Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 339/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 23 ust. 2
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2017 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody K. - P. na rzecz skarżącej kwotę [...](sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Wojewoda K. – P. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] września 2016 r. nr [...].BA, którą to decyzją Starosta odmówił m.in. skarżącej A. W. zwrotu nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] (działki nr 140/7 i nr [...]).

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 2 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 z późn. zm., zwanej w skrócie "u.g.n.") - E. R., A. W., M. N., M. N. oraz W. N. wystąpili o zwrot nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] A, oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 0,0074 ha i nr [...] o pow. 0,1085 ha, zapisanej w KW nr [...], stanowiącej własność G. T..

Decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] BA Starosta T. (zwany dalej "Starostą") umorzył toczące się z ww. wniosku postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości. W wyniku rozpatrzenia wniesionych odwołań Wojewoda K. – P. (zwany dalej "Wojewodą") decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...].MŚ uchylił decyzję organu I instancji.

W wyniku wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2012 r. (sygn. akt II SA/Bd 117/12) uchylił decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. odmówił zwrotu nieruchomości. Decyzja ta została uchylona decyzją Wojewody z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...].MD, który przekazał sprawę Staroście do ponownego rozpatrzenia.

W wyniku powyższego, po kolejnym rozpatrzeniu sprawy Starosta wydał wymienioną na wstępie decyzję z dnia [...] września 2016 r., nr [...].BA, którą odmówił wnioskodawcom zwrotu nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] A, oznaczonej jako działki nr [...] o powierzchni 0,0074 ha i nr [...] o powierzchni 0,1085 ha, stanowiącej własność G. T..

Starosta wskazał, że na podstawie aktu notarialnego repertorium A nr [...] J. N. (poprzednik prawny wnioskodawców) sprzedał Skarbowi Państwa z przeznaczeniem dla Zakładów G. O. T. działkę nr [...] o pow. 1,5590 ha. Z aktu notarialnego wynika, iż strony przedłożyły zezwolenie Komisji Planowania przy Radzie Ministrów, mocą którego Zakłady G. O. T. uprawnione zostały do nabycia wymienionej nieruchomości pod budowę zbiornika gazowego. Z dalszych zapisów aktu wynikało również, iż nieruchomość była zagrożona wywłaszczeniem w związku z tym strony postanowiły całe postępowanie wywłaszczeniowe załatwić w drodze ugody przez zawarcie niniejszej umowy. Za nieruchomość właściciel otrzymał odszkodowanie, określone zgodnie z ustawą z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, za cenę ustaloną przez biegłego w operacie szacunkowym sporządzonym w dniu [...] maja 1958 r. Nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem przejęcia i na początku lat 60-tych XX w. wybudowano tam zbiornik gazowy z oczyszczalnią ścieków i tzw. zraszaczem. Zbiornik wraz z towarzyszącą infrastrukturą istniał jeszcze w latach 90-tych i pozostawał we władaniu Zakładu R. U. G., który został zlikwidowany w 2011 r.

Starosta podniósł, iż wystąpił do Prezydenta M. T. z prośbą o udzielenie informacji o budynkach, budowlach i innych obiektach znajdujących się na działkach nr 140/7 i nr [...] w związku z realizacją na nich celu wywłaszczenia oraz o przekazanie posiadanej dokumentacji. Organ zwrócił się również do P. Spółki Gazownictwa Spółka z o.o. z prośbą o przekazanie informacji dotyczących realizacji inwestycji oraz o udostępnienie posiadanych dokumentów takich jak: decyzje lokalizacyjne, pozwolenia, mapy itp. a także o przekazanie fachowej wiedzy na temat parametrów technicznych i wymogów bezpieczeństwa przedmiotowej inwestycji. Z podobnym wnioskiem o przekazanie posiadanej dokumentacji dot. zrealizowanej inwestycji wystąpiono również do jednostek archiwalnych w T. i B., do K.-P. Urzędu Wojewódzkiego i K.-P. Biura Planowania Przestrzennego i Regionalnego, jednak w ocenie organu, nie dało to pożądanych rezultatów w postaci uzupełnienia materiału dowodowego. W toku postępowania organ przeprowadził także w dniu [...] sierpnia 2013 r. wizję lokalną nieruchomości oraz rozmowę z T. K. - K. Działu Obsługi Rejonu [...] Spółki Gazowniczej Oddział G. Zakład w B. z/s w T..

Organ I instancji ustalił, że działka nr [...] o pow. 0,0084 ha stanowi pas gruntu o szer. 4 m i dł. 18 m biegnący od placu zabaw do skarpy w kierunku W.. Teren jest spadzisty, niezagospodarowany, zanieczyszczony pozostałościami materiałów budowlanych (tzw. gruz), porośnięty dziką roślinnością i drzewami samosiejkami. Działka nr [...] o pow. 0,1085 ha przylega do działki nr 140/7 i rozciąga się w kierunku wschodnim na ok. 50 m i 20 m w kierunku południowym. Ma nieregularny kształt, ma również konfigurację spadzistą, pozostaje zanieczyszczona gruzem i porośnięta dziką roślinnością w tym drzewami samosiejkami. Na działce znajduje się gołębnik. Z informacji uzyskanych od mieszkańców znajdującego się nieopodal bloku mieszkalnego wynika, iż teren ten nigdy nie był zajęty pod infrastrukturę zakładu gazowniczego. Zbiornik gazowniczy był umiejscowiony poniżej skarpy w kierunku południowo - wschodnim.

Z informacji uzyskanych w czasie rozmowy z T. K. uzyskano informację, iż zakład gazowniczy powstał już w latach 40-tych, a zbiornik gazowy wraz z oczyszczalnią ścieków i tzw. zraszaczem wybudowano na początku, lat 60-tych i w latach 90-tych go zburzono. Rozmówca nie był w stanie wskazać gdzie mogą znajdować się dokumenty dotyczące realizacji przedmiotowej inwestycji i odpowiedzieć na pytanie o parametry bezpieczeństwa lokalizacji takiej inwestycji.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organ wystąpił ponownie do Prezydenta M. T. i Miejskiej Pracowni Urbanistycznej oraz P. Spółki Gazownictwa o ponowny przegląd zasobów archiwalnych celem uzupełnienia dokumentacji i rozstrzygnięcia wątpliwości zawartych w uzasadnieniu wyroku sądu administracyjnego z dnia [...] kwietnia 2012 r., odnośnie podstawy prawnej, na podstawie której nastąpiło nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa. Organ orzekający wskazał, że nie udało się wzbogacić materiału dowodowego o dokumenty pozwalające rozstrzygnąć wyżej wymienione kwestie.

W związku z powyższym organ uznał, iż wyczerpał wszystkie możliwości uzyskania informacji w postaci dokumentów, które w przedmiotowej sprawie mogą znajdować się w publicznych zasobach archiwalnych i uznał, że należy poszerzyć postępowanie dowodowe, ponieważ zgodnie z art. 75 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Mając to na uwadze uznano, iż przydatną w sprawie mogłaby być opinia ekspercka dotycząca wykorzystania nieruchomości oznaczonej w czasie nabycia w drodze wywłaszczenia w 1958 r. jako dz. 35/1, a obecnie dz. 140/7 i 140/8 na cel rozbudowy Zakładu Gazownictwa w T.. Taką opinię sporządził rzeczoznawca mgr inż. P. P..

Podsumowując organ I instancji podkreślił, że nie udało się zgromadzić materiału dowodowego w postaci dokumentów, który pozwalałby z pewnością stwierdzić, na jakiej podstawie nastąpiło przejęcie nieruchomości: czy na podstawie ustawy z dnia [...] marca 1958 r., czy dekretu z dnia [...] kwietnia 1949 r., jednak w jego ocenie z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału bezsprzecznie wynika, iż było to wywłaszczenie. Nie ulega też wątpliwości, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany. Na realizację przedmiotowej inwestycji Skarb Państwa nabył działkę nr [...] o pow. 1,5590 ha, na której następnie wybudowano przedmiotowy zbiornik wraz z infrastrukturą. Dopiero po zrealizowaniu inwestycji dokonano zmiany numeracji i podziału nieruchomości na działkę nr [...] o pow. 0,1159 ha (z niej wydzielono dz. nr [...] o pow. 0,0074 ha i nr [...] o pow. 0,1085 ha) i na działkę nr [...] o pow. 1,4431 ha, na której pozostał zbiornik gazu i inne wskazane wyżej obiekty oraz urządzenia infrastruktury. Jak wskazała załączona do akt opinia, na realizację inwestycji niezbędna była cała powierzchnia wywłaszczonej nieruchomości łącznie z obecną działką nr 140/7 i działką nr [...], które stanowiły naturalną strefę buforową zakładu i nie mogły być wtedy przeznaczone na inne cele.

Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącą oraz M. N., decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Wojewoda zwrócił uwagę, że w aktach sprawy, poza aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 1958 r., na podstawie którego nastąpiło zbycie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, znajduje się także zawiadomienie z dnia [...] kwietnia 1958 r., znak: [...] o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do przedmiotowej działki, wskazujące jako podstawę wszczęcia postępowania art. 18 dekretu z dnia [...] kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31).

W zgromadzonym materiale dowodowym znajduje się także kopia postanowienia umarzającego wszczęte uprzednio postępowanie wywłaszczeniowe wskazując jako podstawę art. 23 ust. 2 dekretu z dnia [...] kwietnia 1949 r. oraz art. 47 ustawy z dnia z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1958 r., Nr 17, poz. 70). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podkreślono, że powodem umorzenia jest fakt, iż strony doszły do porozumienia i zawarły umowę kupna sprzedaży nieruchomości będącej przedmiotem postępowania wywłaszczeniowego. Organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 47 ust. 1 ustawy z dnia [...] marca 1958 r. stanowił, iż postępowania wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu [...] lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych. Powołany także w podstawie prawnej postanowienia o umorzeniu postępowania wywłaszczeniowego art. 23 ust. 2 dekretu z dnia [...] kwietnia 1949 r. stanowił, że jeżeli tylko pewna część gruntu, pozostawionego właścicielowi, traci dla niego znaczenie ze względu na dotychczasowe przeznaczenie, wówczas przymus nabycia przez wywłaszczającego za odszkodowaniem dotyczy tylko tej części.

Wojewoda zwróciła uwagę, że nie każde przejęcie nieruchomości uprawnia do żądania jej zwrotu. W trybie ustaw wywłaszczeniowych dochodziło też do przejęcia nieruchomości, które stały się zbędne dla właścicieli, czy które nie mogły być racjonalnie użytkowane, gdy wywłaszczono część nieruchomości na określony cel, a reszta pozostała u właściciela. Gdy jego wolą było oddanie takiej nieruchomości, ustawy wywłaszczeniowe przewidziały taką możliwość, a dekret z [...] kwietnia 1949 r. w art. 23 ust. 2 zdaniem organu przewidział takie sytuacje.

Mając na uwadze powyższe ustalenia Wojewoda stwierdził, że w jego ocenie w przedmiotowej sprawie podstawą postępowania wywłaszczeniowego i w konsekwencji zawartej umowy sprzedaży nieruchomości były przepisy dekretu z [...] kwietnia 1949 r. Przede wszystkim należy stwierdzić, że podstawą i uprawnieniem do żądania wywłaszczenia działki nr [...] stanowiącej własność J. N. było zezwolenie Zastępcy Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów z dnia [...] grudnia 1957 r., a więc dokument o którym mowa w art. 5 ust. 1 powołanego dekretu, natomiast ustawa z dnia [...] marca 1958 r. przewidywała inną procedurę wywłaszczeniową. Podobnie w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego wskazano na art. 18 dekretu z [...] kwietnia 1949 r., jako podstawę wszczęcia postępowania. Co prawda pismo o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego nosi datę [...] kwietnia 1958 r., a od dnia [...] kwietnia 1958 r. obowiązywała już ustawa z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, która mocą art. 53 ust. 2 uchyliła w całości dekret z [...] kwietnia 1949 r., to jednak w ocenie Wojewody ustawa ta w art. 47 ust. 1 stanowiła wyjątek, zgodnie z którym "postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, jeszcze nie zakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów".

W ocenie Wojewody, daty wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego w przedmiotowej sprawie nie można utożsamiać tylko z datą pisma informującego o jego wszczęciu. Początek takiego postępowania należy ustalać w oparciu o całokształt okoliczności prawnych i faktycznych sprawy. Tym bardziej, że obowiązujące wówczas przepisy procedury administracyjnej tj. rozporządzenie Prezydenta [...] z dnia [...] marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 1928 r., Nr 36, poz. 341) nie regulowały kwestii daty wszczęcia postępowania administracyjnego, co podkreślił Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego w uzasadnieniu swojej rewizji nadzwyczajnej od wyroku NSA (wyrok z dnia 8 marca 2001 r., sygn. akt III RN 176/00).

Zdaniem Wojewody w przedmiotowej sprawie doszło zatem do sprzedaży działki nr [...] przez J. N. na rzecz Skarbu Państwa w warunkach zagrożenia wywłaszczeniem na podstawie przepisów dekretu z dnia [...] kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, natomiast w postanowieniu o umorzeniu postępowania wywłaszczeniowego wskazano na art. 23 ust. 2 dekretu z dnia [...] kwietnia 1949 r., który przewidywał sytuacje, gdy dochodziło do przejęcia nieruchomości, które stały się zbędne dla właścicieli, czy które nie mogły być racjonalnie użytkowane, gdy wywłaszczono część nieruchomości na określony cel, a reszta pozostała u właściciela, a jego wolą było oddanie takiej nieruchomości.

Poza powyższym Wojewoda stwierdził, że Starosta podjął szereg działań celem uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie. Ze względu na upływ czasu dotarcie do całości potencjalnej dokumentacji było jednak znacznie utrudnione lub wręcz niemożliwe. W ocenie organu odwoławczego dokument, o którym w swoim odwołaniu wspomina pełnomocnik stron tj. zezwolenie Komisji Planowania przy Radzie Ministrów, na mocy którego Zakłady G. O. T. zyskały możliwość wywłaszczenia działki [...] (której częścią były tereny zajęte obecnie przez działki nr 140/7 i nr [...]), nie ma kluczowego znaczenia dla ustalenia zakresu planowanej inwestycji terenu niezbędnego dla jej realizacji. Dokument ten, zgodnie z art. 5 ust. 1 dekretu z dnia [...] kwietnia 1949 r., stanowił jedynie akceptację przedłożonego zamierzenia inwestycyjnego na wskazanym terenie, zgodnie z wnioskiem podmiotu mającego je realizować. Z akt sprawy wynika, że na potrzeby planowanych zamierzeń inwestycyjnych Zakładu G. O. T. w T. wskazywano całą działkę nr [...], co znalazło także swój wyraz w akcie notarialnym z dnia [...] czerwca 1958 r. W kontekście postulowanej przez wnioskodawców zbędności na cel wywłaszczenia części nieruchomości pozyskanej przez Skarb Państwa od J. N. - działki nr [...] tj. obecnie działek nr [...], należy także odnieść się do zakresu planowanego i wykonanego zamierzenia inwestycyjnego.

Wskazano, że organ I instancji z powodu trudności w pozyskaniu adekwatnych materiałów archiwalnych zlecił wykonanie ekspertyzy technicznej rzeczoznawcy. Celem opracowania było wskazanie przez osobę posiadającą wiedzę specjalistyczną czy mając na uwadze uwarunkowania i możliwości techniczne z lat 60 XX wieku nabycie całej działki nr [...] było konieczne celem prawidłowego wykonania planowanej modernizacji i rozbudowy Zakładu Gazownictwa w T.. Po zapoznaniu się ze sprawą, w swojej opinii z maja 2016 r. biegły wskazał, że dla zamierzonego przedsięwzięcia potrzebna była cała działka nr [...]. Na poparcie swojej tezy wskazał m.in., że teren wywłaszczony stanowił nie tylko obszar realizacji inwestycji oraz strefę bezpieczeństwa ale również teren niezbędny do przeprowadzenia procesu budowy zwłaszcza w trudnym obszarze sąsiadującym z wysoką skarpą. Ponadto teren ten stanowił awaryjny magazyn rur, armatury i sprzętu specjalistycznego. W latach budowy i eksploatacji gazowni nie można było przewidzieć, że na tych działkach lub w ich pobliżu nie wystąpi sytuacja awaryjna. Zdaniem autora opracowania pozyskanie terenu stanowiącego całą działkę nr [...] pozwoliło na długą i bezawaryjną pracę gazowni.

Do powyższej opinii w trakcie postępowania obszerne uwagi zgłaszał pełnomocnik stron w piśmie z dnia [...] czerwca 2016 r. oraz [...] lipca 2016 r. Autor opinii ustosunkował się do przedmiotowych uwag w swoim piśmie z dnia [...] czerwca 2016 r. oraz piśmie, które wpłynęło do Starostwa w dniu [...] sierpnia 2016 r. W zakresie w jakim opracowanie i późniejsze pisma biegłego odnoszą się do wiedzy specjalistycznej z zakresu infrastruktury gazowej, w ocenie organu odwoławczego wyjaśnienia biegłego są spójne, logiczne i przekonywujące. Wojewoda podzielił stanowisko Starosty , że opinię biegłego można przyjąć jako dowód w przedmiotowej sprawie i oprzeć na niej ustalenia faktyczne w zakresie, w jakim nie jest to możliwe na podstawie dowodów z dokumentów archiwalnych, stosownie do zasady wynikającej z art. 75 § 1 oraz art. 80 k.p.a.

W przedmiotowej sprawie podnoszono także argument braku norm technicznych z zakresu ustanawiania stref bezpieczeństwa dla infrastruktury gazowej, które obowiązywałyby w dacie wywłaszczenia. W ocenie pełnomocnika stron brak normatywnego dokumentu w tym względzie nie pozwala na uznanie, że działki objęte obecnie wnioskiem o zwrot były niezbędne do ustanowienia stref bezpieczeństwa dla zbiornika gazowego, a zatem że działki te były zbędne od początku, bo realizacja zakładanego celu publicznego była możliwa bez wywłaszczania tych gruntów.

Wojewoda nie podzielił powyższego stanowiska pełnomocnika stron. W ocenie organu odwoławczego brak konkretnych wytycznych normatywnych w zakresie stref bezpieczeństwa nakazuje dokonanie oceny potrzeby wywłaszczenia całości działki nr [...] w kontekście faktycznej potrzeby pozyskania tych terenów wynikającej z uwarunkowań technologicznych zamierzonej inwestycji, możliwości wykonania, wiedzy i fachowego doświadczenia, jakie posiadały osoby odpowiedzialne za jej realizację. Innymi słowy skoro nie było ograniczeń normatywnych to przygotowując teren niezbędny dla planowanej inwestycji można było kierować się w tym względzie faktycznymi potrzebami wynikającymi z wiedzy i doświadczenia osób przygotowujących inwestycję. Ponadto plan taki był zatwierdzany przez Komisję Planowania przy Radzie Ministrów, dlatego nie można mówić o dowolności przy planowaniu inwestycji, pomimo braku wytycznych normatywnych w niektórych jej aspektach.

W kontekście powyższego, przy ustalaniu faktycznej potrzeby pozyskania całej działki nr [...], zdaniem Wojewody pomocna okazała się opinia biegłego dołączona do akt sprawy, gdyż dokument ten wskazuje w sposób racjonalny, jaka mogła być przyczyna i konieczność pozyskania całego spornego terenu, przy uwzględnieniu doświadczeń osób ze stosowną wiedzą techniczną. Organ II instancji zauważył też, że był to okres wczesno powojenny i nie wszystko mogło być i było zapisane i uregulowane w przepisach prawa, dlatego opinia techniczna fachowca jest tutaj trudna do podważenia, a wyciągnięte wnioski bardzo racjonalne przede wszystkim z punktu widzenia bezpieczeństwa.

Wojewoda podniósł również, że jak wynika ze znajdującego się w aktach Raportu Sozologicznego dotyczącego oceny zanieczyszczeń środowiska gruntowego na terenie działki nr [...] - na terenie przedmiotowej działki rozpoznano śladowe zawartości wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA), co wskazuje na działalność związaną z produkcją gazu lub smoły pogazowej na terenie sąsiednich nieruchomości (teren byłej gazowni miejskiej). Badania wykonywano metodą punktową zaznaczono przy tym, że nie można wykluczyć obecności lokalnych zanieczyszczeń poza strefą rozpoznania. Zdaniem Wojewody odnalezienie po wielu latach od zaprzestania działalności przez gazownię na przedmiotowej nieruchomości śladów chemicznych związanych z produkcją i dystrybucją gazu, świadczy że teren działki nr [...] pozostawał w oddziaływaniu inwestycji, jaka legła u podstaw wywłaszczenia.

W skardze do sądu A. W. wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, zarzucając:

a) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 78 § 1 k.p.a. w związku z art. 75 § 1, 76 § 1 oraz art. 7 i 77 k.p.a. poprzez pominięcie jako dowodu w sprawie zezwolenia Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów z dnia [...] grudnia 1957 r. wydanego dla inwestycji gazowni, jako dowodu na okoliczność, czy wywłaszczenie terenów obecnych działek nr 140/7 i nr [...] było konieczne do jej realizacji (w tym do utworzenia strefy bezpieczeństwa),

b) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 75 § 1 k.p.a. poprzez dopuszczenie jako dowodu w sprawie opinii biegłego na okoliczność przydatności działek nr 140/7 i nr [...] na cele związane z budową i eksploatacją gazowni, zamiast na okoliczność konieczności ich wywłaszczenia,

c) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 137 ust. 1 pkt 1-2 w związku z art. 216 ustawy u.g.n. poprzez błędne przyjęcie, że teren obecnych działek nr 140/7 i nr [...] nie stał się zbędny na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu, pomimo tego, że nigdy nie został w żaden sposób zabudowany, ani w inny sposób zagospodarowany, bądź wykorzystywany na działalność gazowniczą, a w latach 50-tych XX wieku nie istniały żadne normy bezpieczeństwa sytuujące ten teren w niezbędnej strefie bezpieczeństwa zakładu gazowniczego,

d) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 137 ust. 2 w związku z art. 216 u.g.n. poprzez błędne przyjęcie, że na terenie obecnych działek nr 140/7 i nr [...] zrealizowano cel wywłaszczenia, dla którego znacjonalizowano całą ówczesną działkę nr 35/1 i w związku z tym działki te nie podlegają obecnie zwrotowi.

Zdaniem skarżącej wywłaszczenie części działki nr [...] stanowiącej obecnie działki nr 140/7 i nr [...] odbyło się w zasadzie jedynie przez przypadek (wywłaszczono całą dużą jednolitą działkę, aby nie dokonywać jej podziału). Świadczy o tym zwłaszcza położenie działek nr 140/7 i nr [...] wysoko na skarpie wiślanej, kilkadziesiąt metrów nad pozostała częścią działki nr [...], a zwłaszcza tym fragmentem, na którym zlokalizowano gazownię.

Skarżąca zauważyła, że organom obu instancji nie udało się zebrać żadnych dowodów wskazujących na to, aby wywłaszczenie terenów obecnych działek nr 140/7 i nr [...] było konieczne do realizacji celu wywłaszczenia, albo aby na tych działkach zrealizowano jakikolwiek cel wywłaszczenia. Organy obu instancji - nie będąc w stanie wykazać konieczności wywłaszczenia - skierowały cały swój wysiłek na wykazywanie, że wywłaszczenie spornych działek miało sens, bo zwiększało bezpieczeństwo całej inwestycji (abstrahując od norm bezpieczeństwa itp.). Z rozumowania organów obu instancji zdaniem skarżącej wynika, że zachowanie tych działek przez dziesięciolecia w niezmienionym stanie (jako terenu zielonego) było właśnie realizacją celu wywłaszczenia, czyli stworzeniem nie tyle koniecznej, ale jednak usprawiedliwionej strefy bezpieczeństwa wokół gazowni. Takiej przesłanki wywłaszczenia przepisy nie przewidują. Organy obu instancji nie znalazły też żadnych dowodów na to, że w ciągu 7 lat od dnia wywłaszczenia rozpoczęto na terenie obecnych działek [...] jakieś prace związane z celem wywłaszczenia albo w ciągu 10 lat od wywłaszczenia cel ten na tych działkach został zrealizowany.

Kluczowym dla organów obu instancji dowodem jest opinia biegłego. Z powodu niemożliwości wykazania tezy, że wywłaszczenie było niezbędne do realizacji inwestycji zmierza ona w kierunku wykazania prawidłowości i zasadności przyjętych rozwiązań technicznych, zwłaszcza w zakresie lokalizacji inwestycji i bezpieczeństwa jej eksploatacji. Jednak to nie te okoliczność należało wykazać w niniejszej sprawie, a niezbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia. Prawidłowość i zasadność przyjętych rozwiązań technicznych jest kryterium ustawowym przy ocenie, czy wywłaszczenie było konieczne, ale jednocześnie przepisy stawiają wymóg, aby nieruchomość była wywłaszczona jedynie wtedy, gdy zrealizowanie celu publicznego nie jest możliwe bez nabycia uprawnień prawnorzeczowych do nieruchomości, na której cel ten ma być zrealizowany (art. 112 ust. 3 u.g.n.). Skoro w opinii biegłego nie wykazano jednoznacznie, że wywłaszczenie było konieczne, a zwłaszcza nie wskazano norm bezpieczeństwa, które obejmowałyby obecne działki [...] - to w ocenie skarżącej wywłaszczenie nieruchomości stanowiącej obecne działki [...] nie było w ogóle niezbędne do modernizacji i rozbudowy gazowni w latach 1958-1962. Realizacja celu publicznego była w pełni możliwa bez wywłaszczania tych gruntów. Ponadto kryterium niezbędności nieruchomości na cele publiczne (a więc konieczności wywłaszczenia) samo w sobie nie jest przesłanką do dokonania zwrotu - taką przesłankę zdaniem skarżącej stanowi zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia w momencie składania wniosku o restytucję. Ponieważ zbiornik gazu nie działał od 1993 r. (co zauważa w swojej opinii i uwagach także biegły), to przesłanka zbędności na cel wywłaszczenia pozostaje poza sporem.

Opinia biegłego (zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a.) miała jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie czy wywłaszczenie było konieczne. Tego warunku opinia ta w przekonaniu skarżącej nie zrealizowała. Główny mankament opinii, to brak wskazania, jakie normy prawne, techniczne i bezpieczeństwa należałoby zachować, aby mówić o konieczności wywłaszczenia tych działek. Mankament ten jest doskonale widoczny zwłaszcza wtedy, gdy organy obu instancji pominęły dowód z dokumentu urzędowego - zezwolenia Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów z dnia [...] grudnia 1957 r. wydanego dla inwestycji gazowni. Ten dokument może mieć kluczowe znaczenie w sprawie wykazując, czy rzeczywiście wywłaszczenie było konieczne (jaka rolę miały w inwestycji odegrać tereny obecnych działek [...]). Tymczasem organy obu instancji zaniechały jego włączenia do materiału dowodowego, tym bardziej, że organ II instancji powołuje się na ten dokument pośrednio argumentując, że skoro jego postanowienia zostały przywołane w akcie notarialnym z 1958 r., to na pewno wywłaszczenie było zasadne. W innym miejscu natomiast organ II instancji stwierdził, że zezwolenie to nie ma kluczowego znaczenia dla ustalenia zakresu planowanej inwestycji i terenu niezbędnego do jej realizacji. Stawiając taką tezę, zdaniem skarżącej organ II instancji nie zadał sobie trudu zapoznania się z treścią tego dokumentu, ani nawet nie włączył go w poczet materiału dowodowego.

Jednocześnie w ocenie skarżącej organy obu instancji zignorowały tę część opinii, w której biegły powołuje się na fakt, że wydzielenie działek [...] nastąpiło dopiero w 2007 r. i było konsekwencją uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Wskazuje jednocześnie, że planowane jest przyłączenie do sąsiedniej nieruchomości (czyli działki [...]) dwóch działek - 140/8 i 139/4. Fakt ten jednoznacznie wskazuje też, że G. T. uznaje działkę 140/8 za zbędną na cele publiczne (jakiekolwiek), skoro planistycznie umożliwia jej przekazanie prywatnemu inwestorowi, właścicielowi nieruchomości stanowiącej działkę 126/5. Zdaniem skarżącej, w takiej sytuacji zadaniem gminy byłoby wystąpienie wpierw do byłego właściciela lub jego spadkobierców z propozycją ponownego przewłaszczenia tego terenu na nich, a nie swobodnej jego sprzedaży prywatnemu inwestorowi, a tak wynika z brzmienia art. 136 ust. 1-2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, których naruszenie przez organy obu instancji skarżąca zarzuca.

Jej zdaniem organy obu instancji przeszły też do porządku dziennego nad twierdzeniem biegłego, że nie można wskazać żadnych norm bezpieczeństwa (a więc pośrednio także wykazać konieczności wywłaszczenia), choć na pewno takie wtedy musiały istnieć. Albo więc normy te istniały i są możliwe do wskazania, albo nie istniały i dlatego nie można ich wyspecyfikować. Oparcie zaś opinii biegłego na dywagacjach, że wywłaszczenie poprawiało stan bezpieczeństwa (zwiększało go), było niecelowe. Zdaniem skarżącej każde rozszerzenie strefy bezpieczeństwa wokół gazowni minimalizowałoby ryzyko, niemniej jednak nie minimalizacja ryzyka (zwiększenie bezpieczeństwa) było przesłanką wywłaszczenia, ale jego niezbędność, konieczność ze względu na cel wywłaszczenia, lecz organy obu instancji, jak również biegły, wyraźnie mylą te dwie przesłanki i stawiają pomiędzy nimi nieuprawniony znak równości.

W przekonaniu skarżącej organy obu instancji całkowicie zignorowały opinię biegłego, gdy zwraca on uwagę, że obecna działka [...] przeznaczona jest na budowę ciągu pieszego "co oznacza, że istnieje, i z dużym prawdopodobieństwem istniała w okresie wywłaszczenia, duża potrzeba skomunikowania terenów zurbanizowanych (ul. L.) z terenami nadwiślańskich błoni, a w konsekwencji penetrację przez mieszkańców obszaru zagrożonego niebezpieczeństwem wynikającym z lokalizacji zbiornika". Oznacza to, że skoro planiści już w latach 50 -XX wieku dopuszczali w tej strefie przebywanie ludzi (i to niekontrolowane przez gazownię), to obszar ten z pewnością nie mógł znajdować się w strefie bezpieczeństwa zbiornika gazowego. Tym bardziej nie musiał był koniecznie wywłaszczony.

Strona skarżąca zwróciła też uwagę, że biegły przeprowadził też wirtualną symulację wybuchu zbiornika z gazem, z której wynika, że teren działek [...] położony jest w odległości minimum 45 metrów od dawnej lokalizacji zbiornika z gazem. Tymczasem strefa zagrożenia wybuchem (wynikająca z symulacji) to jedynie 40 metrów. Biegły stwierdził, że sporne działki znajdowały się prawdopodobnie na skraju strefy zagrożenia wybuchem. Oznacza to, że sporne działki nigdy nie leżały w strefie bezpieczeństwa zbiornika, były więc zbędne na cel wywłaszczenia.

Zdaniem skarżącej nieprawidłowe są też ustalenia biegłego, aby obszar spornych działek stanowił teren niezbędny do przeprowadzenia procesu budowy, wytyczenia tras komunikacyjnych, technologicznych i awaryjnych (układy pompowe), ulokowania infrastruktury nadziemnej i podziemnej związanej z produkcją i magazynowaniem gazu oraz ewentualną rezerwą terenu przeznaczoną np. pod budowę węzła gazowego, stacji redukcyjno-pomiarowej, składowania armatury i rur gazowych. Twierdzenia te nie są poparte żadnymi dowodami, ani dokumentami, bądź materiałem zdjęciowym. Ocena biegłego przeczy też stanowi faktycznemu ustalonemu w niniejszej sprawie (i nie kwestionowanemu przez żadną ze stron) przez organ I instancji w decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. (znak: GGN.6821.23.2011.BA). Jak ustalił organ "teren jest spadzisty, niezagospodarowany, zanieczyszczony pozostałościami materiałów budowlanych (tzw. gruz), porośnięty dziką roślinnością i drzewami samosiejkami"

Organy obu instancji w ocenie skarżącej zignorowały też fakt, że w 1990 r. nie doszło do ustanowienia z mocy prawa użytkowania wieczystego na rzecz gazowni na działkach [...] na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia [...] września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (DzU. z 1990 r. nr [...], poz. 464 ze zm.). Oznacza to, że jeszcze w latach 90-tych XX wieku zdawano sobie sprawę, że nieruchomości te - z punktu widzenia gazownictwa - są całkowicie zbędne, gdyż nie pozostawały nawet pro forma w zarządzie zakładów gazowniczych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek Sąd nie podziela w pełni stanowiska skarżącej.

Należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku tutejszego Sądu z dnia 12 kwietnia 2012 r. organ dokonał ustaleń odnośnie trybu, w jakim doszło do nabycia spornej nieruchomości przez Skarb Państwa w roku 1958 r. Dokonane przez organ ustalenie, iż nabycie nastąpiło w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, nie narusza prawa.

Istotne w niniejszej sprawie jest oddzielenie kwestii tego, czy przedmiotowa nieruchomość została w całości nabyta "pod przymusem wywłaszczenia" (tj. w całości była konieczna do realizacji celu wywłaszczenia) od kwestii tego, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na całości czy jedynie na części wywłaszczonej nieruchomości.

W pierwszej z wymienionych kwestii należy podnieść – w ślad za ww. wyrokiem Sądu z dnia 12 kwietnia 2012 r. – iż żądanie zwrotu nieruchomości jest uprawnieniem związanym z uprzednim jej przejęciem wbrew woli właściciela. Nie każde zatem przejęcie nieruchomości uprawnia do żądania jej zwrotu. Należy bowiem zwrócić uwagę, że w trybie przepisów wywłaszczeniowych dochodziło także do przejęcia nieruchomości, które stały się zbędne dla właściciela czy które nie mogły być racjonalnie użytkowane, pomimo że nie były konieczne dla realizacji celu wywłaszczenia. Zgodnie z art. 23 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. wbrew woli właściciela nie może mu być pozostawiona tylko taka część jego nieruchomości, która wskutek rozdrobnienia, wywołanego wywłaszczeniem, nie może być racjonalnie użytkowana na cele dotychczasowe; w tym przypadku wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość. Z kolei zgodnie z art. 23 ust. 2 dekretu jeżeli tylko pewna część gruntu, pozostawionego właścicielowi, traci dla niego znaczenie ze względu na dotychczasowe przeznaczenie, wówczas przymus nabycia przez wywłaszczającego za odszkodowaniem dotyczy tylko tej części. Oznacza to, iż w przypadku zastosowania cytowanych przepisów dekretu ta cześć nieruchomości, która została nabyta przez wywłaszczającego zgodnie z wolą wywłaszczanego – a więc bez "przymusu wywłaszczeniowego" - nie podlega zwrotowi.

Powyższe spostrzeżenie jest istotne w przedmiotowej sprawie także ze względu na twierdzenie skarżącej jakoby nabycie całej nieruchomości w roku 1958 r. odbyło się "przez przypadek" (wywłaszczono całą dużą jednolitą działkę, aby nie dokonywać jej podziału), w sytuacji kiedy nie było konieczności przeznaczenia na cel wywłaszczenia całej nieruchomości. Jeżeli rzeczywiście taką sytuację akceptował ówczesny właściciel tj. wolał aby nabyto od niego całą nieruchomość, nawet w tej części, która nie była konieczna na "cel wywłaszczenia" – owa część, jako nie objęta przymusem wywłaszczenia nie podlegałaby zwrotowi. W tym względzie brak jednakże jakichkolwiek ustaleń organu, który poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że w postanowieniu o umorzeniu postępowania wywłaszczeniowego wskazano na art. 23 ust. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Z samego takiego wskazania nie wynika, która część nieruchomości (działki nr [...]) nie została nabyta przez Skarb Państwa w warunkach "zagrożenia wywłaszczeniem". Co więcej - uczynienie powyższego spostrzeżenia przez organ w żaden sposób nie przełożyło się na stwierdzenie, czy przesłanką odmowy zwrotu nieruchomości jest okoliczność, że nieruchomość, o której zwrot obecnie ubiega się skarżąca jest tą częścią nieruchomości – działki nr [...], która nie została nabyta w roku 1958 przez Skarb Państwa w zagrożeniu przymusem wywłaszczenia, czy też nie.

Odnośnie drugiej ze wskazanych kwestii należy zwrócić uwagę na przesłanki zwrotu nieruchomości (art. 137 w związku z art. 216 ust. 2 pkt 2 u.g.n.) Stosownie do art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Stosownie do art. 137 ust. 2 u.g.n. jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Aby zatem określić, czy możliwy jest zwrot części nieruchomości niezbędne jest w pierwszej kolejności określenie co było "celem wywłaszczenia". Należy podkreślić, że chodzi o cel wywłaszczenia "określony w decyzji o wywłaszczeniu" (art. 137 u.g.n.) - a nie określony w oparciu o wiedzę specjalistyczną, jak danego rodzaju inwestycja będąca "celem wywłaszczenia" winna być realizowana.

Ścisłe określenie celu wywłaszczenia jest możliwe w przypadku wskazania go w sposób jednoznaczny i precyzyjny w decyzji wywłaszczeniowej. Brak takiego wskazania w decyzji nie zwalnia organu od ustaleń co do celu wywłaszczenia. Przede wszystkim konieczne jest sięgnięcie do dokumentacji, która zgodnie z przepisami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. winna zostać zgromadzona przed wydaniem decyzji o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości. Słusznie wskazuje skarżąca, że istotnym dla dokumentem może być zezwolenie Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów. Wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości udzielane przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego powinno być poprzedzone wnioskiem udzielenie zezwolenia z załącznikami (art. 7 ust. 1 dekretu). Zgodnie z art. 7 ust. 2 dekretu we wniosku o udzielenie zezwolenia na nabycie nieruchomości należy:

1) wymienić nieruchomość, której wniosek dotyczy,

2) wymienić powierzchnię całej nieruchomości oraz powierzchnię jej części, przeznaczonej do nabycia, z powołaniem się na plan lub szkic sytuacyjny, wskazać sposób użytkowania nieruchomości i opisać ogólnie to, co się na nieruchomości znajduje,

3) wskazać, czy dla osób mieszkających na nieruchomości potrzebne są mieszkania zastępcze oraz czy i w jaki sposób wykonawca zamierza dostarczyć mieszkań,

4) wymienić właściciela nieruchomości oraz wskazać jego miejsce zamieszkania, jeżeli jest znane,

5) wskazać, na czym polegać ma nabycie,

6) wskazać cel nabycia.

Z kolei art. 7 ust. 3 dekretu wymagał, aby do wniosku dołączyć:

1) zezwolenie właściwego ministra na zgłoszenie wniosku, stwierdzające jednocześnie, że starania o uzyskanie odpowiedniej nieruchomości, podjęte zgodnie z art. 3, nie dały wyniku bądź też że dla realizacji narodowych planów gospodarczych zamierzona inwestycja może być zlokalizowana jedynie na nieruchomości, określonej we wniosku,

2) odpis opinii prezydium wojewódzkiej rady narodowej (art. 5 ust. 2),

3) zaświadczenie prezydium wojewódzkiej rady narodowej (organu do spraw planowania zabudowy miast i osiedli w porozumieniu z wojewódzką komisją planowania gospodarczego) co do przeznaczenia nieruchomości na cele, wskazane we wniosku,

4) plan lub szkic sytuacyjny w odpowiedniej skali w dwóch egzemplarzach z wymienieniem powierzchni przeznaczonej do nabycia i z oznaczeniem jej granic.

Dopiero zgromadzenie całości dokumentacji poprzedzającej decyzję o wywłaszczeniu winno dać szansę na określenie, w sposób konkretny, celu wywłaszczenia. Należy przy tym zauważyć, że ze względu na to, iż wniosek wraz z niezbędną dokumentacją kierowany był do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (organu centralnego) organ winien czynić poszukiwania w archiwach właściwych do archiwizowania dokumentacji tego organu, a nie tylko w archiwach lokalnych (w T. i B.)

Brak wyczerpującego postępowania dowodowego w powyższym zakresie oznacza, iż organ uchybił wynikającemu z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez określenie co konkretnie było celem wywłaszczenia w przedmiotowym przypadku.

Powyższe rozważania prowadzą także do uznania, że co do zasady słusznie skarżąca zarzuca błędne wykorzystanie jako dowodu w sprawie "Opinii technicznej" (w istocie – opinii biegłego) sporządzonej w zakresie: "analiza i określenie wielkości terenu niezbędnego do lokalizacji urządzeń wraz z oprzyrządowaniem (układ rur doprowadzających i wyprowadzających gaz ze zbiornika) koniecznych do prawidłowego procesu produkcji gazu oraz dokonanie oceny dotyczącej zagrożenia pożarem, wybuchem i zatruciem gazem związanym z lokalizacją tych urządzeń na tym terenie" (pkt 3 "Opinii technicznej" P. P. Jak powyżej wskazano – o tym, co jest celem wywłaszczenia decyduje organ administracji w odpowiednim akcie administracyjnym. Może on – ale nie musi – określić ten cel w zgodzie z istniejącymi dla danej inwestycji wymogami technicznymi. Może zaistnieć taka sytuacja, że organ określa zakres wywłaszczenia w oderwaniu od tego, czy dana nieruchomość (lub jej część) jest rzeczywiście niezbędna czy przydatna do realizacji wskazywanego celu wywłaszczenia Udowodnienie istnienia takiej rozbieżności mogłoby mieć znaczenie przy badaniu prawidłowości ewentualnej decyzji o wywłaszczeniu (np. mogłoby mieć wpływ przy orzekaniu o nieważności decyzji o wywłaszczeniu ze względu na okoliczność że odnośnie danej nieruchomości lub jej części w sposób ewidentny nie zachodziła przesłanka niezbędności na cel wywłaszczenia – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2002 r. sygn. akt I SA 130/01, LEX nr 1695261). Dowód ten nie może być natomiast uznany za przyczyniający się do wyjaśnienia sprawy w przedmiocie zwrotu nieruchomości (naruszenie art. 75 § 1 k.p.a.).

W celu podjęcia rozstrzygnięcia odnośnie zwrotu nieruchomości potrzebna jest wiedza odnośnie celu wywłaszczenia (przy czym musi to być "cel wywłaszczenia" zakreślony przez organ administracji prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe) oraz tego czy, kiedy i w jakim zakresie nastąpiła realizacja celu wywłaszczenia. Jeżeli zakres wywłaszczenia został określony błędnie z tego powodu, że organ – wbrew wymogom technicznym dla danej inwestycji – wskazał jako konieczne na cele wywłaszczenia grunty, które w istocie są zbędne aby przeprowadzić daną inwestycję ("cel wywłaszczenia") - to okoliczność ta może być brana pod uwagę przy ocenie prawidłowości samego aktu wywłaszczeniowego. Natomiast na wynik postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wpływ będzie miała jedynie pośredni. Błędne tj. zbyt szerokie określenie terenu inwestycji będzie skutkowało brakiem realizacji na danym terenie planowanej inwestycji. W postępowaniu o zwrotu nieruchomości będzie to jednoznaczne ze stwierdzeniem, że celu wywłaszczenia na danym terenie (części nieruchomości) nie zrealizowano. Jednakże w istocie przyczyna owego braku realizacji celu wywłaszczenia (inwestycji wskazanej w akcie wywłaszczenia) jest dla postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości obojętna. Wiedza na temat tego, czy w przeszłości organy administracji działały zgodnie z wiedzą techniczną, czy nie – w postępowaniu o zwrot nieruchomości nie ma znaczenia.

"Opinia techniczna" wskazuje, że cały teren działki nr [...], uwzględniając ówczesne uwarunkowania techniczne, był konieczny do przeprowadzenia inwestycji tj. rozbudowy Zakładu Gazownictwa w T., w tym budowy zbiornika gazu na spornej nieruchomości. Opinia techniczna w istocie opisuje jak powinna być – w zgodzie z wymogami technicznymi - zrealizowana inwestycja. Nie oznacza to jednak, że właśnie w taki sposób została zrealizowana tj. że nieruchomość, o której zwrot ubiega się skarżąca rzeczywiście była częścią strefy ochronnej albo rzeczywiście znajdowała się na niej infrastruktura naziemna i podziemna związana z produkcją i magazynowaniem gazu. Trzeba też mieć na względzie, że w art. 4 ust. 2 dekretu (umiejscowionego w dziale III "Nabywanie nieruchomości od osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych", art. 4 - 40 dekretu) prawodawca wskazał, że ilekroć używa określenia "nabycie nieruchomości" należy przez to rozumieć oprócz nabycia prawa własności również ustanowienie, zniesienie, ograniczenie bądź przeniesienie praw rzeczowych ograniczonych na nieruchomościach. Istniały zatem różne formy prawne (nie tylko nabycie prawa własności), za pomocą których można było zabezpieczyć właściwą realizację inwestycji będącej "celem wywłaszczenia". Nie można wykluczyć, że dla zapewnienia strefy ochronnej inwestycji wystarczające byłoby ograniczenie prawa własności sąsiadującej z inwestycją nieruchomości np. poprzez ograniczenie prawa zabudowy określonej części tej nieruchomości. W tej sytuacji sporna nieruchomość byłaby przeznaczona wyłącznie w celu wzniesienia budowli (zbiornika gazowego) ze stosowną infrastrukturą – a nie jako część strefy ochronnej. W takim przypadku brak jakiegokolwiek śladu po realizacji czy to samego zbiornika czy związanej z nim infrastruktury oznaczałoby brak zrealizowania celu wywłaszczenia.

W świetle powyższego nie można uznać – jak to uczynił organ, że "Opinia techniczna" pozwala określić zakres planowanego i wykonanego zamierzenia inwestycyjnego, który w tej konkretnej sprawie był objęty "celem wywłaszczenia". Opinia ta daje w istocie odpowiedź na to, jak powinna być zaplanowana i jak powinna być wykonana taka inwestycja, uwzględniając lokalne warunki terenowe oraz ówczesne uwarunkowania techniczne.

Powyższe uchybienia przepisom postępowania czynią przedwczesnym - wobec braku ustalenia stanu faktycznego w zakresie koniecznym do rozstrzygnięcia sprawy - rozważania odnośnie naruszeń przepisów prawa materialnego tj. art. 137 w związku z art. 216 u.g.n.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku.

W ponownym postępowaniu organ winien uzupełnić postępowanie dowodowe poprzez włącznie do akt sprawy zezwolenia Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów oraz poprzez podjęcie czynności celem odnalezienia (np. poprzez kwerendę w archiwum państwowym) wskazanej w rozważaniach Sądu dokumentacji, która powinna towarzyszyć wydaniu tego zezwolenia. Stosownie do wyników postępowania w tym zakresie oraz z uwzględnieniem już zgromadzonej dokumentacji organ powinien ustalić, czy cel wywłaszczenia miał być realizowany na całości, czy na części nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa w roku 1958, a następnie – czy realizacja tego celu rzeczywiście nastąpiła i w jakim zakresie, tj. czy objęła także nieruchomość, o której zwrot obecnie wnosi skarżąca.

O kosztach (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804), biorąc pod uwagę wysokość wniesionego wpisu.