Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1237/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 6
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 7, art. 11, art .107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Ke 199/21 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 199/21, oddalił skargę M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

Decyzją z [...] lutego 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. K. umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności z [...] sierpnia 2017 r. w łącznej kwocie 30 476,57 zł.

Organ wskazał, że Wojewódzki Sądu Administracyjnego w Kielcach wyrokiem z 9 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Ke 39/20, uchylił decyzję ZUS z [...] listopada 2019 i poprzedzającą ją decyzję Zakładu z [...] marca 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia M. K. należności składkowych. W wyroku tym Sąd wskazał, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy należy w uzasadnieniu decyzji wskazać charakter i wysokości składek objętych postępowaniem w przedmiocie umorzenia. Nadto, przy ocenie przesłanki wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266; dalej: u.s.u.s.) należy porównać spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się od egzekucji majątku. W szczególności zbadać, czy zobowiązana posiada majątek nadający się do egzekucji oraz czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanej i jej rodziny.

Zakład wskazał, że analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała M. K. pobiera rentę rodzinną w wysokości 2 294,51 zł brutto, tj. 1919 zł netto. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi z tego tytułu stałe, miesięczne wydatki w wysokości 2693,68 zł, tj. z tytułu miesięcznych opłat – 246,38 zł, opłat eksploatacyjnych – 575,30 zł, kosztów leczenia – 975 zł oraz inne wydatki – 897 zł. Nadto posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości 83 719,42 zł z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 171 432,43 zł oraz w bankach na kwotę 11 060,48 zł. Zobowiązania nie są spłacane. Strona posiada nieruchomość – lokal mieszkalny o pow. 63,29 m2.. Z protokołu spisu inwentarza z 22 sierpnia 2016 r. wynika, że spadkodawca posiadał udział 3/16 w nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości K. o pow. 540 m2.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że z przyczyn innych niż całkowita nieściągalność mogą być umarzane jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (prowadzących działalność gospodarczą opłacający za siebie składki na ubezpieczenia społeczne).

Organ wskazał, że kluczowe znaczenie dla omawianej sprawy ma zastosowanie art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy u.s.u.s., albowiem wnioskodawczyni jest spadkobiercą zmarłego płatnika i ponosi odpowiedzialność za zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w powyższej sprawie. W sprawie nie znajduje zastosowanie z art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s, albowiem zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne. Zakład nie wyczerpał możliwości dochodzenia należności. Zaległości nie były jeszcze przedmiotem przymusowego dochodzenia i organ egzekucyjny dotychczas nie orzekł o bezskuteczności postępowania z uwagi na brak składników majątkowych. W konsekwencji nie można stwierdzić zaistnienia przesłanki sformułowanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Zdaniem organu nie można również wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Ocena ostatniej z przesłanek w żadnej mierze nie jest uzależnione od oceny wierzyciela w kwestii skuteczności postępowania w tym również w zakresie możliwości uzyskania kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zobowiązana pobiera rentę rodzinną w wysokości 2294,51 zł brutto. Świadczenie jest wolne od zajęć. Do wypłaty pozostaje kwota 1919 zł. Istnieje zatem możliwość zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia. Kwota zajęcia wynosiłaby 573,62 zł. Zdaniem organu prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie zagrozi egzystencji ze względu na ustawowe ograniczenia w egzekucji, które są wyrazem zasady ochrony dłużnika w procesie dochodzenia należności pieniężnych. Całość zadłużenia, do którego spłaty strona została zobowiązana decyzjami Zakładu o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania męża wraz z odsetkami wynosi: 60 236,74 zł. Koszty egzekucyjne należne dla organu egzekucyjnego wyniosłyby 3011,84 zł, uwzględniając wysokość potracenia możliwego do dokonania ze świadczenia zostałyby zaspokojone na przestrzeni pół roku. W ocenie organu zatem w przypadku wdrożenia egzekucji, można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

Następnie wyjaśnił, że zgodnie z art. 140 w zw. z art. 139 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z emerytury mogą być dokonywane potrącenia w wysokości 25% świadczenia, zaś wysokość świadczenia odpowiadająca 50% kwoty najniższej emerytury pozostaje wolna od egzekucji i potrąceń. Oznacza to, że świadczenie nie będzie mogło być przedmiotem zajęcia w całości, lecz jedynie do kwoty pozwalającej na zapewnienie wnioskodawczyni minimum socjalnego, które nie jest progiem ubóstwa, lecz kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne.

Podkreślił, że umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie ma zastosowania do umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników zarówno w części finansowanej przez płatnika, jak i w części finansowanej przez ubezpieczonych. Przesłanką do umorzenia ww. należności za zatrudnionych pracowników w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 jest stwierdzenie całkowitej nieściągalności, czego nie można stwierdzić w odniesieniu do M. K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę na powyższą decyzję.

Na wstępie Sąd zauważył, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, który wyrokiem z 9 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 39/20, uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z 5 listopada 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z 8 marca 2019 r., stwierdzając, że organ nie wykonał w sposób prawidłowy zaleceń co do dalszego postępowania zawartych w wyroku WSA w Kielcach z 6 września 2018 r., czym naruszył przepis art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), jak również, nie dokonując ustaleń we wskazanym zakresie, naruszył przepisy k.p.a. – art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., w sposób mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wskazał Sąd, organ nie dokonał wówczas prawidłowej oceny przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Organ nie podjął próby dokonania takiej analizy, nie wyjaśnił też przyczyn, dla których uznał, że w przypadku skarżącej, przy uwzględnieniu jej sytuacji zdrowotnej, prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie będzie zagrażać jej egzystencji. W sytuacji skarżącej ma to szczególne znaczenie skoro jest ona osobą przewlekle chorą – stwardnienie rozsiane, która nie posiada poza mieszkaniem majątku, nie ma możliwości zarobkowych a otrzymywane środki z tytułu renty rodzinnej oraz zasiłku pielęgnacyjnego są niższe niż wskazane przez nią wydatki bytowe oraz związane z leczeniem.

Mając na uwadze treść regulacji z art. 153 p.p.s.a., Sąd I instancji stwierdził, że organ wypełnił zalecenia Sądu zawarte w wyroku z 9 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 39/20 w zakresie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., dokonując szczegółowej oceny tej przesłanki. Stosownie do powołanej regulacji, całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z przepisu tego wynika, że organ ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Zdaniem WSA, organ zastosował się do opisanego obowiązku. Porównał spodziewane koszty egzekucji z informacjami o majątku nadającym się do egzekucji i prawidłowo skonstatował, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne, co oznacza brak przesłanki nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Zatem, wbrew twierdzeniom skarżącej, organ prawidłowo stwierdził brak możliwości umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek.

W ocenie WSA, organ przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 § 1 k.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Następnie dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod wskazane wyżej przepisy prawne. Zajęte stanowisko Zakład przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Odmienna zaś ocena dowodów i zanegowanie przez skarżącą treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła M. K., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Kielcach oraz – z ostrożności – o nieobciążanie skarżącej kosztami postępowania z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wniosła też o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały pokryte w całości ani w części. Ponadto, zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w stosunku do skarżącej nie zaszły okoliczności stanowiące podstawę do wydania decyzji o umorzeniu zaległości z tytułu przedmiotowych składek, w sytuacji gdy sytuacja materialna skarżącej nie jest dobra, mając na uwadze fakt, iż cierpi ona na przewlekłą chorobę, wymagającą stałego leczenia, a prowadzone postępowanie egzekucyjne może doprowadzić ją do życia na bardzo niskim poziomie, zagrażającym możliwości kontynuowania leczenia i egzystencji;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wydanego orzeczenia, a mianowicie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez Sąd skarżonej decyzji ZUS i nieprzekazanie jej do ponownego rozpoznania organowi administracyjnemu, w sytuacji gdy istnieje ustawowy obowiązek stosowania przez organy i Sąd norm prawa z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przy jednoczesnej konieczności należytego i wyczerpującego ich uzasadnianiu, a co w sprawie niniejszej nie zostało przez Sąd uwzględnione.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

Organ nie skorzystał z prawa do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).

Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione.

W zarzutach tych skarżąca kasacyjnie wskazała na naruszenie przepisów prawa materialnego i prawa procesowego.

W pierwszym z nich postawiła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w stosunku do zobowiązanej z tytułu składek nie zaszły okoliczności stanowiące podstawę do wydania decyzji o umorzeniu zaległości z tytułu przedmiotowych składek, w przypadku gdy sytuacja materialna skarżącej kasacyjnie nie jest dobra, mając na uwadze fakt, iż cierpi ona na przewlekłą chorobę, wymagającą stałego leczenia, a prowadzone postępowanie egzekucyjne może doprowadzić ją do życia na bardzo niskim poziomie, zagrażającym możliwości kontynuowania leczenia i egzystencji.

W drugim z zarzutów wskazała na naruszenia przepisów o postępowaniu poprzez powołanie jako naruszonych przepisów art. 151, art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. (w zamyśle sporządzającej skargę kasacyjną było zapewne wskazanie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdyż przywołanej w zarzucie jednostki redakcyjnej art. 145 p.p.s.a. w ogóle nie posiada) w zw. z art. 7, art. 11, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez Sąd skarżonej decyzji ZUS i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracyjnemu, w sytuacji gdy istnieje ustawowy obowiązek stosowania przez organy i sądy norm prawa z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przy jednoczesnej konieczności należytego i wyczerpującego ich uzasadnienia, a co w sprawie niniejszej nie zostało przez Sąd uwzględnione.

Odnosząc się zatem do postawionych w skardze kasacyjnej dwóch zarzutów, stwierdzić przede wszystkim należy, że w orzecznictwie NSA zarysowała się linia orzekania, z której wynika, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11, LEX nr 1217424 oraz wyrok z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08, LEX nr 596025).

Przed omówieniem zarzutu procesowego należy jednak poczynić kilka uwag natury ogólnej nawiązujących do stanu faktycznego sprawy.

Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca kasacyjnie wnioskiem z [...] września 2017 r. domagała się umorzenia wszystkich należności określonych decyzją o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego w dniu [...] lipca 2015 r. męża S. K. Wskazaną decyzją zostały przeniesione należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

WSA w Kielcach wyrokiem z dnia 6 września 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 226/18, uchylił poprzednią decyzję organu z dnia [...] kwietnia 2018 r. oraz decyzje poprzedzającą z [...] stycznia 2018 r. w części odmawiającej umorzenia należności. Przedmiotowymi decyzjami organ w pkt 1 decyzji odmówił umorzenia należności ciążących na skarżącej w wysokości 48 369,61 wskazując na brak spełnienia przesłanki nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.), natomiast w pkt 2 umorzył należności w wysokości 17 911,04 zł w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia.

Zauważyć w tym miejscu należy, że do należności, nie stanowiących należności składkowych "ubezpieczonego S. K.", czyli niebędącymi jego własnymi obciążeniami, nie może mieć zastosowania przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Z literalnego brzmienia przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, że możliwie jest umorzenie na jego podstawie jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Przepis ten nie daje podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników.

Stwierdzić zatem wobec powyższego należy, że składki, które obciążały męża skarżącej kasacyjnie z tytułu jego własnego ubezpieczenia, do których stosuje się przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w szczególności jego § 3 stanowiący, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3) – zostały przez organ z uwagi na sytuację skarżącej umorzone. Do pozostałych składek obciążających aktualnie skarżącą kasacyjnie przepisów tego rozporządzenia zastosować nie można.

Sporne składki mogą być zatem umorzone jedynie w sytuacji zajścia przesłanki z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., uszczegółowionej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a mianowicie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Takie postępowanie przez Zakład było przeprowadzone, nie wykazało ono w okolicznościach sprawy zaistnienia tej przesłanki.

Słusznie Sąd I instancji, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdził, iż oceniając postępowanie organu w sprawie, należy wskazać, że w pierwszym etapie postępowania z wniosku o umorzenie należności składkowych organ bada, czy w ogóle występują przesłanki do umorzenia należności. W celu ustalenia istnienia ww. przesłanek konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. Jeśli żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. W przypadku ustalenia zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności, postępowanie wchodzi w drugi etap – uznania administracyjnego, tj. możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia. Dopiero bowiem na tym etapie postępowania organ korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Dokonując tych czynności, organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 k.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W ocenie NSA, zasadnie Sąd I instancji w okolicznościach tej sprawy uznał, że organ prawidłowo stwierdził brak przesłanek nieściągalności, w tym w szczególności wypełnił zalecenia Sądu zawarte w wyroku z 9 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Ke 39/20, w zakresie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., dokonując szczegółowej oceny tej przesłanki.

Nie można zgodzić się z zarzutem skargi kasacyjnej co do naruszenia wskazanych w drugim zarzucie tej skargi przepisów procesowych. Ani Sąd I instancji, ani też Zakład nie naruszył wskazanych przepisów. Postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 11 k.p.a., tj. organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Następnie dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod wskazane wyżej przepisy prawne. Zajęte stanowisko Zakład przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Uczynił w tym zakresie zadość zasadzie przekonywania. Odmienna zaś ocena dowodów i zanegowanie przez skarżącą treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

W przypadku braku przesłanki całkowitej nieściągalności, czyli braku przesłanki do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności składkowych, w konsekwencji działania organu w ramach związania, a nie uznania administracyjnego, powoływanie się na obowiązek stosowania norm prawa z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, nie może odnieść oczekiwanego przez stronę skutku prawnego. Wynikający z art. 7 k.p.a. obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, co też w sprawie uczyniono, nie może bowiem przełamać ustalonego w postępowaniu braku przesłanki umożliwiającej przyznanie ulgi.

Tym samym nie można było uznać, że postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego był zasadny.

Odnosząc się do drugiego z zarzutów skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. podnieść trzeba, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Ke 39/20, stwierdził, że ponownej wnikliwej analizy wymaga w sprawie przesłanka pomieszczona we wskazanym wyżej przepisie.

Zgodnie z treścią tego uregulowania całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. WSA we wskazanym wyżej wyroku eliminując z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą skonstatował, że z przepisu tego wynika, że organ ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy zobowiązany posiada majątek nadający się do egzekucji, jak również, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny.

Mając na względzie powołane wytyczne, wiążące organ na podstawie art. 153 p.p.s.a., Zakład zastosował się do tych wskazań, co też słusznie zaakceptował Sąd I instancji. Organ porównał bowiem spodziewane koszty egzekucji z informacjami o majątku nadającym się do egzekucji. Ustalił, że skarżąca pobiera rentę rodzinną w wysokości 2294,51 zł brutto. Świadczenie jest wolne od zajęć. Do wypłaty pozostaje kwota 1919 zł. Istnieje zatem możliwość zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia. Jak wyliczył organ kwota zajęcia wynosiłaby 573,62 zł. Wyjaśnił również, że z przepisów art. 140 w zw. z art. 139 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika bowiem, że z emerytury mogą być dokonywane potrącenia w wysokości 25% świadczenia, zaś wysokość świadczenia odpowiadająca 50% kwoty najniższej emerytury pozostaje wolna od egzekucji i potrąceń. Oznacza to, że świadczenie nie będzie mogło być przedmiotem zajęcia w całości, lecz jedynie do kwoty pozwalającej na zapewnienie skarżącej minimum socjalnego, które nie jest progiem ubóstwa, lecz kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne. Z kolei stosownie do art. 64 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności następujące opłaty: koszty egzekucyjne, które w przypadku zajęcia składnika majątkowego stanowiącego świadczenie wynoszą 4% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4,20 zł oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, która wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł. Zakład ustalił, że całość zadłużenia, do którego spłaty została skarżąca zobowiązana decyzjami Zakładu o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania męża wraz z odsetkami wynosi: 60.236,74 zł. Koszty egzekucyjne wyniosłyby 3011,84 zł, uwzględniając wysokość potracenia możliwego do dokonania ze świadczenia zostałyby zaspokojone na przestrzeni pół roku. Prawidłowa jest zatem konstatacja organu, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne, co oznacza brak przesłanki nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Zasadnie zatem Sąd I instancji uznał, że organ prawidłowo stwierdził brak możliwości umorzenia należności z tytułu składek pracowników w części finansowanej przez płatnika składek.

Tym samym zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego należało uznać za nieusprawiedliwiony.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

W zakresie przyznania nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 254 § 1 i art. 258–261 p.p.s.a.