Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1920/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak (spr.), Sędziowie sędzia WSA Mirosława Kowalska, sędzia WSA Wojciech Sawczuk, Protokolant spec. Dorota Wasiłek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] w [...] i D. K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2017 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wpisania do rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] i D. K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego znak: [...] z [...] lipca 2017 r. w przedmiocie odmowy wpisania do rejestru zabytków.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:

Postanowieniem nr [...] z [...] stycznia 2014 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków we [...] (dalej: [...]WKZ, organ I instancji), po rozpatrzeniu wniosku Stowarzyszenia [...] (dalej: stowarzyszenie), wszczął

z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wpisania do rejestru zabytków nieruchomych budynku mieszkalnego, położonego przy ul. [...] w [...], gmina [...], powiat [...], na działce nr [...].

Decyzją Nr [...]z [...] marca 2016 r. [...]WKZ orzekł o niewpisaniu do rejestru zabytków nieruchomych wyżej opisanego budynku mieszkalnego. Na skutek złożonego odwołania Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: Minister, organ odwoławczy) decyzją znak: [...] z [...] sierpnia 2014 r. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę, decyzją Nr [...]z [...] lipca 2016 r. [...]WKZ, działając w oparciu o art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) w związku

z art. 9 ust. 1 i art. 89 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014 r., poz. 1446, zwanej dalej: u.o.z.o.z.), orzekł o nie wpisywaniu do rejestru zabytków nieruchomych budynku mieszkalnego, położonego przy ul. [...]w [...], gmina [...], powiat [...], na działce nr [...].

Organ I instancji wskazał, że budynek dawnej pastorówki przy ul. [...]w [...], pełniący obecnie funkcję mieszkalną, objęty jest ochroną konserwatorską poprzez ujęcie w Gminnej Ewidencji Zabytków, prowadzonej przez Wójta [...]. Ochronę zapewniają mu również zapisy w planie miejscowym zagospodarowania przestrzennego wsi [...] (uchwała [...] Rady Gminy [...] z [...] października 2004 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi [...]w granicach obrębu - Gmina [...]), w którym oznaczono przedmiotowy obiekt jako zabytkowy. Dodatkowo położony jest w strefie "K", wyznaczonej w planie miejscowym, w której działania konserwatorskie zmierzają do ochrony krajobrazu naturalnego oraz likwidowania elementów dysharmonizujących. Na obszarach strefy "K" ochrony krajobrazu w celu zapewnienia działań konserwatorskich zapisano, że nowe realizacje budynków, a także przebudowy i rozbudowy budynków istniejących, wymagają uzyskania opinii konserwatorskiej. Z ustawowej definicji zabytku (art. 3 ust. 1 u.o.z.o.z.) nie wynika, że zabytkiem jest obiekt wpisany do rejestru zabytków. Ustawa przewiduje również inne formy ochrony zabytków, poza wpisem do rejestru zabytków, m.in. zapisy ochrony

w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (art. 7 punkt 4 u.o.z.o.z.). Organ I instancji nie kwestionuje zatem, że przedmiotowy obiekt jest zabytkiem, chronionym w formie, o której mowa w art. 7 punkt 4 u.o.z.o.z.

[...]WKZ uznał, że kluczowe w sprawie jest ustalenie, czy budynek ten posiada unikatowe wartości zabytkowe, stanowiące przesłankę do objęcia go ochroną prawną poprzez wpis do rejestru zabytków. Przeprowadzone w dniach: [...] października 2014 r. i [...] listopada 2014 r. oględziny obiektu wykazały, że przedmiotowy budynek to obiekt jednokondygnacyjny z użytkowym poddaszem, podpiwniczony, założony na rzucie prostokąta, nakryty dwuspadowym dachem. Układ wnętrz trzytraktowy, z sienią przelotową (obecnie przegrodzoną). Pomieszczenia nakryte są prostymi sufitami na podbitce trzcinowej, piwnice i jedno z pomieszczeń parteru sklepione kolebką o niskiej strzałce, z lunetami okiennymi. Wnętrza bezstylowe, bez zachowanych elementów wystroju z wyjątkiem balustrady schodów, podłóg oraz drzwi wewnętrznych

w niektórych pomieszczeniach, pochodzących przypuszczalnie z lat 30-tych XX w. Budynek jest murowany z cegły i kamienia (w cokole), tynkowany. Jakkolwiek obecnie tynk uległ zniszczeniu, czytelna jest pozioma artykulacja elewacji w postaci gzymsu pod ścianką kolankową; w kilku oknach zachowały się płyciny nadokienne i gzymsy, stanowiące relikt dawnych obramień okiennych, i kompletne obramienia. Między małymi okienkami poddasza w partii ścianki kolankowej występują prostokątne płyciny. Stolarka okien została wymieniona na nową o zróżnicowanych podziałach lub bez podziałów, również nowe są drzwi zewnętrzne od frontu. Budynek jest w niezadowalającym stanie technicznym. Zniszczone jest pokrycie dachowe i obróbki blacharskie, co spowodowało zalewanie i zniszczenie stropów w niektórych pomieszczeniach. W elewacji widoczne są ubytki tynku na znacznych połaciach i duże zawilgocenie w przyziemiu. Cechy stylistyczno-architektoniczne obiektu wskazują, że powstał w II połowie XIX w., remontowany był w latach 30-tych XX w., o czym może świadczyć rodzaj tynku zewnętrznego.

[...]WKZ podał, że według wniosku stowarzyszenia przedmiotowy budynek posiada wartość historyczną, ponieważ z informacji podanej na stronie internetowej ([...]) wynika, że budynek ten powstał w około 1805 r. jako dom pastora przy kościele p.w. [...] w [...]. Na stronie tej podano również, iż kościół, a zatem zapewne też pastorówka, jest dziełem architekta J. K. K. L.. J. K. L. był wybitną osobistością, stąd zaprojektowana przez niego pastorówka

w [...] posiada niekwestionowaną wartość historyczną.

Organ I instancji podał, że wystąpił do Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy [...] celem ustalenia daty powstania budynku oraz oceny wartości zabytkowej dawnej plebanii ewangelickiej w [...] i zasadności wpisu tego budynku do rejestru zabytków. W złożonej na tę okoliczność opinii stwierdzono, że przedmiotowy budynek został zbudowany w 1858 r. jako plebania ewangelicka, co znajduje potwierdzenie w źródłach bibliograficznych. Wiadomo też, że obiekt był remontowany, ostatnio w 1930 r. Bezpodstawne jest więc twierdzenie skarżącego, że obiekt powstał w 1805 r. wraz z budową pierwszego kościoła ewangelickiego

w [...]. Nie można wykluczyć, że już 1805 r. wzniesiono w miejscu obecnego budynku plebanię, jednak był to z całą pewnością inny, obecnie już nieistniejący obiekt. Powstanie przedmiotowego budynku właśnie w II połowie XIX w. znajduje też potwierdzenie w innych przekazach.

[...]WKZ podał, iż jako dowód w niniejszym postępowaniu dopuszczono: 1) informację z publikacji "Inwentaryzacja krajoznawcza województwa [...]", zeszyt 15, [...] 1993 r. strony 78-81,84-85; 2) informację z "Wytycznych konserwatorskich do planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...] (...)",[...] 1994, hasło [...]; 3) kartę adresową budynku przy ul. [...]w [...], tzw. fiszkę, na którą składa się informacja opisowa i fotografia budynku (postanowienie nr [...] z [...] czerwca 2016 r.). Karta adresowa budynku (oryginał w zbiorach [...]UOZ we [...]) wskazuje na II połowę XIX w. jako czas powstania obiektu, zawiera też jego fotografię z około 1980 r., która ma znaczenie dla oceny oryginalności substancji zabytkowej tego obiektu. Z kolei publikacja "Inwentaryzacja Krajoznawcza Województwa [...]" na stronie [...] podaje, że dom nr [...] w [...] powstał w II połowie XIX w. i posiada drewniany, ażurowy ganek, nakryty dwuspadowym daszkiem. W "Wytycznych konserwatorskich do planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...]" podano, że dom ten pochodzi z 4 ćw. XIX w., tu również odnotowano istnienie drewnianego, stylowego ganku. Zebrany w sprawie materiał dowodowy podważa więc tezę stowarzyszenia

o zbudowaniu spornego obiektu na początku XIX w. przez architekta J.K. L.,

a tym samym o związku budynku z jego osobą.

Odnosząc się do argumentu skarżącego, że wyjątkowość przedmiotowego budynku wynika też z faktu braku w pobliżu drugiego zabytku, stanowiącego dawne miejsce zamieszkania pastorów ewangelickich, wyjaśnił, iż bez wątpienia w [...] nie było drugiego budynku, będącego miejscem zamieszkania pastorów ewangelickich. Przypuszczalnie do końca wojny był on użytkowany zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem. Jednak z faktu tego nie wynikają żadne szczególne wartości historyczne dla obiektu, szczególnie wobec dokonanego przekształcenia historycznej funkcji. Upamiętnienie pierwotnej funkcji i ewentualnie pastorów związanych

z miejscową gminą ewangelicką można zrealizować odpowiednią tablicą umieszczoną na budynku lub w kościele.

Zaznaczył, iż walor "dawności" nie jest zasadniczym kryterium przy ocenie wartości zabytkowej. Według ustawowej definicji zabytku, zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły będące dziełem człowieka lub związane

z jego działalnością i stanowiące świadectwo jego epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Dlatego też w niniejszym postępowaniu oceniano obecną wartość architektoniczną, historyczną i naukową budynku powstałego ponad wszelką wątpliwość w 1858 r. jako plebania ewangelicka. Budynek ten przetrwał przypuszczalnie w swej historycznej formie do lat 90-tych XX w. Z zebranych w sprawie dowodów, m.in. zdjęcia z karty adresowej, wynika, że budynek ten to jednokondygnacyjny obiekt o zwartej, umiarowej bryle, zwieńczonej dwuspadowym dachem. Gzymsy: podokapowy i u podstawy ścianki kolankowej, stanowią skromną artykulację elewacji. Okna ujęte są w opaski z płycinowym podokiennikiem i nadokienną płyciną zwieńczoną gzymsem. Cechą wyróżniającą jest skrzynkowa stolarka okien oraz drewniany, ażurowy ganek na froncie, nadający budynkowi "dworkowy" charakter - dość powszechnie stosowane w tym okresie. Jest to skromna architektura, typowa dla budownictwa wernakularnego z około połowy XIX w., powszechna na terenach całego pruskiego [...]. Zarówno forma architektoniczna, jak i konstrukcja nie prezentują unikatowych rozwiązań.

[...]WZK wskazał, że według powołanej przez stowarzyszenie opinii Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Oddział we [...]z [...]czerwca 2013 r., sporny budynek ma wartość artystyczną, o której stanowi "ważny element ozdobny" jakim jest "wypełniająca ściankę kolankową opaska z dekoracją płycinową, która obiega budynek". Ocenił jednak, że opaska ta "zaakcentowana wykonaną w tynku dekoracją płycinową, zamknięta obustronnie profilowanym gzymsem (...) stanowi bardzo istotny element dekoracji elewacji tego zabytkowego budynku". Zachowana bryła obiektu, resztki dekoracji architektonicznej oraz przynależność historyczna do zespołu dawnego kościoła ewangelickiego, są to elementy, które uzasadniają ujęcie tego obiektu

w Gminnej Ewidencji Zabytków. Same elementy architektoniczne, jak opisana opaska podgzymsowa są typowe i występują powszechnie w budownictwie regionu w II połowie XIX w. W zbiorach organu znajdują się karty adresowe zabudowy wsi [...] wraz

z fotografiami, na których można zobaczyć, że sposób kształtowania zabudowy

i dekoracji był bardzo podobny do tego, z którym mamy do czynienia w przedmiotowym budynku, wstępował m.in. w budynkach przy ul. [...]. Jedynym wyróżniającym się obiektem przy ul. [...] jest, poza kościołem - dwór pod numerem [...].

[...]WKZ podzielił pogląd Narodowego Instytutu Dziedzictwa, iż sporny budynek nie przedstawia takich wartości artystycznych, historycznych lub naukowych, które wskazywałyby na konieczność objęcia ochroną poprzez wpis do rejestru zabytków województwa dolnośląskiego. Dodatkowo na negatywną ocenę wartości zabytkowych tego obiektu niewątpliwie ma wpływ zakres przekształceń, które miały miejsce współcześnie i które pozbawiły go autentyczności - zasadniczego elementu wpływającego na ocenę wartości zabytkowej. Zlikwidowano drewniany ganek, wymieniono stolarkę okien i drzwi zewnętrznych na formy zupełnie niedostosowane do charakteru budynku. Zniszczeniu uległa i tak skromna dekoracja elewacji; część tynków odpadła, a część elewacji wtórnie otynkowano, likwidując jednocześnie opaski okien oraz zamurowując niektóre otwory. Wnętrze zostało przebudowane. Zakres wykonanych w 2010/2011 r. prac budowlanych to: przebudowa pomieszczeń w celu wydzielenia łazienki, postawienie nowych ścianek działowych, w tym przegrodzenie sieni przelotowej, usunięcie części ściany konstrukcyjnej i budowa podciągu, wybicie otworu w elewacji oraz zamurowanie dwóch otworów w elewacji. Ww. działania, jak

i zniszczenie elewacji wynikłe z wieloletnich zaniedbań, spowodowały zmniejszenie wartości zabytkowych budynku.

W odwołaniu złożonym na powołane rozstrzygnięcie stowarzyszenie podniosło, że zaskarżona decyzja narusza art. 71 k.p.a. poprzez brak omówienia skreśleń

i poprawek w protokole oględzin przedmiotowego obiektu. Zdaniem skarżącego, budynek jest przykładem typowej zabudowy panującej na [...] w XIX wieku, co świadczy o tym, że posiada on wartość historyczną. Obiekt ten winien być objęty ochroną, gdyż wskutek niekorzystnych przekształceń dokonywanych przez kolejnych właścicieli po 1990 r. traci on swoją pierwotną formę, zatem należy go poddać ostrzejszemu reżimowi, który zapewnia wpis do rejestru zabytków tak, by budynek nie doznawał kolejnych uszczerbków dla swoich wartości zabytkowych. Ponadto budynek ogólnie jest w nienajlepszym stanie technicznym, a celem stowarzyszenia jest, by przez wpis do rejestru powstrzymać dalszą jego degradację, np. przez staranie się o tzw. nakaz konserwatorski.

Decyzją znak: [...]z [...] lipca 2017 r. Minister, działając na podstawie art. 7 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 u.o.z.o.z. oraz art. 17 pkt 2, art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekł o utrzymaniu

w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy oraz treści przepisów mających zastosowanie w spornej materii (art. 9 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 7

i art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z.), organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa pod względem formalno-prawnym, a także zasadna merytorycznie.

Wyjaśnił, że przedmiotowy obiekt posiada charakter zabytkowy, jednakże walory te nie kwalifikują dawnej pastorówki do indywidualnego wpisu obiektu do rejestru zabytków. Minister wyjaśnił, że do rejestru zabytków wpisuje się zabytek ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Wpis budynku do rejestru zabytków jako dzieła architektury i budownictwa oznacza objęcie ochroną konserwatorską zarówno elementów zewnętrznych, jak i wewnętrznych budynku.

W toku postępowania prowadzonego przez organ I instancji udowodniono, że obiekt nie posiada wartości zewnętrznych ani wewnętrznych, uzasadniających wpisanie tego budynku do rejestru zabytków jako dzieła architektury i budownictwa. Wyjaśnił, iż objęcie prawną ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków dotyczy obiektów o wysokich wartościach historycznych, naukowych i artystycznych, uzasadnionych okolicznościami, m.in. takimi jak: występowanie cech stylowych - zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz obiektu, powiązanie z osobą wybitnego architekta lub budowniczego, które przesądzają o jego znaczeniu jako świadectwa określonego etapu rozwoju architektury i budownictwa. Takich warunków przedmiotowy budynek nie spełnia.

Wpis do rejestru zabytków dotyczy także obiektów o istotnych wartościach historycznych ponad inne obiekty tego rodzaju lub ponad większość obiektów historycznych. Minister podzielił stanowisko organu I instancji, że upamiętnienie związku budynku dawnej plebanii ewangelickiej w [...], od momentu powstania (czyli od około połowy XIX w.) do prawdopodobnie 1945 r., ze społecznością ewangelicką, może nastąpić poprzez umieszczenie na przedmiotowym budynku lub na budynku kościoła tablicy pamiątkowej.

Podkreślono, że istniejący budynek plebanii w czasie swego istnienia nie był głównym miejscem działalności wymienionych przez skarżącego pastorów, gdyż życie społeczności ewangelickiej skupiało się wokół kościoła. Brak fizycznych cech, odzwierciedlających bezpośrednio historyczny charakter i historyczną funkcję obiektu, nie daje podstaw do uznania go za zabytek zasługujący na indywidualną ochronę konserwatorską.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania Minister wskazał, że protokoły z oględzin stanowią część materiału dowodowego i jeden z elementów, na których oparł się [...]WKZ, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie. O ile słusznie wskazano

w odwołaniu, że brak jest w protokole oznaczenia poczynionych przed jego podpisaniem poprawek, to jednak to uchybienie proceduralne nie ma decydującego wpływu na rozstrzygnięcie. W odniesieniu do kwestii pogarszającego się stanu zachowania obiektu i możliwości wydawania tzw. "nakazów konserwatorskich" na właścicieli obiektu wpisanego do rejestru zabytków wyjaśnił, że na podstawie przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami do rejestru zabytków wpisuje się obiekty bez względu na stan zachowania. Jednak orzeczenie o niewpisaniu dawnej pastorówki do rejestru zabytków wynika w części z przeprowadzonych już przez współwłaścicieli prac remontowo-budowlanych, przekształcających obiekt pozbawiających go waloru autentyczności, najcenniejszej wartości z konserwatorskiego punktu widzenia.

W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że [...]WKZ wyjaśnił stronom przesłanki, jakimi się kierował oraz przedstawił wszystkie okoliczności, mające wpływ na dokonane rozstrzygnięcie. Ponadto, ustalenia stanu faktycznego dokonane przez [...]WKZ nie budzą wątpliwości, a rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji nie ma cech dowolności. Dlatego, w ocenie Ministra, orzeczenie organu I instancji jest zgodne

z powinnością organów ochrony zabytków oraz doktryną konserwatorską.

Skargę na powołane rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego złożyli

(w jednym piśmie) stowarzyszenie i D.K. (dalej: skarżący), wnioskując

o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie art. 7 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 1 i 2, art. 4 pkt 1, 2 i 3 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 u.o.z.o.z. przez brak dostatecznej ochrony (brak wpisu do rejestru zabytków) obiektu zabytkowego, niszczonego przez właścicieli, który winien podlegać opiece i ochronie bez względu na stan zachowania.

W uzasadnieniu złożonego środka zaskarżenia skarżący zauważyli, że według Ministra dewastacja budynku nie ma wpływu na wydane orzeczenie, gdyż do rejestru wpisuje się zabytki nieruchome bez względu na stan zachowania. Z drugiej strony odmówiono wpisu ze względu na roboty budowlane, pozbawiające budynek autentyczności. Zdaniem skarżących, dewastacja zabytku ma miejsce nie tylko wtedy, gdy zabytek ten niszczeje na skutek braku odpowiednich remontów, ale również wtedy, gdy właściciele dokonują robót budowalnych prowadzących do obniżenia jego walorów zabytkowych. Tego typu roboty prowadzone przez właścicieli są również działaniami sprzecznymi z art. 5 pkt 1, 2, 3, 4 u.o.z.o.z. Podkreślili, że roboty wykonane przy zabytku przez właścicieli były nielegalne, gdyż zostały przeprowadzone z naruszeniem art. 39 ust. 3 ustawy Prawo budowlane (budynek leży na obszarze ujętym w ewidencji zabytków, mimo to roboty nigdy nie były uzgadniane z wojewódzkim konserwatorem zabytków). Wprawdzie roboty wykonane przez właścicieli przyczyniły się do obniżenia wartości zabytku, jednak obiekt ten nie utracił całkowicie wartości zabytkowych, o czym świadczy fakt, że organy ochrony zabytków w dalszym ciągu uznają go za zabytek. Skoro właściciele nie sprawują nad nim należytej opieki, a więc naruszają obowiązki wynikające z art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 5 u.o.z.o.z., to rzeczą organów ochrony zabytków jest zapewnić obiektowi należytą ochronę właśnie poprzez wpis do rejestru, gdyż objęcie obiektu wzmożonym reżimem wkłada w ręce organów większą liczbę instrumentów prawnych, za pomocą których organy te mogą zapobiegać zagrożeniom powodującym uszczerbek dla wartości zabytku, uniemożliwiać jego niszczenie lub niewłaściwe korzystanie z niego. Tymczasem organy nie zrobiły nic, aby zapobiec dalszemu niszczeniu zabytku przez właścicieli, a więc nie wywiązują się z obowiązków określonych w art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 4 u.o.z.o.z.

W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał argumentację przedstawioną

w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2018 r. stowarzyszenie dodatkowo wskazało na wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., skazujący jednego ze współwłaścicieli przedmiotowego obiektu zabytkowego za popełnienie czynu z art. 90 ustawy Prawo budowlane. W jego ocenie, wartości zabytkowe obiektu mogą doznać uszczerbku na skutek działań Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji w przedmiotowej sprawie był art. 9 ust. 1 u.o.z.o.z., zgodnie z którym do rejestru zabytków wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków

z urzędu lub na wniosek właściciela zabytku nieruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym ten zabytek się znajduje. Stosownie zaś do art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z., przez zabytek należy rozumieć nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Jedną z form ochrony zabytków jest m.in. wpis do rejestru zabytków (art. 7 pkt 1 u.o.z.o.z.).

Należy jednoznacznie stwierdzić, że organy ochrony zabytków są władne do dokonywania oceny obiektu pod względem posiadanych przez niego wartości artystycznych, historycznych i naukowych, bez potrzeby zasięgania specjalistycznej opinii (por. wyroki NSA z dnia: 14 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1512/11, 12 lutego 2002 r., sygn. akt I SA 1704/00, oba publ. cbosa, 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 1885/11, publ. Lex nr 1251872, wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 119/07, publ. Lex nr 347785). Tak więc decyzja organu konserwatorskiego ma charakter rozstrzygnięcia eksperckiego, ponieważ musi on ocenić, czy dany obiekt posiada te cechy, które wymienia ustawowa definicja zabytku (art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z.o.z.), a jeżeli tak to, czy cechy zabytkowe są tego rodzaju, że predystynują dany obiekt do objęcia go prawną formą ochrony konserwatorskiej w postaci wpisu do rejestru zabytków.

W przedmiotowej sprawie organy ochrony zabytków dysponowały opinią Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we [...] z [...] grudnia 2014 r., dokumentacją historyczną przedstawioną przez współwłaściciela J. K. oraz dokonały oględzin obiektu, tj. budynku mieszkalnego, położonego w [...], przy ul [...].

Z akt sprawy wynika, że budynek ten to dawna pastorówka, tzn. miejsce zamieszkania pastorów ewangelickich, który powstał około 1858 r., ostatnio remontowany w 1930 r. Organy na podstawie dokumentacji zebranej w sprawie wykluczyły tezę stowarzyszenia, aby obiekt powstał na początku XIX wieku (około 1805 r.) i był dziełem architekta J. K. L. Sąd podziela ocenę organów, że z samej tylko cechy "dawności" obiektu nie można wyciągać wniosku o jego ocenie wartości zabytkowej, skutkującej wpisaniem do rejestru zabytków.

W [...] nie było drugiego budynku, będącego miejscem zamieszkania pastorów ewangelickich. Sporna pastorówka była użytkowana zgodnie z przeznaczeniem prawdopodobnie do końca wojny, aktualnie pełni funkcję mieszkalną. Obecnie jest wpisana do gminnej ewidencji zabytków, prowadzonej przez Wójta [...] (art. 22 ust. 4 u.o.z.o.z.). Poza tym, zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego wsi [...] z 2004 r., budynek dawnej pastorówki oznaczony jest jako zabytek, położony w strefie K, w której działania konserwatorskie zmierzają do ochrony krajobrazu naturalnego oraz likwidowania elementów dysharmonizujących.

Jednak forma architektoniczna oraz konstrukcja budynku nie prezentują unikatowych rozwiązań, tj. unikatowych wartości zabytkowych. Objęcie prawną ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków dotyczy obiektów o wysokich wartościach historycznych, naukowych i artystycznych, uzasadnionych okolicznościami, m.in. takimi jak: występowanie cech stylowych - zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz obiektu, czy też powiązanie z osobą wybitnego architekta lub budowniczego, które przesądzają o jego znaczeniu jako świadectwa określonego etapu rozwoju architektury

i budownictwa.

Wartość historyczna jest reprezentowana przede wszystkim przez materialne cechy obiektu, tj. usytuowanie, rozmiary, konstrukcję, materiał, sposób rozwiązań funkcjonalno-przestrzennych, a przemawia przez materialnie zachowaną strukturę

i substancję historyczną. Niemniej jednak wartość historyczna nie występuje samodzielnie jako metryka, ale zawsze w powiązaniu z inną wartością - jako świadectwo czegoś nieprzeciętnego, ważnego, niezwykłego, co zdarzyło się

w przeszłości, np. bezpośrednie powiązanie z ważnymi postaciami historii.

Organy podzieliły ocenę Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział we [...]

z [...] grudnia 2014 r., z której wynika, że budynek dawnej plebanii ewangelickiej

w [...] jest typowym, powszechnym na terenie całego [...] przykładem budownictwa z około połowy XIX wieku, nieprzedstawiający takich wartości artystycznych, historycznych lub naukowych, które wskazywałyby na konieczność jego objęcia wpisem do rejestru zabytków. Brak jest też fizycznych cech, odzwierciedlających bezpośrednio historyczny charakter i historyczną funkcję obiektu, dającą podstawę do uznania go za zabytek zasługujący na indywidualną ochronę konserwatorską, poza tą, która wynika z art. 7 pkt 4 i art. 22 ust. 4 u.o.z.o.z.

Organy ochrony zabytków zauważyły również, że przedmiotowa pastorówka uległa aktualnie (lata 2010/2011) takim przekształceniom budowlanym, które pozbawiły ją waloru autentyczności. Jeśli więc organy uznały, że obiekt nie spełnia przesłanek z art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z., to jedynie zły stan obiektu zabytkowego nie wystarczy do objęcia go ochroną konserwatorską w postaci wpisu do rejestru zabytków w celu zapobieżenia jego dewastacji, czego żądają skarżący.

Sąd, badając legalność skarżonych rozstrzygnięć w oparciu o wyżej powołane przepisy, uznał skargę za niezasadną, bowiem decyzja Ministra i utrzymana nią w mocy decyzja [...]WKZ nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ich

z obrotu prawnego. Organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa procesowego dotyczące postępowania wyjaśniającego (zbieranie i ocena dowodów o art. 7, art. 77

§ 1 i art. 80 k.p.a.) oraz przepisy prawa materialnego zawarte w u.o.z.o.z. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada przepisowi art. 107 § 3 k.p.a., bowiem wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone, ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Przedmiotowa decyzja nie wykracza więc poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.

Poza tym wskazany w piśmie uzupełniającym stowarzyszenia wyrok karny skazujący jednego ze współwłaścicieli spornego obiektu za naruszenia przepisów Prawa budowlanego nie ma wpływu na wynik postępowania przed organami ochrony zabytków.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.