Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 798/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 a ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie : Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (sprawozdawca) Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant : sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 marca 2014 r. sprawy ze skargi A. S. – W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi W. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym;


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania A. S.-W. (dalej: skarżąca) od decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., w sprawie odmowy przyznania skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na siostrę, E. S. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeks postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 6 czerwca 2013 r. skarżąca wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na siostrę.

Decyzją z dnia [...] lipca 2013r. nr [...] organ I instancji odmówił przyznania skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołując się na przepisy art. 16 a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm.) - zwanej dalej ustawą, określające przesłanki przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, stwierdził, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że skarżąca nie pracuje od lutego 1997 r. W okresie od 11 lutego 1997 r. do 11 lutego 1998 r. była zarejestrowana w PUP z prawem do zasiłku, następnie w okresie od 11 lutego 1998 r. do 30 maja 2001 r. i od 19 marca 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. W okresie od 25 lipca 2001 r. do 28 stycznia 2004 r. oraz od 1 września 2005 r. do 1 lipca 2007 r. skarżąca pobierała zasiłek stały. Natomiast, od dnia 1 grudnia 2009 r. do 15 lutego 2013 r. skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne na matkę A.S.. Decyzja przyznająca powyższe świadczenie została uchylona ze względu na zgon matki. Organ orzekający stwierdził również, że orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 29 grudnia 2011 r. siostra skarżącej została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2015 r. W ocenie organu rozstrzygającego brak jest związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę ubiegającą się o specjalny zasiłek opiekuńczy. Ponadto organ I instancji stwierdził, że nie ma żadnych wątpliwości co do konieczności pomocy siostrze w podstawowych czynnościach życia codziennego. Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS została ona uznana za całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji. Dodatkowo strona przedłożyła do wniosku zaświadczenie lekarskie z dnia 4 czerwca 2013 r., z którego wynika, że siostra wymaga całodobowej opieki osoby drugiej. Zakres wymaganej opieki został także szczegółowo opisany w ankiecie oraz w oświadczeniu strony z dnia 6 czerwca 2013 r. Organ orzekający podkreślił, że w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy ustalono, że zakres niezbędnej dla siostry skarżącej opieki nie pozbawia wnioskodawczyni możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zakres sprawowanej nad siostrą opieki nie jest bowiem na tyle absorbujący i nie wiąże się z wymogiem szczególnej dyspozycyjności tak, aby nie było możliwe podjęcie przez wnioskodawczynię nawet takich form zarobkowania jak umowa zlecenie, umowa o dzieło, czy umowa o pracę w niepełnym wymiarze, które nie wymagają pracy przez 8 godzin dziennie. Organ podkreślił, że istotą specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznawanego opiekunowi osoby niepełnosprawnej, na której ciąży obowiązek alimentacyjny jest zrekompensowanie rezygnacji z aktywności zawodowej (tj. rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca, w którym podniosła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją i wnosi o jej uchylenie. Wskazała, że nie zgadza się z opinią organu rozstrzygającego, że w jej przypadku nie ma związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podkreśliła, iż składając wniosek pominęła okres od 8 lipca 2009 r. do 1 lutego 2010 r., kiedy była zarejestrowana w Urzędzie Pracy w Legnicy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Podniosła też, że status osoby bezrobotnej utraciła z dniem 1 grudnia 2010 r. z powodu otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na mamę. Wskazała, że w okresie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego, siostra została uznana orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji, od 29 grudnia 2011 r. Skarżąca podkreśliła, że świadczenie na mamę pobierała do dnia jej śmierci, tj. 15 lutego 2013 r, dlatego zgodnie z obowiązującymi przepisami nie mogła wystąpić o takie świadczenie na siostrę. Wskazała również, że po śmierci matki, w dniu 28 lutego 2013 r., wystąpiła z wnioskiem do MOPS w Legnicy o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad siostrą. Wskazała, że zgodnie z przedstawionymi okolicznościami, zrezygnowała z zatrudnienia w 2010 r., matka zmarła w 2013 r., a od momentu śmierci matki do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia w związku z opieką nad siostrą minęło 13 dni więc fizycznie nie miała możliwości zrezygnowania z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad siostrą, gdyż zrobiła to wcześniej, aby opiekować się matką. Skarżąca wskazała również, że zapis art. 16a ust. 1 ustawy, nie dotyczy faktycznej rezygnacji z zatrudnienia, dotyczy natomiast rezygnacji z zatrudnienia osoby, która jest zdolna do pracy i świadomie w związku z koniecznością całodobowej opieki nad niepełnosprawnym z niej rezygnuje. Podkreśliła, że złożyła stosowne oświadczenie do akt sprawy. Skarżąca nie zgodziła się również, ze stwierdzeniem organu I instancji, iż osoba sprawująca opiekę nie musi być stale dyspozycyjna dla osoby niepełnosprawnej. Wskazała, że wprawdzie siostra nie jest obłożnie chora (leżąca), lecz jest całkowicie zdana na jej pomoc i opiekę, gdyż jest osobą niepełnosprawną psychicznie. Gdy tymczasem postępowanie dowodowe skupiło się na jej niepełnosprawności fizycznej. Podniosła, że pracownik socjalny nie widzi zagrożeń w związku z chorobą psychiczną siostry, a osoba chora psychicznie nie może samodzielnie funkcjonować, gdyż stanowi zagrożenie dla siebie i otoczenia. Skarżąca podkreśliła, że w jej przypadku faktyczne sprawowanie opieki nad siostrą, która jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki osoby drugiej, jest niemożliwe do pogodzenia z pracą zawodową. Do odwołania załączyła kserokopię decyzji z dnia 8 lipca 2009 r. przyznającej status osoby bezrobotnej i oświadczenie z dnia 5 sierpnia 2013 r., w którym stwierdza, że powodem wyrejestrowania z PUP w L. z dniem 1 lutego 2010 r. było otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, czyli rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną.

Organ II instancji, po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie akt i wniesionego odwołania stwierdziło, co następuje.

Podstawę materialnoprawną do orzekania w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio (ust. 2 powołanego przepisu).

Specjalny zasiłek opiekuńczy, zgodnie z ust. 6 powołanego przepisu, przysługuje w wysokości 520,00 zł miesięcznie.

Zgodnie z ust. 8 powołanego przepisu, specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli:

1. osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowegó, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów,

c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego,

d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2. osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym. z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3. na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4. członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego;

5. na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

6. na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z treści przepisów art. 16 a ust. 1 ustawy wynika jednoznacznie, że o prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego może ubiegać się osoba na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, ponadto spełnione zostanie ustawowe kryterium dochodowe i nie występują negatywne przesłanki określone w ust. 8 powołanego przepisu.

Z powyższych przepisów wynika, iż aby otrzymać specjalny zasiłek opiekuńczy należy spełnić szereg przesłanek ustawowych. Najistotniejszą z nich jest fakt rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną osobą. Wobec tego osoba zatrudniona musi zrezygnować z pracy z określonego powodu. Celem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest bowiem częściowa rekompensata utraconego wynagrodzenia dla osób, które rezygnują z pracy aby sprawować opiekę nad członkiem rodziny. Zasiłek ten nie jest natomiast przyznawany tylko z tego powodu, że dana osoba sprawuje tą opiekę. Ponadto, między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością opieki musi istnieć związek przyczynowy. Opieka ta musi być przy tym na tyle intensywna i absorbująca, że wyklucza to możliwość aktywności zawodowej osoby sprawującej tą opiekę.

Organ odwoławczy podkreślił, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na siostrę w dniu 28 lutego 2013 r. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] organ I instancji odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. W wyniku odwołania wniesionego przez skarżącą, organ II instancji decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa do specjalnego zasiłki opiekuńczego A. S.- W. wystąpiła w dniu 6 czerwca 2013 r. Do wniosku załączyła oświadczenie z dnia 6 czerwca 2013r., w którym stwierdza, że zmianie uległa sytuacja rodzinna. Mąż i córka uczestniczą w szkoleniach organizowanych przez PUP w L. i nie mogą uczestniczyć w opiece nad E. S.. Jednocześnie oświadczyła, że jest zdolna do pracy, ale rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, określonej w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w związku z koniecznością sprawowania całodobowej opieki nad siostrą.

Na podstawie wniosku i przeprowadzonego w 17 czerwca 2013 r. wywiadu środowiskowego, ustalono, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem R. W., córką M. W. i siostrą E. S..

M. W. zawarła kontrakt na okres od 30 kwietnia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. i uczestniczy w projekcie systemowym współfinansowanym przez Unie Europejską. Ustalono również, że R. W. zawarł w dniu 15 maja 2013 r. umowę, zgodnie z którą w okresie od 15 maja 2013r. do 13 czerwca 2013r. uczestniczył w szkoleniu w ramach Projektu "e-50-tki na START", gdzie zajęcia odbywały się w godzinach od 8.30 do 14.00. Zgodnie z oświadczeniem strony z dnia 9 lipca 2013 r. R.W. ukończył szkolenie, aktualnie jest zarejestrowany w PUP w L. jako osoba bezrobotna i oczekuje propozycji zatrudnienia. Strona nie pracuje sprawuje opiekę nad niepełnosprawną siostrą która orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 29 grudnia 2011 r. została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2015 r. Jednocześnie Lekarz Orzecznik stwierdził, że data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji nie jest możliwa do ustalenia. Na podstawie ankiety osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przeprowadzonej w dniu 6 czerwca 2013 r. ze skarżącą i jej siostrą, ustalono zakres opieki jakiego wymaga siostra skarżącej. Stwierdzono, że w zakresie kontaktu z otoczeniem: w domu porusza się samodzielnie, może samodzielnie stać trzymając się poręczy lub podtrzymywana przez osobę drugą i samodzielnie siedzieć. Nie opuszcza mieszkania lub porusza się przy pomocy osoby drugiej. Ma duże kłopoty z pamięcią, słuchem i wzrokiem, czasami z mówieniem. W zakresie zaspokojenia codziennych potrzeb: nie może samodzielnie przygotować posiłków, robić zakupów, sprzątać, prać. Nie potrzebuje pomocy przy spożywaniu posiłków. Wymaga natomiast częściowej pomocy przy ubieraniu i rozbieraniu. W zakresie opieki higienicznej: nie może samodzielnie wykonać kąpieli całego ciała, zmiany bielizny osobistej i pościelowej. Wymaga również częściowej pomocy przy myciu twarzy, myciu zębów, czesaniu oraz korzystaniu z toalety. Korzysta z pieluch. W zakresie opieki pielęgnacyjnej: wymaga pomocy w uzgadnianiu wizyt lekarskich i pielęgnacyjnych, wykupienia leków, pilnowania przyjmowania leków. Z załączonego do wniosku zaświadczenie lekarza neurologa - psychiatry z dnia 4 czerwca 2013r. wynika, że cierpi ona na ograniczone zaburzenia urojeniowe, osobowości i zachowań. Wymaga stałego i systematycznego leczenia od wielu lat i nadal. W ocenie lekarza wymaga całodobowej opieki osoby drugiej. Rodzina uzyskuje łączny miesięczny dochód w wysokości 1.650,95 zł, co w przeliczeniu na osobę stanowi kwotę 412,74 zł. Zatem strona spełnia kryterium dochodowe do ubiegania się specjalny zasiłek opiekuńczy.

Na gruncie zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że strona nie spełnia wszystkich przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego określonych w art. 16a ustawy. Z przepisu tego wynika, że jedynie osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny rezygnująca z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, wymagającym opieki członkiem rodziny, może uzyskać pomoc w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Tymczasem w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy nie można stwierdzić, aby skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub pracy zarobkowej (w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy). Z akt sprawy wynika, że ostatnio była zatrudniona do lutego 1997 r. Skarżąca twierdzi, że składając wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie mogła zrezygnować z zatrudnienia, ponieważ do 15 lutego 2013 r. takiego zatrudnienia nie mogła podjąć, gdyż opiekowała się niepełnosprawną matka i z tego tytułu pobierała świadczenie pielęgnacyjne. Zwrócić należy jednak uwagę na fakt, że z powyższego świadczenia strona korzystała dopiero od 1 grudnia 2009 r., a z akt sprawy wynika, że nie pracowała już od lutego 1997 r. Podkreślenia również wymaga, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, w trybie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwarunkowane było wykazaniem nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast w art. 16a ust. 1 ustawy, jest mowa wyłącznie o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Za osobę, która zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny, należy w istniejącym stanie prawnym uznać osobę, która będąc zatrudnioną zrzekła się zatrudnienia w celu sprawowania opieki (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2010r., sygn. akt I OSK 123/10). Powyższe okoliczności wyłączają możliwość przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia, jak wykazano bowiem najistotniejszą z przesłanek warunkujących przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest fakt rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną osobą.

Ponadto organ II instancji zgodził się ze stanowiskiem przyjętym przez organ I instancji, że zakres niezbędnej dla siostry skarżącej opieki nie pozbawia skarżącej możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zakres sprawowanej nad siostrą opieki pielęgnacyjnej nie jest bowiem na tyle absorbujący i nie wiąże się z wymogiem szczególnej dyspozycyjności tak, aby nie było możliwości podjęcia przez wnioskodawczynię nawet takiej formy zarobkowania jak umowa zlecenie, umowa o dzieło, czy umowa o pracę w niepełnym wymiarze, które nie wymagają pracy przez 8 godzin dziennie. Istotne przy tym jest, że osoba niepełnosprawna mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe również z dwiema dorosłymi i zdrowymi osobami, poza stroną, które mogą uczestniczyć w czynnościach związanych z prowadzeniem domu, robieniem zakupów, czy wreszcie dotrzymywać towarzystwa osobie niepełnosprawnej.

Na tle przedstawionych okoliczności faktycznych organ odwoławczy wskazał, że przepisy normujące zasady i tryb przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego mają charakter bezwzględnie obowiązujący (ius cognes), co oznacza, że decyzja wydana na ich podstawie jest decyzją związaną a jej treść wyznacza przepis prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Z tych też względów organ nie ma możliwości orzekania w oparciu o uznanie administracyjne, a niewypełnienie jednej ze wskazanych powyżej, określonej w przepisach prawa przesłanek, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, obliguje organ do wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że organ I instancji, odmawiając stronie prawa do wnioskowanego świadczenia nie naruszył obowiązujących przepisów prawa. Organ podkreślił, że celem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest częściowa rekompensata utraconego wynagrodzenia dla osób, które rezygnują z pracy aby sprawować opiekę nad członkiem rodziny. Zasiłek ten nie jest natomiast przyznawany tylko z tego powodu, że dana osoba sprawuje tą opiekę, co w przedmiotowej sprawie jest bezsporne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu A. S. – W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi wskazała, iż decyzja ostateczna jest dla niej krzywdząca. Wyjaśniła, że pracowała do 1997 r., ale jej matka została uznana za inwalidkę I grupy od dnia 4 maja 1995 r. i od tego czasu wymagała pomocy innych osób. Ponieważ stan zdrowia matki pogarszał się, musiała poświęcić jej coraz więcej czasu na opiekę i nie mogła podjąć pracy. Ponadto jej siostra była leczona psychiatrycznie od 1997r. i w okresie od 1998r. do 2011 r. miała rentę chorobową, a od 2000 r. orzeczenie o niepełnosprawności na stałe. Zatem strona musiała opiekować się już dwoma osobami. Niepełnosprawna była także córka skarżącej M. i z tytułu opieki nad nią skarżąca korzystała z zasiłku MOPS w Legnicy. Zatem w okresie od 1997 r. do 2004 r. opiekowała się już 3 osobami. Jak dalej podała od 2009 r. do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego była osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne strona otrzymywała do śmierci matki, tj. do 15 lutego 2013 r. Następnie wystąpiła o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad siostrą, która została uznana w 2011 r. za osobę całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji. Obecnie nie pracuje i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, ponieważ musi kontynuować opiekę nad siostrą. Przy czym opieka ta jest konieczna, gdyż stan zdrowia siostry uległ pogorszeniu, co powoduje, iż nie może podjąć żadnej pracy. Tymczasem strona została pozbawiona środków do życia - jest osobą chorą i sama potrzebuje leków i leczenia. Skarżąca nie zgodziła się z interpretacją art. 16a jakiej dokonało Kolegium. W jej ocenie w przepisie tym nie jest zapisane, że należy zwolnić się z pracy, ale należy z niej zrezygnować. W przypadku strony fakt wyrejestrowania w ewidencji bezrobotnych jest jednoznaczny z rezygnacją z zatrudnienia. Ponadto, zdaniem strony, która powołała się na orzeczenia sądów administracyjnych - rezygnacja z zatrudnienia oznacza także niepodejmowanie tego zatrudnienia. W związku z tym skarżąca stwierdziła, iż w jej przypadku nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia, związana z koniecznością stałej opieki nad siostrą. Ponadto skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem organów administracji, że zakres sprawowanej opieki nie jest na tyle absorbujący, że strona nie może podjąć pracy. Zarzuciła, że oceniając te okoliczności sprawy przyjęto kryteria oceny właściwe dla osoby niepełnosprawnej fizycznie, a nie osoby niepełnosprawnej psychicznie. W związku z tym wnioskowała o powołanie biegłego na tą okoliczność, jednak jej wniosek nie został zauważony. Skarżąca wyjaśniła także, iż w opiece nad siostrą nie mogą uczestniczyć inne osoby tj. jej mąż, który jest chory oraz córka, która się uczy. Poza tym osoby te nie mają takiego obowiązku. Nadto siostra z powodu schorzeń psychicznych nie akceptuje tych osób.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zaskarżona bowiem decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, odpowiada prawu. Sądowa kontrola decyzji administracyjnych ogranicza się natomiast do badania czy są one zgodne z przepisami powszechnie obowiązującego prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.; art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Przepis ten umożliwia Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że skarga nie może być uwzględniona, jako że ocena przeprowadzonego postępowania oraz stanowisko organu odwoławczego nie daje podstaw do uchylenia tak zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Niesporne jest w niniejszej sprawie, że zaskarżoną decyzją z dnia 9 września 2013 r., Nr SKO/RŚ-423/216/2013, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 17 lipca 2013 r., nr DR.4028/o-67/3408/2013 , który to organ powołując się m. innymi na przepis art.16a ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz.992 ze zm.) - odmówił przyznania skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą. Podstawą odmowy było ustalenie, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki na niepełnosprawną siostrą.

Zatem kluczową kwestią w niniejszej sprawie było udzielenie odpowiedzi, czy w okolicznościach niniejszej sprawy i obowiązującego stanu prawnego, zasadnie odmówiono skarżącej przyznania przedmiotowego zasiłku.

Zważyć należy, że podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a przede wszystkim przepis art.16a ust.1 tejże ustawy, który stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W świetle powyższej regulacji, stwierdzić należy, że zasadnie organy przyjęły, iż jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Omawiany przepis art.16a ust.1 ustawy nie stanowi natomiast, że warunek ten jest spełniony także w przypadku niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Oznacza to, że ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ustawy – uzależnione zostało od zaistnienia faktycznej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pozostającej w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym w aktualnym stanie prawnym osoba ubiegająca się o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru, a przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 stycznia 2014r., sygn. akt IV SA/Wr 668/13, publ. w internetowej CBOSA).

Trafny jest tym samym pogląd, że gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, to z pewnością dałby temu wyraz tak, jak uczynił to przy świadczeniu pielęgnacyjnym, a o którym jest mowa w art. 17 ust. 1 omawianej ustawy. Przepis art.17 ust.1 ustawy jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane określonym osobom (po spełnieniu innych warunków przewidzianych w tym przepisie), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast niewątpliwe jest w niniejszej sprawie, że w przypadku świadczenia, o które ubiega się skarżąca, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca wskazał wyłącznie przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec tego okoliczność, że dana osoba nie podejmuje zatrudnienia, w świetle dyspozycji cyt. wyżej art. 16a ustawy nie wywołuje skutku w postaci spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia.

W art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawarta jest definicja pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", które jest równoznaczne z wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywaniem pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej.

Powyższa regulacja oznacza, że zrezygnowanie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a do którego to pojęcia odwołuje się omawiany przepis art.16a ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ściśle wiąże się z wcześniejszym zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 123/10, LEX nr 594975).

Rezygnacja z zatrudnienia musi być również powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są więc okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 585/13, publ. w internetowej CBOSA).

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje kwestia spełnienia przez skarżącą przesłanki dotyczącej wysokości osiąganego dochodu, umożliwiającej przyznanie wnioskowanego świadczenia, jak i niewystępowanie przesłanek wskazanych w art. 16a ust. 8 ustawy, wyłączających uprawnienie skarżącego w tym zakresie.

Niewątpliwym jest także, że siostra skarżącej na mocy Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 29 grudnia 2011 r., Nr [...] została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Organy orzekające nie zgodziły się natomiast, że zaistniała po stronie skarżącej przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, gdy zaś przesłanka ta jest niezbędna do uzyskania przedmiotowego świadczenia.

W okolicznościach niniejszej sprawy, dokonana przez organy, wykładnia powołanego wyżej przepisu art. 16a ust. 1 ustawy w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest prawidłowa, co oznacza, że wydane w sprawie decyzje - wbrew zarzutom skargi nie naruszają tak przepisów prawa procesowego, jak i przepisów prawa materialnego, innymi słowy nie pozwalają na przyjęcie, iż decyzje te wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa, o którym stanowi przepis art. 145 p.p.s.a.

W obecnym stanie prawnym ustawodawca w cyt. wyżej art.16a ust.1 omawianej ustawy, zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osoba niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do przedmiotowego zasiłku wykluczono osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego tytułu. Takie stanowisko, podzielane przez skład orzekający w niniejszej sprawie, przyjęte zostało choćby w wyrokach: WSA w Olsztynie z dnia 9 lipca 2013r., sygn. akt II SA/Ol 498/13; WSA w Rzeszowie z dnia 8 sierpnia 2013r., sygn. akt II SA/Rz 442/13; WSA w Warszawie z dnia 17 września 2013r., sygn. akt I SA/Wa 1067/13; WSA w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2013r., sygn. akt II SA/Łd 585/13.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że okres ostatniego zatrudnienia skarżącej, to prowadzenie działalności gospodarczej do 1 lutego 1997 r.

Niesporne jest także w sprawie, że na dzień 29 grudnia 2011 r., czyli w dniu z którym siostra skarżącej została zaliczona do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki na mamę.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że podnoszone przez skarżącą okoliczności związane tak z trudnościami związanymi ze sprawowaniem opieki nad zmarłą niepełnosprawną matką, a później siostrą, jak i sytuacją materialną, aczkolwiek bardzo istotne z punktu widzenia skarżącej, nie mogły być uwzględnione przez Sąd z tej to przede wszystkim przyczyny, iż względy społeczne, czy też sprawiedliwości społecznej Sąd ten nie może brać pod uwagę, jako, że dotyczą one sfery pozaprawnej.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz.270), skargę oddalił.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

Mając na uwadze przedmiot sprawy, Sąd jedynie informacyjnie pragnie zauważyć, że postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 1026/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym następującej treści: "Czy art. 16 a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnego egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z: art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ?" .

Przepis zaś art. 190 ust. 4 Konstytucji R.P. stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Zgodnie zaś z art. 145a k.p.a. można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzeknie o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej (§ 1). Skargę o wznowienie postępowania w takim przypadku wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Skargę taką wnosi się do organu administracji, który wydał decyzję w I instancji (art. 148 § 1).