Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 398/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2011-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 22 września 2011 r. na rozprawie sprawy ze skarg A. W., I. W. i Z. W. z udziałem Prokuratora Prokuratury Rejonowej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie oddala skargi.


UZASADNIENIE

A. W. i I. W. oraz Z. W. wnieśli skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lutego 2011r. nr [...], przy czym Z. W. wniósł skargę w związku z postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 maja 2011r. o odmowie uzupełnienia wyżej wymienionej decyzji z dnia 22 lutego 2011r.

Zaskarżoną decyzją z dnia 22 lutego 2011r. Wojewoda, po ponownym rozpatrzeniu odwołania A. W. i I. W. oraz Z. W. od decyzji Wójta Gminy z dnia 14 lipca 2009r. nr [...] w sprawie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, z uwagi na zmiany stanu wody na działce nr [...], ze szkodą dla działki nr [...] położonych w J. 1. uchylił zaskarżona decyzję w całości i

2. nałożył na I. W. i A. W. obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego na stanowiącej ich własność działce nr [...] (położonej w J.), poprzez usunięcie z powierzchni tejże działki wszelkiego nawiezionego gruzu i ziemi (oraz wszelkich innych substancji, które zostały nawiezione) do głębokości, od której zaczyna się warstwa gruntu rodzimego,

3. wyznaczył termin wykonania obowiązku określonego w punkcie drugim na siedem miesięcy od dnia doręczenia I. W. i A. W. decyzji.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 29 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz. U. z 2005r., nr 239, poz. 2019 ze zm.) oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W uzasadnieniu Wojewoda podał, że pierwotnie decyzją z dnia 14 lipca 2009r. organ I instancji nakazał I. W. i A. W., właścicielkom działki nr [...] położonej w J., wykonanie w terminie 90 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna- urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr [...], położonej w J., której właścicielem jest Z. W.:

1) układu odwodnienia terenu z wykorzystaniem systemu drenarskiego wzdłuż granicy działek [...] z odprowadzeniem do istniejącego rowu przydrożnego wzdłuż ulicy M.: zgodnie z załącznikiem nr 1 do decyzji,

2) układu odwodnienia składającego się z:

a) studni żelbetowej fi 1000mm z wpustami podwórzowymi –szt. 3,

b) studni żelbetowej fi 1200mm z włazem żeliwnym typ "ciężki"-szt. 2,

c) dreny PCW fi 150-L=38,0m.

Organ nakazał przy tym, aby studnie żelbetowe i dreny usytuować na działkach zgodnie z załącznikiem graficznym nr 1 do decyzji.

3) przykrycia drenarki z materiałów sypkich,

4) wykonanie prac zgodnie z dokumentacją i sztuką budowlaną przez specjalistów do tego uprawnionych, zgodnie z regulacją prawną wynikającą z ustawy Prawo wodne.

W następstwie odwołań wniesionych od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 lutego 2010r. uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia 14 lipca 2009r. w części obejmującej określenie terminu wykonania nałożonych obowiązków i określiło ten termin " w terminie 90 dni od dnia doręczenia A. W. i I. W. niniejszej decyzji"; w pozostałej części zaskarżona decyzja została utrzymana w mocy.

W wyniku złożenia przez Z. W. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ww. decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 lutego 2010r. została przez Sąd uchylona wyrokiem z dnia 20 maja 2010r. sygn. akt II SA/Gd 226/10.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 22 lutego 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pierwszej kolejności przytoczyło treść przepisu art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazując, że w świetle tego przepisu jest związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w uzasadnieniu ww. wyroku Sądu z dnia 20 maja 2010r. Organ powołując się na wyżej wymieniony wyrok wskazał, że Sąd przytoczył treść art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, który stanowi, że jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom i ustalił, że przepis ten ma charakter alternatywny, a wybór jednego ze sposobów przywrócenia naturalnego stanu wód na gruncie pozostawiony został uznaniu organu administracyjnego. Z treści tego przepisu nie wynika, jak to przyjął organ I instancji w decyzji z dnia 14 lipca 2009r., by ustawodawca w sytuacji zmiany stanu wody na gruncie preferował jako podstawowe rozwiązanie wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Przepis ten nie przewiduje, by przywrócenie stanu poprzedniego miało charakter subsydiarny, lecz traktuje oba wskazane w nim rozwiązania równoważnie. Organ w celu usunięcia szkodliwego wpływu zmiany stanu wody na nieruchomości sąsiednie, winien nakazać w decyzji taki sposób zapobieżenia szkodom, jaki w okolicznościach danej sprawy będzie najskuteczniejszy i najprostszy do wykonania. Rozważając zasadność wyboru przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, organ winien mieć na uwadze, że nieruchomości sąsiednich nie powinny dotykać skutki bezprawnej zmiany stosunków wodnych na gruncie, a podjęte rozstrzygnięcie winno zapewniać skuteczne zapobieżenie szkodom. W wyroku wskazano, że organ w ramach uznania administracyjnego, zgodnie z art. 7 kpa winien mieć na uwadze słuszne interesy stron postępowania, a więc winien zastosować takie rozwiązanie, które przy spełnieniu wymogu skuteczności, będzie racjonalne i ekonomicznie uzasadnione, rozwiązanie to powinno zapewniać realizację interesów właściciela nieruchomości, na którego grunt szkodliwie dokonana zmiana, jednocześnie nie powinno ono w sposób zbędny obciążać właściciela nieruchomości, który dokonał zmiany stanu wody na gruncie. Wskazano, że z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, iż w sprawie doszło do zmiany stanu wody na gruncie stanowiącym działkę nr [...], wskutek zasypania istniejącego na tej działce zbiornika wodnego połączonego poprzez przepust oraz zbiornik znajdujący się na działce nr [...] z systemem melioracji. W wyniku tego doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie skarżącego, jej podtopienia i utworzenia się rozlewiska wodnego. Skutki dokonanej zmiany są znaczne i narażają skarżącego na szkodę. Prowadzone postępowanie administracyjne winno doprowadzić do wyeliminowania szkodliwych zmian w zakresie stosunków wodnych zaistniałych na nieruchomości. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ odwoławczy nie przeanalizował właściwie podniesionego w odwołaniu zarzutu, iż w sprawie winno nastąpić nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego, a nie nakazanie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Na poparcie swego stanowiska, że przywrócenie stanu poprzedniego nie jest możliwe organ I instancji wskazał dwa argumenty- wyłączenie z możliwości zabudowy znacznej części działki oraz odkrycie położonej na nieruchomości rury wodno-kanalizacyjnej, która ma określoną głębokość posadowienia, z uwagi na niebezpieczeństwo przemarzania. Organ II instancji uznał natomiast, że pierwsza z tych okoliczności nie uzasadnia odstąpienia od przywrócenia stanu poprzedniego, natomiast druga stoi na przeszkodzie przyjęciu takiego rozwiązania. Sąd wskazał, że organy obu instancji nie dokonały w istocie szczegółowych ustaleń uzasadniających takie stwierdzenia z następujących przyczyn: w sprawie nie ustalono w jakim zakresie przywrócenie stanu poprzedniego wyłączałoby możliwość zabudowy działki nr [...], która jest działka o znacznym obszarze (możliwe jest bowiem, iż działka ta mogłaby zachować charakter działki budowlanej, mimo przywrócenia stanu poprzedniego w rejonie graniczącym z działką skarżącego), nie ustalono na jakiej głębokości wkopana jest rura wodno-kanalizacyjna, ani na jakiej głębokości znalazłaby się ona w przypadku przywrócenia stanu poprzedniego oraz nie wykazano, iż naruszy to normę dotyczącą przemarzania. Organ II instancji nie rozważył także zarzutu, iż rura wodno-kanalizacyjna została wykonana już po naruszeniu stosunków wodnych, a więc jej wykonawca winien mieć ten fakt na uwadze oraz zarzutu dotyczącego możliwości wkopania tej rury głębiej. Sąd podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie szczegółowe rozważenie możliwości nakazania przywrócenia stanu poprzedniego ma istotne znaczenie z uwagi na konieczność zapewnienia skuteczności przyjętego rozwiązania. Wobec trudnych stosunków wodnych w tym rejonie, między stronami może bowiem dochodzić do dalszych sporów związanych ze stanem stosunków wodnych i skutecznością przyjętego rozwiązania. W przypadku dowodu z opinii biegłego, organ nie może ograniczać się do powołania konkluzji opinii, lecz obowiązany jest sprawdzić na jakich przesłankach konkluzja ta została oparta i skontrolować prawidłowość przyjętego rozumowania. Organ winien wnikliwie odnieść się do zasadności zarzutów składanych do opinii. Wskazano, że rozważenie zarzutów skarżącego dotyczących prawidłowości przyjętego rozwiązania wymaga wiadomości specjalnych. Organ winien więc w tym celu wyznaczyć rozprawę z udziałem biegłych wyjaśnić podniesione w odwołaniu zarzuty dotyczące koncepcji odwodnienia, w tym braku w przedstawionym rozwiązaniu parametrów związanych z głębokością studni, głębokością rury i jej grubością oraz zarzuty dotyczące głębokości na jaka winna być wkopana rura w celu zapewnienia skutecznego odprowadzania wody z nieruchomości skarżącego, zachowania wymaganego spadku rury, znaczenia głębokości rowu przy ul. M. oraz stanu przepustu, niebezpieczeństwa przemarzania i pękania rury drenującej oraz braku skuteczności poprzednio istniejącego w tym miejscu urządzenia o mniejszym przekroju rury i obaw o nieskuteczność analogicznego rozwiązania wskazanego w opinii. Odnośnie zarzutu, że na nieruchomości istniał w istocie ciek wodny, Sąd ustalił, że przeciwne ustalenia organu w tym zakresie znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym- mapie terenu z 23 czerwca 1997r., na której zagłębienie terenu zostało oznaczone symbolem Ws, tj. wody stojące, treści pisma Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych, z którego wynika, iż na działce nr [...] nie ma śródlądowych wód płynących oraz w opinii biegłego, który w uzupełnieniu opinii wskazał, że fakt połączenia zbiornika wodnego na działkach nr [...] z systemem melioracji nie zmienia charakteru zbiornika na działce nr [...] jako wody stojącej.

Organ odwoławczy przytoczył treść przepisu art. 29 ust.1 Prawa wodnego, który stanowi, że właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie

oraz treść przepisu art. 29 ust. 2, który stanowi, że na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Nadto ponownie przytoczył treść przepisu art. 29 ust. 3 ustawy, wskazując na tę okoliczność, że oba rozwiązania w nim przyjęte są równoważne.

Organ wskazał, że ustalonemu w opisanej wyżej decyzji organu I instancji sposobowi usunięcia szkodliwego wpływu spowodowanego zmianą stanu wody poprzez wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom odwołujący Z. W. zarzucił, że nie spełnia on swojego przeznaczenia oraz podniósł, że z jednej strony Wójt Gminy powołuje się na niemożność przywrócenia stanu poprzedniego z uwagi na odkrycie i możliwość przemarzania urządzeń wodno-kanalizacyjnych a drugiej strony nakazuje wykonanie urządzenia (plastykowej rurki prawie na wierzchu do odprowadzania wód opadowych), które nie spełni swojego zadania – podobnie jak rura położona w 2005r,. która uległa zniszczeniu.

W wyroku z dnia 20 maja 2010r. Sąd wskazał, że organ winien wyjaśnić wszystkie podniesione w odwołaniu zarzuty, w tym dotyczące stanu przepustu, niebezpieczeństwa przemarzania i pękania rury drenującej oraz braku skuteczności poprzednio istniejącego w tym miejscu urządzenia o mniejszym przekroju rury.

Kierując się powyższymi wskazaniami organ II instancji przytoczył stanowisko przesłuchanego w sprawie biegłego P. K., który wyjaśnił, że przepust w trakcie przeprowadzonej wizji w marcu 2009r. nie spełniał swojego przeznaczenia, był w stanie zadawalającym technicznie. Nie spełniał on swojej funkcji albowiem zmieniły się rzędne terenu działki [...]. Przepust był w stanie odprowadzać część wody, natomiast większość wody gromadziła się przed przepustem, rura w przepuście nie została podniesiona, gdyby pierwotnie rura była położona niżej to woda z kolejnego zbiornika cofałaby się na działkę nr [...].

Organ powołał się na "Koncepcję projektu prac melioracyjno-budowlanych niezbędnych do poprawy stosunków wodnych w rejonie ulic M. i S. na działkach nr [...] w miejscowości J., gmina K. opracowanej przez P. K. i Z. P., w której ustalono, że realizację zadania należy rozpocząć od remontu przepustu pod ul. M. W decyzji organu I instancji nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego przepustu pod ul. M., albowiem zgodnie z przywołanymi regulacjami Prawa wodnego można nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w obrębie nieruchomości stanowiącej jego własność. Natomiast działka nr [...] (ul. M., pod którą znajduje się przepust) nie stanowi własności I. W. i A. W.. Powołując się na powyższe organ wskazał, że skoro nie został spełniony warunek wstępny koncepcji wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, tj. wykonanie remontu przepustu pod ul. M., chybionym było nałożenie obowiązków, które zostały sformułowane w zaskarżonej decyzji. Za uzasadnione uznać więc należy obawy odwołującego dotyczące nieskuteczności analogicznego rozwiązania wskazanego w opinii. Odnosząc się natomiast do zarzutów dotyczących koncepcji odwodnienia, w tym kwestii braku w przedstawionym rozwiązaniu parametrów związanych z głębokością studni, głębokością rury i jej grubością oraz zarzutów dotyczących głębokości na jaką powinna być wkopana rura w celu skutecznego odprowadzania wody z nieruchomości skarżącego, zachowania wymaganego spadku rury, znaczenia głębokości rowu przy ul. M., biegły wyjaśnił, że są to elementy projektu budowlanego. Przepisy art. 29 Prawa wodnego nie przewidują możliwości sporządzania projektu budowlanego w postępowaniu dotyczącym zmiany stanu wody na gruncie. Organy nie dysponują zatem podstawą prawną dla zlecenia wykonania takiego projektu w prowadzonym postępowaniu. Projekt taki może być wykonany w oparciu o przepisy Prawa budowlanego, w odrębnym postępowaniu administracyjnym, przez podmiot, na który został nałożony obowiązek wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, a nie przez organ administracji.

Rozpoznając sposób usunięcia szkodliwego wpływu spowodowanego zmianą stanu wody na gruncie polegający na przywróceniu stanu poprzedniego i powołując się na wskazania Sądu co do dalszego postępowania organ w pierwszej kolejności rozważał, czy i w jakim zakresie przywrócenie stanu poprzedniego wyłączałoby możliwość zabudowy działki nr [...]. Biegły P. K. odnosząc się do tej kwestii wyjaśnił, że przywrócenie stanu poprzedniego polegałoby na zdjęciu nasypu uczynionego na działce nr [...] oraz uformowanie tego zagłębienia, które znajdowało się w centralnej części tej działki. Biegły wskazał, że jest to technicznie możliwe, jednakże spowodowałoby to, że działka nr [...] przestałaby być działką budowlaną. Powołując się na powyższe stanowisko biegłego organ wskazał, że z wyjaśnień biegłego wynika, że wyłączenie możliwości zabudowy działki nr [...] (wskutek przywrócenia stanu poprzedniego) należy wiązać z przepisami, które regulują kwestię odległości, w jakiej należy sytuować budynek od granicy z sąsiednią działką budowlaną. W związku z powyższym organ wskazał, że kwestię odległości, w jakiej należy sytuować budynek od granicy z działka sąsiednią działką określają przepisy §12 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 2 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2002r., nr 75, poz. 690 ze zm.). Organ przytoczył treść tego przepisu oraz treść przepisów w nim powołanych, a mianowicie przepisy § 13, 69, 271-273 rozporządzenia. Mając na względzie treść przytoczonych przepisów ww. rozporządzenia Ministra Infrastruktury organ stwierdził, że nie jest możliwym jednoznaczne ustalenie:" w jakim zakresie przywrócenie stanu poprzedniego wyłączałoby możliwość zabudowy działki nr [...], która jest działką o znacznym obszarze (możliwe jest bowiem, że działka ta mogłaby zachować charakter działki budowlanej, mimo przywrócenia stanu poprzedniego w rejonie graniczącym z działką skarżącego)". Kwestię odległości w jakiej należy sytuować budynek od granicy z sąsiednią działka budowlaną reguluje bowiem tak wiele szczegółowych przepisów, że w oparciu o te przepisy możliwym jest dokonywanie jedynie oceny konkretnego wniosku o wydanie pozwolenia na budowę, w którym szczegółowo opisany byłby planowany budynek. Natomiast hipotetyczna ocena wszelkiej możliwej zabudowy, to w istocie ocena nieskończonej ilości możliwych wariantów. Jednak argument o wyłączeniu możliwości zabudowy działki nr [...] wskutek przywrócenia stanu poprzedniego jest, w ocenie Kolegium, o tyle chybiony, że usprawiedliwiałby fakt dokonania zmiany ukształtowania powierzchni działki nr [...], tj. zasypania zagłębienia terenu/rowu i podniesienia rzędnych terenu na pozostałej części tejże działki. Celem art. 29 Prawa wodnego jest przeciwdziałanie takim praktykom (przeciwdziałanie dokonywaniu zmiany stanu wody na nieruchomościach gruntowych). Odnosząc się do wskazań zawartych w wyroku Sądu dotyczących usytuowania rury kanalizacyjnej (głębokości na jakiej została wkopana, daty jej posadowienia) organ powołał się na wyjaśnienia pełnomocników organu złożone na rozprawie administracyjnej, z których wynika, że instalacja znajduje się na głębokości 1,20-1,25m, przy założeniu, iż nawieziony nasyp jest wysokości 70-80cm to głębokość posadowienia rury po zdjęciu nasypu wyniosłaby ok. 50cm, z prawa budowlanego wynika, że posadowienie tej kanalizacji na takiej głębokości nie jest dopuszczalne. Natomiast jeżeli chodzi o posadowienie tej kanalizacji głębiej, to jest to technicznie możliwe, jednakże wymagałoby to przeprojektowania i przebudowy całej tej instalacji. Odnosząc się do powyższej argumentacji Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 września 2002r. o normalizacji (Dz. U. z 2002r., nr 169, poz. 1386 ze zm.) stosowanie Polskich Norm jest dobrowolne, przy czym jak stanowi art. 5 ust. 4 ww. ustawy, Polskie Normy mogą być powoływane w przepisach prawnych po ich opublikowaniu w języku polskim. Kolegium wskazało, że tylko te Polskie Normy, które zostały powołane wprost w "przepisach prawa", a więc w przepisach ustaw, ratyfikowanych umów międzynarodowych, rozporządzeń lub w aktach prawa miejscowego stanowią akty prawne, przepisy prawne obowiązujące. Kolegium wskazało, że brak jest przepisu Prawa budowlanego, w którym powołano Normy dotyczące przemarzania gruntu, czy też głębokości, na jakiej winna być usytuowana kanalizacja sanitarna. Tak więc twierdzenie, iż głębokość posadowienia rury kanalizacyjnej po zdjęciu nasypu wyniosłaby ok. 50 cm, a taka głębokość jak wynika z prawa budowlanego nie jest dopuszczalna, nie znajduje potwierdzenia w przytoczonych uregulowaniach. Nadto wskazano powołując się na wyjaśnienia biegłego, że możliwym technicznie jest posadowienie kanalizacji głębiej, co wymagałoby przeprojektowania i przebudowy całej instalacji. W konsekwencji organ wskazał, że istnienie kanalizacji sanitarnej nie stoi na przeszkodzie przywrócenia stanu poprzedniego w rozumieniu art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, tj. nie jest przeszkodą , której nie można usunąć i wniosek ten należy odnieść również do sieci wodociągowej.

Powołując się na powyższe ustalenia oraz mając na uwadze uzasadnione obawy Z. W. o nieskuteczność rozwiązania wskazanego w opinii a także uwzględniając istniejącą techniczną możliwość głębszego posadowienia kanalizacji sanitarnej, Kolegium jako uzasadnione przyjęło "przywrócenie stanu poprzedniego " w rozumieniu art. 29 ust. 3 Prawa wodnego.

W takim stanie rzeczy Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o przywróceniu stanu poprzedniego na działce nr [...], a więc stanu w jakim działka ta znajdowała się przed nawiezieniem gruzu i ziemi. Przywrócenie stanu poprzedniego powinno polegać na usunięciu z powierzchni działki wszelkiego nawiezionego gruzu i ziemi (oraz wszelkich substancji, które zostały nawiezione) do głębokości, od której zaczyna się warstwa gruntu rodzimego. Jednocześnie wyznaczono termin na wykonanie nałożonych obowiązków. Nadto organ I instancji winien na bieżąco analizować realizację nałożonych obowiązków, tak aby możliwym było dokonanie niezwłocznie przebudowy sieci, o ile zajdzie taka konieczność. Wskazano nadto, że do przywrócenia stanu poprzedniego nie jest konieczna wiedza o wszystkich rzędnych terenu charakterystycznych dla działki nr [...] przed nawiezieniem gruzu i ziemi, z uwagi na to, że charakter nawiezionych substancji (a zwłaszcza gruzu) i okres czasu, który upłynął od nawiezienia, pozwala na odróżnienie substancji nawiezionych od gruntu rodzimego – biegli dokonując wierceń na działce nr [...] byli w stanie określić jak jest grubość nawiezionych substancji. Odnosząc się do zarzutu, że teren działki nr [...] - zagłębienia i rowu jest zbudowany z osadów plastycznych w związku z czym gruz przemieszał się z osadami rodzimymi, co w konsekwencji spowoduje, że wybierając gruz wybrany zostanie także częściowo gruz przemieszany z gruntem rodzimym, Kolegium ustaliło, że grubość warstwy gruzu przemieszanego z osadami rodzimymi może występować, lecz będzie ona niewielka, gdyż niewielkie (niezbyt głębokie) było zagłębienie i rów, gdzie występują ww. osady plastyczne. Podkreślono, że dla ustalenia czy dokonano "przywrócenia stanu poprzedniego" decydującym będzie stwierdzenie, że woda z działki nr [...] (i działki nr [...]) odpływa w sposób naturalny. Odnosząc się natomiast do kosztów przywrócenia stanu poprzedniego wskazano, że wśród przesłanek z art. 29 Prawa wodnego brak jest przesłanki, która dotyczyłaby ewentualnych kosztów. Okoliczność ta pozostaje zatem obojętna w świetle unormowań z art. 29. Natomiast koszty związane z realizacją obowiązków nałożonych decyzją obciążają współwłaścicieli działki nr [...], z wyłączeniem kosztów związanych z ewentualnym dostosowaniem sieci technicznych do zmienionego ukształtowania powierzchni terenu działki nr [...]. Jeżeli chodzi o zasadę ochronę praw nabytych Kolegium ponownie wskazało, że przywrócenie stanu poprzedniego to powrót do stanu istniejącego przed zmianą stosunków wodnych na działce nr [...], którą winni brać pod uwagę współwłaściciele działki dokonując zmiany stanu wody.

Postanowieniem z dnia 10 maja 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu wniosku Z. W., odmówiło uzupełnienia decyzji z dnia 22 lutego 2011r. poprzez zamieszczenie w sentencji decyzji stwierdzenia o nałożeniu obowiązku nadzorowania przywrócenia stanu poprzedniego firmie geologiczno- geodezyjnej, którą ściśle określi i odróżni (gdy chodzi o geologa), iż warstwa nawiezionego gruzu i ziemi została już wybrana do gruntu rodzimego, czy też nie oraz poprzez zamieszczenie w decyzji stwierdzenia o nałożeniu obowiązku wykonania urządzeń drenarskich na działce nr [...], w celu szybkiego odtopienia tejże działki.

W podstawie prawnej powołano art. 111 § 1, § 1b i art. 6 Kpa w zw. z art. 29 ust. 3 Prawa wodnego oraz w zw. z art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W uzasadnieniu postanowienia Kolegium przytoczyło treść przepisu art. 111 par. 1 kpa, który stanowi, że strona może w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji zażądać jej uzupełnienia co do rozstrzygnięcia bądź co do prawa odwołania, wniesienia w stosunku do decyzji powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego albo sprostowania zamieszczonego w decyzji i pouczenia w tych kwestiach. Rozpoznając żądanie uzupełnienia decyzji organ wskazał, że granice rozstrzygnięcia w decyzji podejmowanej na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego wyznaczone są tym przepisem. Wskazano, że zarówno ww. przepis art. 29 ust. 3 jak również przepis art. 29 ust. 2 nie przewidują możliwości nałożenia obowiązku o jakim mowa w żądaniu Z. W. (nakazanie zlecenia nadzorowania przywrócenia stanu poprzedniego firmie geologiczno- geodezyjnej). Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 6 kpa organy publiczne działają na podstawie przepisów prawa (zasada praworządności). Z zasady tej wynika m.in., że organy administracji publicznej mogą nakładać obowiązki w drodze decyzji administracyjnej tylko w sytuacji, gdy istnieje przepis prawa, który stanowi podstawę do nałożenia konkretnego obowiązku. Nie jest zatem możliwym uzupełnienie decyzji zgodnie z wyżej powołanym wnioskiem, jako nie znajdującym podstawy w obowiązujących przepisach prawa. Nadto Kolegium ustaliło, że żądanie Z. W. związane jest z kwestią wykonalności ostatecznej decyzji administracyjnej. Kwestię tę regulują przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ przytoczył szereg przepisów ww. ustawy z dnia 17 czerwca 1966r., w tym w szczególności dotyczących egzekucji świadczeń niepieniężnych, właściwości organów w powyższym zakresie i uprawnień wierzyciela. Nadto organ wskazał, że swoje rozstrzygnięcie sformułował w sposób maksymalnie jednoznaczny, wskazując, że nie było możliwym sformułowanie sentencji poprzez użycie jednostki miary (np. metra), z uwagi na tę okoliczność, że grubość warstwy nawiezionych substancji nie jest taka sama na terenie całej działki nr [...], grubość ta jest znacznie zróżnicowana w różnych częściach działki co dowiodły odwierty. Kolegium wskazało, że w sentencji decyzji posłużyło się określeniem "grunt rodzimy" albowiem właśnie takim określeniem posługiwali się biegli, a nadto Kolegium uznało, że brak jest bardziej precyzyjnego określenia na pierwotną powierzchnię działki nr [...], czyli istniejącą przed nawiezieniem tam gruzu, ziemi czy też innych substancji. Odnosząc się do drugiego z żądań Kolegium powołało się na treść wyroku Sądu z dnia 20 maja 2010r. oraz na przepis art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz na przepis art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, wskazując, że według Sądu nie jest możliwym nałożenie łącznie wszystkich obowiązków określonych w dyspozycji art. 29 ust. 3 Prawa wodnego (przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom). Tak więc nie jest możliwym uzupełnienie decyzji SKO o rozstrzygnięcie poprzez nałożenie obowiązku, który miałby polegać na nakazaniu wykonania urządzeń drenarskich na działce nr [...] do szybkiego odtopienia.

Skargi od powyższej decyzji wnieśli I. W. i A. W. oraz Z. W.

Zarządzeniem z dnia 21 lipca 2011r. (k-186) obie sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Skarżące I. W. i A. W. zaskarżonej decyzji zarzuciły 1.naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie:

a) art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne poprzez nałożenie na skarżące obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego, pomimo że rozwiązanie to nie jest racjonalne i ekonomicznie uzasadnione oraz nie zapewnia ochrony słusznego interesu stron postępowania,

b) art. 5 ust. 4 o normalizacji w zw. z pkt 49 Załącznika nr 1 "Wykaz Polskich Norm powołanych w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002r. 3 sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie w zw. z Polska Normą nr PN-81/B-03020 poprzez przyjęcie, że posadowienie rury na głębokości 50 cm jest dopuszczalne,

2. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie

a) art. 7, art. 77 oraz art. 84 § 1 kpa poprzez przyjęcie, że nie jest możliwe określenie w jakim zakresie przywrócenie stanu poprzedniego wyłączałoby możliwość zabudowy działki [...], zamiast dopuszczenia dowodu z opinii biegłego odpowiedniej specjalności,

- nieskuteczność dotychczas istniejącej instalacji wyłącza skuteczność innych urządzeń zapobiegających szkodom,

- brak dokładnych rzędnych działki [...] przed nawiezieniem gruzu umożliwia przywrócenie stanu poprzedniego,

- przywrócenie stanu poprzedniego jest racjonalne i ekonomicznie uzasadnione oraz uwzględnia słuszne interesy stron postępowania.

Powołując się na powyższe skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji i zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżące podały, że błędne są założenia organu II instancji polegające na ustaleniu, że:

- nie jest możliwe określenie, w jakim zakresie przywrócenie stanu faktycznego wyłącza możliwość zabudowy działki nr 12/5, dokonane bez dopuszczenia dowodu z opinii biegłego,

-nie ma przepisu prawa określającego granice przemarzania – co sprzeczne jest ze stanem prawnym sprawy,

- brak dokładnych rzędnych terenu nie stanowi przeszkody dla przywrócenia stanu faktycznego,

- konieczność przebudowy sieci wodociągowej i sanitarnej przez organ I instancji nie wyłącza możliwości nałożenia obowiązku przywrócenia stanu faktycznego- pomimo, iż brak jest normy prawnej, mocą której organ może nałożyć obowiązki na inne podmioty, niż właściciel terenu,

- pominięcie kwestii wpływu zmian na innych działkach, na stosunki wodne panujące w okolicy działek nr [...], w sytuacji gdy właścicielki działki nr [...] nie mogą zostać obciążone kosztami usunięcia zmian spowodowanych działaniami właścicieli innych działek.

Uzasadniając powyższe argumenty skarżące podały, że wbrew ustaleniom organu granica przemarzania gruntu została określona w bezwzględnie obowiązujących przepisach prawa, tj. w wyżej powołanej normie, na str. 7 tej normy zamieszczono mapę Polski z zaznaczonymi obszarami, na których obowiązują poszczególne granice przemarzania-dla gminy K. granica ta wynosi 1,0m. W przypadku przywrócenia stanu poprzedniego, tj. usunięcia nawiezionej warstwy gruntu, instalacje wodno-kanalizacyjne znajdować się będą na głębokości zaledwie 50cm, czyli znacznie powyżej granicy przemarzania gruntów. Oznacza to, że instalacje te w okresie zimowym zamarzną, co nie tylko uniemożliwi korzystanie z nich (pozbawi mieszkańców gminy wody oraz uniemożliwi odprowadzanie ścieków), ale może doprowadzić do pękania rur i zniszczenia całej instalacji. Organ II instancji przyjmując, że brak jest przepisu prawa określającego granice przemarzania dopuścił się zatem naruszenia przepisów powołanych ww. w skardze (pkt 1.b).

W związku z faktem, że po przywróceniu stanu poprzedniego, sieć kanalizacyjna znajdzie się znacznie powyżej granicy przemarzania, nałożenie obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego uzależnione jest od jednoczesnej przebudowy gminnych instalacji wodno-kanalizacyjnych. Przebudowa ta leży w gestii organu I instancji, a skarżące nie mają na nią wpływu, ponadto roboty prowadzone przez skarżące oraz gminę K. wymagałyby zsynchronizowania. Brak jest też w Prawie wodnym normy prawnej, która pozwalałaby nałożyć obowiązek wykonania określonych robót budowlanych na podmiot inny niż właściciel nieruchomości, który naruszył stosunki wodne, może to doprowadzić w przypadku braku zsynchronizowania poszczególnych robót do zniszczenia sieci wodociągowej.

Odnosząc się do argumentacji Kolegium w części dot. ustalenia, że nie jest możliwe określenie stopnia w jakim działka nr [...] zostałaby wyłączona spod zabudowy, skarżące wskazały, że możliwym jest ustalenie powierzchni istniejącego uprzednio zbiornika wodnego Ws oraz rowu, a dodatkowo znany jest sposób zabudowy nieruchomości sąsiednich i w konsekwencji możliwe jest określenie obszaru dopuszczalnej zabudowy na działce [...]. Jednakże, jak podniesiono, ustalenie powyższej okoliczności wymaga wiadomości specjalnych, a organ II instancji ustalając tę okoliczność samodzielnie wkroczył w kompetencje biegłego. Skarżące powołując się na wyjaśnienia biegłego złożone na rozprawie w dniu 21 grudnia 2010r., w których biegły wskazał na niewielki obszar, który pozostałby do zabudowy liczący kilkadziesiąt m², podniosły, że organ II instancji całkowicie zignorował powyższą opinię, a więc nie sposób uznać, iż należycie i w sposób wyczerpujący rozważył powyższą okoliczność. Skarżące podkreśliły, że działka nr [...] posiada status działki budowlanej, a przywrócenie stanu poprzedniego uniemożliwi jej zabudowę niemalże w całości. Uregulowanie stosunków wodnych winno zmierzać nie tylko do poprawy sytuacji na działce nr [...], ale także mieć na uwadze zachowanie charakteru działki [...], o czym przesądza zasada ochrony praw nabytych.

Odnosząc się do ustalenia Kolegium, że brak dokładnych rzędnych odzwierciedlających poziom gruntu przed zmianą stosunków wodnych nie stoi na przeszkodzie przywróceniu stanu poprzedniego, skarżące podniosły, że stanowisko to jest sprzeczne, z cytowanym przez skarżące stanowiskiem biegłych. Wynika z niego m.in., że rzędne zbiornika i rowu są w tej sprawie najistotniejsze, nie istnieje możliwość prostego przywrócenia stosunków wodnych przez wywiezienie gruntu a nadto, że określenie rzędnych zbiornika znajdującego się uprzednio na działce nie jest możliwe poprzez bezpośrednie odniesienie się do rzędnych zbiornika znajdującego się po zachodniej stronie ul. M. Nadto brak rzędnych jest istotny wobec rodzaju gruntów znajdujących się na działce [...], zalegają bowiem na niej osady plastyczne, które mogły przemieszczać się z nawiezioną ziemią i gruzem.

Skarżące podniosły również, że w toku postępowania zwracały uwagę, iż na zmiany stosunków wodnych wpływ mają również działania właścicieli innych nieruchomości położonych w sąsiedztwie ich działki, w szczególności poprzez uformowanie sztucznych skarp na zachód od działek nr [...] i [...], podwyższenie rzędnych szeregu działek o 1-2 metry, sztuczne wyprofilowanie powierzchni działki nr [...], przekształcenie terenu w trakcie kładzenia wodociągu na działce nr [...] zniszczenie rury drenarskiej w trakcie kładzenia wodociągu na działce nr [...]. Zmiany te przyczyniły się do powstania nienaturalnego spływu powierzchniowego i podziemnego oraz zmniejszenia retencji powierzchniowej i podziemnej- takie wnioski zawierała sporządzona w sprawie ekspertyza. Wpływ zmian dokonanych przez właścicieli innych działek, w tym działki nr [...], nie został wzięty pod uwagę przez organ II instancji.

Odnosząc się do ustalenia Kolegium, że uregulowanie stosunków wodnych poprzez wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, nie spełni należycie swojej roli, zarzucono, że ustalenie to oparte jest głównie na stanowisku Z. W., tymczasem powołani w sprawie biegli uznali, że taki sposób regulacji stosunków wodnych jest możliwy, jednak wymaga remontu przepustu pod ul. M., w J.

Powołując się na wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazujące na konieczność zważenia przez organ II instancji na wszelkie okoliczności związane z każdym ze sposobów uregulowania stosunków wodnych, bacząc na słuszny interes stron, racjonalność i ekonomiczne uzasadnienie wybranego sposobu regulacji skarżące sporządziły zestawienie tych okoliczności w tabeli (str. 6 skargi) zawierające pozycję zakres prac dodatkowych, skutki dla działek nr [...] oraz inne utrudnienia w odniesieniu do każdego ze sposobu przywrócenia stosunków wodnych. Wskazano, że porównanie wym. okoliczności prowadzi do wniosku, że rozwiązaniem bezpieczniejszym, tańszym, szybszym do realizacji oraz uwzględniającym interesy wszystkich stron jest nałożenie obowiązku wykonania odpowiednich urządzeń melioracyjnych, nie zaś przywrócenie stanu poprzedniego, zaś remont przepustu po ul. M. będzie bez wątpienia tańszy niż przebudowa sieci kanalizacyjnej , a także możliwy do wykonania w krótszym czasie.

Podsumowując skarżące podniosły, że przywrócenie stanu poprzedniego nie jest rozwiązaniem racjonalnym i ekonomicznie uzasadnionym, nadto organ II instancji winien mieć na uwadze, że skarżące nie mogą zostać zobowiązane do usunięcia skutków naruszeń spowodowanych działaniem osób trzecich.

W swojej skardze, wniesionej w związku z odmową uzupełnienia decyzji z dnia 22 lutego 2011r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, Z. W. przytoczył treść uzasadnienia decyzji organu, w której organ ten stwierdził, że dla poczynienia oceny, czy dokonano przywrócenia stanu poprzedniego decydującym będzie stwierdzenie, że woda z działki nr [...] (i działki [...]) odpływa w sposób naturalny. Powołując się na powyższe stwierdzenie skarżący zarzucił, że organ nie ustalił, kto ma zadecydować o tym, że woda odpływa w sposób naturalny i kto ma tej oceny dokonać. Skarżący podnosił nadto, że dla skutecznej realizacji decyzji Kolegium niezbędnym jest nałożenie na Wójta Gminy obowiązku wykonania przebudowy urządzeń wodno-kanalizacyjnych oraz przebudowy sieci, podnosząc, że takie działania nie są uzależnione od uprzedniego przywrócenia stanu poprzedniego. Skarżący podnosił, że obecnie należy niezwłocznie przystąpić do przebudowy tej sieci, a działania te w żaden sposób nie kolidują z obowiązkiem przywrócenia stanu poprzedniego na działce. Skarżący wskazał nadto, że podtapianie jego działki trwa od kilku lat, rozpoczęło się w l. 2003-2004 a począwszy od roku 2006/2007 podtopiona została cała działka wraz z budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi. Nadto nawet obecnie, po wydaniu decyzji przez Kolegium na działkę nr [...] zwożone są zwały ziemi. Dla przywrócenia stanu poprzedniego działki (jej odtopienia) również potrzeba kilku lat, jedyną drogą dla osiągnięcia tego celu jest wywiezienie ziemi. Nadto skarżący zarzucił, że organ nie ustalił, kto ma dokonać oceny czy nałożony obowiązek został prawidłowo wykonany, a wiec stwierdzić, że woda odpływa w sposób naturalny. Skarżący podnosił, że niezbędnym byłoby ustanowienie nadzoru nad wykonywanymi pracami.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Prokurator Prokuratury G. –Ś. wniósł o utrzymanie w mocy decyzji Kolegium.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy po opisanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 maja 2010r.

Zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie Sądu i organu ocena prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy czyniąc pogląd prawny nieaktualny.

Ocena prawna i wskazania zawarte w powołanym wyroku Sądu z dnia 20 maja 2010r. mają więc istotne znaczenie i ocena prawna w nim wyrażona była wiążąca dla organu administracji i jest wiążąca dla Sądu rozpoznającego sprawę. Wobec takiego stanu rzeczy zaskarżoną decyzję należało ocenić przy uwzględnieniu treści powyższego przepisu.

Sąd dokonujące oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji uznał, że skargi nie zasługują na uwzględnienie, albowiem organ ponownie rozpoznając sprawę nie naruszył prawa w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

W powołanym wyroku Sąd ustalił, że w sprawie doszło do zmiany stanu wody na gruncie stanowiącym działkę nr [...], na skutek zasypania istniejącego na tej działce zbiornika wodnego połączonego poprzez przepust oraz zbiornik znajdujący się na działce nr [...] i nr [...] z systemem melioracji. W wyniku tego doszło do zmiany stosunków wodnych na działce skarżącego nr [...], jej podtopienia i utworzenia się rozlewiska wodnego.

Zgodnie z dyspozycją art. 29 ustawy z dnia Prawo wodne (Dz. U. z 2005r., nr 239, poz. 2019 ze zm.)- właściciel gruntu , o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1.zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2. odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.

2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody , powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Naruszenie przez właściciela nieruchomości stosunków wodnych powodujących szkodę na gruntach sąsiednich rodzi skutek w postaci nałożenia sankcji nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających powstawaniu szkody. Przy czym jak to wskazano w wyroku Sądu z dnia 20 maja 2010r. przepis art. 29 ust. 3 Prawa wodnego przewidujący przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom ma charakter alternatywny, a wybór jednego ze sposobów przywrócenia stanu wód na gruncie pozostawiony został uznaniu organu administracyjnego, albowiem z treści ww. przepisu nie wynika, wbrew wcześniejszym ustaleniom organu I instancji, że podstawowym rozwiązaniem jest wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Przepis ten traktuje oba wskazane w nim rozwiązania równoważnie. Nadto Sąd wskazał, że organ winien mieć na uwadze, aby podjęte rozstrzygnięcie zapewniało skuteczne zapobieżenie szkodom, było racjonalne i ekonomicznie uzasadnione, powinno zapewniać realizację interesów właściciela nieruchomości , na którego grunt szkodliwie wpłynęła dokonana zmiana, jednocześnie nie powinno ono w sposób zbędny obciążać właściciela nieruchomości, który dokonał zmiany stanu wody na gruncie.

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane podaniem skarżącego Z. W. z dnia 29 maja 2003r. W podaniu tym skarżący wskazał, że właściciel działki nr [...] (obecnie [...]) ok. 2 lata temu zasypał rów na tej działce oraz nawiózł gruz i ziemię ponad poziom działek skarżącego, twierdząc że ma na to pozwolenie oraz zapewniając że niezwłocznie wykona kanalizację do odprowadzania wód podskórnych i burzowych. Skarżący wskazywał, że jego działki są usytuowane niżej niż działki sąsiednie. Wody nie mając gdzie odpływać, na skutek zasypania odpływu i podniesienia się wód zalewają piwnice skarżącego. Skarżący oświadczył, że właściciel działki nr [...] nie reagował na jego żądania wykonania ww. urządzeń. W tej sytuacji skarżący zwrócił się do organu –Wójta Gminy - o bezzwłoczne doprowadzenie działki do stanu poprzedniego lub nakazanie wykonania skutecznego odprowadzania wód. W ekspertyzie geologicznej z marca 2004r. rzeczoznawca w trakcie wizji lokalnej stwierdził występowanie podtopień w środkowej części działki nr [...] (rejon dawnego rowu) oraz na najniżej położonej części działki nr [...] w sąsiedztwie domu, występowanie podtopienia stwierdzono również wzdłuż ul. M., stwierdzono, że podtopienia mają charakter stały. Rzeczoznawca stwierdził, że zjawisko to jest efektem zahamowania spływu wód poziemnych i opadowych poprzez likwidację rowu odwadniającego. Rów ten, zbiornik wodny na działce nr [...] pełnił funkcję drenażu, a więc odwadniał działkę skarżącego i uchodził poprzez przepust pod ul. M. do zbiornika wodnego, a następnie rowu melioracyjnego. Rów pełnił też rolę odprowadzania wód opadowych. Stwierdzono również, że likwidacja niekorzystnych zmian wymaga przywrócenia pierwotnych warunków wodnych przez odbudowę dawnego układu lub poprzez wykonanie nowej melioracji na działce nr [...], co wymaga sporządzenia projektu budowlanego, uzyskania pozwolenia wodnoprawnego i pozwolenia na budowę. Zasięg oddziaływania niezbędnych do zaprojektowania i wykonania prac przekracza obszar działki nr [...].

Decyzją z dnia 4 lutego 2008r. nakazano G. W. (ówczesnemu właścicielowi działki nr [...]) wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (zalewanie działki nr [...]) oraz przedłożenie sprawozdania z wykonanych prac. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 maja 2008r., a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji przeprowadził dowody w postaci ekspertyzy hydrogeologicznej określającej stosunki wodne w rejonie ulic M. i S. na działkach [...] i [...] w miejscowości J., gmina K. oraz koncepcji projektu prac melioracyjno- budowlanych niezbędnych do poprawy stosunków wodnych w rejonie ww. działek. Z dokumentacji tej wynika, że na analizowanym obszarze doszło do zmian morfologicznych terenu m.in. poprzez zasypanie rowu (zagłębienia) na działce nr [...], podwyższenie terenu działki nr [...] o 0,5-0,7m poprzez przywiezienie i rozplantowanie ziemi i gruzu, przy czym w miejscu rowu (zagłębienia) warstwa nawieziona jest większa i dochodzi do 1.0-1,5m (zmiany te ujawniono podczas badania stanu gruntów na mapie z 2004r. w zestawieniu ze stanem na okres sporządzenia ekspertyzy 2009r.). W wyżej wymienionej ekspertyzie, jak i w powołanej wyżej koncepcji, jako działanie mające na celu poprawę istniejących stanu wody na działce nr [...], zaproponowano wykonanie układu odwodnienia z wykorzystaniem systemu drenarskiego wzdłuż granicy działek [...], z odprowadzaniem do istniejącego rowu przydrożnego wzdłuż ul. M., udrożnienie rowu wzdłuż ul. M., wyprofilowanie i udrożnienie rowu w północnej części działki nr [...], udrożnienie przepustu drogowego pod ulica M. , docelowe wykonanie kanalizacji deszczowej na całym analizowanym obszarze. W koncepcji odwodnienia wskazano, że realizację zadania należy rozpocząć od remontu przepustu pod ulica M. oraz wylotu na dz. nr [...], całość musi być drożna. W oparciu o powyższe ustalenia oraz opinię uzupełniającą biegłego udzieloną w odpowiedzi na zarzuty właścicieli działek nr [...] organ I instancji wydał decyzję z dnia 14 lipca 2009r. nakazującą wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 lutego 2010r. Decyzja SKO z dnia została uchylona wyrokiem tut. Sądu z dnia 20 maja 2001r. Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji w zaskarżonej decyzji nakazał przywrócenie stanu poprzedniego na działce nr [...]..

W rozpoznawanej sprawie w zaskarżonej decyzji organ II instancji ustalił, że do wyeliminowania szkodliwych zmian i przywrócenia stanu wód na działce nr [...] będącej własnością Z. W. doprowadzi nałożenie na skarżące obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego na działce nr [...].

Sąd w wyroku z dnia 20 lutego 2010r. w sposób jednoznaczny ustalił, że doszło do zmiany stosunków wodnych na działce skarżącego Z. W. a skutki tej zmiany są znaczne i narażają skarżącego na szkodę. Przy czym należy podkreślić, że sprawa dotyczy nieprawidłowości związanych ze zmianą stanu wód na gruncie spowodowanych zasypaniem zbiornika i nawiezieniem ziemi na działkę nr [...]. Zatem w rozpoznawanej sprawie Sąd nie ocenia funkcjonowania i stanu rowów przydrożnych, jak też stanu innych nieruchomości i działań ich właścicieli. Nie mają zatem wpływu na wynik sprawy kwestie dotyczące nieprawidłowego funkcjonowania innych rowów i urządzeń w tym przepustu znajdujących się poza gruntem skarżących A. W. i I. W., nawet gdyby znajdowały się z złym stanie technicznym, dotyczy to również działań właścicieli innych nieruchomości i stanu innych działek, co zarzucali skarżący w swojej skardze. W konsekwencji uznać należy, że zgodnie z wnioskiem złożonym przez Z. W. w dniu 29 maja 2003r. przedmiotem oceny w rozpoznawanej sprawie była wyłącznie zmiana stosunku wód na gruntach ze szkodą dla właścicieli działek sąsiednich, a obowiązkiem organu było ustalenie zmian stanu wody na gruncie konkretnej działki, tj. działki nr [...] i stwierdzenia szkód, przy czym wystarczającym jest sam fakt wystąpienia tych szkód, a te okoliczności w sprawie są bezsporne.

Spornym pozostała kwestia sposobu usunięcia szkodliwego wpływu zmiany stanu wody na działce nr [...]. W zaskarżonej decyzji Kolegium ustaliło, że usunięcie szkodliwego wpływu zmiany stanu wody na gruncie ma nastąpić poprzez przywrócenie stanu poprzedniego. Sąd uznał, że stanowisko zajęte przez organ II instancji zasługuje na uwzględnienie. Sąd zważył, że z przytoczonych wyżej ekspertyz wynika, że dla skutecznego wyeliminowania szkodliwego wpływu zmian dokonanych na działce nr [...] na działkę nr [...] poprzez nakazanie wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom niezbędnym jest wykonanie prac polegających na udrożnieniu przepustu drogowego pod ulicą M., w koncepcji odwodnienia terenu rzeczoznawca ustalił, że realizację odwodnienia poprzez wykonanie systemu drenarskiego należy rozpocząć od remontu przepustu pod ul. M., z docelowym wykonaniem kanalizacji deszczowej na analizowanym obszarze. Powyższe nieruchomości nie stanowią własności skarżących A. W. i I. W. Prawidłowo organ II instancji ustalił, że obowiązek nakazania wykonania urządzeń lub obowiązek nakazania przywrócenia stanu poprzedniego może być nałożony na właściciela nieruchomości na obszarze nieruchomości stanowiącej jego własność. Tak więc nie został spełniony warunek wstępny koncepcji wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Przyjęcie rozwiązania polegającego na nałożeniu obowiązków wykonania urządzeń nawet w wersji proponowanej w pismach procesowych przez skarżącego nie gwarantowałoby więc skuteczności przyjętego rozwiązania.

Mając na uwadze, że postępowanie w sprawie prowadzone jest od 2003r. a dotychczasowa próba wykonania odwodnienia terenu okazała się nieskuteczna co zarzucał skarżący w swoich pismach procesowych, a nadto mając na uwadze wskazanie Sądu zawarte w wyroku z dnia 20 maja 2010r. iż rozwiązanie w postaci przywrócenia stanu poprzedniego wyłączyłoby niebezpieczeństwo sporów między właścicielami nieruchomości, Sąd uznał że podstawową przesłanką winno być w pierwszej kolejności rozwiązanie mające na celu skuteczne zapobieżenie szkodom. Skoro na obecnym etapie postępowania nakazanie wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom uzależnione jest od wykonania czynności, których wykonania organy nie mogły nakazać, to nakazanie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom nie może zostać uznane za skuteczne.

Odnośnie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego podstawowymi zarzutami było, to że przywrócenie stanu poprzedniego wyłączy możliwość zabudowy działki nr [...], która zgodnie z obowiązującym planem zagospodarowania jest działką budowlaną oraz fakt istnienia urządzeń sieci wodno-kanalizacyjnej na nieruchomości, które w razie przywrócenia stanu poprzedniego zostaną odkopane. Skarżące zarzucały, że instalacje te znajdą się na głębokości zaledwie 50 cm, czyli znacznie powyżej granicy przemarzania, co uniemożliwi korzystanie z nich i może doprowadzić do zniszczenia instalacji. Na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu 21 grudnia 2011r. biegły P. K. wyjaśnił, że zgodnie z normą przemarzania nr PN 30020 norma ta wynosi 0,8m, skarżące w skardze podały, że wynosi ona 1,0m dla obszaru, na którym położone są K. Ze złożonej do akt sprawy inwentaryzacji powykonawczej wynika, że instalacja wodno-kanalizacyjna została położona na głębokości 140cm, co oznacza, że w sytuacji gdy nawieziony nasyp jest w wysokości 70-80cm głębokość posadowienia rury po zdjęciu nasypu wynosiłaby ok. 50 cm. Posadowienie kanalizacji na takiej głębokości nie jest dopuszczalne. W konsekwencji zatem zarzut skarżących, że w przypadku nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego, kanalizacja będzie usytuowana na niedopuszczalnej głębokości, jest uzasadniony, natomiast ustalenia organu zawarte w uzasadnieniu decyzji kwestionujące tę okoliczność, jak też kwestionujące istnienie normy określającej głębokość usytuowania instalacji kanalizacyjnych za nieuzasadnione. Jednakże zasadność powyższego zarzutu skargi nie ma wpływu na wynik sprawy. W związku z przeprowadzoną rozprawą administracyjną do akt sprawy wpłynęła dokumentacja dotycząca wykonania sieci wodociągowej oraz instalacji sanitarnej wraz z infrastrukturą towarzyszącą, z których wynika, że instalacje te zostały wykonane po wszczęciu postępowania w rozpoznawanej sprawie (sieć wodociągowa w 2005r., sieć kanalizacji sanitarnej wraz z infrastrukturą towarzyszącą w 2006r.). Natomiast postępowanie w sprawie uregulowania stanu wody na działce nr [...] zostało wszczęte w dniu 1 września 2003r. Właściciel nieruchomości wzywany był do przywrócenia stanu działki do pierwotnych rzędnych, m.in. pismem z dnia 7 września 2004r., po wcześniejszej próbie załatwienia sprawy w drodze ugody i po udokumentowaniu w powołanej wyżej opinii hydrogeologicznej z marca 2004r, że doszło do zmiany stosunków wodnych w efekcie zasypania przez właściciela działki nr [...] rowu stanowiącego oś drenażu, zmiana rzędnej wyniosła ponad 1m. Wezwania te pozostały bezskuteczne. W takich okolicznościach nie może zasługiwać na ochronę działanie bezprawne polegające na zmianie stanu wód na działce [...], ze skoda dla działki skarżącego. W tych okolicznościach ustalenie organu, z powołaniem się na przebieg rozprawy administracyjnej z dnia 21 grudnia 2010r. że skoro możliwym jest posadowienie tej kanalizacji głębiej, co wymagałoby przeprojektowania i przebudowy, to oznacza, że fakt istnienia kanalizacji sanitarnej oraz wodociągowej nie stoi na przeszkodzie dla przywrócenia stanu poprzedniego, w rozumieniu art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, tj. nie jest to przeszkoda, której nie można usunąć.

Odnośnie możliwości wyłączenia obszaru działki spod zabudowy na rozprawie administracyjnej w dniu 21 grudnia 2010r, biegły P. K. wskazał, że przywrócenie stanu poprzedniego polegałoby na zdjęciu nasypu uczynionego na działce nr [...] oraz uformowanie tego zagłębienia, które znajdowało się w centralnej części działki. W ocenie biegłego jest to technicznie możliwe, jednakże spowodowałoby to, że działka [...] przestałaby być działką budowlaną, sytuację komplikuje fakt, że jest tam rów, który ma stanowić element odwadniający teren. Organ wskazał natomiast, że takie ustalenie bez przedstawienia konkretnego rozwiązania projektowego jest nieuprawnione wobec istniejącej liczby przepisów regulujących możliwości usytuowania budynku mieszkalnego. Takie stanowisko zakwestionowały skarżące podnosząc, że tylko powołany biegły mógłby tę sprawę wyjaśnić. Stanowisko organu i w tym zakresie Sąd uznał za niezasadne, lecz również nie miało to wpływu na wynik sprawy. Także w przypadku tego zarzutu wskazać należy, że plan zagospodarowania dotyczący m.in. działki nr [...] został uchwalony przez Radę Gminy uchwałą nr [...] z dnia 6 grudnia 2005r.

Odnosząc się do powyższych zarzutów skargi Sąd podzielił natomiast stanowisko organu II instancji, że zarzut dotyczący wyłączenia spod zabudowy (lecz również dot. sieci kanalizacyjnej) są o tyle chybione, że ich uwzględnienie usprawiedliwiałoby fakt dokonania zmiany ukształtowania terenu powierzchni działki nr [...], tj. zasypania rowu i nawiezienia ziemi na działkę i podniesienia jej rzędnych. Celem regulacji zawartej w art. 29 prawa wodnego jest przeciwdziałanie takim praktykom, tj. przeciwdziałanie dokonywaniu zmiany stanu wody na nieruchomościach gruntowych, które to zmiany szkodliwie wpływają na sąsiednie nieruchomości gruntowe. Powrót do stanu poprzedniego, to powrót do stanu istniejącego przed zmianą stosunków wodnych. Odnosząc się dalszym ciągu do wyżej powołanych zarzutów i podzielając stanowisko Kolegium, wskazać należy, że przepis art. 29 obejmuje zakaz, który ma charakter bezwzględny, wyłączający oddziaływanie na grunty sąsiednie przez odprowadzanie wody poza obszar własnej nieruchomości. Zakaz ten wynika z ogólnej zasady polegającej na wykonywaniu prawa bez uszczerbku dla innych osób. W rozpoznawanej sprawie właściciel działki nr [...] wbrew temu zakazowi, w sposób powodujący powstanie rozlewiska na działce skarżącego, zakaz powyższy naruszył. Nadto właściciel działki nr [...] wiedział o prowadzonym postępowaniu dotyczącym zmiany stosunków wodnych od 2003r. a więc miał pełną świadomość ewentualnych konsekwencji naruszenia przepisów prawa wodnego związanych w szczególności z likwidacją - zasypaniem rowu pełniącego funkcję drenażu. Stanowisko takie jest nie do pogodzenia z przedstawionymi celami regulacji zawartej w przepisie art. 29 ust. 1 i 2 Prawa wodnego a działania takie nie mogą zasługiwać na ochronę. Tym bardziej, że jak wynika z pism skarżącego, potwierdzonych przez Urząd Gminy w K. proces nawożenia ziemi na działkę nr [...] trwa nadal.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasad postępowania poprzez błędne ustalenie, że brak dokładnych rzędnych terenu odzwierciedlających poziom gruntu przed zmianami stosunków wodnych umożliwia przywrócenie stanu poprzedniego Sąd uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Kolegium ustaliło, że charakter nawiezionych substancji (a zwłaszcza gruzu) i okres czasu, który upłynął od nawiezienia, pozwala na odróżnienie substancji nawiezionych od gruntu rodzimego. Kolegium powołało się w tym zakresie na wiercenia biegłych dokonane na działce nr [...]. Z treści opinii sporządzonej przez biegłego P. K. wynika, że w trakcie wizji terenowej na działce wykonano 5 sond penetracyjnych o głębokości do 1m ( w tym cztery na działce nr [...] i jedną na działce nr [...]). Sondy wykonane na działce nr [...] pokazują bardzo jednorodną budowę geologiczną, praktycznie cały przelot sondy stanowi antropogeniczny nasyp gliniasty na który składają się próchnica, piasek drobnoziarnisty gliniasty oraz gruz ceglany i betonowy. W wykonanych otworach badawczych występował on do głębokości 1m. Biegły oświadczył, że przywrócenie stanu technicznego polegałoby na zdjęciu nasypu uczynionego na działce praz uformowania tego zagłębienia , które znajdowało się w centralnej części działki.

Postępowanie oparte na art. 29 ust. 3 Prawa wodnego doprowadzić ma, w zależności od wyniku ustaleń, bądź do nakazania właścicielowi gruntu dokonania odpowiednich czynności bądź też, w przypadku postępowania prowadzonego na wniosek do odmowy wydania wobec właściciela gruntu nakazu przewidzianego w art. 29 ust. 3. Mając powyższe na uwadze i odnosząc się do pozostałych zarzutów Sąd uznał, że konieczność przebudowy sieci wodociągowej i sanitarnej przez organ I instancji nie wyłącza możliwości nałożenia obowiązku przywrócenia stanu faktycznego na działce nr [...] przez jej właściciela. Natomiast odnosząc się do zarzutów skarżącego, tak jak to wyżej wskazano, nie ma prawnej możliwości rozważania sprawy ewentualnego nakazu w stosunku do osoby innej niż właściciel gruntu. Z tych przyczyn nałożenie obowiązków w zakresie opisanym w decyzji na Wójta Gminy , a dotyczącym działki nr [...] nie ma podstaw prawnych.

W wypadku gdy zobowiązany do przywrócenia stanu poprzedniego nie stosuje się do treści nakazu, czyli pozostaje w zwłoce, właściciel gruntu sąsiedniego, dotknięty szkodliwymi skutkami winien skorzystać z drogi postępowania egzekucyjnego dla świadczeń niepieniężnych opisanych w zaskarżonym postanowieniu Kolegium. Cyt. przepisy nie wyłączają też odpowiedzialności opartej na przepisach Kodeksu cywilnego. Droga postępowania administracyjnego jest bowiem dopuszczalna jedynie w przypadku zgłoszenia żądań wymienionych w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego.

Odnosząc się do zarzutu zgłoszonego na rozprawie Sąd uznał, że dodatkowe postępowanie dowodowe mieści się w ramach postępowania odwoławczego, gdyż zasadą powinno być merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez organ II instancji i nawet konieczność przeprowadzenia kilku dowodów mieści się w kompetencjach organu odwoławczego. Dopiero brak ustaleń w zakresie dotyczącym stanu faktycznego i niemożność ich wyeliminowania, innymi słowy rażące naruszenie zasad postępowania przez organ I instancji uzasadnia wydanie decyzji kasacyjnej. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi, albowiem organ Instancji ustalił bezsporny stan faktyczny, a rolą organu II instancji było w szczególności dokonanie oceny zarzutów stron w świetle ustalonego stanu faktycznego i dowodów zebranych przed organem I instancji.

Reasumując Sąd uznał, że mimo iż nie wszystkie ustalenia dokonane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji są prawidłowe, to ostatecznie zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Również postępowanie przed organem II instancji zostało przeprowadzone bez naruszenia zasad postępowania, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.