Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 347/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Miejskiej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 1420/19 w sprawie ze skargi Gminy Miejskiej [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu udziału w nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

I OSK 347/21

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt II SA/Kr 1420/19, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Gminy Miejskiej [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2019 r. znak [...] w przedmiocie zwrotu udziału w nieruchomości oddalił skargę.

Skargę kasacyjna wniosła Gmina Miejska [...], skarżąc wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca kasacyjnie zarzuciła:

1. Naruszenie przepisów postępowania, art. 153 Ustawy z dnia 30.08.2002 r. poprzez błędne przyjęcie, że orzekanie w niniejszej sprawie odbywa się w warunkach związania, wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 31.01.2008 r. ( sygn. akt :II SA/Kr 966/07 ), podczas gdy związanie takie już nie występuje z uwagi na późniejsze, odmienne orzecznictwo NSA - co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj bezzasadne oddalenie skargi Gminy na decyzję Wojewody [...] z dnia [...].10.2019 r,

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, art. 136 ust.3 i 137 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do nieprawidłowego uznania, że w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki warunkujące zwrot nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania,

3. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj, art. 140 ust .1 Ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do niewłaściwego wniosku o możliwości rozdzielenia kwestii zwrotu nieruchomości od zwrotu przez poprzedniego właściciela zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia, podczas gdy wymagane jest łączne rozstrzygnięcie w jednej decyzji obu tych elementów.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Jednocześnie na podstawie 176 § 2 zrzekła się rozprawy .

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

W pierwszej kolejności należało odmówić zasadności podniesionemu w skardze kasacyjnej zarzutowi naruszenia art. 153 p.p.s.a. Co prawda Sąd I instancji w treści uzasadnienia nawiązał do treści uzasadnienia wyroku z dnia 31 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 966/08 oraz wskazał na moc wiążącą ustaleń wynikających z wyroku o sygn. akt II SA/Kr 472/18, jednakże uwadze skarżącej kasacyjnie umknęło, że w obu powyższych sprawach kontrolowane były decyzje organów administracji wydane na podstawie art. 138 § 2 kpa. W obu powyższych sprawach Sądy nie wypowiadały się merytorycznie w sprawie, a jedyne oceny były formułowane na potrzeby ustalenia zakresu niezbędnego postępowania dowodowego w sprawie i konieczności poczynienia ustaleń faktycznych w ramach art. 136 ustawy o gospodarce gruntami. Mimo niefortunnego częściowo uzasadnienia w tym zakresie, Sąd I instancji, wyraźnie wskazując na treść art. 153 P.p.s.a. odniósł się do kompletności materiału dowodowego zebranego przez organy administracji orzekające w sprawie oraz związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Wyjęte zatem z kontekstu i przytoczone w uzasadnieniu skargi sformułowania nie miały zatem wpływu na ocenę prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia. Wskazać przy tym trzeba, że stan faktyczny ustalony przez organy administracyjne i zaaprobowany przez Sąd pierwszej instancji nie został zakwestionowany w tym zakresie przez skarżącą kasacyjnie i jest bezsporny.

Zagadnieniem kluczowym w rozpoznawanej sprawie było ustalenie, czy w zaistniałych warunkach spełnione zostały przesłanki do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W myśl art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Jak stanowi ust. 6, przepisy ust. 3-3b stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zgodnie z art. 113 ust. 3.

Zgodnie zaś z brzmieniem art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). W myśl art. 137 ust. 2 u.g.n. jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Skarga kasacyjna upatruje naruszenia przywołanych przepisów wobec błędnego, jej zdaniem, uznania, że dopuszczalny jest zwrot udziału w nieruchomości w sytuacji gdy w wyniku sprzedaży pozostałych udziałów zostało ustanowione użytkowanie wieczyste. W tej sytuacji doszłoby do niezgodnej z prawem sytuacji istnienia użytkowania wieczystego na gruncie niebędącym własnością Skarbu państwa lub jednostki samorządowej. Skarżąca kasacyjnie powołała się na uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r. o sygn. akt I OPS 3/14.

Uznając za nieuzasadniony tak wyprowadzany zarzut podkreślić przede wszystkim należy, że powyższa uchwała nie dotyczy nieruchomości, czy też udziału w tej nieruchomości, która nie została zbyta na rzecz osoby trzeciej. Ponadto art. 136 ust. 3 ustawy wprost dopuszcza możliwość zwrotu udziału w nieruchomości. Stanowisko skarżącej w tym zakresie jest niezrozumiałe wobec wejścia z dniem 1 stycznia 2019 r. ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów. Zatem niezgodność, jak należy domniemywać z art. 232 K.c. stanowiąca podstawę zarzutu przestała istnieć.

Nie sposób również zgodzić się z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji art. 140 ust. 1 u.g.n. Skarga kasacyjna podnosi w tym zakresie niedopuszczalność oddzielenia kwestii zwrotu nieruchomości i kwestii rozliczeń, które to elementy pozostają w ścisłym związku. Podkreślić wypada, że poddana w wątpliwość kwestia była już przedmiotem wielu wypowiedzi sądów administracyjnych. Wypada zatem zauważyć, że w wyroku z 20 września 2018 r., sygn. akt I OSK 820/18 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny akceptując linię orzecznictwa ukształtowaną i ugruntowaną orzeczeniami sądów administracyjnych podkreślił, że art. 140 ust. 1 u.g.n. określa wyłącznie regułę, że ze zwrotem nieruchomości związany jest obowiązek zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, co nie oznacza że stosownych rozliczeń nie można dokonać w odrębnym postępowaniu. Nie ma zatem przeszkód, aby decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości i zwrocie odszkodowania mogła być uchylona tylko w części dotyczącej odszkodowania. Oba te elementy stanowią samodzielne, z punktu widzenia materialnoprawnego, sprawy administracyjne. Nie ma też obaw, że zniknie zabezpieczenie roszczenia o zwrot odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Można bowiem informację o toczącej się sprawie wpisać jako ostrzeżenie w księdze wieczystej. Nie w każdej decyzji nakazującej zwrot wywłaszczonej nieruchomości zachodzi bezwzględna konieczność zabezpieczenia wierzytelności wynikającej z konieczności zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania (por. wyrok NSA z dnia 23 lipca 2009 r.; sygn. akt I OSK 798/08). Powyższe wypowiedzi orzecznictwa wyczerpują odpowiedź na postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 140 ust. 1 u.g.n. Podzielając zaś przywołane powyżej stanowiska Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym uznał zarzut ten za niezasadny.

W świetle powyższego uznać należy, że brak jest podstaw do uznania, by zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 151 p.p.s.a. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonego aktu Sąd I instancji miał wszelkie podstawy do oddalenia skargi stosownie do art. 151 p.p.s.a.

Z tych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 in fine p.p.s.a.