Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 711/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 12, art. 2 pkt 10, art. 9. art. 15, art. 18, art. 19 , art. 23, art. 25, art. 29
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 17 lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oraz ich zwrotu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 2 maja 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącej A. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 maja 2018 r. nr [...] skierowaną do A. M. Wójt Gminy S.:

1) uznał kwotę 5.000 zł za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone A. M. w okresie od 1 października 2017 r. do 28 lutego 2018 r. na dzieci D. i J. M., przyznane decyzją nr [...] z dnia 11 października 2017 r.;

2) zobowiązał wyżej wymienioną do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 5.000 zł.

W podstawie prawnej decyzji organ pierwszej instancji wskazał art. 104, art. 127a i art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej w skrócie jako "k.p.a."), art. 12 w zw. z art. 2 pkt 10, art. 2, art. 9, art. 15, art. 18 – 19, art. 23 – 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1467).

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 11 października 2017 r. została wydana decyzja przyznająca wyżej wymienionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla uprawnionych D. i J. M.. Decyzję wydano w następstwie wniosku, do którego dołączono zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji oraz nieprawomocny wyrok Sądu Rejonowego w W. (z dnia 7 lipca 2016 r.; sygn. akt [...]) zasądzający alimenty w kwocie po 700 zł na dziecko. Świadczenia alimentacyjne wypłacono w wysokości po 500 zł na każde dziecko za okres 1 października 2017 r. do 28 lutego 2018 r. W dniu 15 marca 2018 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło postanowienie komornika sądowego o umorzeniu prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Z kolei w dniu następnym A. M. przedłożyła prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 2 stycznia 2018 r. (sygn. akt [...]) uchylający w punkcie 1 w całości wyrok zaoczny z dnia 7 lipca 2016 r. oraz zasądzający w punkcie 2 od pozwanego Ł. M. tytułem alimentów na rzecz małoletnich powodów D., J. oraz J. M. kwotę po 400 zł miesięcznie na każdego z małoletnich powodów za okres od dnia 12 listopada 2015 r. do dnia 2 listopada 2016 r. Co istotne, w dniu 16 marca 2018 r. A. M. złożyła nadto wniosek o uchylenie decyzji przyznającej świadczenia z funduszu. Stosowna decyzja w tej materii uchylająca decyzję przyznającą świadczenia od dnia 1 marca 2018 r. została przez organ pierwszej instancji wydana.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Z kolei w świetle art. 23 ust. 1 powyższej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu. Art. 29 ust. 1 ustawy stanowi z kolei, że zmiany w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się po wpływie tytułu wykonawczego do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów. W art. 29 ust. 2 ustawy zapisano zaś, że w przypadku gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek. Przepis art. 23 stosuje się odpowiednio.

Finalnie organ pierwszej instancji wskazując, że wydana decyzja jest zgodna z oświadczeniem strony przywołał treść art. 24 ust. 1 i ust. 2 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, osoba nienależnie pobrała świadczenia lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Przywołano nadto treść art. 155 k.p.a. zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. M. wskazała, że organ pierwszej instancji błędnie uznał, że w sprawie zaszły przesłanki uzasadniające wydanie decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z uwagi na to, że mąż nie płacił alimentów sprawa została skierowana do sądu i wyrokiem z lipca 2016 r. zasądzono alimenty. Kolejny wyrok odwołująca się otrzymała za pośrednictwem poczty w dniu 22 stycznia 2018 r. Odwołująca się nie zna powodów, których zaistnienie obligowało organ do wydania rozstrzygnięcia dotyczącego zwrotu otrzymanych kwot. Odwołująca się wskazała ponadto, że nie jest w stanie zwrócić wskazanej przez organ pierwszej instancji kwoty, gdyż ma na utrzymaniu czworo dzieci.

Decyzją z dnia 17 lipca 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 2 maja 2018 r. nr [...]. W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 19, art. 20 i art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia 11 października 2017 r. przyznano stronie świadczenia alimentacyjne. Wyrokiem z dnia 2 stycznia 2018 r. (sygn. akt[...]) uchylono w całości z mocą wsteczną wyrok zasądzający od Ł. M. alimenty na rzecz dzieci D., J. i J.. Następnie w dniu 16 kwietnia 2018 r. została wydana decyzja uchylająca decyzję z dnia 11 października 2017 r. W aktach znajduje się ponadto oświadczenie odwołującej z dnia 23 kwietnia 2018 r., w którym strona wskazała, że w związku z nowym wyrokiem sądu [...] oraz postanowieniem komornika o umorzeniu egzekucji zobowiązuje się do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W ocenie organu odwoławczego bezspornym jest, że odwołująca pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego w chwili gdy miała zasądzone alimenty od ojca dzieci. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność kiedy odwołująca się otrzymała wyrok albowiem z chwilą jego uprawomocnienia się (28 stycznia 2018 r.) zaczęły obowiązywać zawarte w nim ustalenia, to jest konieczność zapłaty alimentów kwocie po 400 zł miesięcznie na każde z trojga dzieci w okresie 12 listopada 2015 r. – 2 listopada 2016 r. W tym czasie odwołująca się pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego wiedząc, że takie świadczenie jej nie przysługuje. Zatem odwołująca się jest zobowiązana do zwrotu kwoty 17.600 zł (kwota wskazana przez Kolegium – przyp. Sądu) z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. A. M. wniosła o uchylenie decyzji wydanych przez organy obydwu instancji oraz umorzenie postępowania.

Wydanym w sprawie rozstrzygnięciom skarżąca zarzuciła naruszenie art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ odwoławczy błędnie zamieścił sporządzone uzasadnienie. W istocie bowiem uzasadnienie, które zawarto w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji jest uzasadnieniem w drugiej sprawie skarżącej, w której organ pierwszej instancji wydał decyzję nr [...]. Odnosząc się do podniesionego zarzutu naruszenia prawa materialnego skarżąca wskazała, że organ odwoławczy dokonał niewłaściwej wykładni art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odnosząc się do orzecznictwa sądów administracyjnych skarżąca wskazała, że przepis ten wyklucza możliwość uznania za świadczenie podlegające zwrotowi świadczenia alimentacyjnego wypłaconego w kwocie odpowiadającej wysokości zasądzonych za dany okres alimentów. Obowiązek zwrotu świadczenia ustawodawca nakłada zaś jako wyjątek wyłącznie na osoby, które otrzymały świadczenia w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego. Celem omawianego art. 29 ustawy jest bowiem aktualizacja bieżąco wypłacanych świadczeń alimentacyjnych. Nie może mieć on natomiast zastosowania w przypadku dokonania przez sąd rodziny zmiany wysokości alimentów z mocą wsteczną. Przedkładając powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, ze świadczeniem, które można byłoby uznać za nienależnie pobrane jest świadczenie pobierane od momentu doręczenia skarżącej wyroku z dnia 2 stycznia 2018 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska.

Na rozprawie w dniu 22 listopada 2018 r. reprezentujący skarżącą pełnomocnik podniósł, że wskazanie w punkcie drugim wyroku częściowego z dnia 2 stycznia 2018 r. okresu w jakim zasądzono przysługujące dzieciom skarżącej alimenty (12 listopada 2015 r. – 2 listopada 2016 r.) podyktowane było faktem złożenia przez skarżącą do Sądu Okręgowego w G. powództwa rozwodowego, co miało miejsce w dniu 3 listopada 2016 r. Pełnomocnik wskazał, że sprawa rozwodowa została zarejestrowana pod sygnaturą [...] przy czym nie ma wiedzy jaki jest jej obecny stan.

Wojewódzki Sad Administracyjny w G. zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę w oparciu o wskazane powyżej kryterium Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy organy orzekające prawidłowo uznały, że świadczenia pobrane przez skarżącą z funduszu alimentacyjnego w czasie kiedy skutek prawny wywierał wyrok zasądzający alimenty w pierwotnej wysokości, to jest wyrok zaoczny z dnia 7 lipca 2016 r. wydany przez Sąd Rejonowy w W. (sygn. akt [...]) były świadczeniami nienależnie pobranymi.

Należy wskazać, że organ pierwszej instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji odwołał się zarówno do regulacji zawartej w art. 23 ust. 1 – 9 jak i art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W uzasadnieniu decyzji przytoczono również treść art. 24 ust. 1 powyższej ustawy oraz art. 155 k.p.a. odnoszące się do weryfikacji decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń. Organ pierwszej instancji nie wyjaśnił jednakże w żaden sposób, która ze wskazanych regulacji ma zastosowanie w realiach prowadzonego postępowania. Zestawiając fakt wydania decyzji uchylającej z dniem 1 marca 2018 r. decyzję z dnia 11 października 2017 r. z wydaniem przez Sąd Rejonowy w W. wyroku z dnia 2 stycznia 2018 r. modyfikującego wysokość oraz okres wypłaty alimentów organ pierwszej instancji wskazał w sposób lakoniczny, że "[...] z uwagi na stan faktyczny sprawy oraz wobec powołanych [...] przepisów świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone za okres od 01.10.2017 r. do 28.02.2018 r., stanowią nienależnie pobrane świadczenia [...]".

Organ drugiej instancji utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji wskazał z kolei w uzasadnieniu swojej decyzji, że skarżąca pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego wiedząc, że takie świadczenia jej nie przysługują. Świadczy o tym oświadczenie skarżącej z dnia 23 kwietnia 2018 r.

W ocenie Sądu powyższe decyzje są wadliwe, gdyż organy orzekające w sposób niepełny ustaliły stan faktyczny sprawy, co miało istotny wpływ na jej wynik. Należy ponadto zauważyć, że decyzja organu odwoławczego nie spełnia standardów wyznaczonych tego typu aktom przez k.p.a. Organ odwoławczy w podstawie prawnej decyzji przywołał bowiem ustawę z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która w realiach sprawy nie miała zastosowania. W uzasadnieniu decyzji odniesiono się zaś częściowo do innej sprawy skarżącej rozstrzyganej równocześnie przez Kolegium.

Przechodząc do szczegółowej oceny wydanych w sprawie rozstrzygnięć należy w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek ustawowych. Przepisy art. 23 stosuje się odpowiednio.

Dokonując wykładni przywołanego przepisu przyjąć należy, że pod użytym przez ustawodawcę pojęciem "zmiany" rozumieć należy tytuł wykonawczy, bowiem zmiana w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest możliwa wyłącznie wówczas, gdy organ będzie dysponował tytułem wykonawczym, natomiast "dzień zmiany" rozumieć należy jako dzień, w którym możliwym było wydanie tytułu wykonawczego.

Za przyjęciem powyższej wykładni przemawia w ocenie Sądu przede wszystkim istota samych świadczeń alimentacyjnych, które de facto zastępują środki, które wierzyciel alimentacyjny winien otrzymać tytułem wypłaty zasądzonych alimentów. Pojęcie obowiązku alimentacyjnego zdefiniowane zostało w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.) pod pojęciem środków utrzymania i wychowania.

Unormowania materialnego prawa administracyjnego zawarte w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - na co wskazuje chociażby preambuła ustawy - służą natomiast wsparciu osób znajdujących się trudniej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lipca 2010 r.; sygn. akt l OSK 597/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie z art. 10 ust. 1 ustawy wynika, że przyznane na mocy przepisów ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów. Z regulacją tą skorelowany jest art. 18 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, przy czym odpowiedni wniosek złożyć może wyłącznie osoba uprawniona lub jej przedstawiciel ustawowy, który do wniosku dołączyć musi między innymi odpis podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty (art. 15 ust. 1 oraz ust. 4 pkt 3 lit. d ustawy).

W świetle powyższych rozważań wskazać należy, że w art. 10 ust. 1 ustawy ustawodawca powiązał wysokość kwot miesięcznego świadczenia wypłacanego przez organ z wysokością kwoty, jaką dłużnik uiszczałby na rzecz wierzyciela, gdyby egzekucja była prowadzona skutecznie, czy też gdyby zobowiązania alimentacyjne regulował dobrowolnie. Wykładni przepisów o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należy więc dokonywać z uwzględnieniem powyższego stanowiska. Nie ulega zatem wątpliwości, że ustawodawca w zasadzie wykluczył możliwość uznania za świadczenia nienależnie pobrane, świadczeń alimentacyjnych wypłaconych w kwocie odpowiadającej wysokości zasądzonych alimentów. Na podstawie powołanych powyżej przepisów obowiązek zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego ustawodawca nakłada wyłącznie na osoby, które otrzymały świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty w okresie - od dnia zmiany wysokości - zasądzonych alimentów - do dnia wpływu tytułu wykonawczego - do komornika sądowego. Przy czym jak już wcześniej podniesiono, pod pojęciem "zmiany" należy rozumieć tytuł wykonawczy, natomiast "dzień zmiany" rozumieć należy jako dzień, w którym tytuł wykonawczy został wydany. Celem omawianego przepisu jest zatem aktualizacja bieżąco wypacanych świadczeń alimentacyjnych. Nie może mieć on natomiast zastosowania w przypadku dokonania przez sąd rodzinny zmiany wysokości alimentów z mocą wsteczną.

Oczywistym jest przy tym wskazanie, że celem regulacji zawartej w art. 29 ust. 2 ustawy było zabezpieczenie organu, który w związku z nadejściem terminu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego zmuszony był wypłacić świadczenie w zbyt dużej kwocie względem należnych osobie alimentów, bowiem nie miał jeszcze wiedzy o zmodyfikowaniu tytułu wykonawczego. Zabezpieczenie organu właściwego wierzyciela przed tym niebezpieczeństwem jest przy tym o tyle istotne, że zgodnie z art. 8 ustawy sąd przesyła organowi właściwemu wierzyciela i organowi właściwemu dłużnika orzeczenia wydane na podstawie art. 132 i 138 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy w sprawach, w których osoba uprawniona otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, a więc dopiero w tym terminie organ właściwy wierzyciela ma zagwarantowane uzyskanie informacji o zmianie wysokości alimentów, która to zmiana, jak wynika z analizy przepisów przytoczonych poniżej, nastąpić mogła znacznie wcześniej. Zgodnie z art. 776 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1360 ze zm.; dalej w skrócie jako "k.p.c.") podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy. Tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzule wykonalności, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przez tytuł egzekucyjny rozumieć zaś należy między innymi orzeczenie sądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak również ugodę zawartą przed sądem (art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.). Zgodnie zaś z art. 1082 k.p.c. tytułowi egzekucyjnemu, zasądzającemu alimenty, sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu. Tytuł wykonawczy doręcza się wówczas wierzycielowi z urzędu.

W świetle przytoczonych regulacji prawnych nie może budzić wątpliwości, że w przypadku nadania wyrokowi zapadłemu w sprawie o alimenty rygoru natychmiastowej wykonalności, uzyskanie tytułu wykonawczego zależy jedynie od sprawności działania sądu w nadaniu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Nie bez znaczenia jest też aktywność wierzyciela alimentacyjnego przy przekazaniu organowi egzekucyjnemu nowego tytułu wykonawczego. W braku takowej aktywności organ właściwy wierzyciela będzie zaś musiał wypłacać świadczenie alimentacyjne w wysokości odpowiadającej uprzednio zasądzonym alimentom, pomimo tego, iż bieżąca kwota świadczenia do łożenia której zobowiązany jest dłużnik alimentacyjny uległa zmianie.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że przepis art. 29 ust. 2 ustawy zasadniczo nie powinien mieć zastosowania do stanu faktycznego poprzedzającego wydanie wyroku częściowego z dnia 2 stycznia 2018 r. Trzeba dostrzec, że uchylenie orzeczenia zasądzającego alimenty (z dnia 7 lipca 2016 r.), na skutek wyroku częściowego z dnia 2 stycznia 2018 r. zapadłego przed Sądem Rejonowym w W. nastąpiło w istocie z mocą wsteczną, a więc za okres, w którym skarżąca - co Sąd pragnie podkreślić – w założeniu – w dobrej wierze i w zgodzie z unormowaniami ustawy pobierała sporne świadczenie w pierwotnie przyznanej wysokości (pierwotnie zasądzono tytułem alimentów po 700 zł na dziecko od dnia 12 listopada 2015 r.; w wyroku częściowym zasądzono tytułem alimentów po 400 zł na dziecko za okres od 12 listopada 2015 r. do dnia 2 listopada 2016 r.).

Powyższe okoliczności zasadniczo nie pozwalają na kwestionowanie "należności" świadczenia przynajmniej za okres, w którym, na skutek braku wyroku sądu rodzinnego, strona nie mogła ani nie pobierać alimentów (świadczenia z funduszu alimentacyjnego,) ani też zgłosić właściwemu organowi, że doszło do zmiany wysokości zasądzonych alimentów, a jednocześnie nie mogła mieć ani wiedzy, ani świadomości, że obowiązek alimentacyjny może zostać całkowicie lub częściowo zniesiony. Niewątpliwie taką informacją był wyrok częściowy Sądu Rejonowego w W. uchylający w całości orzeczenie z dnia 7 lipca 2016 r. i zasądzający alimenty w zmienionej wysokości oraz za krótszy okres. Z natury rzeczy wyrok ten nie mógł a limine stanowić podstawy do przyjęcia, że strona uprawniona miała taką świadomość co do okresów sprzed wydania takiego wyroku (zob. w tej materii m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2016 r.; sygn. akt l OSK 1900/14; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gv.pl). Odmienna wykładnia pozostawałaby w sprzeczności z regulacjami art. 23 ustawy, odnoszącymi się do świadczeń nienależnie pobranych, których definicję zawiera art. 2 pkt 7 ustawy. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie stanowiskiem, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pobrane przez osobę, która przyjęła je w złej wierze, wiedząc że się jej nie należy.

Mając na uwadze powyższe należy jednakże zauważyć, że fundamentalne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy mają nieznane organom w dacie wydawania zakwestionowanych przez skarżącą decyzji motywy wyroku częściowego wydanego w dniu 2 stycznia 2018 r. oraz fakt zainicjowania przez skarżącą postępowania rozwodowego, co - jak wskazał pełnomocnik skarżącej - nastąpiło w dniu 3 listopada 2016 r.

Z sentencji wyroku częściowego wydanego w dniu 2 stycznia 2018 r. wynika bowiem, że sąd meriti oddalił powództwo w określonym zakresie oraz – wobec cofnięcia powództwa w określonym zakresie przez skarżącą – umorzył postępowanie (punkty II i III wyroku częściowego). Powstaje zatem pytanie z jakich powodów skarżąca świadoma faktu weryfikacji decyzji przyznającej jej świadczenia alimentacyjne w trybie administracyjnym cofnęła częściowo powództwo o alimenty i w jakiej dacie takie oświadczenie zostało złożone. Zapatrywanie to jest istotne zważywszy na konieczność rozważenia przez organy orzekające cech dotyczących świadomości skarżącej w odniesieniu do okresu poprzedzającego wydanie wyroku częściowego z dnia 2 stycznia 2018 r. Należy mieć przy tym na uwadze, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się oświadczenie skarżącej z dnia 23 kwietnia 2018 r. (k. 49 akt organu pierwszej instancji), w którym skarżąca wskazała wprost, że do wniosku o przyznanie świadczeń złożyła wyrok nieprawomocny i że zobowiązuje się do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Z kolei w oświadczeniu z dnia 16 marca 2018 r. (k. 44 akt organu pierwszej instancji) skarżąca wskazała, że prawomocny wyrok otrzymała z sądu w dniu 16 marca 2018 r. i że wyraża zgodę na uchylenie decyzji o przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Oświadczenie to stoi w sprzeczności z informacją podaną przez skarżącą w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji.

Z kolei fakt zainicjowania postępowania cywilnego o rozwód delimitował okres orzeczenia w przedmiocie świadczeń alimentacyjnych zawartego w punkcie I wyroku częściowego z dnia 2 stycznia 2018 r. z uwagi na to, że w świetle art. 445 § 1 k.p.c. w czasie trwania procesu o rozwód lub o separację nie może być wszczęta odrębna sprawa o zaspokojenie potrzeb rodziny i o alimenty pomiędzy małżonkami albo pomiędzy nimi a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi co do świadczeń za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację. Pozew lub wniosek o zabezpieczenie w takiej sprawie sąd przekaże sądowi, w którym toczy się sprawa o rozwód lub o separację, w celu rozstrzygnięcia według przepisów o postępowaniu zabezpieczającym. Z kolei zgodnie z art. 445 § 2 k.p.c. postępowanie w sprawie o zaspokojenie potrzeb rodziny lub o alimenty, wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację, ulega z urzędu zawieszeniu z chwilą wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację co do świadczeń za okres od jego wytoczenia.

Nie jest w ocenie Sądu zasadne czynienie organom orzekającym zarzutu, że organy te z przyczyn leżących po ich stronie nie miały wiedzy co do faktu zainicjowania przez skarżącą postępowania rozwodowego, co nastąpiło w dniu 3 listopada 2016 r. Analiza akt administracyjnych przedłożonych Sądowi nie daje bowiem podstaw do uznania, że skarżąca poinformowała o tym fakcie organy orzekające. Nie mniej jednak obiektywnie należy wskazać, że rozstrzygając w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych organy orzekające pominęły wskazane okoliczności faktyczne i wynikające z nich skutki prawne, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organy dysponując treścią wyroku częściowego z dnia 2 stycznia 2018 r. w sposób mechaniczny uznały bowiem, że świadczenia pobrane przez skarżącą w okresie od 1 października 2017 r. do 28 lutego 2018 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi.

Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy nie można bezrefleksyjnie przyjąć zaistnienia wskazanych powyżej cech, dotyczących świadomości skarżącej w odniesieniu do okresu poprzedzającego wydanie orzeczenia z dnia 2 stycznia 2018 r. uchylającego pierwotne rozstrzygnięcie zasądzające alimenty. Zdaniem Sądu, sam fakt wydania wyroku z dnia 2 stycznia 2018 r. nie przemawiał za takim automatycznym przyjęciem i nie czynił - bez określonych czynności wyjaśniających podjętych na tle należycie zgromadzonego materiału dowodowego - możliwym stwierdzenia, iż wypłacenie świadczeń sprzed tej daty nastąpiło mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie takiej wypłaty w dotychczasowej wysokości. Koniecznym jest bowiem dokładne ustalenie cech dotyczących świadomości skarżącej w odniesieniu do okresu poprzedzającego wydanie wyroku z dnia 2 stycznia 2018 r. Zaprezentowane przez organy stanowisko prowadzi bowiem do uznania, że zasadnym jest postawienie w gorszej sytuacji tych wierzycieli alimentacyjnych, którym zweryfikowano okres, na który przyznano alimenty względem pozostałych osób, do których odnoszą się regulacje zawarte w art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Reasumując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydana została bez należytego ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych uzasadniających jej wydanie. Niepełne ustalenie stanu faktycznego sprawy determinuje z kolei uznanie, że organy wydając przedwczesne decyzje dopuściły się naruszenia wskazanych wyżej regulacji zawartych w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co bez wątpienia miało wpływ na wynik sprawy. Uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa w zakresie wyżej opisanym, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.

O kosztach postępowania (punt drugi wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz strony skarżącej 480 zł. Kwota ta - stanowiąca wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata - została ustalona zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Wskazania co do dalszego postępowania wiążą organy ponownie orzekające w sprawie zgodnie z art. 153 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji powinien uwzględnić przedstawione wyżej stanowisko Sądu, działając jednocześnie w poszanowaniu zasad postępowania administracyjnego określonych w k.p.a.

W celu należytego ustalenia stanu faktycznego w prowadzonym ponownie postępowaniu organ pierwszej instancji winien zapoznać się z aktami postępowania o sygnaturze [...] prowadzonego przed Sądem Rejonowym w W., a zwłaszcza z uzasadnieniem wydanego w sprawie wyroku częściowego z dnia 2 stycznia 2018 r. Przed wydaniem rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji winien nadto ustalić czy i w jaki sposób zakończyło się zainicjowane przez skarżącą postępowanie rozwodowe prowadzone przez Sąd Okręgowy w G. (sygnatura akt[...]). Dokonanie przedmiotowych ustaleń pozwoli na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich zwrotu.