Postanowienie NSA, sygn. akt I OSK 2332/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i odrzucono skargę
Odrzucono skargę kasacyjną w części
Powołane przepisy: article: art. 12,25 p. 1-4, art. 32,58 p. 1 pkt 5-6, art. 173 p.2, art. 178,180,183 p. 2 pkt 2, art. 185 p. 1, art. 189,200,207 p. 2, art. 232 p.1 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1764
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - tekst jedn.
article: art. 53 p. 1 pkt 1-2, p. 2, art. 70
journal: Dz.U. 2016 poz 1796
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 17
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant: starszy inspektor sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2019 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego i Krajowej Rady Notarialnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2017 r. sygn. akt II SAB/Wa 800/16 w sprawie ze skargi T. S. na bezczynność Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 2 sierpnia 2016 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: 1. odrzucić skargę kasacyjną Krajowej Rady Notarialnej w części dotyczącej punktu 1-3 zaskarżonego wyroku; 2. uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę; 3. odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od T. S.; 4. zwrócić T. S. z sum budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 maja 2017 r. sygn. akt II SAB/Wa 800/16 wydanym w sprawie ze skargi T. S. na bezczynność Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej w Warszawie w przedmiocie dostępu do informacji publicznej, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718 ze zm.) dalej: zwanej "p.p.s.a.", zobowiązał Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej w Warszawie do rozpatrzenia wniosku T. S. z dnia 2 sierpnia 2016 r. w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (punkt pierwszy) oraz stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (punkt drugi). Na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił wniosek skarżącej o wymierzenie organowi grzywny (punkt trzeci). Ponadto w oparciu o art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 tej ustawy zasądził od Krajowej Rady Notarialnej w Warszawie na rzecz skarżącej 100 zł kosztów postępowania (punkt czwarty).

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 2 sierpnia 2016 r. T. S. zwróciła się do Przewodniczącej Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej w Warszawie o udostępnienie informacji publicznej w postaci orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 1 sierpnia 2016 r. wraz z uzasadnieniem, które zostało wydane w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko notariusz L. W.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. S. zarzuciła Przewodniczącej Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej w Warszawie bezczynność w udostępnieniu wnioskowanej informacji publicznej. W ocenie skarżącej stanu bezczynności organu nie zmienia fakt, że uchwałą z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Krajowa Rada Notarialna odmówiła udostępnienia żądanej informacji publicznej, bowiem nie była ona uprawniona do załatwienia tej sprawy.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Notarialna podniosła, że to ona była zobowiązana do załatwienia sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącej, któremu to obowiązkowi zadośćuczyniła, wydając uchwałę o odmowie udzielenia żądanej informacji publicznej. Podała, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1764 ze zm.) dalej zwanej "u.d.i.p." podmiotami zobowiązanymi do udzielania informacji publicznych, w odniesieniu do samorządów zawodowych oraz gospodarczych, są organy tych samorządów. Organy samorządu notarialnego zostały natomiast enumeratywnie wymienione w art. 27 ustawy z dnia z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2016 r. poz. 1796 ze zm.) dalej zwanej "Prawem o notariacie". Takim organem nie jest Wyższy Sąd Dyscyplinarny, a tym bardzie jego Przewodniczący.

Powołanym na wstępie wyrokiem Sąd wojewódzki uznał skargę za zasadną. W ocenie Sądu przewodniczący reprezentujący sąd dyscyplinarny izby notarialnej jest organem mającym zdolność sądową i procesową, którego bezczynność w przedmiocie wniosku o udostępnienie informacji publicznej, może być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. Sąd zaznaczył, że nie niweluje to całkowicie uprawnień do reprezentacji Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego KRN w postępowaniu przed sądem administracyjnym, przez Krajową Radę Notarialną, wynikających z art. 70 Prawa o notariacie.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że sądy dyscyplinarne izby notarialnej nie są z pewnością organami samorządu notarialnego w znaczeniu ustrojowym, ale nie można odmówić im takiego charakteru w znaczeniu funkcjonalnym. Wyjaśnił, że zostały one wyodrębnione ze struktury izb notarialnych i znajdują się poza kontrolą rad tych izb, które zapewniają jedynie obsługę organizacyjno-kancelaryjną. Wskazując ma funkcję sądów dyscyplinarnych, przyznane im władcze uprawnienia, sposób powoływania i odwoływania ich członków, a także wybierania przewodniczącego i zastępców. Sąd stanął na stanowisku, że wykonują one zadania publiczne w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.d.i.p.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji wniosek skarżącej spełniał warunki przedmiotowe jak i podmiotowe u.d.i.p. umożliwiające rozpatrzenie go przez właściwy podmiot. Załatwienie zainicjowanej nim sprawy przez Krajową Radę Notarialną stosowną uchwałą nie stanowiło w ocenie Sądu jej załatwienia przez właściwy podmiot zobowiązany, którym jest Przewodniczący Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej.

Skargę kasacyjną od tego wyroku złożył Przewodniczący Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i odrzucenie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 58 § 1 pkt 5 i 6 w zw. z art. 25 § 3 p.p.s.a. polegające na rozpatrzeniu skargi na bezczynność Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej w Warszawie, podczas gdy taki podmiot jak Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej w Warszawie nie istnieje, a zatem nie posiada on zdolności sądowej, a tym bardziej zdolności sądowej nie posiada Przewodniczący takiego sądu, które to naruszenie doprowadziło do zobowiązania Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej w Warszawie do rozpatrzenia wniosku T. S. z dnia 2 sierpnia 2016 r., zamiast odrzucenia skargi, co na podstawie art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. skutkuje nieważnością postępowania;

- art. 25 § 3 w zw. z art. 32 w zw. z art. 151 p.p.s.a. przez przyjęcie, że Przewodniczący Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej w Warszawie posiada zdolność sądową i może być stroną postępowania w przedmiocie skargi na bezczynność, podczas gdy zdolność sądową do bycia stroną przedmiotowego postępowania posiadała wyłącznie Krajowa Rada Notarialna - naruszenie to doprowadziło do wydania wyroku orzekającego bezczynność Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej w Warszawie, zamiast wyroku oddalającego skargę;

- art. 32 w zw. z art. 151 p.p.s.a. przez przyjęcie, że Krajowa Rada Notarialna nie jest stroną przedmiotowego postępowania, podczas gdy jako podmiot wyłącznie uprawniony do rozpatrzenia wniosku T. S. z dnia 2 sierpnia 2016 r. uprawniona była do udziału w toczącym się postępowaniu, które to naruszenie doprowadziło do wydania wyroku orzekającego bezczynność Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej w Warszawie, zamiast wyroku oddalającego skargę;

- art. 141 § 4 p.p.s.a. przez lakoniczne i ogólnikowe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, które nie zawiera wskazania podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia oraz wskazań co do dalszego postępowania, a nadto przez nieodniesienie się do jakiegokolwiek argumentu podniesionego w odpowiedzi na skargę T. S. z dnia 30 listopada 2016 r., które to naruszenie powoduje, że zaskarżone orzeczenie jest niewykonalne i nie poddaje się kontroli instancyjnej;

- art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez przyjęcie, że w sprawie wniosek T. S. z dnia 2 sierpnia 2016 r. pozostał nierozpoznany, podczas gdy Krajowa Rada Notarialna, jako organ, na adres którego został przesłany wniosek, wydała oraz doręczyła wnioskodawczyni uchwałę (decyzję) z dnia [...] sierpnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia jej wniosku, które to naruszenie doprowadziło do wydania orzeczenia stwierdzającego bezczynność organów samorządu notarialnego, mimo braku zaistnienia ustawowych przesłanek do takiego rozstrzygnięcia.

Ponadto zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 4 ust. 1 pkt 2 u.d.i.p. w zw. z art. 26 § 3, art. 38 i art. 70 Prawa o notariacie przez niezastosowanie art. 4 ust. 1 pkt 2 u.d.i.p. w sytuacji gdy Krajowa Rada Notarialna jako podmiot reprezentujący samorząd notarialny oraz posiadający osobowość prawną i zapewniający obsługę organizacyjno-kancelaryjną Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, zobowiązana była na podstawie tego przepisu do rozpoznania wniosku T. S. z dnia 2 sierpnia 2016 r. i wniosek ten rozpoznała, które to naruszenie doprowadziło do błędnego przyjęcia, że wniosek T. S. z dnia 2 sierpnia 2016 r., pozostawiony został bez rozpoznania;

- art. 70 Prawa o notariacie przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że Krajowa Rada Notarialna jest reprezentantem (przedstawicielem) Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej jak i Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej, podczas gdy z treści art. 70 Prawa o notariacie wynika jedynie, iż obsługę organizacyjno-kancelaryjną sądów dyscyplinarnych zapewniają rady izb notarialnych oraz Krajowa Rada Notarialna; zdaniem autorki skargi kasacyjnej z przepisu tego nie sposób wywieść jakichkolwiek uprawnień do zastępowania jednostek organizacyjnych notariatu przez Krajową Radę Notarialną, naruszenie to skutkuje zaś tym, iż wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest wewnętrznie sprzeczne.

Skargę kasacyjną złożyła również Krajowa Rada Notarialna, zaskarżając zapadły w sprawie wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie i odrzucenie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Względem zaskarżonego orzeczenia podniesiono zarzuty tożsame jak w skardze kasacyjnej Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego. Ponadto wskazano na mającą wpływ na wynik sprawy obrazę przepisów postępowania, a mianowicie:

- art. 65 § 1 i art. 142 § 1 w zw. z art. 69 p.p.s.a. przez niedoręczanie Krajowej Radzie Notarialnej odpisów pism w toczącym się postępowaniu, w tym również przez niedoręczenie odpisu wydanego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem, podczas gdy w postępowaniu ze skargi T. S. na bezczynność Przewodniczącej Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej w Warszawie zapadł wyrok nakładający na Krajową Radę Notarialną obowiązek zwrotu kosztów postępowania (pkt 4 zaskarżonego wyroku); w ocenie autora skargi kasacyjnej naruszenie to pozbawiło Krajową Radę Notarialną możności obrony swych praw, co na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. skutkuje nieważnością postępowania;

- art. 200 p.p.s.a. polegające na przyjęciu, iż zobowiązanym do zwrotu kosztów przedmiotowego postępowania jest Krajowa Rada Notarialna, podczas gdy roszczenie o zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługiwało skarżącej od organu, który dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, które to naruszenie doprowadziło do tego, że Krajowa Rada Notarialna zobowiązana została do poniesienia kosztów postępowania, mimo że nie dopuściła się bezczynności.

Krajowa Rada Notarialna zarzuciła również uchybienie przepisu prawa materialnego, tj. art. 70 Prawa o notariacie przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż zobowiązanym do ponoszenia kosztów postępowania zainicjowanego skargą T. S. na bezczynność Przewodniczącej Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej w Warszawie jest Krajowa Rada Notarialna, podczas gdy przepis ten nie daje żadnych podstaw do obciążania jej kosztami postępowania prowadzonymi wobec innych organów administracji, które to naruszenie doprowadziło do nieuzasadnionego rozszerzenia zakresu pojęcia obsługi organizacyjno-kancelaryjnej skutkującego obciążeniem Krajowej Rady Notarialnej kosztami postępowania, mimo nieistnienia w tym zakresie żadnych podstaw prawnych i faktycznych.

W odpowiedziach na skargi kasacyjne Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego oraz Krajowej Rady Notarialnej T. S. wniosła o ich oddalenie oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W ocenie uczestniczki postępowania zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z uwagi na podniesione zarzuty związane z legitymacją procesową obu skarżących kasacyjnie, rozważenia wymagała kwestia dopuszczalności skarg kasacyjnych. Skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej oraz wszczęcie na jej podstawie postępowania sądowoadministracyjnego przed sądem drugiej instancji uzależnione jest od spełnienia warunków wynikających z przepisów p.p.s.a. Wśród tych warunków ustawa wymienia m.in. wymóg wniesienia skargi kasacyjnej przez uprawniony podmiot - art. 173 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców lub Rzecznik Praw Dziecka po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi kasacyjnej jest zamknięty i ogranicza się jedynie do tych, które zostały wymienione w tym przepisie. Dodatkowym warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej jest doręczenie wskazanym podmiotom odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Mając na względzie, że wniesienie skargi kasacyjnej przez stronę jest jedną z przesłanek jej dopuszczalności, w orzecznictwie przyjmuje się, iż Naczelny Sąd Administracyjny może z urzędu badać, czy przesłanka ta została spełniona. Przy czym odrzucenie skargi kasacyjnej na zasadzie art. 180 w zw. z art. 178 p.p.s.a. może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy nie ma wątpliwości, że skarga została wniesiona przez podmiot, który w ogóle nie może być stroną w rozumieniu art. 12 w zw. z art. 32 i art. 33 p.p.s.a. (por. uchwała NSA z dnia 11 kwietnia 2005 r., sygn. akt OPS 1/04).

Zgodnie z treścią art. 32 p.p.s.a. stronami w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Z kolei w art. 12 p.p.s.a ustawodawca sprecyzował pojęcie strony, wskazując, że ilekroć w ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania. Legitymację do wniesienia skargi kasacyjnej mają zatem także uczestnicy postępowania w rozumieniu art. 33 p.p.s.a. Z uwagi na brak w ustawie procesowej definicji organu należy przyjąć, że zakres podmiotowy strony przeciwnej skarżącemu każdorazowo wyznaczało będzie kryterium przedmiotowe - wykonywanie administracji publicznej. Podmioty wykonujące administrację publiczną to organy samorządu terytorialnego, organy administracji rządowej oraz inne organy administracyjne w znaczeniu funkcjonalnym (por. B. Adamiak, J. Borkowski: Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2010, s. 393).

Zatem w klasycznym ujęciu, w postępowaniu sądowoadministracyjnym stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi - art. 32 p.p.s.a. Niemniej jednak, również i inne jednostki, także te nieposiadające osobowości prawnej, mają zdolność sądową o ile przepis prawa dopuszcza możliwość nałożenia na nie m.in. obowiązków - art. 25 § 3 p.p.s.a. Tego rodzaju przepisem jest bez wątpienia art. 4 u.d.i.p., określający w sposób przykładowy krąg podmiotów zobowiązanych do udostępniania informacji o charakterze publicznym. Cechą charakterystyczną tych podmiotów jest wykonywanie przez nie zadań publicznych, które nie muszą być jednak utożsamiane ze sprawowaniem władzy publicznej. W świetle wskazanego art. 4 ust. 1 u.d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne. Ustawa o dostępie do informacji publicznej określając podmioty zobowiązane do udostępnienia informacji publicznej posługuje się niezdefiniowanymi pojęciami "władzy publicznej" czy "podmiotu wykonującego władzę publiczną". Pojęć tych nie należy jednak utożsamiać wyłącznie z organem administracji publicznej w klasycznym jego rozumieniu, wynikającym z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Krąg podmiotów zobowiązanych do udzielenia informacji publicznej na podstawie art. 4 ust. 1 u.d.i.p. jest znacznie szerszy i wykracza poza zakres znaczeniowy pojęcia organu administracji publicznej. Podstawowym kryterium wyróżniającym, pomocnym w określeniu "statusu organu" danego podmiotu do którego skierowano wniosek o udostępnienie informacji publicznej, jest wykonywanie przezeń zadań o charakterze publicznym. Nie ma przy tym znaczenia fakt, że dany podmiot nie jest organem w znaczeniu ustrojowym, bowiem wystarczy, że jest wyodrębnioną jednostką organizacyjną w szerszej strukturze i realizuje określone przez ustawodawcę zadania o charakterze publicznym.

Przepisy Prawa o notariacie (art. 27) rzeczywiście wskazują, iż organami izby notarialnej są walne zgromadzenie notariuszy izby i rada izby notarialnej. Natomiast zgodnie z art. 38 tej ustawy reprezentantem notariatu jest Krajowa Rada Notarialna. Nie ma wśród organów tego samorządu zawodowego sądów dyscyplinarnych. Niemniej jednak nie może budzić wątpliwości, iż sądy dyscyplinarne są jednostkami organizacyjnymi samorządu zawodowego notariuszy zajmującymi się prowadzeniem spraw dyscyplinarnych członków tej korporacji zawodowej. Dalej należy zauważyć, iż sądownictwo dyscyplinarne zawodu notariusza zostało przez ustawodawcę wyodrębnione ze struktury izb notarialnych i znajduje się poza kontrolą rad tych izb i Krajowej Rady Notarialnej. Rady zapewniają obsługę organizacyjno-kancelaryjną sądów dyscyplinarnych, nie mają jednak wpływu na działania tych jednostek. Patrząc więc na funkcję sądów dyscyplinarnych notariuszy należy stwierdzić, iż ich rolą jest rozstrzyganie o odpowiedzialności członków tego samorządu za wykonywane przez nich zadania publiczne w sposób niezgodny z normami etycznymi, zawodowymi, a także za naruszenie innych obowiązków. Omawiane sądownictwo dyscyplinarne stanowi zatem wprost realizację zasady samorządności określonej w art. 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Nie budzi także wątpliwości, iż zawód notariusza, z racji przyznanych kompetencji i roli jaką odgrywa we współczesnym obrocie prawnym, stanowi szczególny zawód zaufania publicznego. Zestawiając to z kolei z władczymi uprawnieniami sądów dyscyplinarnych (decydowanie o możliwości dalszego wykonywania zawodu notariusza), sposobem powoływania i odwoływania członków tego sądu, a także wybierania jego przewodniczącego i zastępców, należy przyjąć, że sądy te wykonują zadania publiczne w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.d.i.p. Wobec tego Wyższy Sąd dyscyplinarny nie jest z pewnością organem samorządu notarialnego w znaczeniu ustrojowym, ale nie można odmówić mu takiego charakteru w znaczeniu funkcjonalnym.

Na tle niniejszej sprawy, żądane orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego obrazujące działanie tego sądu stanowi dane publiczne. Podmiot nimi dysponujący jest zatem zobowiązany do załatwiania wniosku w tym zakresie, a w konsekwencji przysługiwałaby mu także zdolność sądowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym, wywołanym wniesieniem skargi na jego bezczynność w rozpoznaniu wniosku o udostępnienie tego orzeczenia. Kwestia tego czy podmiotem tym jest Wyższy Sąd Dyscyplinarny czy jego Przewodniczący wymagałaby przeprowadzenia analizy ustroju samorządu notarialnego i przepisów regulujących funkcjonowanie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w zakresie statusu Przewodniczącego tego Sądu, w szczególności czy może on reprezentować ten Sąd. Odpowiedź na to pytanie pozostaje jednak irrelewantna dla niedopuszczalności skargi kasacyjnej wniesionej przez Krajową Radę Notarialną. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej kasacyjnie Krajowej Rady Notarialnej należy wyjaśnić, że bez wpływu na posiadanie przymiotu strony w postępowaniu wszczętym skargą na bezczynność podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej, pozostaje brak osobowości prawnej tego podmiotu, kwestie budżetowe, posiadanie żądanej informacji także przez Krajową Radę Notarialną, jak również obowiązki nałożone na Krajową Radę Notarialną na podstawie art. 70 ustawy Prawo o notariacie. Ponadto, wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, oczywistym jest, że od decyzji podmiotu zobowiązanego o odmowie udostępnienia informacji publicznej, który nie jest organem władzy publicznej, stosownie do art. 17 ust. 2 u.d.i.p. przysługuje wniosek do podmiotu, który wydał tą decyzję, o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Jak wynika z akt sprawy, postępowanie przed sądem pierwszej instancji zostało wszczęte na skutek skargi na bezczynność Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej – w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Stronami przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego, w rozumieniu wyżej powołanych przepisów, mogą zatem być: skarżąca oraz Wyższy Sąd Dyscyplinarny lub Przewodniczący Wyższego Sądu Dyscyplinarnego. W tej sytuacji co do zasady skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji mogli skutecznie wnieść: skarżąca, Wyższy Sąd Dyscyplinarny lub Przewodniczący Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców oraz Rzecznik Praw Dziecka. Tymczasem w przedmiotowej sprawie ten środek odwoławczy wniosła Krajowa Rada Notarialna, która nie posiada statusu strony postępowania.

Mając na uwadze poczynione wyżej rozważania dotyczące stron postępowania w kontekście formalnej dopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna Krajowej Rady Notarialnej jest zasadniczo niedopuszczalna i jako wniesiona przez nieuprawniony podmiot podlega odrzuceniu. Podmiot ten nie jest bowiem stroną postępowania w rozumieniu art. 32 w zw. z art. 12 p.p.s.a. i w zw. z art. 173 § 2 p.p.s.a.

W tej sytuacji, wobec niedopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej przez Krajową Radę Notarialną, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 p.p.s.a., postanowił odrzucić skargę kasacyjną tego podmiotu.

Niezależnie jednak od powyższych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie do pogodzenia z konstytucyjnym prawem do sądu byłoby odrzucenie skargi kasacyjnej podmiotu niebędącego wprawdzie stroną postępowania, jednak wskazanego w orzeczeniu Sądu pierwszej instancji jako zobowiązanego do ponoszenia kosztów postępowania – w części dotyczącej tychże kosztów. Interes prawny Krajowej Rady Notarialnej w tym zakresie wynika z faktu, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny zasądził od tejże Rady na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania. Trudno odmówić w takiej sytuacji możliwości zaskarżenia przez Radę tej części wyroku, która bez wątpienia wpływa na sferę jej praw i obowiązków. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga kasacyjna Krajowej Rady Notarialnej w części odnoszącej się do pkt 4 sentencji zaskarżonego wyroku, jako rozstrzygnięcia bezpośrednio dotyczącego jej obowiązków, jest dopuszczalna i podlega rozpoznaniu co do meritum.

Rozpoznając w takim zakresie skargę kasacyjną Krajowej Rady Notarialnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uzasadniony jest zarzut naruszenia art. 200 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Ze wskazanych wyżej przyczyn Krajowa Rada Notarialna nie była stroną ani uczestnikiem postępowania sądowoadministracyjnego przed Sądem pierwszej instancji. Tym samym nie mogła być organem, o którym mowa w powołanym przepisie. Sąd pierwszej instancji w żaden sposób nie uzasadnił i nie wyjaśnił, na jakiej podstawie uznał Krajową Radę Notarialną za podmiot zobowiązany do ponoszenia kosztów postępowania sądowego, pomimo, że nie brała w nim udziału jako strona lub uczestnik postępowania. Rozstrzygnięcie o kosztach pozostaje zatem sprzeczne z dyspozycją art. 200 p.p.s.a., co oznacza, że Sąd pierwszej instancji naruszył ten przepis poprzez niewłaściwe jego zastosowanie. Sąd pierwszej instancji wskazał co prawda, że rozstrzygając o kosztach postępowania wziął pod uwagę treść art. 70 Prawa o notariacie, jednakże nie dokonał jakiegokolwiek wyjaśnienia co do zastosowania tej podstawy prawnej. Przepis art. 70 Prawa o notariacie stanowi, że obsługę organizacyjno-kancelaryjną sądów dyscyplinarnych zapewniają odpowiednio – rady izb notarialnych lub Krajowa Rada Notarialna. Przepis ten nie nakłada obowiązku ponoszenia kosztów postępowań sądowych za Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego. Zatem art. 70 Prawa o notariacie nie zmienia zasad zwrotu kosztów postępowania między stronami wynikających z przepisów rozdziału 1 działu V p.p.s.a. Wobec tego przepis ten nie mógł być podstawą obciążenia Krajowej Rady Notarialnej kosztami postępowania wynikającymi z działań Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w postępowaniu sądowym.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną Krajowej Rady Notarialnej w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zawartego w pkt 4 zaskarżonego wyroku, orzekając w tym zakresie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.

Przechodząc do rozpoznania skargi kasacyjnej Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego należy przypomnieć, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w paragrafie drugim powołanego przepisu. W rozpoznawanej sprawie za trafny uznać należy zarzut nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Zgodnie bowiem z art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. W niniejszej sprawie, zgodnie z treścią skargi wniesionej przez osobę będącą radcą prawnym, została ona wniesiona na bezczynność "Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej". Przy czym należy tu podkreślić, że T. S. wniosek o udostępnienie informacji publicznej skierowała do "Wyższego Sądu Dyscyplinarnego" i do "Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego". Rację ma w tym względzie skarżąca kasacyjnie Przewodnicząca WSD, że tak określony w skardze podmiot jest podmiotem nieistniejącym. Z przepisów ustawy Prawo o notariacie ani z innych przepisów nie wynika, że Wyższy Sąd Dyscyplinarny jest sądem Krajowej Rady Notarialnej, tym bardziej brak jest podstaw do twierdzenia, że Wyższy Sąd Dyscyplinarny może być jednostką organizacyjną Krajowej Rady Notarialnej. O ile bowiem w przypadku poszczególnych izb notarialnych istnieją sądy dyscyplinarne tych izb, co wynika bezpośrednio z treści art. 53 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o notariacie, zgodnie z którym do orzekania w sprawach dyscyplinarnych w pierwszej instancji są powołane sądy dyscyplinarne izb notarialnych, to z kolei brak jest analogicznego przepisu w odniesieniu do Wyższego Sądu Dyscyplinarnego. Jak bowiem wynika z treści art. 53 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o notariacie do orzekania w sprawach dyscyplinarnych w drugiej instancji powołany jest "Wyższy Sąd Dyscyplinarny" a nie "Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej" ani tym bardziej Przewodniczący tego Sądu. Dodatkowo warto zwrócić uwagę na fakt, iż stosownie do art. 53 § 2 ustawy Prawo o notariacie członków sądów dyscyplinarnych wybierają na trzyletnią kadencję poszczególne walne zgromadzenia notariuszy izb notarialnych, a nie Krajowa Rada Notarialna, co z kolei świadczy o tym, że Krajowa Rada Notarialna nie ma wpływu na strukturę personalną tego Sądu. Zatem ustawa Prawo o notariacie stanowi o "Wyższym Sądzie Dyscyplinarnym" i w konsekwencji o "Przewodniczącym Wyższego Sądu Dyscyplinarnego" bez dalszych określeń. Nie zwracając uwagi na tę okoliczność, Sąd pierwszej instancji uwzględnił skargę i zobowiązał do rozpatrzenia wniosku "Przewodniczącego Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej" i stwierdził, że bezczynność tego podmiotu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa oraz oddalił wniosek o wymierzenie temu podmiotowi grzywny. Sąd orzekł zatem, co do podmiotu nieistniejącego, ponieważ taki podmiot jak "Przewodniczący Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej" nie funkcjonuje. Niewłaściwe określenie w sentencji wyroku strony (organu) jako podmiotu nieistniejącego, zobowiązanej do jego wykonania, może prowadzić – w razie braku dobrowolnego jego wykonania – do niewykonalności takiego orzeczenia.

Nieistniejący byt będący połączeniem dwóch różnych jednostek, nie może mieć zdolności sądowej o której mowa w art. 25 § 1, 2, 3 i 4 p.p.s.a. będącej podstawą przyznania przymiotu strony postępowania sadowoadministracyjnego. Skarga wniesiona na bezczynność takiego nieistniejącego podmiotu musi zostać uznana za niedopuszczalną, a zatem podlegającą odrzuceniu odpowiednio na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 i 6 p.p.s.a. Nie jest rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego domyślanie się intencji skarżącej, dodatkowo będącej radcą prawnym, czy zastępowanie jej w precyzyjnym oznaczeniu podmiotu skarżonego. W myśl art. 189 p.p.s.a., jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie.

Mając wszystko to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 189 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił skargę.

Zgodnie z art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrócono skarżącej wpis od skargi.

Okoliczności uchylenia zaskarżonego wyroku i odrzucenia skargi należało uznać za przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 207 § 2 p.p.s.a. będący podstawą do odstąpienia od zasądzenia od T. S. kosztów postępowania kasacyjnego w całości.