Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 732/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonego postanowienia
Powołane przepisy: article: art. 34 § 1a
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art.134 § 1, art 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2, aty. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Kwiatek (sprawozdawca), Sędziowie NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk,, WSA Grzegorz Wałejko, Protokolant Asystent sędziego Anna Strzelec, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 listopada 2012 r. sprawy ze skargi E. Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia; II. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz E. Ś. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia E. Ś., uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] wydane na podstawie art. 34 § 1a ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej: "upea") i uznał zarzuty za bezzasadne.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 5.04.2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał aktualizacji tytułu wykonawczego nr [...], stanowiącego postawę prowadzenia przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego, wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego w związku z należnością podatkową wynikającą z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązanie "A" w podatku VAT za październik 2007 r.

Podstawą aktualizacji tytułu wykonawczego było wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] w wykonaniu przez Dyrektora Izby Skarbowej wyroku WSA w Lublinie z dnia 3.06. 2011 r. sygn. akt I SA/Lu 840/10.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy po ww. wyroku, którym Sąd uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] (doręczoną skarżącemu 14.03.2012 r.) uchylając decyzję z dnia [...] w części dotyczącej orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe spółki "A" z tytułu podatku VAT za październik 2007 r. i koszty postępowania egzekucyjnego zmniejszył wysokość zaległości z kwoty 192.404 zł na kwotę 189.999 zł, a wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego z kwoty 1.992,12 zł na kwotę 1.990,72 zł, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji w pozostałej części (tj. w zakresie odsetek w wysokości 56.016 zł).

Aktualizację tytułu wykonawczego skarżący otrzymał w dniu 16.04.2012 r., a w dniu 23.04.2012 r. złożył zarzuty, kwestionując podstawę prawną wystawienia zarówno tytułu wykonawczego (uchylenie decyzji z dnia [...] jak i jego aktualizacji (nieprawomocna decyzja z dnia [...].). W ocenie skarżącego wierzyciel domaga się kwot nienależnych, gdyż ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że to wierzyciel (organ) jest faktycznym dłużnikiem spółki "A.".

Organ egzekucyjny pismo zawierające zarzuty przekazał do będącego wierzycielem Naczelnika Urzędu Skarbowego, celem zajęcia stanowiska. Postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie art. 34 § 1a upea, Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził niedopuszczalność zgłoszonych zarzutów uzasadniając, że kwestia orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego jako prezesa zarządu za zaległości spółki "A." z tytułu podatku VAT za październik 2007 r. była przedmiotem rozpatrzenia w postępowaniu podatkowym w ramach którego wydano decyzję z dnia [...], a następnie decyzję z dnia [...]. Organ pouczył skarżącego, że na przedmiotowe postanowienie przysługuje zażalenie.

W zażaleniu, skarżący podniósł zarzut z art. 33 pkt 1 upea - nieistnienia obowiązku -w związku z rozstrzygnięciem WSA z dnia 3.06.2011 r. sygn. akt I SA/Lu 840/10, a także zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że nie istnieje przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 upea, pomimo istnienia wyroku WSA. Zarzucił również kreowanie przez organ rzeczywistości zgodnie z własnym uznaniem, a także bezpodstawną odmowę dostępu do akt sprawy, na podstawie której został wystawiony zaktualizowany tytuł wykonawczy.

Zaskarżonym postanowieniem, Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że treść zarzutów wskazuje, iż skarżący kwestionuje w istocie dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej, co stanowi zarzut z art. 33 pkt 6 upea. Ponieważ, w ocenie organu odwoławczego, tak rozumiany zarzut nie był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu (podatkowym), postanowienie wierzyciela znajduje oparcie w art. 34 § 1 upea, a nie jak wskazano w zaskarżonym postanowieniu w art. 34 § 1a upea.

Z tego względu, Dyrektor Izby Skarbowej uchylił postanowienie organu I instancji i uznał zarzuty za bezzasadne, podzielając w pełni argumentację zaskarżonego postanowienia.

Uzasadniał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż prawomocnym wyrokiem z dnia 3.06.2011 r. sygn. akt I SA/Lu 840/10 WSA w Lublinie uchylił ostateczną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Tym samym w obrocie prawnym pozostała decyzja z dnia [...] z rygorem natychmiastowej wykonalności, stanowiąca podstawę prawną wystawienia tytuły wykonawczego [...] , a zatem tytuł wykonawczy podlegał egzekucyjnej realizacji i wierzyciel nie ma podstaw do uwzględnienia zgłoszonych zarzutów. Wyjaśnił, że Dyrektor Izby Skarbowej, w wykonaniu wyroku WSA, ostateczną decyzją z dnia [...] zmienił wysokość należności pieniężnej objętej przedmiotowym tytułem wykonawczym, co w świetle regulacji § 9 ust. 1b i 1c rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.11.2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541 ze. zm.), uzasadniało dokonaną w dniu 5.04.2012 r. aktualizację tytułu wykonawczego nr [...]

Organ odwoławczy zwrócił przy tym uwagę, że skarżący złożył do WSA skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] która nie została jeszcze rozpatrzona a konkludując stwierdził, że "aktualizacja" tytułu wykonawczego, wbrew zarzutom, nie jest nowym tytułem wykonawczym. Jest to ten sam tytuł oznaczony tym samym numerem i tylko na jego podstawie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Wyjaśnił, że stanowiąca podstawę aktualizacji tytułu wykonawczego decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], została, bez akt sprawy, przesłana do wierzyciela - Urzędu Skarbowego, dlatego też zapoznanie się z aktami sprawy było z powodów faktycznych i prawnych (art. 234a Ordynacji podatkowej) niemożliwe, niemniej jednak, jak wynika z poczynionych przez organ ustaleń, przed wydaniem decyzji wymiarowej skarżący zapoznał się z aktami sprawy, co jednakże pozostaje bez znaczenia w sprawie niniejszej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uzupełnionej pismem z dnia 13.11.2012 r., E. Ś. wniósł o uchylenie postanowień obu instancji i zarzucił:

- naruszenie art. 7 , art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej: "kpa") w związku z art. 18 upea poprzez nie odniesienie się do zarzutów zażalenia i poprzestanie na przytoczeniu treści uzasadnienia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego mimo, że rozstrzygniecie uznające zarzuty za bezzasadne oparto na odmiennych zakresowo przesłankach. Zarzucił, że organ II instancji wskazując za podstawę art. 34 § 1 upea (nie zaś art. 34 § 1a upea, jak organ I instancji) konkluduje, że zarzuty nie były przedmiotem rozpoznania w odrębnym postępowaniu, a jednocześnie przywołuje decyzje określające odpowiedzialność skarżącego za zobowiązania spółki;

- naruszenie art. 34 § 1 upea, przez brak obligatoryjnego stanowiska wierzyciela - Naczelnika Urząd Skarbowego w zakresie zgłoszonych zarzutów, w sytuacji zmiany przez organ odwoławczy podstawy prawnej;

- naruszenie art. 139 kpa w związku z art. 18 upea poprzez uchylenie rozstrzygnięcia organu I instancji bez stwierdzenia rażącej jego wady i wydania merytorycznego postanowienia na niekorzyść strony;

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że nie istnieje przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo istnienia wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3.06.2011 r. sygn. akt. I SA/Lu 840/10.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "ppsa") Sąd, dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonego doń aktu, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a jedynie granicami sprawy rozstrzygniętej zaskarżonym aktem.

Dokonując zatem kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w granicach sprawy rozstrzygniętej tym aktem uznać należy, że zaskarżone postanowienie wydane zostało bez postawy prawnej, co uzasadnia stwierdzenie jego nieważności, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i w związku z art. 18 upea. W ocenie Sądu, kontrola postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność zgłoszonych zarzutów, na podstawie art. 138 kpa , w przedmiotowej sprawie nie mogła mieć miejsca.

Przedmiotem niniejszej sprawy były czynności wierzyciela podjęte w toku postępowania egzekucyjnego zakończone postanowieniem z dnia [...] stwierdzającym niedopuszczalność zgłoszonego zarzutu (wymagalność kwot nienależnych). Zakres postępowania (sprawy administracyjnej) wyznaczany został zatem treścią hipotezy normy prawnej art. 34 § 1a upea stanowiącego podstawę wydawanego przez organ I instancji postanowienia kontekście postawionego zarzutu, który w zażaleniu został wyartykułowany jako zarzut z art. 33 pkt 1 upea, i ten przedmiot sprawy (zakres rozpoznania) wiązał organ odwoławczy.

Tym samym organ odwoławczy nie był uprawniony do przekwalifikowania postawionego zarzutu z art. 33 pkt 1 na zarzut z art. 33 pkt 6, a więc zakresu przedmiotowego sprawy objętej rozpoznaniem przez wierzyciela, a jak też i zmiany podstawy prawnej jego rozpatrzenia. Takie działanie Dyrektora Izby Skarbowej uznać należy za niedopuszczalne nie tylko w świetle regulacji art. 34 upea, ale i w świetle realizacji podstawowych zasad postępowania z art. 7 i art. 77 kpa mających odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym (art. 18 upea)

Jak wynika z regulacji art. 34 upea wypowiedź wierzyciela co do zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym może być zawarta w postanowieniu w sprawie stanowiska wierzyciela (art. 34 § 1 upea) lub w postanowieniu o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu (art. 34 § 1a upea).

Rozróżnienie tych rozstrzygnięć ustawodawca podkreśla w art. 34 § 4 upea wskazując, że organ egzekucyjny załatwia sprawę zarzutów po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela (a może być ono ostateczne lub nieostateczne w związku z prawem zaskarżenia go zażaleniem – art. 34 § 2 upea) lub po otrzymaniu postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Temu ostatniemu postanowieniu ustawodawca nie przydaje warunku "ostateczności", bo uznał, że nie podlega ono zaskarżeniu zażaleniem, stąd ostateczne jest od daty doręczenia (art. 16 § 1 kpa w związku z art. 18 upea).

Również z przepisów art. 34 w związku z art. 17 § 1 upea wynika wprost, że zażalenie przysługuje jedynie na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela (art. 34 § 1 i art. 34 § 2 upea) oraz na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zarzutów (art. 34 § 4 i art. 34 § 5 upea).

W tej kwestii Sąd podziela wykładnię powyższych przepisów i poglądy zawarte w wyrokach NSA z dnia 18 marca 2010 r. – II FSK 2007/09 – Lex 596157 oraz dnia 15 stycznia 2008 r. – II FSK 1577/06 - Lex 470980, a w szczególności tezę, że "dopuszczalności zażalenia na postanowienie z art. 34 § 1a upea (...) nie można domniemywać, skoro powinno ono wynikać wprost z przepisu. Przepis art. 34 § 1a upea nie przewiduje zażalenia, a dopuszczalność zażalenia, o którym mowa w art. 34 § 2 upea dotyczy tylko postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela", a nie postanowienia o niedopuszczalności zarzutów.

Racjonalny ustawodawca uznał, że skoro nie będący organem egzekucyjnym wierzyciel rozpatrywał w odrębnym postępowaniu podatkowym kwestię wymagalności należności pieniężnej zobowiązanego objętą tytułem egzekucyjnym, to w postępowaniu egzekucyjnym zarzutu nieistnienia dochodzonego obowiązku nie można badać ponownie merytorycznie.

W sprawie jest poza sporem, że kwestia istnienia obowiązku dochodzonego egzekucyjnie i zakresu tego obowiązku rozpatrywana była w odrębnym postępowaniu podatkowym. W ocenie Sądu również treść zarzutów, jak też i zażalenia, wbrew stanowisku Dyrektora Izby Skarbowej, nie budzi wątpliwości, co do intencji skarżącego (istoty sporu), gdyż skarżący kwestionuje istnienie dochodzonych przez organ należności (istnienie obowiązku), co de facto w dalszej kolejności wiąże się z niedopuszczalnością egzekucji w tym przedmiocie.

W ocenie Sądu, w kontekście regulacji art. 34 upea, wierzyciel błędnie zatem pouczył skarżącego o prawie wniesienia zażalenia na postanowienie wydane na podstawie art. 34 § 1a upea, a Dyrektor Izby Skarbowej w następstwie nie zastosował art. 134 kpa w związku z art. 144 kpa i w związku z art. 18 upea, czego rezultatem było wydanie zaskarżonego postanowienia bez podstawy prawnej, gdyż zastosowanie art.138 kpa, było niedopuszczalne dla weryfikacji ostatecznego postanowienia z dnia [...] wydanego na podstawie art. 34 § 1a upea.

Z tego względu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa i w związku z art. 18 upea oraz art. 152 i art. 200 ppsa, orzeczono jak w sentencji.