Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 11/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz WSA Iwona Maciejuk Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania D. P., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] września 2012 r., nr [...] odmawiającą umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Decyzją Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] uznano, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacona D. P. za okres od 1 października 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązano stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w łącznej wysokości [...] zł.

Wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2011 r. D. P. zwróciła się o umorzenie należności wraz ustawowymi odsetkami i kosztami upomnień, motywując swą prośbę bardzo trudną sytuacją materialną i rodzinną.

Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Wskazując motywy swojego rozstrzygnięcia organ I instancji podniósł, że w sprawie nie zaszły takie okoliczności, których istnienie jest nie do pogodzenia z żądaniem zwrotu wypłaconych świadczeń.

Od decyzji Prezydenta odwołanie złożyła D. P., wskazując m.in., że sytuacja bytowa rodziny uległa pogorszeniu. Podała, iż konieczność opieki nad wnukiem zmusiła ją do zamknięcia [...], która była jedynym źródłem utrzymania rodziny. Obecnie odwołująca pozostaje bez pracy oraz zasiłku dla bezrobotnych. Starsza córka B. z powodu braku finansów nie podjęła studiów magisterskich i poszukuje pracy by wesprzeć rodzinę. Młodsza córka K. w dniu [...] września 2012 r. ponownie została mamą. Przy czym córka K. tkwi w toksycznym związku – [...]. [...]. [...]. Jest to sytuacja toksyczna w której odwołująca jest bezradna. Ponadto odwołująca podniosła, że ustalenia ośrodka pomocy co do kwoty stałych wydatków w gospodarstwie domowym, tj. kwoty [...] zł są błędne, gdyż dodatkowym obciążeniem są wydatki na pieluszki, mleko, kaszki i ubranka dla dzieci. Obecnie rodzina nie ma żadnych dochodów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpatrując odwołanie podzieliło stanowisko organu I instancji uznając je za prawidłowe.

Organ II instancji wskazał, iż podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia wniosku skarżącej stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z art. 23 ust. 8 tej ustawy organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Powołany przepis (ust.8) nakazuje przeanalizowanie, czy w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Kolegium podniosło, że na etapie postępowania odwoławczego nastąpiła zmiana okoliczności sprawy. W skład rodziny poza odwołującą wchodzą dwie dorosłe córki i dwoje wnucząt. Rodzina nie posiada żadnych dochodów i korzysta z pomocy dalszej rodziny. Starsza córka B. P. poszukuje pracy. Młodsza córka K. P. zajmuje się wychowywaniem dwójki małoletnich dzieci. Jednocześnie odwołująca nie poszukuje pracy z uwagi na sprawowanie opieki nad córką K. oraz wnukami. Zatem z powodu zajmowania się członkami rodziny zamknęła [...]. Strona nie zgłasza problemów zdrowotnych związanych z chorobami przewlekłymi, a w rodzinie nie występuje niepełnosprawność. Rodzina zamieszkuje w spółdzielczym mieszkaniu własnościowym o pow. [...] m2. Przy czym D. P. wraz z córkami jest współwłaścicielką lokalu użytkowego o pow. [...] m2.

Wobec przedstawionego stanu faktycznego Kolegium uznało, że w sprawie nie zaistniały okoliczności tego rodzaju, która mogłyby stanowić podstawę do umorzenia świadczenia. Przewidziana przez ustawodawcę sytuacja szczególna winna bowiem stanowić następstwo zdarzeń, czy okoliczności niezależnych od wnioskodawcy, czy jej członków rodziny. Brak dochodu nie stanowi okoliczności szczególnej, o ile przeszkodą do jego uzyskania nie są takie czynniki jak trwała niepełnosprawność, przewlekła choroba czy niedołężność z powodu wieku. Osoby w wieku produkcyjnym mają możliwość poszukiwania zatrudnienia. Dodatkowymi czynnikami jakie mogą stanowić przesłankę do umorzenia należności są następstwa działania siły wyższej, czy zdarzeń twego rodzaju jak np. uderzenie pioruna, powódź, pożar, eksplozja, grad, deszcze nawalne, obsunięcie się ziemi lub tąpnięcia, na skutek których rodzina musi ponieść ciężar odtworzenia zasobów w postaci mieszkania i majątku niezbędnego dla zabezpieczenia podstawowego bytu rodziny. Sytuacja szczególna powinna mieć charakter obiektywny, jasno uchwytny i niezależny od woli zainteresowanych osób. Przedstawione przez odwołującą powody zamknięcia kwiaciarni, z której uzyskiwała dochody oraz zaniechanie dalszej pracy zarobkowej mają charakter subiektywny. Organ nie neguje konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem oraz przeciwdziałania przemocy wobec dziecka, jednakże ze stanu faktycznego sprawy wynika, że córka K. z dwójką dzieci mieszka u odwołującej zatem ani dzieci ani ich matka nie są aktualnie narażone na przemoc domową. W świetle akt brak jest również dysfunkcji uniemożliwiającej sprawowanie opieki nad dziećmi przez ich matkę. Nie ma zatem, poza wolą odwołującej, żadnych innych czynników stanowiących przeszkodę do podjęcia starań znalezienia przez D. P. zatrudnienia. Przy czym wykształcenie odwołującej ([...]) stwarza dobre prognozy na skuteczne znalezienie pracy. Jednocześnie organ wskazał, iż brak pracy nie stanowi trwałej przeszkody dla spłaty zadłużenia, gdyż stanowi stan przejściowy o ile zainteresowana poczyni intensywne działania zmierzające dla znalezienia zatrudnienia. Ponadto organ zauważył, że rodzina nie korzysta z pomocy socjalnej, pomimo możliwości złożenia wniosku o świadczenia rodzinne na dzieci K. P. oraz pozwu o alimenty. Brak jest również deklaracji odwołującej się w sprawie możliwości uzyskania dochodu z wynajmu lokalu użytkowego, którego jest wraz z córkami współwłaścicielką. Odwołująca nie wyraziła przy tym woli rozłożenia należności na raty.

Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] września 2012 r.

Na decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła D. P. W uzasadnieniu wskazała, iż od ponad [...] lat wychowuje samotnie dwie córki. Z tego tytułu otrzymywała alimenty z funduszu, ponieważ były mąż uchylał się od obowiązku alimentacyjnego. W 2007 r. były mąż złożył pozew w Sądzie w Z. o zniesienie obowiązku alimentacyjnego na córki i Sąd przychylił się do jego wniosku i z dniem 1 listopada 2007 r. odebrał skarżącej oraz jej dzieciom alimenty. Wyrok jest prawomocny. Obecnie jedynym dochodem rodziny jest wynagrodzenie skarżącej w wysokości [...] zł netto miesięcznie (skarżąca pracuje jako [...] w niepełnym wymiarze godzin) oraz dodatek mieszkaniowy, co ledwo wystarcza na bieżące opłaty. Córka B. jest studentką [...] roku Uniwersytetu [...] (studia dzienne, brak możliwości podjęcia pracy). Córka K. jest bezrobotna i zajmuje się wychowywaniem małoletnich synów: [...]. Sytuacja córki jest bardzo ciężka, a wręcz tragiczna, gdyż jej partner jest [...]. [...]. [...]. Kwota którą domaga się Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. jest dla skarżącej bardzo dużym problemem życiowym, gdyż dochody jej nie są w stanie zapewnić utrzymania rodziny, nie mówiąc o spłacie takiego długu. Stara się jak może pomagać córkom, ale jeśli dojdzie do egzekucji zadłużenia rodzina zostanie pozbawiona wszelkich środków do życia i znajdzie się na bruku. Kwota pobranych zaliczek alimentacyjnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego była pobierana przez skarżącą nieświadomie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę wydania powyższych decyzji stanowił przepis art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r., o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Powołany przepis (ust.8) nakazuje przeanalizowanie, czy w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Podkreślenia wymaga to, że powołany wyżej przepis wskazuje na orzekanie przez organ w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji, który orzeka w sprawie może, ale nie musi, umorzyć należności. Z kolei sąd administracyjny kontrolując zgodność decyzji uznaniowej z prawem ustala, czy dopuszczalne było wydanie decyzji zawierającej określone w niej rozstrzygniecie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa.

Na gruncie niniejszej sprawy Sąd uznał, że organy administracji orzekające w niniejszej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Zarówno Prezydent Miasta Z. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. dokonały prawidłowej wykładni, zawartego w przepisie art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, pojęcia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny"

Umorzenie należności ma charakter wyjątkowy, ponieważ wówczas nienależnie pobrane świadczenia nie są regulowane przez daną osobę, która je pobrała, ale ze środków publicznych, na które składają się obywatele. Dlatego też ustawodawca chcąc zmniejszyć dolegliwość dla zobowiązanych do zwrotu otrzymanego świadczenia, przewidział również inne rodzaje ulg w postaci odroczenia terminu płatności lub rozłożenia należności na raty. Ustawa nie precyzuje jednak kryteriów umorzenia nienależnie pobranych świadczeń odnosząc się jedynie do ocennego kryterium "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Ustalenie, czy w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w przepisie leży w gestii właściwego organu administracji publicznej.

Z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego na etapie postępowania administracyjnego wynika, że wyrokiem z dnia [...] listopada 2007 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Z. uchylił z dniem 1 listopada 2007 r. obowiązek alimentacyjny G. P. na rzecz B. P. i K. P. orzeczony w wyroku tego Sądu z dnia [...] października 2003 r. w sprawie o sygn. akt [...]. Skarżąca nie poinformowała organu o zwolnieniu męża z obowiązku alimentacyjnego. Wobec czego Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] (utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...]) uznał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone D. P. za okres od 1 października 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w łącznej wysokości [...] zł.

Wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2011 r. D. P. wniosła o umorzenie należności wraz z ustawowymi odsetkami. Jednocześnie nie wyraziła zgody na rozłożenie należności na raty. Wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe z dwoma dorosłymi córkami i dwójką wnucząt. Rodzina nie posiada żadnych dochodów. Starsza córka B. P. poszukuje pracy. Młodsza córka K. P. zajmuje się wychowywaniem dwójki małoletnich dzieci. Jednocześnie skarżąca wskazała na konieczność pomocy córce K. oraz sprawowania opieki nad wnukami. Z powodu zajmowania się członkami rodziny i wysokich kosztów prowadzenia działalności zamknęła [...]. Strona nie zgłasza problemów zdrowotnych związanych z chorobami przewlekłymi, a w rodzinie nie występuje niepełnosprawność. Rodzina zamieszkuje w spółdzielczym mieszkaniu własnościowym o pow. [...] m2. Przy czym D. P. wraz z córkami jest współwłaścicielką lokalu użytkowego o pow. [...] m2. Obecnie jedynym dochodem rodziny jest dodatek mieszkaniowy. Córka B. była studentką [...] roku Uniwersytetu [...] (studia dzienne, brak możliwości podjęcia pracy). Córka K. jest bezrobotna i zajmuje się wychowywaniem dwuletniego syna S. i dwumiesięcznego K. Skarżąca podała, że sytuacja córki jest bardzo ciężka a wręcz tragiczna, gdyż jej partner [...]. [...].

Wobec przedstawionego stanu faktycznego uznać należało, że w sprawie nie zaistniała okoliczności tego rodzaju, które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia świadczenia. Przewidziana przez ustawodawcę sytuacja szczególna winna bowiem stanowić następstwo zdarzeń, czy okoliczności niezależnych od wnioskodawcy, czy jej członków rodziny. Przy czym nie ma znaczenia zmiana okoliczności w sytuacji życiowej skarżącej dotycząca zakończenia prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej i przejściowe pozostawanie bez pracy. W sytuacji bowiem skarżącej, tj. osoby dobrze wykształconej ([...]), zdrowej, wieku produkcyjnym, ewentualna okoliczność pozostawania bez pracy ma charakter przejściowy – o ile skarżąca poczyni starania w znalezieniu pracy, czy to w Z., czy też w pobliskiej W., co jest realne ponieważ skarżąca jest osobą zaradną życiowo (pomaga córkom i wnukom, prowadziła działalność gospodarczą). W rodzinie skarżącej nie występują choroby przewlekłe ani trwała niepełnosprawność, czy niedołężność z powodu wieku. Ponadto rodzina nie musi ponosić ciężaru odtworzenia zasobów w postaci mieszkania i majątku niezbędnego dla zabezpieczenia podstawowego bytu rodziny, do których zmuszona byłaby na skutek wystąpienia zdarzeń losowych i klęsk żywiołowych. Brak jest również uzasadnionej potrzeby utrzymywania przez skarżącą dwóch dorosłych córek i dwóch wnuków. Koncentrowanie swoich działań w tym zakresie jest wyborem skarżącej. Z akt sprawy wynika, że córka Klaudia nie wykazuje dysfunkcji uniemożliwiającej sprawowanie opieki nad swoimi dziećmi, co mogłoby pozwolić skarżącej na podjęcie pracy na pełen etat. Nie można pominąć i tego, że skarżąca ma pewne możliwości uzyskania dochodu z wynajmu lokalu użytkowego, którego jest wraz z córkami współwłaścicielką, a jej córka ma możliwość ubiegania się o świadczenia rodzinne na dzieci, czy też wytoczenia powództwa przeciwko ojcu dzieci o alimenty.

Powyższe okoliczności przemawiają za uznaniem, ze w niniejszej sprawie sytuacja szczególna wskazana w art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie występuje. Okoliczności, które uzasadniają zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności muszą mieć charakter wyjątkowy i dotyczą sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o tego rodzaju ulgę z przyczyn niezależnych od siebie nie może zarobkować (jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, całkowicie niezdolna do pracy, niedołężna, nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny) bądź uzyskać dodatkowego dochodu, bo nie ma żadnego majątku. Umorzenie należności dotyczy zatem tylko takich sytuacji, gdy dana osoba, z przyczyn obiektywnych, już nie zapłaci ciążących na niej należności dobrowolnie i nie ma możliwości ściągnięcia zadłużenia poprzez przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego z jej majątku. Jak słusznie zwrócił uwagę organ w przypadku skarżącej właściwym rodzajem ulgi jest rozłożenie należności na raty.

Reasumując Sąd uznał, że w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało przez organy zarówno pierwszej jaki i drugiej instancji prawidłowo. Organy zgromadziły niezbędny materiał dowodowy, w zakresie koniecznym dla wydania rozstrzygnięcia i wskazały motywy jakie legły u podstaw wydanych rozstrzygnięć, które nie budzą zastrzeżeń Sądu.

W tym stanie rzeczy wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. ).