednio w tej sprawie wyrokach uchylających ówczesne decyzje organów uczelni uznały, iż ponownie rozpoznając sprawę organy te obowiązane są zastosować w sprawie przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005r. prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2010r., nr 57, poz. 359) ze zmianami, w tym, ze zmianą od dnia 1 października 2010r., zwanej dalej u.s.w., oraz rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 października 2011r. w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich (Dz.U. z 2011r., nr 225, poz. 1351), zwanego dalej rozporządzeniem z 2011r., tj. w brzmieniu na dzień wydawania decyzji, tj. na dzień 30 kwietnia 2012r., i ocenić okoliczności faktyczne w świetle przesłanek określonych w tym rozporządzeniu. Jak bowiem przyjęły sądy administracyjne, zmiana rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 grudnia 2006r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni (Dz.U. z dnia 5 stycznia 2007r., nr 1, poz. 3) na rozporządzenie z 2011r., które weszło w życie z dniem 4 listopada 2011r., a które nie zawierało przepisów przejściowych, spowodowała zmianę trybu przyznawania stypendiów doktoranckich a Rektor nie był uprawniony do ustalania regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich, a tym samym nie mógł zastosować Zarządzenia nr 18/2011 z dnia 7 marca 2011r. jako podstawy wydania zaskarżonej wówczas decyzji, zaś przyznanie stypendium doktoranckiego co wynika z § 15 rozporządzenia z 2011r. powiązane zostało wyłącznie z osiągnięciami doktoranta w zakresie uzyskania bardzo dobrych, czy też dobrych wyników z egzaminów, postępami w pracy naukowej i przygotowaniu rozprawy doktorskiej. Powyższe oznacza, iż sądy administracyjne przyjęły, iż wniosek skarżącego z dnia 23 sierpnia 2011r. o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2011/2012 powinien być przedmiotem merytorycznej oceny organów uczelni przy uwzględnieniu w tej ocenie wyłącznie przesłanki osiągnięcia przez wnioskodawcę bardzo dobrych lub dobrych wyników z egzaminów, postępów w pracy naukowej i przygotowaniu rozprawy doktorskiej. W ocenie Sądu w sprawie nie zaistniały żadne okoliczności faktyczne czy prawne, a więc taka ich zmiana, która uzasadniałaby odstąpienie od tej wykładni i oceny sądów administracyjnych. Nie uzasadnia tego, jak przyjęto w istocie w decyzji pierwszoinstancyjnej, tj. decyzji z dnia [...] r., okoliczność podjęcia przez Kierownika Studium Doktoranckiego ds. Studiów Doktoranckich Uniwersytetu Medycznego w Ł. w dniu 8 stycznia 2013r. decyzji o skreśleniu skarżącego z listy uczestników studium doktoranckiego Wydziału Wojskowo-Lekarskiego w Ł., utrzymanej w mocy decyzją Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia 16 kwietnia 2013r. nr RR/76/13. Decyzja o skreśleniu skarżącego z listy uczestników studium doktoranckiego jako podjęta dopiero w dniu 8 stycznia 2013r. nie mogła stanowić elementu oceny stanu faktycznego w sprawie dotyczącej stypendium na rok akademicki 2011/2012. Skoro bowiem skarżący był uczestnikiem studiów doktoranckich do dnia 8 stycznia 2013r., zaś wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego złożył w dniu 23 sierpnia 2011r. i wnioskiem tym objął rok akademicki 2011/2012, to oczywistym jest, że w tym okresie był studentem studiów doktoranckich, a później zaistniałe okoliczności faktyczne, tj. po zakończeniu objętego wnioskiem okresu, nie mogły mieć żadnego wpływu na sposób rozpoznania wniosku skarżącego dotyczącego wcześniejszego okresu. Co istotne decyzja o skreśleniu skarżącego z listy studentów została podjęta przed rozpoznaniem przez NSA skargi kasacyjnej UM w Ł. od wyroku WSA z dnia 25 października 2012r., III SA/Łd 516/12, co nastąpiło wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2013r., I OSK 150/13. Porównanie dat tej decyzji i wyroku NSA wprost dowodzi, iż w dacie podejmowania tej decyzji skarżący był już skreślony z listy. Okoliczność ta, jak wynika z rozważań NSA, nie była uwzględniona w procesie oceny okoliczności faktycznych sprawy. Można zatem przyjąć, iż została ona uznana za obojętną dla sprawy przyznania stypendium za okres 2011/2012. Również organ uczelni, działający jako organ odwoławczy, nie miał co do tego najmniejszych wątpliwości, skoro zaskarżoną decyzją uchylił własną decyzję z dnia 19 stycznia 2015r. umarzającą postępowanie w przedmiocie stypendium i orzekł o nieprzyznaniu skarżącemu stypendium, powołując się przy tym na wytyczne zawarte w wyrokach sądów administracyjnych, podjętych w tej sprawie. W uzasadnieniu decyzji z dnia 19 stycznia 2015r. na ostatniej stronie stwierdził, że "w momencie wydawania wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 4 kwietnia 2013r. sygn. akt I OSK 150/13 nie był uczestnikiem studiów doktoranckich Wydziału Wojskowo-Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Ł. Stan ten nie uległ zmianie do dnia dzisiejszego". Uzupełniając te wywody dodać jedynie można, że wbrew przekonaniu skarżącego został on skreślony z listy w dniu 8 stycznia 2013r., nie zaś jak sądzi z dniem 11 września 2013r., tj. z dniem uprawomocnienia się decyzji o skreśleniu z listy. O zmianie statusu skarżącego przesądziło bowiem podjęcie w dniu 8 stycznia 2013r. decyzji o jego skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich, zaś wniesienie przez skarżącego od tej decyzji odwołania spowodowało, iż decyzja ta nie stała się ostateczną po upływie 14 dni od dnia jej doręczenia, lecz dopiero z datą podjęcia decyzji odwoławczej, co miało miejsce w dniu 16 kwietnia 2013r. Jak bowiem wynika z art. 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Ostateczność decyzji oznacza, iż decyzja w zwykłym trybie administracyjnym nie może być już kwestionowana. Wobec utrzymania w mocy decyzji o skreśleniu skarżącego z listy uczestników studiów doktoranckich został ostatecznie ukształtowany określony decyzją pierwszoinstancyjną status prawny skarżącego. To podjęcie decyzji pierwszoinstancyjnej, która następnie zostaje utrzymana w mocy decyzją drugoinstancyjną, zmienia sytuację prawną skarżącego. Tryb odwoławczy służy zaś do ponownego rozpoznania sprawy (i przez to oceny zasadności decyzji pierwszoinsatncyjnej), sądowoadministracyjny natomiast do weryfikowania prawidłowości decyzji organów podjętych w sprawie. Decyzja pierwszoinstancyjna nie kształtuje sytuacji prawnej jednostki tylko wówczas, gdy zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego przez organ odwoławczy lub poprzez zaskarżenie decyzji odwoławczej do sądu administracyjnego decyzje obu instancji zostaną wyeliminowane z obrotu prawnego przez sąd administracyjny. Taka sytuacja nie miała jednakże miejsca w przypadku decyzji w sprawie skreślenia skarżącego z listy uczestników studiów doktoranckich. Z urzędu Sądowi jest bowiem wiadome, że skarga skarżącego wniesiona na decyzję Rektora UM w Ł. z dnia 16 kwietnia 2013r. została prawomocnym wyrokiem WSA w Łodzi z dnia 11 września 2013r., III SA/Łd 606/13, oddalona. Wyrokiem tym Sąd uznał zatem, iż decyzja o skreśleniu skarżącego ze wskazanej listy z dnia 8 stycznia 2013r., jak i utrzymującą ją w mocy decyzją z dnia 16 kwietnia 2013r. odpowiadają prawu. Konsekwencją powyższego jest skreślenie skarżącego z listy uczestników studiów z dniem 8 stycznia 2013r., co jednak jak już wskazano nie ma prawotwórczego znaczenia dla rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie stypendium na rok akademicki 2011/2012. Odróżnić też trzeba pojęcia: ostateczności decyzji i jej prawomocności oraz momentu, w którem następuje ukształtowanie stosunku prawnego lub jego zmiana. Można w związku z tym mówić o nieostatecznym, ostatecznym i prawomocnym ukształtowaniu stosunku prawnego, co następuje w różnych momentach. Ostateczność decyzji co do zasady jest warunkiem tego, by można było decyzję (posiadającą cechy wykonalności z uwagi na treść stosunku prawnego) wykonać w drodze przymusu, tj. poprzez wdrożenie egzekucji administracyjnej. Jednakże niekiedy i decyzje nieostateczne podlegają wykonaniu, co ma miejsce gdy np. nadano im rygor natychmiastowego wykonania lub podlegają wykonaniu z mocy prawa. Okoliczność uzyskania przez decyzję ostateczności po zakończeniu postępowania odwoławczego oznacza uzyskanie przez decyzję wykonalności, co nie jest równoznaczne z datą zmiany kształtu dotychczasowego stosunku prawnego.

W dalszej kolejności oceny wymaga, czy prawnie dopuszczalne było podjęcie zaskarżonej decyzji, mocą której uchylona została decyzja z dnia 19 stycznia 2015r. umarzająca postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia 23 sierpnia 2011r., po czym merytorycznie organ odwoławczy rozpoznał ten wniosek. W uzasadnieniu decyzji z dnia 19 stycznia 2015r. organ wskazał, że zmiana okoliczności faktycznych uniemożliwiająca osiągnięcie celu postępowania, przez co miał na myśli skreślenie skarżącego z listy, powoduje, że mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania, które ulega umorzeniu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyrażony został natomiast przez ten sam organ działający w II instancji pogląd, wedle którego "uchylenie decyzji z dnia 19 stycznia 2015r. i umorzenie w całości postępowania w przedmiocie przyznania Panu P.T. stypendium doktoranckiego na rok 2011/2012 nie ograniczało praw Pana P.T. do dwukrotnego rozpoznania jego sprawy". Tego stanowiska nie sposób jednakże w ocenie Sądu podzielić. Podjęcie przez organ odwoławczy decyzji eliminującej z obrotu prawnego decyzję w sposób procesowy kończącą postępowanie, tj. bez merytorycznego rozpoznania sprawy, i rozstrzygnięcie tej sprawy przez organ odwoławczy merytorycznie stanowi naruszenie przepisu art. 15 k.p.a., tj. zasady dwuinstancyjności postępowania. Zasada ta wymaga tego, aby ta sama sprawa wyznaczona treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia, w tej sprawie decyzji z dnia 19 stycznia 2015r., była dwukrotnie przedmiotem oceny i rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej, nawet jeśli jest to ten sam organ, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Tożsamość sprawy zachodzi zaś gdy dotyczy ona tego samego podmiotu i przedmiotu. Musi zatem zachodzić zgodność tych elementów sprawy rozpoznanej przez organ pierwszej i drugiej instancji. W postępowaniu odwoławczym może być rozpoznana i rozstrzygnięta sprawa tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym w zakresie w jakim to uczynił przed nim organ pierwszej instancji (wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2011r., I OSK 1899/10, LEX nr 846194). Orzeczenie w kwestii, która nie była rozpoznawana w postępowaniu pierwszoinstancyjnym narusza przedmiotową tożsamość sprawy, a w konsekwencji zasadę dwuinstancyjności (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 czerwca 2009r., II SA/Go 289/09, LEX nr 563684). Organ odwoławczy na nowo ponownie rozpoznaje sprawę administracyjną w jej całokształcie, zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej decyzją odwoławczą jest wyznaczany zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu pierwszej instancji (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2014r., II OSK 1241/13, LEX nr 1596021, wyrok NSA z dnia 28 listopada 2014r., II OSK 1173/13, LEX nr 1658267, wyrok WSA w Krakowie z dnia 3 grudnia 2013r., II SA/Kr 1024/13, LEX nr 1406972). Nie może zatem orzekać w zakresie innym, niż uczyniono to wcześniej w pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie może zmieniać rodzaju sprawy, a zatem w postępowaniu odwoławczym może być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa (wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 czerwca 2009r., III SA/Łd 529/08, LEX nr 504031). Organ odwoławczy nie może orzekać w zakresie innym niż to uczynił przed nim organ pierwszoinstancyjny (wyrok NSA z dnia 23 listopada 2006r., I OSK 451/06, LEX nr 290649). Jeżeli organ odwoławczy wychodzi poza zakres, w jakim orzekał organ pierwszoinstancyjny, to tym samym pozbawia stronę prawa do jednej instancji. Strona nie może bowiem odwołać się od rozstrzygnięcia, które pojawia się dopiero na etapie postępowania odwoławczego, a o którym nie orzeczono w niższej instancji. O ile zatem organ odwoławczy stwierdzi, iż w pierwszej instancji nie orzeczono o całości żądania strony, to winien decyzję uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 23 kwietnia 2009r., II SA/Ol 64/09, LEX nr 550247). Do konsekwencji zasady dwuinstancyjności należy nie tylko zakaz zmiany przyjętego w decyzji organu I instancji przedmiotu postępowania przez organ odwoławczy, ale również niedopuszczalność zaniechania merytorycznego rozpatrzenia sprawy i oparcia przez organ drugiej instancji decyzji utrzymującej w mocy decyzję pierwszoinstancyjną wyłącznie na całkowicie innych przesłankach niż te, które legły u podstaw zakwestionowanej w odwołaniu decyzji. W przypadku, gdy organ odwoławczy stwierdza, że zarzuty odwołania są zasadne, ale dostrzega inne okoliczności, które nie były przedmiotem oceny organu pierwszej instancji, a które w jego ocenie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, to powinien uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, strona ma bowiem prawo wynikające właśnie z zasady dwuinstancyjności do dwukrotnego (najpierw w pierwszej instancji, a potem w instancji odwoławczej) rozstrzygnięcia okoliczności faktycznej, jak i zagadnienia prawnego (analogicznie WSA w Szczecinie z dnia 27 marca 2014r., II SA/Sz 1472/13, LEX nr 1474255). Organ odwoławczy nie jest uprawniony do kształtowania prowadzonego przez siebie postępowania (podmiotowo lub przedmiotowo) w sposób odmienny niż uczynił to organ I instancji. Przeciwnie, jego obowiązkiem jest ponowne rozpatrzenie tej samej sprawy administracyjnej, która zawisła przed organem I instancji i była przedmiotem jego rozstrzygnięcia. Oznacza to obowiązek rozpatrzenia sprawy także w części niezaskarżonej (tak wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 marca 2012r., II SA/Kr 1211/11, LEX nr 1138522). Organ odwoławczy i postępowanie, które przed nim się toczy, nie może zastępować postępowania przed organem pierwszej instancji. Postępowanie odwoławcze jest postępowaniem weryfikującym rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i ewentualnie w niezbędnym zakresie uzupełniającym materiał dowodowy zgromadzony przed organem niższej instancji. Nie może więc ono wchodzić w rolę postępowania administracyjnego ogólnego załatwiającego sprawę strony, ponieważ naruszałby to prawo strony do rzetelnej kontroli rozstrzygnięć organów niższego rzędu (wyrok NSA z dnia 29 listopada 2011r., I OSK 2086/10, LEX nr 1149301).

Wymagana przez ustawodawcę w art. 15 k.p.a. tożsamość przedmiotowa sprawy rozpoznanej decyzjami Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...]r. i z dnia [...]r. nie została - pomimo tego, że postępowanie toczyło się w tym samym przedmiocie, tj. stypendium doktoranckiego - zachowana. Wbrew stanowisku organu II instancji zawartemu na ostatniej stronie zaskarżonej decyzji dla zachowania tej zasady nie jest wystarczające dwukrotne podjęcie decyzji w tej samej sprawie (stypendium). W niniejszej sprawie jak już wskazano decyzja pierwszoinstancyjna umorzyła postępowanie w sprawie wniosku skarżącego o przyznanie stypendium za rok 2011/2012, stwierdzając dość lakonicznie, iż skarżący w 2013r. został skreślony z listy uczestników studiów doktoranckich, nie odnosząc się jednocześnie do wytycznych podjętych uprzednio w tej sprawie wyroków, jak i nie dokonując porównania dat skreślenia skarżącego z listy i złożenia wniosku o stypendium oraz okresu objętego wnioskiem, a następnie nie rozważając wpływu skreślenia skarżącego z listy na rozstrzygnięcie wniosku w przedmiocie przyznanie stypendium. Oznacza to, iż w decyzji pierwszoinstancyjnej organ w ogólne nie zajął merytorycznego stanowiska co do żądania skarżącego o przyznanie stypendium i nie oceniał przesłanek przyznania stypendium w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. Z kolei nie podzielając tego stanowiska w zaskarżonej decyzji w sposób merytoryczny organ uczelni rozpoznał sprawę spornego stypendium. Jednakże w równie lakoniczny sposób stwierdził, że "w dacie złożenia przez Pana P.T. wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok 2011/2012 tj. w dniu 23.08.2013r., brak było podstaw do przyznania mu stypendium doktoranckiego przez Rektora, z uwagi m.in. na brak osiągnięć doktoranta w zakresie uzyskania pozytywnych wyników egzaminów, postępów w pracy naukowej oraz w przygotowaniu rozprawy doktorskiej, a ponadto z uwagi na nieuczęszczanie przez Pana P.T. na wszystkie zajęcia przewidziane programem stacjonarnych studiów doktoranckich". Również w uchylonych przez sądy administracyjne poprzednio pojętych w sprawie tego stypendium decyzjach nie rozważano tych okoliczności, bowiem jako jedyną podstawę odmowy przyznania stypendium przyjęto wówczas fakt, iż skarżący posiada już tytuł doktora, co w świetle poprzednio obowiązującego zarządzenia stanowiło przesłankę odmowy przyznania tego stypendium. Nie budzi więc najmniejszej wątpliwości, że pomimo tego, że w obu instancjach podejmowano rozstrzygnięcie w sprawie stypendium, to jednakże w istocie sprawa ta była jedynie jeden raz merytorycznie rozpoznana i to dopiero w drugiej instancji. Strona została zatem pozbawiona prawa do dwukrotnej oceny okoliczności faktycznych w świetle normatywnych przesłanek przyznawania stypendiów. Tymczasem w jednolitym orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że sprawa administracyjna jest dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta, po raz pierwszy w pierwszej instancji, a następnie w drugiej instancji. Dwukrotne rozpoznanie sprawy oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego, i konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji, lecz ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej (wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 lipca 2010r., I SA/Wa 385/10, LEX nr 673598). Jeśli organ pierwszej instancji umorzy postępowanie administracyjne z uwagi na jego bezprzedmiotowość, to organ odwoławczy nie może uchylić tej decyzji i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), gdyż tak wydana decyzja narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.). Sądy administracyjne wręcz przyjmują, że organ drugiej instancji, uchylając decyzję o umorzeniu postępowania i rozstrzygając w tym zakresie merytorycznie (co do istoty sprawy), zmienia materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 11 września 2013r., II SA/Rz 353/13, LEX nr 1505981). Umorzenie postępowania kończy wprawdzie postępowanie administracyjne w danej instancji, jednakże nie rozstrzyga sprawy co do istoty. Oznacza to, że w sytuacji, gdy organ pierwszej instancji uchylił się od wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty, organ odwoławczy nie może wydać decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzja reformatoryjna organu odwoławczego byłaby bowiem pierwszą i jedyną decyzją rozstrzygającą sprawę co do istoty. Taki sposób stosowania art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. naruszałby wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjnego postępowania (wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2011r., I OSK 904/10, LEX nr 1081076, podobnie wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2010r., I SA/Wa 611/10, LEX nr 750872). W takim przypadku organ II instancji ma tylko kompetencje kasacyjne (tak wyrok NSA z dnia 8 maja 2007r., I OSK 1859/06, LEX nr 338621, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 stycznia 2009r., III SA/Gd 349/08, LEX nr 484168).

W świetle zawartości akt administracyjnych załączonych do odpowiedzi na skargę, jak i cytowanego już fragmentu uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jedynego odnoszącego się do okoliczności faktycznych tej sprawy, można mieć uzasadnione wątpliwości co do tego, czy podejmując zaskarżoną decyzję organ faktycznie rozważył sprawę merytorycznie i oceniał przesłanki odmowy przyznania skarżącemu spornego stypendium, tj. czy oceniał je w świetle okoliczności faktycznych dotyczących osoby skarżącego. W tym zakresie zwrócić trzeba uwagę, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji sprowadza się do powołania normatywnych przesłanek przyznawania stypendium, po których dodano zwrot "a ponadto z uwagi na nieuczęszczanie przez Pana P.T. na wszystkie zajęcia przewidziane programem stacjonarnych studiów doktoranckich". Żaden inny fragment uzasadnienia tej decyzji nie odnosi się do okoliczności przebiegu studiów doktoranckich przez skarżącego. W przedłożonych aktach administracyjnych również nie ma żadnego dokumentu potwierdzającego nawet tą jedną powołaną przez organ okoliczność, nieuczęszczania skarżącego na zajęcia. Brak w aktach przed decyzjami organu dowodów dotyczących przebiegu studiów skarżącego sprawia wrażenia, że w sprawie podjęto decyzje w obu instancjach bez kompletnych akt, być może na podstawie powszechnej ogólnej wiedzy organów na temat osoby skarżącego, który dał się im bez wątpienia poznać przy okazji szeregu wcześniejszych postępowań prowadzonych na jego wniosek lub z jego udziałem (co Sądowi jest znane z innych postępowań prowadzonych ze skargi skarżącego przed WSA w Łodzi). Do takiego wniosku zdają się też prowadzić bezskuteczne wezwania Sądu z dnia 16 czerwca 2015r., 13 lipca 2015r., 14 sierpnia 2015r., 21 października 2015r. oraz 20 listopada 2015r. do uzupełnienia akt administracyjnych i przedłożenie skompletowanych akt dopiero w dniu 21 grudnia 2015r. Powyższe rodzi obawę, czy organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji zgromadził i uporządkował akta administracyjne. Obawę tą zdaje się potwierdzać lakoniczne odniesienie się do jednego faktu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jednakże bez jego uszczegółowienia poprzez opis zdarzeń i wskazanie potwierdzających je dowodów. Nie sposób zatem z całą pewnością stwierdzić, czy przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ dysponował niezbędnymi dla rozpoznania tej sprawy aktami. Jak bowiem przyjmuje się w orzecznictwie sądowym w analogicznej sytuacji w odniesieniu do postępowania pierwszoinstancyjnego "gdy dopiero po wpłynięciu odwołania organ pierwszej instancji kompletuje materiał dowodowy i przekazuje go organowi odwoławczemu, dochodzi do stanu, w którym pełnym materiałem dowodowym dysponuje tylko organ II instancji, co w oczywisty sposób prowadzi do naruszenia zasady dwuinstancyjności rozumianej, jako prawo strony do żądania, aby kompletny stan faktyczny sprawy został zbadany przez organy obu instancji" (wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 października 2009r., IV SA/Wa 760/09, LEX nr 574173). Wadliwości tej nie może konwalidować skompletowanie akt na etapie postępowania sądowoadministracyjnego na kilkakrotne wezwania Sądu, jak i ocena okoliczności faktycznych w świetle normatywnych przesłanek przyznawania stypendiów doktoranckich zawarta dopiero w piśmie procesowym organu złożonym w toku rozprawy sądowej w dniu 16 grudnia 2015r.

Zważywszy na powyższe, tj. merytoryczne rozpoznanie sprawy spornego stypendium przez jedną instancję w dodatku co prawdopodobne w oparciu o zawierające tak duży deficyt dowodów akta administracyjne i brak odniesienia się w uzasadnieniu do argumentów skarżącego, Sąd uznał, iż kontrolowane w tej sprawie decyzję są dotknięte istotną wadliwością procesową, obligującą do ich uchylenia. Naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania zawsze powoduje doniosłe skutki i zawsze uzasadnia eliminację z obrotu prawnego tak wydanych decyzji. Wyrażany jest przy tym pogląd, wedle którego "nie jest jednak tak, by naruszenie tej zasady każdocześnie stanowiło kwalifikowaną wadę będącą rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Na gruncie prawa procesowego do przypadków rażącego naruszenia prawa zalicza się pogwałcenie zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego, tego rodzaju, że ich wystąpienie nie zostało ujęte odrębnie jako przesłanka do wznowienia postępowania, zaś jest doniosłe (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 8 czerwca 1983 r., I SA 355/83 ONSA 1983/1 poz. 40, zwłaszcza str. 241-243). Przyjmuje się również, że o tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje przede wszystkim oczywistość tego naruszenia (wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 czerwca 2012r., II SA/Kr 561/12, LEX nr 1697506). Prowadzenie postępowania dowodowego w całości przez organ odwoławczy stanowi naruszenie art. 136 k.p.a. i art. 15 k.p.a. (wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2009r., I SA/Wa 819/09, LEX nr 579684). Niekiedy w orzecznictwie przyjmuje się bardziej kategorycznie, że wydanie decyzji z pogwałceniem zasady dwuinstancyjności obowiązującej w postępowaniu administracyjnym (art. 15 k.p.a.) godzi w podstawowe prawa i gwarancje obywatela i musi być oceniane jako rażące naruszenie prawa (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 lutego 2007r., IV SA/Gl 1107/05). W niniejszej sprawie nie sposób jednakże jednoznacznie stwierdzić, czy zarzucane organowi naruszenie posiada cechy rażącego, akta nie pozwalają ustalić, jakim zakresem materiału dowodowego dysponował organ odwoławczy, zaś notoryjny fakt, że z udziałem skarżącego toczy się szereg postępowań w związku z jego statusem doktoranta, sprawia, że organy z uwagi na postawę skarżącego wykazują zasadniczo dużą ostrożność w dokumentowaniu zdarzeń z jego udziałem. Nie można więc wykluczyć, że akta skarżącego zostały rozdzielone i były przekazywane pomiędzy różne organy państwa, właśnie w związku z tymi różnymi postępowaniami i z tego względu załączone do skargi akta zawierały tak znaczny deficyt dokumentów.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ zobowiązany jest zgodnie z dokonaną powyżej wiążącą oceną rozpoznać wniosek skarżącego o przyznanie stypendium na rok 2011/2012 oraz zastosować się do nadal aktualnych wytycznych zawartych w poprzednio podjętych w tej sprawie wyrokach sądów administracyjnych. A zatem sprawa ta powinna być przedmiotem oceny merytorycznej w obu instancjach, obejmującej zarówno przesłanki prawne, jak i faktyczne, i to oceny dokonanej zgodnie z poprzednio podjętymi w tej sprawie prawomocnymi wyrokami sądowymi oraz na podstawie kompletnych akt administracyjnych. Celem zagwarantowania dochowania przez organ tego ostatniego wymogu organy obowiązane są skompletować akta administracyjne, uporządkować chronologicznie dokumenty, a następnie dokonać oceny relewantnych prawnie okoliczności faktycznych zgodnie z określonym w k.p.a. wzorcem postępowania organów administracji publicznej, w tym zasadą swobodnej oceny dowodów. Ocena ta powinna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji spełniającej warunki art. 107 § 3 k.p.a. Stosownie bowiem do tego przepisu uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oprał oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Ocena okoliczności sprawy wymaga szczegółowego i wszechstronnego zaprezentowania w uzasadnieniu decyzji, w tym poprzez odwołanie do konkretnych zdarzeń istotnych dla sprawy przyznania stypendiów wraz z powołaniem potwierdzających je dowodów. Ma to istotne znaczenie, gdyż skarżący żywi głębokie przekonanie o zasadności spełnienia przesłanek przyznania mu stypendium, co mają potwierdzać przedłożone przez niego do akt sądowych dokumenty dotyczące przebiegu studiów. Niezbędne będzie również ustosunkowanie się do formułowanych przez skarżącego twierdzeń wraz ze wskazaniem odpowiednich dowodów. Złożone przez skarżącego do akt sądowych dokumenty zdają się wskazywać na pewne rozbieżności co do okoliczności faktycznych, co tym bardziej wymaga wykazania, czy nie pozostają one w kolizji z całokształtem dokumentów posiadanych przez organ uczelni.

Uchylenie decyzji organu uczelni nie oznacza automatycznie, że organ zobowiązany został do przyznania skarżącemu stypendium za rok akademicki 2011/2012 i wypłaty zaległego stypendium. To wymaga bowiem oceny okoliczności faktycznych dotyczących osoby skarżącego w świetle przesłanek normatywnych przyznawania stypendiów doktoranckich. Tę zaś zważywszy na zakres kognicji sądów administracyjnych dokonać może jedynie organ ponownie rozpoznając sprawę, a ich ocenę skarżący będzie mógł kwestionować korzystając z prawem przewidzianych gwarancji ochrony prawnej.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 153 ppsa uwzględnił skargę. O kosztach zaś orzekł na podstawie art. 200 ppsa.

bg