Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1286/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 137, art. 229
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 3, art. 10
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 147
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.
article: art. 182 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1842
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity
article: art. 170
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 97 par. 1 pkt 4, art. 7 w zw. z art. 78 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 233
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant ref. Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2017 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody [...] (dalej również: "organ II instancji" lub "Wojewoda") z [...] marca 2017 r., nr [...] (dalej: "zaskarżona decyzja"). Decyzją tą Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania Z. P. (dalej: "skarżąca" lub "wnioskodawczyni"), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej: "Prezydent") nr [...] z [...] lipca 2016 r. orzekającą o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w [...] przy [...] (dawniej przy ul. [...]), stanowiącej działkę ew. nr [...] z obrębu [...]

II. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych.

II.1. Na mocy decyzji Naczelnika Urzędu [...] z [...] czerwca 1974 r. znak: [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] o pow. 1 ha 5774 m², pochodzącą z gruntów tabeli likwidacyjnej wsi [...] nr [...], uregulowaną w księdze wieczystej pn. "[...]" - Nr rej. hip [...] (księga zaginęła w czasie działań wojennych), jako działka pn. "[...]", stanowiącą własność S. K., R. K. i nieustalonych spadkobierców F. K..

II.2. Wnioskiem z [...] czerwca 2015 r. Z. P. (z d. K.), jako spadkobierca po R. K., wystąpiła o zwrot dawnej działki nr [...] z obrębu [...] o pow. 8.282m2, przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie w/pow. decyzji wywłaszczeniowej. Przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność R. K., na podstawie aktu własności ziemi nr [...] z [...] maja 1974 r. Służby geodezyjne Urzędu [...] udzieliły wyjaśnień, że dawna działka nr [...] z dawnego obrębu [...], objęta decyzją wywłaszczeniową z [...] czerwca 1974 r. odpowiada aktualnym działkom ewidencyjnym:

• nr [...] z obrębu [...], będącej własnością Szkoły [...],

• nr [...] z obrębu [...], będącej własnością Skarbu Państwa,

• nr [...] z obrębu [...], będącej własnością Skarbu Państwa,

• nr [...] z obrębu [...], będącej własnością [...].

Niniejsza sprawa dotyczy rozpoznania wniosku w części dotyczącej zwrotu części dawnej działki nr [...] z dawnego obrębu [...], oznaczonej obecnie jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...].

II.3. Wskazaną na wstępie decyzją nr [...] z [...] lipca 2016 r. Prezydent [...] orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w [...], w dzielnicy [...], przy [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...]. Prezydent wskazał w szczególności, że z odpisu zupełnego księgi wieczystej nr [...] (wersja elektroniczna- ekw.ms.gov.pl) prowadzonej dla nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...] wynika, iż właścicielem nieruchomości jest Szkoła [...] na podstawie decyzji nr [...] z [...] marca 2007 r. Wojewody [...] o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Prawo użytkowania wieczystego [...] nabyło z mocy prawa, na podstawie art. 182 ust. 1 ustawy z dnia 12.09.1990r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 65, poz. 385). Prawo to zostało wpisane w księdze wieczystej KW nr [...][...] maja 1996 r. na podstawie wniosku z dnia [...] października 1993 r. Dz. Kw nr [...]. Jako podstawę rozstrzygnięcia Prezydent powołał m. in. art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (aktualny tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm., dalej "u.g.n.").

II.4. Odwołanie od decyzji Prezydenta wniosła skarżąca.

II.5. Uzasadniając zaskarżoną decyzję Wojewoda wskazał w szczególności, że ustanowienie użytkowania wieczystego w rozumieniu przepisu art. 229 u.g.n. obejmuje również jego powstanie z mocy prawa. Wymóg czasowy zawarty w tym przepisie został zastrzeżony dla nabycia prawa, a nie jego ujawnienia w księdze wieczystej. Jeżeli zatem z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż na wywłaszczonej nieruchomości, przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, ustanowiono użytkowanie wieczyste, a fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to z mocy art. 229 u.g.n. roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi (następcy prawnemu), choćby zostały spełnione przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 u.g.n. Istotny jest tu sam fakt ustanowienia prawa przed dniem wejścia w życie ustawy i wpisania go do księgi wieczystej. Z punktu widzenia art. 229 u.g.n. obojętne jest, czy prawo to powstało ex lege, na mocy decyzji administracyjnej, czy umowy cywilnoprawnej - ważne jest jedynie, aby prawo użytkowania wieczystego powstało na rzecz innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego; prawo takie powinna mieć osoba trzecia. Istotą przepisu art. 229 u.g.n. jest m.in. zapewnienie bezpieczeństwa i pewności obrotu prawnego, które to reguły stanowią składnik konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Jeżeli zatem władanie nieruchomości przeniesiono na osobę trzecią przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i fakt ten ujawniono w księdze wieczystej, to nie ma potrzeby badania przesłanek zwrotu (zbędności wywłaszczonej nieruchomości), bo zwrot nieruchomości nastąpić nie może, poza sytuacją, gdy władającym jest Skarb Państwa albo jednostka samorządu terytorialnego, co jednakże nie miało miejsca w niniejszej sprawie.

III.1. Z powyższą decyzją Wojewody [...] nie zgodziła się skarżąca, która zarzuciła tej decyzji naruszenie:

(i) przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz załatwieniu sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego z jednoczesnym całkowitym pominięciem słusznego interesu obywatela;

2) art. 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji, która w konsekwencji skutkuje całkowitym brakiem zaufania obywatela do organów Państwa pomija prawa płynące z wniosku o zwrot nieruchomości niewykorzystanej na cel wy wwłaszczenia złożonego [...] maja 1995 r;

3) 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji, która naruszałaby istotnie przepisy postępowaniu w wyniku nie ustalenia wyczerpującego stanu faktycznego sprawy, a w efekcie wydania rozstrzygnięcia o niekompletny materiał dowodowy tj. m.in. nie uwzględnia okoliczności złożenia wniosku o zwrot nieruchomości niewykorzystanej na cel wywłaszczenia w dniu [...] maja 1995 r.;

(ii) przepisów prawa materialnego:

1) art. 229 u.g.n. przez jego zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że roszczenie o zwrot nieruchomości wygasło wskutek niezłożenia wniosku o jej zwrot przed dniem 1 stycznia 1998 r, w sytuacji kiedy skarżąca wniosek o zwrot nieruchomości złożyła już w dniu [...] maja 1995 r.;

2) art. 136 u.g.n. w zw z art 137 u.g.n. poprzez ich wadliwe zastosowanie, a w konsekwencji niedokonanie ustaleń odnośnie zbędności spornych nieruchomości w związku z celem wywłaszczenia.

III.2. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

III.3. Uczestnik Szkoła [...] wniosła o oddalenie skargi.

IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

IV.1. Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).

IV.2. Kwestionowana przez skarżącego decyzja Wojewody została wydana na skutek złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Podstawę orzekania wskazaną przez organy stanowiły m. in. przepisy art. 136 i 137 u.g.n. oraz art. 229 u.g.n. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Z powołanego przepisu wynika, że pojęcie "zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu" nie może być rozumiane tak, jak w języku potocznym lub też na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów, albowiem ustawodawca odsyła do art. 137 u.g.n., w którym zawarł definicję legalną tego pojęcia (por. np. wyrok WSA w Warszawie z 14 maja 2014 r., I SA/Wa 1144/13, CBOSA). Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

W myśl zaś art. 137 ust. 2 u.g.n., jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Uzupełniająco należy dodać, że przy stosowaniu art. 137 u.g.n. należy mieć na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., P 38/11 (OTK-A 2014/3/31). Zgodnie tym orzeczeniem, art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd w niniejszym składzie podziela przy tym pogląd, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 38/11 znajduje odpowiednie zastosowanie do przesłanki zwrotu określonej w art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. Innymi słowy, motywy tego wyroku Trybunału powodują, że również niedopuszczalne jest retroaktywne stosowanie art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 października 2014 r, I OSK 254/13, CBOSA). Zgodnie zaś z art. 229 u.g.n., który to przepis – w świetle uzasadnienia zaskarżonej decyzji - miał kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej .

IV.3. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości w ocenie Sądu, że zostały spełnione przesłanki do zastosowania art. 229 u.g.n. Otóż prawo użytkowania wieczystego powstało przed 1 stycznia 1998 r. (data wejścia w życie u.g.n.), a nadto prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej (w 1996 r. na podstawie wniosku o wpis złożonego w 1993 r.). Ustalenia te wynikają z treści księgi wieczystej nr [...] i organy administracji publicznej, podobnie jak sąd administracyjny, nie mogą kwestionować stanu prawnego z tej księgi wynikającego (art. 3 i 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 2016 r. poz. 790). Lege non distinguente, ustanowienie użytkowania wieczystego w rozumieniu art. 229 u.g.n. obejmuje zarówno oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste w drodze umowy, jak i nabycie prawa użytkowania wieczystego w drodze decyzji administracyjnej lub z mocy ustawy (por. np. M. Gdesz, Komentarz do art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, LEX 2012, teza 3 i cyt. tam orzecznictwo). Ergo, przepis ten obejmuje również relewantny w niniejszej sprawie przypadek nabycia użytkowania wieczystego na podstawie art. 182 ust. 1 ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym. Warto dodać, że nabycie użytkowania wieczystego w trybie powołanej ustawy nie wymagało dokonania wpisu do księgi wieczystej. Użytkowanie wieczyste powstawało w tym wypadku z mocy samego prawa, a wpis ma charakter wyłącznie deklaratoryjny, nie zaś konstytutywny (por. np. wyroki NSA z 25 sierpnia 2005 r., I OSK 4/05, 12 marca 2013 r., I OSK 1880/11 - CBOSA). Dla zastosowania art. 229 u.g.n. w niniejszej sprawie nie miało znaczenia, czy pismo skarżącej z [...] maja 1995 r. może być zakwalifikowane jako wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Nawet bowiem podzielenie twierdzeń skarżącej co do charakteru tego pisma (do czego, zdaniem Sądu, nie ma podstaw), nie mogło doprowadzić do wydania decyzji orzekającej o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. W tym kontekście, a także w świetle art. 170 p.p.s.a. (statuującego instytucję prawomocności materialnej) należy tylko uzupełniająco przytoczyć fragment uzasadnienia wyroku NSA z 19 października 2016 r., I OSK 1342/16 (CBOSA), wydanego w sprawie ze skargi Z. P.: "Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko skarżącego kasacyjnie organu, że pismo Z. P. z dnia [...] maja 1995 r. nie stanowiło wniosku o zwrot nieruchomości, co wynika wprost z treści tego pisma. Co do tej okoliczności należy uznać zasadność skargi kasacyjnej". Stosując art. 229 u.g.n. organy nie miały również obowiązku ustalania, czy przedmiotowa nieruchomość stała zbędna na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. Okoliczność ta nie miała bowiem znaczenia dla rozstrzygnięcia (por. np. wyrok NSA z 12 marca 2013 r., I OSK 1880/11 oraz wyrok NSA z 21 kwietnia 2015 r., I OSK 2045/13, CBOSA).

IV.4. Następnie należy dodać, że również w przypadku orzekania o odmowie zwrotu w sytuacji, w której podstawą odmowy nie jest art. 229 u.g.n., a ustalenie, że nieruchomość w chwili zwrotu nie jest już własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (a taka sytuacja ma miejsce od 2007 r. w niniejszej sprawie), organ nie bada, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Decyzja o zwrocie nieruchomości ma charakter decyzji konstytutywnej, a więc takiej która tworzy, zmienia lub znosi określone stosunki prawne. Zmienia ona bowiem stan prawny nieruchomości powstały po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu, przez przywrócenie dotychczasowemu właścicielowi prawa własności nieruchomości. Zmiana stanu prawnego następuje tu nie z mocy samej ustawy, ale z mocy aktu administracyjnego jakim jest decyzja o zwrocie nieruchomości (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2015 r., I OSK 18/14, CBOSA; Paweł Wojciechowski, Komentarz do art.136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, LEX 2015, teza 10). Zatem jednym z koniecznych (ale niewystarczających) warunków dla uwzględnienia podania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie, że w chwili orzekania przez organ o zwrocie przedmiotowa nieruchomość jest własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W przeciwnym razie musi być wydana decyzja odmowna i to niezależnie od tego, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z 13 kwietnia 2015 r. (I OPS 3/14, ONSAiWSA 2015/5/82) wyjaśnił w szczególności, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 u.g.n, przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna, zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet. Oznacza to, że nie ma znaczenia prawnego pominięcie w art. 136 u.g.n. jako przesłanki zwrotu nieruchomości stwierdzenia, iż Skarb Państwa (jednostka samorządu terytorialnego) jest aktualnie (nadal) właścicielem nieruchomości. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął również, że organy prowadząc postępowanie w sprawie o zwrot w przypadku poczynienia rzeczonego ustalenia co do statusu własnościowego wywłaszczonej nieruchomości nie są zobowiązane do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz podejmowania działań mających na celu cofnięcie skutków zadysponowania wywłaszczoną nieruchomością na rzecz osób trzecich. Reasumując, już samo ustalenie, że Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie jest aktualnie, tj. w chwili orzekania przez organ, właścicielem nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot lub na nieruchomości tej ustanowiono użytkowanie wieczyste, jest wystarczające do wydania decyzji odmownej. Bezprzedmiotowe jest w takim przypadku czynienie ustaleń przez organ, czy nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ustalenie to nie może mieć bowiem wpływu na osnowę decyzji, a tylko okoliczności istotne z puntu widzenia tej osnowy podlegają ustaleniu w postepowaniu administracyjnym (art. 7 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a.). Konstatacja ta nie pozbawia w jakimkolwiek stopniu ewentualnych roszczeń cywilnoprawnych byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości związanych z zarzutem zbycia wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia, z naruszeniem uprawnień tych właścicieli do żądania zwrotu. Okoliczność ta stanowi bowiem element ustaleń faktycznych i ocen prawnych, które mogą być dokonane samodzielnie przez sąd powszechny jako przesłanka rozstrzygnięcia w procesie o zapłatę odszkodowania (por. np. orzeczenia Sądu Najwyższego powołane w uchwale NSA 13 kwietnia 2015 r. oraz orzeczenia wskazane w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 15 września 2015 r., III CZP 107/14, OSNC 2016/2/16). Należy podkreślić, że tezę uchwały 7 sędziów NSA z 13 kwietnia 2015 r. należy odczytywać w kontekście jej uzasadnienia oraz rozstrzyganego przez powiększony skład problemu prawnego. Problem ten zaś powstał na tle wyrażanych niekiedy poglądów o potrzebie zawieszenia postępowania zwrotowego do czasu rozstrzygnięcia kwestii ważności czynności cywilnoprawnej dotyczącej rozporządzenia nieruchomością objętą wnioskiem o zwrot. Zawieszenie w takim przypadku postępowania winno być bowiem poprzedzone ustaleniem, że zachodzą tzw. przesłanki materialne zwrotu (czyli zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia), tylko bowiem w takim przypadku racjonalnym byłoby oczekiwanie na rozstrzygniecie sprawy cywilnej. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie powiększonym przesądził, że brak jest podstaw do zawieszenia postępowania w omawianym przypadku, a tym samym organy nie powinny w ogóle badać przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, skoro okoliczność ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia. Sąd w niniejszym składzie podziela w całości rozważania prawne dotyczące znaczenia uchwały 7 sędziów NSA z 13 kwietnia 2015 r. poczynione przez NSA w wyroku z 7 lutego 2017 r. (I OSK 3497/15, CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przeniesienie własności lub ustanowienie użytkowania wieczystego uniemożliwia zwrot wywłaszczonej nieruchomości bez względu na przesłankę jej zbędności, o której mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. Zdaniem NSA, podważa to w ogóle sens badania, jaki był cel wywłaszczenia i czy został on zrealizowany, albowiem do zwrotu i tak nie może dojść. W ocenie NSA, wprawdzie sama teza uchwały w sprawie I OPS 3/14 może sugerować konieczność badania przesłanki zbędności z art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 tej ustawy, to jednak analiza jej uzasadnienia wyraźnie wskazuje, że sama już okoliczność braku władania nieruchomością przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wyklucza możliwość pozytywnego załatwienia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Okoliczność ta, zdaniem NSA, wyklucza potrzebę i celowość badania przesłanek zwrotowych. O ile bowiem nie doszło do zrealizowania celu wywłaszczenia, a nastąpiło zbycie nieruchomości bez powiadomienia byłego właściciela lub jego spadkobierców, czyli z naruszeniem art. 136 ust. 2 u.g.n., to otwarta pozostaje droga sądowa, ale przed sądem powszechnym stosownie do przepisu art. 2 § 1 i § 3 kodeksu postępowania cywilnego. Należy też wyjaśnić, że analogicznie musi być rozwiązany problem odnoszący się do nieruchomości stanowiącej wprawdzie własność Skarbu Państwa, ale będącej w użytkowaniu wieczystym innego podmiotu. Prawo to bowiem w odniesieniu do osób trzecich korzysta z takiej samej ochrony jak prawo własności (por. art. 233 kodeksu cywilnego). Sytuacja ustanowienia na nieruchomości objętej żądaniem zwrotu prawa użytkowania wieczystego po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a zatem sytuacja nie podpadająca pod art. 229 u.g.n., także stanowi samodzielną przesłankę wyłączającą możliwość bez potrzeby badania przesłanek zawartych w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.g.n. (por. np. wyrok NSA z 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 336/10 powołany również w treści uzasadnienia wyżej cytowanej uchwały z dnia 13 kwietnia 2015; wyrok NSA z 6 czerwca 2012 r., I OSK 867/11 oraz wyrok NSA z 20 sierpnia 2015 r., I OSK 2747/13 - CBOSA).

IV.5. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.