Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3358/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka (spr.) Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia del. WSA Pamela Kuraś-Dębecka po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 74/16 w sprawie ze skargi D.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 74/16 oddalił skargę D.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2014 r. do maja 2015 r.

Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia:

Dnia 20 lipca 2015r. D.S. (dalej: skarżący, wnioskodawca) złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w formie spółki cywilnej. W uzasadnieniu wskazał na trudną sytuację finansową i rodzinną, która spowodowała brak możliwości uregulowania zaległości, a sposób podziału w zyskach i stratach pomiędzy wspólnikami spółki cywilnej uniemożliwił wywiązanie się z obowiązku uregulowania należności.

W toku postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) ustalił, że w okresie od 1 sierpnia 2010 r. do 31 sierpnia 2015 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą. Z tego tytułu miał obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. Ponieważ skarżący nie wywiązywał się z powyższych obowiązków na jego koncie powstało zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie - 10.235,53 zł, odsetki – 544 zł, z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie - 3.667,68 zł, odsetki – 175 zł, na Fundusz Pracy w kwocie - 732,05 zł.

ZUS wskazał, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2014 r. wnioskodawca osiągnął dochód w wysokości 14.781,54 zł, nie posiadał innych źródeł dochodów. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynikało, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która posiada dochód w wysokości 2.180 zł netto, oraz trójką dzieci. Wnioskodawca określił stałe wydatki związane z utrzymaniem na łączną kwotę 1.300 zł. Z ww. oświadczenia wynikało również, że wnioskodawca nie posiada zobowiązań pieniężnych, wierzytelności, nie korzysta z pomocy społecznej oraz nie jest właścicielem nieruchomości, a posiada tylko samochód osobowy (FSO Polonez z 1999 r.).

Decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...], ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, bowiem w jego ocenie nie zachodziły podstawy formalne i merytoryczne do podjęcia decyzji o umorzeniu ww. należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015r., poz. 121 ze zm.; dalej u.s.u.s.), ponieważ nie prowadzono postępowania egzekucyjnego.

Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, ZUS rozpatrzył przedmiotowy wniosek pod kątem możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365 ze zm.; dalej: rozporządzenie MGPiPS).

Organ nie stwierdził, aby zachodziła którakolwiek z przesłanek określonych w ww. przepisach. Jak wskazał ZUS, skarżący posiada dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, umożliwiający zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto żona wnioskodawcy posiada stały dochód z tytułu zatrudnienia. Dlatego też w ocenie organu spłata zadłużenia nie powinna wpłynąć znacząco na pogorszenie sytuacji życiowej wnioskodawcy, ponieważ nie musi nastąpić jednorazowo, ale może być rozłożona na raty.

ZUS dodał również, że wnioskodawca nie wykazał, by poniósł jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Wnioskodawca nie wskazywał również, by w jego przypadku nastąpiła przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [..] grudnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2015 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał dodatkowo, że wnioskodawca aktualnie nie posiada dochodu, jednakże jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna, co w opinii ZUS zwiększa szanse na podjęcie zatrudnienia i poprawę sytuacji materialnej.

D.S. wniósł skargę na powyższą decyzję ZUS, wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę.

Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wskazał, że uzasadnione przypadki zostały szczegółowo określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS.

W ocenie WSA, organ nie dopuścił się uchybień analizując, czy w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a i § 3 rozporządzenia MGPiPS, które umożliwiają udzielenie takiej ulgi w spłacie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Jak wskazał Sąd I instancji z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS wprost wynika, że to skarżący ma wykazać, a więc przedstawić dowody wskazujące, że nie jest w stanie opłacić należności, gdyż pociągnie to dla niego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Wymóg ten ma istotne znaczenie przy ocenie przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Ustawodawca stwierdził, że o zbyt ciężkich skutkach dla zobowiązanego można mówić w sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednak aby uznać, że w konkretnej sprawie taka właśnie sytuacja zachodzi należy wcześniej stwierdzić, że skarżący wykazał, iż podjął wszelkie działania, aby wykorzystać zdolność do pracy, a mimo to nie jest w stanie osiągnąć takich dochodów, które pozwalałyby jednocześnie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i spłatę należności.

WSA podkreślił, że sam fakt, że skarżący posiadał status bezrobotnego nie świadczy jeszcze o spełnieniu przesłanki z § 3 pkt 1 rozporządzenia. O braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w wyniku spłaty należności można mówić w sytuacji, gdy na skutek przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym nie można się przeciwstawić, Strona nie jest w stanie podjąć zatrudnienia i zarobić na codzienne utrzymanie oraz na spłatę zadłużenia wobec ZUS. Przede wszystkim, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji, skarżący nie wskazywał, że nie może znaleźć zatrudnienia z uwagi na trudną sytuację na rynku pracy. Nie wykazywał również, że korzysta z możliwości, jakie daje status bezrobotnego (takich jak udział w kursach w celu zdobycia nowych kwalifikacji, czy programach mających na celu aktywizację osób bezrobotnych w jego wieku), a mimo to nie jest w stanie znaleźć pracy. Z akt sprawy nie wynika, by skarżący musiał ponosić nadzwyczajne wydatki związane choćby z wystąpieniem sytuacji losowej lub innego ciężkiego zdarzenia.

Sąd I instancji uznał, że ponoszone przez skarżącego wydatki z tytułu miesięcznych opłat w deklarowanej wysokości 1300 zł mają charakter typowy, jeśli chodzi o utrzymanie siebie i rodziny i nie mogą stanowić wyłącznej przyczyny umorzenia należności.

WSA zaznaczył również, że skarżący nie przedstawił jakichkolwiek rachunków uprawdopodabniających wysokość kosztów utrzymania, czy też wyciągów z rachunków bankowych, które obrazowałyby jego rzeczywistą sytuację materialną, a sam obowiązek przeprowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego w sposób pełny i wyczerpujący nie zwalnia strony z obowiązku ich przedstawienia.

Sąd I instancji zaznaczył, że brak pracy nie jest okolicznością niezmienną. Skarżący jest osobą stosunkowo młodą a brak pracy w jego przypadku należy uznać za okoliczność przemijającą, dlatego też jego obecne położenie nie ma charakteru stałego i może ulec poprawie.

W cenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dostarczył podstawy do stwierdzenia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS). Zdaniem WSA skarżący nie wykazał, że zachodzą w stosunku do niego podstawy do umorzenia należności w oparciu o § 3 pkt 2 oraz § 3 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS, bowiem skarżący nie powołał się na okoliczności związane z zaistnieniem klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, a także nie podnosił jakichkolwiek okoliczności, które dotyczyłyby stanu zdrowia jego, czy też członków jego rodziny.

W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa, a materiał dowodowy zebrany w toku postępowania wyjaśniającego był wyczerpujący, zaś wyciągnięte na jego podstawie wnioski znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonej dokumentacji.

D.S. w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniósł o jego uchylenie w całości oraz wydanie orzeczenia w trybie art. 188 p.p.s.a. tj. uchylenie decyzji ZUS z dnia [...] grudnia 2015 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzucił naruszenie prawa materialnego:

1) polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 7 k.p.a. przez nietrafne przyjęcie, że w opisanym przez skarżącego stanie faktycznym organ wydający zaskarżoną decyzję wyjaśnił w pełni stan faktyczny sprawy;

2) polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 77 § 1 k.p.a. przez nietrafne przyjęcie, że w opisanym przez skarżącego stanie faktycznym organ wydający zaskarżoną decyzję wszechstronnie zebrał oraz rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiał dowodowy;

3) polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 80 k.p.a. przez nietrafne przyjęcie, że w opisanym przez skarżącego stanie faktycznym organ wydający zaskarżoną decyzję wszechstronnie oraz wyczerpująco ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy;

4) polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 107 § 3 k.p.a. przez nietrafne przyjęcie, że w niniejszej sprawie organ wydający zaskarżoną decyzję w jej uzasadnieniu wskazał w sposób wszechstronny i wyczerpujący zebrane w sprawie dowody oraz ich ocenę;

5) polegające na niezastosowaniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przez nietrafne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie doszło do okoliczności uzasadniającej umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne;

6) polegające na niezastosowaniu § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS przez nietrafne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie doszło do okoliczności uzasadniającej umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne z uwagi na stan rodzinny i sytuację majątkową skarżącego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjnę ZUS wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd II instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w tej sprawie nie występują.

Zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą musi on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia.

Art. 174 p.p.s.a. wskazuje możliwy zakres podstaw zaskarżenia skargą kasacyjną orzeczeń wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zgodnie z nim skargę kasacyjną można oprzeć na: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jak wynika z osnowy rozpoznawanej skargi kasacyjnej jej autor na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa materialnego polegające na niewłaściwym zastosowaniu 1) art. 7 k.p.a., 2) art. 77 § 1 k.p.a., 3) art. 80 k.p.a. i 4) art. 107 § 3 k.p.a., 5) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz 6) § 3 ust. 1 rozporządzenie MGPiPS.

Przede wszystkim zaakcentować wypada, że zarzuty określone w pkt. od 1 do 4 skargi kasacyjnej (naruszenie przepisów postępowania administracyjnego) zostały błędnie przypisane do naruszeń prawa materialnego, ponadto wskazać należy, iż przepisy te odnoszą się do postępowania prowadzonego przed organami administracyjnymi. Mając zaś na uwadze przytoczone wymogi formułowania zarzutów skargi kasacyjnej, podkreślenia wymaga, że naruszenie przepisów postępowania odnosić się powinno do postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym a nie postępowania przed organami administracyjnymi.

W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełnym składzie z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1), wyjaśniono, że: "Przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumiane jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na NSA stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a. obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych". W uzasadnieniu wspomnianej uchwały NSA przyjął, że w przypadku niepełnego wskazania podstawy kasacyjnej, ograniczającego się do wskazania przepisów postępowania administracyjnego nie ma przeszkód, by NSA po przeanalizowaniu uzasadnienia skargi kasacyjnej samodzielnie zidentyfikował zarzut naruszenia prawa przez WSA.

Mając na uwadze ogólną moc wiążącą powołanej uchwały (art. 269 § 1 p.p.s.a.) Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę, po przeprowadzeniu analizy uzasadnienia skargi kasacyjnej stwierdza, że wyprowadzone na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do twierdzenia, że Sąd I instancji nie dostrzegł, iż organ niewłaściwie przeprowadził postępowanie dowodowe naruszając przepisy postępowania, co z kolei doprowadziło do wadliwej odmowy zastosowania wskazanych przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS w wyniku czego Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne., ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2014 r. do maja 2015 r.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podnosi, że Sąd I instancji nie dokonał dokładnego przeanalizowania materiału dowodowego bowiem organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w którym uzupełniłby materiał dowodowy m.in. o ustalenie, jaka jest stopa bezrobocia w miejscowości zamieszkania skarżącego jak i również popytu na pracę osób z doświadczeniem zawodowym skarżącego.

Przede wszystkim należy wskazać, że argumentacja skarżącego jest bezpodstawna bowiem trudno byłoby przyjąć, aby w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych był obarczony nieograniczonym obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenie MGPiPS. Przede wszystkim to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych miał obowiązek wykazać, że sytuacja na rynku pracy jest na tyle trudna, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia oraz przedstawić ewentualne trudności z tym związane, bowiem ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy.

Jak wynika z informacji przedłożonych przez skarżącego, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej w 2014 r. osiągnął on dochód w wysokości 14.781,54zł. Wnioskodawca wskazał przy tym, że działalność tę prowadził do 31 sierpnia 2015 r. Jak ustalono, prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która posiada dochód w wysokości 2.180 zł netto oraz trójką dzieci, przy wydatkach w kwocie 1.300 zł miesięcznie. Ponadto skarżący wskazał, że nie posiada zobowiązań pieniężnych, wierzytelności, nie korzysta z pomocy społecznej oraz nie jest właścicielem nieruchomości, a posiada tylko samochód osobowy (FSO Polonez z 1999 r.). Wnioskodawca również wskazał, że jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna.

Zatem Sąd I instancji prawidłowo uznał, że wydanie decyzji przez ZUS poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym, które pozwoliło ustalić aktualną życiową i materialną sytuację skarżącego, w tym źródła dochodów oraz ponoszone wydatki i koszty utrzymania, co znalazło odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym i motywach rozstrzygnięcia. Sąd I instancji, dokonując oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, słusznie przyjął i zaaprobował jako podstawę tej oceny stan faktyczny ustalony przez organ w toku postępowania administracyjnego i na tej podstawie uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie, którym odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zatem za całkowicie niezasadne należało uznać zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do zarzutów sformułowanych w pkt 5 i 6 skargi kasacyjnej podkreślił, że od zasady możliwości umorzenia należności z tytułu składek wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wprowadził wyjątek, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych wymienionych w art. 28 ust. 3a ustawy zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przedmiotem kontroli Sądu I instancji była decyzja oparta na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że Sąd jest uprawniony do zbadania, czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, czy organ przestrzegał zasad postępowania oraz czy trafnie wyciągnął wnioski. Organ w ramach tzw. uznania administracyjnego ma swobodę co do rozstrzygnięcia, a więc może odmówić umorzenia zaległości, mimo zaistnienia tzw. przesłanek umorzeniowych. NSA wyjaśnia, że ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia MGPiPS. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny.

W rozpoznawanej sprawie ZUS dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie zaakceptował stanowisko ZUS, że w wypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Powyższa ulga jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Skarżący uzasadniał żądanie w zakresie umorzenia problemami natury finansowej oraz trudnościami w znalezieniu pracy, poprzez co został zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny.

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że na ocenę sytuacji materialnej wpływają niewątpliwie stan zdrowia i wiek, co może rzutować na potencjał skarżącego na rynku pracy (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 483/14). Dlatego też samo zarejestrowanie skarżącego w Urzędzie Pracy i zapewnienie skarżącego o braku możliwości zatrudnienia nie jest przesłanką do umorzenia należności ZUS. Skarżący przede wszystkim nie wykazał, że pomimo np. korzystania z różnych form szkoleń czy doskonaleń nie jest w stanie podjąć aktywności zawodowej. Należy zwrócić uwagę, że właśnie sam fakt zarejestrowania skarżącego jako bezrobotnego, jego wieku i wykształcenia stanowią podstawy do założenia, iż sytuacja skarżącego ulegnie zmianie i jego warunki materialne pozwolą na uregulowanie zaległości. Ponadto żona skarżącego posiada stały dochód w wysokości 2180 zł netto przy wydatkach miesięcznych kształtujących się w wysokości 1300 zł. Dlatego też nie można uznać, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS).

Ponadto, słusznie wskazał Sąd I instancji, że w sprawie nie zachodziły podstawy do umorzenia należności w oparciu o § 3 pkt 2 i 3 rozporządzenia MGPiPS bowiem skarżący na żadnym etapie postępowania administracyjnego nie powoływał się na okoliczności związane z zaistnieniem klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego wydarzenia, a także nie podnosił okoliczności, które dotyczyłyby stanu zdrowia skarżącego czy jego rodziny.

Wobec powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nietrafny okazał się zarzut naruszenia prawa materialnego (pkt 5 i 6 skargi kasacyjnej) tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS bowiem Sąd I instancji słusznie zaakceptował odmowę umorzenia należności z tytułu składek wobec niewykazania przez stronę ustawowych przesłanek pozwalających na uwzględnienie wniosku.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

NSA nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzkie sądy administracyjne w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a., do którego pełnomocnik winien zwrócić się ze stosownym wnioskiem składając oświadczenie, o jakim mowa w § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

PM