Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2627/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Sękowska, sędzia del. SO Aleksandra Westra, Protokolant st. ref. Marta Pachulska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2020 r. sprawy ze skargi L. N., G. K., K. G. na decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Minister Przedsiębiorczości i Technologii (dalej "Minister"), po ponownym rozpoznaniu na wniosek 1) L. N., 2) G. K. oraz 3) K. G., reprezentowanych przez adw. A. B. (dalej "Skarżących") sprawy rozstrzygniętej decyzją tego organu Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] września 2018 r., znak: DP [...], [...], utrzymał własną decyzję w mocy.

II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez Ministra decyzji zaskarżonej obecnie, przedstawia się następująco:

1. Pismem z dnia [...] marca 2015 r., uzupełnionym pismem procesowym z dnia [...] listopada 2015 r., pełnomocnik Skarżących, tj. następców prawnych A. K. (dalej "właściciela przedsiębiorstwa/drukarni") wniósł o stwierdzenie nieważności:

1) orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1949 r. o przejęciu na własność Państwa "Zakładów [...] w [...], ul. [...]" (dalej "orzeczenie z 1949 r." oraz "przedsiębiorstwo/drukarnia") oraz

2) orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] grudnia 1950 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa Zakłady [...] w [...], ul. [...] (dalej "orzeczenie z 1950 r."),

- wywodząc, iż orzeczenia te wydano z rażącym naruszeniem (w rozumieniu art.156 § 2 pkt 2 k.p.a.) art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. nr 3, poz.17), dalej "ustawy nacjonalizacyjnej", poprzez uchybienie zastrzeżonemu tam terminowi.

2. Decyzją z dnia [...] września 2018 r. Minister orzekł w następujący sposób:

I) na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 157 § 1 i 2 k p a. nie stwierdził nieważności kwestionowanych orzeczeń z 1949 r. i 1950 r. z wyłączeniem 1/2 udziału M. K. w prawie własności do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Grodzkiego w [...] tom II wykaz liczba [...], stanowiącej działki gruntu oznaczone nr: [...] i [...] (obecnie działka nr [...], KW nr [...]) o łącznej powierzchni 238 m2 (dalej także "nieruchomość wspólna"),

II) stwierdził na podstawie art. 158 w związku z art. 156 § 2 oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., że orzeczenie z 1949 r. oraz z 1950 r. w części dotyczącej udziału M. K. w nieruchomości wspólnej zostało wydane z naruszeniem prawa.

Uzasadniając w/w rozstrzygnięcie organ wskazał w szczególności, co następuje:

(i) Orzeczeniem z 1949 r., wydanym w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, na podstawie art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 i ust. 5, art. 6 ust.1 ustawy nacjonalizacyjnej, jak również § 65 ust. 1 pkt c i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 z późn. zm.), dalej "rozporządzenie z 1947 r.", przejęto na własność Państwa m.in. przedmiotowe przedsiębiorstwo.

(ii) W dniu [...] lutego 1950 r., sporządzony został protokół zdawczo - odbiorczy przedsiębiorstwa. Do objęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa wyznaczone zostały [...] Zakłady [...] na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] grudnia 1949 r. Nr [...]. Ogłoszenie o terminie sporządzenia ww. protokołu zostało opublikowane, na podstawie § 73 ww. rozporządzenia z 1947 r., w [...] Dzienniku Wojewódzkim z dnia [...] stycznia 1950 r., Nr [...].

Zgodnie z § 72, § 74, § 75 i § 75 a rozporządzenia wykonawczego, osoby lub organizacje wyznaczone przez właściwego ministra sporządzają protokół zdawczo - odbiorczy wymieniający składniki majątkowe przejmowanego przedsiębiorstwa, który przedstawiają ministrowi do zatwierdzenia. Zatwierdzając protokół zdawczo - odbiorczy właściwy minister rozpatruje zgłoszone zarzuty i ustala, w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, które składniki majątkowe objęte protokołem stanowią część składową i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego, a zatwierdzony protokół zdawczo - odbiorczy jest integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa (§ 75 a ust. 1 i 2 rozporządzenia).

Orzeczeniem z 1950 r. Minister Przemysłu Lekkiego, działając w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, zatwierdził ww. protokół zdawczo - odbiorczy przedsiębiorstwa, stwierdzając, że składniki majątkowe tam wskazane stanowią część składową przedmiotowej drukarni i przechodzą na własność Państwa. Tym samym ww. protokół zdawczo - odbiorczy stał się integralną częścią orzeczenia z 1949 r.

(iii) Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut przekroczenia przez organ nacjonalizacyjny terminu wskazanego w art. 3 ust. 6 ustawy. W orzecznictwie sądowym przesądzono, iż datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstwa na podstawie art. 2 i art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowanych na własność Państwa (§ 17 i § 24 rozporządzenia wykonawczego). Postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte w dniu [...] marca 1947 r., tak więc w ustawowym terminie wskazanym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ww. ustawy (Dz. U. z 1946 r. Nr 105, poz. 66), tj. przed dniem 31 marca 1947 r. Wbrew zatem twierdzeniom zawartym we wniosku inicjującym niniejsze postępowanie, postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte w ustawowym terminie.

(iv) Zgodnie z ww. art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy nacjonalizacyjnej, za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa górnicze i przemysłowe, w tym przemysł poligraficzny i drukarnie. Zawarte zaś w art. 3 ust. 1 lit. A in fine tej ustawy upoważnienie ustawowe, zobowiązywało Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia m.in., które kategorie wielkiego i średniego przemysłu poligraficznego przechodzą na własność Państwa, a co do drukarń - które z nich mają być przekazane na własność organizacji politycznych lub społecznych. Stosowne rozporządzenie Rada Ministrów wydała w dniu 22 kwietnia 1949 r. i weszło ono w życie z dniem ogłoszenia, tj. 30 kwietnia 1949 r. (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1949 r. w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń, przechodzących na własność Państwa oraz trybu postępowania przy przekazywaniu drukarń w użytkowanie (Dz. U. Nr 26, poz. 193).

W § 1 ust. 1 lit. A ww. rozporządzenia wskazano, że takim procesem zostaną objęte zakłady graficzne, drukarnie oraz litografie posiadające:

a) maszynę rotacyjną lub maszynę do składania (linotyp, monotyp i intertyp) albo maszynę płaską o formacie 61 cm długości I 86 cm szerokości, bądź też większym,

b) więcej niż dwie maszyny płaskie o formacie mniejszym niż 61 cm długości i 86 cm szerokości.

Ustawowe przesłanki do przejęcia na własność Państwa przedmiotowej drukarni zostały spełnione. Na stanie upaństwowionego przedsiębiorstwa znajdowała się co najmniej jedna maszyna płaska o formacie druku 61 cm na 86 cm lub też większym, a także maszyny do składania, co odpowiada wymaganiom z § 1 ust. 1 lit. A rozporządzenia. Orzeczenie z 1949 r. w części wskazanej obecnie w pkt I rozstrzygnięcia zostało wydane zgodnie z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa.

(v) Ustalenie, czy poszczególne mienie przejmowanego przedsiębiorstwa stanowi jego część składową następowało poprzez zatwierdzenie przez właściwego ministra protokołu zdawczo - odbiorczego z przejęcia tego przedsiębiorstwa przez jednostki państwowe. Orzeczenie to miało charakter formalny, prawnoprocesowy, w odróżnieniu od wywołującego skutki rzeczowe orzeczenia wydanego na podstawie art. 2 lub 3 ustawy nacjonalizacyjnej.

Z uwagi na to, że art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej stanowił podstawę do przejęcia całego majątku przedsiębiorstwa, który obejmował wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania, w rozpoznawanej sprawie istotnym było dokonanie przez organ oceny, czy istniały podstawy do przejęcia mienia ujętego w ww. protokole zdawczo-odbiorczym, jako stanowiącej integralny składnik przedsiębiorstwa - drukarni w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej oraz, czy nieruchomość ta była niezbędna do jego prawidłowego funkcjonowania.

Protokołem objęto "park maszynowy drukarni" wraz z nieruchomością o pow. 1071 m2, położoną w [...] przy ul. [...], z wejściem dodatkowym od ul. [...], zapisaną w księdze wieczystej Sądu Grodzkiego w [...] tom II wykaz liczba [...] i [...], wyjaśniając, że:

- nieruchomość wykaz liczba 81 o pow. 0,08,33 ha, stanowiła w całości własność właściciela przedsiębiorstwa i składała się z następujących parcel nr: [...] (wjazd z ul. [...]) - pow. 488 m2; 1273/189 (dom murowany, w którym mieściły się biura i lokale pobiurowe, introligatornie i magazyny) - pow. 241 m2; [...] (dom murowany, w którym mieściła się świetlica, umywalnie, toalety, szatnie, magazyny i piwnice) o pow. 104 m2,

- nieruchomość wykaz liczba 95 o pow. 0,08,78 ha, stanowiła współwłasność właściciela przedsiębiorstwa i M. (K.) K. i przejęciu podlegała jej część, tj. parcele nr [...] (pow. 178 m2) oraz [...] (60 m2), na których znajdowała się hala maszyn drukarskich, zecernia i część introligatorni.

Przemysłowy charakter ww. mienia uprawniał do uznania tego mienia za składniki majątkowe drukarni, z wyłączeniem 1/2 udziału M. K. w prawie własności do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Grodzkiego w [...], tom II wykaz liczba [...], stanowiącej działki gruntu oznaczone nr: [...] i [...] (obecnie działka nr [...], KW nr [...]) o łącznej powierzchni 238 m2.

W świetle ugruntowanego orzecznictwa sądowo - administracyjnego, a zwłaszcza w świetle uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07, przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, które następowało na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tegoż przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej.

Działki gruntu położone w [...], których 1/2 prawa własności należała do M. K. (K.) nosiły oznaczenie nr: [...] i [...] (w protokole zdawczo-odbiorczym [...]) - obecnie jest to jedna działka nr [...] o pow. 0,0238 ha, która wpisana jest do księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] Nr [...]. Zgodnie z jej działem II, właścicielem nieruchomości objętej tą księgą wieczystą jest J. K., na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] stycznia 1992 r. (akt notarialny Repertorium A nr [...]) zawartej z Przedsiębiorstwem Państwowym pn. Zakłady [...] w [...] oraz decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1998 r.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego uznaje się, iż decyzja powodująca nabycie prawa własności nieruchomości wywołuje nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., jeżeli następnie to prawo własności jest przedmiotem obrotu prawnego, w warunkach pozwalających na zastosowanie przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Wykładnia, ta wskazuje na to, by w okolicznościach uzasadniających zastosowanie rękojmi nie stwierdzać w postępowaniu administracyjnym nieważności określonej decyzji administracyjnej, lecz poprzestać na stwierdzeniu wydania takiej decyzji z naruszeniem prawa, ze względu na wywołane przez nią nieodwracalnych skutków prawnych (por. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, OSNCP 1992, nr 12, poz. 211, uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r., OPS 14/99, ONSA 2000, nr 3, poz. 93 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 1994 r., II SA 250-251/94, ONSA 1996, nr 1, poz. 22, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2013 r. o sygn. akt I SA/Wa 989/13). Brak stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej właśnie ze względu na działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i potrzeba zapewnienia w ten sposób ochrony prawnej osobie trzeciej ma istotne znaczenie dla prawnej stabilizacji stosunków prawnorzeczowych.

J. K., nabywając w sposób odpłatny (wskazanym wcześniej aktem notarialnym) prawo własności działki, która w dacie nacjonalizacji stanowiła współwłasność właściciela przedsiębiorstwa oraz M. K., działał w zaufaniu do treści księgi wieczystej. W świetle powołanego wcześniej orzecznictwa sądowego w okolicznościach uzasadniających zastosowanie rękojmi nie stwierdza się nieważności decyzji administracyjnej lecz poprzestaje się na stwierdzeniu wydania takiej decyzji z naruszeniem prawa ze względu na wywołanie przez tę decyzję nieodwracalnych skutków prawnych.

2. Pismem z dnia 29 października 2018 r. pełnomocnik Skarżących wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy, podnosząc, że w decyzji nadzorczej nie wskazano przesłanek odmowy stwierdzenia nieważności kwestionowanych orzeczeń nacjonalizacyjnych w całości.

III. Jak już wskazano, decyzją zaskarżoną obecnie Minister rozpoznał sprawę ponownie, utrzymując własną decyzję w mocy i podzielając w całości dotychczasową ocenę sprawy.

IV. Pismem z dnia 26 września 2019 r. pełnomocnik Skarżących wniósł do tut. Sądu skargę na decyzję Ministra, podnosząc przeciwko niej następujące zarzuty:

1. naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

1) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy ruchomości przejęte decyzją nacjonalizacyjną, objęte protokołem zdawczo - odbiorczym w całości stanowiły składniki nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, czy też stanowiły własność osób trzecich;

2) naruszenie art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnianie dlaczego organ przyjął, iż protokół zdawczo-odbiorczy został sporządzony prawidłowo przez właściwy organ, zaś ruchomości przejęte decyzją nacjonalizacyjną, objęte nim - w całości stanowiły składniki nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, czy też stanowiły również własność osób trzecich;

3) tj. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu I instancji;

2. naruszenia przepisu prawa materialnego tj. art. art. 6 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz § 75 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność państwa przez błędne ich zastosowanie, polegające na uznaniu, iż protokół zdawczo-odbiorczy ( z przejęcia przedsiębiorstwa) sporządzony w niniejszej sprawie, został spisany prawidłowo, przez organ należycie do tego umocowany, z uwzględnieniem wszelkich składników majątkowych stanowiących własność osób trzecich, w tym niepodlegającej przepisom ustawy.

W uzasadnieniu w/w zarzutów wskazano w szczególności, co następuje:

(i) Organ dokonał błędnej wykładni art. 6 ust.1 ustawy nacjonalizacyjnej w związku z § 75 ust.2 rozporządzenia z 1947 r. W przepisach wskazano, iż w protokole zdawczo - odbiorczym (z przejęcia przedsiębiorstwa) należy uczynić odpowiednią wzmiankę, jeśli do składników majątkowych przedsiębiorstwa włączone zostały składniki majątkowe stanowiące własność osoby trzeciej, niepodlegającej przepisom ustawy. Organ dostrzegł, iż udział w nieruchomości objętej nacjonalizacją należał do M. K. i w tej części decyzji stwierdził naruszenie prawa, niemniej jednak - w ocenie Skarżących - organ odnieść się winien również do innych ruchomości m.in. pojazdów, które zostały znacjonalizowane wobec błędnego przyjęcia, iż stanowią one majątek przedsiębiorcy i składniki przedsiębiorstwa.

W ustawie nie zawarto żadnych postanowień, które pozwalałyby na przejęcie w ramach nacjonalizacji przedsiębiorstwa jakichkolwiek innych składników majątkowych, w szczególności należących do przedsiębiorcy czy też jego rodziny Zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami, nabycie określonych składników majątkowych objętych protokołem zdawczo - odbiorczym wymagało ustalenia, że stanowią one aktywa danego przedsiębiorstwa. W przedmiotowej sprawie protokół zdawczo - odbiorczy został sporządzony nierzetelnie, w ramach nacjonalizowanych składników przedsiębiorstwa znalazły się również ruchomości nie związane z jego funkcjonowaniem.

(ii) Należy również podnieść zarzut dotyczący naruszenia przepisów procedury związanej ze sporządzaniem i zatwierdzaniem protokołu zdawczo-odbiorczego. Ówczesne przepisy ( § 73-75a rozporządzenia) wyraźnie wymagały, aby wraz z ogłoszeniem orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa wyznaczyć odpowiedni podmiot mający za zadanie zarządzać zakładem. Był on jednocześnie zobligowany do przygotowania protokołu zdawczo - odbiorczego, którego treść i sposób ogłoszenia zostały szczegółowo uregulowane. W ocenie skarżących, w niniejszej sprawie podmiot taki tj. [...] Zakłady [...] nie został prawidłowo ustanowiony, zaś zatwierdzenie protokołu przez Ministra Przemysłu Lekkiego orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1950 r. - dotknięte jest również wadą prawną.

V. W odpowiedzi na skargę, udzielonej pismem z dnia 30 października 2019 r., Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

VI. Na rozprawie przed Sądem w dniu 4 lutego 2020 r. pełnomocnik Skarżących podniósł, że w toku kontrolowanego postępowania nie uwzględniono faktu, iż wymieniony w protokole – zdawczo odbiorczym samochód osobowy nie stanowił wyłącznej własności właściciela przedsiębiorstwa, ale był objęty współwłasnością małżeńską, tj. stanowił współwłasność małżonków A. i A. K. W 1/2 zatem rzecz ta stanowiła własność osoby trzeciej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VII. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j. Dz.U z 2019, poz. 2167). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2019 poz. 2325, zwanej dalej "p.p.s.a.").

Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób upoważniający Sąd do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a.

W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie środków o których mowa powyżej, Sąd nie stwierdził.

VIII. Kontrola legalności zaskarżonej do Sądu decyzji prowadzi do następujących wniosków:

1. Przedmiotem kontrolowanego przez Sąd nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, uregulowanym w art.156 i nast. k.p.a., było rozstrzygnięcie, czy wydane w związku z nacjonalizacją przedsiębiorstwa należącego do poprzednika Skarżących dwa orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego, tj.:

1) orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, wydane na podstawie art.3 ust.1 lit.A pkt 17 i ust.5, art.6 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz §65 ust.1 pkt c i §71 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa;

2) orzeczenie z dnia [...] grudnia 1950 r. w przedmiocie zatwierdzenia protokołu zdawczo – odbiorczego przedsiębiorstwa z dnia [...] lutego 1950 r., wydane na podstawie § 75a rozporządzenia z 1947 r.,

- są obciążone którąkolwiek z kwalifikowanych wad prawnych wymienionych w art.156 § 1 pkt 1 – 7 k.p.a. i czy w związku z powyższym zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności tych decyzji.

Zaskarżoną obecnie decyzją Minister podzielił swoje wcześniejsze stanowisko, że:

(-) kwestionowane przez Skarżących orzeczenia z 1949 i 1950 r., wydane w związku z nacjonalizacją przedsiębiorstwa, są obarczone kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. (rażące naruszenie prawa) wyłącznie w części odnoszącej się do udziału 1/2 we współwłasności nieruchomości wspólnej, przypadającego nie właścicielowi przedsiębiorstwa a osobie trzeciej;

(-) z uwagi na późniejsze przekształcenia własnościowe, chronione rękojmią publicznej wiary ksiąg wieczystych, uznać należy, że przedmiotowe orzeczenia z 1949 i 1950 r. wywołały, w zakresie odnoszącym się do w/w udziału we współwłasności nieruchomości, nie przypadającemu właścicielowi przedsiębiorstwa, nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art.156 § 2 k.p.a.;

(-) z powyższych względów zachodzą warunki do: 1) odmowy stwierdzenia nieważności przedmiotowych orzeczeń z 1949 r. i 1950 r. w zakresie nie dotyczącym udziału w nieruchomości wspólnej, nie przypadającemu właścicielowi przedsiębiorstwa, 2) stwierdzenia na podstawie art.158 § 2 k.p.a., iż w części odnoszącej się do udziału w nieruchomości wspólnej, nie przypadającemu właścicielowi przedsiębiorstwa orzeczenia te zostały wydane z naruszeniem prawa, niemniej nie można stwierdzić ich nieważności z uwagi na w/w nieodwracalne skutki prawne.

Ocenę tę Sąd w całości podziela. Zarzutów skargi nie można było w tej sytuacji uwzględnić, albowiem wbrew stanowisku skargi zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do przyjęcia, że w/w orzeczeniami z 1949 r. i 1950 r. objęto jakiekolwiek inne składniki, nie stanowiące wyłącznego przedmiotu praw właściciela przedsiębiorstwa. Hipoteza Skarżących, iż przedmiotem jedynie współwłasności właściciela przedsiębiorstwa (tj. przedmiotem objętym małżeńską wspólnością ustawową) objęty był np. samochód osobowy, wymieniony w protokole przejęcia przedsiębiorstwa, nie została poparta żadną dokumentacją, potwierdzającą taki stan rzeczy. Sąd nie podziela także stawiska skargi, iż protokół zdawczo – odbiorczy, czy też orzeczenie go zatwierdzające wydano z rażącym naruszeniem §§ 72 – 75a rozporządzenia z 1947 r.

2. Zasady stosowania instrumentów nadzorczych, przewidzianych w art.156 i nast. k.p.a. przedstawiają się następująco:

Stosowanie instrumentu prawnego w postaci stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, uregulowanego w art.156 i nast. k.p.a. musi odbywać się ze świadomością istotnej wagi skutków prawnych, jakie instrument ten za sobą pociąga, władczo ingerując ex tunc - w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji - w ukształtowany nią stan prawny, w tym nierzadko ukształtowany od wielu lat. Należy mieć zatem na uwadze, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej stanowi wyłom w zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, ustanowionej w art.16 § 1 k.p.a. Z uwagi na doniosłość tej zasady zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności musi być oczywiste i oczywistość tę właściwy organ ma obowiązek wykazać (wyrok NSA z dnia 22 października 1999 r., I SA 8/98, publ. w LEX nr 47276).

Stanowczego podkreślenia wymaga, że przedmiotem weryfikacji w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie są jakiekolwiek uchybienia kontrolowanej decyzji, a tylko uchybienia o charakterze kwalifikowanym, tj. wymienione w art.156 § 1 k.p.a. Tym samym uchybienie, nawet o istotnym znaczeniu, któremu nie można przypisać charakteru uchybienia kwalifikowanego, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Postępowanie o stwierdzenie nieważności nie ma zatem na celu ponownego całościowego rozpatrzenia sprawy administracyjnej, zakończonej kontrolowaną decyzją, a jego charakter prawny nie jest tożsamy z charakterem innego rodzaju nadzwyczajnych postępowań administracyjnych, w tym w szczególności z instytucją wznowienia postępowania administracyjnego. Zakres postępowania wyjaśniającego i orzekania jest w tym przypadku węższy i ogranicza się wyłącznie do skontrolowania prawidłowości danej decyzji administracyjnej pod kątem wystąpienia ściśle określonych wad prawnych.

Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem organ administracji orzekający w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie jest związany zarzutami podniesionymi we wniosku strony wszczynającym to postępowanie i ma obowiązek we własnym zakresie zbadać, czy kwestionowana decyzja wydana została zgodnie z prawem, czy też prawo to narusza. Przepisy art. 156 § 1 i art. 158 § 2 k.p.a. wskazują, że jeżeli zachodzi którakolwiek z przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. organ nadzoru - niezależnie od tego, czy postępowanie nadzorcze zostało wszczęte na żądanie strony, czy z urzędu - jest obowiązany wydać decyzję stwierdzającą nieważność wadliwej decyzji lub stwierdzającą, że została ona wydana z naruszeniem prawa, ze wskazaniem okoliczności, z powodu których nie stwierdził jej nieważności. Granice zatem, w jakich strona żąda wszczęcia postępowania w przedmiocie nieważności decyzji administracyjnej nie wiążą organu nadzoru (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 1994 r. II SA 2164/92 ONSA 1995/1 poz. 32).

W niniejszej sprawie niespornym jest, że kontrolowane decyzje wywłaszczeniowe jest wolne od wad, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 1 oraz 3 – 7 k.p.a., natomiast spornym jest to, czy orzeczenia te wydano z rażącym naruszeniem prawa (kwalifikowana wada prawna, wymieniona w art.156 §1 pkt. 2 k.p.a.).

W myśl utrwalonego orzecznictwa sądowego "rażące naruszenie prawa" wystąpi w sytuacji, w której treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest również to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt 2998/99, publ. w LEX nr 51249). O rażącym (a nie jakimkolwiek) naruszeniu prawa można mówić, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Cechą rażącego prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą (wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2000 r., III SA 1935/99, publ. LEX nr 47008). "Rażące naruszenie prawa" stanowi kwalifikowaną formę "naruszenia prawa". Utożsamianie tego pojęcia z każdym "naruszeniem prawa" nie jest słuszne. Naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. naruszenie prawa tylko wtedy powoduje nieważność decyzji, gdy ma charakter rażący. A zatem dla uznania, że wystąpiło owo kwalifikowane "naruszenie prawa", konieczne jest stwierdzenie i wykazanie, iż miało ono charakter rażący (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. II OSK 1280/11, publ. LEX).

3. Odniesienie w/w uwarunkowań prawnych do stanu faktycznego niniejszej sprawy prowadzi do następujących wniosków:

3.1. Zgodnie z art. 2 ust. 7 w związku z art. 3 ust. 5 ustawy nacjonalizacyjnej o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego orzekał właściwy ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa minister, którego orzeczenie było ostateczne i nie podlegało zaskarżeniu do Najwyższego Trybunału Administracyjnego.

Procedurę orzekania w powyższych sprawach określało rozporządzenie z 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Zgodnie z jego przepisami w sprawie nacjonalizacji przedsiębiorstw były wydawane dwa orzeczenia: 1) pierwsze o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, 2) - zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa (§ 65 ust. 1 i § 75a ust. 2), jednakże z tym zastrzeżeniem, że zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy stanowił integralną część orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego (§ 75a ust. 2 zd. 2 rozporządzenia).

Przepis § 75a rozporządzenia stanowił, że osoba lub organizacja gospodarcza wyznaczona do sporządzenia protokółu zdawczo-odbiorczego winna przedstawić właściwemu ministrowi do zatwierdzenia protokół zdawczo-odbiorczy wraz ze zgłoszonymi uwagami i zarzutami; zatwierdzając protokół zdawczo-odbiorczy, właściwy minister rozpatrzy zgłoszone uwagi i zarzuty i ustali w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, które składniki majątkowe objęte protokółem zdawczo-odbiorczym stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego; zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy jest integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego.

3.2. Sąd w całości podziela oceny organu nadzorczego, sformułowane w toku dwukrotnego rozpoznania sprawy, stwierdzające pełną zgodność orzeczeń z 1949 i 1950 r. z przepisami ustawy nacjonalizacyjnej oraz rozporządzeń wykonawczych z 1947 r. i 1949 r. (rozporządzenie z dniu 22 kwietnia 1949 r. w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń, przechodzących na własność Państwa oraz trybu postępowania przy przekazywaniu drukarń w użytkowanie dotyczącego drukarni) za wyjątkiem objęcia tymi orzeczeniami udziału w nieruchomości wspólnej, nie przysługującego właścicielowi przedsiębiorstwa. W tym ostatnim aspekcie organ prawidłowo uwzględnił ugruntowane orzecznictwo sądowo - administracyjne, a zwłaszcza uchwałę składu 7 sędziów NSA z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07, w myśl której przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, które następowało na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tegoż przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej. Poczynione przez organ analizy na temat zgodności orzeczeń z 1949 i 1950 r. z ówcześnie obowiązującym ustawodawstwem, przytoczone w pierwszej części niniejszego uzasadnienia, Sąd uznaje za wszechstronne, szczegółowe i w pełni korespondujące z jego stanowiskiem Sądu (ponowne ich przywołanie w tym miejscu w całości należy uznać za zbędne).

Całkowicie trafnie zatem skonkludował organ, iż:

(i) W sprawie nie wystąpiła wywodzona we wniosku Skarżących, inicjującym postępowanie nadzorcze, niedopuszczalność przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa, mająca wynikać z niedotrzymania przez organy nacjonalizacyjne granicznego terminu wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego ([...] marca 1947 r.), zastrzeżonego w art.3 ust.6 ustawy nacjonalizacyjnej. Postępowanie nacjonalizacyjne w niniejszej sprawie wszczęto bowiem w dniu [...] marca 1947 r.;

(ii) Objęte postępowaniem przedsiębiorstwo spełniało zarówno ogólne (art.3 ust.1 lit.A pkt 17 – przemysł poligraficzny i drukarnie), jak i szczegółowe, tj. dotyczące wyposażenia w maszyny (§ 1 ust. 1 lit. A rozporządzenia z 1949 r.) kryteria przedmiotowe, upoważniające do jego przejęcia na własność Państwa. Tym samym wystąpiły warunki do wydania orzeczenia w tym przedmiocie (orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1949 r.) stosownie do art.3 ust.1 lit.A pkt 17 i ust.5, art.6 ust.1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz §65 ust.1 pkt c i §71 rozporządzenia z 1947 r.;

(iii) W postępowaniu nacjonalizacyjnym zostały dochowane rygory związane zarówno ze sporządzaniem, jak i zatwierdzaniem protokołu zdawczo – odbiorczego przejęcia przedsiębiorstwa (§§72 – 75a rozporządzenia z 1947 r.). Trafnie uznał organ w odpowiedzi na skargę, że: (-) zarzuty skargi w tym zakresie są niezrozumiałe a z treści nie wynika na czym miałoby polegać nieprawidłowe ustanowienie zarządcy przedsiębiorstwa i skąd Skarżące wyprowadzają takie wnioski, (-) pozyskana przez organ dokumentacja archiwalna potwierdza, że do objęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa wyznaczone zostały [...] Zakłady [...], na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 31 grudnia 1949 r. NrORG II A)1193)49, (-) objęcie poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] lutego 1950 r. sporządzonym właśnie przez ten podmiot (komisja działająca w imieniu ww. zakładów), (-) abstrahując od tego czy uchybienia procedury ustanowienia zarządcy czy wspomnianego zarządzenia mogą stanowić o kwalifikowanej wadliwości orzeczeń nacjonalizacyjnych, wskazać należy że brak informacji co do tych kwestii nie może przesądzać o takiej wadliwości kontrolowanych orzeczeń, (-) nieuprawnionym i sprzecznym z celem instytucji stwierdzenia nieważności jest dopatrywanie się tych przesłanek w związku nieuzupełnianymi brakami w materiale dowodowym w sytuacji, gdy ta już zgromadzona dokumentacja nie pozwala na jednoznaczne przypisanie ciężkich uchybień kontrolowanej decyzji – w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 574/17, trafnie wskazano, "że brak pełnej dokumentacji, pochodzącej sprzed prawie 70 lat nie może przemawiać na korzyść skarżącej Spółki, skoro mamy do czynienia z postępowaniem nadzwyczajnym, w którym zarzuty dotyczące wydanej decyzji powinny być jednoznaczne i wynikać z zachowanych dowodów".

(iv) Orzeczeniami nacjonalizacyjnymi wadliwie objęto natomiast udział w nieruchomości, nie przypadający właścicielowi przedsiębiorstwa (tj. przypadający osobie trzeciej), co stanowi o wydaniu orzeczeń z 1949 i 1950 r. z rażącym naruszeniem przepisów nacjonalizacyjnych w rozumieniu art.156 § 1 pkt 2 k.p.a.;

(iv) Pomimo stwierdzenia, iż objęcie orzeczeniami z 1949 r. i 1950 r. także udziału w nieruchomości wspólnej, nie przypadającego właścicielowi przedsiębiorstwa, stanowiło rażące naruszenie prawa, w sprawie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art.156 § 2 k.p.a. w postaci następczych przekształceń własnościowych przedmiotowej nieruchomości, chronionych rękojmią publicznej wiary ksiąg wieczystych. Zdarzeniem tego rodzaju było zatem zbycie przez państwową osobę prawną, tj. Zakłady Opakowań Drukowanych w [...] prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości (nabytego przez to Przedsiębiorstwo na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991 r. nr [...]) na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] stycznia 1992 r. na rzecz osoby fizycznej. W ocenie tej kwestii Sąd przychyla się do stanowiska wyroków NSA z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 2074/14 i dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 292/11, publ. CBOSA ( w wyrokach tych podzielono pogląd, iż "Decyzja powodująca nabycie prawa własności nieruchomości wywołuje nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., jeżeli następnie to prawo własności jest przedmiotem obrotu prawnego w warunkach pozwalających na zastosowanie przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych"). Dodatkowo, jak wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt I CSK 238/18 "Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę użytkowania wieczystego także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela nieruchomości (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2011 r., III CZP 90/10, OSNC 2011, nr 7-8, poz. 76). Jeżeli podstawa wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej jako właściciela nieruchomości okazała się wadliwa (np. stwierdzono nieważność decyzji, która była tą podstawą), jednak wcześniej ustanowiono na tej nieruchomości prawo użytkowania wieczystego, to jego nabywca - osoba trzecia - korzysta z ochrony wynikającej z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, powodującej, że nie tylko osoba ta nabyła prawo użytkowania wieczystego, ale także to, że Skarb Państwa zachowuje własność nieruchomości, na której prawo to zostało ustanowione.".

W/w sytuacja obligowała organ nadzorczy do zastosowania instytucji z art.158 § 2 k.p.a., w myśl którego to przepisu, jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.

3.3. Nie można podzielić zarzutu skargi, iż organ nadzorczy wadliwie zaniechał skontrolowania legalności zaskarżonych orzeczeń w kontekście ewentualnego objęcia nimi (oprócz w/w udziału w nieruchomości wspólnej, zidentyfikowanego jako składnik mienia osoby trzeciej) także innych składników o takim charakterze, tj. należących w dacie nacjonalizacji nie do właściciela przedsiębiorstwa a do innych osób (wskazując w tym kontekście, iż udział w prawie własności ujętego w protokole zdawczo – odbiorczym samochodu osobowego, mógł przysługiwać, na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej, żonie właściciela przedsiębiorstwa). Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie upoważnia bowiem do formułowania tego rodzaju wniosków.

Odnotować należy, iż zawarta w protokole zdawczo – odbiorczym przedsiębiorstwa z dnia [...] lutego 1950 r., podpisanym przez właściciela przedsiębiorstwa i zatwierdzonym następnie protokołem z 1950 r., pozycja "1 samochód osob. "[...]– [...]" " ujęta została w dziale "Inwentarz zakładowy" (podobnie zakwalifikowano w/w samochód w inwentarzu maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa sporządzonym wcześniej w dniu [...] maja 1947 r.). Znamiennym jest, iż o ile w protokole z dnia [...] lutego 1950 r. odnotowano wprost (na str.2), iż właściciel przedsiębiorstwa nie był jedynym właścicielem nieruchomości wykaz liczba 95 (współwłaścicielką była bowiem wdowa M. K.) o tyle nie wskazano w nim, iż własność osób trzecich stanowią jakiekolwiek inne ujęte w protokole składniki majątkowe.

Niewątpliwie zwrócić uwagę należy na pismo Centralnego Zarządu Przemysłu Graficznego z dnia[...] marca 1950 r. znak [...] do Ministerstwa Przemysłu Lekkiego (tom 3/3 k.167 akt adm.). Wskazano tam, że: "Po sporządzeniu protokółu [z dnia [...] lutego 1950 r.] zdający przedsiębiorstwo ob. A. K. złożył pisemny wniosek o nieobejmowanie protokółem samochodu osobowego, który aczkolwiek figurował w inwentarzu przedsiębiorstwa, to jednak stanowił własność prywatną ob. K. Ponieważ samochód ten był zarejestrowany na nazwisko ob. K. a do prowadzenia przedsiębiorstwa, stosunkowo niedużego, nie jest potrzebny, Centralny Zarząd przychyla się do wniosku ob. K. by protokółem samochodu nie obejmować". Zważywszy na to, iż kwestionowanym przez Skarżących orzeczeniem z 1950 r.: 1) ustalono, że składniki majątkowe objęte protokołem z [...] lutego 1950 r. stanowią część tego przedsiębiorstwa i zostały przejęte na własność Państwa (bez żadnych wyłączeń), 2) zatwierdzono w/w protokół zdawczo – odbiorczy, uznać należy, iż w/w wniosku właściciela przedsiębiorstwa, przytoczonego w piśmie z dnia [...] marca 1950 r., nie uwzględniono.

Odniesienie zarzutów skargi do wniosków wynikających ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji archiwalnej, obliguje do stwierdzenia, że: (-) dokumentacja ta nie potwierdza, aby na jakimkolwiek etapie postępowania nacjonalizacyjnego właściciel przedsiębiorstwa podnosił zarzut objęcia tym postępowaniem mienia osób trzecich, (-) dokumentacja ta nie obejmuje również dowodów na to, iż mienie takie (poza udziałem w nieruchomości) zostało w/w postępowaniem objęte. Przyjąć natomiast należy, iż co do zasady wyłącznie jednoznaczne wykazanie, iż organ nacjonalizacyjny dysponował dowodami na to, iż wśród składników przedsiębiorstwa znajduje się mienie osób trzecich, mogłoby stanowić obecnie przesłankę do stwierdzenia w stosownym zakresie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych.

Przyjęcie, iż pomimo nieprzedłożenia tego rodzaju dowodów na etapie postępowania nacjonalizacyjnego, na organie nadzorczym, kontrolującym na zasadach przewidzianych w art.156 i nast. k.p.a. legalność aktów nacjonalizacyjnych, miałby ciążyć obowiązek przeprowadzania daleko idącego postępowania wyjaśniającego na okoliczność tego, czy w/w aktami mogło zostać objęte także mienie osób trzecich (w niniejszej sprawie miałoby to w ocenie Skarżących polegać na prowadzaniu przez organ nadzorczy z urzędu szczegółowych ustaleń, czy protokołem nie zostały objęte także składniki majątkowe objęte wspólnością majątkową małżeńską), zdecydowanie wykraczałoby poza granice postępowania nadzorczego. Jak bowiem trafnie wskazano w wyroku NSA z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 1453/16, publ. CBOSA "W postępowaniu w trybie nieważnościowym podstawą prawną rozstrzygnięcia organu są przepisy art. 156 § 1 k.p.a. i kolejne - będące tzw. przepisami wynikowymi - w powiązaniu z przepisami, którym organ uchybił, a które to uchybienie skarżący kasacyjnie kwalifikuje jako spełniające jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Swoistość tego trybu postępowania administracyjnego polega na tym, że organ nadzorczy nie przeprowadza w nim postępowania wyjaśniającego co do meritum sprawy, tak jak w postępowaniu zwyczajnym, lecz ocenia czy przeprowadzona procedura, jej zakres, przedmiot oraz środki dowodowe zostały zastosowane właściwie i były adekwatne z punktu widzenia przedmiotu postępowania zwyczajnego. Jeżeli organ nadzoru dostrzega uchybienia, to musi dokonać ich kwalifikacji, gdyż nie każde naruszenie prawa może być uznane za wypełniające, którąś z przesłanek nieważności, wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Zatem skarga kasacyjna by mogła osiągnąć zamierzony efekt powinna wykazywać, że naruszenie prawa ma postać kwalifikowaną.".

3.4. Przytoczona treść pisma Centralnego Zarządu Przemysłu Graficznego z dnia [...] marca 1950 r. sugeruje zresztą inny stan rzeczy, niż nakreślony w skardze. Nakazuje ona raczej przyjęcie, iż w toku postępowania nacjonalizacyjnego właściciel przedsiębiorstwa nie powoływał się na fakt, iż objęty protokołem samochód nie stanowi przedmiotu jego wyłącznej własności ale na fakt, iż samochód ten nie stanowił składnika majątkowego przejętego przedsiębiorstwa, stanowiąc jego majątek prywatny, nie pozostający w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Uznać należy, iż sam ten fakt istotnie uprawdopodabnia wniosek, iż w rzeczywistości objęty protokołem samochód nie był przedmiotem współwłasności właściciela przedsiębiorstwa i innych osób. Uprawnionym jest bowiem przyjęcie założenia, iż w przeciwnym wypadku właściciel okoliczność tę, jako chroniącą przed upaństwowieniem, by podniósł.

W/w wnioski, wynikające z pisma z dnia [...] marca 1950 r. nakazują rozważenie w to miejsce, czy w postępowaniu nacjonalizacyjnym, dotyczącym przedmiotowego przedsiębiorstwa, doszło do rażącego naruszenia prawa, polegającego na objęciu nacjonalizacją takiego składnika mienia, który wprawdzie był własnością właściciela przedsiębiorstwa, niemniej w skład tego przedsiębiorstwa nie wchodził. Zdaniem Sądu do stwierdzenia, iż tak właśnie było brak jest dostatecznie przekonujących podstaw. Podstawy takie wystąpiłyby bowiem tylko wtedy, gdyby brak powiązania składnika majątkowego, objętego protokołem, z przejętym przedsiębiorstwem był bezsporny, jednoznaczny i oczywisty już w toku postępowania nacjonalizacyjnego. Nie można mówić o tego rodzaju jednoznaczności w niniejszej sprawie w sytuacji, w której, w toku postępowania nacjonalizacyjnego właściciel przedsiębiorstwa nie zajmował w tej kwestii konsekwentnego stanowiska, w pierwszej kolejności podpisując bez zastrzeżeń protokół zdawczo – odbiorczy, jednoznacznie zaliczający przedmiotowy samochód do składników przedsiębiorstwa. Jednocześnie nie może ulegać wątpliwości, iż co do zasady wykorzystywanie samochodu osobowego na potrzeby działalności gospodarczej uznać należy za praktykę normalną, uzasadnioną rzeczywistymi potrzebami.

W świetle powyższych okoliczności uznać należy, iż wniesiona skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.