Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1584/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
658
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dziekan Wydziału
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości
Powołane przepisy: article: art. 39 [1], art. 44
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dziekana Wydziału [...] w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 marca 2019 r. sygn. akt III SAB/Kr 19/19 w sprawie ze skargi S.L. na bezczynność Dziekana Wydziału [...] w K. w przedmiocie nierozpatrzenia wniosków o przyznanie stypendium socjalnego oraz stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania; II. odstępuje od zasądzenia od S.L. na rzecz Dziekana Wydziału [...] w K. kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 marca 2019 r., sygn. akt II SAB/Kr 19/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "WSA"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi S.L. (dalej: "skarżący") na bezczynność Dziekana Wydziału [...] w K. (dalej: "Dziekan") w przedmiocie nierozpatrzenia wniosków o przyznanie stypendium socjalnego oraz stypendium socjalnego dla osób niepełnosprawnych – stwierdził bezczynność Dziekana w przedmiocie nierozpatrzenia wniosków o przyznanie stypendium socjalnego oraz stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych (pkt I wyroku), zobowiązał Dziekana do rozpatrzenia powyższych wniosków poprzez wydanie stosownych aktów administracyjnych w terminie 30 dni od doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt II wyroku), stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt III wyroku).

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Skarżący pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (dalej: "WSA") skargę na bezczynność Dziekana polegającą na nierozpatrzeniu wniosków z dnia [...] września 2018 r. o przyznanie stypendium socjalnego oraz stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych. Skarżący podniósł, że Dziekan nie rozpoznał wskazanych wniosków do dnia [...] stycznia 2019 r., w związku z czym skierował do Rektora [...] w K. (dalej: "Rektor"), za pośrednictwem Dziekana, wymagane prawem ponaglenie. Pomimo tego, do dnia wniesienia skargi organ uczelni nie rozpoznał powyższych wniosków, co oznacza, że pozostaje w stanie bezczynności. Skarżący wniósł zatem o stwierdzenie bezczynności organu uczelni, stwierdzenie, że miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązanie organu uczelni do wydania decyzji w tych dwóch sprawach w terminie czternastu dni od dnia zwrotu akt oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Dziekan wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że nie doszło do bezczynności. Skarżący bowiem decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] został skreślony z listy doktorantów, a więc w momencie składania wniosków nie był już uczestnikiem studiów doktoranckich. Nie był więc osobą uprawnioną do złożenia wniosków, a złożone wnioski pozostawiono bez rozpoznania, o czym poinformowano go w piśmie z dnia [...] stycznia 2019 r.

Opisanym na wstępie wyrokiem (sprostowanym postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2019 roku) WSA stwierdził bezczynność Dziekana w przedmiocie nierozpatrzenia wniosków o przyznanie stypendium socjalnego oraz stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych (pkt I wyroku), zobowiązał Dziekana do rozpatrzenia powyższych wniosków poprzez wydanie stosownych aktów administracyjnych w terminie 30 dni od doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt II wyroku), stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt III wyroku).

W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że zgodnie z art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm. – dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. WSA uznał, że do katalogu aktów szczególnych należy zaliczyć niewątpliwie ustawę z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 z późn. zm., dalej: "p.s.w."). WSA wyjaśnił, że wprawdzie ustawa ta z dniem 1 października 2018 r. straciła swoją moc obowiązującą, to jednak z przepisów zawartych w ustawie z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669), a która weszła w życie z dniem 1 października 2018 r., z wyjątkiem przepisów wskazanych w art. 1 pkt 1-6 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w tym z art. 273 ust. 1 wynika, że w roku akademickim 2018/2019 pomoc materialną, zakwaterowanie i wyżywienie, o których mowa w art. 173 i art. 199 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, przyznaje się na zasadach dotychczasowych i w trybie dotychczasowym. Zgodnie zaś z art. 199 p.s.w., doktorant może otrzymać m. in. stypendium socjalne i stypendium dla osób niepełnosprawnych.

WSA wskazał, że zgodnie z postanowieniami p.s.w. skarga do sądu administracyjnego przysługuje na działalność organów uczelni obejmującą m. in. decyzje w sprawach przyjęcia na studia pierwszego, drugiego i trzeciego stopnia oraz decyzje podjęte przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego (art. 207 ust. 1 ustawy). WSA uznał więc, że skarga na bezczynność Dziekana była dopuszczalna. Skarżący wyczerpał też tryb przedskargowy, o którym mowa w art. 53 § 2b p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm. – dalej: "k.p.a.").

Zdaniem WSA skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż Dziekan, który w świetle art. 173, art. 175 p.s.w. i postanowień § 8 ust. 1 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla doktorantów Uniwersytetu [...] w K., jest organem przyznającym tego rodzaju świadczenia, mimo jej wniesienia nadal pozostawał w stanie bezczynności. Przeprowadzona analiza akt administracyjnych doprowadziła WSA do stwierdzenia, że pomimo wydania decyzji przez Kierownika [...] Studiów Doktoranckich w dziedzinie [...] Uniwersytetu [...] w K. w dniu [...] grudnia 2017 r., nie została ona skutecznie doręczona, zgodnie z art. 391 k.p.a. Podjęta przez organ uczelni próba doręczenia decyzji w sposób tradycyjny, tj. pocztą w sytuacji, gdy adresat żądał doręczenia w formie elektronicznej, spowodowała, że wobec nieodebrania przesyłki, organ nie mógł powołać się na fikcję doręczenia (podwójne awizowana przesyłka) wynikającą z art. 44 § 4 k.p.a. WSA stwierdził, że organ nie ma możliwości odstąpienia od wskazanego przez stronę doręczenia drogą elektroniczną, o czym świadczy użycie przez ustawodawcę w art. 39 § 1 k.p.a. sformułowania "doręczenie następuje". Wprawdzie w judykaturze akceptuje się doręczanie pism tradycyjnie, ale tylko w sytuacjach gdy adresat faktycznie odbierze przesyłkę. Orzecznictwo dopuszcza doręczanie tradycyjne, ale tylko w przypadku braku skuteczności uprzedniego doręczenia elektronicznego. Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika natomiast, aby doręczanie elektroniczne było z jakiś przyczyn niemożliwe lub bezskuteczne. Skarżący zasadniczo składał pisma za pomocą platformy ePUAP, a więc uczelnia dysponowała możliwościami technicznymi pozwalającymi na doręczanie mu pism w formie elektronicznej.

Mając powyższe na uwadze WSA doszedł do wniosku, że organ uczelni - Dziekan nadal pozostawał bezczynny. Niemniej jednak bezczynność ta nie miała charakteru rażącego pomimo niezałatwienia wniosków skarżącego. Organy uczelni pozostawały bowiem w przekonaniu, że skarżący nie był już osobą uprawnioną do złożenia wniosków i otrzymania stypendiów wobec jego skreślenia skutecznie doręczoną decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., o czym świadczy treść pisma Rektora z dnia [...] stycznia 2019 r. W aktach sprawy brak jest przy tym dowodu na okoliczność, że skarżący w sposób wyraźny zwrócił uwagę organowi uczelni na niewłaściwość formy doręczenia.

Uniwersytet [...] w K. wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku – zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

1) art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. w zw. z art. 391 § 1 i art. 44 § 4 k.p.a poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że organ dopuścił się zarzucanej mu bezczynności, w sytuacji, gdy skarżącemu skutecznie doręczono decyzję Kierownika [...] Studiów Doktoranckich w dziedzinie [...] Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] grudnia 2017 r. za pomocą platformy ePUAP;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 133 § 1 in principio p.p.s.a., a także art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. poprzez brak oceny akt sprawy pod kątem niezbędności uzupełnienia materiału dowodowego, poprzez wydanie wyroku w oparciu stan sprawy niewyjaśniony i sprzeczny z treścią akt sprawy, podczas gdy z treści decyzji Kierownika [...] Studiów Doktoranckich w dziedzinie [...] Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] grudnia 2017 r. dołączonej do akt sprawy wynika, iż została ona doręczona skarżącemu zarówno w formie tradycyjnej jak za pośrednictwem platformy ePUPAP;

3) art. 119 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 90 § 1 p.p.s.a. poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz w postępowaniu uproszczonym, zamiast na w postępowaniu zwykłym i na rozprawie w sytuacji gdy istniały niedające usunąć się wątpliwości dotyczące istotnej kwestii w sprawie, tj. doręczenia lub braku skutecznego doręczenia decyzji administracyjnej Kierownika [...] Studiów Doktoranckich w dziedzinie [...] Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] grudnia 2017 r.;

4) art. 106 § 3 p.p.s.a poprzez brak skorzystania z uprawnienia do przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentów i wezwania organu do przedłożenia potwierdzenia doręczenia decyzji o skreśleniu skarżącego z listy doktorantów w przypadku gdy było to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości a jednocześnie nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Wskazując na powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o: dopuszczenie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu z dokumentów w postaci wydruku dokumentu elektronicznego - pisma przewodniego wraz z decyzją nr [...] Kierownika [...] Studiów Doktoranckich w dziedzinie [...] Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] grudnia 2017 r.; uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA; zasądzenie na rzecz skarżącego organu kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie o: dopuszczenie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu z dokumentów w postaci wydruku dokumentu elektronicznego - pisma przewodniego wraz z decyzją nr [...] Kierownika [...] Studiów Doktoranckich w dziedzinie [...] Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] grudnia 2017 r.; uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na bezczynność organu; zasądzenie na rzecz skarżącego organu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powtórzono treść zarzutów skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, skarżący podzielając stanowisko WSA zaprezentowane w zaskarżonym wyroku, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w zakresie wyznaczonym przez podstawy skargi kasacyjnej.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 r., poz. 2095 ze zm.).

Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Pozytywnie należało zweryfikować zarzuty naruszenia art. 106 § 3 i art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 391 § 1 k.p.a.

Przyjęta przez Sąd pierwszej instancji ocena zasadności skargi opierała się na założeniu, że skarżącemu nie doręczono skutecznie decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] o skreślaniu go z listy doktorantów. Konsekwencją takiego stanowiska było pozbawienie skuteczności prawnej podstawowego argumentu, na którym opierało się działanie organu, że skarżący nie posiada statusu doktoranta na Uniwersytecie [...] w K. Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował przy tym stanowiska organu, że wnioskowane stypendia przysługują wyłącznie osobom posiadającym status doktoranta. Podać bowiem należy, że stosownie do postanowień art. 273 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2018 r. poz. 1669) w zw. z art. 199 ust. 1 pkt 1 i pkt 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2017 r. poz. 2183 ze zm.) stypendia socjalne i dla osób niepełnosprawnych przysługiwały wyłącznie uczestnikom studiów doktoranckich (rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020). Zagadnieniem zasadniczym, w kontekście oceny zarzutu bezczynności Dziekana w rozpoznaniu wniosków stypendialnych skarżącego z [...] września 2018 roku było więc rozstrzygnięcie, czy skarżący był uczestnikiem studiów doktoranckich. Pozytywne stanowisko zajęte w tej kwestii przez Sąd I instancji, a wynikające z ustalenia, że skarżącemu nie doręczono skutecznie, w trybie art. 391 § 1 k.p.a., decyzji o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich jest przedwczesne. Rację ma autor skargi kasacyjnej, że z rozdzielnika znajdującej się w aktach decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] wynika, iż miała ona zostać doręczona skarżącemu przez operatora pocztowego na adres [...] J., ul. [...] oraz za pośrednictwem platformy ePUAP.

Zgodnie z art. 391 § 1 pkt 2 k.p.a. w brzemieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji o skreśleniu skarżącego z listy doktorantów, tj. na dzień [...] grudnia 2017 roku, doręczenie pism następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2016 r. poz. 1030 i 1579), jeżeli strona lub inny uczestnik postępowania spełni jeden z następujących warunków:

1) złoży podanie w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej;

2) wystąpi do organu administracji publicznej o takie doręczenie i wskaże organowi administracji publicznej adres elektroniczny;

3) wyrazi zgodę na doręczanie pism w postępowaniu za pomocą tych środków i wskaże organowi administracji publicznej adres elektroniczny.

Sąd pierwszej instancji przyjął, że organy nie doręczyły skutecznie skarżącemu decyzji z [...] grudnia 2017 roku w trybie art. 391 § 1 K.p.a. i nie miały uprawnienia, aby doręczyć mu tę decyzję poprzez operatora pocztowego, w trybie art. 44 k.p.a. Konkluzję o obowiązku doręczenia skarżącemu decyzji z [...] grudnia 2017 roku poprzez platformę ePUPA, w trybie art. 391 § 1 k.p.a., WSA wywiódł z faktu, że skarżący tę formę doręczania korespondencji wskazał w ponagleniu z [...] stycznia 2019 roku. Tymczasem nie można pomijać, że postępowanie w przedmiocie przyznania stypendiów dla uczestników studiów doktoranckich jest postępowaniem procesowo autonomicznym względem postępowania w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów. Stąd też zamieszczona przez skarżącego w ponagleniu z [...] stycznia 2019 roku adnotacja o doręczanie mu korespondencji drogą elektroniczną nie może wywrzeć skutków procesowych w postępowaniu dotyczącym skreślenia go z listy uczestników studiów doktoranckich. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że decyzja o skreśleniu skarżącego z listy doktorantów została wydana [...] grudnia 2017 roku, a ponaglenie wraz z adnotacją o doręczaniu korespondencji przez ePUAP zostało złożone [...] stycznia 2019 roku, a więc prawie 2 lata później. Oznacza to, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających, że na organie spoczywał obowiązek doręczenia skarżącemu decyzji z [...] grudnia 2017 r. w trybie art. 391 § 1 k.p.a., przez platformę ePUAP. Dowodu takiego nie może bowiem stanowić wyłącznie adnotacja w rozdzielniku decyzji, że ma ona zostać doręczona tak poprzez operatora pocztowego, jak i poprzez ePUAP. Z wyłożonych względów Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił zarzut naruszenia art. 391 § 1 K.p.a.

Zasadność zarzutów naruszenia art. 106 § 1 i 133 § 1 p.p.s.a. jest konsekwencją naruszenia art. 391 § 1 k.p.a.

Zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Podstawą orzekania przez sąd jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organy w toku całego postępowania toczącego się przed organami. To na organie ciąży obowiązek przedłożenia wraz ze skargą kompletnych akt, zawierających wszystkie dowody i dokumenty, które pozwolą sądowi rozstrzygnąć o zasadności skargi. Orzekanie przez sąd administracyjny jest możliwe tylko na podstawie całości akt sprawy, co związane jest z tym, że sąd administracyjny nie może dokonywać ustaleń faktycznych we własnym zakresie, a tylko bada, czy dokonane przez organy administracji ustalenia odpowiadają prawu. Obowiązek ten został wyartykułowany w art. 54 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym organ przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Wskazane przepisy p.p.s.a. nie nakładają na sąd obowiązku zgromadzenia kompletnych akt postępowania w sprawie, a tylko dokonanie oceny na podstawie akt przesłanych przez organ. Jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron postępowania przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej a następnie czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. Przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu przez Sąd administracyjny będzie dopuszczalne wówczas, gdy postulowany bądź dopuszczony z urzędu dowód będzie pozostawał w związku z przeprowadzaną przez sąd oceną legalności działalności organu administracji publicznej - wyrok NSA z 6 października 2005 r. sygn. II GSK 164/05.

Niewątpliwie orzekanie Sądu administracyjnego na podstawie akt sprawy nie oznacza podejmowania rozstrzygnięcia tylko i wyłącznie o przesłane (nadesłane) przez organ wraz z odpowiedzią na skargę akta, lecz wszystkie materiały dowodowe zgromadzone w sprawie. Jeżeli z lektury akt wynika, że nie przesłano Sądowi kompletnych akt sprawy, to obowiązkiem sądu jest ich skompletowanie, bowiem tylko kompletne akta sprawy pozwalają uznać sprawę za dostatecznie wyjaśnioną – wyrok NSA z 28 czerwca 2006 r., sygn. II OSK 1231/05.

W realiach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji powinien wezwać organ do przesłania dokumentów, z których wynikałby obowiązek doręczenia skarżącemu decyzji z [...] grudnia 2017 roku w trybie art. 391 § 1 k.p.a. Jeżeli organ miał taki obowiązek, to powinien również dostarczyć Sądowi, wymagane treścią art. 46 § 3 i § 4 pkt 3 k.p.a. urzędowe poświadczenie odbioru.

W art. 46 § 3 k.p.a. wskazano bowiem, że w przypadku doręczenia pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej doręczenie jest skuteczne, jeżeli adresat potwierdzi odbiór pisma w sposób, o którym mowa w § 4 pkt 3. Zgodnie z art. 46 § 4 pkt 3 k.p.a. w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego organ administracji publicznej przesyła na adres elektroniczny adresata zawiadomienie zawierające pouczenie dotyczące sposobu odbioru pisma, a w szczególności sposobu identyfikacji pod wskazanym adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej, oraz informację o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru w określony sposób.

Zgodnie z art. 46 § 9 k.p.a. warunki techniczne i organizacyjne doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego określają przepisy ustawy, o której mowa w § 4 pkt 3. Odesłanie z art. 46 § 9 k.p.a. jest odesłaniem nieprawidłowym, gdyż art. 46 § 4 pkt 3 k.p.a. w brzmieniu na dzień [...] grudnia 2017 roku nie nawiązuje do żadnej ustawy. Stanowi jedynie "o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru w określony sposób". Przepis ten został zmieniony przez art. 50 pkt 2 ustawy z dnia 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1579). W poprzednim brzmieniu stanowił on o "wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru w sposób wskazany w art. 20a ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne". Zmiana art. 46 § 4 pkt 3 k.p.a. nie spowodowała jednoczesnej zmiany art. 46 § 9 i 10 k.p.a., jednak to niedopatrzenie ustawodawcy nie powinno budzić wątpliwości co do prawidłowego zastosowania tych przepisów. Oznacza to, że art. 46 § 9 i 10 k.p.a. odsyłają niewątpliwie do zasad określonych w art. 20a ustawy o informatyzacji. Ustawa o informatyzacji wraz z wydanym na jej podstawie rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz. U. 2015 r. poz. 2571) określa zasady doręczania dokumentów elektronicznych za pośrednictwem platformy e-PUAP. Zgodnie z art. 3 pkt 20 ustawy o informatyzacji urzędowe poświadczenie odbioru to dane elektroniczne powiązane z dokumentem elektronicznym doręczonym podmiotowi publicznemu lub przez niego doręczanym w sposób zapewniający rozpoznawalność późniejszych zmian dokonanych w tych danych, określające: a) pełną nazwę podmiotu publicznego, któremu doręczono dokument elektroniczny lub który doręcza dokument, b) datę i godzinę wprowadzenia albo przeniesienia dokumentu elektronicznego do systemu teleinformatycznego podmiotu publicznego - w odniesieniu do dokumentu doręczanego podmiotowi publicznemu, c) datę i godzinę podpisania urzędowego poświadczenia odbioru przez adresata z użyciem mechanizmów, o których mowa w art. 20a ust. 1 albo 2 - w odniesieniu do dokumentu doręczanego przez podmiot publiczny, d) datę i godzinę wytworzenia urzędowego poświadczenia odbioru.

Zdefiniowane wyżej urzędowe poświadczenie odbioru jest wspólnym określeniem dla urzędowego poświadczenia przedłożenia (UPP, do którego odnosi się art. 3 pkt 20 lit. b) i urzędowego poświadczenia doręczenia (UPD, do którego odnosi się art. 3 pkt 20 lit. c). Tego rodzaju poświadczenia zostały zdefiniowane w ww. rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. Zgodnie z treścią § 14, 15 i 16 rozporządzenia wytworzenie poświadczenia doręczenia (UPD) wymaga świadomego przyjęcia przesyłki przez adresata i dokonania potwierdzenia odbioru przez złożenie podpisu. Podpis elektroniczny, o którym mowa w § 15 rozporządzenia, może być złożony z wykorzystaniem certyfikatu kwalifikowanego lub danych potwierdzonych profilem zaufanym e-PUAP. Dopiero po opatrzeniu poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń bezpośrednio po zakończeniu procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata: udostępnia adresatowi do pobrania doręczany dokument elektroniczny wraz z podpisanym przez niego poświadczeniem doręczenia; udostępnia organowi doręczającemu podpisane poświadczenie doręczenia (§ 16 rozporządzenia). W przypadku nieodebrania pisma w formie dokumentu elektronicznego organ administracji publicznej po upływie 7 dni, licząc od dnia wysłania zawiadomienia, przesyła powtórne zawiadomienie o możliwości odebrania tego pisma – art. 46 § 5 k.p.a. W przypadku nieodebrania pisma doręczenie uważa się za dokonane po upływie czternastu dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia – art. 46 § 6 k.p.a.

Uwzględniając treść powołanych przepisów, nadesłane przez organ wraz ze skargą kasacyjną pismo przewodnie z dnia [...] grudnia 2017 roku nie może stanowić dowodu doręczenia skarżącemu decyzji o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich. Nie jest to bowiem urzędowe poświadczenie doręczenia, nie stanowi również dowodu, że zachowano rygory podwójnego zawiadomienia, sformułowane w art. 46 § 4 - § 6 k.p.a.

W razie ustalenia, że organ nie miał obowiązku doręczenia skarżącemu decyzji z [...] grudnia 2017 roku w trybie art. 391 § 1 k.p.a. Sąd pierwszej instancji oceni skuteczność doręczenia mu tej decyzji w trybie art. 44 k.p.a. I w tym wypadku Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że znajdująca się w aktach sprawy kserokopia jednej strony koperty z adresem i danymi skarżącego nie pozwala ustalić, czy przewidziane art. 44 k.p.a. wymogi zostały zachowane. Ponadto, jak wynika z pisma przewodniego z [...] lutego 2019 roku, do skarżącego przesłano kserokopię decyzji "w celach informacyjnych". Stąd kwestia zachowania wymogów przewidzianych w art. 109 § 1 k.p.a. będzie musiała zostać należycie rozważona.

Sąd pierwszej instancji, w zależności od dalszego skonfigurowania procesowego sprawy, rozważy wezwanie organu do nadesłania dokumentów potwierdzających doręczenie skarżącemu decyzji z [...] grudnia 2017 roku z zachowaniem wymogów przewidzianych przepisami k.p.a.

Dopiero gdy organ nie wykaże skutecznego doręczenia decyzji z [...] grudnia 2017 roku o skreśleniu skarżącego z listy uczestników studiów doktoranckich uzasadniona będzie teza, że na dzień złożenia wniosków o przyznanie stypendiów ([...] września 2018 roku) skarżący posiadał status doktoranta na Uniwersytecie [...] w K., co umożliwi merytoryczną ocenę zarzutu bezczynności Dziekana. W tej przestrzeni ustaleń Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest wytknąć, iż w aktach sprawy brak jest wniosków skarżącego z [...] września 2018 roku o przyznanie stypendium socjalnego oraz stypendium dla osób niepełnosprawnych – pomimo iż w piśmie z dnia [...] lutego 2019 roku (k. 2 akt sądowych) znajduje się adnotacja o ich przesłaniu. W tym stanie rzeczy nie można stwierdzić, że skarżący w ogóle o przyznanie takich stypendiów wystąpił. Rzeczą WSA w Krakowie będzie to uchybienie usunąć. W aktach sprawy nie ma również Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla doktorantów Uniwersytetu [...] w K., z treści którego Sąd pierwszej instancji wywiódł właściwość Dziekana do rozstrzygnięcia wniosków skarżącego o przyznanie stypendiów.

Odnotować wreszcie należy, że powołane w uzasadnieniu wyroku pismo władz uczelni z dnia [...] stycznia 2019 roku o pozostawieniu wniosków stypendialnych skarżącego bez dalszego biegu, dotyczy stypendiów doktoranckiego, projakościowego oraz dla najlepszych doktorantów. Nie dotyczy natomiast stypendium socjalnego i dla osób niepełnosprawnych.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przez WSA art. 141 § 4 p.p.s.a. Powołany przepis zawiera dyrektywę skierowaną pod adresem sądu sporządzającego uzasadnienie wyroku, by zawierało ono zwięzłe przedstawienie sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sądowi pierwszej instancji nie można zarzucić, że nie zamieścił niezbędnych elementów uzasadnienia określonych w powołanym przepisie, a których zamieszczenie pozwala odtworzyć sposób rozumowania Sądu. Sporządzenie uzasadnienia jest czynnością następczą w stosunku do podjętego rozstrzygnięcia, stąd też tylko w nielicznych sytuacjach naruszenie tej normy prawnej może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej. Pamiętać bowiem należy, że usprawiedliwiony będzie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. tylko wówczas, gdy pomiędzy tym uchybieniem a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego będzie istniał potencjalny związek przyczynowy. Do sytuacji, w której wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, należy zaliczyć tę, gdy uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia - por. wyroki NSA z 25 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 487/08, z 19 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 3190/18, z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1863/20. Taki układ procesowy na gruncie kontrolowanej sprawy nie zachodzi.

Brak podstaw do potwierdzenia zasadności zarzutu naruszenia art. 119 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 90 § 1 p.p.s.a. Skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawie, w sytuacji gdy zachodzą podstawy do rozpoznania jej w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, nie jest obowiązkiem, lecz uprawnieniem Sądu. Wobec dopuszczonej normatywnie wariantowości działania Sądu, oceny skarżącego kasacyjnie co do tego, jak Sąd powinien był postąpić, pozostają bez znaczenia w kontekście podniesionego w tym zakresie zarzutu.

Z wyłożonych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

Na podstawie art. 206 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił odstąpić od zasądzenia od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U podstawa takiego rozstrzygnięcia legła ocena charakteru uchybień, które przesądziły o kierunku rozstrzygnięcia oraz fakt zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych postanowieniem z 1 marca 2019 roku.