Wyrok NSA oz. w Katowicach, sygn. akt I SA/Ka 2406/01
NSA oz. w Katowicach
Data orzeczenia: 2003-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Powołane przepisy: article: art. 192 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
article: par. 2 ust. 1 pkt 2-4
journal: Dz.U. 1999 nr 80 poz. 910
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28 września 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu powrotnego przywozu towarów.
Teza: Określenie "w tym samym stanie", użyte w art. 192 par. 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, odnosi się do stanu prawnego towaru, a nie stanu fizycznego.

W świetle par. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 września 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu powrotnego przywozu towarów /Dz.U. nr 80 poz. 910/ dopuszcza się dokonywanie czynności wpływających na zmianę stanu fizycznego towaru /pkt 3 i 4/ bądź w ogóle odstępuje od stanu fizycznego towaru /pkt 2/.

TEZY

Określenie "w tym samym stanie", użyte w art. 192 par. 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, odnosi się do stanu prawnego towaru, a nie stanu fizycznego.

W świetle par. 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 września 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu powrotnego przywozu towarów /Dz.U. nr 80 poz. 910/ dopuszcza się dokonywanie czynności wpływających na zmianę stanu fizycznego towaru /pkt 3 i 4/ bądź w ogóle odstępuje od stanu fizycznego towaru /pkt 2/.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Franciszka W. /W./ na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia 23 października 2001 r. (...) w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i określenia kwoty długu celnego - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Prezes Głównego Urzędu Ceł w W., po rozpatrzeniu odwołania Franciszka W. /W./, orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w C. z dnia 23 marca 2001 r. (...) wydanej w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego z dnia 5 marca 2001 r. (...) za nieprawidłowe i określenia długu celnego w kwocie 262,60 zł. W podstawie prawnej orzeczenia powołał art. 233 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ oraz art. 191 i art. 192 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./.

Przedstawiając stan faktyczny podał, iż w dniu 5 marca 2001 r. strona zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym towar w postaci ram okiennych drewnianych w ilości 10 sztuk i wniosła o zwolnienie od cła na podstawie art. 191 par. 1 Kodeksu celnego. W uzasadnieniu wskazała, iż towar ten został wyeksportowany w dniu 1 marca 2001 r. według jednolitego dokumentu administracyjnego SAD (...), jednakże z uwagi na złe parametry techniczne /wadliwe frezy/ odbiorca zwrócił towar w ramach reklamacji.

Dyrektor Urzędu Celnego w C. nie uwzględnił wniosku strony i decyzją z dnia 23 marca 2001 r. (...) uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe i określił kwotę długu celnego argumentując, iż towarem wywiezionym w dniu 1 marca 2001 r. było 10 sztuk ram okiennych drewnianych, zaś towarem przywiezionym pocięte, drewniane ramy okienne. Zatem w ocenie organu pierwszej instancji stan towaru przywiezionego był różny od stanu towaru wywiezionego, co uniemożliwiło zidentyfikowanie tożsamości towaru.

Składając odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji strona zarzuciła naruszenie art. 192 Kodeksu celnego oraz błąd w ustaleniach faktycznych wobec zakwestionowania tożsamości towaru. Wskazała przy tym na cechy towaru potwierdzające, iż przedmiotem wywozu, jak i powrotnego przywozu do kraju były te same okna drewniane bez szyb i okuć i dołączyła fotografie spornych okien. Ponadto wyraziła ogólne niezadowolenie z pracy funkcjonariuszy celnych.

Prezes Głównego Urzędu Ceł nie uznał wyjaśnień skarżącego i zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy podjęte rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu powołał się na przepisy Kodeksu celnego, a to art. 191 par. 1 oraz art. 192 par. 1, które stanowią o zwolnieniu od cła towaru powracającego z zagranicy o ile towary te są w tym samym stanie, w jakim zostały wywiezione. Wskazał też na obowiązki osoby zgłaszającej towar do odprawy w tym trybie polegające na konieczności przedstawienia zgłoszenia wywozowego oraz dokumentów świadczących, w sposób nie budzący wątpliwości, o tożsamości towaru. Podkreślił przy tym, iż warunkiem uzyskania zwolnienia od cła jest przywóz towaru w tym samym stanie, w jakim był wywieziony, natomiast w sprawie bezsporny jest fakt, iż przedmiotem wywozu było 10 sztuk okien bez szyb i okuć, a przedmiotem powrotnego przywozu było 10 sztuk okien bez szyb i okuć, ale z stanie pociętym. W tym stanie rzeczy, w ocenie organu odwoławczego, okoliczność ta uzasadnia twierdzenie, iż sporny towar nie spełniał przesłanki określonej w art. 192 par. 1 Kodeksu celnego, co tym samym wyłącza możliwość zastosowania art. 191 par. 1 tej ustawy. W dalszej części wskazał na rozbieżności w nazwie towaru wynikające z przedstawionej dokumentacji, bowiem w fakturze VAT (...) z dnia 28 lutego 2001 r. w poz. 2 oznaczono towar jako "okna drewniane bez szyb i okuć", w dokumencie wywozowym SAD z dnia 1 marca 2001 r. jako "ramy okienne drewniane", przy czym nie podano wymiarów okien, ilości skrzydeł, ani innych danych pozwalających na identyfikację towaru, a do dokumentów przywozowych dołączono tę samą fakturę z dnia 28 lutego 2001 r. określając towar w zgłoszeniu celnym przywozowym jako 10 sztuk ram okiennych drewnianych w stanie pociętym, co odpowiadało nazewnictwu użytemu w piśmie kontrahenta zagranicznego. Końcowo Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził, iż przedstawiony materiał dowodowy w posad zdjęć fotograficznych nie świadczy o tożsamości towaru wywiezionego i przywiezionego, a zatem nie może przesądzać o zastosowaniu zwolnienia od cła na podstawie art. 191 par. 1 Kodeksu celnego.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego strona zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz naruszenie art. 192 Kodeksu celnego. Argumentowała przy tym, iż odmienne, niż w fakturze VAT, określenie towaru w dokumentach SAD wynika z niekompetencji pracowników Posterunku Celnego w Raciborzu, co nie zmienia faktu, iż przedmiotem wywozu i przywozu było 10 sztuk okien drewnianych bez szyb i okuć wyprodukowanych w prowadzonej przez skarżącego firmie, a fakt pocięcia tych okien nie utrudniał identyfikacji towaru, bowiem dokonanie tej czynności /celem usprawnienia transportu/ nie spowodowało zmiany rodzaju towaru /nadal były to te same okna drewniane/. Wskazała też, iż prowadzona firma od wielu lat jest producentem i eksporterem okien drewnianych, odprawianych w wymienionym Posterunku Celnym i jak dotąd nie wymagano podawania cech wywożonych okien /wymiary, ilość skrzydeł/, a podawanie ich powierzchni nie było satysfakcjonujące z uwagi na trudności w przeliczaniu powierzchni na ilość sztuk. W ocenie skarżącego niekompetencja pracowników placówki celnej spowodowała zamieszczenie w dokumentach SAD sformułowania "ramy okienne", co skutkowało nie uznaniem tożsamości towaru. W tym stanie rzeczy w ocenie strony skarżącej doszło do naruszenia art. 192 Kodeksu celnego, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo podkreślił, iż zgłoszenie celne wywozowe zostało dokonane za pośrednictwem Agencji Celnej JAS FBG, a zatem to agencja ponosi odpowiedzialność za określenie towaru w dokumentach celnych jako "ramy okienne".

Na rozprawie skarżący wnosił i wywodził jak w skardze, podkreślając, że dodatkowo o tożsamości towaru świadczy kilkudniowy odstęp czasowy między wywozem i przywozem spornych okien, a w sprawie ważna jest zasada, bowiem należności celne są niewielkie. Akcentował też, iż przepisy mające zastosowanie w sprawie odnoszą się do "tego samego towaru", a nie "takiego samego", a z dokumentu przekazowego z Urzędu Celnego w O. jednoznacznie wynika, iż sprawa dotyczy towaru w postaci okien drewnianych bez szyb i okuć.

Pełnomocnik organu celnego eksponował, iż z oględzin towaru wynikało, iż nie został on przywieziony w takim samym stanie w jakim go wywieziono, a strona nie przedstawiła dokumentów potwierdzających tożsamość tego towaru.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy wywiódł, co następuje.

Przystępując do oceny legalności zaskarżonej decyzji, jakiej Sąd dokonuje na podstawie art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, wskazać należy, iż kluczową i jedyną kwestię sporną stanowi w rozpatrywanej sprawie możliwość zastosowania art. 191 par. 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, a tym samym ustalenie czy towar zgłoszony do odprawy celnej przywozowej w dniu 5 marca 2001 r. był tym samym towarem, który został wywieziony z kraju w dniu 1 marca 2001 r., a tym samym korzystał ze statusu towaru powracającego.

Przepis ten formułuje definicję "towarów powracających" i stanowi, iż "towary powracające są to towary, które przed wyprowadzeniem poza polski obszar celny były towarami krajowymi i w terminie 3 lat od dnia ich wyprowadzenia są powrotnie wprowadzane i dopuszczane do obrotu na polskim obszarze celnym". Zgodnie z tym przepisem /zdanie drugie/ towary powracające zwalnia się od cła na wniosek osoby zainteresowanej. Reguła ta została doprecyzowana w art. 192 par. 1 Kodeksu celnego, który stanowi, iż zwolnienie od cła, o którym mowa w art. 191, jest udzielane, gdy towary są powrotnie przywożone w tym samym stanie, w jakim były wywiezione, oraz gdy osoba zgłaszająca towar przedstawi zgłoszenie wywozowe oraz dokumenty świadczące, w sposób nie budzący wątpliwości, o tożsamości towaru wywiezionego z przywożonym. Niezależnie od powyższego Minister Finansów wydał, na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 192 par. 3 Kodeksu celnego, rozporządzenie z dnia 28 września 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu powrotnego przywozu towarów /Dz.U. nr 90 poz. 210/, w którym w par. 2 ust. 1 pkt 4 uznał za towary powracające w rozumieniu art. 191 tego Kodeksu, towary, które po wywiezieniu poza polski obszar celny zostały poddane innym czynnościom niż te, o których mowa w pkt 3 /tj. niezbędnym do ich naprawy lub konserwacji - dopisek Sądu/, okazały się wadliwe lub niezdatne do użytku, pod warunkiem że ich wadliwość lub niezdatność mogła być stwierdzona dopiero po dokonaniu tych czynności.

Uregulowania te, zamieszczone zostały w Kodeksie celnym w Tytule VI Operacje uprzywilejowane, co oznacza, iż stanowią odstępstwo od ogólnych zasad sformułowanych w przepisach poprzedzających. Równocześnie Tytuł ten obejmuje wyłącznie zwolnienia enumeratywnie wymienione w Dziale I /art. 190/, zwolnienia dla towarów powracających określone w Dziale II /art. 191-193/ oraz zwolnienia dla produktów rybołówstwa morskiego oraz innych produktów wydobytych z morza sformułowane w Dziale III /art. 194/. Nie ulega zatem wątpliwości, iż intencją ustawodawcy było zwolnienie od cła określonych towarów, w tym towarów, które wcześniej miały status towarów krajowych. Natomiast gramatyczna wykładnia norm prawnych zawartych w art. 191 i w art. 192 omawianego Kodeksu celnego wskazuje, iż towary powracające to takie, które zostały uznane za krajowe, a następnie wyprowadzone poza polski obszar celny, w ciągu trzech lat od dnia wyprowadzenia z powrotem przywiezione do kraju i dopuszczone do obrotu na polskim obszarze celnym. Równocześnie towary te korzystają ze zwolnienia od cła, które jest zwolnieniem ustawowym, co oznacza, iż jest niezależne od uznania organów celnych. Jednakże zwolnienie to przysługuje na wniosek osoby wprowadzającej na polski obszar celny towary powracające, co uwarunkowane jest następującymi okolicznościami: towary muszą być przywożone w tym samym stanie, w jakim były wywiezione, musi być zachowana tożsamość towarów, przy czym zgłaszający zobowiązany jest przedstawić dokumenty świadczące o tożsamości towaru oraz konieczne jest przedstawienie dokumentu wywozowego.

Nie ulega zatem wątpliwości, iż zasadność zwolnienia towarów powracających od cła i ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek musi nastąpić w toku postępowania celnego, które winno być prowadzone zgodnie z przepisami działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, co wynika z art. 262 Kodeksu celnego. Przepis ten stanowi, iż do postępowania w sprawach celnych stosuje się przepisy wyżej wymienionego działu IV Ordynacji podatkowej, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Przede wszystkim więc organy celne zobowiązane są do stosowania zasady dochodzenia prawdy obiektywnej określonej w art. 122 ustawy - Ordynacja podatkowa, która zobowiązuje do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego. Natomiast prowadzone postępowanie dowodowe podlega regułom zasady swobodnej oceny dowodów sformułowanej art. 191 tej ustawy.

Należy zatem wskazać, iż zgodnie z art. 191 ustawy - Ordynacja podatkowa "organ podatkowy ocenia na podstawie zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organ podatkowy /celny/ w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. W teorii prawa podkreśla się, że swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że:

- należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania,

- materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie,

- ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy. Rozumowanie, w wyniku, którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego /B. Adamiak [w]: B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1996 r. str. 376-378/.

Natomiast w rozpatrywanej sprawie ustalenia w kwestii spornej, jaką było stwierdzenie tożsamości towaru wywiezionego i przywiezionego w postaci 10 sztuk okien drewnianych bez szyb i okuć zadeklarowane przez skarżącego, będącego zarówno producentem, eksporterem, jak i osobą dokonującą powrotnego przywozu, zostało zakwestionowane wyłącznie na podstawie zastosowania odmiennego nazewnictwa spornego towaru w fakturze VAT (...) z dnia 28 lutego 2001 r. "okna drewniane bez szyb i okuć" i w dokumentach wywozowych SAD z dnia 1 marca 2001 r. i przywozowych z dnia 5 marca 2001 r. "ramy okienne". Twierdzenia organów celnych, iż okoliczność ta nie pozwala na ustalenie tożsamości towaru nie mogą zostać zaaprobowane, bowiem - jak wyżej wskazano - skarżący był zarówno producentem, eksporterem, jak i osobą dokonującą powrotnego przywozu, a zatem z pewnością dysponował innymi dokumentami potwierdzającymi, iż sporny towar został przez niego wyprodukowany, a następnie wyeksportowany i zwrócony przez kontrahenta zagranicznego w ramach reklamacji. Nie można przy tym pominąć faktu, iż -jak wskazywał skarżący - prowadzona przez niego firma od wielu lat jest producentem i eksporterem okien drewnianych, odprawianych w Posterunku Celnym w R. i poprzednio funkcjonariusze celni nie wymagali podawania cech wywożonych okien /wymiary, ilość skrzydeł/. W tej sytuacji nie można uznać, iż argumentacja organu odwoławczego w zakresie nie uznania tożsamości towaru jest wystarczająca.

Nie można też zgodzić się z poglądem, iż dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia istotne znaczenie miał fakt, iż towar nie został przywieziony w tym samym stanie, w jakim był wywieziony, o czym stanowi art. 191 par. 1 Kodeksu celnego, skoro okna te - w celu usprawnienia transportu - zostały pocięte. Stanowisko to nie może zostać zaaprobowane, bowiem w ocenie Sądu określenie to odnosi się do stanu prawnego towaru, a nie stanu fizycznego. Należy bowiem uwzględnić okoliczność, iż zgodnie z definicją zawartą w art. 191 Kodeksu celnego towary powracające korzystają ze zwolnienia od cła o ile ich powrotny przywóz nastąpi w ciągu 3 lat od dnia ich wyprowadzenia poza polski obszar celny, a zatem uwzględniając zakres terytorialny eksportu, jak i upływ czasu /3 lata/ uzasadniony jest pogląd, iż nie jest możliwe zagwarantowanie takiego samego stanu fizycznego towarów wcześniej będących przedmiotem eksportu. Pogląd ten uzasadniają również uregulowania zawarte w wydanym przez Ministra Finansów, na podstawie delegacji ustawowej z art. 192 par. 3 Kodeksu celnego, rozporządzeniu z dnia 28 września 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu powrotnego przywozu towarów /Dz.U. nr 90 poz. 210/. Zgodnie z par. 2 ust. 1 towarami powracającymi w rozumieniu art. 191 tego Kodeksu, są w szczególności:

- części lub część uprzednio wywiezionych maszyn, urządzeń lub innych towarów, jeżeli spełniają warunki określone w art. 192 par. 1 Kodeksu celnego /pkt 1/,

- towary wywiezione z zastosowaniem karnetu ATA wydanego w Polsce, nawet jeżeli termin jego ważności zostanie przekroczony /pkt 2/,

- towary, które po wywiezieniu poza polski obszar celny zostały poddane czynnościom niezbędnym do ich naprawy i konserwacji /pkt 3/,

- towary, które po wywiezieniu poza polski obszar celny zostały poddane innym czynnościom niż te, o których mowa w pkt 3, okazały się wadliwe lub niezdatne do użytku, pod warunkiem że ich wadliwość lub niezdatność mogła być stwierdzona dopiero po dokonaniu tych czynności. Treść powyższego przepisu jednoznacznie wskazuje, iż prawodawca odnosi określenie "w tym samym stanie", użyte w art. 192 par. 1 Kodeksu celnego do stanu prawnego towaru, skoro dopuszcza dokonywanie czynności wpływających na zmianę stanu fizycznego towaru /pkt 3 i 4/ bądź w ogóle odstępuje od stanu fizycznego towaru /pkt 2/.

W tym stanie prawnym oraz w kontekście wyjaśnień złożonych przez stronę skarżącą, przedstawionych dokumentów oraz zasad logiki nie można uznać twierdzeń organów celnych obu instancji, iż sporny towar nie był w tym samym stanie, w jakim został wywieziony. Przede wszystkim skarżący na każdym etapie postępowania celnego wyjaśniał, iż przedmiotem sprzedaży, eksportu oraz powrotnego przywozu były okna drewniane bez szyb i okuć, wyprodukowane na indywidualne zamówienie konkretnego odbiorcy zagranicznego i powodem reklamacji były wadliwe frezy. Dane te wynikają zarówno z faktury VAT, jak i pisma reklamacyjnego, która to reklamacja została uznana przez stronę. Mamy tu do czynienia bezsprzecznie z przypadkiem określonym w par. 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 września 1999 r., a fakt pocięcia spornych okien drewnianych w celu usprawnienia transportu, skoro był to towar wyprodukowany na indywidualne zamówienie konkretnego odbiorcy, nie może stanowić podstawy do kwestionowania tego samego stanu towaru powracającego.

W świetle przedstawionych spostrzeżeń uzasadniony jest pogląd, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje jedynie, iż nastąpił błąd w oznaczeniu towaru w dokumentach wywozowych i przywozowych SAD, co nie stanowi wystarczającej podstawy do kwestionowania zadeklarowanego przez skarżącego zwolnienia od cła dla towaru powrotnie wprowadzanego i dopuszczanego do obrotu na polskim obszarze celnym. Tak więc - w ocenie Sądu - zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, a rozumowanie, w wyniku którego organy celne ustaliły istotne okoliczności faktyczne, nie było zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Tym samym naruszono zasadę swobodnej oceny dowodów, co w każdym przypadku jest uchybieniem, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto nastąpiło naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną interpretację art. 192 par. 1 Kodeksu celnego.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 tej ustawy.