Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1570/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędzia WSA Jolanta Dargas Protokolant starszy inspektor Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata T. U. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta W. przez Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w dniu [...] marca 2010 r. nr [...] odmawiającej przyznania zasiłków celowych specjalnych – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Przedmiotowa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Podaniem z dnia 26 lutego 2010 r. J.S. zwrócił się do Dyrektora OPS [...] o pomoc specjalną na zapłatę rachunku za gaz, energię elektryczną, zakup artykułów chemicznych, wykup lekarstw oraz przyznanie gorących posiłków.

Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta W. Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej OPS Dzielnicy [...] odmówił przyznania wnioskodawcy pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego.

Organ I instancji w uzasadnieniu wskazał, w oparciu wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 10 marca 2010 roku i zebraną w sprawie dokumentację, że skarżący ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego. Dochód wyliczony został zgodnie z ustawą o pomocy społeczne tj. po odliczeniu kwoty bieżących alimentów wynosi łącznie [...] zł.

Organ I instancji wskazał, ze komornik potrąca również z emerytury zaległe alimenty tytułem spłaty zaległości alimentacyjnych.

Organ I instancji określając wysokość dochodu wnioskodawcy pomniejszył kwotę emerytury poprzez odliczenie kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób zgodnie art. 8 ust. pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.). Wskazał, że odliczeniu podlega wyłącznie kwota miesięcznych bieżących alimentów tj. bez kwot zaległych świadczeń, odsetek i kosztów egzekucyjnych.

Wskazał, ze wnioskodawca zamieszkuje w trzypokojowym mieszkaniu spółdzielczym, przy czym zadłużenie czynszowe wynosi ponad [...] zł, ponadto jest właścicielem nieruchomości w M. przy ul. [...] o wartości przekraczającej [...] tyś zł.

Według oświadczenia wnioskodawcy zamieszkuje z nim córka J.S., która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.

Organ I instancji zwrócił uwagę, że na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego na kwotę 477 zł. Organ wskazał, ze posiadany przez skarżącego dochód przekracza obowiązujące kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Ośrodek Pomocy Społecznej nie ma zatem obowiązku przyznania skarżącemu pomocy finansowej, tym bardziej w żądanej wysokości.

Zdaniem organu sytuacja wnioskodawcy nie uzasadnia przyznania mu pomocy w formie zasiłku specjalnego w trybie art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

W szczególności wnioskodawca nie wykorzystuje posiadanych zasobów do przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji życiowej. Organ podkreślił, że wnioskodawca jest właścicielem działki, nieruchomości i budynków gospodarczych w M., którego wartość została określona na kwotę [...] zł. Sytuację finansową wnioskodawcy może w znacznym stopniu poprawić sprzedaż lub wynajem działki i nieruchomości. Organ podkreślił, ze w sytuacji gdy skarżący dysponuje własną emeryturą i jest właścicielem majątku, nie zaistniała wyjątkowa nadzwyczajna okoliczność pozwalająca zastosować art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

Organ I instancji podniósł, że skarżący nie wykorzystuje uprawnień do alimentów od dzieci. Skarżący ma dwoje dorosłych dzieci – M. S. i J. S., którzy zgodnie z kodeksem rodzinnym są osobami zobowiązanymi do alimentacji na rzecz Pana. Skarżący ma zasądzone od syna alimenty w wysokości [...] zł., z których nie korzysta, a zatem nie wykorzystuje wszystkich swoich uprawnień.

Ponadto skarżący odmawia współdziałania z pracownikiem socjalnym - w tym odmawia podania numeru telefonu córki, z którą pracownik socjalny nie może się skontaktować.

Zdaniem organu dorosła córka, która zamieszkuje ze skarżącym powinna uczestniczyć w kosztach utrzymania mieszkania, opłatach za gaz i energię elektryczną.

Organ I instancji podniósł, że wielu mieszkańców dzielnicy znajduje się w trudniejszej sytuacji niż skarżący, gdyż pozostają bez żadnego dochodu, wymagają wsparcia i pomocy ze strony Ośrodka. W sytuacji, kiedy potrzebujących jest dużo, Ośrodek zobowiązany jest tak dzielić posiadane środki, aby mogła skorzystać jak największa liczba osób ubiegających się o wsparcie. W lutym 2010 Ośrodek przyznał świadczenia dla 782 osób, średnia kwota świadczenia wyniosła 155,79 zł.

Od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta W. przez Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w dniu [...] marca 2010 r. nr [...] odwołanie złożył J. S. Skarżący wyraził niezadowolenie z treści decyzji, wskazał, że jego zdaniem istnieją podstawy do przyznania wnioskowanej pomocy. Stwierdził, że jego córce trzeba pomóc, bo skończyła studia i w demokracji nie ma pracy.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy podkreślił, że ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego przez skarżącego, pomoc finansowa może być przyznana na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Zdaniem organu odwoławczego przypadek skarżącego nie jest bowiem szczególnie uzasadniony na tle innych potrzebujących, których dochód często tylko nieznacznie przekracza kryterium i którzy nie dysponują porównywalnymi ze skarżącym zasobami i możliwościami przezwyciężenia trudnej sytuacji.

Organ odwoławczy podkreślił, że stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jeśli zatem dana osoba korzystając z własnych uprawnień, zasobów i możliwości może przezwyciężyć sytuację, w jakiej się znalazła, to nie jest co do zasady uprawniona do świadczeń z pomocy społecznej.

Organ administracji publicznej podniósł, że przed udzieleniem pomocy organy administracji mają obowiązek możliwie dokładnego ustalenia sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej osoby wnioskującej o przyznanie pomocy. Jednak z obowiązkiem tym nierozerwalnie wiąże się także obowiązek osoby ubiegającej się o świadczenie współdziałania z organem pomocy społecznej, złożenia wyjaśnień co do swojej sytuacji, a w razie konieczności także przedstawienia dowodów - w szczególności dokumentów - potwierdzających złożone oświadczenia.

Organ odwoławczy wskazał, że niezależnie od braku podstaw do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, w ocenie organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na przyjęcie, że zaistniały podstawy zastosowania również przepisu art. 11 ust. 2 powołanej ustawy o pomocy społecznej.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżący w odwołaniu podtrzymał stanowczą odmowę umożliwienia kontaktu z córką, co utrudnia ustalenie jego rzeczywistej sytuacji oraz sprawdzenia możliwości uzyskania pomocy od córki. Tymczasem pomoc społeczna pełni jedynie rolę subsydiarną, jest formą umożliwienia wyjścia z trudnej sytuacji osobie, która nie dysponuje żadną inną możliwością przezwyciężenia trudności.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] – do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. S.

W skardze wskazywał na swoją trudną sytuację majątkową oraz na fakt, ze jego córka po ukończeniu studiów podjęła pracę za którą otrzymuje [...] zł miesięcznie i nie jest w stanie sama się utrzymać. Skarżący wskazał, że zadłużenie mieszkania w którym mieszka spowodowali jego syn i synowa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

W pierwszej kolejności wskazać należy na dyspozycję art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zgodnie z którą zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy prawo do tego świadczenia przysługuje osobie gospodarującej samotnie, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej). W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobom gospodarującym samotnie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego, który nie podlega zwrotowi oraz zasiłek okresowy lub celowy, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku (art. 41 powołanej ustawy). Przyznanie zatem zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 powołanej ustawy uzależnione jest od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną, natomiast przyznanie świadczeń na mocy art. 41 powołanej ustawy może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach nawet gdy osiągany dochód przekracza kryterium dochodowe.

Ponieważ dochód skarżącego przekracza kwotę 477 zł, organ prawidłowo zastosował art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

Z brzmienia art. 41 powołanej ustawy wynika, że decyzja podejmowana przez organ administracji ma charakter uznaniowy i zależy od tak zwanego uznania administracyjnego. Nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej.

W ocenie Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. prawidłowo wykazało, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.

Podkreślenia wymaga fakt, ze skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w M. Na rozprawie w dniu 10 grudnia 2010 r. skarżący oświadczył, ze sprawa dotycząca zniesienia współwłasności nieruchomości położonej w M. została zakończona, jednakże nie jest zadowolony z rozstrzygnięcia i obecnie została wniesiona od orzeczenia skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego.

Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Organ pomocy społecznej nie ma obowiązku przyznania świadczenia w wysokości uznanej przez stronę za odpowiednią, w celu dostarczenia jej środków utrzymania. Z art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż celem pomocy społecznej jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuacje życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się rodzin, a nie do zapewnienia dożywotniego utrzymania bądź pogłębienie istniejącego niskiego dochodu.

W lutym 2010 Ośrodek przyznał świadczenia dla 782 osób, średnia kwota świadczenia wyniosła 155,79 zł.

Stosownie do art.106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Decyzja ta powinna odpowiadać wymogom określonym w art. 107 kpa. W przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego, do których należy zaliczyć decyzję wydaną w niniejszej sprawie, organy administracji publicznej mają obowiązek szczególnej dbałości o prawidłowe i wyczerpujące uzasadnienie rozstrzygnięcia. Stosownie do art.3 ust.3 i 4 ustawy o pomocy społecznej - " Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej".

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie oba organy przy wydaniu decyzji dotyczącej J. S. wskazane wyżej kryteria uwzględniły. Kwestionowana przez skarżącego decyzja nie przekracza granic uznania administracyjnego. Jak wynika z akt sprawy skarżący od wielu lat korzysta ze wsparcia z pomocy społecznej. Jego sytuacja materialna i życiowa jest znana pracownikom opieki społecznej, dane te są zgodnie z obowiązującymi przepisami aktualizowane, skarżącemu udzielana jest wszechstronna pomoc.

Odmowa przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej przez skarżącego pomocy została należycie umotywowana.

Odmawiając określonego świadczenia organy należycie uzasadniły swoje stanowisko, wobec czego brak jest podstaw do uznania, że przekroczone zostały granice uznania administracyjnego.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.