Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 777/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 67a § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) WSA Grzegorz Wałejko Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi M. S. wynagrodzenie w kwocie [...] zł ([...]) w tym VAT, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze (organ), po rozpatrzeniu odwołania J. R. (wnioskodawca, skarżący), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. Ł. (organ I instancji) z dnia [...]., odmawiającą wnioskodawcy umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi za IV kwartał 2014 r. oraz za I i II kwartał 2015 r. w łącznej wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zgodził się z oceną organu I instancji i stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, obrazujący sytuację materialną wnioskodawcy oraz jego rodziny, pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym, nie uzasadnia umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi za IV kwartał 2014 r. oraz za I i II kwartał 2015 r. w łącznej wysokości [...] zł. Organ zwrócił przede wszystkim uwagę na okoliczność, że postępowanie w sprawie udzielenia ulg jest, na gruncie procedury podatkowej, postępowaniem szczególnym, bo inicjowanym przez osobę bezpośrednio zainteresowaną i to ona powinna wykazać się aktywnością celem udowodnienia okoliczności, którymi motywuje swój wniosek.

Tymczasem, zdaniem organu, w sprawie niniejszej wnioskodawca nie przedstawił wyczerpująco rzeczywistej sytuacji majątkowej i życiowej swojej rodziny. Uczynił to w sposób wybiórczy i ogólny, ukierunkowany na uwzględnienie złożonego wniosku o umorzenie zaległości z tytułu wymienionych publicznoprawnych należności.

Wnioskodawca podał, że jego pięcioosobowa rodzina znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, bytowej i zdrowotnej. Nikt nie pracuje, a on sam od 2012 r. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Rodzina utrzymuje się z zasiłków z opieki społecznej w kwocie netto [...] zł miesięcznie i z renty socjalnej syna D. w wysokości netto [...] zł miesięcznie. Jego córka [...], studentka Uniwersytetu [...] w S., od czterech lat mieszka w akademiku i jest wyłącznie na swoim utrzymaniu. Rodzina nie uzyskuje innych dochodów, a gospodarstwo rolne o pow. 1,21 ha przeliczeniowego nie przynosi prawie żadnych zysków. Skarżący, pomimo stosownego wezwania (był bowiem zobowiązywany do wypełnienia formularza dotyczącego stanu rodzinnego i majątkowego, pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie danych niezgodnych z rzeczywistością czy zatajanie prawdy, którego jednak nie wypełnił), nie określił wysokości koniecznych wydatków ponoszonych na utrzymanie, leczenie czy rehabilitację, a także nie wymienił składników posiadanego majątku ruchomego bądź nieruchomości. Jak podkreślił organ, argumentacja zaprezentowania we wniosku o udzielenie ulgi sprowadzała się do stwierdzenia, że żadne opłaty nie są należne organowi I instancji, gdyż odpady komunalne nie były odbierane.

Organ wyjaśnił, że rozpoznając wniosek o ulgę przeprowadzono z urzędu postępowanie dowodowe. W jego wyniku organ I instancji ustalił, że według informacji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (GOPS), Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) dochód rodziny wnioskodawcy w 2015 r. z tytułu świadczeń z pomocy społecznej wyniósł [...] zł, a dopłaty z ARiMR do gospodarstwa rolnego (o pow. 4,26 ha fiz., 1,21 ha przel.) stanowiły kwotę [...]zł. Ponadto organ wie z urzędu, bowiem rozpatruje odwołania wnioskodawcy od innych decyzji w kwestii pomocy społecznej, że jego studiująca córka [...] do końca stycznia 2016 r. otrzymywała stypendium socjalne w kwocie [...]zł miesięcznie, a następnie w kwocie [...]zł miesięcznie. Zatem rodzina wnioskodawcy, pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym, liczy w rzeczywistości cztery osoby, nie zaś pięć, skoro córka [...] mieszka osobno i zasadniczo sama się utrzymuje.

Organ motywował, że bardzo dobrze zna faktyczną sytuację życiową, rodzinną i materialną wnioskodawcy, gdyż od 2001 r. rozpatrzył około 77 spraw z zakresu najogólniej mówiąc pomocy społecznej, ulg w spłacie zobowiązań podatkowych czy opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Sytuacja wnioskodawcy i jego najbliższych jest niewątpliwie trudna, ale jednocześnie ustabilizowana od wielu lat. Nie mamy do czynienia z zaistnieniem nagłego zdarzenia losowego, które pozbawiłoby rodzinę środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

W tym stanie sprawy organ przeszedł do rozważenia przesłanek uzasadniających przyznanie wnioskowanej ulgi, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U.2015.613 ze zm. - o.p.) w zw. z art. 6q ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U.2016.250 ze zm. - u.c.p.g.). Wyjaśnił, że zarówno przesłanka ważnego interesu podatnika, jak również interesu publicznego, to pojęcia niedookreślone. Dlatego też, posiłkując się ugruntowanym orzecznictwem sądowym należy przyjąć, że ważny interes podatnika oznacza nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami jego egzystencji, a przesłanka interesu publicznego nakazuje mieć na uwadze wartości wspólne dla całego społeczeństwa, a więc sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy, konieczność wyeliminowania negatywnych skutków błędnych decyzji.

W dalszej kolejności organ argumentował, że decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości, w tym przypadku w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi za IV kwartał 2014 r. oraz za I i II kwartał 2015 r. w łącznej wysokości 136 zł, jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Polega ono na tym, że nawet jeśli jest spełniona jedna z przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 pkt 3 o.p., organ mimo tego jest jednak uprawniony odmówić zastosowania wnioskowanej ulgi, stwierdzając zaistnienie takich obiektywnie ważnych okoliczności, które wykluczają jej przyznanie.

Organ, odwołując się do regulacji rządzących postępowaniem podatkowym, zawartych w art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p., a także nawiązując do wymogów jakim powinno odpowiadać uzasadnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia w myśl art. 210 § 4 o.p. (przy uwzględnieniu art. 6q ust. 1 u.c.p.g.) wywodził, że wszechstronnie i wnikliwie przeanalizował sytuację życiową, rodzinną i materialną wnioskodawcy w świetle nie tylko dowodów wybiórczo zaoferowanych przez wnioskodawcę, ale przede wszystkim na podstawie wiedzy posiadanej z urzędu. Uwzględnił, z jednej strony, powody wykazywanej przez wnioskodawcę niskiej zdolności płatniczej. Jednocześnie jednak, z drugiej strony, nie mógł pominąć tego, że wnioskodawca nie współpracował z organem I instancji (podobnie jak z organem).

Trzeba już w tym miejscu zauważyć, że wnioskodawca nie przedstawił organom wyczerpująco swojej sytuacji materialnej, przemilczając m.in. powierzchnię domu, konkretną wysokość przychodów z gospodarstwa rolnego, o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części uzasadnienia. Wnioskodawca zupełnie pominął również powody, dla których ma obowiązek zwrotu świadczeń uzyskanych w ramach pomocy społecznej rzędu 2.000 zł, jako wypłaconych jego rodzinie nienależnie. Co więcej, nie starał się nawet wywiązywać z obowiązku poniesienia omawianych należności publicznoprawnych, gdyż, co do zasady, nie godzi się na ich zapłatę. Nie wykazał również organom dlaczego nie stara się uzyskać choćby dorywczego zatrudnienia, skoro członkowie jego najbliższej rodziny wymagają stałej opieki medycznej, co wiąże się z kosztami. Wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów, aby jego stan zdrowia wykluczał czy choćby ograniczał zdolność do wykonywania pracy zarobkowej. Powyższe okoliczności rozpatrywanej sprawy, jak wynika z motywów kontrolowanej decyzji, organ miał w polu widzenia, podkreślając istotne luki w twierdzeniach wnioskodawcy, ich nierzetelność oraz brak ze strony wnioskodawcy woli współpracy z organami w celu zupełnego i wiarygodnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych.

Organ przyznał, za organem I instancji, że sytuacja majątkowa i zdrowotna rodziny wnioskodawcy jest trudna, jednak ma ona charakter trwały. Jednocześnie wnioskodawca nie wykazał, aby podejmował wszelkie niezbędne i możliwe działania w celu jej poprawy, a więc, aby istniejąca niełatwa kondycja materialna rodziny była od niego zupełnie niezależna. Tym samym nie została zrealizowana przesłanka ważnego interesu podatnika ani też interesu publicznego.

Organ dodał przy tym, że nie zasługuje na aprobatę postawa skarżącego, który nie wypełnia druku oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym uzasadniając, że druk ten jest zbyt skomplikowany. Po pierwsze, wnioskodawca także nie na formularzu jedynie wybiórczo opisuje stan majątkowy rodziny. Po drugie, z uwagi na ilość postępowań przed organami, jakie wnioskodawca inicjuje, jest on zaznajomiony z proceduralnymi wymogami.

Wnioskodawca złożył skargę na powyższą decyzję organu. Nie sformułował konkretnych zarzutów. Natomiast wywodził, że rozstrzygniecie organu jest dla niego krzywdzące. Ponownie odwołał się do trudnej sytuacji bytowej i zdrowotnej jego pięcioosobowej rodziny, w której trzy osoby są niepełnosprawne, z uszkodzeniami układu ruchu, w następstwie wymagają stałej rehabilitacji i leczenia. Zarzucał, że opieka społeczna, która powinna cały czas pomagać i wspierać jego rodzinę bezpodstawnie żąda od niego zwrotu zasiłków w wysokości łącznie około 2.000 zł. Oczekuje umorzenia zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi za IV kwartał 2014 r. oraz za I i II kwartał 2015 r., tym bardziej że w tym czasie nikt nie odbierał odpadów komunalnych. Jego zdaniem, co do zasady, osoby niepełnosprawne oraz rodziny wielodzietne powinny być zwolnione od obowiązku ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Skarżący zaznaczał, że dopłaty uzyskane od ARiMR są przeznaczane na utrzymanie gospodarstwa rolnego i w ogóle nie mogą być brane pod uwagę przy ustalaniu dochodu rodziny.

Akcentował w swojej argumentacji, że dochód jego rodziny jest bardzo niski (niewiele ponad 500 zł na osobę) i ledwie wystarcza na pokrycie podstawowych bieżących wydatków.

Skarżący zawnioskował również o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 26 września 2016 r. skarżący uzyskał prawo pomocy poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż, wbrew przekonaniu skarżącego, kontrolowana decyzja jest zgodna z prawem.

Stosownie do treści art. 67a § 1 pkt 3 o.p. organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Przy czym, jak stanowi art. 67a § 2 o.p., umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa.

Przepis ten znajduje zastosowanie do udzielenia ulgi w spłacie zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w oparciu o art. 6q ust. 1 u.c.p.g.

Na wstępie należy wyjaśnić skarżącemu na czym polega prawidłowe stosowanie powyższych regulacji.

Przede wszystkim nie można pomijać, że umorzenie zaległości następuje na wniosek zainteresowanego. Zatem to wnioskujący o zastosowanie tej ulgi ma obowiązek zupełnego, wszechstronnego i oczywiście rzetelnego wyjaśnienia organom w jakiej sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej znajduje się on sam oraz członkowie jego najbliższej rodziny, z którymi wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe. Umorzenie zaległości, jeśli ma być zgodne z prawem, w żadnym razie nie może być oparte na fragmentarycznych twierdzeniach zainteresowanego wnioskodawcy, który nie wykazuje wszystkich składników posiadanego majątku oraz dochodów, a koncentruje się wyłącznie na złym stanie zdrowia członów rodziny i fakcie korzystania z pomocy społecznej.

Tymczasem w realiach analizowanej sprawy, jeśli porównać twierdzenia wnioskodawcy oferowane organom z tymi, które z kolei prezentował na potrzeby uzyskania prawa pomocy w nin. postępowaniu sądowym, nie ulega wątpliwości, że wnioskodawca nie ujawnił organom kosztów wynikających z posiadania samochodu, domu o pow. rzędu [...] m˛. Zatem, co do zasady, stan majątkowy wnioskodawcy i jego rodziny jest wyższy od przeciętnego w regionie. Dodatkowo wnioskodawca przemilcza jaki konkretnie przychód przynosi gospodarstwo rolne, a sam przyznaje, że jest ono prowadzone, uzyskuje w związku z tym płatności. Wbrew przekonaniu wnioskodawcy, dla umorzenia zaległości nie wystarczy okoliczność, że jego rodzina uzyskuje pomoc społeczną na poziomie [...] zł miesięcznie, skoro jednocześnie nie wyjaśnia dlaczego aktualnie ma obowiązek zwrotu części świadczeń z pomocy społecznej jako uzyskanych nienależnie. Co więcej, dla przyznania pomocy społecznej zasadnicze znaczenie ma wyłącznie poziom przychodów rodziny. Natomiast w przypadku rozważania umorzenia zaległości zainteresowany ma obowiązek wykazać, że pomimo podjęcia wszelkich dostępnych starań obiektywnie, z przyczyn od niego niezależnych, nie jest w stanie uzyskać wyższych dochodów. Istotny jest również stan majątkowy ubiegającego się o umorzenie i jego rodziny, który pozwoli organom w przyszłości uzyskać zaległości w trybie przymusu, w postaci postępowania egzekucyjnego. Wnioskodawca tymczasem ogranicza się do argumentu, że od 2012 r. jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Jednak nie wykazuje jakie są powody takiego stanu rzeczy i przez lata nie podejmuje żadnego zatrudnienia, choćby dorywczo, skoro jednocześnie nic nie wskazuje na to, aby miały istnieć jakiekolwiek obiektywne przeszkody wykluczające uzyskiwanie przez wnioskodawcę dochodu z tytułu pracy, nie tylko w ramach stosunku pracy, ale także na podstawie umów prawa cywilnego.

Wracając jeszcze raz do twierdzeń wnioskodawcy dotyczących dochodów i wydatków jego rodziny, trzeba zauważyć, że w toku postępowania przed organami wnioskodawca nie wykazał wysokości koniecznych wydatków rodziny. Z kolei, ubiegając się o prawo pomocy w postępowaniu sądowym, wnioskodawca przedstawił konieczne wydatki na poziomie dochodów rodziny, pochodzących wyłącznie z pomocy społecznej i renty socjalnej uzyskiwanej przez syna (nadwyżka pozostająca do dyspozycji rodziny wnioskodawcy została wykazana w wysokości rzędu kilkudziesięciu złotych). Jednocześnie pośród koniecznych wydatków, wymienianych przez wnioskodawcę w postępowaniu sądowym dla uzyskania prawa pomocy, nie ma między innymi kosztów związanych z utrzymaniem samochodu, a przecież nie ulega wątpliwości, że eksploatacja samochodu to nie tylko wydatki na paliwo. Wnioskodawca nie uwzględnił również innych koniecznych wydatków rodziny, przede wszystkim leczenia, a także przykładowo na zakup środków czystości. Oznacza to, że rzeczywiste wydatki rodziny wnioskodawcy są wyższe niż wykazywane przez niego dochody rodziny wyłącznie z pomocy społecznej i renty syna, a więc istnieją źródła przychodów, których wnioskodawca nie chce organom ujawnić. Powyższa konstatacja tłumaczy dlaczego wnioskodawca nie chciał wypełnić na żądanie organu I instancji formularza, obrazującego wszystkie istotne elementy składające się na jego rzeczywistą sytuację życiową, rodzinną i majątkową. Nie sposób zasadnie przyjąć, aby wnioskodawca miał mieć jakiekolwiek trudności z wypełnieniem druku oświadczenia o stanie majątkowym, zgodnie z oczekiwaniami organu I instancji, skoro jednocześnie od lat korzysta z pomocy społecznej, a także ubiega się o płatności. Jest więc niewątpliwie osobą, co do zasady, zaznajomioną z urzędowymi formularzami, z formalnymi wymogami jakie obowiązują w toku ustawowych procedur. Nie sposób również zasadnie przyjąć, jeśli kierować się zasadami logiki i doświadczenia życiowego, że rodzina wnioskodawcy nie ponosi żadnych kosztów związanych z leczeniem (rehabilitacją) trzech osób niepełnosprawnych, a jedyne wydatki wynikające ze złego stanu zdrowia członków rodziny wnioskodawcy dotyczą paliwa na przejazdy. W istocie więc należy dojść do wniosku, zgodnie z którym wnioskodawca zaniżał wysokość rzeczywistych koniecznych wydatków na bieżące utrzymanie rodziny - jak twierdził pięcioosobowej - po to, aby nie wykazywać wszystkich istniejących źródeł przychodów i nie przekroczyć wysokości świadczeń z pomocy społecznej oraz świadczenia rentowego. Wnioskodawca dopiero w postępowaniu sądowym określił dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości jedynie 150 zł. Trudno przyjąć, że jest to wielkość wiarygodna, skoro w postępowaniu przed organami wnioskodawca w ogóle nie wyjaśnił sposobu wykorzystywania gruntów o rolniczym przeznaczeniu, przemilczał dochody z tego tytułu.

W tym stanie sprawy jak najbardziej trafnie organ stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał istnienia żadnej z przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 pkt 3 o.p. w zw. z art. 6q ust. 1 u.c.p.g. Powyższe przesłanki są możliwe do rozpoznania wyłącznie w wyniku przedstawienia przez wnioskodawcę wszystkich okoliczności obrazujących jego stan majątkowy, wszystkie źródła przychodów oraz ich pełną wysokość. W analizowanej sprawie wnioskodawca tego nie uczynił. Natomiast zaoferował organom wyłącznie te twierdzenia, które - w subiektywnym przekonaniu wnioskodawcy - spowodują uwzględnienie jego wniosku o umorzenia zaległości w opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi za ww. okresy.

Ponadto z argumentacji wnioskodawcy wynika, że nie chce zapłacić omawianych zaległości rzędu [...] zł nie tyle z powodu trudnej sytuacji rodziny, ale przede wszystkim dlatego, że nie akceptuje tego obowiązku. Natomiast oczekiwania wnioskodawcy, że, co do zasady, będzie zwolniony z obowiązku ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi z uwagi na stan zdrowia członków najbliżej rodziny i korzystanie z pomocy społecznej, aktualnie nie znajduje uzasadnienia prawnego, gdyż ustawodawca nie przyjął takiego rozwiązania i nie wprowadził tej treści zwolnienia od obowiązku ponoszenia kwestionowanej przez wnioskodawcę daniny. Zatem zapatrywanie wnioskodawcy w tej mierze w chwili obecnej należy postrzegać jedynie jako postulat dla ustawodawcy, który jednak nie może uzasadniać postawienia organom zarzutu naruszenia obowiązującego prawa.

W sytuacji, kiedy organ zasadnie przyjął nieistnienie przesłanek z art. 67a § 1 pkt 3 o.p., nie miał innej możliwości, jak odmówić umorzenia zaległości objętych wnioskiem. Powyższą regulację należy bowiem rozumieć w ten sposób, że jeśli wnioskodawca nie wykazał swojego ważnego interesu ani interesu publicznego, prawo nie pozwala na umorzenie wnioskowanych zaległości publicznoprawnych. Natomiast o wykazaniu tych przesłanek można mówić wyłącznie wówczas, kiedy wnioskodawca w sposób kompletny i rzetelny przedstawi swoją rzeczywistą sytuację życiową i majątkową. Tak się jednak nie stało w realiach analizowanej sprawy. Wnioskodawca tej powinności nie wykonał.

Skoro w sprawie wnioskodawca nie wykazał istnienia przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 pkt 3 o.p. organ nie był uprawniony do stosowania uznania administracyjnego.

Jednak dla pełnego wyjaśnienia skarżącemu obowiązującego stanu prawnego, należy przypomnieć, że w orzecznictwie sądowym utrwalone zostało stanowisko, zgodnie z którym sformułowana w sposób ogólny treść art. 67a § 1 o.p., w którym to przepisie ustawodawca używa pojęć nieostrych, jak ważny interes podatnika, interes publiczny, nie daje podstaw do przyjęcia, że istnieje ściśle określony katalog przesłanek, okoliczności, zdarzeń, czy też powodów (ani też z góry określona ich hierarchia), którymi należy kierować się przy rozstrzyganiu spraw na podstawie tego przepisu. Można wprawdzie powoływać się w tej mierze na przykłady mogące stanowić wskazówki interpretacyjne, zaczerpnięte z piśmiennictwa podatkowego, czy też wypracowanego w tym zakresie dorobku orzecznictwa sądowego, niemniej jednak w każdym wypadku ich analiza musi być dokonana przez organ podatkowy w oparciu o całokształt okoliczności istniejących w konkretnej sprawie. Dla przykładu, ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Będzie to utrata możliwości zarobkowania, utrata majątku. Interes publiczny to sytuacja, gdy zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, gdy nie będzie w stanie zaspokoić podstawowych, koniecznych potrzeb materialnych. Interes publiczny rozumieć również można jako dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwa, korekta błędnych decyzji (por. szerzej orzeczenie sygn. II FSK 1610/13). Natomiast w sprawie sygn. II FSK 2474/15 wyjaśnione zostało, że spełnienie przesłanki ważnego interesu podatnika wiąże się z istnieniem po jego stronie szczególnych powodów, przemawiających za stwierdzeniem, że żądanie pełnej i terminowej zapłaty podatku może zachwiać podstawami egzystencji podatnika i (lub) osób zależnych od niego. Pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia). W związku z tym w postępowaniu podatkowym wszczętym wnioskiem podatnika o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych szczególny nacisk winien być położony właśnie na analizę sytuacji ekonomicznej podatnika (por. też sprawa sygn. II FSK 1695/14). Ustalenie przez organ podatkowy kwestii istnienia przesłanki interesu publicznego wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest terminowe płacenie podatków w pełnej wysokości, drugą - wyjątek od zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi podatkowej. Organ w danym przypadku powinien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego (dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi). Oczywiście bywają sytuacje, w których sam rachunek ekonomiczny przemawia za zastosowaniem ulgi podatkowej (np. nie ma możliwości ściągnięcia podatku w pełnej wysokości, a sytuacja ekonomiczna podatnika wyklucza możliwość radykalnej poprawy jego sytuacji finansowej w dającym się przewidzieć okresie). Dokonując ważenia obu wartości organ podatkowy uwzględnia rzecz jasna także inne dyrektywy, wspólne dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, zasady etyki, zaufanie do organów państwa itp. Nie można więc pojęcia interesu publicznego ograniczyć do konieczności respektowania zasady równości i powszechności opodatkowania. Nie może budzić uzasadnionych wątpliwości, że przy ocenie istnienia przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego należy uwzględnić nie tylko okoliczności powstania zaległości, ale także przede wszystkim aktualną w dacie orzekania sytuację podatnika, w tym również jego sytuację rodzinną, zdrowotną i ekonomiczną (por. przykładowo wyroki w sprawach sygn.: II FSK 689/09, II FSK 510/11, II FSK 1351/11, II FSK 1153/12 czy II FSK 2474/15).

Podsumowując, orzecznictwo sądowe konsekwentnie wypracowało stanowisko prawne, zgodnie z którym pojęcia: ważny interes podatnika oraz interes publiczny to klauzule generalne i w związku z tym organ podatkowy dysponuje pewnym marginesem swobody zarówno w odniesieniu do wykładni tych pojęć, jak i oceny sytuacji faktycznej sprawy. Jednak tej swobody nie można utożsamiać z uznaniem administracyjnym. Weryfikacja istnienia przesłanek udzielenia ulgi, o której mowa w art. 67a § 1 pkt 3 o.p. poddana jest bowiem rygorom postępowania podatkowego. Posłużenie się przez ustawodawcę pojęciami niedookreślonymi wymaga od organu wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych po to, aby na tej podstawie stwierdzić, czy dana sytuacja faktyczna mieści się w zakresie przesłanki ważnego interesu podatnika, względnie przesłanki interesu publicznego, czy też nie. Sąd nie może też oceniać kryteriów przyjętych przez organ, a uzasadniających wybór opcji decyzyjnej. Poza zakresem kontroli sprawowanej przez sądy nie pozostają jednak przypadki dowolnego korzystania przez organy z przyznanej im kompetencji, w sposób sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi, logiką i doświadczeniem życiowym. Są zatem pewne granice uznania administracyjnego, w obrębie których może poruszać się organ podatkowy, podejmując decyzję w następstwie wystąpienia przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, o których mowa w art. 67a § 1 o.p. Przekroczenie tych granic ma m.in. miejsce wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został: - z rażącym naruszeniem zasady sprawiedliwości; - wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych (bagatelnych) lub nieracjonalnych; - na podstawie fałszywych przesłanek, argumentów, które są nieprawdziwe. Wyłączenie z zakresu sądowej kontroli decyzji uznaniowych obarczonych takimi wadami stanowiłoby bowiem realne ograniczenie drogi sądowej, która umożliwiać ma przecież również podatnikom dochodzenie naruszonych w sposób oczywisty praw (art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, por. sprawy sygn.: II FSK 1685/14, II FSK 3507/14).

Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela powyższe zapatrywania prawne. Jak to zostało omówione wyżej, w realiach analizowanej sprawy organy przeprowadziły wyczerpującą i wszechstronną analizę twierdzeń wnioskodawcy, okoliczności znanych im z urzędu, dostępnego materiału dowodowego. Na tej podstawie, zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego wywiodły, że wnioskodawca nie wykazał żadnej przesłanki spośród wymienionych w art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Wymaga podkreślenia, że wnioskodawca wyraźnie wskazuje organom tylko te okoliczności, które - w jego ocenie - przyniosą mu oczekiwany rezultat, a więc uwzględnienie jego wniosku; które uznaje za istotne ze swojego subiektywnego punktu widzenia. Wnioskodawca powinien jednak mieć na względzie, że umorzenie zaległości, co do zasady, ma umożliwić osobom i ich rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać samodzielnie, pomimo podejmowanych starań. Takich starań wnioskodawca nie wykazał. Co więcej, niewykazywanie przez wnioskodawcę wszystkich koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny i posiadanych składników majątkowych - jeśli racjonalnie oceniać taką postawę wnioskodawcy - jednoznacznie prowadzi do wniosku, w myśl którego nie ujawnia on organom wszystkich rzeczywistych dochodów. W tym stanie sprawy całkowicie dowolne byłoby przyznanie wnioskodawcy oczekiwanej ulgi, skoro nie wykazał organom okoliczności obiektywnie świadczących o istnieniu ustawowych przesłanek jej stosowania. Nie można także pomijać jeszcze jednego, istotnego aspektu sprawy. Wnioskodawca akcentuje bowiem, że opisywana przez niego trudna sytuacja rodziny istnieje od wielu lat wcześniej. Wbrew oczekiwaniom wnioskodawcy, jest to argument wykluczający istnienie przesłanek z art. 67a § 1 pkt 3 o.p., przemawiający za odmową umorzenia zaległości z tytułu opłat. Wynika z tego twierdzenia jasno, że wcześniej, w takich samych okolicznościach wnioskodawca był jednak w stanie wywiązać się z obowiązku uiszczenia omawianej opłaty. Skoro więc nie uczynił tego w latach 2014 i 2015 to nie z powodu pogorszenia (trudniejszej) sytuacji ekonomicznej, ale kierując się wyłącznie własnym przekonaniem o braku takiego obowiązku. Powyższa postawa wnioskodawcy nie mieści się w przesłankach umorzenia należności publicznoprawnych określonych w art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Instytucja umorzenia nie może być bowiem wykorzystywana przez wnioskodawcę, w sporze z organem I instancji o zapłatę opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, jako instrument, który ma zmusić organ I instancji do odstąpienia od dochodzenia tej opłaty od wnioskodawcy, gdy wnioskodawca odmawia jej zapłaty, kierując się wyłącznie własnym przekonaniem (zob. przykładowo orzeczenia sygn.: II FSK 2588/12, II FSK 2474/15, II FSK 1821/13, II FSK 660/07, II FSK 671/11, II FSK 2065/14 czy II FSK 747/16).

Skarżący nie może pomijać, że w świetle konstytucyjnych zasad obowiązującego porządku prawnego w demokratycznym państwie prawnym obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych określonych w ustawie jest powszechny, o czym stanowią art. 2 w powiązaniu z art. 84 Konstytucji RP. Zatem organy nie są uprawnione, aby dowolnie odstępować od uzyskania zaległych publicznoprawnych należności. Wymaga podkreślenia, że dowolne zwolnienie wnioskodawcy z obowiązku zapłaty omawianych opłat oznacza przecież w konsekwencji przerzucenie tego fiskalnego obciążenia na pozostałych członków lokalnej społeczności. Tym bardziej więc wnioskodawca, chcąc skorzystać z omawianej ulgi, musi rzetelnie i wyczerpująco wykazać organom swoją rzeczywistą sytuację życiową, materialną, we wszystkich istotnych aspektach.

W tych okolicznościach należy zaaprobować - jako w pełni zgodne z prawem - stanowisko organu, w myśl którego w rozpatrywanej sprawie skarżący nie wykazał istnienia przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 o.p, a wyprowadzając powyższe wnioski organ nie naruszył żadnych przepisów postępowania podatkowego (stosowanych odpowiednio), w szczególności art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 191, art. 210 § 4 o.p. Odnosząc ustalenia faktyczne, postawę skarżącego do obowiązującego stanu prawnego, organ również jak najbardziej trafnie zinterpretował na czym może polegać zaistnienie ważnego interesu zainteresowanego umorzeniem czy interesu publicznego.

Orzeczenia powołane w nin. uzasadnieniu są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w elektronicznym zbiorze LEX.

Z powodów omówionych wyżej niezasadna skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718 ze zm.). Orzeczenie o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, który reprezentował skarżącego w ramach prawa pomocy, uzasadnia art. 250 § 1 tej ustawy.