Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 349/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 3 pkt 16
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Joanna Zdrzałka Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium", "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] odmawiającą R. J. (dalej: "skarżącej") przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w wysokości 520 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 sierpnia 2018 r. w związku z opieką nad matką M. K.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał m.in. art 16 a ust. 2, art 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2013 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.; dalej: "u.ś.r.").

Jak wynika z akt sprawy organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził przekroczenie kryterium dochodowego. Ustalił, że dochód miesięczny na członka rodziny wyniósł 1.131,69 zł podczas gdy kryterium dochodowe to kwota 764 zł. Dochód ten organ I instancji ustalił uwzględniając dochód z gospodarstwa rolnego uzyskany przez wnioskodawczynię – 2.796,04 zł, dochód jej męża T. J. z emerytury i zatrudnienia w kwocie 36.412,10 zł, dochód osoby wymagającej opieki – M. K. z tytułu emerytury -10.380,64 zł, dochód jej małżonka S. K. z tytułu emerytury -10.464,82 zł Organ I instancji uwzględnił przy tym dochód utracony, zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem o utracie dochodu. Ponadto wskazał, że wnioskodawczyni nie złożyła wymaganego prawem oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenie gospodarstwa rolnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji R.J. podniosła, że nie zgadza się z uwzględnieniem przy obliczaniu dochodu, dochodów jej męża. Podniosła, że wraz z mężem stanowią odrębne rodziny. Mąż mieszka w K., ona zaś z rodzicami w Ł.

Powyższych zarzutów nie podzielił organ odwoławczy, który zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymał decyzję organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu organ II instancji podzielił ustalenia, jak i wnioski organu I instancji co do przekroczenia kryterium dochodowego. Ustalona przez organ I instancji kwota dochodu w przeliczeniu na osobę wynosiła 1.131,69 zł, przez organ II instancji 1.122,93 zł.

Organ odwoławczy nie podzielił zarzutu dotyczącego uwzględnienia dochodów małżonka wnioskodawczyni. Jak wyjaśnił powyższa kwestia została uregulowana w art 3 pkt 16 u.ś.r. Użyte w ustawie pojęcie rodziny uwzględnia stan prawny a nie faktyczny, czy też przesłankę wspólnego gospodarowania. Powołując się na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 331/17 wskazało, że małżonkowie, niezależnie od panujących pomiędzy nimi stosunków, są członkami rodziny. Kolegium nie zgodziło się natomiast ze stanowiskiem organu I instancji odnośnie do konieczności złożenia przez R. J. oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, ponieważ z akt sprawy nie wynikało by R.J. była rolnikiem. Jak podkreślił znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie Wójta Gminy z dnia 25 października 2017 r. wskazuje jedynie, że skarżąca jest podatnikiem podatku rolnego z gruntów stanowiących gospodarstwo rolne, co nie przesądza o prowadzeniu działalności rolniczej.

W skardze do Sądu skarżąca konsekwentnie podnosi, że jej mąż nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa, w związku z czym sprzeciwia się zaliczeniu jego dochodów do dochodu rodziny sprawującej opiekę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej "P.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 16a ust. 1 u.ś.r. W myśl tego przepisu, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ponadto specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 u.ś.r. Od dnia 1 listopada 2017r. do dnia 31 października 2018r. kwota ta wynosi 764 zł, zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017r., o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017r. poz.1428).

Rodzina obejmuje następujących członków: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428). Do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko (art. 3 pkt 16 u.ś.r.).

Dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt. 2 u.ś.r.). Natomiast dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt. 2a u.ś.r.).

Za dochód rodziny osoby wymagającej opieki uważa się w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia, dochód następujących członków rodziny: a) osoby wymagającej opieki, b) małżonka osoby wymagającej opieki, c) osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko, d) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia. Przy czym, do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko (art. 16 a ust. 4 u.ś.r.).

Dochodem w rozumieniu ustawy o świadczeniach jest m. in. przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne nie zaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r.).

Ponadto dochodem jest również dochód z gospodarstwa rolnego (art. 3 pkt 1 lit. c u.ś.r.). W przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W 2016 roku przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił 2577 zł (Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2017 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2016 r., M. P. z 2017r., poz. 884). Zatem w 2016r. wysokość 1/12 przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego to kwota 214,75 zł (2577:12=214,75).

W sytuacji, gdy rodzina uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz dochody pozarolnicze, dochody te sumuje się (art. 5 ust. 9 u.ś.r.),

Bezspornie M. K., urodzona w dniu 9 listopada 1938r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Stopień niepełnosprawności ustalono od dnia 11 lipca 2017r. Pani M. K. mieszka wspólnie z mężem – S. K., oraz dorosłą córką – R. J. Pan S. K. jest również osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. R.J. nie podjęła zatrudnienia oraz innej pracy zarobkowej z powodu konieczności opieki nad matką. R.J. pozostaje w związku małżeńskim z T. J.

Istota sporu sprowadza się do wykładni przepisu art. 3 pkt 16 u.ś.r., który wymieniając osoby tworzące rodzinę, wyszczególnił m.in. "małżonków". Według stanowiska skarżącej małżonkowie nie tworzą rodziny, w sytuacji kiedy pozostają w faktycznej separacji, według natomiast SKO małżonkowie w każdym przypadku, niezależnie od okoliczności, na które powoływała się skarżąca, tworzą rodzinę. Analizowana norma nie odpowiada wprost na pytanie o zależność pomiędzy faktem, pozostawania w związku małżeńskim a faktyczną separacją małżonków. W omawianym przepisie nie doprecyzowano bowiem, czy użyte w nim pojęcie rodziny, odnosi się jedynie do małżonków, których łączą jakiekolwiek więzi w zakresie wspólnego gospodarstwa domowego i zamieszkiwania, czy też norma ta ma odnosić się do każdego z małżonków, niezależnie od ich wspólnych relacji.

Rozważając tak przedstawiony problem, stwierdzić należy, iż w ocenie Sądu bez znaczenia dla ustalenia czy określona osoba wchodzi w skład rodziny w rozumieniu przytoczonych przepisów jest fakt wspólnego gospodarowania. Jak słusznie zauważył organ w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, w myśl którego ustawodawca określając pojęcie rodziny, uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania (por. wyrok NSA z dnia 23 września 2005 r., sygn. akt I OSK 150/05, LEX 192108, wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1128/09, wyrok NSA z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1818/11, dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w ogóle nie przewidują możliwości badania faktycznych okoliczności dotyczących separacji małżonka czy faktu wspólnego gospodarowania.

Zatem małżonkowie – niezależnie od panujących między nimi stosunków – są członkami rodziny. W związku z tym przy ustalaniu dochodu rodziny organ winien uwzględnić dochody wszystkich jej członków, a tym samym ma prawo żądać oświadczeń i zaświadczeń, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, jak i przepisach wykonawczych do tej ustawy. Okoliczność, iż małżonkowie pozostają w faktycznej separacji, nie ma zatem żadnego znaczenia i słuszne było stanowisko organów, iż mąż skarżącej nie może zostać wyłączony ze składu rodziny, o której mowa w art. 3 pkt 16 u.ś.r.

Sąd podziela pogląd NSA wyrażony w wyroku z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 672,07, dostępny w CBOSA, w myśl którego skoro małżonkowie (a więc osoby pozostające w związku małżeńskim) nie pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, stanowią "rodzinę" w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r. a "dochodem rodziny" w rozumieniu art. 3 pkt 2 u.ś.r. są dochody członków rodziny, to znaczy, że ustalając dochód rodziny, należy uwzględnić również dochód małżonka niezamieszkującego wspólnie z żoną i dziećmi i niepozostającego z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym.

Odnosząc powyższe wywody do stanu faktycznego sprawy, należy stwierdzić, że nie ma prawnych możliwości nieuwzględnienia dochodów osiąganych przez męża skarżącej (tak słusznie NSA w wyroku z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 752/16).

Racje ma zatem organ włączając dochody męża skarżącej do dochodu rodziny osoby sprawującej opiekę.

W okolicznościach sprawy Sąd akceptuje stanowisko SKO, iż na skarżącej nie ciąży wbrew stanowisku organu pierwszej instancji, wyrażony w art. 17 b ust. 2 u.ś.r. obowiązek złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, ponieważ z akt sprawy nie wynika, aby R.J. była rolnikiem. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "rolnik". W związku z tym, należy posłużyć się definicją legalną "rolnika" zawartą w ustawie, z dnia 20 grudnia 1990r., o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity: Dz. U. z 2017r., poz. 2336). Przepis art. 6 pkt 1 wskazanej ustawy określa rolnika jako pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Znajdujące się w aktach przedmiotowej sprawy zaświadczenie Wójta Gminy z dnia 25 października 2017r., wskazuje jedynie, iż skarżąca jest podatnikiem podatku rolnego z gruntów stanowiących gospodarstwo rolne. Zobowiązanym do zapłaty podatku rolnego jest właściciel, użytkownik wieczysty lub posiadacz użytków rolnych (art. 3 ust. 1 ustawy, z dnia 15 listopada 1984r., o podatku rolnym, tekst jednolity: Dz. U. z 2017r., poz. 1892). Zatem zaświadczenie Wójta Gminy , z dnia 25 października 2017r., dokumentuje sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego lub prawa do niego. Nie stanowi natomiast dowodu na prowadzenie działalności rolniczej przez R. J..

Pogląd taki jest utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych, np. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 78/16, wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2016 r., I OSK 58/14czy wyrok NSA z dnia 14 lipca 2016, sygn. akt I OSK 3274/14.

Sąd akceptuje sposób wyliczania przez organy dochodu rodziny skarżącej jak i dochodu rodziny jej matki.

Łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny wymagającej opieki, za rok 2016 wynosi 4.491,70 zł (233,00 + 2.521,58 + 865,05 + 872,07 = 4.491,70). Natomiast powyższy dochód w przeliczeniu na osobę wynosi 1.122,93 zł (4.491,70 : 4 = 1.122,93). Zatem zostało przekroczone kryterium dochodowe, wynoszące 764 zł, o 358,93 zł.

Zgodnie z art. 16 a ust. 3 u.ś.r., w przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. W przedmiotowej sprawie powyższy przepis nie ma zastosowania, ponieważ przekroczenie dochodu, wynoszące 358,93 zł, jest większe niż kwota najniższego zasiłku rodzinnego.

Najniższy zasiłek .rodzinny w okresie od dnia 1 listopada 2017 r. do dnia 31 października 2018 r. wynosi 95 zł, stosownie do art. 32 ust. 2 pkt 1 lit a) ustawy z dnia 7 lipca 2017r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017r. poz. 1428).

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.