Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 211/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Iwona Owsińska-Gwiazda WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej SKO) decyzją z dnia [...] po rozpoznaniu odwołania J.S. (dalej Skarżący) od decyzji Burmistrza Miasta [...] (Burmistrz) z dnia [...] o odmowie przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków, utrzymał decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym :

W dniu 16 września 2014 r. Skarżący zwrócił się o udzielenie pomocy finansowej na zakup leków.

Burmistrz, decyzją z [...] wydaną na podstawie art. 3 ust. 2, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej "u.p.s.") odmówił przyznania powyższej pomocy.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem utrzymania Skarżącego jest świadczenie rentowe w wysokości [...] zł, które obciążone jest egzekucją w kwocie [...] zł., jednocześnie organ wskazał, iż zgodnie z art. 8 pkt 3 u.p.s. egzekucje komornicze nie pomniejszają dochodu dla potrzeb pomocy społecznej, zatem kwota dochodu netto przekracza kwotę odpowiadająca 100% kryterium dochodowego ustalonego dla osób samotnie gospodarujących tj. [...] zł miesięcznie. Ponadto Skarżący otrzymał pomoc w dniu 10.09.2014 r. na zakup lekarstw w wysokości [...] zł. Powołując się na art. 128 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, organ wskazał rodzinę jako podmiot zobowiązany do udzielenia pomocy w pierwszej kolejności.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący wskazał, że kwota otrzymywanej renty inwalidzkiej jest niższa od średniej i w związku z tym nie może sprostać wymogom płatności tytułem zaopatrzenia zdrowotnego – zakupu leków.

Po rozpoznaniu odwołania, SKO decyzją z dnia [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu wskazało, że w sprawie nie wyjaśniono należycie wszystkich okoliczności związanych z sytuacją finansową i życiową Skarżącego.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Skarżącego, uzupełnionego oświadczeniem z dnia 12 listopada 2014 r., Burmistrz, decyzją z [...] ponownie odmówił przyznania pomocy finansowej na zakup leków.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem utrzymania Skarżącego jest świadczenie rentowe w wysokości [...] zł, które obciążone jest egzekucją w kwocie [...] zł., jednocześnie organ wskazał, iż zgodnie z art. 8 pkt 3 u.p.s. egzekucje komornicze nie pomniejszają dochodu dla potrzeb pomocy społecznej, zatem kwota dochodu netto przekracza kwotę odpowiadająca 100% kryterium dochodowego ustalonego dla osób samotnie gospodarujących tj. [...] zł miesięcznie. Ponadto w wyniku uzupełnienia wniosku i zebraniu informacji o opłatach za lokal mieszkalny organ ustalił, iż Skarżący nie uiszcza opłat za mieszkanie w kwocie [...] zł miesięcznie od kiedy zamieszkał w lokalu, co skutkowało przekazaniem zaległości czynszowych do egzekucji komorniczej oraz przenoszeniem do lokalu o niższym standardzie. Do kosztów utrzymania mieszkania Skarżący doliczył koszt energii elektrycznej jednakże nie przedstawił dowodów opłat. Podana kwota w oświadczeniu za energią elektryczną tj. [...] zł. miesięcznie budziło wątpliwości co do faktycznego stanu, zważywszy, iż w lokalu jedynym sprzętem elektrycznym pobierającym prąd jest czajnik i lampka. Również dostarczone zaświadczenia lekarskie informujące o przepisywanych lekach nie stanowią dowodu poniesionych kosztów na leczenie. Skarżący złożył jedynie ustne oświadczenie, wskazując wydatek ok. [...] zł miesięcznie na ten cel oraz wskazując koszt poniesiony na zakup środków higienicznych średnio ok. [...] zł miesięcznie. Organ ponadto wskazał na fakt, iż od poniedziałku do piątku Skarżący korzysta z nieodpłatnego posiłku tj. obiad z dwóch dań wydawanych przez Dom Miłosierdzia Caritas oraz przyznanie specjalnego zasiłku celowego na częściowy zakup opału.

Zdaniem organu pomoc w powyższym zakresie pozwoli na zaoszczędzenie Skarżącemu środków, które przeznaczy na inne potrzeby, w tym na zakup leków.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją Skarżący złożył odwołanie do SKO. Powołując się na treść decyzji nie sformułował żadnych merytorycznych zarzutów. W treści odwołania zawarł szczegółowy opis wydarzeń mających miejsce w okolicy jego miejsca zamieszkania, podkreślając, że zachowanie sąsiadów w sposób notoryczny zakłóca jego spokój i zagraża bezpieczeństwu.

Opisaną na wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Burmistrza.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, iż zasiłek celowy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nie zawsze osoba (rodzina) spełniająca ustawowe kryteria do przyznania zasiłku celowego ten zasiłek otrzyma lub otrzyma go w oczekiwanej wysokości. Jednocześnie, stosownie do regulacji zawartej w art. 3 ust. 4 u.p.s., potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy.

W przypadku osoby samotnie gospodarującej pomoc ta przysługuje, jeżeli jej dochód - ustalony zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 u.p.s. w związku § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r. poz. 823) - nie przekracza kwoty kryterium dochodowego zwanego "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Kryterium dochodowe na osobę samotnie gospodarującą wynosi [...] zł.

Z przedłożonych akt sprawy wynika, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada prawo do renty wypłacanej przez ZUS w wysokości [...] zł (brutto), które po pomniejszeniu o zaliczkę na podatek dochodowy ([...] zł) i składkę na ubezpieczenie zdrowotne ([...] zł) wynosi netto [...] zł. Świadczenie rentowe jest obciążone egzekucją komorniczą o charakterze niealimentacyjnym w wysokości [...] zł.

SKO wskazało, że w ramach postępowania wyjaśniającego organ I instancji podjął czynności mające na celu ustalenie, w jakiej wysokości odwołujący ponosi miesięczne opłaty w związku z użytkowaniem lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkuje oraz jaki jest miesięczny koszt leczenia. Ustalenia wykazały, że odwołujący od dnia kiedy zamieszkał w lokalu przy ul. [...] w [...], tj. od dnia [...] nie płaci czynszu najmu i opłat związanych z użytkowaniem lokalu socjalnego ustalonego w kwocie [...] zł miesięcznie. Spowodowało to powstanie zadłużenia (na dzień 31.10.2014 r. należność główna to [...] zł plus odsetki), które systematycznie wzrasta. Skarżący nie podjął żadnych działań w celu zmniejszenia tego zadłużenia i sprawa została skierowana do egzekucji komorniczej co skutkuje miesięcznymi potrąceniami z renty w kwocie [...] zł. Z akt wynika, że Skarżący nie pracuje zawodowo, a z uwagi na posiadane orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy nabył uprawnienie do renty. Odwołujący nie przedłożył dokumentów potwierdzających zakup leków i ponoszonych opłat na ten cel a jedynie oświadczył, iż kwota jaką wydaje na leki wynosi ok. [...] zł miesięcznie.

Powyższe dane zdaniem SKO nie wskazywały, aby sytuacja odwołującego była szczególnie uzasadniona i uległa znacznemu pogorszeniu w ostatnim okresie. Stan taki trwa od dłuższego czasu. Niezależnie od powyższego z wyjaśnień organu I instancji wynika, że Skarżący ma zapewniony nieodpłatny posiłek, tj. obiad z dwóch dań od poniedziałku do piątku w Domu Miłosierdzia Caritas. Odrębną decyzją z dnia [...] na wniosek z dnia 22.10.2014 r. na w miesiąc listopad 2014 r. odwołującemu została przyznana przez organ I instancji pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na częściowy zakup opału. Z danych zawartych w piśmie organu I instancji z dnia [...] wynika też, że odwołujący w 2014 r. wspierany był przez organ I instancji cyklicznie mniej więcej co dwa miesiące pomocą finansową w wysokości od [...] zł do [...] zł. W 2014 r. otrzymał wsparcie w formie zasiłków w łącznej w kwocie [...] zł. SKO podkreśliło, że treść art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., przewiduje iż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny, być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Natomiast potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości przez nich pożądanej. Pomoc społeczna ma, bowiem w rezultacie, w miarę możliwości, doprowadzić do samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie osób i rodzin korzystających ze wsparcia.

Skarżący wniósł na powyższą decyzję skargę do tutejszego sądu wskazując, że kwota renty inwalidzkiej jaką otrzymuje jest niższa od średniej i w związku z tym nie może sprostać wymogom płatności tytułem zaopatrzenia zdrowotnego w postaci zakupu leków nie wskazując przy tym merytorycznych zarzutów. W treści skargi zawarł natomiast szczegółowy opis wydarzeń mających miejsce w okolicy jego miejsca zamieszkania, pozostającego bez wpływu na decyzję zarówno organu I instancji jak i SKO.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.– dalej ppsa).

Stan faktyczny w sprawie nie jest sporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ odwoławczy w kwestionowanej decyzji dokonał jej kontroli pod względem zgodności z prawem. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej, która określa rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 przywołanej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Artykuł 39 ust. 1 i 2 stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. przysługuje jedynie osobom, które spełniają kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 u.p.s..

Z ustalonego przez organy i przyjętego przez sąd za podstawę orzekania stanu faktycznego sprawy, wynika, iż Skarżący nie spełniał kryterium dochodowego uprawniającego do skorzystania z pomocy społecznej, o którym mowa w art. 8 ust 1 u.p.s., bowiem wysokość otrzymywanego przez niego świadczenia rentowego wynosiła [...] zł, zatem dochodu netto przekraczała kwotę odpowiadająca 100% kryterium dochodowego ustalonego dla osób samotnie gospodarujących tj. [...] zł miesięcznie.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że w pełni podziela przedstawioną przez organy wykładnię art. 8 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którą egzekucje komornicze nie pomniejszają dochodu dla potrzeb pomocy społecznej.

W konsekwencji, organy prawidłowo uznały, że w sprawie nie może znaleźć zastosowania art. 39 u.p.s. Organy rozważały również możliwość przyznania Skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. i nie znalazły podstaw do jego zastosowania.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że art. 41 pkt 1 u.p.s. przewiduje wydanie decyzji o charakterze uznaniowym. Jednak przed wydaniem takiej decyzji, organ zobowiązany jest do ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki, warunkujące uwzględnienie żądania strony. Jeżeli w toku postępowania ustalone zostanie, że przesłanki te nie występują, organ nie może uwzględnić żądania strony, gdyż stanowiłoby to naruszenie prawa. W razie ustalenia, że w sprawie występują przesłanki, których istnienie warunkuje zastosowanie danego przepisu, organ w ramach uznania administracyjnego podejmuje decyzję, w której uwzględnia żądanie strony w całości lub w części lub też na mocy której żądania strony nie uwzględnia.

Podkreślić należy, że możliwość wydania decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest od zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". W sytuacji, w której ów szczególnie uzasadniony przypadek nie zaistniał, organy zobowiązane są do odmowy przyznania świadczenia. Innymi słowy mówiąc, dopiero ustalenie, że zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek upoważnia organy do podjęcia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego.

Wobec powyższego sądowa kontrola prawidłowości decyzji wydanej w trybie art. 41 pkt 1 u.p.s. wymaga zbadana w pierwszej kolejności w jaki sposób organ dokonał wykładni pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek", którego zaistnienie umożliwia przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Dokonana przez organ wykładnia powyższego pojęcia warunkuje bowiem zakres postępowania dowodowego, zmierzającego do ustalenia czy występują przesłanki przyznania specjalnego zasiłku celowego.

SKO wskazało, że w jego ocenie sytuacja Skarżącego nie może być uznana za szczególnie uzasadniony przypadek z uwagi na fakt, że nie uległa ona znacznemu pogorszeniu w ostatnim okresie, Skarżący korzysta z pomocy w formie nieodpłatnych posiłków z dwóch dań w okresie od poniedziałki do piątku, pomocy finansowej w formie zasiłków, której wysokość zamknęła się w 2014 r. kwotą [...] złotych, uzyskał również specjalny zasiłek celowy na zakup opału w wysokości [...] złotych.

Z uzasadnienia decyzji SKO wynika więc, że o zaistnieniu szczególnie uzasadnionego przypadku można mówić w razie znacznego pogorszenia sytuacji danej osoby. Sąd taką wykładnię pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" w pełni podziela. W ocenie sądu przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" zachodzi wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych podzielana jest zarówno w doktrynie prawa (por. W. Maciejko, P. Zaborniak: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202) jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2014 r. I OSK 179/13 i przywołane tam orzecznictwo). Tymczasem, z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że sytuacja Skarżącego nie może zostać uznana za nadzwyczaj drastyczną, dotkliwą w skutkach i głęboko ingerującą w plany życiowe.

Okolicznością niesporną jest niepełnosprawność Skarżącego. Tym niemniej, Skarżący posiada stały dochód, korzysta również ze świadczeń z pomocy społecznej. Nie zaistniały również żadne nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na nagłe pogorszenie sytuacji życiowej Skarżącego i na zwiększenie jego potrzeb, które wyczerpywałyby przedstawione wyżej rozumienie pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Uznać zatem należy, że sytuacja bytowa Skarżącego we wrześniu 2014 r. była trudna ale uzyskiwany przez niego dochód, a także udzielana mu pomoc finansowa uzasadniała uznanie, że Skarżący był w stanie uregulować opłaty za niezbędne leki. Należy również zwrócić uwagę na fakt, że Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających wysokość kosztów poniesionych przez niego w związki z zakupem tychże leków.

Końcowo wskazać należy, że w toku postępowania administracyjnego a następnie sądowoadministracyjnego Skarżący wskazywał na szereg okoliczności potwierdzających, zakłócenia porządku domowego w jego miejscu zamieszkania.

Odnosząc się do tych zarzutów wskazać należy, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie dotyczyło możliwości przyznania Skarżącemu zasiłku na zakup leków i w tym zakresie sąd administracyjny był uprawniony i zobowiązany do dokonania kontroli zgodności z prawem decyzji organów obu instancji.

Kwestie związane natomiast z zakłócaniem spokoju Skarżącego w jego miejscu zamieszkania nie były przedmiotem postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej wydaniem zaskarżonej decyzji i pozostają bez wpływu na jej zgodność z prawem.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.