Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 803/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Służba Bezpieczeństwa
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. art. 8a., 13b ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 288
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony  Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Asesor WSA Karolina Kisielewicz, Protokolant referent stażysta Aneta Kardas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2020 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowa wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (Minister) decyzją z [...] lutego

2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego

1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej

i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2019 r. poz. 288 ze zm.; dalej ustawa zaopatrzeniowa) po rozpatrzeniu wniosku J.G. (dalej: wnioskodawca, skarżący) o wyłączenie stosowania wobec niego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej, odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy tych przepisów.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie sprawy.

J.G. wnioskiem z [...] września 2017 r. wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej i wyłączenie stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. We wniosku wskazał, że w okresie od [...] stycznia 1988 r. do [...] stycznia 1990 r. pełnił służbę w [...] (Kontrwywiad) Rejonowego Urzędu Spraw Wewnętrznych w M. Poinformował, że w ww. okresie,

jak i później nie uczestniczył w zwalczaniu opozycji demokratycznej, duchowieństwa ani przedstawicieli innych wyznań, a także nie znał osobiście osób internowanych

w 1981 r. oraz nie stosował żadnych działań represyjnych wobec jakichkolwiek osób, ani nie dokonał żadnego przestępstwa. Podkreślił, że jego praca na początku służby polegała na zaznajamianiu się z instrukcjami, zarządzeniami oraz na przeszkoleniu podstawowym, następnie w późniejszym czasie zajmował się rozpoznawaniem środowisk mniejszości narodowych, w szczególności narodowości niemieckiej oraz ukraińskiej oraz kontrwywiadowczym zabezpieczeniem jednostek wojskowych. Dodał również, że jego funkcja była "najniższa", oderwana od czynników decyzyjnych

i daleka od realizowania jakichkolwiek funkcji represyjnych.

Wnioskodawca wskazał, że w 1990 r. przeszedł pozytywną weryfikację i złożył ślubowanie jako funkcjonariusz Policji, gdzie kontynuował służbę w Komendzie Rejonowej Policji w M., aż do dnia [...] maja 2005 r., z poczuciem właściwie spełnionego dla społeczeństwa obowiązku. Podczas służby w Policji, jak zaznaczył, zawsze kierował się słowami roty ślubowania policjanta, służył wiernie Polskiemu Narodowi, chronił ustanowiony Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej porządek prawny oraz strzegł bezpieczeństwa Państwa i jego obywateli, nawet z narażeniem zdrowia i życia. Wnioskodawca podniósł również, że w wyniku jego wieloletniej służby "na pierwszej linii" często w warunkach zagrażających zdrowiu i życiu

i związanym z tym obciążeniem psychicznym, został zaliczony przez właściwą komisję lekarską do trzeciej grupy inwalidzkiej. Ponadto wskazał, że w 2005 r., odchodząc na emeryturę, nie występował do Komendy Głównej Policji

o podwyższenie emerytury z tytułu wykonywania czynności z narażeniem zdrowia

i życia, ponieważ jego wysługa była wystarczająca do uzyskania pełnej emerytury.

Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca został zwolniony ze służby

z Centralnego Biura Śledczego Komendy Głównej Policji w dniu [...] maja 2005 r. oraz ma ustalone prawo do emerytury i renty inwalidzkiej, których wysokość określono

z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c i 22a ustawy zaopatrzeniowej, przy czym nie wypłaca się renty inwalidzkiej z uwagi na posiadanie prawa do korzystniejszej emerytury.

Z pisma z [...] kwietnia 2017 r. Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, tj. Informacji o przebiegu służby

Nr [...] wynika, że wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej w okresie od [...] stycznia 1988 r. do dnia [...] stycznia 1990 r., czyli 2 lata.

W sprawie ustalono, że całkowity okres służby ww. wynosi 17 lat, 3 miesiące

i 17 dni, tj. od [...] stycznia 1988 r. do [...] maja 2005 r. Z kopii akt osobowych o sygn. [...], przekazanych za pismem z [...] czerwca 2018 r. znak [...] przez Instytut Pamięci Narodowej – Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – nie wynika, aby wnioskodawca nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby po dniu 12 września

1989 r.

Komendant Główny Policji w piśmie z [...] marca 2019 r. (L.dz. [...]) przekazał informacje dotyczące przebiegu służby wnioskodawcy. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że wnioskodawcy wielokrotnie przyznano zwiększony dodatek służbowy do uposażenia zasadniczego, awansowano go

w stopniu służbowym oraz pozytywnie opiniowano. Ponadto w zgromadzonym materiale znajduje się informacja o nadaniu ww. Brązowego i Srebrnego Krzyża Zasługi oraz Srebrnej Odznaki "Zasłużony Policjant". W aktach sprawy wskazano, że byłemu funkcjonariuszowi został obniżony dodatek służbowy na okres czterech miesięcy z uwagi na obniżenie dyscypliny służbowej w nadzorowanym przez niego wydziale. Jednocześnie poinformowano, że wśród materiałów zgromadzonych

w sprawie nie stwierdzono informacji o wymierzonych wobec wnioskującego karach dyscyplinarnych. Dodatkowo wskazano, że brak jest dokumentów potwierdzających udział wymienionego w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla jego życia i zdrowia.

Następnie w piśmie z [...] listopada 2019 r. (L.dz. [...]), Komendant Główny Policji przekazał nową Informację dotyczącą przebiegu służby wnioskodawcy, którą uzupełniono w zakresie poz. "11. Zaświadczenia uprawniające do podwyższenia emerytury". W piśmie tym wskazano, że w wyniku kwerendy Wydziału – Główne Archiwum Policji Biura Bezpieczeństwa Informacji Komendy Głównej Policji ujawniło zaświadczenie z [...] sierpnia 2017 r. stwierdzające,

że w 2002 r. wymieniony wykonywał co najmniej 6 razy w roku czynności operacyjno-rozpoznawcze lub dochodzeniowo-śledcze albo interwencje w celu ochrony osób, mienia lub przywrócenia porządku publicznego w sytuacjach, w których istniało bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia. Ponadto w ocenie Komendanta Głównego Policji służba pełniona przez ww. po dniu 12 września 1989 r. nie budzi zastrzeżeń co do rzetelności realizowanych działań. Dodatkowo w przesłanej dokumentacji podkreślono, że w archiwalnych aktach osobowych strony znajduje się orzeczenie nr [...] z [...] lutego 2006 r. Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w G., w którym uznano wymienionego za inwalidę i zaliczono do trzeciej grupy inwalidzkiej, w związku

ze służbą w Policji i ustalono całkowitą niezdolność do służby w Policji.

Jak stwierdził w uzasadnieniu wydanej decyzji Minister, w sytuacji, w której wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa przez okres 2 lat,

nie może być mowy o krótkotrwałości. Zdaniem Ministra przedmiotowy okres służby na rzecz totalitarnego państwa w ujęciu bezwzględnym – długości tego okresu, nie może być oceniony jako krótkotrwały, mając na uwadze znaczenie tego słowa. Dwuletni czas realizacji obowiązków służbowych nie ma charakteru tymczasowego, doraźnego, czy epizodycznego i z całą pewnością strona przez ten okres dokładnie zaznajomiła się ze specyfiką realizowanych zadań oraz ich charakterem. Minister stwierdził, że wnioskodawca w sposób świadomy rozpoczął pracę w strukturze Służby Bezpieczeństwa, zaś później nie podjął żadnych działań mających na celu usunięcie go z etatu SB, lecz kontynuował karierę zawodową w tej strukturze

w charakterze funkcjonariusza, aż do momentu transformacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce. Pozostając zatem na tym etacie, ww. był częścią tej formacji, z czego czerpał określone, wymierne korzyści. W ocenie organu, w niniejszej sprawie nie została zatem spełniona przesłanka stypizowana

w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Zdaniem Ministra wnikliwa analiza materiału dowodowego (stanowiącego kopię akt osobowych o sygn. [...]), pozwala na domniemanie, że zainteresowany utożsamiał się z ustrojem totalitarnym, co nie pozostaje bez znaczenia w kontekście dokonywania przez organ oceny, czy sprawa wnioskodawcy stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający zastosowanie wobec niego ww. przepisu.

Minister podkreślił, że rozpoczęcie przez J.G. służby w Służbie Bezpieczeństwa nie było efektem odgórnego przeniesienia służbowego, lecz wynikało z jego inicjatywy oraz z chęci podjęcia jej przez samego zainteresowanego (zob. podanie ww. z [...] kwietnia 1987 r.). Dodatkowo w notatce służbowej

z [...] grudnia 1987 r. wskazano, że strona: "(...) posiada dostateczny zasób wiedzy

z bieżących zagadnień politycznych oraz reprezentuje właściwą postawę

w interpretacji tych zagadnień (...)". Były funkcjonariusz w trakcie pełnienia służby

w ww. strukturach podjął również studia podyplomowe w Akademii Spraw Wewnętrznych w L., gdzie jako słuchacz (zob. arkusz słuchacza skierowanego do WSO L. z [...] listopada 1988 r.): "(...) dał się poznać jako funkcjonariusz zaangażowany i zdyscyplinowany w realizacji zleconych mu przez przełożonych zadań służbowych (...)", co wskazuje na dążenie do podwyższenia kwalifikacji oraz rozwoju kariery zawodowej w przedmiotowej "organizacji". W innej dokumentacji przesłanej przez Instytut Pamięci Narodowej (zob. wniosek o nadanie stopnia Milicji Obywatelskiej z [...] lipca 1989 r.) widnieje zapis, iż: "(...) jest funkcjonariuszem o krótkim stażu zawodowym, ale osiągane wyniki stawiają go

w rządzie wyróżniających się pracowników Służby Bezpieczeństwa (...)". Poza tym

w opiniach służbowych (zob. opinia służbowa z [...] maja 1990 r.), za okres pełnienia służby przez wnioskodawcę w Służbie Bezpieczeństwa przedstawiono, że J.G.; "(...) reprezentował postawę etyczno-moralną bez zastrzeżeń, a także jego postawa poparta była wiedzą teoretyczną, która pozwalała sądzić, że może samodzielnie i w pełnym zakresie wykonywać powierzone zadania służbowe (...)".

Jednocześnie, jak wskazał Minister, w dokumentacji Instytutu Pamięci Narodowej znajduje się informacja, że wnioskodawca był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, która była masową partią kierującą autorytarnym państwem i centralnie zarządzaną, zbiurokratyzowaną gospodarką; partią dążącą

do kontrolowania wszelkich przejawów życia społecznego. Przedmiotowe członkostwo nie było zindywidualizowanym zaangażowaniem się w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego. W opinii Ministra, skoro wnioskodawca wyrażał chęć przystąpienia do PZPR to niewątpliwie nawiązał

on ówcześnie nie tylko stosunek prawny w ramach służby państwowej, lecz identyfikował się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego.

Wobec powyższego Minister stwierdził, że postawa wnioskodawcy związana

z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa, nie kwalifikuje sprawy jako szczególnie uzasadniony przypadek.

Minister nie zakwestionował rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków przez ww. w trakcie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r., w szczególności

z narażeniem zdrowia i życia.

Minister zaznaczył, że argumenty wnioskodawcy dotyczące zaangażowania

w realizowanie zadań i obowiązków podczas pełnienia służby w Policji, a także wskazanie na otrzymanie nagród pieniężnych, odznaczeń państwowych

i resortowych za niebywałe wyniki w służbie, podkreślenie pełnej dyspozycyjności, dużej odpowiedzialności za realizowane zadania, nie mają znaczenia

w przedmiotowej sprawie w kontekście długości okresu służby pełnionej przez ww. na rzecz totalitarnego państwa.

W konkluzji Minister stwierdził, że osiągnięcia odnotowane przez J.G. po dniu 12 września 1989 r. niewątpliwie zasługują na uznanie, jednakże biorąc pod uwagę całokształt służby ww., a w szczególności jej charakter przed dniem [...] lipca 1990 r., a także zważywszy na wyżej opisaną postawę zainteresowanego w kontekście w szczególności podjętej inicjatywy w zakresie służby w strukturach Służby Bezpieczeństwa, przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

Skarżący objął ww. decyzję Ministra skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie, dopuszczenie

i przeprowadzenie dowodów uzupełniających, zobowiązanie Ministra do wydania

w terminie określonym przez Sąd decyzji na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

Skarżący zarzucił wydanej decyzji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej, które miało w jego ocenie wpływ na wynik sprawy. Stwierdził między innymi, że w jego przypadku nie może być mowy

o kilkuletnim realizowaniu obowiązków służbowych, gdyż przez ponad 10 miesięcy przebywał na przeszkoleniach.

Skarżący uznał, że zweryfikowanie a następnie ponowne zatrudnienie stanowiło swoiste oświadczenie wydane w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej przez organy władzy publicznej, że będzie on traktowany w taki sam sposób jak pozostali funkcjonariusze służb powstałych po 1990 r.

Skarżący podał w wątpliwość "domniemanie" Ministra, że wnioskodawca utożsamiał się z ustrojem totalitarnym. Opisał przebieg swojej służby i wyjaśnił,

że do PZPR jako kandydat wstąpił w 1975 r. Co do okresu służby po 1990 r. wskazał, że przedłożone dokumenty jednoznacznie wskazują na ponadprzeciętny i wzorowy przebieg pełnionej przez niego służby.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga ma usprawiedliwione podstawy.

Sąd na wstępie wyjaśnia, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107, zwana dalej: "P.u.s.a.") i art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, z uwagi wyłącznie na zgodność z prawem wydanych decyzji postanowień czy aktów administracyjnych. Sąd, zgodnie z art. 134 P.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, z zastrzeżeniem art. 57a.

W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że wydana w niniejszej sprawie decyzja jest decyzją uznaniową.

Podkreślić należy, że uznanie administracyjne nie pozwala na dowolne działanie organu administracji publicznej, czy rozstrzyganie na podstawie przesłanek niemających obiektywnego uzasadnienia. Orzekający w sprawie organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. Sąd kontrolując decyzję uznaniową, jest natomiast obowiązany zbadać, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1488/08 (publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że zakres badania decyzji posiadającej cechy uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z odpowiednim zachowaniem procedury administracyjnej. Natomiast wybór rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości pozostaje poza kontrolą sądowoadministracyjną. Kontrola zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny sprowadza się zatem do oceny, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia

i czy wyboru tego rozstrzygnięcia dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

W zaskarżonej decyzji Minister zawarł argumenty na uzasadnienie odmowy wyłączenia stosowania w stosunku do skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej i doszedł do wniosku, że nie spełnia on przesłanki, o której mowa w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, gdyż służba na rzecz totalitarnego państwa, której czasokres wynosił 2 lata nie jest krótkotrwała, niespełniona jest więc przesłanka

z art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej, a jego przypadek z uwagi

na świadomość aktywnego uczestnika w strukturach bezpieczeństwa nie jest "szczególnie uzasadniony".

Rozważania w tej sprawie należy poprzedzić stwierdzeniem, że Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach: z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19, z dnia z 21 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1669/19 i z dnia 14 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 2514/19 stwierdził, że przepis art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten, objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa", jest w istocie osobą, która angażowała się

w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i którego prawa - z tego właśnie względu - zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego.

Użyty w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej zwrot "ze względu na" ukierunkowuje zatem na pewne istotne okoliczności mogące mieć znaczenie dla ustalenia zaistnienia "szczególnie uzasadnionych przypadków", którymi to okolicznościami są: krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności

z narażeniem zdrowia i życia.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powyższego wyroku I OSK 1895/19, "największe trudności interpretacyjne budzi wykładnia kryterium "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." ze względu na bardzo wysoki stopień nieostrości pojęcia "krótkotrwałości", czyniący je w istocie pojęciem nieczytelnym. Należy przyjąć, że o ile przymiotnik "krótki" w podstawowym znaczeniu oznacza "mający małą długość (w stosunku do typowej) zwykłej długości czegoś" to bliskoznaczny przymiotnik "krótkotrwały" rozumiany jako "trwający krótko, szybko przemijający" (zob. B. Dunaj (red.): Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1999, tom 1, s. 431) akcentuje pewną trwałość w krótkim czasie, gdzie "krótkość" powinna być oceniana na tle "zwykłej długości czegoś". Skoro postępowanie prowadzone na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej dotyczy indywidualnej sprawy administracyjnej, to konieczność uwzględniania indywidualnej sytuacji określonego funkcjonariusza sprawia, że punktem odniesienia dla ustalenia "krótkotrwałości służby przed 31 lipca 1990 r." powinien być cały okres służby pełnionej przez osobę, której dotyczy postępowanie prowadzone na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy i na tym tle należy oceniać, czy okres służby tej osoby przed 31 lipca 1990 r. w stosunku do całego okresu służby tej osoby spełnia kryterium "krótkotrwałości". Jako pewna wskazówka interpretacyjna może w tym zakresie służyć treść art. 13c pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Skoro, zgodnie z tą regulacją, służby, która rozpoczęła się po raz pierwszy nie wcześniej niż 12 września 1989 r. ustawodawca w ogóle nie uznaje za służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b, to można przyjąć, że służba niespełniająca wymogu "rozpoczęcia się po raz pierwszy nie wcześniej niż w dniu 12 września 1989 r.", będąc jednak służbą w okresie "totalitarnego państwa" obejmującą okres około 10 miesięcy (tj. długość okresu wyznaczonego datami 12 września 1989 r. i 31 lipca 1990 r.) będzie służbą krótkotrwałą. Nie oznacza to jednak, że również służba wyrażana w latach nie będzie mogła być w realiach indywidualnej sprawy uznana

za służbę "krótkotrwałą".

W niniejszej sprawie w ocenie Sądu służba na rzecz totalitarnego państwa trwająca 2 lata zarówno w ujęciu bezwzględnym tego okresu, jak i w ujęciu proporcjonalnym do całkowitego okresu służby, powinna zostać uznana jako krótkotrwała (około 11%). W tym miejscu należy również wyjaśnić, że służba skarżącego w organach SB była służbą przygotowawczą, a więc charakteryzującą się nadzorem zwierzchników.

W tym miejscu należy również podkreślić, że organ nie kwestionował rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności

z narażeniem zdrowia i życia.

Ustawodawca nie ograniczył się do wskazania kryteriów "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", lecz kryteria te powiązał z przesłanką "szczególnie uzasadnionych przypadków", a zatem wyraźnie wyodrębnił przesłankę "szczególnie uzasadnionych przypadków", co w konsekwencji nie daje podstaw do przyjmowania, że wprowadził do tekstu ustawy nieostry zwrot "szczególnie uzasadnionych przypadków" po to tylko, by utożsamić go z kryteriami "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", skoro skutek taki mógłby osiągnąć rezygnując z odwoływania się do "szczególnie uzasadnionych przypadków". Ponadto "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" nie stanowią oddzielnych samoistnych przesłanek, ponieważ przez zwrot "ze względu na" dookreślają one treść "szczególnie uzasadnionych przypadków", ułatwiając obalenie domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. W konsekwencji brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r.", bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - żadnych konotacji negatywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu (szerzej na ten temat w powołanym wyroku).

Odnosząc się do stwierdzenia organu, że wnikliwa analiza materiału dowodowego pozwala na domniemanie, że skarżący utożsamiał się z ustrojem totalitarnym, uznać należy, że stwierdzenie to nie zostało w żaden sposób przez organ uzasadnione. Sam fakt zgłoszenia się przez skarżącego do służby w SB

w ocenie Sądu nie świadczy jeszcze o tym, że działalność skarżącego miała na celu umacnianie pozycji państwa totalitarnego, a nie był działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych

w każdej służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - żadnych konotacji negatywnych. Również wyciągi z notatek służbowych o posiadaniu przez skarżącego dostatecznych zasób wiedzy z bieżących zagadnień politycznych oraz reprezentowania właściwą postawę w interpretacji tych zagadnień bez głębszej analizy popartej odpowiednimi faktami nie świadczy jeszcze

o umacnianiu pozycji państwa totalitarnego.

Na zakończenie należy odnotować, że w dniu [...] września 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zagadnienia prawnego w sprawie o sygn. akt [...], podjął uchwałę o następującej treści: Kryterium "służby na rzecz totalitarnego państwa", określone w art. 13b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.

Poczynione uwagi prowadzą do wniosku, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dokonał błędnej wykładni przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę wydania zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji nie przeprowadził rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy i w ten sposób naruszył art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ będzie zobowiązany dokonać wnikliwej oceny ponad

17-letniej służby skarżącego, ocenić charakter służby oraz warunki jej pełnienia, a następnie rozważyć czy w świetle zaprezentowanej przez Sąd wykładni art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, w sprawie mamy do czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem, pozwalającym pozytywnie załatwić wniosek strony. Uzasadnienie decyzji powinno być wyczerpujące, tak aby strona nie miała wątpliwości, dlaczego Minister rozstrzygnął w taki, a nie winny sposób.,

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.