Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 712/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-06-20 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art.246 §1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy zwolnienia spod egzekucji zajętego świadczenia emerytalnego postanawia: odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy WSA/post.1 - sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 16 listopada 2015r. skarżący W. Z. (dalej jako wnioskodawca, strona, skarżący) zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz

o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku

o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.100 zł netto. Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2. Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi następujące wydatki: opłaty za mieszkanie - 500 zł, zakup lekarstw 150 zł, alimenty - 600 zł, koszty wyżywienia 300 zł, koszty egzekucji 600 zł.

Postanowieniem Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 18 grudnia 2015r., po wezwaniu do uzupełnienia złożonego wniosku o dodatkowe dokumenty źródłowe oraz oświadczenia, odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Postanowieniem z dnia 2 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Olsztynie utrzymał w mocy postanowienie Starszego referendarza sądowego

w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), nie mogą zostać uznane za rzetelne, dające podstawę do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, by nie był w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wnioskodawca pomimo wezwania nie przedstawił dokumentów potwierdzających wysokość potrąceń egzekucyjnych, dochodów uzyskiwanych przez żonę, ponoszonych kosztów leczenia, jak i nie odniósł się do kwestii sprzedanego mienia ruchomego. Nadto Sąd stwierdził, że w sytuacji gdy skarżący dysponuje dochodem w kwocie 2.100 zł netto miesięcznie, zaś wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł, jest w stanie przy rozsądnym gospodarowaniu, zabezpieczyć również środki na pokrycie kosztów postępowania sądowego.

Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 18 marca 2016r., po ponownym wezwaniu do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w trybie art. 255 p.p.s.a. w celu uzupełnienia wniosku z dnia 7 marca 2016r., odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy.

W związku z wniesionym sprzeciwem Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Olsztynie postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że strona nie wykazała zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd wskazał, że z przedstawionych przez wnioskodawcę oświadczeń wynika, że osiąga on dochody ze świadczenia emerytalnego i umowy zlecenia w łącznej wysokości 2.880 zł miesięcznie, przy czym pomimo kolejnego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. (pismo z dnia 25 lutego 2016 r.) nadal nie wyjaśnił kwestii dochodów uzyskiwanych przez żonę i wartości jej majątku,

a także nie udokumentował wysokości ponoszonych wydatków, pomimo ich różnicy

w odniesieniu do poprzedniego wniosku. Nie przedstawił ponadto wyciągów

z rachunków bankowych. Zdaniem Sądu zasadnie referendarz sądowy uznał, że okoliczności sprawy nie uzasadniają zakwalifikowania skarżącego do osób wymagających pomocy w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Nie jest bowiem możliwe stwierdzenie w sposób niebudzący wątpliwości, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść tych kosztów. Podkreślił, że rozpoznawany obecnie wniosek

o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym z kierowanych do tut. Sądu w tej sprawie, jak również w innych sprawach, i skarżący miał świadomość ciążącego na nim w tym postępowaniu obowiązku precyzyjnego wykazania wszystkich okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy.

W tych okolicznościach skarżący pismem z dnia 16 maja 2016 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wniosek swój uzasadnił skomplikowanym charakterem sprawy i brakiem wiedzy specjalistycznej i środków na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Stwierdził, że pojawiły się nowe okoliczności, gdyż otrzymał emeryturę i pogorszył się stan jego zdrowia, co uniemożliwia mu wykonywanie prac zarobkowych. Jedynym jego źródłem utrzymania jest emerytura, z której opłaca alimenty na żonę w kwocie 600 zł miesięcznie oraz koszty utrzymania mieszkania i leczenia. Dodał, że w toku egzekucji administracyjnej organ zajął świadczenie emerytalne oraz w całości wynagrodzenie uzyskiwane z tytułu wykonywanej pracy na umowę zlecenie. Podkreślił, że sprzedane pojazdy z uwagi na wiek i stan techniczny nie przedstawiały znacznej wartości, zaś środki uzyskane z ich sprzedaży zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań względem pracowników. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej, czego efektem jest nałożony na niego wobec małżonki obowiązek alimentacyjny. Prowadzi z żoną oddzielne gospodarstwo domowe, pomimo zamieszkiwania razem.

Według zaś oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku

o przyznanie prawa pomocy (PPF) z dnia 30 maja 2016 r., skarżący utrzymuje się

z emerytury w wysokości 2.080 zł miesięcznie oraz wynagrodzenia z umowy zlecenia 600 zł. Posiada udział w wysokości ½ w prawie własności mieszkania o powierzchni 60 m2. Ponosi koszty czynszu za mieszkanie w wysokości 500 zł, alimenty w wysokości 600 zł, koszty lekarstw 300 zł, koszty wyżywienia 500 zł, egzekucji 600-800 zł.

W związku z powyższym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

W tym stanie uznano, co następuje:

Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem

w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy

w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub

w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego

z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów

w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem

w sprawie (postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 385/13, opubl. na stronie internetowej: http:// orzeczenia.nsa.gov.pl).

Brzmienie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania. Według przywołanej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, referendarza sądowego, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć kosztów postępowania.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 lutego 2016r. (sygn. akt II FZ 1009/15), w innej sprawie wnioskodawcy, zgodnie z art.165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane

i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania

w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe.

Zastosowując, do wniosku złożonego w niniejszej sprawie przez skarżącego, powyższe kryterium oceny zasadności przyznania prawa pomocy, stwierdzić należy, że skarżący nie powołał się w sposób skuteczny na zmianę okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej i rodzinnej. Podniesiona przez skarżącego okoliczność – pogorszenia stanu zdrowia oraz związany z tym fakt niemożliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia, nie została w żaden sposób uprawdopodobniona przez stronę. Ponadto kwestia ta przeczy podanej we wniosku informacji, że skarżący jest zatrudniony na umowę zlecenie i z tego tytułu uzyskuje dodatkowe wynagrodzenie

w wysokości 600 zł. Analizując treść oświadczeń skarżącego we wnioskach z dnia 16 listopada 2015 i 7 marca 2016 r., należy uznać, iż zmianie uległa jedynie wysokość dochodów przedstawianych przez wnioskodawcę. W pierwszym wniosku skarżący podawał wysokość emerytury w kwocie 2.100 zł, w drugim 2080 zł oraz dochód z tytułu umowy zlecenia w wysokości 800 zł, podobnie w aktualnie rozpoznawanym wniosku

z dnia 30 maja 2016r. wykazuje dwa źródła dochodu tj. emeryturę w wysokości 2080 zł oraz umowę zlecenia z której uzyskuje kwotę 600 zł netto miesięcznie. Odnośnie wysokości dochodów przedstawiona we wnioskach sytuacja materialna skarżącego jest zasadniczo podobna, a w dwóch ostatnich wnioskach tożsama ( z 7 marca 2016r. i 30 maja 2016r.). Sytuacja bytowa i rodzinna pozostała bez zmian, tym samym nie ma podstaw do zmiany dotychczasowego stanowiska jedynie w oparciu o niepotwierdzoną stosownymi dowodami okoliczność pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego, która uniemożliwia mu dodatkowe zatrudnienie.

W tej sytuacji aktualne pozostaje stwierdzenie, że na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, brak jest podstaw do zmiany prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Skarżący uzyskuje bowiem stałe dochody w wysokości 2680 zł, w kwocie ponad dwu i półkrotnie przekraczającej minimum socjalne, które dla gospodarstwa pracowniczego jednoosobowego na grudzień 2015 r. wynosiło – 1078,71 zł (gospodarstwo emeryckie – 1078,77 zł) podał Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (IPSS). Nadto wbrew temu co twierdzi, że z uwagi na stan zdrowia nie ma możliwości wykonywania jakichkolwiek dodatkowych prac, to jednak poza dochodem z emerytury uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu umowy zlecenia, które wprawdzie podlegają zajęciu, ale zwiększają jego dochód. Skarżący nie powołuje się także, w związku z trudną sytuacją finansową, na konieczność korzystania przez niego lub przez jego małżonkę z systemu pomocy społecznej. Dodatkowo należy zauważyć, że w dalszym ciągu wnioskodawca nie wyjaśnił kwestii dotyczących partycypacji w kosztach utrzymania mieszkania i opłatach za media oraz ewentualnego dochodu i majątku posiadanego przez współmałżonkę,

z którą wspólnie zamieszkuje w jednym lokalu mieszalnym.

Podnieść jednocześnie należy, iż rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym

z kierowanych do tut. Sądu wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy (poprzednie wnioski zostały złożone w sprawach o sygn. akt I SA/Ol 280/12, I SA/Ol 504/12, I SA/Ol 197/14, I SA/Ol 264/15, I SA/Ol 326/15, I SA/Ol 404/15, I SA/Ol 568/15, I SA/Ol 711/15). Wielokrotnie wnioski skarżącego podlegały ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. II GZ 94/16, II FZ 878/15, II FZ 130/16, II FZ 1009-1010/15). Skarżący miał zatem świadomość ciążącego na nim w tym postępowaniu obowiązku precyzyjnego wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy.

Uwzględniając powyższe jak i fakt, że skarżący wiedział jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma uwiarygodnienie okoliczności, na które powołuje się wnosząc o przyznanie prawa pomocy uznano, iż usprawiedliwia to zaniechanie wzywania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego przy rozpatrywaniu kolejnego jego wniosku. Pomimo wskazań, zawartych w przedstawionych wyżej postanowieniach, skarżący nie przedłożył ponownie informacji w zakresie sposobu rozliczenia kosztów wspólnego utrzymania mieszkania przez małżonków "[...]" i sposobu podziału kosztów w związku z prowadzeniem odrębnych gospodarstw domowych we wspólnym mieszaniu. Skarżący nie przedstawił również żadnych wyjaśnień dotyczących posiadanego przez współmałżonkę majątku, osiąganego dochodu, jak i nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowego własnego oraz współmałżonki (do czego wzywany był uprzednio wezwaniami z dnia 23 listopada 2015r. 15 stycznia 2016r. i 25 lutego 2016r.). Podkreślić należy, że kwestie te były podnoszone jako istotny argument przemawiający za odmową przyznania prawa pomocy wnioskodawcy przy ocenie pierwszego i drugiego wniosku.

Podkreślić także należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jedyną zatem przesłanką decydującą o pozytywnym rozpoznaniu wniosku w przedmiocie prawa pomocy jest ustalona sytuacja materialna strony, a nie stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.