Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 362/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 i  par. 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Głowacki (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Stanisław Grzeszek sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 maja 2021 r. sprawy ze skargi Gminy S. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] znak: [...], w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego; I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych).


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. (organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego A. I. sp. z o.o na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] wystawionych przez wierzyciela Burmistrza Miasta S. B., a obejmujących zaległość z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie należności głównej 144.238,00 zł.

Organ egzekucyjny, postanowieniem z dnia 2.07.2019r., nr 1271- [...] umorzył prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne uznając, iż w przedmiotowym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane zostało w oparciu o przepis art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 upea.

Zawiadomieniem z 24.07.2019r., nr [...], organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, a następnie na jego wniosek działając na podstawie art. 64c § 1, § 4 i § 7 upea wydał postanowienie z 3.09.2019r., nr [...] określające wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie 9.245,60zł.

Na postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, wierzyciel złożył zażalenie. Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z [...].10.2019r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W wyniku skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, Sąd wyrokiem z 20.05.2020r., sygn. akt I SA/Kr 1422/19 uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji. WSA w Krakowie stwierdził, że organy administracji ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych nie wzięły pod uwagę skutków, jakie przy określeniu kosztów wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016r., sygn. akt SK 31/14.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. wydał 30.11.2020r. postanowienie nr [...], którym ponownie określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w tej samej wysokości, jak w poprzednio uchylonym postanowieniu..

Na postanowienie to wierzyciel złożył zażalenie, zarzucając, że obciążanie go opłatą egzekucyjną liczoną zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64c § 1 i § 4 upea od kwoty egzekwowanej należności, a nie wyegzekwowanej, przy zastosowaniu zupełnie bezzasadnego sposobu "miarkowania" jej wysokości nadal pozostaje sprzeczne z wykładnią tego przepisu, wynikającą z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Podkreślił również, że określona wysokość kosztów egzekucyjnych jest niewspółmierna do wykonanych czynności, a organ egzekucyjny nie zastosował się do wyroku sądu. Wierzyciel podniósł również, że zakres skutecznych czynności egzekucyjnych podjętych przez organ sprowadził się do zajęcia rachunku bankowego, z którego zdołano uzyskać jedynie kwotę 1763,40 zł. Zdaniem wierzyciela, naliczanie wyższej kwoty niż uzyskana jest zupełnie nieuzasadnione. Wierzyciel zarzucił także, że organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę faktu, że w stosunku do tytułów wykonawczych nr: [...], [...], [...] i [...], nie może mieć zastosowania art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64c § 1 i § 4 upea, albowiem w stosunku do tych tytułów, organ egzekucyjny nie zajął wierzytelności, gdyż na rachunku bankowym już środków nie było, ponieważ kwota na nim się znajdująca wcześniej pokryła jedynie częściowo koszty postępowania wynikłe z tytułu wykonawczego nr [...] i [...] Wskazał, że okoliczność ta powoduje, iż w myśl art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64c § 1 i § 4 upea, naliczanie kosztów w tym zakresie było bezzasadne.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 25.01.2021r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu podkreślono, iż koszty egzekucyjne naliczono w konsekwencji ponownego ich przeliczenia po uchyleniu przez WSA w Krakowie postanowień organu I i II instancji w/s obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny stosując się do w/w wyroku Sądu, ponownie obliczając koszty egzekucyjne, przyjął opisane w postanowieniu zasady obliczania i miarkowania opłaty za czynność egzekucyjną. Art. 64 § 1 pkt 4 upea nie określa maksymalnej kwoty kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności pieniężnych. Ograniczenie kwotowe ustawodawca zawarł natomiast w art. 64 § 1 pkt 6 upea w odniesieniu do opłaty za zajęcie nieruchomości, ustalając ją w wysokości 8% egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200,00 zł. Organ egzekucyjny dla określenia maksymalnej kwoty kosztów za zajęcie wierzytelności pieniężnej przyjął analogiczny sposób miarkowania wysokości opłaty. Odwołując się do powyższego przepisu, uwzględniającego stawkę 8 % egzekwowanej należności z określoną górną granicą naliczenia kosztów - 34.200,00 zł., organ egzekucyjny przyjął, że koszty egzekucyjne należne za zajęcie wierzytelności pieniężnych, stanowiące 5% egzekwowanej należności, nie mogą być wyższe od kwoty 21.375 zł., czyli 5/8 z 34.200 zł.

W przypadku miarkowania wysokości opłaty manipulacyjnej uzasadnione jest przyjęcie analogicznego sposobu ustalania jej wysokości jak w przypadku opłaty za zajęcie rachunku bankowego. Ustawodawca określił, że 8% opłata za zajęcie nieruchomości została ograniczona do wysokości 34. 200 zł. Dokonując zatem miarkowania wysokości opłaty manipulacyjnej, organ egzekucyjny słusznie przyjął, że opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności winna wynieść nie więcej niż 4.275 zł (tj. 1/8 z 34.200 zł).

Dokonane zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego obejmowało wszystkie w/w tytuły wykonawcze. Na rachunku bankowym znajdowały się środki pieniężne. Pomimo, że przekazana kwota w wysokości 1.763,40 zł nie pozwoliła na zaspokojenie należnych kosztów egzekucyjnych, zajęcie okazało się skuteczne. Organ egzekucyjny, zasadnie ustalił należne koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 11.009 zł., z czego kwota niezaspokojonych kosztów egzekucyjnych to 9.245,60 zł. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. zauważył, że organ egzekucyjny przyjął i zastosował górny kwotowy limit opłaty za czynność egzekucyjną. Uczynił to w sposób usystematyzowany. Wskazał, jakim systemem do tego doszedł. Nie uczynił niczego na zasadzie dowolnego uznania i przypadkowości, lecz właśnie przyjął odpowiednią systematykę i zasady w tym zakresie. Znalazło to odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że organ egzekucyjny w swoim postanowieniu wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie w/w tytułów wykonawczych podejmował także inne czynności i działania, mające na celu ustalenie majątku spółki, z którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję. Skierował do innych podmiotów zawiadomienia o zajęciu innych wierzytelności pieniężnych, regularnie sprawdzał w dostępnych bazach rachunki bankowe spółki, inne wierzytelności pieniężne, poszukiwał innych składników majątkowych oraz informacji na temat zobowiązanego w Internecie.

Na postanowienie to wierzyciel obciążony kosztami złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucił naruszenie;

- art. 153 p.p.s.a. poprzez dokonanie miarkowania wysokości kosztów egzekucyjnych niezgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku WSA w Krakowie z dnia 20.05.2020r., sygn. akt I 1422/19,

- art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64c § 1 i § 4 upea w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie poglądów prawnych przedstawionych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016r., sygn. akt SK 31/14 dotyczących proporcjonalności między wysokością opłat, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone,

- art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64c § 1, § 4 upea poprzez jego błędne zastosowanie w stosunku do tytułów wykonawczych o nr [...] [...], [...], [...] i [...], albowiem w stosunku do tych tytułów organ egzekucyjny nie podjął żadnych czynności egzekucyjnych.

W uzasadnieniu skargi powołano się na orzecznictwo sądowe, zgodnie z którym przy określaniu wysokości kosztów egzekucyjnych należy wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty dotyczące czynności związanych ze stosowaniem środków egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich czasochłonności i pracochłonności. Podkreślono, iż zastosowany przez organ egzekucyjny sposób ustalania wysokości kosztów egzekucyjnych jest najbardziej krytykowany w orzecznictwie NSA.

Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o uchylenie postanowienia organu egzekucyjnego i zasądzenie kosztów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. (art. 151 p.p.s.a.)

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 153 ustawy o p.p.s.a. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 ustawy o p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz do konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 12 września 2018 r., sygn. akt I FSK 1821/16).

Sąd orzekający, będąc związany regułami art. 153 ustawy o p.p.s.a. stwierdza, że w zaskarżonym postanowieniu organ nie zastosował się w sposób właściwy do oceny prawnej i wskazań zawartych w powołanym wyżej wyroku WSA w Krakowie z dnia 20.05.2020r., sygn. akt I 1422/19, w zakresie konieczności miarkowania kosztów egzekucyjnych z uwagi na niekonstytucyjność art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a, polegającą na braku adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również do kwestii, iż wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego. Wskazany wyrok WSA w Krakowie nie przyjmował nieprawidłowości uzasadnienia uchylonego postanowienia, ale stwierdzał niezastosowanie się do zasad wyrażonych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, uznającego częściową niezgodność art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a z Konstytucją RP.

Stwierdzenie naruszenia art. 153 p.p.s.a. wynika z prostej konstatacji, iż skoro powyższym wyrokiem przesądzono o niewłaściwym ustaleniu kosztów poprzez pominięcie należytego miarkowania w oparciu o wyżej wskazane zasady, to ponowne wyliczenie tych kosztów w tożsamej (identycznej) wysokości, które nastąpiło w obecnie kontrolowanych postanowieniach kosztowych, nie może zostać uznane za spełnienie wytycznych tego wyroku. Jedyna różnica zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego, w relacji do poprzednio uchylonego sprowadza się do wyjaśnienia sposobu wyliczenia kosztów, kiedy poprzednio do tego w ogóle się nie odniesiono. Niemniej jednak oba te postanowienia ustalają tożsamą kwotę kosztów obciążających wierzyciela i oparto je na gruncie postanowień organów I instancji przedstawiających rzeczone wyliczenie. W opisanej sytuacji nie sposób uznać, że organy w ponownie przeprowadzonym postępowaniu zastosowały się do wytycznych wyrażonych w w/w wyroku, który nakazywał odpowiednio miarkować koszty względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Innymi słowy wytyczne z wyroku nakazywały zmienić wysokość kosztów w oparciu o podane w uzasadnieniu zasady, natomiast organy ponowienie wyliczyły je w takiej samej wysokości, uznając de facto, iż poprzednie uchylone rozstrzygnięcia były prawidłowe.

Przy miarkowaniu należy także mieć na uwadze, iż z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wynika, że określona tym przepisem opłata za dokonane czynności egzekucyjne może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Stanowisko to jest dość jednolicie prezentowane w orzecznictwie (vide wyroki NSA z: 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15; 20 marca 2018 r., II FSK 778/16; 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16; 12 lutego 2019 r., II FSK 3379/18; 30 maja 2019 r., II FSK 613/19; 14 listopada 2019 r., I GSK 2918/18; 26 lutego 2020 r., II FSK 851/18; 30 maja 2020 r., II FSK 613/19; z 10 grudnia 2020 r., I GSK 1071/20 czy wyrok NSA z dnia 3 lutego 2021 r. III FSK 2531/21). W kontrolowanej sprawie nastąpiło skuteczne zajęcie wierzytelności jedynie w nieznacznej, w relacji do egzekwowanej, kwocie 1.763,40 zł, którą uzyskał organ i "zaspokoił" część swoich kosztów, w pozostałym, bardzo znacznym zakresie, zajęcia okazały się nieskuteczne. Powyższą okoliczność winien organ uwzględnić przy obciążeniu wierzyciela kosztami. W postępowaniu ponownym organ oceni, czy w realiach konkretnej sprawy, koszty egzekucyjne w ustalonej kwocie, realizują nie tylko cel fiskalny (finansują aparat egzekucyjny), ale czy również zachodzi racjonalna zależność pomiędzy wysokością kosztów, a podjętymi czynnościami organów. W związku z powyższym, w postępowaniu ponownym, organ podda art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej w/w wykładni prokonstytucyjnej.

Z tych przyczyn Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.