Wyrok NSA oz. w Szczecinie, sygn. akt SA/Sz 1870/99
NSA oz. w Szczecinie
Data orzeczenia: 2000-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Policja
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Jeżeli z materiału zebranego w sprawie wynika, że osobie, której przyznano uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu wymienionego w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ mogą przysługiwać takie uprawnienia na innej podstawie, to organ orzekający nie może pozbawić jej uprawnień kombatanckich bez należytego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym.

TEZY

Jeżeli z materiału zebranego w sprawie wynika, że osobie, której przyznano uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu wymienionego w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ mogą przysługiwać takie uprawnienia na innej podstawie, to organ orzekający nie może pozbawić jej uprawnień kombatanckich bez należytego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Henryka K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 22 września 1999 r. (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich - uchyla zaskarżoną decyzję, (...).


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia 4 sierpnia 1999 r., (...) na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ pozbawił uprawnień kombatanckich Henryka K., przyznanych przez ZW ZBoWiD w S. dnia 27 grudnia 1982 r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od 27 lipca 1945 r. do 13 grudnia 1946 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Henryk K. otrzymał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalenia władzy ludowej, na podstawie zaświadczenia KW MO w Z.-G. z dnia 12 lipca 1976 r. stwierdzającego, że jako funkcjonariusz MO od 27 lipca 1945 r. do 13 grudnia 1946 r. brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem. W tych okolicznościach uznano, że Henryk K. nie posiada żadnego tytułu wymienionego w obecnie obowiązującej ustawie, a zatem uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalenia władzy ludowej. Zgodnie z art. 25 ust. 2 ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Henryk K. wniósł "o wnikliwe rozpatrzenie krzywdzącej decyzji". W obszernym wniosku skarżący podniósł, że nie wie na jakiej podstawie wybiórczo wzięto pod uwagę tylko okres od 27 lipca 1945 r. do 13 grudnia 1946 r. tj. okres pracy w KP MO w K. O. w charakterze Szefa Kancelarii Ogólnej. W tym czasie KP MO w K. nie prowadziło żadnych działań z tytułu walki zbrojnej, a tymi sprawami zajmował się Urząd Bezpieczeństwa.

Następnie skarżący podał, że do milicji wstąpił w P. w lutym 1945 r. była to Milicja Proletariacka /do Obywatelskiej już nie przyjmowano/. W tym czasie wraz z bratem nosił meldunki z ul. M. do Szpitala na ul. S. pod obstrzałem Niemców. Zajmował się werbowaniem ludzi do szturmu na Cytadelą i zaopatrywaniem w amunicję. Udział w walkach z Cytadelą potwierdza J. R., którego oświadczenie musi znajdować się w aktach ZBoWiD. Skarżący nie czynił starań o przynależność do Cytadelowców. Wskazał też, że jego pluton MO w dniu 28 marca 1945 r. został skierowany do Gdańska, gdzie trwały walki z Niemcami, później zajmował się służbą wartowniczą przy ważnych budynkach miasta. Z Gdańska powrócił do Poznania, a następnie został przeniesiony do K. O., gdzie zakończył "karierę" w MO i został wydalony w dniu 13 grudnia 1946 r. Dwa dni po wydaleniu został aresztowany pod zarzutem "organizowania tajnej bojówki AK na terenie Powiatowej Komendy MO w K. O." W śledztwie przebywał do 3 marca 1947 r. W ocenie skarżącego zaświadczenie KW MO w Z.-G. nie może stanowić jedynej podstawy do pozbawienia uprawnień kombatanckich i oceny działalności w okresie od 6 lutego 1945 r. do 13 lutego 1947 r.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 22 września 1999 r. (...) wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 w związku z art. 127 par. 3 Kpa, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał własną decyzję z dnia 4 sierpnia 1999 r., (...) o pozbawieniu Henryka K. uprawnień kombatanckich. Jako podstawę prawną decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich powołano art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający stwierdził m.in., że Henryk K. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podał, iż brał udział w walkach o Cytadelę Poznańską, jednakże żadnych dokumentów na tę okoliczność nie przedstawił.

Nadto organ ten podniósł, że skoro Henryk K. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej i nie posiada żadnego udokumentowanego tytułu do uprawnień kombatanckich wymienionego w ustawie, pozbawienie uprawnień odpowiada dyspozycji art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy.

Z uwagi na powyższe Kierownik Urzędu nie znalazł podstaw do uchylenia bądź zmiany kwestionowanej decyzji.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Henryk K. powtórzył stanowisko i argumenty opisane jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Kierownik Urzędu odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie. W ocenie organu MO nie była zmilitaryzowaną służbą państwową i za żadną formę działalności w jej ramach uprawnienia obecnie nie przysługują.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Wbrew obowiązkom określonym w art. 7, art. 77 par. 1 Kpa Kierownik Urzędu nie rozpatrzył należycie całego materiału dowodowego i zaniechał jego omówienia w uzasadnieniach obu decyzji. Pominięto znajdujące się na (...) akt administracyjnych zaświadczenie z dnia 6 lutego 1945 r. o zarejestrowaniu skarżącego w poczet członków Milicji Proletariackiej z prawem noszenia broni. Nie wyjaśniono też charakteru służby skarżącego w organach MO na terenie Gdańska, w okresie od marca do czerwca 1945 r., gdzie przebywał skarżący co pośrednio wynika z zaświadczenia z dnia 15 sierpnia 1945 r. wydanego przez KMO województwa gdańskiego znajdującego się na (...) akt administracyjnych oraz z twierdzeń skarżącego, że brał udział w walkach z Niemcami ukrywającymi się pod Zaspą. Rozpatrzenie powyższych dowodów i wyjaśnienie tych okoliczności, było istotne dla rozstrzygnięcia sprawy gdyż. przy pozytywnej ich ocenie stworzyły one uzasadnioną podstawę do zachowania uprawnień kombatanckich.

Art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...), w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonej decyzji, pozwala bowiem na zachowanie uprawnień kombatanckich w sytuacji, gdy weryfikowana osoba prowadziła ponadto działalność kombatancką lub równorzędną w rozumieniu tej ustawy. Służba skarżącego w Milicji Proletariackiej, służba w szeregach MO na terenie Gdańska w okresie od marca do czerwca 1945 r. powinny być oceniane pod kątem przesłanek określonych w art. 1 ust. 2 pkt 6 względnie art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach pozwalających na zachowanie uprawnień. Stanowisko Kierownika Urzędu, że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową nie ma uzasadnienia prawnego, a w szczególności pogląd taki nie wynika z uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r. III UZP 7/91.

Dekret z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej nie używa wprawdzie określenia "służba zmilitaryzowana", ale o militarnym charakterze tej formacji stanowi jej struktura, umundurowanie oraz uzbrojenie. O militarnym charakterze MO świadczy też etymologia słowa "milicja", która wywodzi się od łacińskiego słowa "militis" - żołnierz /słownik Etymologiczny Brucknera/. Historycznie nazwa ta oznacza "siłę zbrojną nie wchodzącą w skład stałej armii", /słownik Języka Polskiego PWN/.

Do dzisiaj zresztą wojsko i policja obejmowane są wspólnym określeniem "służby zmilitaryzowane" albo "służby mundurowe". Nie można zatem mieć wątpliwości, że pod pojęciem "zmilitaryzowanych służb państwowych" w ustawie kombatanckiej z 1991 r. ustawodawca miał na uwadze m.in. funkcjonariuszy MO, którzy wykonywali działalność o jakiej mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 lub art. 2 pkt 2. Ustawowy powód powstania MO nie może przesądzać o odmowie przyznania statusu kombatanta osobom, które działając w jej szeregach walczyły zbrojnie o suwerenność i niepodległość kraju, gdy wymagała tego konkretna sytuacja. Pogląd taki dominuje w orzecznictwie NSA /np. wyrok z dnia 25 października 1996 r. V SA 1112/95 - nie publ., wyrok z dnia 5 października 1999 r. II SA/Gd 5/99 - nie publ./. Także Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r. K 15/93 /OTK 1994 cz. I poz. 4/ wyraził pogląd, że MO była jednostką służącą dobru społecznemu, ponieważ zajmowała się utrzymaniem porządku, zwalczaniem przestępstw i ochroną bezpieczeństwa, a także zwalczała m.in. grupy Wehrwolfu uczestnicząc tym samym w walce o suwerenność i niepodległość.

Jeżeli zatem z materiału zebranego w sprawie wynika, że osobie, której przyznano uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu wymienionego w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) mogą przysługiwać takie uprawnienia na innej podstawie, to organ orzekający nie może pozbawić jej uprawnień kombatanckich bez należytego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym. W sprawach administracyjnych, w których prawa lub obowiązki stron wynikają ze stanu faktycznego oraz prawnego, regulowanego przez tą samą ustawę, a także w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, może toczyć się jedno postępowanie dotyczące tej samej sprawy i nie ma potrzeby prowadzenia odrębnego postępowania. Powyższy pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 września 1996 r. w sprawie III ARN 30/96 /OSNAPU 1997 nr 6 poz. 83/, który podziela Sąd w niniejszej sprawie.

W tym stanie, wobec naruszenia wskazanych przepisów o postępowaniu, a tym samym przepisów prawa materialnego zaskarżona decyzja podlega uchyleniu na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 tej ustawy.