Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 952/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 74, art. 74d par. 1, art. 74e par. 2, art. 74f par. 1, art. 74h par. 14
journal: Dz.U. 2016 poz 1796
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant p.o. ref. staż. Agnieszka Fidor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi K.B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] marca 2018 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego powołana zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 sierpnia 2017 r. (Dz. Urz. Min. Sprawiedl. poz. 179 i z 2018 r. poz. 110), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2017 r. poz. 2291) po rozpatrzeniu odwołania K. B. utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] października 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja wyjaśniła, iż wskazaną wyżej uchwałą został ustalony negatywny wynik z egzaminu notarialnego- zdająca z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała ocenę niedostateczną z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę dostateczną natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę dobrą.

Zgodnie zaś z treścią art. 74 f § 1 ustawy Prawo o notariacie pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części osiągnął wynik pozytywny.

Komisja przytoczyła treść zadania egzaminacyjnego i wyjaśniła, że zadaniem zdających było uzupełnienie brakujących elementów stanu faktycznego według swojego uznania i sporządzenie projektu aktu notarialnego obejmującego umowę zamiany. W projekcie aktu zdający zobowiązani byli do wskazania dokumentów, stanowiących podstawę należytego zabezpieczenia interesów stron oraz do dokonania czynności i opisania ich w taki sposób, aby na podstawie samej treści projektu aktu notarialnego można było ustalić formę i treść tych dokumentów. Ponadto w projekcie aktu należało zaproponować odpowiedni sposób zabezpieczenia wierzytelności spółki w kwocie 20 000 zł, wynikającej z różnicy wartości zamienianych nieruchomości.

W ocenie Komisji na akceptację zasługuje wystawienie przez egzaminatorów końcowej oceny niedostatecznej za projekt pierwszego aktu notarialnego. W projekcie znajdują się na tyle ważne uchybienia przepisom prawa, że nie uzasadniają one podwyższenia oceny. Zdająca otrzymała od poszczególnych egzaminatorów oceny dostateczną i niedostateczną. Zdaniem Komisji odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie argumenty skarżącej są bezzasadne.

Podjęta na podstawie art. 210 k.s.h. uchwała zgromadzenia wspólników została opisana w sposób dostateczny. Zdająca nie wskazała wprawdzie, że umowa zamiany ma być zawarta z członkiem zarządu spółki K. jednak powołała się wprost na art. 210 k.s.h. i opisała czynności, do których umocowany został pełnomocnik.

Mankamentem pełnomocnictwa sporządzonego przez zdającą jest natomiast brak wskazania, że umowa zamiany ma być dokonana za dopłatą, jak również nie odniesienie się do kwestii funkcjonowania rady nadzorczej w spółce K. , co mogło mieć wpływ na skuteczność udzielenia pełnomocnictwa, gdyby umowa spółki ograniczała w tej kwestii wspólników. Zdająca nie przedłożyła również kopii wniosku o wpis do KRS zmian w składzie zarządu spółki.

Komisja wyjaśniła, że udzielenie pełnomocnictwa może zastąpić zgodę, o jakiej mowa w art. 228 pkt. 4 i 230 k.s.h.. Udzielenie pełnomocnictwa jest aktem odrębnym od uchwał podjętych na podstawie art. 228 pkt 4 i art. 230 k.s.h. Uchwały podjęte na podstawie powołanych przepisów są ukierunkowane przedmiotowo i powinny wyrażać oświadczenie o wyrażeniu zgody na dokonanie czynności prawnej obejmującej ten przedmiot. Pełnomocnictwo natomiast jest ukierunkowane podmiotowo i wskazuje, kto ma dokonać czynności, na którą wspólnicy wyrazili zgodę. Nawet gdyby w drodze interpretacji oświadczeń woli wspólników, można byłoby przyjąć, że udzielenie pełnomocnictwa obejmuje jednocześnie wyrażenie zgody na dokonanie czynności prawnej, to zdająca nie wykazała się wiedzą na temat konieczności uzyskania takiej zgody. Opisując bowiem pełnomocnictwo udzielone A. P., zdająca powołała się wyraźnie na treść art. 210 k.s.h., pomijając treść art. 228 pkt 4 i art. 230 k.s.h. W akcie znajduje się wprawdzie oświadczenie pełnomocnika o braku konieczności uzyskania zgody wspólników na czynności objęte aktem, jednak do aktu dołączono tekst umowy spółki K. z 12 maja 2008 r., bez zaznaczenia, że jest to tekst aktualny. Nie pozwalało to na stwierdzenie przez notariusza, że zawarcie umowy zamiany nie wymaga zgody wspólników. Bez znaczenia dla oceny pracy zdającej jest okoliczność, że naruszenie art. 228 pkt 4 k.s.h. nie powoduje bezwzględnej nieważności czynności prawnej, a jedynie bezskuteczność zawieszoną. Polecenie zadania egzaminacyjnego nie obejmowało sporządzenia umowy bezskutecznej. Ponadto, akt notarialny sporządzony przez zdającą nie może funkcjonować w obrocie bez potwierdzenia go przez zgromadzenie wspólników zaś potwierdzenie to nie wynika z treści pracy egzaminacyjnej.

Zasadny jest zarzut jednego z egzaminatorów, co do błędnej treści decyzji Dyrektora KOWR. Decyzja ta, sprzecznie z art. 2a ustęp 4 u.k.u.r., wyraża zgodę na zbycie nieruchomości rolnej, nie zaś zgodę na jej nabycie. Dodatkowo dokument ten przedłożony został przez zbywcę nieruchomości, co przekonuje, że błędne sformułowanie decyzji nie jest li - tylko wynikiem oczywistej omyłki. Niezależnie od powyższego w akcie brak oświadczenia T. M., iż nie jest on rolnikiem indywidualnym. Sam natomiast fakt, że nabywana nieruchomość stanowi nieruchomość rolną nie jest przesądzający dla konieczności uzyskania zgody Dyrektora KOWR.

Nadto praca zdającej zawiera inne jeszcze błędy, których suma uzasadnia wystawienie oceny niedostatecznej.

Zdająca częściowo nieprawidłowo wykonała zadanie egzaminacyjne, gdyż nieruchomość spółki K. nie zostanie przeniesiona bez obciążeń. Pismo z banku, które wyraża zgodę na wykreślenie hipoteki umownej obciążającej nieruchomość spółki K. w istocie nie spowoduje tego wykreślenia w dacie dokonywania zamiany. Wpis wykreślenia hipoteki ma w takim przypadku charakter konstytutywny. Prawidłowe oświadczenie banku powinno zawierać element prowadzący do uznania, że wierzytelność zabezpieczona hipoteką wygasła (art. 246 par. 2 k.c., art. 94 u.k.w.h.).

W projekcie aktu notarialnego brak jest również oświadczenia, że zamieniane nieruchomości nie są obciążone umową dzierżawy bądź najmu, co jest istotne w kontekście brzmienia art. 678 i 679 k.c. i art. 694 k.c.

Zdająca nic zamieściła także oświadczenia T. M., że od momentu śmierci jego żony do momentu zbycia użytkowania wieczystego pozostawał stanu wolnego, przez co (przy braku aktualnych wpisów w księdze wieczystej) nie wiadomo, czy przenoszone prawo nie było objęte wspólnością ustawową już po śmierci K. M.

W sporządzonym akcie notarialnym zabrakło również istotnych z punktu widzenia art. 80 ustawy - Prawo o notariacie, pouczeń o treści art. 5 u.k.w.h. oraz art. 17 KRS.

W ocenie Komisji brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania zdającej i podwyższenia oceny za projekt pierwszego aktu notarialnego na ocenę pozytywną. Istotnym błędem popełnionym przez zdającą była błędna treść decyzji Dyrektora Generalnego KOWR, zezwalająca na zbycie nieruchomości rolnej i przedstawiona przez zbywcę nieruchomości, a także brak oświadczenia, że T. M. nie jest rolnikiem indywidualnym. Wprawdzie nie jest to błąd powodujący nieważność czynności prawnej, jednak jego istota powoduje obniżenie oceny o dwa stopnie w stosunku do oceny celującej, na jaką zasługiwałaby praca pozbawiona błędów, praca wzorcowa, posiadająca dodatkowe walory świadczące o ponadprzeciętnej wiedzy zdającego, np. świetny warsztat, brak jakichkolwiek błędów stylistycznych, dokładność.

Kolejne bardzo istotne błędy, które skutkują obniżeniem oceny również o dwa stopnie to błędy polegające na braku uchwał podjętych w trybie art. 228 pkt 4 oraz art. 230 k.s.h. (przy braku wykazania przesłanek, że podjęcie tych uchwał nie było konieczne), braku oświadczenia, czy T. M. od momentu śmierci żony do chwili zbycia przysługujących mu praw pozostawał w stanie wolnym, nie w pełni prawidłowym rozwiązaniu problemu zbycia nieruchomości bez obciążenia, braku istotnych, z punktu widzenia interesów stron, pouczeń.

Do pomniejszych błędów w ocenie Komisji zaliczyć należy brak oświadczenia, że zamieniane nieruchomości nie są obciążone umową dzierżawy bądź najmu oraz brak oświadczenia, czy w spółce K. funkcjonuje rada nadzorcza.

Komisja Odwoławcza stwierdziła, że rodzaj i ilość popełnionych przez zdającą błędów przekonują, że nie jest ona w chwili obecnej przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Okoliczność, że jeden z egzaminatorów łagodniej ocenił uchybienia popełnione przez zdającą nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia. Oczywiste bowiem jest, że w sytuacji, gdy praca egzaminacyjna podlega sprawdzeniu niezależnie przez dwóch egzaminatorów, oceny te mogą się różnić, pozostając w ramach dopuszczalnych granic uznania administracyjnego.

Popełnione przez zdającą błędy dotyczą kwestii niezwykle istotnych z punktu widzenia pracy notariusza i wpływają na prawidłowe zabezpieczenie słusznych interesów stron, co wpływa negatywnie także na zabezpieczenie interesu publicznego.

W dalszej części uzasadnienia Komisja dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu rozpatrywania odwołania.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, K. B. wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia i zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżąca podniosła zarzuty uchybienia mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

A. naruszenie § 5 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, poprzez przyjęcie, ze Komisja II stopnia uprawniona jest do ustalenia oceny z części egzaminu notarialnego w oparciu o uchybienia, które nie zostały dostrzeżone przez Komisję I stopnia oraz nie stanowiły podstawy zarzutów w odwołaniu i w konsekwencji przyjęcie, ze skarżąca nie może uzyskać oceny pozytywnej z pierwszego projektu aktu notarialnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia przywołanych przepisów wskazuje, że Komisja II stopnia jest związana stawianymi przez skarżącego zarzutami, a zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego nie pozwala na powołanie się na nowe uchybienia, do tej pory niedostrzeżone przez Komisję I stopnia przy ponownej ocenie pracy skarżącej;

B. naruszenie art. 74e § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie, poprzez przyjęcie, że rozwiązanie zadania z części egzaminu notarialnego musi spełniać wszystkie kryteria, o którym mowa w tym przepisie, podczas gdy tego typu przesłanka nie wynika z treści przepisu, jak również nie wynika z wykładni celowościowej i systemowej ww. regulacji;

C. art. 7 i 77 k.p.a. poprzez przyjęcie, że przygotowany przez skarżącą projekt pierwszego aktu notarialnego stanowiącego część egzaminy notarialnego w 2017 r. zawiera uchybienia tego rodzaju, że projekt ten zasługuje na ocenę niedostateczną, co w konsekwencji doprowadziło do ustalenia wyniku negatywnego egzaminu notarialnego, podczas gdy z materiałów zgromadzonych w ramach niniejszej sprawy wynika, że rozwiązanie zaproponowane przez skarżącą nie powoduje negatywnych skutków dla potencjalnego klienta, nie zawiera błędów skutkującą nieważnością aktu, a w konsekwencji skarżąca winna otrzymać ocenę pozytywną, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało negatywnym, całościowym wynikiem z egzaminu notarialnego, podczas gdy prawidłowa ocena pierwszego projektu aktu notarialnego doprowadziłaby do ustalenia pozytywnego wyniku egzaminu notarialnego.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła i szczegółowo uzasadniła podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała i uchwała utrzymana nią w mocy nie naruszają prawa.

Egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy prawo o notariacie i jak wynika z art. 74 § 3 polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Stwierdzić zatem należy, iż ustawodawca wymaga od kandydata na notariusza zarówno posiadania wiedzy, jak i umiejętności jej praktycznego zastosowania, zaś egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 1 i § 2 prawa o notariacie). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), liczne ustawy określają warunki uprawniające do wykonywania zawodów wymagających wysokich kwalifikacji, w tym - Prawo o notariacie. Ustanowienie warunków polegających na zdobyciu odpowiedniego wykształcenia potwierdzonego sprawdzianem zdobytych kwalifikacji nie stanowi ograniczenia dostępu do zawodu, bowiem każdy obywatel jest uprawniony, po zdobyciu stosownego wykształcenia, do poddania się sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu dostępu do zawodu notariusza. Bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego". Zatem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. W takiej sytuacji przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może cechować się tolerancją dla popełnionych błędów.

Przepis art. 74 reguluje też zasady przeprowadzania egzaminu notarialnego. Jak stanowi § 1 egzamin notarialny przeprowadzają komisje, o których mowa w art. 71b § 1 lub § 2. Przepisy art. 71h stosuje się odpowiednio.

W myśl § 4 egzamin notarialny składa się z trzech części pisemnych.

Minister Sprawiedliwości powołuje przed każdym egzaminem notarialnym, w drodze zarządzenia, zespół do przygotowania zadań na egzamin notarialny w skład którego wchodzi 7 osób, w tym 4 przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości oraz 3 przedstawicieli delegowanych przez Krajową Radę Notarialną spośród osób, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przygotowania egzaminu notarialnego (§ 7 i 8).

Zgodnie z wolą ustawodawcy zawartą w § 18 art. 74 Minister Sprawiedliwości został upoważniony, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Notarialnej, do określenia w drodze rozporządzenia min.: trybu i sposobu działania zespołu a także trybu i sposób zgłaszania propozycji zadań wraz z opisami istotnych zagadnień na egzamin notarialny oraz ich przygotowania, przechowywania i przekazywania komisjom kwalifikacyjnym zadań na egzamin notarialny.

W myśl art. 74d § 1 pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegają na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków.

§ 2. Trzecia część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności albo na opracowaniu projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny.

§ 3. Członkowie komisji dokonują oceny za poszczególne części egzaminu notarialnego z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zróżnicowanie ocen pozytywnych wskazuje na wyraźną wolę ustawodawcy do odejścia od ocen dwuwartościowych (ocena pozytywna i ocena negatywna; 0/1), a ustawodawca dopuszcza myśl, że mogą powstawać prace w różnym stopniu odbiegające – z jednej strony - od prac zasługujących na ocenę pozytywną, z drugiej zaś – nie zasługujące wyłącznie na ocenę negatywną.

Zgodnie z art 74e § 2 oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. (§ 3) Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego. (§ 4) Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Stosownie do art. 74f § 1 pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną.

Co do charakteru uchwały w sprawie wyniku egzaminu notarialnego wskazać należy, że nie jest ona odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Organy ją podejmujące, tj. obie komisje egzaminacyjne, nie mają "luzu decyzyjnego", co oznacza, że jeżeli praca egzaminacyjna jest oceniona pozytywnie, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 74f § 1 ustawy Prawo o notariacie, wynik egzaminu musi być pozytywny.

Pamiętać należy, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa.

Podkreślenia wymaga, że specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów, a ostateczna ocena stanowi średnią ocen cząstkowych przyznanego przez każdego z egzaminatorów.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była uchwała o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego, zatem kontrolą powinna być objęta prawidłowość i rzetelność oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej.

Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 74h § 14 Prawa o notariacie w rozporządzeniu z dnia 16 lipca 2009 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust.2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia). W postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający/-a zakwestionował/-ła, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego/nią zarzutów w stosunku do oceny pracy. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego/-ą, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja II stopnia dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie komisji nie dyskwalifikuje jej działania jeżeli, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, nie oprze swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach. Powołanie się organu na takie uchybienie nie narusza zakazu refomationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Wspomniana reguła działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia, winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których zdający/-a nie sformułował/-a zarzutów w swoim odwołaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lipca 2017 r. w sprawie o sygn. akt. II GSK 3247/15 wyjaśnił, że skoro zgodnie z art. 74h § 1 ustawy - Prawo o notariacie zdającemu przysługuje odwołanie od wyniku egzaminu, a w myśl art. 74f § 1 powołanej ustawy, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego (przewidzianej art. 74d) otrzymał ocenę pozytywną, to znaczy, że przedmiotem zaskarżenia do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości mogą być oceny z poszczególnych części egzaminu. Zatem to zdający egzamin notarialny - przez wskazanie, jakiej części egzaminu dotyczy wnoszone przez niego odwołanie – ustala zakres zaskarżenia uchwały o negatywnym wyniku egzaminu i tym samym zakreśla granice rozpoznania sprawy w sposób wiążący komisję egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości.

NSA stwierdził, że tak rozumianego zakresu rozpoznawania odwołania nie można natomiast utożsamiać z podnoszonymi przez zdającego zarzutami, co do zasadności oceny rozwiązania zadań z zaskarżonej części egzaminu. Z żadnej z regulacji przewidzianych w ustawie - Prawo o notariacie nie można bowiem wywieść, że rozpoznając odwołanie i podejmując uchwałę w przedmiocie wyniku egzaminu notarialnego komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości jest związania zarzutami podnoszonymi przez zdającego egzamin. Zarzuty stawiane w odwołaniu w istocie stanowią bowiem tylko przedstawienie zastrzeżeń odwołującego się co do prawidłowości tych ocen, dokonanych przez członków komisji sprawdzających prace.

Stosownie do art. 74h § 9 Prawa o notariacie, do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu notarialnego. W postępowaniu administracyjnym, co do zasady przyjmuje się, że celem odwołania jest doprowadzenie do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Do postępowania przed komisją odwoławczą - według art. 74h § 12 Prawa o notariacie - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się jednak odpowiednio. Ale odpowiednie stosowanie może polegać nie tylko na odmowie jego zastosowania, lecz także na zastosowaniu przepisu (lub jego części) wprost lub z modyfikacją. Ocena odpowiedniego zastosowania przepisu musi uwzględniać specyfikę sytuacji, do której odpowiednio stosowane przepisy mają być aplikowane (por. uchwała SN z dnia 18 grudnia 2001 r., sygn. akt III ZP 25/01).

NSA stwierdził, że postępowanie przed komisją egzaminacyjną II stopnia jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Mimo, że przewidziane ustawą odwołanie przysługuje od wyniku egzaminu, celem tego postępowania nie jest jednak skontrolowanie całego przebiegu egzaminu i ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Komisja egzaminacyjna II stopnia kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez zdającego.

NSA podniósł, że trzeba mieć na uwadze, cel jakiemu - w świetle regulacji art. 17 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 74 § 3 Prawa o notariacie - służy ustanowienie egzaminów, czyli zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osób dopuszczanych do wykonywania zawodu. Komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, rozpoznając odwołanie w zakresie kwestionowanej części egzaminu, ma obowiązek obiektywnego sprawdzenia przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (por. też powołane wyroki NSA z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13, z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 602/13). Tak więc przepisy regulujące zarówno przeprowadzenie egzaminu notarialnego, jak i rozpoznawanie odwołań należy wykładać, mając na względzie cel ich ustanowienia. Nie bez znaczenia jest przy dokonywaniu tej oceny i to, że ustawodawca organ uprawniony do rozpoznania odwołania od uchwały o wyniku egzaminu określił mianem komisji egzaminacyjnej II stopnia.

W konsekwencji komisja egzaminacyjna II stopnia - rozpoznając odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu dotyczące wskazanej w odwołaniu części tego egzaminu - nie jest związana wyłącznie podniesionymi przez zdającego zarzutami. Tym samym dostrzeżenie błędu w zadaniu - z zakresu części egzaminu objętej odwołaniem - nie może być uznane za przekroczenie granic zaskarżenia odwołania i wyjście przy rozpoznaniu sprawy poza jej granice mając na względzie cel ich ustanowienia. NSA zwrócił uwagę, że czym innym od przekroczenia granic sprawy przy rozpoznawaniu odwołania jest naruszenie zasady zakazu reformationis in peius, to jest zakazu pogorszenia sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. O tym, czy pogorszenie takie nastąpiło, przesądza bowiem zestawienie sentencji decyzji organu I instancji z sentencją decyzji organu odwoławczego (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; G. Łaszczyca i in.; LEX 2010, komentarz do art. 139, teza 1-3.).

NSA wyjaśnił, że stanowiska o braku związania komisji odwoławczej wyłącznie zarzutami odwołania nie podważa też regulacja § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego. Unormowanie zawarte w § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 tego aktu wykonawczego - zgodnie z którym sporządzana jest opinia dotycząca zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania - żadną miarą nie może bowiem przesądzać granic rozpoznawania odwołania od wyniku egzaminu notarialnego. Przede wszystkim powołane rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 74h § 14 ustawy - Prawo o notariacie i zgodnie z zawartą tam delegacją określa m. in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej.

Ustanowiony w powołanym § 5 rozporządzenia tryb i sposób działania komisji co do zasady nie może zatem wprowadzać - i faktycznie nie wprowadza - niemającej oparcia w ustawie podstawy prawnej do określenia granic sprawy rozpoznawanej wskutek odwołania od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Ponadto ten sam akt wykonawczy stanowi dość jednoznacznie, że komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu notarialnego, która została zakwestionowana w odwołaniu - nie zaś nad zasadnością zarzutów podnoszonych w odwołaniu - a następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości o wyniku egzaminu notarialnego.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione należy podkreślić, że egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego ustalają wyniki zdających w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy.

Należy mieć na uwadze tę okoliczność, że Sąd nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

Sądowa kontrola uchwały Komisji, polega na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odniosła się do w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] października 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia szczegółowo opisała projekt aktu notarialnego sporządzonego przez skarżącą wskazując na uchybienia, które nie kwalifikowały do podwyższenia oceny egzaminacyjnej oraz nie dały podstaw do wystawienia oceny pozytywnej (w punktacji 3 do 6).

Nie dokonując oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski komisji zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącą. Organ szczegółowo wymienił i uzasadnił, które z wad pracy egzaminacyjnej zostały uznane jako przesadzające o wystawionej ocenie. Sąd prezentuje stanowisko, że tylko praca egzaminacyjna spełniająca wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 Pn., może uzyskać pozytywną ocenę. Musi więc ona spełniać podstawowe wymogi formalne, a zdający musi właściwie zastosować przepisy prawa oraz poprawnie je zinterpretować. Z kolei postawiony problem co do istoty musi zostać w sposób trafny rozstrzygnięty.

Egzamin notarialny, do którego przystąpiła skarżąca jest egzaminem zawodowym i złożenie go z pozytywnym wynikiem daje prawo do wykonywania zawodu notariusza, który jest zawodem zaufania publicznego i powinien być wykonywany jedynie przez te osoby, które w sposób należyty są przygotowane do jego wykonywania. Egzamin notarialny stanowi zatem formę sprawdzenia czy osoba do niego podchodząca zdobyła umiejętności i wiedzę wymaganą do pełnienia obowiązków notariusza.

Reasumując Sąd stwierdził, że Komisja II stopnia rozpoznała odwołanie skarżącej w zakresie określonym w odwołaniu i wbrew twierdzeniom skargi nie można jej postawić zarzutu, aby swym działaniem naruszyła art. 77 § 1 k.p.a. Rozstrzygnięcia organów zostały wydane na podstawie kompletnego i prawidłowo zebranego materiału dowodowego.

Sąd nie dopatrzył się przy tym naruszenia art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a., obie Komisje egzaminacyjne dokonały wszechstronnej oceny materiału dowodowego, a w uchwałach uzasadniły swoje stanowisko w sposób wymagany przez przepisy k.p.a. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się zatem naruszenia przepisów prawa procesowego jak i materialnego.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu, na podstawie art 151 ppsa Sąd orzekł o jej oddaleniu.