Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3852/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 25 października 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lutego 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 3215/15 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. K. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 lutego 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 3215/15 oddalił skargę K. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

ZUS Oddział w [...] wystąpił do Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia przez K. K. (dalej: Skarżąca) pozarolniczej działalności gospodarczej od [...] grudnia 2012 r. w związku z dokonanym jej wpisem do KRS, jako jedynego wspólnika A. Sp. z o.o. od [...] stycznia 2013 r.

Dyrektor Małopolskiego Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Dyrektor Oddziału NFZ) decyzją z [...] stycznia 2014 r. stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Skarżącej od [...] stycznia 2013 r. Zaskarżoną decyzją Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji i wskazał, że zatrudnienie na podstawie umowy o pracę i jednocześnie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, nie wyłączyło Skarżącej z obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu jako wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., bowiem zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach) obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c-i tej ustawy, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Zdaniem organu, okoliczność na którą powoływała się Skarżąca o nieuzyskiwaniu przychodu z działalności gospodarczej nie miała znaczenia prawnego przy ustalaniu okresu podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu jako wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd pierwszej instancji lub Sąd) uznał skargę za niezasadną.

Sąd wskazał, że z przepisów art. 5 pkt 21 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach oraz art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń wynika, że fakt pozostawania wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest równoznaczny z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej, a obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą w myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym. Zgodnie natomiast z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń, obowiązkowi ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego i wypadkowego podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą od dnia jej rozpoczęcia do dnia zaprzestania, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Sąd pierwszej instancji nie zgodził się z twierdzeniem Skarżącej, że istnienie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nie przesądza o faktycznym prowadzeniu tej działalności, oraz że wpis do ewidencji, jak i jego wykreślenie, nie mają znaczenia prawnego dla bytu przedsiębiorcy, gdyż jego istnienie zależy od prowadzenia działalności gospodarczej.

Sąd podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie prawnie doniosła okoliczność prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej związana jest wyłącznie z posiadaniem określonego statusu prawnego na przykład pozycji wspólnika w jednoosobowej spółce z o.o. W takim przypadku rozpoczęcie wykonywania działalności gospodarczej wiąże się bezpośrednio z momentem nabycia praw i obowiązków wspólnika w takiej spółce. Sąd uznał [...] stycznia 2013 r. za datę początkową istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Skarżącej, wskazując, że jest to dzień wpisu spółki z o.o. do rejestru, który to wpis w świetle art. 163 pkt 5 k.s.h. ma charakter konstytutywny.

Sąd pierwszej instancji wywiódł ponadto, że okoliczności związane z faktycznym wykonywaniem praw i obowiązków wspólnika, jak i związane z faktycznym wykonywaniem działalności przez spółkę (brak celu zarobkowego, czy nawet niepodjęcie przez spółkę działalności i nieuzyskiwanie przez nią przychodu) na gruncie powyższych przepisów są bez znaczenia. Nie wywierają one jakiegokolwiek wpływu na sytuację prawną Skarżącej jako wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

K. K. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi m.in.:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, poprzez jego błędną interpretację polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z momentem nabycia praw i obowiązków w jednoosobowej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, w sytuacji gdy prawnie relewantną okolicznością z którą wiąże się objęcie Skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym winno być rozpoczęcie przez spółkę wykonywania działalności gospodarczej i osiągnięcie z tego tytułu przychodu, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca, bowiem celem spółki, której Skarżąca była jedynym wspólnikiem nie było prowadzenia działalności gospodarczej, przez co spółka nigdy nie rozpoczęła faktycznego wykonywania/prowadzenia działalności gospodarczej i nigdy nie uzyskała jakiegokolwiek przychodu;

2. art. 69 ust. ustawy o świadczeniach w związku z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń), poprzez jego błędną interpretację polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego jedynego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powstaje bezpośrednio z momentem nabycia praw i obowiązków wspólnika w jednoosobowej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością przy jednoczesnym stwierdzeniu, że prawnie irrelewantny jest fakt rozpoczęcia przez spółkę prowadzenia faktycznej działalności gospodarczej, w sytuacji gdy zgodnie z treścią art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń osoby prowadzące pozarolniczą działalność (za jakie zgodnie z art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń uważa się również wspólników jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością), podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej;

3. art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, poprzez jego niezastosowanie prowadzące do niesłusznego przyjęcia, że Skarżąca będąca jednocześnie pracownikiem jak i wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o., w ramach której nigdy nie rozpoczęła faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z obydwu tytułów, w sytuacji gdy z treści art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach wynika, że obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia zdrowotne wiąże się z koniecznością osiągania przychodów z tytułów ubezpieczenia określonych w art. 66 ustawy o świadczeniach - a zatem w przedmiotowej sprawie, z uwagi na nierozpoczęcie prowadzenia faktycznej działalności przez Skarżącą w ramach jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i nie osiąganie tym samym przychodu z tego tytułu, Skarżąca nie podlega obowiązkowi opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytuły bycia wspólnikiem w jednoosobowej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.

II. Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej p.p.s.a.), poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, w szczególności poprzez niezastosowanie przepisów art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach w sytuacji gdy, sąd miał obowiązek wziąć pod uwagę wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, prowadzące do nieprawidłowego przyjęcia, że Skarżąca będąca jednocześnie pracownikiem i wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z obydwu tytułów bez względu na okoliczności związane z faktycznym wykonywaniem działalności przez spółkę (brak celu zarobkowego, niepodjęcie przez spółkę działalności oraz nieuzyskiwanie przez nią przychodu) w sytuacji, gdy warunkiem objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym w przypadku zbiegu tytułów do objęcia ubezpieczeniem jest osiąganie przez ubezpieczonego przychodu z każdego z tych tytułów - co w niniejszej sprawie jednak nie zachodziło bowiem spółka nie rozpoczęła nigdy faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż zgodnie z umową spółki została powołana do innych celów;

2. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez pobieżną analizę podstaw prawnych rozstrzygnięcia, niepełne i niedostatecznie wnikliwe odniesienie się do rozpatrywanego stanu faktycznego, w szczególności w zakresie jakim sąd pierwszej instancji pominął okoliczności takie jak pozostawanie Skarżącej w stosunku pracy, jak również nieprowadzenie działalności gospodarczej i nieuzyskiwanie przychodu przez spółkę, której jedynym wspólnikiem jest Skarżąca w sytuacji, gdy ww. okoliczności są kluczowe w przedmiotowej sprawie;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ z [...] listopada 2014 r., w sytuacji gdy przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem art. 69 ust. ustawy o świadczeniach w związku z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń, jak i naruszeniem art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, uzasadniającymi jej uchylenie ze względu na naruszenie prawa materialnego, polegającym na błędnej interpretacji i niewłaściwym zastosowaniu ww. przepisów tj. w oderwaniu od dyspozycji przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, z którego wynika, że obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne jest uzależniony od osiągania przychodów z tytułów ubezpieczenia określonych w art. 66 ustawy o świadczeniach, co w konsekwencji doprowadziło do niesłusznego oddalenia skargi;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ z [...] listopada 2014 r., w sytuacji gdy przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz zastąpienie zasady swobodnej oceny dowodów, dowolnością, pochopnością i ich nienależytym rozważeniem, co w konsekwencji doprowadziło do oparcia zaskarżonej decyzji na niekompletnym materiale dowodowym tj. całkowitym pominięciu okoliczności, że spółka A. Sp. z o.o. nigdy nie rozpoczęła faktycznego wykonywania/prowadzenia działalności gospodarczej, nigdy nie uzyskała przychodu, a co za tym idzie jej jedyny wspólnik nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Wobec podniesionych zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny na wypadek uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona oraz w konsekwencji uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ z [...] listopada 2014 r., nr [...] oraz poprzedzającej jej decyzji Dyrektora Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ z [...] stycznia 2014 r., nr [...] w sprawie dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od organu na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przedstawiając zarzuty naruszenia prawa materialnego skarżąca podniosła, że jej zdaniem niesłusznie, Sąd pierwszej instancji, a wcześniej organy administracji publicznej, przyjęły, iż spełnione były przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego Skarżącej z więcej niż jednego tytułu (stosunku pracy) mimo że nie uzyskała ona przychodu z działalności w ramach jednoosobowej spółki A. Sp. z o.o., oraz że składka na ubezpieczenie zdrowotne powinna była być opłacana także z tego tytułu. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynikało, że w przekonaniu jej autora, decyzje organów obu instancji, poddane kontroli pod względem zgodności z prawem w sprawie sądowoadministracyjnej, konkretyzowały normy prawa materialnego w dwóch odrębnych przedmiotach: po pierwsze, podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z więcej niż jednego tytułu (stosunku pracy); po drugie, obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z dwóch tytułów (umowy o pracę i pozostawania wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zakres rozstrzygnięć organów obu instancji wskazywał jednoznacznie, że organy Narodowego Funduszu Zdrowia wypowiedziały się jedynie w przedmiocie podlegania przez K. K. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i tylko w tym zakresie dokonano konkretyzacji norm prawa materialnego. Oznacza to, że skutki decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nie obejmują powstania po stronie Skarżącej obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu pozostawania wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

W związku z argumentacją przedstawioną w skardze kasacyjnej, z której wynika, że Skarżąca kwestionuje wyrok Sądu pierwszej instancji przede wszystkim z powodu naruszenia art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach przez jego niezastosowanie, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że kwestia wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne wykracza poza granice sprawy administracyjnej rozpoznanej przez organy administracji publicznej, a zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. W rozpoznawanej sprawie, jak już wspomniano organy Narodowego Funduszu Zdrowia rozstrzygały wyłącznie w sprawie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a wobec tego Sąd pierwszej instancji był związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym była konkretna decyzja zakwestionowana przez Skarżącą. Należy jedynie zaznaczyć, że istnienie obowiązku składkowego nie jest jednoznacznym następstwem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach obowiązek uiszczania składek z odrębnych tytułów powiązany jest z okolicznością uzyskiwania przychodów z tych tytułów. Kwestia ta nie należy jednak do sprawy, w której została wydana decyzja kontrolowana przez Sąd pierwszej instancji i może być rozważana wyłącznie w odrębnym postępowaniu prowadzonym w sprawie wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wbrew twierdzeniom Skarżącej, wymienione jako naruszone przepisy prawa materialnego nie łączą powstania i istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z uzyskiwaniem przychodu z działalności pozarolniczej.

Stosownie do art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach ustawodawca objął obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą. Zgodnie z definicją zawartą w art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach przez pojęcie "osoby prowadzącej działalność pozarolniczą" rozumie się osoby, o których mowa w art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Według ostatnio wymienionego przepisu za osobę prowadzącą działalność pozarolniczą uważa się, między innymi, wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że K. K. stała się wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością A. Sp. z o.o. z dniem [...] stycznia 2013 r. Wobec tego od tej daty podlegała ona obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu. Należy zauważyć, że wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia bez względu na to, czy prowadzi działalność gospodarczą, wspomniany obowiązek powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego określonego statusu prawnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 lutego 2011 r., sygn. akt II UK 271/10). Jak to już wyjaśniono, odrębną kwestią jest, czy z tego tytułu Skarżąca była obowiązana opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Zastosowanie art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach może być zależne od ustalenia, czy K. K. uzyskiwała przychody jako wspólnik jednoosobowej spółki A. Sp. z o.o. Ustalenia w tym zakresie nie mają natomiast znaczenia w sprawie w przedmiocie ustalenia objęcia Skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoby będącej wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nietrafne zarzuty naruszenia powołanych w skardze przepisów prawa materialnego i postępowania. Jak zostało to już wyjaśnione okoliczność uzyskiwania przychodów z tytułu pozostawania wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie miała w rozpoznawanej sprawie doniosłego prawnie znaczenia. Kwestia ta pozostawała poza granicami sprawy, a wobec tego czynienie organom Funduszu i Sądowi pierwszej instancji zarzutów, które wywodzone są z przekonania, że zagadnienie osiągania przez Skarżącą przychodów miało decydujące znaczenie w sprawie jest bezzasadne.

Z tych powodów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.