Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 620/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-01-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Koszty postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6, art. 80 §  1 i 2.
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasadza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako strona, wierzyciel, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej DIAS) z "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 14.689,44 zł.

Z przedstawionych wraz ze skargą do kontroli Sądu akt administracyjnych sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej Naczelnik Urzędu, NUS, organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku "A." Sp. z o.o. z siedzibą w "[...]" (dalej Spółka, zobowiązana, dłużnik) na podstawie tytułów wykonawczych z 9.07.2019 r. nr "[...]" oraz z 2.12.2019 r. nr "[...]", wystawionych przez skarżącego (karty nr 1 - 3 i 27 - 28 akt I instancji). Tytuły obejmowały należności pieniężne dotyczące nienależnie pobranych płatności w ramach odpowiednio: przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i wsparcia bezpośredniego, w łącznej kwocie należności głównej: 366.085,47 zł i 241.421,80 zł. Wierzyciel przesyłając ww. tytuły wykonawcze organowi egzekucyjnemu wskazywał ten sam numer rachunku bankowego Spółki - pisma z 10.07.2019 r. i 3.12.2019 r.. Zaznaczył ponadto adres korespondencyjny strony - Oddziału Regionalnego w "[...]" (k. 2 i 27 akt I instancji).

W toku egzekucji należności objętej tytułem wykonawczym z 9.07.2019 r. NUS wystosował zajęcia z 16.07.2019 r. wierzytelności z rachunku bankowego, który wskazał wierzyciel - w Banku B. S.A.. Wystosował też zajęcie do Banku C.. Bank B. zawiadomił o braku środków na rachunku Spółki, natomiast Bank C. o braku rachunku (k. 5-13).

Organ egzekucyjny poinformował wierzyciela pismem z 7.11.2019 r. nr "[...]", jeszcze przed wystawieniem tytułu wykonawczego z 2.12.2019 r., że częściowo wyegzekwował należność wymienioną w tytule wykonawczym z 9.07.2019 r. w wyniku zajęcia ww. wierzytelności w Banku B. S.A.. Wskazał, że skuteczna egzekucja nastąpiła ze środków zgromadzonych na ww. rachunku bankowym podmiotu przed 27.11.2015 r., i od tego czasu nie odnotowano obrotu na tym rachunku. Podał, że nie ustalił innego majątku zobowiązanej, z którego możliwe byłoby skuteczne prowadzenie egzekucji (k. 25).

Następnie po wpływie tytułu wykonawczego z 2.12.2019 r. wraz ze wskazaniem numeru rachunku bankowego dłużnika w Banku B. S.A., NUS bezskutecznie ponowił 9.12.2019 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w ww. bankach (k. 29-37). Dokonał też analizy majątkowej Spółki na podstawie danych będących w posiadaniu organu skarbowego (k. 39-48).

Następnie postanowieniem z 28.04.2020 r. nr "[...]" Naczelnik Urzędu, działając na podstawie art. 59 § 2 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z 9.07.2019 r. nr "[...]" oraz z 2.12.2019 r. nr "[...]". W uzasadnieniu wskazał na brak składników majątkowych i źródeł dochodu, z których możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji i uzyskanie kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Podał, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku B. S.A. pozostaje bezskuteczne, ostatnie obroty na rachunku bankowym Spółki wystąpiły w 2015 r.. Z danych organu nie wynika, aby zobowiązana miała jakikolwiek inny rachunek bankowy. Nie posiada ponadto zarejestrowanych pojazdów, nie jest też właścicielem ani użytkownikiem wieczystym nieruchomości. Nie ustalono również jej kontrahentów. Spółka nie wykazuje przychodów w deklaracjach podatkowych od kilku lat, a 19.11.2019 r. został uchylony jej NIP (k. 51). Żadna ze stron postępowania nie skorzystała z zaskarżenia opisywanego postanowienia, przy czym dłużnikowi doręczono rozstrzygnięcie w sposób zastępczy wobec niepodjęcia przesyłki pocztowej (po pozostawianiu awiza z adnotacją: adresat nieobecny).

Następnie zawiadomieniem z 5.05.2020 r. nr "[...]" (k. 56), działając na podstawie przepisów art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 2.12.2019 r. nr "[...]" w kwocie 14.689,44 zł. Zawiadomienie doręczono na adres ARiMR w Warszawie.

Na skutek wniosku skarżącego z 25.05.2019 r. (data wpływu do organu - k. 4 akt odwoławczych) NUS postanowieniem z 10 czerwca 2020 r. nr "[...]" obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 14.689,44 zł (k. 8). Powołał w sentencji art. 64c § 4 i 7 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., obowiązujący w dacie, gdy zapadło zaskarżone postanowienie, a obecnie z Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), dalej u.p.e.a..

Stwierdził w uzasadnieniu, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie zostało przez wierzyciela zaskarżone. Zaś w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego "m.in. w oparciu o tytuł wykonawczy nr "[...]"" z 2.12.2019 r. powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 14.689,44 zł, na które składają się czynności wykonane 9.12.2019 r.:

- opłata manipulacyjna w wysokości 2.445,97 zł (powołano w sentencji art. 64 § 6 u.p.e.a.),

- opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku B. S.A. w wysokości 12.237,77 zł (art. 64 § 1 pkt 4),

- wydatek egzekucyjny za doręczenie korespondencji zobowiązanemu w wysokości 5,70 zł (art. 64b).

NUS powołał art. 64c § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. i podał, że naliczone w przedmiotowej sprawie koszty egzekucyjne mieszczą się w granicach określonych przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 13/14. Biorąc bowiem pod uwagę, że w odniesieniu do stawki opłaty za czynność egzekucyjną jaką jest zajęcie nieruchomości określonej na poziomie 8%, ustawodawca wskazał jej górną kwotową granicę: 34.200 zł (art. 64c § 1 pkt 6 u.p.e.a.) - można przyjąć, że proporcjonalnie górna kwotowa granica stawki za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego wyniesie 21.375 zł, a opłaty manipulacyjnej 4.275 zł.

Wierzyciel wniósł zażalenie na to postanowienie, żądając jego uchylenia i umorzenia postępowania lub uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Podniósł, że obciążenie kosztami w kwocie 14.689,44 zł jest niewspółmierne do ilości i wagi czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. W efekcie wierzyciel nie tylko nie odzyskał nienależnie wypłaconych środków pochodzących z funduszy państwowych, ale dodatkowo został obciążony wysokimi kosztami egzekucyjnymi. Ponadto koszty egzekucyjne nie zostały określone zgodnie z wytycznymi zawartymi w treści wyroku TK powołanego przez organ, gdyż w rozpoznawanej sprawie ustalona przez organ egzekucyjny wysokość kosztów egzekucyjnych pozostaje w rażącej dysproporcji z rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego oraz w niewątpliwy sposób narusza równowagę pomiędzy interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Podkreślono w zażaleniu, że stosunek wysokości opłat do czynności organu egzekucyjnego, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, powinien pozostawać w racjonalnej zależności. Wierzyciel powołał tezy wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej NSA) z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt II FSK 693/15 oraz z 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 914/16, zgodnie z którymi opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.

Postanowieniem z "[...]" r. nr "[...]", DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z 10 czerwca 2020 r.. Powołał w sentencji art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 18 i art. 64c § 4 i 7 u.p.e.a..

W uzasadnieniu uznał, że obciążające wierzyciela koszty postępowania egzekucyjnego nie są zawyżone i nie pozostają w oderwaniu od poniesionych przez organ egzekucyjny nakładów pracy oraz kosztów funkcjonowania organu egzekucyjnego. Przy czym Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku z 28 czerwca 2016 r. zwrócił uwagę, że opłaty egzekucyjne nie zawsze wiążą się z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Trybunał nie zakwestionował też możliwości ustalenia opłat w formie ryczałtowej, poprzez zastosowanie stawek procentowych.

Organ wyliczył, że na koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 14 689,44 zł, zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a., składają się omówione już przez organ egzekucyjny:

- opłata manipulacyjna w wysokości 1% egzekwowanej należności pieniężnej;

- opłata za dokonane zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku B. S.A. w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności pieniężnej;

- wydatki egzekucyjne stanowiące koszty korespondencji.

DIAS stwierdził, że Naczelnik Urzędu określił wysokość kosztów w prawidłowy sposób i zasadnie obciążył nimi wierzyciela w oparciu o art. 64c § 4 u.p.e.a.. W ocenie organu odwoławczego zastosowana przez organ I instancji metoda miarkowania opłat egzekucyjnych, poprzez określenie ich górnej granicy proporcjonalnie do górnej granicy opłaty za zajęcie nieruchomości, przystaje do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz jest zgodna ze wskazówkami zawartymi w treści ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Trybunał nie zakwestionował górnej granicy opłaty za zajęcie nieruchomości, ustalonej kwotowo przez ustawodawcę w wysokości 34.200 zł, jak również nie zakwestionował procentowej metody określania wysokości opłat egzekucyjnych, wynikającej z przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.. Zastosowana przez organ egzekucyjny metoda proporcji opiera się zatem na "parametrach ustawowych" (maksymalna stawka kwotowa za zajęcie nieruchomości oraz stawka procentowa dla opłaty manipulacyjnej - 1% oraz dla opłaty zajęcie wierzytelności - 5%), uregulowanych w aktualnie obowiązujących przepisach prawa, których konstytucyjność w powyższym zakresie nie została zakwestionowana. Jak wskazano okoliczność ta jest istotna z tego powodu, że z art. 7 Konstytucji RP wynika zasada, iż organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, która to zasada powtórzona została w treści art. 6 k.p.a.. Obowiązek działania przez administracyjne organy egzekucyjne na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy też działania wbrew tym przepisom.

Metoda proporcji zastosowana do określenia maksymalnych stawek kwotowych opłat egzekucyjnych, nieuregulowanych wprost przez ustawodawcę, z jednej strony zapobiega dowolności w określaniu wysokości kosztów egzekucyjnych przez organy egzekucyjne, chroniąc podmioty zobowiązane do ich uiszczenia przed nadmierną wysokością tych kosztów. Metoda ta jednocześnie nie stanowi naruszenia zasady działania na podstawie i w granicach prawa, gdyż opiera się na obowiązujących regulacjach prawnych.

Organ II instancji uznał, że zastosowanie opisanej wyżej metody proporcji do ustalenia maksymalnych stawek opłaty za zajęcie rachunku bankowego oraz opłaty manipulacyjnej, realizuje wytyczne Trybunału Konstytucyjnego, zawarte w ww. wyroku sygn. akt SK 31/14. Podkreślił, że taka metoda określania wysokości opłat egzekucyjnych została zaakceptowana przez NSA w wyrokach z: 24 maja 2019 r. sygn. akt II FSK 407/19, 28 lutego 2019 r. sygn. akt II FSK 2094/18, 27 listopada 2019 r. sygn. akt I GSK 1678/19, jak również przez WSA w Olsztynie w prawomocnych wyrokach z: 23 października 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 560/18 oraz 21 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/OI 463/18.

Organ odwoławczy nie zgodził się z wierzycielem, że naliczenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest możliwe tylko wówczas, gdy z zajętego rachunku bankowego organ przeprowadzi skutecznie egzekucję. Powołał art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 9 i art. 80 § 2 u.p.e.a., jak też wyroki NSA z 11 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 578/12 i WSA w Olsztynie z 18 września 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 465/18. Podał, że brak zaspokojenia należności wierzyciela nie może stanowić podstawy do przerzucenia kosztów nieefektywnej finansowo egzekucji na organ egzekucyjny. Przyjęcie stanowiska skarżącego skutkowałoby tym, że koszty nieefektywnych finansowo postępowań egzekucyjnych obciążałyby organ, którego zadaniem było przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego na zlecenie wierzyciela.

Organ podniósł, że na każdym etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wierzyciel miał prawo, ale i obowiązek współdziałać z organem egzekucyjnym. Współpraca taka winna być realizowana przede wszystkim poprzez ustalenia co do majątku zobowiązanego, wskazywanie organowi egzekucyjnemu informacji mogących mieć wpływ na przebieg i skuteczność postępowania. Realizacja ustawowych obowiązków wierzyciela należności nie kończy się bowiem z chwilą przekazania organowi egzekucyjnemu tytułu wykonawczego, ale rozciąga się na całość prowadzonego postępowania.

DIAS zauważył, że skarżący 2.12.2019 r. - tj. w dacie wystawienia tytułu wykonawczego nr "[...]", miał świadomość, że zobowiązany nie posiada majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne prowadzenie egzekucji, o czym został poinformowany pismem organu egzekucyjnego z 7.11.2019 r. nr "[...]". Wierzyciel, przesyłając do Naczelnika Urzędu ww. tytuł wykonawczy wskazał środek egzekucyjny - nr rachunku bankowego. Zaniechanie dokonania zajęcia tego rachunku mogłoby skutkować skargą na bezczynność organu egzekucyjnego lub zaskarżeniem postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, z uwagi na niewyczerpanie wszystkich możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych. W świetle powyższego organ egzekucyjny prawidłowo, zgodnie z wnioskiem wierzyciela, podjął działania zmierzające m.in. do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest bowiem na wniosek wierzyciela, który podejmując działania zmierzające do wydania tytułu wykonawczego, a następnie kierując tytuł do organu egzekucyjnego, musi dokonać oceny zasadności swych działań, a w przypadku ewentualnej bezskuteczności egzekucji, ponieść jej koszty. Przyjęcie innego trybu postępowania byłoby sprzeczne z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i przepisami wykonawczymi do tej ustawy.

Odnosząc się do zarzutu zażalenia, że naliczone w przedmiotowej sprawie koszty egzekucyjne stoją w oczywistej sprzeczności z efektywnością i realnymi nakładami pracy organ odwoławczy podał, że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego z tym zastrzeżeniem, że funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu przynajmniej częściowego zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego z zachowaniem racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organu, za podjęcie których zostały naliczone. W praktyce niemożliwe jest precyzyjne określenie rzeczywistych kosztów funkcjonowania organu egzekucyjnego, w przeliczeniu na konkretny tytuł wykonawczy przez okres prowadzonego na jego podstawie postępowania egzekucyjnego. Oprócz faktycznych czynności stricte egzekucyjnych na koszty składają się m.in. wynagrodzenie pracowników prowadzących postępowanie egzekucyjne, koszty utrzymania budynków, pomieszczeń, zaopatrzenia itp.. Dlatego też ustawodawca przyjął procentowe obliczanie opłat egzekucyjnych, zależne od kwot objętych tytułem wykonawczym.

Podsumowując DIAS uznał, że obciążające wierzyciela koszty postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 14.689,44 zł, przy dochodzonej, na podstawie tytułu wykonawczego z 2.12.2019 r. nr "[...]", kwocie 241.421,80 zł, nie są zawyżone i nie pozostają w oderwaniu od poniesionych przez organ egzekucyjny nakładów pracy oraz kosztów funkcjonowania organu egzekucyjnego. Sam Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku sygn. akt SK 31/14 zwrócił uwagę, że opłaty egzekucyjne nie zawsze wiążą się z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Trybunał nie zakwestionował też możliwości ustalenia opłat w formie ryczałtowej, poprzez zastosowanie stawek procentowych.

Na tle powyższego DIAS stwierdził, że Naczelnik Urzędu nie naruszył wzorców konstytucyjnych określając w niniejszej sprawie koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 14.689,44 zł. Tym samym organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wierzyciel zaskarżył w całości powyższe postanowienie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Wniósł o uchylenie postanowienia DIAS oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

1. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 80 § 2 u.p.e.a., w związku z art. 725 i 726 Kodeksu cywilnego, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że do naliczania opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. uprawnia organ egzekucyjny sam fakt zajęcia rachunku bankowego, co skutkowało naliczeniem opłat za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie 12.237,77 zł, podczas gdy podstawą naliczenia kwestionowanej opłaty jest faktyczne istnienie zajętej wierzytelności;

2. art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na utożsamieniu momentu powstania obowiązku uiszczenia opłaty egzekucyjnej za zajęcie z rachunku bankowego z momentem zajęcia rachunku bankowego;

3. art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na obciążeniu wierzyciela opłatą manipulacyjną w wysokości 2.445,97 zł, podczas gdy "metodologia" naliczenia wysokości tej opłaty nie spełnia warunku ekwiwalentności świadczeń organu i wierzyciela, tj. adekwatności opłaty manipulacyjnej do stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych;

4. art. 7, 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez zaniechanie ustalenia, czy na rachunkach, do których zastosowano środek egzekucyjny faktycznie zgromadzone były środki pieniężne, a zatem, czy zajęcie zostało faktycznie dokonane;

5. art. 8 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez zaniechanie ustalenia wysokości naliczonej opłaty manipulacyjnej w oparciu o standardy określone w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 - zarzucono brak analizy adekwatności wysokości opłaty do stopnia pracochłonności oraz efektywności postępowania.

W treści skargi wskazano na tle omawianego już wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, że wysokość opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej powinna być powiązana w miarę możliwości z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego. Stosunek wysokości opłat w egzekucji do czynności organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, powinien pozostawać w racjonalnej zależności. Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu.

Organ egzekucyjny na mocy art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. określił skarżącemu koszty egzekucyjne w kwocie 14.689,44 zł, co pozostaje w rażącej dysproporcji z rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego oraz narusza równowagę między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa.

Opłaty naliczone w niniejszej sprawie stoją w oczywistej sprzeczności z efektywnością i realnymi nakładami pracy organu egzekucyjnego, a zatem również ze standardami określonymi w powołanym wyżej wyroku TK. Przy czym zakwestionowano praktykę organu, aby w każdej sprawie dotyczącej zasad ustalania wysokości kosztów egzekucyjnych zastosowanie miała metodologia odwołująca się do kryterium maksymalnego poziomu tychże kosztów przy egzekucji z nieruchomości. Wskazano, że biorąc pod uwagę rozważania zawarte w wyroku TK zasadnym wydaje się oczekiwanie, by wymagana adekwatność była ustalana w oparciu o okoliczności konkretnej sprawy.

Powołując się na poglądy doktryny i orzecznictwo NSA, w tym wyroki NSA z 5 maja 2019 r. sygn. akt I GSK 312/19, z 29 listopada 2018 r. sygn. akt I GSK 2307/18, skarżący podniósł, że art. 64 § 9 u.p.e.a. określając moment powstania obowiązku uiszczenia opłaty odwołuje się do pojęcia zajęcia wierzytelności, nie zaś rachunku bankowego. Organy z kolei stawiają znak równości między tymi pojęciami, co pozostaje w sprzeczności nie tylko z intencją ustawodawcy, ale również z istotą umowy rachunku bankowego, nie mówiąc już o standardach naliczania opłat określonych w przywoływanym wyroku TK.

Podkreślono, że wierzytelność, do której odnoszą się analizowane przepisy u.p.e.a. istnieje tylko wówczas, gdy na rachunku zgromadzone są jakiekolwiek środki finansowe. W konsekwencji tylko istnienie wierzytelności oznacza jej skuteczne zajęcie oraz uprawnia organ egzekucyjny do naliczenia stosownej opłaty egzekucyjnej. Takie rozumienie potwierdza m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 2003 r. sygn. akt I CKN 308/01, wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 19 grudnia 2016 r. sygn. akt I C 229/15.

Tymczasem z postanowienia Naczelnika Urzędu o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oraz postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wynika, że dokonane zajęcie było skuteczne, jednak w zwrotnej informacji bank oświadczył, że na rachunku nie ma środków.

Skarżący powołał wyrok Wojewódzkiego Sąd Administracyjny w Gdańsku z 19 sierpnia 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 154/08. Wskazał też na zmiany prawne w spornym zakresie, wprowadzone ustawą z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2019 r., poz. 1553), które mają wejść wżycie w lutym 2021 r.. Jest to wynik zaleceń w powoływanym wyroku TK, jak też dążenia do nadania bardziej ścisłego związku wysokości opłat z efektywnością egzekucji. Skarżący wskazał na przepisy przejściowe: art. 7 i nast. tejże ustawy uznając, że ewidentnie przyznano prymat nowym zasadom naliczania opłat, także w odniesieniu do opłat już naliczonych, lecz jeszcze niepobranych lub niewyegzekwowanych, co ma stanowić dodatkowy przejaw "zabezpieczenia" interesów wierzyciela.

Skarżący zaznaczył, że jest państwową osobą prawną, nieprowadzącą działalności gospodarczej, wyznaczoną przez Rząd RP do pełnienia roli akredytowanej agencji płatniczej. Zajmuje się wdrażaniem instrumentów współfinansowanych z budżetu Unii Europejskiej oraz udziela pomocy ze środków krajowych. Jako wykonawca polityki rolnej ściśle współpracuje z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz podlega nadzorowi Ministerstwa Finansów w zakresie gospodarowania środkami publicznymi. Działalność skarżącego ma więc charakter publicznoprawny, służy interesom państwa i w całości jest finansowana z budżetu państwa. Dochodzone przez stronę od dłużników środki również mają charakter publicznoprawny, a konieczność ich odzyskania wynika zarówno z przepisów prawa krajowego jak i prawa Unii Europejskiej. Natomiast w niniejszej sprawie nie zostały odzyskane nienależnie wypłacone środki pochodzące z funduszy państwowych, a środki, jakie należy przeznaczyć na koszty postępowania egzekucyjnego, są środkami publicznymi, zatem konieczność ich zapłaty dodatkowo obciąży budżet państwa.

Skarżący uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł (k. 13 akt sądowych).

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Podał, że ustawodawca nie wprowadził przedmiotowych, ani podmiotowych zwolnień lub innych regulacji, które wykluczałyby wzajemne obciążanie kosztami egzekucyjnymi pomiędzy organami administracji publicznej, z wyjątkiem zacytowanego przez organ art. 64c § 4d u.p.e.a.. Ponadto w przedmiotowej sprawie wierzyciel nie wystąpił o umorzenie w całości lub w części kosztów egzekucyjnych.

Zarządzeniem z 7 grudnia 2020 r. Sąd skierował sprawę do rozpoznania w trybie uproszczonym (k. 30).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie.

W wyniku kontroli sądowej postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a.).

Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a.. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W rozpoznawanej sprawie zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym, dłużnika w Banku B. S.A. i Banku C. okazało się bezskuteczne, z braku środków na rachunku bankowym. Bank B. zawiadomił o braku środków na rachunku Spółki, natomiast Bank C. o braku rachunku (k. 5-13). NUS bezskutecznie ponowił 9.12.2019 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w ww. bankach (k. 29-37). Dokonał też analizy majątkowej Spółki na podstawie danych będących w posiadaniu organu skarbowego (k. 39-48).

Następnie postanowieniem z 28.04.2020 r. nr "[...]" Naczelnik Urzędu, działając na podstawie art. 59 § 2 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z 9.07.2019 r. nr "[...]" oraz z 2.12.2019 r. nr "[...]". W uzasadnieniu wskazał na brak składników majątkowych i źródeł dochodu, z których możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji i uzyskanie kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Podał, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku B. S.A. pozostaje bezskuteczne.

Organ określił koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 14.689,44 zł, na które składają się czynności wykonane 9.12.2019 r.:

- opłata manipulacyjna w wysokości 2.445,97 zł (powołano w sentencji art. 64 § 6 u.p.e.a.),

- opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku B. S.A. w wysokości 12.237,77 zł (art. 64 § 1 pkt 4),

- wydatek egzekucyjny za doręczenie korespondencji zobowiązanemu w wysokości 5,70 zł (art. 64b). Tytuły obejmowały należności pieniężne dotyczące nienależnie pobranych płatności w ramach odpowiednio: przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i wsparcia bezpośredniego, w łącznej kwocie należności głównej: 366.085,47 zł i 241.421,80 zł.

Sąd nie podzielił stanowiska Organu odwoławczego, że naliczenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest możliwe nawet wówczas, gdy na rachunku bankowym nie ma środków. Organ powołał się na art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 9 i art. 80 § 2 u.p.e.a., jak też wyroki NSA z 11 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 578/12 i WSA w Olsztynie z 18 września 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 465/18.

Sąd rozpoznający tę sprawę nie podziela stanowiska Organu odwoławczego, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, że przepis ten nie uzależnia naliczenia opłaty od tego, czy wskutek zajęcia doszło do wyegzekwowania środków. Nie podziela też poglądów, że szerokie określenie zakresu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, określone w art. 80 § 2 u.p.e.a. powoduje, że okoliczność braku środków pieniężnych na zajętym rachunku bankowym nie ma znaczenia dla skuteczności zajęcia oraz prawa do naliczenia opłaty za przedmiotową czynność egzekucyjną.

Przesłanki opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego (ściślej - zajęcie wierzytelności z tego rachunku, a więc środków pieniężnych) jest bodaj najczęściej stosowanym środkiem egzekucyjnym. W niektórych przypadkach okazuje się ono bezskuteczne, a wtedy organ egzekucyjny obciąża kosztami wierzyciela (art. 64c § 3 u.p.e.a.).

Na tle takich sytuacji zrodziła się istotna dla wierzycieli kontrowersja, czy organ może - na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. - obciążać ich opłatą za zajęcie rachunku bankowego, gdy na tym rachunku nie było żadnych środków.

Pogląd nr 1: Opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 marca 2020 r., II SA/Go 839/19, LEX nr 2934845:

"Opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 marca 2020 r., I SA/Sz 942/19, LEX nr 2924655:

"W przepisie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 lutego 2020 r., I SA/Sz 806/19, LEX nr 2796149:

"Skoro przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie przewiduje opłaty za samą czynność zajęcia rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do faktycznego zajęcia wierzytelności na tym rachunku i chociażby częściowego wyegzekwowania należności, dopóty nie ma podstaw prawnych do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nadto, także opłata manipulacyjna, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., powinna być powiązana ze skutecznością czynności egzekucyjnych."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2020 r., I SA/Gl 1399/19, LEX nr 2770143:

"Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 2019 r., I SA/Bd 585/19, LEX nr 2761082:

"W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 listopada 2019 r., III SA/Po 575/19, LEX nr 2745314:

"Skoro ustalenie opłaty uzasadnia zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to warunkiem koniecznym dla naliczenia i pobrania tej opłaty jest istnienie, ewentualnie wpłynięcie przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego, środków pieniężnych na zajęty rachunek bankowy."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2019 r., I SA/Bk 169/19, LEX nr 2688070:

"Opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2019 r., II FSK 613/19, LEX nr 2691959:

"W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, staje się ona wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. W sytuacji, gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 14.11.2018 r., I SA/Bk 511/18, LEX nr 2584694:

"Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 10.10.2018 r., I SA/Bk 471/18, LEX nr 2567045:

"Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 25.07.2018 r., III SA/Po 229/18, LEX nr 2532623:

"Opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10.04.2018 r., II FSK 914/16, LEX nr 2484966:

"Opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20.03.2018 r., II FSK 778/16, LEX nr 2495354:

"Opłata egzekucyjna w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6.04.2017 r., II FSK 693/15, LEX nr 2273556:

"Treść art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."

Pogląd nr 2: Opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona także wtedy, gdy nie zajęto żadnych środków pieniężnych z tego rachunku.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 26.09.2018 r., I SA/Sz 529/18, LEX nr 2555531:

"Stanowisko, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, tj. tylko wówczas gdy na zajętym rachunku bankowym znajdują się środki pieniężne - nie znajduje oparcia w przepisach u.p.e.a., w szczególności w normie o charakterze bezwzględnie wiążącym (ius cogens) zawartej w art. 80 § 2 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 25.09.2018 r., I SA/Ol 475/18, LEX nr 2562295:

"Treść przepisów nie pozwala przyjąć, że pobranie opłaty za zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym związane jest ze skutecznością dokonanego zajęcia. Z art. 64 § 9 pkt 3 u.p.e.a wyraźnie wynika, że obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6 powstaje z chwilą zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu, a więc wtedy, gdy nie wiadomo jeszcze, jaki będzie efekt zajęcia."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21.05.2018 r., I SA/Gl 221/18, LEX nr 2503798:

"Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Niezasadny jest tutaj zarzut, że dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego wymagane jest rzeczywiste zajęcie w jego wyniku "chociaż jednej złotówki". Takie rozumienie skuteczności zastosowania omawianego środka egzekucyjnego prowadziłoby do nierównego traktowania podmiotów u których doszło do zajęcia "chociaż jednej złotówki" (co rodziłoby określonego rodzaju konsekwencje) i podmiotów u których do takiego zajęcia nie doszło."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 8.05.2018 r., I SA/Gd 276/18, LEX nr 2489924:

"Dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Stan środków na rachunku bankowym nie stanowi przesłanki dokonania zajęcia i pozostaje tutaj bez jakiegokolwiek znaczenia. W konsekwencji stanowisko opierające się na założeniu, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 21.03.2018 r., I SA/Op 33/18, LEX nr 2477054:

"Obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu - przepis ten nie uzależnia naliczenia opłaty od tego, czy wskutek zajęcia doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek kwot."

W wyrokach wyrażających pogląd nr 2 sądy często przywoływały, tytułem uzasadnienia, orzeczenia, w których teza, że zajęcie rachunku jest dokonane niezależnie od istnienia na nim środków pieniężnych, dotyczy zawieszenia biegu przedawnienia (zob. np. orzeczenia przywołane przez WSA w Opolu w ostatnim cytowanym wyżej wyroku), a więc dotyczy zupełnie innej kwestii

Skoro przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2020 r. I GSK 836/20).

Wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. prowadzi do jedynego wniosku, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym przez organ rachunku bankowym są środki pieniężne. Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi w przedmiocie naruszenia art. 7, 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez zaniechanie ustalenia, czy na rachunkach, do których zastosowano środek egzekucyjny faktycznie zgromadzone były środki pieniężne, a zatem, czy zajęcie zostało faktycznie dokonane. W rozpoznawanej sprawie DIAS jednoznacznie ustalił, że w rozpoznawanej sprawie zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym okazało się bezskuteczne, z braku środków na rachunku bankowym.

DIAS natomiast błędnie utożsamiał skierowanie zajęcia do rachunku bankowego, z zajęciem wierzytelności na rachunku bankowym. Z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a wynika, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. A zatem nie może ona być pobrana wtedy, gdy dłużnik wprawdzie posiada rachunek bankowy ale brakuje na nim środków pieniężnych. Istnienie wierzytelności jest związane z istnieniem środków pieniężnych na rachunku bankowym, które są wpłacane przez posiadacza rachunku na podstawie umowy zawartej z bankiem. W takim przypadku posiadacz rachunku bankowego staje się wierzycielem a bank dłużnikiem. Natomiast środki pieniężne są wierzytelnością. Ta wierzytelność może być przedmiotem zajęcia egzekucyjnego. Z tych rozważań wynika oczywisty wniosek, że prawo do opłaty egzekucyjnej nie powstaje, gdy nie doszło do zajęcie wierzytelności pieniężnych. Z tych przyczyn nie można podzielić poglądów , które są wyrażane, w niektórych wyrokach, w tym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 25.09.2018 r., I SA/Ol 475/18, LEX nr 2562295, że zajęcie rachunku jest dokonane niezależnie od istnienia na nim środków pieniężnych. Według poglądu wyrażonego w tym wyroku "Istotna jest treść art. 80 § 2 u.p.e.a, z którego wynika, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Zatem zajęcie dotyczy nie tylko środków znajdujących się na rachunku w chwili zajęcia, ale także środków, które w przyszłości wpłyną na rachunek bankowy". Zgodnie z treścią art. 80 § 1. "Organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności. Natomiast w art. 80 § 2 upea stanowi " Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne: 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

Powyższe przepisy nie potwierdzają tezy, że do zajęcia wierzytelności dochodzi niezależnie od istnienia na rachunku bankowym środków pieniężnych. Z tych przepisów wynika, że z zajęciem wierzytelności mamy do czynienia wówczas, gdy dojdzie do zajęcia środków znajdujących się aktualnie, w dacie zajęcia i które wpłyną , w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego. Natomiast postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest wydawane po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. A zatem te opłaty określa się w oparciu o stan faktyczny, który zaistniał w dacie ustalenia tych kosztów, a nie w dacie dokonania zajęcia egzekucyjnego. Przepis 80 § 2 upea stanowi, że przedmiotem zajęcia są również środki, które zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. A zatem i ten przepis , wbrew stanowisku wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z 25.09.2018 r., sygn. akt I SA/Ol 475/18, wyraźnie stanowi, że przedmiotem zajęcia są środki pieniężne, a nie rachunek bankowy.

Natomiast sąd nie podzielił zarzutu skargi w przedmiocie naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na obciążeniu wierzyciela opłatą manipulacyjną w wysokości 2.445,97 zł, podczas gdy "metodologia" naliczenia wysokości tej opłaty nie spełnia warunku ekwiwalentności świadczeń organu i wierzyciela, tj. adekwatności opłaty manipulacyjnej do stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Sąd rozpoznający tę sprawę podziela orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że w zakresie opłaty manipulacyjnej jest ona należna, bez względu na fakt czy egzekucja była skuteczna (por. np. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 2918/18, LEX nr 2772198, wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2019, sygn. akt II FSK 3802/18, LEX nr 2693060, wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1338/06, www.nsa.gov.pl, wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1339/06, www.nsa.gov.pl, wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, LEX nr 2504633). Opłata egzekucyjna pobierana jest za zajęcie wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), natomiast opłata manipulacyjna zależna jest nie od skutecznego zajęcia a od kwoty egzekwowanych należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.). W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że jedynym warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1339/06, www.nsa.gov.pl oraz wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1148/06, www.nsa.gov.pl). Przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W związku z tym czynności polegające na doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, jak i spisaniu protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego mieszczą się w katalogu czynności egzekucyjnych (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1148/06, www.nsa.gov.pl).

Konkludując należy wskazać, że DIAS błędnie uznał za prawidłowe stanowisko Organu I instancji odnośnie naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku B. S.A. w wysokości 12.237,77 zł (art. 64 § 1 pkt 4 upea). W rzeczywistości nie doszło do zajęcia wierzytelności i brak było podstawy faktycznej i prawnej do pobrania takiej opłaty. Sąd natomiast uznał, że prawidłowe jest stanowisko DIAS w zakresie naliczenia opłaty manipulacyjnej.

Kwestia bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji w zakresie stosowania wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, który został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 16 sierpnia 2016 r. pod pozycją nr 1244, była omawiana w licznych wyrokach sadów administracyjnych. Przepis art. 64 upea zostaje zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. (Dz. U. 2019.1553) zmieniającej nin. Ustawę - z dniem 20 lutego 2021 r.. Kwestia miarkowania związana ze stosowaniem wskazanego wyroku TK, w rozpoznawanej sprawie, pozostaje bez znaczenia. Niemniej należy przypomnieć, że w tej materii aktualne jest stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 19 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 172/19 (utrzymanego następnie w wyniku rozpatrzenia skargi kasacyjnej przez NSA wyrokiem z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II FSK 1387/19). W wyroku tym sąd przedstawił obecne w polskim systemie prawnym sposoby miarkowania opłat sądowych i możliwość odpowiedniego przeniesienia ich na grunt postępowania egzekucyjnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni rozważania sądu, że przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.. Natomiast opłata manipulacyjna ustalona na poziomie 1% egzekwowanej kwoty zostało ustalona prawidłowo i odpowiada wzorcom konstytucyjnym wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny.

Z podanych wyżej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił jak w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a.