Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 819/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 170
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz M. J. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z [...] października 2018 r. nr [...] przyznającą M. J. (dalej jako skarżący") świadczenie wychowawcze na syna R. J. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r. (pkt [...]) i odmawiającą przyznania ww. świadczenia na synów F. J. i I. J. [1] (pkt [...]).

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżący wnioskiem z [...] sierpnia 2018 r. wystąpił do Urzędu Dzielnicy [...] [...] o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci - F. J., I. J. [1] i R. J..

Prezydent decyzją z [...] października 2018 r. przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze na syna R. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r. oraz odmówił przyznania ww. świadczenia na F. i I.. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (wówczas Dz.U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...] zł. Prezydent zaznaczył, że skarżący we wniosku wszczynającym postępowanie do składu rodziny wpisał żonę – M. S. oraz synów: B. i F. (dzieci skarżącego z poprzedniego małżeństwa) oraz I. i R. (dzieci skarżącego z obecnego małżeństwa). Jednocześnie wystąpił o przyznanie świadczenia na drugie, trzecie i czwarte dziecko, tj. F., I. i R., wskazując, że jego [...] dzieckiem jest B.. Prezydent zaznaczył, że ilekroć w ustawie jest mowa o dziecku - oznacza to dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną (art. 2 pkt 5 ustawy). W przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem (...) (art. 22 ustawy). Prezydent zauważył, że jak wynika z akt spawy, zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2012 r. miejsce zamieszkania dzieci B. i F. ustalono w każdorazowym miejscu zamieszkania ich matki – I. J. [2]. W wyroku tym ustalono również kontakty skarżącego z dziećmi, jednakże nie jest to opieka naprzemienna. Wobec powyższego dzieci te znajdują się pod opieką prawną matki. Prezydent wskazał na koniec, że Kolegium w decyzji z [...] sierpnia 2018 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta, którą świadczenie wychowawcze przyznano tylko na jedno dziecko skarżącego, tj. [...] syna R., wskazując, że jego [...] dzieckiem jest syn I. w aktualnym składzie rodziny skarżącego, który nie sprawuje opieki naprzemiennej nad synami B. i F., a więc nie mogą być oni zaliczeni w skład rodziny. W tej sytuacji, w ocenie Prezydenta, w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 4 ust. 2 ustawy do przyznania świadczenia wychowawczego na syna F. i I..

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zaskarżył ją w części, w jakiej odmawia mu przyznania świadczenia na rzecz syna I.. Wskazał, że Prezydent odniósł się jedynie do nieprawomocnej decyzji Kolegium, dotyczącej poprzedniego okresu świadczeniowego oraz do wyroku rozwodowego, wydanego w reżimie prawnym, który nie przewidywał instytucji opieki naprzemiennej. Prezydent pominął natomiast ustalenia prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydanego w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1964/16. Skarżący wskazał, że sprawuje opiekę nad dziećmi z pierwszego małżeństwa w blisko [...]%, wobec czego wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie świadczenia wychowawczego na [...] (I.) i [...] (R.) dziecko, pozostawiając świadczenie na [...] dziecko (F.) jego matce, a jeśli to niemożliwe, o przyznanie na ostatnie z ww. dzieci świadczenia w odpowiedniej wysokości.

Kolegium decyzją z [...] lutego 2020 r., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję z [...] października 2018 r. W uzasadnieniu decyzji wskazało, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych dziecko nie jest pod opieką naprzemienną w sytuacji, gdy zgodnie z orzeczeniem sądu, stale zamieszkuje z jednym z rodziców, a drugi rodzic ma jedynie ustalone w określonym wymiarze i okresie kontakty z nim oraz uczestniczy w kosztach jego utrzymania. Jak natomiast wynika z wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2012 r. sygn. akt [...], miejscem zamieszkania małoletnich B. i F. jest każdorazowe miejsce zamieszkania ich matki (pkt [...]). Skarżący ww. wyrokiem zobowiązany został jedynie do partycypowania w kosztach utrzymania dzieci w wysokości [...] zł miesięcznie na rzecz B. i [...] zł miesięcznie na rzecz F. (pkt [...]) i ma ustalone w określonym wymiarze i okresie kontakty z dziećmi (pkt [...]). Zdaniem Kolegium, nie zachodzi zatem sytuacja polegająca na sprawowaniu opieki przez każdego z rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach, a w konsekwencji uregulowanie sposobu kontaktów z dzieckiem nie może być utożsamiane z wprowadzeniem opieki naprzemiennej. W tej sytuacji dzieci B. i F. są członkami tylko jednej rodziny – rodziny swojej matki. Zasadnie zatem Prezydent uznał, że pierwszym dzieckiem skarżącego jest I., zaś drugim R., a więc tylko na drugie z dzieci przyznano mu świadczenie wychowawcze.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji, ewentualnie uchylenie tylko zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych, przy uwzględnieniu dwukrotności stawki minimalnej. Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie przepisów, tj.:

1) art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256), powoływanej dalej jako "K.p.a.", poprzez pobieżne i sprzeczne z rzeczywistością ustalenia faktyczne i prawne oraz ograniczenie ich wyłącznie do wyciągnięcia błędnych wniosków z treści wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2012 r., przy jednoczesnym pominięciu wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i faktycznego zakresu sprawowania opieki przez skarżącego nad jego dziećmi z pierwszego małżeństwa;

2) art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", poprzez niewzięcie pod uwagę oraz niezastosowanie się organu do prawomocnych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2004/18 oraz z 14 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1964/16, określających sytuację skarżącego.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w wyroku z 14 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1964/16 Sąd orzekł o uchyleniu decyzji odmawiających przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na syna I. i stwierdził, że organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w celu ustalenia faktycznego sposobu sprawowania opieki nad dziećmi, a następnie dokonać oceny, czy opieka ta odpowiada instytucji opieki naprzemiennej. Na skutek powyższego wyroku, Kolegium zweryfikowało swoje poprzednie stanowisko w sprawie i przyznało skarżącemu ww. świadczenie również na trzecie i czwarte dziecko, tj. I. i R.. Z kolei na skutek wyroku z 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2004/18, Prezydent przyznał skarżącemu świadczenie również na syna I.. Oparcie w tej sytuacji decyzji wyłącznie na wyroku rozwodowym, który formułuje pewne minimum sprawowania opieki nad dziećmi, stoi w sprzeczności z art. 7 K.p.a. zwłaszcza, że pominięto treść prawomocnych wyroków sądu administracyjnego w tym zakresie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Skarżący w piśmie procesowym z [...] lipca 2020 r. wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego ze zdjęć kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z [...] marca 2020 r., potwierdzającego fakt, że w okresie od [...] stycznia – [...] września 2018 r. opieka nad synami z pierwszego małżeństwa skarżącego nie uległa zmianie w stosunku do sposobu sprawowania opieki w okresie przed [...] stycznia 2018 r. od co najmniej od 2015 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Prezydenta z [...] października 2018 r. naruszają przepisy prawa w stopniu skutkującym ich uchyleniem.

Istota problemu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do tego, czy skarżący sprawuje opiekę naprzemienną nad synami z pierwszego małżeństwa, tj. nad B. ([...] dziecko) i F. ([...] dziecko), a więc czy tym samym wchodzą oni w skład jego aktualnej rodziny, a w konsekwencji, czy dzieci z jego aktualnego związku małżeńskiego – I. ([...] dziecko) i R. ([...] dziecko) są kolejnymi dziećmi w jego aktualnej rodzinie i czy skarżącemu przysługuje na [...],[...] i [...] dziecko świadczenie wychowawcze za okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r.

Organy orzekające w niniejszej sprawie uznały, że skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej nad synami z pierwszego małżeństwa, tj. B. i F., a wobec tego synowie z aktualnego związku, tj. I. i R. są [...] i [...] dzieckiem w jego obecnej rodzinie, a więc świadczenie za okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r. przysługuje jedynie na drugiego syna w rodzinie – R. i to świadczenie zostało mu przyznane. Odmówiono zaś przedmiotowego świadczenia na F. i I..

W tym miejscu wskazać należy, że w sprawie opieki skarżącego i jej charakteru nad synami B. i F. dwukrotnie wypowiadał się Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie w wydanych prawomocnych wyrokach z 14 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1964/16 (dotyczącym okresu zasiłkowego 2016/2017 r.) oraz z 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2004/18 (dotyczącym okresu zasiłkowego 2017/2018 r.). Wyroki te, choć dotyczyły poprzednich okresów świadczeniowych, to jednak zawarto w nich pogląd prawny co do tego, jak należy rozumieć opiekę naprzemienną w sprawie o świadczenie wychowawcze, o które ubiega się skarżący w okolicznościach faktycznych, jakie istnieją w jego rodzinie.

Zgodnie natomiast z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu, o której mowa w art. 170 p.p.s.a. wyraża się w tym, że nie tylko sąd wydający rozstrzygnięcie, ale także inne sądy i inne organy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Opisany stan związania ograniczony jest, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji wyroku i nie obejmuje jego motywów, nie oznacza to jednak, że dla prawidłowego odczytania treści tej sentencji nie należy się kierować treścią uzasadnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt I GSK 518/16; LEX nr 2501225). Inaczej mówiąc, rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Sądy i organy rozpoznające między tymi samymi stronami inny spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym, wcześniejszym wyroku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 1112/19; LEX nr 2817495).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że kontrolując zaskarżoną decyzję, nie można pominąć stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w ww. prawomocnych wyrokach. W wyroku z 14 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1964/16 Sąd wskazał natomiast, że "(...) aby dokonać prawidłowej oceny, czy w danej sprawie mamy do czynienia z opieką naprzemienną organy powinny podjąć działania mające na celu ustalenie faktycznego zakresu opieki wykonywanej przez rodziców w czasie przebywania dzieci u każdego z nich. Nie można bowiem zakładać, że opieka naprzemienna ma miejsce jedynie wówczas, gdy czas sprawowania opieki przez matkę i ojca jest porównywalny, bez jednoznacznego wyjaśnienia jaki jest jej rzeczywisty zakres (...)". W wyniku rozpoznania sprawy po tym wyroku i przeprowadzeniu stosownego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia faktycznego sposobu sprawowania opieki nad synami B. i F. przez skarżącego, organ doszedł do wniosku, że opieka ta odpowiada instytucji opieki naprzemiennej i w konsekwencji uznał, że dzieci z aktualnego związku skarżącego – I. i R. są kolejnymi dziećmi w rodzinie skarżącego i przyznał świadczenie wychowawcze na rzecz obu tych synów. Również po kolejnym z wyroków, tj. wyroku z 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2004/18, jak wskazał skarżący w skardze wniesionej w niniejszej sprawie, organ przyznał mu świadczenie na syna I.. Z treści pisma procesowego z [...] lipca 2020 r. wynika ponadto, że opieka naprzemienna nad B. i F. potwierdzona została również przez pracownika socjalnego w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] marca 2020 r. i jest ona sprawowana w takiej formie od co najmniej 2015 r. (do pisma załączono zdjęcia kwestionariusza ww. wywiadu środowiskowego).

W ocenie Sądu niedopuszczalne jest w demokratycznym państwie prawa, aby w tym samym stanie faktycznym, jako członka rodziny skarżącego raz postrzegać tylko dwóch jego synów z obecnego małżeństwa, a innym razem do tej rodziny zaliczać także jego synów z poprzedniego małżeństwa. Przykładem takiego postępowania są właśnie zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje dotyczące okresu zasiłkowego 2018/2019, podczas gdy prawomocnymi wyrokami z 14 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1964/16 (dotyczącym okresu zasiłkowego 2016/2017 r.) oraz z 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2004/18 (dotyczącym okresu zasiłkowego 2017/2018 r.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylał poprzednio wydawane decyzje w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego, nakazując ustalić, czy w sprawie nie miała miejsca opieka naprzemienne nad dwoma pierwszymi synami skarżącego. Takie rozumienie przepisów świadczy jedynie o dowolnym postrzeganiu przez organy administracji sytuacji rodzinnej skarżącego. Podkreślić natomiast należy, że ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 2904/19; LEX nr 3055881).

Mając na uwadze, że organy orzekające w przedmiotowej sprawie nie uwzględniły treści prawomocnych wyroków tutejszego Sądu, należy uznać, że decyzje te zapadły z naruszeniem art. 170 p.p.s.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to zaś uzasadnia ich uchylenie. Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent, mając na względzie wiążące go wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1964/16 i z 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2004/18, ustali czy opieka nad synami B. i F. przez ich rodziców była sprawowana w taki sam sposób, jak w czasie wydawania ww. wyroków. W sytuacji, gdy się to potwierdzi należy ocenić, czy opieka ta była opieką naprzemienną i uwzględnić konsekwencje tego ustalenia dla rozpoznawanego wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia wychowawczego. Prezydent powinien wziąć również pod uwagę, że w odwołaniu od decyzji z [...] października 2018 r. skarżący podniósł, że kwestionuje jedynie nieprzyznanie mu świadczenia wychowawczego na [...] syna – I., zaś świadczenie na [...] syna – F. pozostawia jego matce. W tej sytuacji należy wyjaśnić zakres wniosku wszczynającego postępowanie, tj. na które z dzieci skarżący żąda przyznania świadczenia wychowawczego.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Na powyższe koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie [...] zł. Sąd nie uznał przy tym za zasadne przyznania pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia w wysokości dwukrotności stawki minimalnej, bowiem w sprawie nie przeprowadzono rozprawy, jak również nie zaszły okoliczności, o których mowa w § 15 ust. 3 ww. rozporządzenia.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem rozpoznanie sprawy stało się konieczne z uwagi na datę wpływu skargi do sądu i dotychczasowy okres oczekiwania stron na zakończenie postępowania sądowego. Z uwagi jednak na wzrost wykrytych zakażeń w całym kraju, w tym na Mazowszu oraz objęcia Polski tzw. czerwoną strefą, przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.