Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1036/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 4, ust. 5, ust. 5a, ust. 5b, art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3 a, art. 29 ust. 1 a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 c, art. 152;
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 28 maja 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Barbara Koś (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: Ref. staż. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 30 czerwca 2014 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 31 marca 2014 r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia 31 marca 2014 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5, ust. 3a, ust. 3b, ust. 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442), zwanej dalej u.s.u.s., art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) i § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz., 1365), zwanego dalej rozporządzeniem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu

1) w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. odmówił K. K. umorzenia należności z tytułu składek na:

a) ubezpieczenia społeczne, w tym:

- składek finansowanych przez płatnika za okres: od 08/1999 r. do 09/1999 r., od 11/1999 r. do 04/2000 r., 06/2000 r. i od 08/2000 r. do 03/2005 r. w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez płatnika za okres: od 08/1999 r. do 09/1999 r., od 11/1999 r. do 04/2000 r., 06/2000 r. i od 08/2000 r. do 03/2005 r. w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych za okres: od 08/1999 r. do 09/1999 r., od 11/1999 r. do 04/2000 r., 06/2000 r. i od 08/2000 r. do 03/2005 r. w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne, w tym:

- składek finansowanych przez płatnika za okres: 06/2000 r., od 08/2000 r. do 09/2000 r. i od 11/2000 r. do 02/2006 r. w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez płatnika za okres: 06/2000 r., od 08/2000 r. do 09/2000 r. i od 11/2000 r. do 02/2006 r. w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych za okres: 06/2000 r., od 08/2000 r. do 09/2000 r. i od 11/2000 r. do 02/2006 r. w kwocie [...] zł

- kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

c) Fundusz Pracy i FGŚP, w tym:

- składek finansowanych przez płatnika za okres: 04/1999 r. i od 06/1999 r. do 03/2005 r. w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez płatnika za okres: 04/1999 r. i od 06/1999 r. do 03/2005 r. w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

2) w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmówił K. K. umorzenia należności z tytułu składek na:

a) ubezpieczenia społeczne, w tym:

- kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne, w tym:

- składek za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek finansowanych przez płatnika za okres: 06/2000 r., od 08/2000 r. do 09/2000 r. i od 11/2000 r. do 02/2006 r. w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę od ww. należności w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

c) Fundusz Pracy i FGŚP, w tym:

- kosztów upomnienia w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w dniu 15 stycznia 2014 r. wpłynął wniosek K. K. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, uzasadniony trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Wnioskodawca wskazał, że w 1996 r. uległ poważnemu wypadkowi komunikacyjnemu w pracy i od tego momentu rozpoczęły się problemy w zarządzaniu i prowadzeniu firmy. Nie chcąc zwalniać pracowników, sam popadał w długi. Próbował uzyskać pomoc z ministerstwa, jednak jej nie otrzymał. Jest całkowicie i trwale niezdolny do pracy, na dowód czego przedłożył stosowną dokumentację medyczną. Obecnie jedynym źródłem dochodu jest świadczenie rentowe w kwocie [...] zł miesięcznie, a na leki przeznacza [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca poinformował, że nie był w stanie przeprowadzić postępowania układowego i upadłościowego tak, aby zaspokoić wierzycieli. Komornik wyegzekwował cały majątek w postaci parku maszyn. Z pisma Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto w Poznaniu z dnia 23 stycznia 2014 r. wynika, że postępowanie upadłościowe o sygn. akt [...] zostało zakończone postanowieniem z dnia 13 czerwca 2005 r., w którym Sąd uchylił układ zawarty pomiędzy Wnioskodawcą a wierzycielami.

W toku postępowania Zakład ustalił, że Wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji dokonanego pod nr [...]. Z dniem 1 marca 2006 r. dokonał wyrejestrowania z ubezpieczeń, natomiast w dniu 31 marca 2006 r. - wykreślenia wpisu z ewidencji.

Z tytułu nieopłaconych składek na dzień złożenia wniosku, tj. 15 stycznia 2014 r. Wnioskodawca posiadał zaległości, które zgodnie z obowiązującymi przepisami mogły podlegać umorzeniu, w łącznej kwocie [...] zł, w tym należność główna w kwocie [...] zł oraz odsetki za zwłokę od składek finansowanych przez płatnika i ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł i koszty upomnienia w łącznej kwocie [...] zł.

Na koncie Wnioskodawcy figuruje również zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 08/1999 r. do 09/1999 r., od 11/1999 r. do 04/2000 r., 06/2000 r. i od 08/2000 r. do 03/2005 r. w kwocie [...] zł oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres: 06/2000 r., od 08/2000 r. do 09/2000 r. i od 11/2000 r. do 02/2006 r. w kwocie [...] zł, w części finansowanej przez ubezpieczonych, które zgodnie z art. 30 u.s.u.s. nie podlega umorzeniu.

W dniu 15 stycznia 2014 r. K. K. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w oparciu o przepisy ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). Wniosek w tym zakresie jest przedmiotem odrębnego postępowania.

Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że do dnia 30 listopada 2016 r. Wnioskodawcy przyznano świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia w kwocie [...] zł, zatem świadczenie do wypłaty wynosi [...] zł miesięcznie. Nadto Wnioskodawca otrzymuje dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł miesięcznie. Wskazał, że jest współwłaścicielem domu w N., którym dysponuje była żona, a sam ma wydzielone samodzielne mieszkanie. Nie ponosi stałych kosztów związanych z opłatami, a wydatki związane z leczeniem wynoszą [...] zł miesięcznie. Wskazał, że w 1996 r. uległ poważnemu wypadkowi komunikacyjnemu w pracy (zderzenie samochodu osobowego z ciężarowym), czego skutkiem było ogólne naruszenie sprawności całego organizmu (odcięta ręka, zmiażdżona noga, złamany lewy bark i wstrząśnienie mózgu). Pozostaje pod stałą kontrolą lekarzy specjalistów: neurologa, ortopedy i psychiatry. Nadto jest często hospitalizowany, a lekarze nie rokują poprawy zdrowia. Na potwierdzenie powyższego przedłożona została liczna dokumentacja medyczna. Lekarz Orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 19 listopada 2013 r. wydał orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji do dnia 30 listopada 2016 r.

Wnioskodawca oświadczył, że posiada zadłużenie z tytułu podatków w wysokości [...] zł oraz wobec Burmistrza (Fundusz Alimentacyjny) w wysokości [...] zł. Ze świadczenia rentowego comiesięcznie potrącana jest kwota [...] zł na poczet zobowiązań alimentacyjnych, w tym: [...] zł na zaległe alimenty oraz [...] zł na alimenty bieżące. Z przedłożonego pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Poznaniu - Inspektoratu w G. z dnia 13 grudnia 2013 r. wynika, że oprócz powyższego zadłużenia alimentacyjnego na wdrożenie oczekują pozostałe zajęcia w łącznej kwocie [...] zł.

Następnie organ wskazał, że Wnioskodawca wnosił o umorzenie należności w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5 u.s.u.s., zgodnie z którymi całkowita nieściągalność zachodzi, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie oraz, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ stwierdził, że wprawdzie w niniejszej sprawie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak Wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe, z którego prowadzone jest przymusowe dochodzenie należności. Nadto posiada majątek nieruchomy, na którym Zakład dokonał zabezpieczenia wierzytelności. W związku z powyższym nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

W stosunku do zadłużenia Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu prowadził postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego oraz świadczenia rentowego, jednak z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej organem właściwym, wyznaczonym do łącznego prowadzenia przymusowego dochodzenia należności został Komornik Sądowy. Do dnia wydania niniejszej decyzji żaden uprawniony organ nie stwierdził braku majątku, z którego można dochodzić należności, zatem nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Wnioskodawca wnosił również o umorzenie należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć zadłużenie, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz, gdy przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności. W niniejszej sprawie organ stwierdził, że aktualna sytuacja finansowa Wnioskodawcy jest trudna, jednak zwrócił uwagę, że wypadek na który Strona się powołuje zdarzył się w 1996 r., a zadłużenie generowane było w latach 1999 - 2006, zatem można było temu zapobiec - zawieszając lub likwidując działalność wcześniej. Wnioskodawca oświadczył, że nie korzysta z pomocy instytucjonalnej w formie zasiłków celowych, co byłoby formalnym potwierdzeniem podnoszonej trudnej sytuacji finansowej. Biorąc pod uwagę powyższe, organ uznał, iż nie wykazano w sposób nie budzący wątpliwości zaistnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Ponadto organ zaznaczył, że wprawdzie lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji, jednak z tego tytułu Wnioskodawcy przyznano świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł miesięcznie, zatem nie jest on pozbawiony środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W związku z powyższym w sprawie nie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Wnosząc o umorzenie należności Wnioskodawca powołał się również na art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, jednak zdaniem organu w niniejszej sprawie nie ma zastosowania ww. przepis, gdyż prowadząc działalność gospodarczą Wnioskodawca nie złożył wniosku o restrukturyzację w wyznaczonym na dokonanie powyższych czynności terminie.

Decyzją z dnia 30 czerwca 2014 r., nr [...] wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podtrzymując ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną dokonane w zaskarżonej decyzji.

W skardze na powyższą decyzję K. K. wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenie, zarzucając że organ nie przeprowadził wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie dokonał wnikliwej analizy jego sytuacji majątkowej oraz rodzinnej. Podniósł, że organ winien zbadać rzeczywiste możliwości spłaty zadłużenia. Zdaniem skarżącego obiektywne czynniki, a mianowicie jego choroba, całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji stanowią przesłanki uzasadniające umorzenie należności. Powołując się na sytuację materialną (dochód z tytułu renty wypadkowej w kwocie [...] zł, wydatki na leki – ok. [...] zł miesięcznie) oraz trwałą niezdolność do pracy, wskazał, że nie jest w stanie spłacać jakiegokolwiek zadłużenia, a egzekucja została umorzona przez Komornika ze względu na jej bezskuteczność.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że wynikająca z art. 7 K.p.a. zasada praworządności zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek i odsetek wymaga od organu nie tylko zbadania, czy zaistniały przesłanki określone w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., pozwalające na umorzenie, ale również – w pierwszej kolejności, ustalenia aktualnego stanu zadłużenia. Dopiero wówczas organ winien dokonać oceny, czy zaistniały przesłanki umorzenia zaległości objętych wnioskiem i istniejących w chwili podejmowania rozstrzygnięcia w sprawie.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. – w brzmieniu uwzględniającym nowelizację wprowadzoną z dniem 1 stycznia 2003 r. i obowiązującą do 31 grudnia 2011 r. – należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia , w którym stały się wymagalne, przy czym – jak przyjmuje się zgodnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – znowelizowany przepis ma zastosowanie jedynie do tych należności, które nie przedawniły się przed wejściem w życie tej nowelizacji na skutek upływu uprzednio obowiązującego 5-letniego terminu przedawnienia. Natomiast począwszy od 1 stycznia 2012 r. zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r., a jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (zob. art. 29 i art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., Dz. U. Nr 232, poz. 1378).

Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a u.s.u.s. (odroczenie terminu płatności, rozłożenie należności na raty) do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty (art. 24 ust. 5 a u.s.u.s.). Ponadto bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5 b u.s.u.s.).

Natomiast nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia (art. 24 ust. 5 u.s.u.s.).

Nie należy wprawdzie do właściwości sądów administracyjnych kontrola wymagalności należności z tytułu składek, ale nie do pogodzenia z porządkiem prawnym byłaby odmowa umorzenia należności, które uległy przedawnieniu, a więc nie istnieje obowiązek ich zapłacenia. W takich sprawach rolą orzekających w sprawie organów jest ustalenie, czy należności, co do których jest prowadzone postępowanie dotyczące ich umorzenia w ogóle są wymagalne, czy też ze względu na ich niewymagalność postępowanie takie należy umorzyć. W sprawach, które dotyczą umorzenia należności za tak odległy okres nie wystarczy stwierdzić, że prowadzona była egzekucja, ale w ramach nałożonych na organy przepisami art. 8 i art. 9 K.p.a. obowiązków konieczne jest wyjaśnienie, kiedy została egzekucja wszczęta, wskazanie, czy i w jakim czasie występowały okresy przerwania biegu przedawnienia, czyli wykazanie, że postępowanie w sprawie o umorzenie należności nie jest bezprzedmiotowe ze względu na ich wygaśnięcie (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2128/06).

W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dotyczy należności za okres od 08/1999 r. do 02/2006 r. Zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia 31 marca 2014 r. nie wyjaśniono, czy owe należności przynajmniej częściowo nie uległy przedawnieniu, a tym samym czy decyzje dotyczą należności istniejących w chwili podejmowania rozstrzygnięcia w sprawie. W zaskarżonej decyzji jest jedynie mowa o prowadzeniu egzekucji przedmiotowych należności, nie wyjaśniono natomiast, kiedy egzekucja została wszczęta, nie podano okresów prowadzenia tej egzekucji, powodujących zawieszenie biegu przedawnienia, jak również nie wykazano innych ewentualnych okoliczności powodujących zawieszenie biegu przedawnienia. Tego rodzaju okoliczności nie wynikają również z akt administracyjnych, podobnie jak okoliczność, czy ewentualnie przedmiotowe należności zostały zabezpieczone hipoteką bądź zastawem, co wykluczałoby przedawnienie. Wprawdzie w wydanych decyzjach organ rentowy wspomina o "zabezpieczeniu wierzytelności Zakładu na majątku nieruchomym Skarżącego", jednakże nie precyzuje o jakie zabezpieczenie tutaj chodzi, w szczególności czy chodzi o hipotekę na nieruchomości budynkowej. Okoliczność ta nie wynika również z materiału zgromadzonego w sprawie i nie jest możliwa do ustalenia w świetle pozostałych, również niedostatecznie wyjaśnionych okoliczności. Należy bowiem zwrócić uwagę, że organ stwierdza, iż Skarżący jest "współwłaścicielem" domu, którym dysponuje jego była żona, podczas gdy sam Skarżący oświadcza, że jest "współposiadaczem" tego domu, w którym ma wyodrębnione samodzielne mieszkanie. Ponadto ani Skarżący, ani ani ZUS nie wspomina o jakichkolwiek nieruchomościach należących do Skarżącego. Niewyjaśniona pozostaje zatem kwestia, czy Skarżący jest właścicielem (współwłaścicielem) nieruchomości budynkowej i czy ewentualnie na tej nieruchomości ZUS posiada zabezpieczenie hipoteczne swych wierzytelności. Brak wyjaśnień w powyższym zakresie stanowi naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i jest wystarczającą podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji. Ewentualne wygaśnięcie, przynajmniej częściowo, na skutek przedawnienia należności objętych zaskarżoną decyzją powodowałoby bowiem niedopuszczalność orzekania w przedmiocie ich umorzenia. Natomiast brak koniecznych ustaleń oraz brak wystarczającego materiału dowodowego w powyższym zakresie uniemożliwia dokonanie pełnej kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W tej sytuacji przedwczesna byłaby także merytoryczna ocena zaskarżonej decyzji w przedmiocie umorzenia należności z punktu widzenia przesłanek zastosowania tej instytucji w pełnym zakresie. Na tym etapie postępowania należy jedynie stwierdzić, mając w szczególności na uwadze ekonomię postępowania, że decyzje organu rentowego nie wyjaśniają także dostatecznie okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji majątkowej i osobistej Skarżącego oraz jego zdolności płatniczych, istotnych z punku widzenia przesłanek umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy przy tym podkreślić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co nie oznacza jednak, że może być ona dowolna. Wynikająca z art. 7 K.p.a. zasada praworządności zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 K.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności winny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład stwierdził, że w przypadku Skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5 u.s.u.s., jak również nie zaistniały przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ww. rozporządzenia, na które to przesłanki powoływał się Skarżący. Zdaniem Sądu, organ niedostatecznie ustalił i przeanalizował okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji osobistej i materialnej Skarżącego w aspekcie powyższych przesłanek, co również stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. i uniemożliwia pełną kontrolę merytoryczną zaskarżonego rozstrzygnięcia. W szczególności należy zwrócić uwagę, że pomimo wskazania wielkości zadłużenia Skarżącego nie tylko wobec ZUS ([...] zł), ale także wobec organów podatkowych [...] zł) oraz Burmistrza - Funduszu Alimentacyjnego ([...] zł), jak również okoliczności dotyczących umorzenia szeregu postępowań egzekucyjnych z uwagi na ich bezskuteczność organ nie wyjaśnił, jakie w tej sytuacji możliwości płatnicze Skarżącego i szanse uregulowania zaległości wobec ZUS dostrzega, uznając jednocześnie, że Skarżący jest osobą w wieku poprodukcyjnym, całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, a jedynym źródłem jego dochodu jest renta wypadkowa, z której po potrąceniu świadczeń alimentacyjnych Skarżący uzyskuje ok. [...] zł miesięcznie, z czego taką też kwotę przeznacza na wydatki związane z leczeniem. Organ nie wyjaśnił przy tym, z jakich środków Skarżący pokrywa koszty bieżącego utrzymania, czy też koszty związane z eksploatacją mieszkania i innych uzasadnionych wydatków, czy prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, czy też korzysta z pomocy innych osób czy instytucji. Nie wyjaśnił także, czy dom, w którym Skarżący zamieszkuje, stanowi jego własność (współwłasność) i czy ZUS posiada zabezpieczenie hipoteczne na nieruchomości Skarżącego. W konsekwencji organ nie wykazał także, że dostrzega realne możliwości wyegzekwowania zaległych należności choćby w dłuższej perspektywie czasowej.

Należy przy tym raz jeszcze podkreślić, że decyzja w przedmiocie umorzenia jest decyzją uznaniową, co oznacza, że także w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia organ może, lecz nie musi umorzyć zaległości. W takiej jednak sytuacji – jak już zasygnalizowano w powyższej części rozważań, odmowa umorzenia należności musi być należycie uzasadniona. Nie wystarczy zatem powołanie się na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia i ogólnie pojęty interes społeczny wszystkich ubezpieczonych oraz obowiązek egzekwowania przez ZUS należności publicznoprawnych. W tej sytuacji konieczne jest zestawienie indywidualnego interesu ubezpieczonego domagającego się umorzenia należności oraz interesu publicznego i wykazania w konkretnej sytuacji zaistniałej w rozpoznawanej sprawie prymatu tego drugiego interesu w stopniu uzasadniającym odstąpienie od zastosowania ulgi wobec osoby spełniającej przesłanki umorzenia, a więc znajdującej się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej. Zarówno poczynione przez organ ustalenia faktyczne, jak i ich ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak również motywy rozstrzygnięcia co do zastosowania bądź odmowy zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności winny przy tym znaleźć pełny wyraz z uzasadnieniu decyzji.

Powyższe oznacza, że w niniejszej sprawie nie został w sposób dostateczny i prawidłowy ustalony stan faktyczny w zakresie stanu zadłużenia objętego wnioskiem o umorzenie. Ponadto – jak wykazano powyżej, nie zostały wyczerpująco ustalone i przeanalizowane istotne okoliczności sprawy z punktu widzenia przesłanek umorzenia, na które powołał się Skarżący. Powyższe stanowi naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i oznacza, że odmowa umorzenia wnioskowanych należności była co najmniej przedwczesna.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania Sądu wynikające z powyższych rozważań zarówno co do konieczności prawidłowego ustalenia stanu należności objętych wnioskiem o umorzenie oraz rozważenia kwestii ewentualnego przedawnienia i w razie jego stwierdzenia umorzy postępowanie w stosownym zakresie, a co do nieprzedawnionych należności objętych wnioskiem dokona ponownego zbadania przesłanek umorzenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).