Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 657/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Protokolant referent Jolanta Replin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2022 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 3 lutego 2022 r. nr SKO/I/I/51/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta M. z 31 grudnia 2021 r., nr SP/000505/2021/WSSIZ w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z 6 grudnia 2021 r. R. G. , dalej "Skarżący", wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną babcią, E. J., która posiada orzeczenie wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności stwierdzające niepełnosprawność na stałe i stwierdzenie, że nie da się ustalić daty powstania tej niepełnosprawności.

Decyzją z 30 grudnia 2021 r. odmówiono przyznania świadczenia z uwagi na ustalenie, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Odwołanie złożył R. G. .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując sprawę wskazało,

że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 17 ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2020, poz. 111):

Art. 17. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

matce albo ojcu,

opiekunowi faktycznemu dziecka,

osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy

z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują tub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacz/tym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie

ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji

oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie

jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Art. 17 ust. 1b. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później

niż do ukończenia 25. roku życia.

SKO wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w zależności od daty powstanie niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji R.P. Dlatego art. 17 ust. 1 b tej ustawy nie może być stosowany, co wadliwi nastąpiło w tym przypadku.

Następnie SKO wskazało na konieczność dokonywania wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie tylko literalnej ale i celowościowej i systemowej. Przepis art. 132 ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy gdy nie ma osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Stosownie do art. 128 tego kodeksu obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo, zstępnych przed wstępnymi a wstępnych przed rodzeństwem. Jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 krio). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 1 krio). Z mocy art. 23 i 27 krio także małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i przyczyniania się do zaspokajanie potrzeb rodziny. Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w konfrontacji z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazują zatem krąg zobowiązanych do alimentacji a ustawa o świadczeniach krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Krąg ten jest jasny a ustalenia w tym zakresie nie budzą w świetle przepisów ustawy żadnych wątpliwości interpretacyjnych, co oznacza że brak jest w tym przypadku konieczności odnoszenia się do wykładni innej niż gramatyczna.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy SKO stwierdziło, że osoba niepełnosprawna posiada 4 córki z których żadna nie posiada ustalonego stopnia niepełnosprawności. Trzy córki mieszkają pod wspólnym adresem ze Skarżącym i matką. Wszystkie są dorosłe, mają: 53, 55, 57, 58 lat, pracują zawodowo. Skarżący nie jest więc osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności. Przyznanie świadczenia byłoby możliwe gdyby żadna z córek nie była w stanie sprostać obowiązkowi alimentacyjnemu albo gdy nie byłoby żadnych osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do alimentacji. Takie okoliczności nie zaszły w tej sprawie. Poza tym to ustawa a nie rodzina decyduje komu spośród uprawnionych winno być przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zresztą obowiązek alimentacyjny może polegać także na opłacaniu osoby trzeciej która taką opiekę sprawuje.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł Skarżący zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Wskazał na wadliwe przyjęcie przez organ, że data powstanie niepełnosprawności może mieć znaczenie dla oceny możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – co trafie wskazano w decyzji SKO. Zdaniem Skarżącego organ nie wziął pod uwagę treści aktu notarialnego [...] r. z [...] marca 2010 r., mocą którego w związku z dokonaniem przez babcię darowizny, skarżący został obciążony obowiązkiem opieki nad babcią - § 6 umowy. Tym samym na skutek tej czynności kolejność opieki nad babcią została zmieniona. Organ tej okoliczności nie wziął pod uwagę. Poza tym Skarżący jest jedyną osobą, która opiekuje się babcią.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej

pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1

ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach

danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę

za nie zasadną.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej

przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy

z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej

lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału

na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1 tej ustawy przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich,

są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie

lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko Kolegium w zakresie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, której niepełnosprawność powstała później niż przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do 25 roku życia.

W odniesieniu do kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. kryterium

daty powstania niepełnosprawności, zauważyć trzeba, że w punkcie 2 sentencji wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (OTK-A 2014/9/10), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego brak zmiany

przez ustawodawcę treści art. 17 ust. 1b ustawy zgodnie ze stanowiskiem

Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym,

przy rozpatrywaniu wniosków opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - wobec wynikającego z ww. wyroku

z 21 października 2014 r. wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia

z wyłączeniem tej części art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana

za niekonstytucyjną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego

z 14 czerwca 2017 r., I OSK 2920/16, Lex nr 2324296, 2 czerwca 2017 r.,

I OSK 108/12, Lex nr 1260038 oraz 26 maja 2017 r., I OSK 128/16, Lex nr 2305184).

Zatem w odniesieniu do osób wymagających opieki przy dokonywaniu oceny spełnienia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie trzeciej sprawującej nad nimi opiekę nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Oceny spełnienia przesłanek do nabycia prawa do tego świadczenia należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Kolegium uznało jednak, że nie zachodzą inne przesłanki uzasadniające przyznanie Skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W treści zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że są osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do opieki a zatem brak jest podstaw do przyznania świadczenia wnuczkowi.

Sąd w pełni podziela argumentacją SKO w tym zakresie przyjmując ją za własną.

Z niezaprzeczonych ustaleń organu wynika, że osoba niepełnosprawna posiada 4 córki z których 3 mieszkają wspólnie z nią. Nie legitymują się one stopniem niepełnosprawności, pracują zawodowo i to na nich z mocy art. 129 § 1 krio spoczywa w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny. Z ustaleń organu nie wynika aby takiego obowiązku nie mogły świadczyć. Sam fakt, że pracują zawodowo nie stanowi bowiem wystarczającej przeszkody do ich pominięcia w kolejności alimentacji.

Skarżący przestawił akt notarialny – umowę darowizny sporządzoną pomiędzy nim a babcią wywodząc, że z umowy tej wynika obowiązek opieki.

Istotnie, zgodnie z art. 897 kodeksu cywilnego, w razie gdy osoba darczyńcy popadnie w niedostatek obdarowany ma obowiązek w granicach istniejącego wzbogacenia dostarczyć darczyńcy środków których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Istotnie z umowy darowizny wynika, że notariusz pouczył obdarowanego o tym obowiązku.

Tego rodzaju obowiązek jest jednak obowiązkiem wynikający z przepisów kodeksu cywilnego a nie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego podczas gdy ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 17 ust. 1 pkt 4 jasno precyzuje, że świadczenie należy się osobom na których zgodnie z ustawą kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Oznacza to że wolą ustawodawcy było umożliwienie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie określonemu kręgowi podmiotów a nie każdemu kto byłby zobowiązany do alimentacji z innego tytułu – np. umowy. Rozszerzenie kręgu podmiotów do osób potencjalnie zobowiązanych do alimentacji z innego tytułu stanowiłoby obejście przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy także w tym kontekście pamiętać, że obowiązek alimentacyjny o jakim mowa w art. 897 kodeksu cywilnego nie jest powiązany z pokrewieństwem – jak ma to miejsce w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, ale z rozporządzeniem przez darczyńcę własnym majątkiem. Poza tym, co nie bez znaczenia, w przypadku popadnięcia w niedostatek obdarowany może się zwolnić od tego obowiązku zwracają przedmiot darowizny. W przypadku natomiast świadczenia pielęgnacyjnego podmiotem od którego uprawniony otrzymuje to świadczenie jest Państwo a więc środki o charakterze publicznym. Są to zatem zupełnie inne podstawy prawne zarówno uzasadniające prawo do alimentacji jak i inne jest źródło tego obowiązku nie mówiąc już o podmiocie z którego majątku świadczenie jest realizowane.

Mimo zatem pominięcia przez organ analizy tej umowy, co stanowi o naruszeniu przez organ art. 107 § 3 kpa, uchybienie to nie ma wpływu na trafność przyjętego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylenie decyzji jest możliwe gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie takiego wpływu Sąd nie stwierdził.

Z tych względów, Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji.