Postanowienie WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 526/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2014-10-15 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: +oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
+oddalono wniosek o ustanowienie adwokata
Powołane przepisy: article: art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 i art. 246 § 1, art. 6, art. 134, art. 140 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 15 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. O. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...][...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Skarżąca Z. O. w odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł od skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...][...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego złożyła sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.

Z oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem. Dochód jej rodziny stanowią świadczenia emerytalne – męża w kwocie 1.500,00zł netto miesięcznie, skarżącej w kwocie 604,00zł netto miesięcznie. Skarżąca jako posiadany majątek wykazała mieszkanie wielkości 140m² (współwłasność). W uzasadnieniu wniosku o ustanowienie pełnomocnika skarżąca wskazała przede wszystkim na materię sprawy i jej skomplikowanie, jak również na nieznajomość prawa. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych skarżąca uzasadniła swoja sytuacją materialno-bytowo-zdrowotną. Wskazała na chorobę męża, własne problemy zdrowotne oraz wysokość świadczeń emerytalnych. Jako ponoszone wydatki skarżąca wskazała: opał 7-8 ton rocznie w kwocie ok. 6 tys zł (miesięcznie 500 zł), gaz 90 zł, prąd 150-180 zł, woda 50 zł, śmieci 18 zł. Ponadto wyżywienie ok. 600 zł miesięcznie oraz ubrania, środki czystości, remonty i inne wydatki.

Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.

Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej ustawa p.p.s.a.) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.

Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych.

Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym.

Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika.

Przyznanie prawa pomocy, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia.

Bezspornie do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych skarżąca nie należy, a jej sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Podkreślić należy, że skarżąca przedstawiając sytuację majątkową swojej rodziny wykazała, że wraz z mężem z tytułu świadczeń emerytalnych uzyskuje stały miesięczny dochód w łącznej kwocie 2.104,00zł, a stałe miesięczne wydatki określiła na kwotę ok. 1.438,00 zł. Wskazać należy, że osiąganie przez rodzinę skarżącej dochodów w wykazanej wysokości umożliwia planowanie wydatków, a racjonalne gospodarowanie uzyskiwanym dochodem pozwoli na poniesienie przez skarżącą kosztów związanych z postępowaniem bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Podkreślić przy tym należy, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego konieczne koszty sądowe stanowi wpis od skargi kwocie 100 zł. W ocenie orzekającego jest to kwota możliwa do poniesienia przez skarżącą w jej aktualnej sytuacji materialnej.

Ponadto odnosząc się do uargumentowania wniosku o ustanowienie pełnomocnika materią sprawy i jej skomplikowaniem, jak również na nieznajomością prawa podkreślić należy, iż jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Tak więc argumentem za przyznaniem prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika nie może być charakter sprawy czy nieznajomość prawa, tym bardziej, że ustanowienie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Sąd bowiem obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 ustawy p.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu, czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia, czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 ustawy p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od fachowości formułowanych przez wnioskodawcę zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04).

Ponadto, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na wyżej opisane gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08).

Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 i art. 246 § 1 p.p.s.a.