Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 516/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1 pkt 9
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca) Sędziowie WSA Grzegorz Grymuza, WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Protokolant starszy asystent sędziego Anna Strzelec po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 października 2017 r. sprawy ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi J. R. wynagrodzenie za pomoc prawną świadczoną z urzędu w wysokości [...] zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy, w tym VAT).


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia W. M. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] nr [...] (dalej: "organ egzekucyjny") w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej tytułów wykonawczych o numerach:

[...], [...], [...] wystawionych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej tytułu wykonawczego nr [...] i [...] i umorzył postępowanie organu I instancji w tym zakresie,

- utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałej części.

Z jego uzasadnienia wynika, że organ egzekucyjny prowadzi wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...] [...] i [...] wystawionych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w L. Placówka Terenowa w B.. Tytułami tymi objęto zaległe składki na ubezpieczenie społeczne rolników za I - IV kwartał 1998 r., IV kwartał 1999 r. I - IV kwartał 2000 r. i I - III kwartał 2001 r. oraz zalegle składki na ubezpieczenie zdrowotne rolników za lipiec, sierpień i wrzesień 2012 r., styczeń - grudzień 2013 r. i styczeń - kwiecień 2014 r. Odpisy przedmiotowych tytułów wykonawczych zostały zobowiązanej doręczone odpowiednio w dniach:

- 13 lutego 2008 r. nr [...], za pośrednictwem poczty wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego w Banku [...] w K. z 11 lutego 2008 r. nr [...]

- 15 grudnia 2009 r. nr [...] i [...] przesyłką pocztową wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego w ww. banku z [...]. nr [...],

- 26 stycznia 2015 r. nr [...] przez poborcę skarbowego podczas czynności egzekucyjnych dokonywanych w miejscu zamieszkania.

Pismem z dnia 6 lipca 2015 r. wniosła do organu egzekucyjnego o "anulowanie" zajęcia świadczenia emerytalnego, wyjaśniając że na podstawie powyższych tytułów wykonawczych wystawionych przez KRUS toczy się postępowanie sądowe sygn. akt [...] [...] w Sądzie Okręgowym w Zamościu, który zdecyduje czy podlegała ona ubezpieczeniu.

Postępowanie zainicjowane pismem skarżącej zostało zakończone ostatecznym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w L. z dnia [...] nr [...] który uchylił postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] nr [...] w części dotyczącej tytułu wykonawczego nr [...] i w tym zakresie orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w części dotyczącej tytułów wykonawczych [...], [...] i [...] utrzymał je w mocy.

Od tego postanowienia skarżąca oraz P. B. w części dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wnieśli skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 10 listopada 2016 r.:

- w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 319/16 oddalił skargę Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego,

- w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 318/16 ze skargi skarżącej uchylił zaskarżone postanowienie w części utrzymującej w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Ww. orzeczenia sądowe stały się prawomocne odpowiednio 10 stycznia 2017 r. i 14 marca 2017 r. W dniu 30 marca 2017 r. wraz z aktami sprawy przekazano organowi odwoławczemu sprawę o sygn. akt I SA/Lu 318/16.

Rozpatrując zażalenie z 8 lutego 2016 r. w części dotyczącej tytułów wykonawczych o numerach [...], [...] i [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, stwierdził, że zobowiązanemu - na każdym etapie postępowania egzekucyjnego - przysługuje prawo do złożenia wniosku o umorzenie prowadzonego postępowania, dodając, że przesłanki w tym zakresie precyzuje przepis art. 59 § 1 u.p.e.a. W tym kontekście uznał, że przedmiotem niniejszego postępowania są wystąpienia skarżącej z dnia 6 i 21 lipca 2015 r. zakwalifikowane jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, oparty na podstawie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., czyli nieistnieniu egzekwowanego obowiązku, a także na zarzucie przedawnienia.

Dalej organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w konsekwencji wyroku o sygn. akt I SA/Lu 318/16 organ egzekucyjny w międzyczasie postanowieniem z [...] nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...], na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a., tj. na żądanie wierzyciela (pismo z 12 października 2016 r.). Wobec tego, zobligowany był uchylić w tej części zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] i umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe w tym zakresie.

Co do wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych [...] oraz [...] i wydanego w tym zakresie postanowienia organu egzekucyjnego odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego, organ odwoławczy podkreślił, że oceny trafności rozstrzygnięcia musi dokonać z uwzględnieniem wykładni zawartej w wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 318/16, a to w świetle przepisu art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.".

Kierując się powyższym wyjaśnił, że na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...], dochodzone są składki na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 1999 r. I - IV kwartały 2000 r. oraz I - III kwartały 2001 r., dodając, że Sąd w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 318/16 potwierdził, że kwestię przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników regulują:

- od dnia 1 stycznia 1998 r. przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 1997 r., nr 137 poz. 926 ze zm.) w związku z art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r., nr 7, poz. 25),

- od dnia 2 maja 2004 r. przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r., nr 50, poz. 291 ze zm.).

Zgodnie z treścią art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym w dniach powstania obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 1999 r. I - IV kwartały 2000 r. oraz I - III kwartały 2001 r. należności te ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności. W myśl § 3 i § 4 ww. przepisu, bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek pierwszej czynności egzekucyjnej, a od 1 stycznia 2003 r. wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został powiadomiony, a po przerwaniu biegu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zakończono postępowanie egzekucyjne, z tym, że kolejne wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie przerywa biegu terminu przedawnienia. Ponadto na podstawie art. 70 § 6 ww. ustawy (obowiązującego do dnia 31 grudnia 2002 r.), a od dnia 1 stycznia 2003 r. na podstawie art. 70 § 8 ww. ustawy - przedawnieniu nie ulegały zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Organ odwoławczy zwrócił przy tym uwagę, że wyrokiem z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/2012 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności przepisu art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. W konsekwencji ww. orzeczenia, zabezpieczenie należności hipoteką przymusową ustanowioną na gruncie ww. przepisu, tj. do dnia 31 grudnia 2002 r. nie wywołuje już skutku w postaci braku przedawnienia tych należności.

Dalej wywodził, że od dnia 2 maja 2004 r., przedawnienie składek na ubezpieczenie społeczne rolników reguluje art. 41 b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, (wprowadzony przepisem art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz zmianie niektórych innych ustaw Dz.U. nr 91, poz. 873). Według postanowień art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 41b ust. 5 ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto na podstawie art. 41b ust. 2 ww. ustawy nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Regulacje te oznaczają, że ustawowy termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników uległ wydłużeniu do 10 lat, przy czym dziesięcioletni okres przedawnienia znajduje również zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 2 maja 2004 r., jeżeli do tej daty nie uległy one przedawnieniu według przepisów dotychczasowych. Zgodnie bowiem z ogólną zasadą prawa intertemporalnego w razie wątpliwości, czy należy stosować ustawę dawną czy nową, pierwszeństwo ma ustawa nowa. Należy ją stosować do wszelkich stosunków prawnych, zdarzeń, czy stanów rzeczy danego rodzaju. Dotyczy to również zdarzeń, które dopiero powstaną, jak i tych, które powstały przed wejściem w życie nowych przepisów, ale trwają w czasie dokonywania zmian prawa. Pogląd taki utrwalony został w orzecznictwie sądów, (por. m.in. wyrok NSA z dnia 18 marca 2009 r. sygn. akt II GSK 835/08, uchwała SN z dnia 2 lipca 2008 r. II UZP 5/08, 8 lipca 2008 r. I UZP 4/08 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko, że zobowiązanie z tytułu składek KRUS nieprzedawnionych przed dniem 2 maja 2004 r., podlega 10-letniemu przedawnieniu potwierdza również wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 3 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Ke 402/09.

Następnie z dniem 1 stycznia 2012 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r., nr 232, poz. 1378) nastąpiła zmiana treści ww. przepisu art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i termin przedawnienia należności z tytułu składek został skrócony do 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7. Jednakże w art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców ustawodawca ustanowił, iż do przedawnienia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (...), którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli natomiast przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Mając powyższe przepisy na względzie, organ odwoławczy stwierdził, że w odniesieniu do należności dochodzonych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...], tj. składek na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 1999 r., I - IV kwartały 2000 r. oraz I - III kwartały 2001 r. - pierwotny termin ich przedawnienia - w myśl art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej upływał odpowiednio w dniach: 31 grudnia 2004 r., 31 grudnia 2005 r. oraz 31 grudnia 2006 r. Należności te były zatem wymagalne po dniu 2 maja 2004 r. i w związku z tym do oceny ich przedawnienia należy stosować art. 41 b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.

Uwzględniając postanowienia art. 41 b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, 10-letni termin przedawnienia dochodzonych składek za:

- IV kwartał 1999 r. upływał z dniem 31 października 2009 r.,

- I, II, III i IV kwartał 2000 r. upływał odpowiednio z dniem 31 stycznia, 30 kwietnia, 31 lipca i 31 października 2010 r.,

- I, II i III kwartał 2001 r. upływał odpowiednio z dniem 31 stycznia, 30 kwietnia, 31 lipca 2011 r., co potwierdził Sąd w powołanym wyroku.

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że z uwagi na fakt, że ww. terminy upłynęły rozważenia wymagało, czy w przedmiotowej sprawie zaistniała okoliczność, o której mowa w art. 41b ust. 5 ww. ustawy, tj. czy został zawieszony bieg terminu przedawnienia przez podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek.

Rozstrzygając tę kwestię podał, że zdarzeniem powodującym zawieszenie biegu przedawnienia należności z tytułu składek jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, który jest podstawą wszczęcia egzekucji i zawsze jego odpis musi być doręczony zobowiązanemu, najpóźniej przy przystąpieniu przez organ egzekucyjny lub egzekutora do czynności egzekucyjnych, co stwierdził Sąd w wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 318/16.

Organ odwoławczy argumentował, że z akt sprawy wynika, że odpisy tytułów wykonawczych o numerach [...] zostały skarżącej doręczone 15 grudnia 2009 r. za pośrednictwem poczty, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Ta czynność, stosownie do art. 41 b ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, spowodowała zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za I - IV kwartały 2000 r. oraz I-III kwartały 2001 r., egzekwowane na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...] [...] do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przedmiotowe postępowanie egzekucyjne jest nadal realizowane. Oznacza to, że ww. należności były wymagalne w dniu 1 stycznia 2012 r. (bieg terminu ich przedawnienia był zawieszony), tj. w dacie wejścia w życie kolejnej zmiany przepisu art. 41 b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W konsekwencji więc, do oceny przedawnienia tych należności od 1 stycznia 2012 r. mają już zastosowanie postanowienia cyt. wyżej art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców. Zatem, wbrew twierdzeniu skarżącej, należności za I - IV kwartały 2000 r. oraz I - III kwartały 2001 r. dochodzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...] nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

Odnośnie zaś składki na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 1999 r., egzekwowanej na podstawie tytułu wykonawczego [...], której termin przedawnienia upłynął z dniem 31 października 2009 r., organ wskazał, że należność ta uległa przedawnieniu. Okoliczność zawieszająca bieg terminu przedawnienia w postaci doręczenia 15 grudnia 2009 r. tytułu wykonawczego nastąpiła bowiem już po upływie terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników za IV kwartał 1999 r. Jednocześnie wskazano, że skutku w postaci braku przedawnienia tych należności nie spowodowało zabezpieczenie hipoteczne ww. składki, gdyż hipoteka przymusowa zwykła ustanowiona została w dniu 4 listopada 2002 r. tj. na gruncie obowiązującego wówczas przepisu art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, który wyrokiem z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12 uznany został przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją.

Dalej organ odwoławczy argumentował, że wykładnię odnośnie możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 41 b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przedstawił Sąd w wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 318/16. Zdaniem Sądu stosownie do tego przepisu, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką. Według treści tego przepisu nie jest istotne kiedy hipoteka została wpisana, lecz istotne jest samo zabezpieczenie składek hipoteką. Mogłoby to prowadzić do wniosku, że zabezpieczenie składek hipoteką w 2002 r., mimo że nastąpiło w czasie obowiązywania niezgodnego z Konstytucją art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, ma taki skutek, że w sytuacji kiedy stosuje się nową ustawę dla oceny przedawnienia, to należy zastosować także art. 41 b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i przyjąć, że składki z tytułu ubezpieczenia rolników zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu. Przepis art. 41b ust. 2 ww. ustawy nie był przedmiotem kontroli konstytucyjnej przez Trybunał Konstytucyjny i nie został wyeliminowany z porządku prawnego. Nie oznacza to jednak, że może być zastosowany. W tej sytuacji wystąpił bowiem problem tzw. oczywistej niekonstytucyjności przepisu. Stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem. Zarówno według treści art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej jak i art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie ulegają przedawnieniu należności (...) zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki, z zastrzeżeniem zawartym w art. 41 b ust. 2 nie mającym znaczenia w przedmiotowej sprawie. Przepisy te wyrażają jednakową treść. Niekonstytucyjność z kolei tak sformułowanej normy wywodzi się według Trybunału Konstytucyjnego z zakazu uzależniania terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone oraz zakazu dopuszczenia do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. Można zatem stwierdzić, ze przepis art. 41 b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie może być stosowany, ponieważ jest oczywiście niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji z przyczyn wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. SK 40/12 w odniesieniu do art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r.

W tej sytuacji, organ odwoławczy uznał, że zobowiązany był do uchylenia postanowienia organu egzekucyjnego w części dotyczącej składki na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 1999 r. dochodzonej na podstawie tytułu wykonawczego [...] i umorzenia postępowania egzekucyjnego w tym zakresie.

Dalej wywodził, że stanowisko Sądu w ww. wyroku jest wiążące także w kwestii podniesionego zarzutu dotyczącego nieistnienia obowiązku egzekwowanego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] oraz [...], który według skarżącej nie istnieje, ponieważ nie podlegała ona ubezpieczeniu społecznemu rolników. Według Sądu tak sformułowany zarzut nie może być skuteczny, ponieważ ww. tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie wymienionej w polu 30 tytułów wykonawczych decyzji KRUS z [...] marca 1998 r. nr [...] o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, mocą której jest ona zobowiązana do zapłaty składek. Dopóki moc obowiązująca tej decyzji w odniesieniu do okresów objętych decyzją nie zostanie we właściwym postępowaniu podważona, dopóty w postępowaniu egzekucyjnym nie można się skutecznie powoływać na niepodleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników w latach 1999-2001. Innymi słowy obowiązek istnieje gdyż w obrocie prawnym znajduje się decyzja, która określiła ten obowiązek.

W skardze do Sądu, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uszanowanie obowiązującego prawa. W uzasadnieniu ponownie powołała się na wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 20 kwietnia 2016 r., sygn. akt III AUa 1179/15, stwierdzając, że rozstrzyga on kwestię przedawniania długu. Wskazała, że nigdy nie była rolnikiem czego dowodem jest emerytura z ZUS i nie czuje się w obowiązku płacić fikcyjnych długów dla KRUS.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy. Z treści powyższego przepisu wynika, że zarówno organy administracyjne, których działanie lub bezczynność było przedmiotem skargi, jak i sąd orzekający w sprawie, ilekroć dana sprawa będzie ponownie przez nie rozpoznawana będą związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu tegoż sądu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy prawa, na podstawie których sąd orzekał. Związanie sądu oceną prawną wyrażoną w wyroku wydanym w danej sprawie oznacza, że przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może on formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej zastosować oraz konsekwentnie reagować na naruszenie tych zasad przez organ przy rozpoznawaniu skargi na akt wydany po wyroku formułującym ocenę prawną.

Kierując się powyższym, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zauważa, że tytuł wykonawczy nr [...] obejmował składki na ubezpieczenie zdrowotne rolników za poszczególne okresy w latach 2012 – 2014. Jak wskazał Sąd w wyroku w sprawie I SA/Lu 318/16 obowiązki związane z zapłatą tych składek w latach 2012 - 2014 regulują przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm., obecnie Dz.U. z 2015 r., poz. 581) oraz przepisy ustawy z dnia 13 stycznia 2012 r. o składkach na ubezpieczenie zdrowotne rolników za lata 2012 - 2016 (Dz. U. z 2012 r., poz. 123 ze zm.). W ocenie Sądu, w sytuacji kiedy ani treść tytułu wykonawczego ani postanowienie organu egzekucyjnego nie wyjaśniało dostatecznie podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku powstałego z mocy prawa, pomijając podstawowy dla tej podstawy przepis ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, obowiązkiem organu odwoławczego było zidentyfikowanie tego przepisu i rozważenie, czy w świetle jego brzmienia skarżąca ma rzeczywiście obowiązek zapłaty składek z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego. Nie można – w jego ocenie – wykluczyć sytuacji, że mimo istnienia wydanej w 1998 r. decyzji o podleganiu przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników, dotychczas nie usuniętej za odpowiedni okres z obrotu prawnego, ustalenia faktyczne dotyczące podlegania skarżącej ubezpieczeniu zdrowotnemu w latach 2012-2014 doprowadzą do wniosku, że w tym czasie skarżąca nie spełniała warunków do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników. Taka możliwość jest tym bardziej prawdopodobna, jeżeli uwzględnić okoliczności faktyczne i prawne przedstawione w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 20 kwietnia 2016 r., sygn. akt III AUa 1179/15, uchylającym wyrok sądu I instancji oraz decyzję Prezesa KRUS stwierdzającą ustanie ubezpieczenia społecznego rolników skarżącej od dnia [...] kwietnia 2014 r. Z uzasadnienia wyroku wynika, że możliwe jest ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w przypadku skarżącej wcześniej niż w dniu [...] kwietnia 2014 r., bowiem samo posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nim wykonywanie działalności rolniczej. Przedmiotem dalszych ustaleń Prezesa KRUS miało być wyjaśnienie spornej kwestii od kiedy w rzeczywistości skarżąca nie prowadziła działalności rolniczej.

Okoliczności te organ odwoławczy w niniejszej sprawie powinien wyjaśnić, uwzględniając w razie takiej możliwości treść decyzji wydanej przez Prezesa KRUS na skutek wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie oraz materiał faktyczny, który był podstawą tej decyzji. Jeżeli nie będzie to możliwe organ powinien oprzeć się na innym zebranym przez siebie materiale dowodowym. Sąd zwrócił nadto uwagę na okoliczność, która zupełnie nie była przedmiotem ustaleń i rozważań obydwu organów, a mianowicie, że w stanie prawnym obowiązującym w latach 2012 – 2014 samo ustalenie, że skarżąca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, bowiem spełniała warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników, nie wystarcza do stwierdzenia, że obciążał ją obowiązek zapłaty składek z tytułu tego ubezpieczenia. Według powołanego w tytule wykonawczym przepisu art. 2 ust. 3 pkt 1 b ustawy o składkach na ubezpieczenie zdrowotne rolników za lata 2012-2016 składkę na ubezpieczenie zdrowotne opłacał rolnik tylko w gospodarstwach rolnych o powierzchni od 6 hektarów przeliczeniowych użytków rolnych, przyjętych dla celów ustalenia wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W gospodarstwach o powierzchni poniżej 6 hektarów przeliczeniowych składkę opłacała Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Ustalenie co do tej okoliczności także powinny być dokonane przez organ odwoławczy przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

W aktualnym stanie sprawy kwestia należności objętych tytułem wykonawczym nr [...] została rozwiązana przez samego wierzyciela, albowiem postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] organ egzekucyjny umorzył prowadzone na jego podstawie postępowanie egzekucyjne, czyniąc to na żądanie wierzyciela wyrażone w piśmie z dnia 12 października 2016 r. (art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). To rozstrzygnięcie doprowadziło do jego zakończenia. Wobec tego, organ odwoławczy zobligowany był uchylić w tej części zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] stycznia 2016 r. i umorzyć postępowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe, co w pełni odpowiada prawu.

W konsekwencji rolą Sądu, w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą jest ocena, czy zgodne z prawem i wskazaniami Sądu w sprawie I SA/Lu 318/16 pozostaje rozstrzygnięcie organu odwoławczego w zakresie odnoszącym się do pozostałych dwóch tytułów wykonawczych o nr: [...] i [...] wystawionych przez KRUS, a dotyczących składki na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 1999 r. I - IV kwartały 2000 r. oraz I - III kwartały 2001 r.

Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że Sąd przesądził, co do ww. tytułów, iż bezzasadny jest zarzut skarżącej kwestionującej istnienie obowiązku egzekwowanego na ich podstawie. W jego ocenie, organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że w odniesieniu do składek objętych tytułami wykonawczymi nr [...] i nr [...], to jest składek na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 1999 r., I - IV kwartały 2000 r. oraz I - III kwartały 2001 r. pierwotny termin ich przedawnienia, według art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, upływał odpowiednio w dniach: 31 grudnia 2004 r., 31 grudnia 2005 r. oraz 31 grudnia 2006 r. Należności te były zatem nieprzedawnione w dniu 2 maja 2004 r. i w związku z tym do oceny ich przedawnienia należy stosować art. 41 b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 41 b ust. 1 tej ustawy 10 letni termin przedawnienia dochodzonych składek za IV kwartał 1999 r. upływał z dniem 31 października 2009 r., za I, II, III i IV kwartał 2000 r. upływał odpowiednio: z dniem 31 stycznia, 30 kwietnia, 31 lipca i 31 października 2010 r., za I, II i III kwartał 2001 r. upływał odpowiednio: z dniem 31 stycznia, 30 kwietnia, 31 lipca 2011 r. Ponadto organ prawidłowo ustalił, że skutku w postaci braku przedawnienia należności nie spowodowało zabezpieczenie hipoteczne składek, gdyż hipoteka przymusowa zwykła ustanowiona została w dniu 4 listopada 2002 r., to jest w czasie obowiązywania przepisu art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, według którego nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki.

Sąd nie podzielił natomiast stanowiska organu odwoławczego co do związania początku zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników ze zdarzeniem polegającym na doręczeniu zobowiązanej tzw. upomnienia przedegzekucyjnego, sporządzonego na podstawie art. 15 § 1 u.p.e.a., a więc upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Doręczenie takiego upomnienia nie jest bowiem, inaczej niż twierdzi organ odwoławczy, zdarzeniem o którym mowa w art. 41 b ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, czyli nie jest w rozumieniu powołanego przepisu ustawy podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony.

Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że ponownie rozpatrując sprawę w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności objętych ww. tytułami wykonawczymi o numerach [...] i [...] organ został związany oceną prawną co do braku skutku doręczenia upomnienia w zakresie zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz, że sama czynność powodująca zawieszenie biegu terminu przedawnienia nie może mieć miejsca przed dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego a nadto, że doręczenie zobowiązanej odpisu tytułu wykonawczego może być pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, powodującą zawieszenie biegu terminu przedawnienia tych należności.

Stosując się do powyższego poglądu Sądu, organ odwoławczy w ponownie przeprowadzonym postępowaniu ustalił, że odpisy tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] zostały skarżącej doręczone 15 grudnia 2009 r. za pośrednictwem poczty, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Ta czynność, stosownie do art. 41 b ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, spowodowała zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za I - IV kwartały 2000 r. oraz I-III kwartały 2001 r. Oznacza to, że ww. należności były wymagalne w dniu 1 stycznia 2012 r. (bieg terminu ich przedawnienia był zawieszony), tj. w dacie wejścia w życie kolejnej zmiany przepisu art. 41 b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Stanowisko to jest prawidłowe. W konsekwencji więc, do oceny przedawnienia tych należności od 1 stycznia 2012 r. mają już zastosowanie postanowienia przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.

Zatem, wbrew twierdzeniu skarżącej, należności za I - IV kwartały 2000 r. oraz I - III kwartały 2001 r. dochodzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...] nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

Przedawnieniu zaś uległa należność z tytułu składek za IV kwartał 1999 r., w sytuacji, gdy termin przedawnienia upływał z dniem 31 października 2009 r., zaś tytuł wykonawczy jej dotyczący o numerze [...] wierzyciel (KRUS) wystawił dopiero w dniu 26 listopada 2009 r., natomiast doręczony został skarżącej w dniu 15 grudnia 2009 r., a zatem już po upływie terminu przedawnienia. W tej sytuacji, organ odwoławczy prawidłowo uchylił postanowienie organu egzekucyjnego w omawianym zakresie i w tej części postępowanie umorzył.

Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak wyroku. Orzeczeni o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu znajduje uzasadnienie w treści art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1714).