Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 44/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lipca 2020 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Decyzjami z dnia [...] października 2017 r., nr [...]i z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] Burmistrz [... ] (dalej: organ I instancji) przyznał M. R. (dalej: strona, skarżąca) specjalny zasiłek opiekuńczy na niepełnosprawnego męża – J. R. w kwocie [...] zł miesięcznie na okresy: od [...] listopada 2017 r. do [...]października 2018 r. i od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r.

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2019 r. (data wpływu) strona zwróciła się do organu pomocy społecznej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad mężem – J. R. , legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] września 20016 r. zaliczającym jej męża do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do dnia [...] września 2021 r. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od [...] kwietnia 2011 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] czerwca 2011 r. Jednocześnie do wniosku strona dołączyła oświadczenie z dnia [...] czerwca 2019r. o zrzeczeniu się prawa do zasiłku dla opiekuna w razie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] , wydaną na podstawie art. 27 ust. 5, art. 17 ust. 1b, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 4, art. 25, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej u.ś.r.) oraz art. 104 i art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej k.p.a.), a także rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wnioskach, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466 ze zm.), organ I instancji odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Wskazał ,że niepełnosprawność męża strony została ustalona , gdy ukończył 57 lat .

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji, Kolegium) uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji winien uwzględnić w rozpoznaniu sprawy nie tylko wykładnię art. 17 u.ś.r. i dokonać merytorycznego rozpoznania wniosku , ale i wziąć pod uwagę, że strona we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zawarła oświadczenie o rezygnacji z przyznanego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie dokonała, stosownie do art. 27 ust. 5 u.ś.r., wyboru świadczenia.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] organ I instancji na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a zawiesił postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem strony, do czasu otrzymania jej wniosku o uchylenie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W oświadczeniu z dnia [...] września 2019 r. strona zrzekła się zasiłku dla opiekuna od dnia [...] września 2019 r.

Decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...] , wydaną z powołaniem się na przepisy art. 17 ust. 1b, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 4, art. 25, art. 32 ust. 2 u.ś.r. oraz art. 104 k.p.a., a także powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wnioskach, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych , organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jako powód odmowy wskazano niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1b – niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona wniosła o jej uchylenie , zarzucając naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Odwołująca się wywodziła, że skoro wyrok Trybunału został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 , to z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Strona powołała się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, Rzecznika Praw Obywatelskich, linię orzeczniczą sadów administracyjnych, zgodnie z którym brak jest podstaw prawnych dla dokonywania przez organy rozstrzygające w sprawie takiej wykładni przepisów u.ś.r., która prowadzi do sytuacji, w której pomimo uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r., przepis ten nadal, w niezmienionym kształcie, może stanowić materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć. Uwzględniając powyższe, w ocenie odwołującej się , w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie zaś z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter ostateczny i powszechnie obowiązujący, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku a zatem winny być przez nich respektowane. Według strony w sprawie zostały spełnione wszystkie ustawowe przesłanki pozytywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy jednoczesnym braku jakiejkolwiek przesłanki negatywnej.

Decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...] organ II instancji, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 17 i art. 24 u.ś.r., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przyznał stronie świadczenie pielęgnacyjne w związku z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem od dnia [...] września 2019 r. do dnia [...] grudnia 2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie i od dnia [...] stycznia 2020 r. w wysokości jaka wtedy będzie obowiązywała, do dnia [...] września 2021 r.

W motywach decyzji ostatecznej Kolegium wskazało, że strona nie pracuje zawodowo, jest zamężna, nie pobiera świadczeń emerytalno - rentowych ani zasiłku pielęgnacyjnego. Mieszka razem z mężem, nad którym sprawuje codzienną opiekę. Wykonuje wszystkie czynności związane z zaspokajaniem wszystkich potrzeb życiowych. Przygotowuje posiłki, robi zakupy, utrzymuje w czystości pomieszczenia mieszkalne, pomaga w utrzymani higieny osobistej i w ubieraniu. Ponadto opłaca rachunki, zamawia wizyty lekarskie i podaje leki według zaleceń lekarza.

Następnie organ odwoławczy przytoczył przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określający krąg osób , którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej . W dalszej kolejności wskazano, że zgodnie z art.17 ust. 1b u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Według Kolegium, z końcowej części art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że stwierdzenie niepełnosprawności (w tym również daty jej powstania) powinno być zawarte w orzeczeniu wydanym w innym postępowaniu, poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są - co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę . Kwestia ta jednak straciła na znaczeniu w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 23 października 2014 r. poz. 1443), w którym Trybunał orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że decyzja wydana na podstawie przepisu, o którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że jest niezgodny z Konstytucją, stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego taką decyzją na podstawie art. 145a k.p.a. Uwzględniając powyższe nie można odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że niepełnosprawność u małżonka strony powstała po ukończeniu 25 roku życia, czyli odmówić na podstawie tego przepisu, którego niezgodność z Konstytucją stwierdził Trybunał Konstytucyjny.

W ocenie Kolegium, strona spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem, wobec którego ciąży na stronie obowiązek alimentacyjny. Małżonek strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według organu , sprawie nie zachodzą negatywne przesłanki wymienione w art. 17 ust. 5 u.ś.r., wyłączające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium przytoczyło przepis art. 24 ust. 1, 2, 2a, 4 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14-16 i art. 17 (ust.1). Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (ust.2). Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a). Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (ust.4).

Organ II instancji wskazał ,że strona złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w dniu [...] czerwca 2019 r., natomiast w orzeczeniu stopnia niepełnosprawności męża strony wskazano, że niepełnosprawność istnieje od [...] kwietnia 2011 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] czerwca 2011 r. Niemniej jednak na mocy decyzji z dnia [...] września 2019 r. organ I instancji uchylił od dnia [...] września 2019 r. decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. przyznającą wypłatę specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad mężem strony z powodu rezygnacji. Wobec tego świadczenie pielęgnacyjne przyznano stronie z uwzględnieniem treści art. 17 ust. 3 oraz art. 24 ust. 2a i 4 u.ś.r. do dnia [...] września 2021 r., z tym że w okresie od dnia [...] września 2019 r. do dnia [...] grudnia 2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie i od dnia [...] stycznia 2020r. w wysokości jaka będzie w tym czasie obowiązywać.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji . Skarga oparta została na zarzutach naruszenia:

1/ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to .:

- art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego poczynając od [...] września 2019 r., zamiast od czerwca 2019 r., jako miesiąca, w którym skarżąca złożyła kompletny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię skutkująca przyjęciem, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania zasiłku dla opiekuna , pomimo złożonego przez nią wyraźnie oświadczenia o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący z słusznym interesem skarżącej.

2/ przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organ rozstrzygający w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej.

W uzasadnieniu skargi zakwestionowano decyzję Kolegium w zakresie czasokresu, na który świadczenie zostało jej przyznane. Skarżąca powołała się przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W tym zakresie podniosła ,że składając przedmiotowy wniosek, skarżąca złożyła oświadczenie o rezygnacji z otrzymywanego zasiłku dla opiekuna w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Już zatem w czerwcu, a nie we wrześniu 2019 r., skarżąca dokonała wyboru świadczenia, z którego chce korzystać, a jednocześnie złożony przez nią wniosek był kompletny.

Skarżąca wywodziła, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej, obowiązkiem organów administracji jest kierowanie się dobrem osób korzystających z takiej pomocy. Tymczasem zaskarżoną decyzją strona została pozbawiona prawa do świadczenie pielęgnacyjnego, za okres od miesiąca, w którym złożyła wniosek do dnia 6 września 2019 r wyłącznie na skutek nieprawidłowych działań organu I instancji, w tym opieszałości w rozstrzygnięciu wniosku o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Okoliczności te nie mogą działać na niekorzyść skarżącej, co winien uwzględnić organ II instancji wydając decyzję w tej sprawie.

Mając na względzie słuszny interes skarżącej, organ II instancji powinien zatem - wobec wypłacenia skarżącej zasiłku dla opiekuna, w okresie między złożeniem przez nią wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a uchyleniem decyzji przyznającej ten zasiłek - przyznając jej świadczenie pielęgnacyjne za okres od [...] września 2019 r., przyznać jej równocześnie świadczenie wyrównujące różnicę pomiędzy wypłaconym już zasiłkiem dla opiekuna, a świadczeniem pielęgnacyjnym za powyższy okres. Zasadność takiego stanowiska znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie skargi, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji .

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem,

co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać,

czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ

na wynik sprawy. Przy czym sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Spór jaki wiodą strony w badanej sprawie dotyczy tylko jednej kwestii , a mianowicie określenia początkowej daty, od której przysługuje stronie prawo do wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego . Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom uprawnionym, m.in. osobom zobowiązanym do alimentacji, od niepodjęcia lub rezygnacji przez nich z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Według art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby niepełnosprawnej powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Trafnie uznało Kolegium ,że nie do zaakceptowania jest dokonana w niniejszej sprawie przez organ I instancji ocena spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie literalnego brzmienia tegoż przepisu.

W tym zakresie Sąd w pełni aprobuje stanowisko Kolegium, uwzględniające wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443), którym orzeczono o niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego .Z tego powodu, rozpoznając niniejszą sprawę, organy zobowiązane były uwzględnić wskazany wyrok, którym Trybunał Konstytucyjny uznał przepis art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Dostrzec trzeba, że wyrok Trybunału wszedł w życie w dniu ogłoszenia, tj. w dniu 23 października 2014 r. Nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść – zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – wiąże wszystkich i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. Ma on wpływ na sytuację prawną skarżącej i dlatego organy administracji rozstrzygające o prawie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych , z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b tej ustawy, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Orzecznictwo sądów administracyjnych, aprobujące zaprezentowane stanowisko jest już ugruntowane (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/GL 5/17 i powołane tam orzeczenia; wyroki WSA w Opolu z dnia 6 października 2016 r., sygn. akt II SA/Op 370/16, z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Op 34/18 i z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Op 138/18; wyroki NSA z 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16; wszystkie orzeczenia dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W analizowanej sprawie pozostaje poza sporem ,

że skarżąca spełnia pozytywne przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jest ona bowiem osobą zobowiązaną do alimentacji swojego męża, legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki, której sprawowanie wymagało od skarżącej zaprzestania wszelkiej aktywności zawodowej.

Przedmiotem sporu , co zostało już zasygnalizowane na wstępie , pozostaje ocena przez organ II instancji kwestii istnienia przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., a precyzyjniej okresu w jakim ona występowała w niniejszej sprawie. Jak wynika bowiem z tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2092 ze zm.).

W ocenie Sądu, przyjęte przez organ odwoławczy stanowisko, wprawdzie trafnie stwierdzało istnienie po stronie skarżącej uprawnienia do otrzymania zawnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nie uwzględniało faktu , że już we wniosku z dnia 21 czerwca 2019 r. o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia skarżąca, mając świadomość występującego zbiegu uprawnień, jednoznacznie zwróciła się o uchylenie funkcjonującej już w obrocie prawnym decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna i załączyła stosowne oświadczenie , powołując art. 27 ust. 5 u.ś.r., który przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. I choć w aktach sprawy znajduje się kolejne oświadczenie skarżącej (z dnia 3 września 2019 r.) dotyczące rezygnacji z przyznanego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego decyzją z dnia 6 grudnia 2018 r. , to należy je traktować co najwyżej jako kontynuację żądania wniesionego do organu w dniu 21 czerwca 2019 r.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, przyjmuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można wymagać od niej uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała

z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki

do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego

czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego,

a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18, z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. akt

I OSK 1175/18 i z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 marca 2019 r.,

sygn. akt IV SA/Gl 985/18.

Ma zatem rację skarżąca , kiedy wywodzi , że to na organie pomocy społecznej spoczywał główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby stronie realizację jej żądania nie tylko

w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynikał z momentu złożenia stosownego wniosku. W powołanym już wyżej orzecznictwie sądowoadministracyjnym jako przykład takiego rozwiązania podaje m.in. jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w ramach jednej decyzji.

Istniała zatem w tym zakresie możliwość takiego ukształtowania sytuacji prawnej strony, która pozwalałaby na uzyskanie przez nią uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego już od momentu złożenia przez nią wniosku, a której to organ odwoławczy nie wykorzystał. Wprawdzie zamiana zasiłków niosłaby za sobą konieczność rozliczenia obu świadczeń ustalonych za ten sam okres, z których jedno już zostało wypłacone, lecz organ pomocy społecznej mógłby tego dokonać poprzez wzajemną kompensatę świadczeń i wypłacenie skarżącej różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku dla opiekunów (por. wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych w Opolu z dnia 20 września 2018 r., sygn. akt II SA/Op 302/18 oraz w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Po 158/19).

Spajając te część rozważań stwierdzić należy , Kolegium z naruszeniem art.24 ust. 2 u.ś.r. wadliwie ustaliło datę początkową prawa do wnioskowanego świadczenia na dzień 6 września 2019 r. Powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku o jego przyznanie nie może być upływ okresu, na jaki został przyznany skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy (do [...] października 2019 r.). Wniosek skarżącej wpłynął do organu I instancji w czerwcu 2019 r. wtedy już organ już otrzymał informację o zrzeczeniu się przez skarżącą prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego , co wprost wynika z materiału aktowego sprawy. Organ I instancji po raz pierwszy rozpatrywał przedmiotowy wniosek strony w dniu [...] czerwca 2019 r. i już wówczas powinna ona uzyskać decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku. Natomiast organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu daty powstania niepełnosprawności męża skarżącej, pomimo odmiennego i utrwalonego już w tym zakresie orzecznictwa samorządowych kolegiów odwoławczych i sądów administracyjnych. Nieprawidłowe stanowisko organu I instancji nie może rodzić negatywnych konsekwencji dla strony i pozbawiać ją przysługującego jej świadczenia od dnia złożenia wniosku.

W efekcie, wobec przyjętego przez organ I instancji trybu postępowania, skarżąca nie tylko nie otrzymała należnego jej świadczenia, ale także została go pozbawiona za kilkumiesięczny okres, czego nie można zaakceptować

z punktu widzenia zasad demokratycznego państwa prawa i pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wypłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. A zatem wniosek jest czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie świadczenia rodzinnego, przy czym świadczenie to może być przyznane najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku w organie. Poza jedynym wyjątkiem, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. dotyczącym możliwości wcześniejszego ustalenia prawa do świadczenia niż data złożenia wniosku, żaden z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje wyjątków od ogólnej zasady, wynikającej z cytowanego wyżej art. 24 ust. 2 u.ś.r. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 393/19). Wniosek o przyznanie korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., został złożony przez skarżącą do organu pierwszej instancji w dniu 21 czerwca 2019 r. Dlatego też, stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinno być przyznane skarżącej od miesiąca złożenia wniosku, czyli od [...] czerwca 2019 r.

W konsekwencji należało przyjąć, że pominięcie okoliczności dokonania przez skarżącą wyboru korzystniejszego świadczenia już w momencie złożenia wniosku, z jednoznacznym zrzeczeniem się przez nią prawa do dalszego pobierania zasiłku dla opiekunów, stanowiło o naruszeniu przez organy przepisów postępowania,

a to art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Uniemożliwiło to tym samym zastosowanie regulacji art. 24 ust. 2 u.ś.r. i przyznanie stronie świadczenia począwszy od 1 czerwca 2019 r., tj. od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o jego ustalenie.

Reasumując należy stwierdzić, że Kolegium w sposób nieuprawniony przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na okres krótszy, aniżeli wynikało to z daty złożenia przez nią wniosku, nie biorąc pod uwagę, że skutecznie zrzekła się ona prawa do zasiłku dla opiekuna już w dniu 21 czerwca 2019 r. i wniosła o uchylenie wydanej w tym zakresie decyzji. Pisemne oświadczenie w tym przedmiocie , jakie złożyła skarżącą było wiążące dla organu i wynikało z uprawnienia materialnego , jakie daje stronie unormowanie cytowanego wyżej przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. w kontekście art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Bezsprzecznie skarżąca już w dacie 21 czerwca 2019 r. dokonała wyboru korzystniejszego dla niej świadczenia, czego organy nie uwzględniły.

Wobec tego pod adresem organów obu instancji musi być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 8 § 1 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 24 ust. 2 u.ś.r. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie powyższego obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do wyeliminowania z obrotu prawnego obu decyzji wydanych w sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) i lit.c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Wskazania co do dalszych czynności wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku i sprowadzają się do ponownego rozpatrzenia żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście przyjęcia, że jednocześnie, czyli już w momencie złożenia przez skarżącą pierwotnego wniosku, tj. w dniu [...] czerwca 2019 r., skarżąca zrzekła się zasiłku dla opiekuna. Następnie organ pierwszej instancji wyda rozstrzygnięcie na podstawie właściwie zastosowanych przepisów prawa materialnego , w tym w szczególności art. 27 ust. 5 u.ś.r., i przyzna prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku. Organ winien jednocześnie zadbać, aby zamiana świadczeń prowadziła do zachowania ich ciągłości i odbyła się bez szkody dla skarżącej , a jednocześnie uwzględniała ona konieczną w niniejszej sprawie kompensatę świadczeń za okres od momentu złożenia wniosku do momentu faktycznej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego.