Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 938/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi B.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] r., nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną skargą decyzją z dnia [...] sierpnia 2015r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze z utrzymało w mocy, wydaną z upoważnienia Burmistrza decyzję z dnia [...] lipca 2015 r. o odmowie przyznania skarżącej B.F. świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazana decyzja została wydana w następującym, wynikającym z akt administracyjnych, stanie sprawy:

B.F. w okresie od [...] maja 2011 r. do [...] czerwca 2013 r. pobierała, przyznane przez Burmistrza, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką – C.Ś.. Następnie, w wyniku wniosku złożonego w dniu 30 maja 2014 r. o ustalenie i wypłatę zasiłku dla opiekuna organ przyznał jej to świadczenie za okres od [...] lipca 2013 r. do [...] lutego 2014 r., tj. do dnia zgonu matki.

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2014r. (wpływ do organu 16 czerwca) B.F. wystąpiła do Burmistrza o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niemożności podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem Z.Ś., dołączając orzeczenie o jego znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] maja 2011 r. ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz stwierdzeniem powstania niepełnosprawności od [...] czerwca 1997 r., czyli po ukończeniu 18 roku życia.

Wydana w wyniku przeprowadzenia postępowania administracyjnego decyzja Burmistrza z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], odmawiająca przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na Z.Ś. z uwagi na okoliczność, iż niepełnosprawność wskazanej osoby powstała po ukończeniu 25 roku życia oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak [...], zostały uchylone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 10 grudnia 2014 r. w sprawie II SA/Go 682/14.

Ponownie rozpoznając sprawę wniosku z dnia [...] czerwca 2014 r. Burmistrz, decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...], wydaną w wyniku wszczęcia postępowania wznowieniowego "uchylił realizację decyzji nr [...] z dnia 2014-07-[...]" i odmówił B.F. świadczenia pielęgnacyjnego z powodu powstania niepełnosprawności jej ojca w wieku powyżej 25 lat.

Na skutek odwołania wnioskodawczyni, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2015r. znak [...] uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji wskazując, że decyzja z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] - odmawiająca przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego została już uchylona przez sąd administracyjny, w sprawie brak podstaw do wdrażania trybu wznowieniowego, a rzeczą organu jest rozstrzygnąć, z uwzględnieniem wskazań wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 10 grudnia 2014 r. w sprawie II SA/Go 682/14, czy stronie przysługuje świadczenie o które wnioskuje.

Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz, w imieniu którego działał upoważniony pracownik, decyzją z dnia [...] lipca 2015r., nr [...], powołując się na przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz 145a § 1 Kpa odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż mając na uwadze zalecenia wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. oraz "sugestie" Trybunału Konstytucyjnego zawarte w pkt 8 uzasadnienia jego wyroku z dnia 21 października 2014 w sprawie K 38/13, a także stanowisko SKO wyrażone w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2015 r., uznał, iż wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki do nabycia wnioskowanego świadczenia, określonej w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych bowiem niepełnosprawność jej ojca powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia.

W odwołaniu od tej decyzji B.F. zarzuciła, iż wydana została przez organ I instancji na podstawie art. 17 ust. 1b, który pozostaje niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając, że nie należy odmawiać świadczenia opiekunom osób dorosłych, którzy już raz je nabyli oraz jeżeli niepełnosprawność u osób, nad którymi sprawują opiekę, powstała po okresie dzieciństwa.

Zaskarżoną skargą decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, iż nadal w zaskarżonej odwołaniem decyzji z dnia [...] lipca 2015 r. w podstawie prawnej organ I instancji bezzasadnie powołuje przepis art. 145a § 1 Kpa w sytuacji, gdy w sprawie nie ma zastosowania tryb wznowieniowy, a tryb zwykły, zainicjowany wnioskiem strony z dnia [...] czerwca 2014 r.

Odnosząc się natomiast do merytorycznego rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji Burmistrza, Kolegium cytując regulacje art. 17 ust. 1 ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2015r. poz.114 ze zm.), wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. ( pkt 4 ) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosowne zaś do art. 17 ust. 1a i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie warunki określone w pkt 1-3. Nadto, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie to przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

SKO wskazało, w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie tj. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z dnia [...]-05-2011 r., że niepełnosprawność Z.Ś. istnieje od [...] czerwca 1997 r. czyli powstała po ukończeniu 18 roku życia. Tym samym nie został spełniony jeden z podstawowych warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w świetle nowych uregulowań, obowiązujących od 1 stycznia 2013 r., tj. warunek wynikający z treści art. 17 ust. 1b. Kolegium uznało, że w związku z tak ustalonym stanem faktycznym i prawnym, stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie spełnia jednego z ustawowych warunków do jego przyznania, zatem rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe.

Odnosząc się do wskazanego w odwołaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, Kolegium stwierdziło, że w pkt 8 uzasadnienia sąd konstytucyjny określił skutki wydanego wyroku. Wskazał m.in. iż wykonanie jego wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Stwierdził też, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. SKO podkreśliło, że Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. W ocenie organu odwoławczego, w świetle uzasadnienia wyroku mimo, że Trybunał Konstytucyjny - orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak orzeczenie to nie oznacza usunięcia z ustawy kryterium związanego z momentem powstania niepełnosprawności. Wyrok Trybunału nie stanowi również podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Wykonanie wyroku Trybunału wymaga podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak również uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Zatem do czasu, gdy ustawodawca nie zmieni treści przepisu art. 17b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jego treść jest obowiązująca.

Jednocześnie organ odwoławczy pouczył stronę, iż w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad ojcem może się ubiegać o inną formę pomocy tj. specjalny zasiłek opiekuńczy, w odrębnym postępowaniu po złożeniu wniosku w organie I instancji.

W skardze na decyzję SKO B.F., odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego wywodziła, że wyrok ten jednoznacznie potwierdza niemożność pozbawienia świadczenia pielęgnacyjnego kogoś, kto raz już nabył takie świadczenie. Podnosiła, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż faktycznie sprawowała opiekę nad obojgiem niepełnosprawnych rodziców, pobierając jedno świadczenie pielęgnacyjne przyznane z tytułu sprawowania opieki nad matką, bo tylko jedno przysługiwało. Jej zdaniem, w sytuacji gdy wystąpiła, po śmieci matki, o świadczenie z tytułu opieki nad ojcem, można mówić o jego kontynuacji. Zarzucała, iż zaskarżona decyzja opiera się wyłącznie na przepisie art. 17 ustawy, zakwestionowanym przez Trybunał. Jej zdaniem, zastosowanie nowych przepisów pozostaje krzywdzące dla niej i dla jej ojca.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, wywodząc jak w zaskarżonej decyzji oraz podkreślając, że do czasu gdy ustawodawca nie zmieni treści przepisu art. 17b ust.1 ustawy oświadczeniach rodzinnych jego treść jest obowiązująca.

Na rozprawie w dniu 27 stycznia 2016 r. pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę , podkreślając iż mimo wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, stan prawny nie uległ zmianie, co zresztą wynika z jego uzasadnienia.

Na pytanie Sądu oświadczył też, że w wydając zaskarżoną decyzję organ uwzględnił stanowisko wyrażone przez WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 10 grudnia 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: ppsa), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przeprowadzona kontrola sądowa zaskarżonej decyzji, w oparciu o wskazane kryterium legalności ( zgodności z prawem ), doprowadziła do uwzględnienia skargi, choć z przyczyn innych niż w niej podniesione.

2. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nastąpiło w warunkach ponownego jej rozpoznawania w związku z uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. ( wyrok z dnia 10 grudnia 2014 r. w sprawie II SA/Go 682/14 ) decyzji organów obu instancji ( tj. decyzji SKO z dnia [...] sierpnia 2014 r. i decyzji Burmistrza z dnia [...] lipca 2014 r. ), załatwiających wniosek skarżącej B.F. z dnia [...] czerwca 2014 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Organy obu instancji, ponownie rozpoznając ten wniosek, związane były zatem regulacją przepisu art. 153 ppsa. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. i mającym zastosowanie również do postępowań wszczętych przed dniem jego wejścia w życie ( vide: art. 1 pkt 41 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przez sadami administracyjnymi (Dz.U z 2015 poz. 658) "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie". Do wskazanej daty przepis ten stanowił, iż "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia".

3. Przez ocenę prawną, o której mowa w powołanym przepisie art. 153 ppsa rozumie się zasadniczo wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawa materialnego i procedury oraz sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, obejmujące zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy zostało uznane za błędne. Pojęcie oceny prawnej nie ogranicza się jednak tylko do wskazanego zakresu. Dotyczy też szeroko pojętej wykładni prawa, która obejmuje różnego rodzaju egzegezy tekstów prawnych, łącznie z regułami walidacyjnymi, reguły wynikania norm prawnych z innych norm prawnych, a także kwestie dotyczące subsumcji oraz wyboru konsekwencji prawnej faktu uznanego za udowodniony, a nie tylko rezultaty zastosowania tzw. dyrektyw wykładni prawa, których użycie ograniczone zostaje jedynie do ustalenia znaczenia (sposobu pojmowania) normy prawnej uznanej wcześniej za obowiązującą (mającą zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego).

Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wiążąca organy ponownie orzekające w sprawie, ocena prawna dotyczy zatem właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie, pozostając w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Wskazania dotyczą zaś sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wyznaczenia kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie.

4. Ocena prawna zawarta w wyroku traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, a także zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy ( ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie wyroku zawierającego ocenę prawną. Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 ppsa określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku.

5. W uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 10 grudnia 2014 r., wydanego w sprawie II SA/Go 682/14 , odnosząc się do stanowiska organów, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ w przypadku ojca skarżącej, jego niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia ani w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż przepis ten był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego. Sąd konstytucyjny, wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł o jego niezgodności z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Rozważając skutki tego orzeczenia dla stanu prawnego mającego zastosowanie w kontrolowanej sprawie administracyjnej, wszczętej wnioskiem B.F. z dnia [...] czerwca 2014r., Sąd orzekający w sprawie II SA/Go 682/14, poczynił szerokie wywody w odniesieniu do charakteru orzeczenia Trybunału jako wyroku zakresowego oraz argumentów podanych przez Trybunał w jego uzasadnieniu. Uznając omawiany wyrok Trybunału za wyrok zakresowy sensu stricte, wskazał, iż jego skutkiem jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W poprzednio rozpoznawanej sprawie WSA uznał, iż zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy. Możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślił, iż w sprawie K 38/13 Trybunał derogował fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy". WSA stwierdził jednocześnie, że derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust.1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty jego mocy obowiązującej. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności.

6. Poczynione uwagi Sąd orzekający w spawie II SA/Go 682/14 skonfrontował z wątpliwościami wywołanymi fragmentami uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, związanymi z rozważanymi przez niego skutkami wyroku (pkt 8 uzasadnienia wyroku Trybunału). W konsekwencji sąd orzekający w poprzedniej sprawie wskazał, że skutkiem dosłownego pojmowania wywodów poczynionych przez Trybunał byłby brak podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. WSA uznał jednak, iż przeczy to sentencji wyroku i wyżej przedstawionej możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. WSA stwierdził, że zapisy zawarte w pkt 8 uzasadnienia wyroku w sprawie K 38/13 należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś jako element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

7. WSA wskazał, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego, realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich jest ustalenie możliwości zastosowania badanego przez Trybunał przepisu zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Stwierdził, że zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej. Zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu może być stosowany. Podkreślił, że wedle dominującego poglądu doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego). Brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji. Wywiódł, iż za uznaniem bezpośredniego skutku wyroku dla sytuacji prawnej przedmiotowej sprawy przemawiają również istotne argumenty funkcjonalne. Nie budzi bowiem wątpliwości, że zróżnicowanie wprowadzone w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych godzi w normatywnie określoną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencję do bezpośredniego stosowania Konstytucji w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Przytoczył też WSA drugi, bardzo istotny argument stwierdzając, iż zastosowana przez Trybunał Konstytucyjny instytucja sygnalizacji ma charakter postulatywny, nie zaś normatywny. Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w pkt 8 uzasadnienia wyroku będą stosować przepis art. 17 ust. 1b ustawy w dotychczasowym brzmieniu i ustawodawca nie wykona zaleceń Trybunału, jednostki, których prawa zostały naruszone treścią tego przepisu, zostaną pozbawione ochrony. Natomiast aktywizm sądów administracyjnych może mieć decydujący wpływ na działania legislacyjne, dopełniając w ten sposób zobowiązania wskazane dla ustawodawcy w pkt 7 i 8 wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

8. Sąd orzekający w sprawie II SA/Go 682/14, kierując do organów wskazania o jakich mowa w art. 153 ppsa, stwierdził też jednoznacznie, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy będą one obowiązane uwzględnić poczynione uwagi odnośnie konieczności rozstrzygnięcia o całości wniosku skarżącej z pominięciem omówionego derogowanego przez Trybunał Konstytucyjny zakresu przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

9. Zatem w myśl powołanego przepisu art. 153 ppsa, w brzmieniu zarówno sprzed 15 sierpnia 2015 r. jak i po wskazanej dacie, organy orzekające ponownie w sprawie wszczętej wnioskiem skarżącej z dnia [...] czerwca 2014 r., pozostawały związane oceną prawną wyrażoną już przez sąd administracyjny w uzasadnieniu wyroku uchylającego poprzednio wydane decyzje. Ustanowiona w art. 153 ppsa zasada związania powoduje bowiem, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Związanie to dotyczy zatem też sądu administracyjnego kontrolującego legalność aktów administracyjnych wydanych przez organy ponownie orzekające w sprawie i oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się temu poglądowi w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wyrażonej wiążącej oceny prawnej i wskazań w zakresie dalszego postępowania.

10. Weryfikacja legalności działań administracji publicznej przeprowadzana przez sąd administracyjny, dokonujący kontroli aktów wydanych w wyniku ponownego rozpoznania sprawy po wyroku kasacyjnym, nakierowana jest więc przede wszystkim na ocenę, czy organ podjął rozstrzygnięcie z poszanowaniem wiążącej go oceny prawnej i czy zrealizował wydane przez sąd wskazania co do dalszego postępowania. Niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu ocena prawną i oznacza, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe ( vide: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 września 2014 r. II SA/Gd 278/14, lex nr 1534079 ). Uchybienie przez organ administracji publicznej przepisowi art. 153 ppsa powoduje konieczność - w razie złożenia kolejnej skargi - uchylenia zaskarżonej decyzji ( vide: wyrok NSA z dnia 14 marca 2013 r., I GSK 1591/11, lex nr 1339558 ). Rozwiązanie to stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej obowiązku związania orzeczeniem sądu. Działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego. Bez ścisłego stosowania powołanego przepisu trudno byłoby zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji ( vide: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 23 kwietnia 2014 r., II SA/Ol 1350/12, lex nr 1316805 ).

11. Analiza uzasadnienia decyzji SKO jak i organu I instancji wskazuje, że naruszyły one przepis art. 153 ppsa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej. Zawarta w uzasadnieniu wyroku WSA, wydanego w sprawie II SA/Go 682/14 ocena prawna dotyczyła bowiem wpływu i znaczenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla ustalenia stanu prawnego, w oparciu o który organy mają rozpoznać wniosek skarżącej z dnia [...] czerwca 2014 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Konsekwencją jej wyrażenia było, skierowanie do organów administracyjnych, wyraźnego i nie budzącego jakichkolwiek wątpliwości, wiążącego je wskazania, by wniosek ten rozpoznały z pominięciem omówionego derogowanego przez Trybunał Konstytucyjny zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Oznacza to, że obowiązkiem organów było pominięcie, przy rozpoznawaniu żądania strony, zgłoszonego wnioskiem z dnia [...] czerwca 2014 r., przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim wprowadza warunek dotyczący czasu powstania niepełnosprawności u osoby nad którą ubiegający się o świadczenie alimentacyjne sprawuje opiekę.

12. Analiza uzasadnienia decyzji organu odwoławczego, wbrew stanowisku pełnomocnika wyrażonego w odpowiedzi na pytanie Sądu, wskazuje, że wprawdzie odnotowana w nim została, w odniesieniu do ustaleń faktycznych, okoliczność wydania przez WSA wyroku z dnia 10 grudnia 2014 r., to organ w motywach rozstrzygnięcia zignorował wyrażoną w uzasadnieniu tego orzeczenia ocenę prawną i wskazania co do postępowania przy ponownym rozpoznaniu sprawy administracyjnej. Organ II instancji samodzielnie - a co najistotniejsze - sprzecznie z oceną prawną wyrażona przez WSA dokonał analizy i skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego na rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, uznając w rezultacie, iż pozostaje on bez wpływu na stan prawny w odniesieniu do którego wniosek skarżącej powinien być rozpoznawany. Tym samym organ II instancji zaakceptował wadliwe rozstrzygnięcie Burmistrza, który również nie podporządkował się wyrażonej przez WSA ocenie prawnej i udzielonym wskazaniom, samodzielnie oceniając wpływ wyroku TK na sposób załatwienia sprawy.

13. W judykaturze powszechnie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie tak długo, jak wyrok sądu nie zostanie uchylony w prawem określonym trybie, bądź też nie ulegnie zmianie stan prawny, będący podstawą orzekania ( vide: wyrok NSA z dnia 16 października 1997 r., I SA/Po 263/97; wyrok SN z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 130/, 1999, nr 1, poz. 2; wyrok NSA z dnia 29 lipca 1999 r., IV SA 1177/97; wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., III SA 3377/00; wyrok NSA z dnia 1 października 2001 r., SA/Rz 434/00, Palestra 2002, nr 9-10, s. 199). Również w judykaturze powszechnie przyjmuje się stanowisko, że nieaktualność, a co za tym idzie, ustanie mocy wiążącej oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu orzeczenia sądu administracyjnego powstaje w przypadku istotnej zmiany stanu faktycznego sprawy ( vide: wyrok NSA z dnia 29 lipca 1999 r., IV SA 1177/97; wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r., I SA/Ka 2408/98).

W odniesieniu do okoliczności rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że z akt administracyjnych sprawy nie wynika by stan faktyczny uległ istotnym zmianom w stosunku do tego jaki istniał gdy zapadł wyrok z dnia 10 grudnia 2014 r. Nie doszło też do zmiany stanu prawnego w ustawie o świadczeniach rodzinnych w zakresie przepisów prawnych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w stosunku do stanu z daty wyrokowania w sprawie II SA/ Go 682/14. Wyrok wydany w tej sprawie nie został wzruszony i jest orzeczeniem prawomocnym. Zatem nie zaszedł żaden przypadek o jakim mowa w art. 153 ppsa, uwalniający organ od związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania.

14. Odnosząc się zaś do zarzutów skargi, to zasadne pozostawało stanowisko skarżącej jedynie w zakresie w jakim nawiązywało do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekającego o niezgodności z art. 32 ust. 1 Konstytucji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Natomiast w odniesieniu do zarzutów B.F., powołującej się na kontynuację nabytego już wcześniej z tytułu sprawowania opieki nad matką świadczenia pielęgnacyjnego, należy - za stanowiskiem wyrażonym już w wyroku z dnia 10 grudnia 2014 r. - ponownie stwierdzić, iż poprzednio pobierane świadczenie pielęgnacyjne nie zostało przyznane skarżącej w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem, lecz nad matką i tylko w odniesieniu tej osoby badane było spełnienie wszystkich przesłanek ustawowych do jego nabycia. Nie można zatem mówić, że skarżąca ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad ojcem korzysta ze swoistej "kontynuacji" tego świadczenia ani też nie można mówić o ochronie praw nabytych.

14. Mając na uwadze stwierdzenie naruszenia przez organy orzekające w sprawie przepisu art. 153 ppsa, Sąd na podstawie przepisu art. 134 § 1 oraz art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza, uznając, iż naruszony przepis ma charakter procesowy, nie podzielając odmiennego w tym zakresie stanowiska NSA wyrażonego w wyroku z dnia z dnia 11 kwietnia 2014 r. w sprawie II GSK 224/13 ( lex nr 1485518 ), że przepis art. 153 ppsa jest przepisem prawa materialnego.

Z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów postępowania oraz fakt, iż organy orzekające w sprawie poprzestały jedynie na ustaleniu daty powstania niepełnosprawności u ojca wnioskodawczyni, nie badając pozostałych przesłanek ( pozytywnych i negatywnych ) warunkujących nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie było podstaw do zastosowania przepisu art. 145a § 1 ppsa

15. Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz, zważywszy na treść art. 153 ppsa, obowiązany będzie zbadać spełnianie przez skarżącą wszystkich przesłanek do nabycia wnioskowanego świadczenia wynikających z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem – jak to nakazał WSA w wyroku z dnia 10 grudnia 2014 r. - derogowanego przez Trybunał Konstytucyjny zakresu przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mieć będzie też na uwadze, że okoliczność, iż skarżąca mogłaby ubiegać się o inny rodzaj świadczenia rodzinnego, jak to informacyjnie wskazało SKO, nie stanowi przeszkody w uzyskaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile to inne świadczenie nie zostało już jej przyznane.