Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 437/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i 2, art. 80,
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 1 grudnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] marca 2020 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...] działając na art. 138 § 1 pkt 1) ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej K.p.a.) art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki społecznej z dnia 27 lipca 2017r w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), po rozpatrzeniu odwołania A. J. (dalej jako strona lub skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej jako Burmistrz lub organ I instancji) z [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem J. B. ur. [...] sierpnia [...] r.

Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco.

A. J. w dniu [...] października 2019 r złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem J. B., który legitymuje orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności orzeczonej przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] [...] z [...] maja 2011 r. Z orzeczenia wynika, że ojciec skarżącej wymaga stałej i długotrwałej opieki i pomocy ze strony osób drugich ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji. Organ ustalił, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik oraz nie osiągnęła wymaganego 25 letniego okresu ubezpieczenia emerytalno- rentowego.

Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem, który legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ustalony stopień niepełnosprawności powstał od [...] maja 2011 r. czyli po ukończeniu 25 roku życia (w wieku 53 lat) oraz po zakończeniu nauki w szkole lub szkole wyższej. A. J. pomaga ojcu we wszystkich czynnościach dnia codziennego, czynnościach higieniczno-obsługowych. Jej ojciec znajduje się pod stalą kontrolą neurochirurga, neurologa, laryngologa. Ojciec wnioskodawczyni korzysta z plastrów przeciwbólowych na bazie marihuany. Żona J. B. - B. B. nie ma uprawnień emerytalnych, pracuje zawodowo, ma ustalony stopień niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym od [...] maja 2017 r. do [...] czerwca 2022 r. – orzeczenie z [...] czerwca 2017 r. nr [...]

Decyzją z [...] marca 2020 r. Burmistrz [...] odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Organ wskazał, że stosownie do art. 17 ust 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nic później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia

Zdaniem organu skoro niepełnosprawność ojca skarżącej powstała w wieku 53 lat nie został spełniony powyższy warunek kwalifikujący skarżącą do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

W terminie prawem przewidzianym A. J. odwołała się od decyzji organu I instancji. W odwołaniu podała, ze opiekuje się niepełnosprawnym ojcem, który cierpi na wiele schorzeń. Wskazała, iż jej mama pracuje, ale ma ustalony stopień niepełnosprawności, choruje i leczy się u lekarzy neurologa, laryngologa, psychiatry oraz ostatnio ortopedy. Mama ma problemy zdrowotne z kręgosłupem i błędnikiem, który powoduje problemy z utrzymaniem równowagi. Spowodowało to w ostatnim czasie upadek w pracy i częste przebywanie na zwolnieniu lekarskim. W związku z tym matka odwołującej się sama wymaga pomocy i nie jest w stanie w pełni sprawować opieki nad niepełnosprawnym mężem. Dlatego ze względu na wspólne zamieszkanie to A. J. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Zdaniem Kolegium powodem odmowy powinna być inna niż stwierdzona przez organ I instancji przesłanka.

SKO wskazało, że stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ojciec wnioskodawczyni - J. B. pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W pierwszej kolejności zatem omawiane świadczenie pielęgnacyjne przysługuje żonie J. B. - B. B.. Dopiero bowiem w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. małżonek osoby wymagającej opieki nie może podjąć się opieki z uwagi na swój stan zdrowia, o świadczenie pielęgnacyjne wystąpić może osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawodawca wyraźnie wskazał w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, że współmałżonkiem, który nie może podjąć się opieki jest jedynie ten, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. B. B. nie ma ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, a zatem nie jest małżonkiem, o którym mowa w tym przepisie. Skarżącej nie przysługuje zatem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem, skoro do świadczenia tego uprawniona jest w pierwszej kolejności B. B. (współmałżonek).

W skardze do WSA A. J. zaskarżyła decyzję Kolegium w całości, wnosząc o jej uchylenie i bezpośrednie przyznanie jej przez Sąd prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem skarżącej organ naruszył art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych gdyż pominął w swoich rozważaniach, ze wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności podopiecznego.

Skarżąca wskazała, że nie zgadza się z decyzją Kolegium, gdyż to ona sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Jej matka z uwagi na stan zdrowia nie może tego wykonywać a ponadto ma orzeczoną już częściową niezdolność do pracy. Wskazała, że inną decyzją SKO z [...] września 2019 r. uchylił decyzję organu I instancji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, więc tym bardziej niezrozumiałym jest dlaczego decyzja zaskarżona w niniejszej sprawie jest dla niej niekorzystna.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej: P.p.s.a.).

Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.

Istota sporu sprowadza się do oceny, czy dopuszczalna była w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce (skarżącej) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem, w sytuacji, gdy wymagający opieki ojciec pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona (matka skarżącej) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podstawę materialnoprawną świadczenia pielęgnacyjnego stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 111, w tekście jako u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ I instancji przyjął w świetle art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej powstanie niepełnosprawności ojca skarżącej po ukończeniu 25 roku życia. Kolegium uznało zaś, że niedopuszczalne jest na podstawie powyższych przepisów przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że małżonka niepełnosprawnego ojca skarżącej - matka skarżącej, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wprawdzie przepis art. 17 ust. 1b uś.r. określił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, jednakże wyrok zakresowy Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

W świetle ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego jako oczywiste jawi się, że nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25 roku życia, u osoby podlegającej opieki, z powodu, której wnioskodawczyni rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie ustalony znaczny stopień niepełnosprawności J. B. datuje się od [...] maja 2011 r. Mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego, sama przesłanka późniejszego powstania niepełnosprawności, nie mogła stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu SKO w [...] odmawiając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dokonało literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadzącej do uznania, że niedopuszczalne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że ojciec skarżącej pozostaje w związku z małżeńskim, a matka (żona) nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Sąd nie zgadza się z argumentacją organów, iż tylko fakt posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wyłącza pierwszeństwo małżonka do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W myśl art. 17 ust. 1 a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jednocześnie w art. 17 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca zawarł katalog przesłanek negatywnych, przewidując m.in., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a).

Z unormowań tych wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie są to jednak warunki jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych.

W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Przy czym nie można pomijać, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o.

Z unormowaniami tymi koresponduje właśnie art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Tym samym przepisy te, w konfrontacji z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., sygn. 3804/18 - to i następne powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W judykaturze nie budzi wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć.

Przede wszystkim jednak z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że żona niepełnosprawnego J. B. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta uzasadniała odmowne załatwienie wniosku zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki.

Zauważyć jednocześnie należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie pomimo, że małżonek osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dotyczy to jednak tylko takiej sytuacji, w której małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana w dalszej kolejności. W praktyce więc chodzi o sytuację, gdy małżonek jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych.

Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (zob. wyrok NSA z 19 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1622/15, wyroki WSA: w Olsztynie z 12 marca 2020 r. i z 22 stycznia 2013 r., sygn. II SA/Ol 1391/12, sygn. II SA/Ol 28/20, w Rzeszowie z 24 czerwca 2019 r., sygn. II SA/Rz 522/19, w Białymstoku z 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r. sygn. II SA/Bk 987/12; we Wrocławiu z 8 marca 2012 r., sygn. IV SA/Wr 848/11; w Poznaniu z 13 czerwca 2012 r., sygn. II SA/Po 242/12). Stanowisko to Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela.

Sąd podziela prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko (por. wyroki z 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16, czy z 13 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1230/14) z którego wynika, iż brak rzeczywistych możliwości sprawowania opieki, w sytuacji braku orzeczenia o niepełnosprawności, wykazany być może również innymi dowodami.

Zdaniem Sądu należy podzielić również te poglądy orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którymi "w procesie wykładni prawa (...) sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy skonfrontujemy go z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej." (zob. wyrok NSA z 10 stycznia 2014 r. sygn. II FSK 381/12).

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium poprzestało tylko na jednej metodzie wykładni i nie uwzględniło dominującej w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładni celowościowej i systemowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zdaniem Kolegium jedyną przesłanką odmowy świadczenia było ustalenie, że małżonka niepełnosprawnego J. B. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ponadto pracuje zawodowo w szkole podstawowej.

Już na etapie odwołania skarżąca wskazywała, że żona J. B. - B. B. sama legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Choruje i leczy się u lekarza neurologa, laryngologa, ortopedy i psychiatry. Ma problemy z kręgosłupem i błędnikiem. jest w podeszłym wieku oraz jej stan zdrowia nie pozwala na opiekę nad jej ojcem. W takiej sytuacji opieka nad ojcem mogłaby przyczynić się do pogorszenia jej stanu zdrowia. W aktach sprawy zalega orzeczenie o stopniu niepełnosprawności obojga rodziców. Do skargi załączono oświadczenie B. B., iż nie może sprawować opieki nad mężem. Ponadto orzeczono wobec niej czasową niezdolność do pracy - z uwagi na stan zdrowia. Kierując się zasadami doświadczenia życiowego, stwierdzić należy że osoba cierpiąca na takie schorzenia jak matka skarżącej nie jest w stanie obiektywnie, bez uszczerbku dla swojego stanu zdrowia, sprawować pełnej opieki nad mężem. Kolegium w tym zakresie nie poczyniło żadnych ustaleń, opierając się, jak to wyżej wskazano, wyłącznie na literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Okoliczność braku sprawowania opieki przez żonę nad mężem uzasadniany były więc okolicznościami obiektywnymi, związanymi ze stanem zdrowia matki skarżącej. Zdaniem Sądu powyższe okoliczności ustalone mogą być przykładowo na podstawie wywiadu środowiskowego, zaświadczeń lekarskich (np. dokumentacji medycznej załączonej do skargi), zeznań, wyjaśnień, co organ uczyni przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy orzekające dopuściły się naruszenia – poprzez błędna wykładnię przepisu prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., następstwem czego było naruszenie także art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i 2, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., albowiem nie ustalono i nie dano stronie możliwości wykazania, czy faktycznie pozostająca w związku małżeńskim z J. B. matka skarżącej jest w stanie opiekować się mężem. W świetle aktualnie zgromadzonego materiału dowodowego istnieją uzasadnione wątpliwości co do tego, czy faktycznie matka skarżącej jest w stanie sprawować opiekę nad J. B.. Kwestia ta powinna być przedmiotem analizy w ponownie prowadzonym postępowaniu. Nie można bowiem z góry założyć, że tylko współmałżonek niepełnosprawny w stopniu znacznym, nie jest zdolny do sprawowania opieki nad małżonkiem tego wymagającym. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy zobowiązane będą także do dokonania analizy okoliczności dotyczącej faktycznych możliwości sprawowania opieki przez B. B. nad mężem biorąc pod uwagę to, że legitymuje się ona orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i została uznana za czasowo niezdolną do pracy.

W świetle powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

W kontekście zawartego w skardze wniosku wskazać w tym miejscu należy, iż sąd jedynie kontroluje działalności organów administracji pod kątem zgodności z prawem (legalności), nie zastępując ich jednakże w załatwianiu spraw administracyjnych, co w powiązaniu z treścią art. 145 § 1 P.p.s.a. wskazującego jakie rozstrzygnięcia mogą zostać podjęte przez sąd w przypadku uwzględnienia skargi na decyzję przesądza o niedopuszczalności uwzględnienia wniosku skarżącej bezpośrednie przyznanie jej przez Sąd prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.