Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1010/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 37a
journal: Dz.U. 2017 poz 680
law: Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Gl 688/18 w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za grunt wchodzący w skład linii kolejowych 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz R. K. kwotę 777 (siedemset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 16 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Gl 688/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu sprawy ze skargi R. K. na decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za grunt wchodzący w skład linii kolejowych, oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] stycznia 2018 r. Prezydent Miasta Z., na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2017 r. poz. 680 ze zm., dalej jako "ustawa o komercjalizacji") w zw. z art. 4 pkt b1, art. 129 ust. 5, art. 130 ust. 2 i art. 132 ust. 1a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm., dalej jako: "u.g.n.") ustalił na rzecz skarżącej, R. K., odszkodowanie w wysokości 96 670 zł z tytułu utraty prawa własności nieruchomości, położonej w Z. przy ul. [...], stanowiącej działki nr [...],[...] i [...], zobowiązując do jego wypłaty [...] S.A. z siedzibą w W. w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu organ podał, że decyzją z [...] maja 2016 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie z mocy prawa, 1 czerwca 2003 r., przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowego gruntu, wchodzącego w skład linii kolejowej oraz nabycie przez [...] S.A. z mocy prawa użytkowania wieczystego tego gruntu i prawa własności fragmentu linii kolejowej.

W dniu wydania decyzji oraz [...] czerwca 2003 r. przedmiotowy grunt stanowił własność skarżącej, która [...] czerwca 2016 r. złożyła do organu wniosek o ustalenie odszkodowania za nieruchomość. Do wniosku dołączyła pismo z [...] grudnia 2005 r., skierowane do [...] Zakładu [...] w G. (wraz z dowodem nadania), w którym domagała się pomiarów, rozgraniczenia gruntów i wykupienia terenu zajętego pod nasyp kolejowy. Złożyła też pismo [...] z [...] czerwca 2006 r. o przekazaniu jej wniosku [...] Oddziałowi Gospodarowania Nieruchomościami w K.

Organ pierwszej instancji stwierdził, że co prawda wniosek ten nie został mu przekazany, lecz art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji nie wskazuje wyraźnie organu, do którego powinien być skierowany wniosek o odszkodowanie, a stanowi jedynie o zasadach i trybie ustalania odszkodowania. Zdaniem organu, w takiej sytuacji złożenie wniosku do podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania przed 31 grudnia 2007 r. powinno być uznane za złożone w ustawowym terminie.

Organ uznał też, że z pisma skarżącej wynika, że jej intencją było otrzymanie ekwiwalentu za zajęcie terenu. Ponadto, przedłożyła ona korespondencję, że po złożeniu tego wniosku [...] S.A. podejmowało czynności zmierzające do uregulowania stanu prawnego gruntu, a w konsekwencji wypłaty odszkodowania. W tej sytuacji organ pierwszej instancji uznał, że pismo z [...] grudnia 2005 r. stanowi wniosek o odszkodowanie, i że został on złożony w ustawowym terminie.

Zdaniem organu, nie wystąpiła też negatywna przesłanka w postaci nieprzerwanego samoistnego posiadania gruntu przez [...] przez okres co najmniej 30 lat, do 31 maja 2003 r. W toku postępowania [...] S.A. przedłożyła jedynie wydruk z systemu ewidencji środków trwałych. Jednak dowód ten uznano za niewystarczający, a Spółka poinformowała, że nie posiada innych dokumentów i nie jest w stanie wskazać świadków. Stąd też ustalono odszkodowanie w oparciu o operat szacunkowy rzeczoznawcy majątkowego K. M. z [...] sierpnia 2017 r., określający wartość rynkową przedmiotowej nieruchomości.

Odwołanie od tej decyzji złożyła [...] S.A.

Decyzją z [...] czerwca 2018 r., nr [...], Wojewoda [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji i odmówił ustalenia odszkodowania za przedmiotowy grunt.

Zdaniem organu odwoławczego, wniosek z [...] grudnia 2005 r., zawierający prośbę o wykup nieruchomości, nie był złożony do organu administracji publicznej. [...] S.A. jest spółką prawa handlowego, a zatem skierowanie do tego podmiotu jakichkolwiek żądań nie inicjowało postępowania administracyjnego, polegającego na ustaleniu odszkodowania w drodze decyzji. Z tego samego powodu [...] S.A. nie miało obowiązku przekazania tego wniosku do organu właściwego do wypłacenia odszkodowania. Organy administracji nie były zaś obowiązane do informowania byłych właścicieli o przysługujących im roszczeniach odszkodowawczych.

Termin z art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji ma zaś charakter zawity. Jego uchybienie powoduje skutek prawny w postaci wygaśnięcia prawa do odszkodowania. Dla biegu terminu nie ma też znaczenia fakt wydania decyzji o nabyciu prawa własności już po upływie tego terminu. Stąd też organ odwoławczy stwierdził, że nie ma podstaw do ustalenia odszkodowania z uwagi na niedochowanie terminu do złożenia wniosku.

W skardze do sądu administracyjnego R. K. zarzuciła naruszenie art. 7, 8, 10, 35 § 3, 75 § 1, 77 § 1, 80, 107, 138, 156 § 1 pkt 2 i 157 § 2 k.p.a. oraz wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Uczestnik postępowania, [...] S.A., w piśmie z [...] października 2018 r., wniósł o oddalenie skargi, przychylając się do stanowiska organu odwoławczego. Podniósł, że skarżąca nie odniosła się do odwołania, a obie Spółki to odrębne podmioty. Zarzucił, że nie doręczono mu odpisów pism dołączonych do skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.

Sąd przypomniał, że w sprawie organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji w całości i orzekł co do istoty sprawy poprzez odmowę ustalenia odszkodowania na rzecz skarżącej. Rozpoznając odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, organ odwoławczy wydaje jedynie decyzje wymienione w art. 138 § 1 i 2 k.p.a. Przepis ten wyklucza wydanie decyzji stwierdzającej nieważność decyzji organu pierwszej instancji, zatem nawet wady kwalifikowane rozstrzygnięcia, objętego odwołaniem, nie mogą uzasadniać stwierdzenia nieważności decyzji w wyniku wniesionego odwołania.

Sąd administracyjny podzielił też pogląd prawny organu odwoławczego, że wniosek o wypłatę odszkodowania został złożony z uchybieniem terminu, wskazanego w art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji.

Złożenie takiego wniosku powinno nastąpić w okresie od 1 czerwca 2003 r. do 31 grudnia 2007 r. Termin ten ma charakter materialnoprawny, co oznacza, że wniosek nie może być ani przedwczesny, ani też spóźniony. Zdaniem sądu, skoro przepis ten jednoznacznie stanowi, że ustalenie odszkodowania nastąpi na zasadach i w trybie uregulowanych w u.g.n., nie może budzić żadnej wątpliwości fakt, że organem właściwym do wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania jest starosta, zgodnie z art. 129 ust. 1 i 5 tej ustawy. Żaden z przepisów tej ustawy nie zawiera regulacji stanowiącej wprost, że jakikolwiek wniosek należy złożyć do konkretnego, wskazanego organu. Ustawa o gospodarce nieruchomościami wskazuje jedynie organy właściwe do wydania decyzji. Natomiast art. 65 k.p.a. reguluje kwestie wniesienia podania do organu niewłaściwego i skutki wynikające z tego faktu. Jak podkreślił Sąd wojewódzki, z mocy § 2 tego przepisu, podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Jednak zasada ta dotyczy jedynie organów administracji. Stąd też skład orzekający nie podzielił poglądu co do skutków wniesienia podania do innego podmiotu niż organ administracji, prezentowanego w orzeczeniu, przywołanym przez organ pierwszej instancji.

W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o ustalenie odszkodowania do Prezydenta Miasta G., [...] czerwca 2016 r., a więc po wydaniu decyzji komunalizacyjnej przez Wojewodę [...] i po upływie ustawowego terminu. Uprzednie skierowanie przez skarżącą pism do [...] nie mogło stanowić wniosku o ustalenie odszkodowania, skutkującego obowiązkiem wydania decyzji przez organ administracji. Pisma te zostały co prawda skierowane w ustawowym terminie i zawierały żądanie wykupu zajętego pod nasyp kolejowy gruntu, co można kwalifikować jako żądanie wypłaty odszkodowania, lecz zostały wniesione do [...].

Sąd wojewódzki podkreślił, że zbędne było dalsze prowadzenie postępowania dla ustalenia sposobu załatwienia pisma, skierowanego nie do organu administracji, lecz podmiotu zobowiązanego jedynie do wypłaty odszkodowania. Nie mógł też odnieść skutku zarzut przewlekłości działań [...] S.A. oraz Wojewody [...] w sprawie o wydanie decyzji o nabyciu gruntu. Ustawodawca nie zakreślił bowiem żadnego terminu do wydania decyzji deklaratoryjnej, stwierdzając jedynie stan sprawy, powstały z mocy prawa. Faktu wydania takiej decyzji nie powiązano też z terminem do złożenia wniosku. Analogiczny stan prawny obowiązuje na gruncie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Wyrokiem z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł zaś o zgodności tej regulacji z Konstytucją RP. Podobnie Trybunał Konstytucyjny orzekł w wyroku z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt K 20/09.

Sąd wskazał też, że nie było podstaw do podnoszenia zarzutu naruszenia art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji. Ustawodawca nie nałożył też na organy administracji i podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania informowania poprzednich właścicieli zajętych gruntów o możliwości i terminie złożenia wniosków o odszkodowanie. Skutkiem upływu ustawowego terminu jest zaś wygaśnięcie roszczenia o odszkodowanie. W konsekwencji, zasadnie organ odwoławczy stwierdził, że skoro skarżąca złożyła taki wniosek dopiero [...] czerwca 2016 r., to nastąpiło to z upływem ustawowego terminu o charakterze materialnoprawnym, a to musiało skutkować wydaniem decyzji odmownej. Uprzednio kierowane przez skarżącą pisma do [...] nie mogły odnieść skutku z art. 65 § 2 k.p.a., ponieważ nie były wnoszone do organu administracji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła R. K., zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść wyroku, a mianowicie:

a) art. 1 § 1 p.u.s.a., art. 1 § 2 p.u.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady oceny prawidłowości działania administracji publicznej na podstawie akt sprawy i mieszczącej się w niej zasady swobodnej oceny dowodów w postępowaniu sądowoadministracyjnym w wyniku dowolnej oceny części materiału sprawy polegającej na uznaniu, że nie doszło do skutecznego złożenia wniosku o odszkodowanie oraz brak jest podstaw do jego ustalenia i wypłaty, a ponadto pominięciu znacznej części materiału dowodowego, z którego wynikały istotne w sprawie okoliczności, m.in. fakt zajęcia fragmentów nieruchomości, przerzucania odpowiedzialności za zajęcie nieruchomości między różnymi podmiotami i in.,

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak kompleksowego rozpoznania zarzutów skargi, w szczególności pominięcie oceny zarzutu dotyczącego naruszenia praw właściciela do uzyskania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a ponadto niedokonanie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego,

c) art. 1 § 1 p.u.s.a., art. 1 § 2 p.u.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 2, art. 7 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji RP poprzez pominięcie przez Sąd w ramach sądowej oceny legalności zaskarżonej decyzji faktu, że przez wydanie zaskarżonej decyzji doszło de facto do naruszenia konstytucyjnej zasady równej ochrony prawnej prawa własności, a ponadto dokonanie interpretacji obowiązujących przepisów, która prowadzi do wniosku, że ich treść wskazuje na to, że Polska nie jest demokratycznym państwem prawnym;

2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

a) art. 37a ust. 1 w zw. z art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" w zw. z art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ich błędną interpretację i uznanie, że przepisy wskazują w sposób czytelny organ, do którego składa się wniosek o odszkodowanie, podczas gdy z przywołanych przepisów nie wynika, do kogo właściciel jest uprawniony złożyć wniosek o ustalenie odszkodowania za wywłaszczone na potrzeby kolei nieruchomości,

b) art. 37a ust. 8 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" poprzez jego niezastosowanie i pominięcie faktu, że odpowiedzialnym za wypłatę odszkodowania jest [...] S.A.,

c) art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że skarżąca nie zgłosiła w terminie wniosku o wypłatę odszkodowania.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie, ewentualnie o uchylenie wyroku, rozpoznanie skargi i orzeczenie o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Skarżąca kasacyjnie wniosła też o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Ponadto, w przypadku uznania interpretacji zastosowanych przepisów zaprezentowanej przez Sąd pierwszej instancji za prawidłową, skarżąca kasacyjnie wniosła o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego, co do zgodności z Konstytucją RP art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".

Pismem z [...] marca 2019 r., stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną, [...] S.A. z siedzibą w W., wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej kasacyjnie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zarządzeniem z [...] marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1010/19 Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej poinformował strony, że Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony posiadają możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu informatycznej aplikacji. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej lub nie zajmie stanowiska w tej kwestii, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne.

Wobec powyższego, strony zostały wezwane do zajęcia stanowiska w przedmiocie rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W związku z tym, że nie wszystkie strony postępowania zajęły stanowisko w tym zakresie, zarządzeniem z [...] kwietnia 2022 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm. – dalej jako "ustawa COVID").

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Przypomnieć należy, że przedmiotem kontroli Sądu pierwszej instancji była decyzja Wojewody [...] z [...] czerwca 2018 r., nr [...] uchylająca decyzję Prezydenta Miasta Z. z [...] stycznia 2018 r., którą na podstawie art. 37a ustawy o komercjalizacji ustalił na rzecz skarżącej, R. K., odszkodowanie w wysokości 96 670 zł z tytułu utraty prawa własności nieruchomości, położonej w Z. przy ul. [...], stanowiącej działki nr [...],[...] i [...], i odmawiająca odszkodowania.

Przypomnieć zatem trzeba, że zgodnie z art. 37a ust. 1 ustawy o komercjalizacji, grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A. stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7. W myśl natomiast art. 37a ust. 7 ww. ustawy odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 7, wypłaca PKP S.A. (art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji).

Uregulowanie zawarte w art. 37 ust. 7 ustawy o komercjalizacji statuuje ogólną zasadę wypłaty odszkodowania, odwołując się do przepisów o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, a więc według zasad przewidzianych w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu złożony w ściśle określonym czasie. Przez uprawnionego należy przy tym rozumieć dotychczasowego właściciela gruntu lub jego następców prawnych. Cytowany przepis przewiduje również dwa przypadki, kiedy roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Po pierwsze, przypadkiem takim jest złożenie wniosku przez osobę uprawnioną po upływie zakreślonego przepisem terminu. Po drugie ma to miejsce, jeżeli grunt wchodzący w skład linii kolejowych, pozostawał do 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Te dwa przypadki wskazujące sytuacje, kiedy roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje, należy traktować jako wyjątki od ogólnej, konstytucyjnej zasady wywłaszczenia jedynie za słusznym odszkodowaniem, a tym samym należy je interpretować ściśle (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 263/10, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http:// orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA").

W sprawie przedmiotem sporu jest, czy wniosek o odszkodowanie został złożony w terminie wskazanym w art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji. Zdaniem organu i Sądu pierwszej instancji wniosek o odszkodowanie został złożony do organu właściwego do wypłaty odszkodowania, tj. do Prezydenta Miasta G. dopiero [...] czerwca 2016 r., a więc po wydaniu decyzji komunalizacyjnej przez Wojewodę [...] i po upływie ustawowego terminu.

Zauważyć zatem trzeba, że przepis art. 37 ust. 7 ustawy o komercjalizacji nie wskazuje wyraźnie, do jakiego organu powinien być skierowany wniosek o odszkodowanie, wskazuje jedynie, że odszkodowanie będzie ustalone według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczenie nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Tak sformułowany przepis w spornym zakresie może być niejasny zwłaszcza dla osoby nieznającej prawa, działającej bez profesjonalnego pełnomocnika.

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że skarżąca, w piśmie z [...] grudnia 2005 r. skierowanym do [...] Zakładu [...] w G., wniosła o dokonanie pomiarów, rozgraniczenie gruntów i wykupienia terenu zajętego pod nasyp kolejowy, a który to teren został objęty Decyzją Wojewody [...] z [...] maja 2016 r., nr [...] stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowego gruntu, wchodzącego w skład linii kolejowej oraz nabycie przez [...] S.A. z mocy prawa użytkowania wieczystego tego gruntu i prawa własności fragmentu linii kolejowej. Także nie budzi wątpliwości, że pismo to zostało przekazane do [...] S.A. Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami, który pismem z [...] października 2006 r. poinformował R. K., że dalsze załatwienie sprawy jest uzależnione od przedstawienia: właściwego wypisu z rejestru gruntów wraz z wyrysem mapy ewidencyjnej, aktualnego odpisu z księgi wieczystej z jednoznacznym wskazaniem właściciela nieruchomości. W piśmie poinformowano także skarżącą, że Wydział Geodezji i Regulowania Stanów Prawnych Nieruchomości sprawdzi w terenie powierzchnię gruntu zajętego przez [...] (pismo z [...] października 2006 r., znak: [...], pismo z [...] czerwca 2006 r., nr [...], pismo z [...] grudnia 2005 r. – akta administracyjne sprawy). W sprawie brak informacji by wniosek z [...] grudnia 2005 r. został przez skarżącą wycofany.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić się trzeba z oceną organu pierwszej instancji, że pismo skarżącej wyraża wolę uregulowania stanu prawnego zajętego gruntu i otrzymania stosownego zadośćuczynienia. Stanowi zatem wniosek o odszkodowanie. Takie też stanowisko zajął Sąd pierwszej instancji i organy administracji.

Przepis art. 37 ust. 7 ustawy o komercjalizacji uzależnia ustalenie i wypłatę odszkodowania od złożenia wniosku w określonym terminie. Skarżąca w zakreślonym terminie taki wniosek złożyła. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skierowanie przez skarżącą wniosku o odszkodowanie w zakreślonym terminie do podmiotu, który z mocy ustawy jest zobowiązany do wypłaty odszkodowania należy uznać za spełnienie wskazanego w ww. przepisie warunku. Celem bowiem ww. regulacji jest by osoba, której grunt wchodzący w skład linii kolejowych został przejęty na własność Skarbu Państwa, otrzymała stosowne odszkodowanie o ile wniosek o odszkodowanie zostanie złożony w zakreślonym terminie.

W powyższych okolicznościach odmowa przyznania odszkodowania, jeżeli oczywiście nie wystąpi w rozpoznawanej sprawie przesłanka wskazana w art. 37a ust. 7 zd. 2 ustawy o komercjalizacji, stanowiłaby naruszenie zasady ochrony własności zawartej w art. 21 ust. 1 i art. 64 Konstytucji RP oraz zasady sprawiedliwości społecznej zawartej w art. 2 Konstytucji RP.

Z uwagi na powyższe, zasadne są zarzuty naruszenia art. 37a ust. 1 i 7 ustawy o komercjalizacji, a w konsekwencji także zarzut naruszenia art. 1 § 1 p.u.s.a., art. 1 § 2 p.u.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Niezasadny jest zarzut naruszenia 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten można naruszyć wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta wyklucza kontrolę kasacyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Ponadto, przyjmuje się, że jeżeli uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia wskazuje, jaki stan faktyczny sprawy został przyjęty, wówczas powołany przepis nie może stanowić wystarczającej podstawy kasacyjnej. Uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku sporządzone zostało w sposób umożliwiający zapoznanie się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji. Przedstawia stan faktyczny sprawy, jak również zawiera wszystkie elementy wymienione w tym przepisie. Podkreślić należy, że polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu pierwszej instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez który nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (zob. wyrok NSA z 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; wyrok NSA z 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; wyrok NSA z 12 marca 2015r. sygn. akt I OSK 2338/13; wyrok NSA z 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13, wyrok NSA z 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1995/16, CBOSA).

Nietrafność powyższego zarzutu nie wpływa jednak na ogólną zasadność skargi kasacyjnej. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 p.p.s.a., a w następstwie tego do uchylenia zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c p.p.s.a.

Rozpoznając sprawę ponownie Wojewoda [...] związany będzie oceną prawną wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku I OSK 1010/19 (art. 153 p.p.s.a.).

O zwrocie kosztów postępowania sądowego na rzecz strony skarżącej kasacyjnie orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 i art. 200 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zasądził na rzecz skarżącej kasacyjnie koszty zastępstwa procesowego w kwocie określonej zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) jako 75% stawki wynikającej z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c tegoż rozporządzenia.

W myśl art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 p.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201 art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 203 p.p.s.a. stronie, która wniosła skargę kasacyjną, należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego: od organu - jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyroku sądu pierwszej instancji oddalający skargę albo od skarżącego - jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę.

Z powyższego wynika, że regulacje dotyczące zwrotu kosztów postępowania między stronami nie obejmują przypadku, w którym zasądzenie kosztów dla uczestnika postępowania sądowego, który nie składał skargi kasacyjnej, byłoby możliwe.

Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID.