Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1604/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 i par. 6, art. 64a, art. 64c par. 1 i par. 4 i par. 5,  art. 64e par. 4a, art. 80 par. 1,
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 792
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 205 par. 2, art. 220,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] r. o nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w [...] na rzecz skarżącego [...] kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. sygn. akt [...] przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] akta egzekucyjne celem dalszego prowadzenia postępowania w sprawie z wniosku A.X. wraz nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym przez Sąd Rejonowy w [...] Wydział [...] Gospodarczy z dnia [...] stycznia 2010 r. sygn. akt [...] przeciwko "B" Sp. z o. o. w [...].

Podstawę przekazania stanowiło wydane przez Sąd Rejonowy w [...] postanowienie z dnia [...] lutego 2011 r. sygn. akt [...] rozstrzygające zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej, przez wskazanie organu administracyjnego do łącznego prowadzenia egzekucji wobec dłużnika "B" Sp. z o. o., w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego przez "[...] Bank [...]" S.A.

Organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania zaległości objętej powyższym nakazem zapłaty, zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank tj. w "C" Sp. z o. o., z siedzibą w [...], a zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. , zajęcia rachunku bankowego w "[...] Bank [...]" S.A. Ten ostatni powiadomił, że spółka "B" posiada rachunek bankowy, bezpośrednio związany z prowadzoną działalnością gospodarczą ale suma zgromadzonych środków uniemożliwia skuteczną egzekucję.

Wierzyciel nie ustosunkował się do pisma organu egzekucyjnego z dnia [...] września 2014 r. informującego o bezskuteczności egzekucji i wzywającego do podania w terminie 30 dni, informacji mających na celu ustalenie mienia dłużnika, którego nie udało się ujawnić w dotychczasowym postępowaniu egzekucyjnym.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr: [...] na podstawie art. 59 § 2 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej "u.p.e.a.") organ egzekucyjny, wobec bezskuteczności egzekucji, umorzył postępowanie egzekucyjne wobec majątku "B" Sp. z o. w zakresie wynikającym z dokumentów w aktach egzekucyjnych komornika sądowego sygn. [...].

Natomiast postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr: [...], (uzupełnionym z urzędu postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r.), na podstawie art. 64 c § 4 i § 7 u.p.e.a., obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł. Uzasadniając postanowienie stwierdził, że w sprawie została wypełniona przesłanka z art. 64 § 4 u.p.e.a., a więc brak możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, w rezultacie , zobowiązanym do pokrycia tych kosztów jest wierzyciel.

Wierzyciel w zażaleniu postanowieniu obciążającemu go kosztami postępowania zarzucił:

1) błędne przyjęcie, że wierzyciel ma samodzielny obowiązek ponoszenia opłat za bezskuteczną egzekucje w przypadku zbiegu z egzekucją administracyjną,

2) błędne przyjęcie, że wierzyciel ma obowiązek ponoszenia opłat za bezskuteczną egzekucję, w tym za czynności zajęcia wierzytelności, mimo bezskuteczności tego zajęcia i braku wyegzekwowania zajętej wierzytelności,

3) brak jakiejkolwiek kalkulacji naliczenia opłaty, oraz

4) brak wniosku wierzyciela o zajęcie wierzytelności po przekazaniu sprawy do Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Dyrektor Izby Skarbowej w [...] postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. uchylił zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Stwierdził, że postanowienie to , z braku pełnego uzasadnienia , nie odpowiada wymogom art 124 § 1 i § 2 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie organ egzekucyjny nie wskazał tytułu wykonawczego, nakazu zapłaty. Ponadto, nie podał wystarczających danych o należności głównej i odsetkach , od których naliczane były przedmiotowe koszty, koniecznych do sprawdzenia, zarówno przez wierzyciela, jak i organ nadzoru, poprawności naliczonych kosztów egzekucyjnych. Uzasadnienie nie odpowiada także art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. określającemu zasady pobierania przez organ egzekucyjny opłat od poszczególnych czynności w procentowej wysokości od kwoty dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. obciążył wierzyciela A.X. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł.

Ustalił, że w sprawie została wypełniona przesłanka z art. 64 § 4 u.p.e.a., czyli brak możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, w rezultacie zgodnie z dyspozycją tego przepisu wierzyciel jest zobowiązanym do ich pokrycia.

W zażaleniu wierzyciel domagał się uchylenia powyższego postanowienia i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie nieobciążanie go kosztami umorzonej egzekucji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

1) błędne przyjęcie, że wierzyciel ma samodzielny obowiązek ponoszenia opłat za bezskuteczną egzekucję w przypadku zbiegu z egzekucją administracyjną,

2) błędne przyjęcie, że wierzyciel ma obowiązek ponoszenia opłat za bezskuteczną egzekucję, w tym za czynność zajęcia wierzytelności, mimo bezskuteczności tego zajęcia i braku faktycznego wyegzekwowania zajętej wierzytelności,

3) brak jakiejkolwiek kalkulacji naliczenia "opłaty i odsetek",

4) brak wniosku wierzyciela o zajęcie wskazanych wierzytelności po przekazaniu sprawy do organu egzekucyjnego oraz brak skierowania zapytania do wierzyciela, czy podtrzymuje wniosek skierowany do komornika sądowego,

5) dokonywanie czynności zajęcia "wierzytelności transportowych" po okresie przedawnienia opisanego w art. 792 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.), co skutkuje odpowiedzialnością z art. 417 k.c., gdyż czynności były spóźnione i niemożliwe do realizacji,

6) opieszałość organu egzekucyjnego, polegającą na blokadzie środków po zaprzestaniu działalności, przedawnieniu roszczeń transportowych i umorzeniu po kolejnych dwóch latach bezczynności,

7) brak przedstawienia wierzycielowi odpisu dokonanych zajęć, na które powołuje się organ egzekucyjny w postanowieniu.

W uzasadnieniu zażalenia wierzyciel [...] dodał, że czuje się pokrzywdzony bezskuteczną i wieloletnią egzekucją, blokującą pozwanie zarządu dłużnika w trybie art. 299 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.). Wskazał, że koszty egzekucyjne mogą być naliczane od kwot faktycznie przekazanych wierzycielowi. Wyjaśnił, że zajęcie wierzytelności bez określenia jej sporności i realności egzekucji, nie powinno stanowić podstawy do naliczenia kosztów egzekucyjnych. Nadto, stwierdził że nie wnosił o zajęcie tej wierzytelności, ani nie składał wniosku do organu egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej w [...], postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r utrzymał w mocy zaskarżone postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr: [...] (uzupełnione z urzędu postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r.) obciążające wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł.

W skardze wierzyciel domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia, zasądzenia kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz wstrzymania wykonalności orzeczenia z powodu narażenia na szkodę wskutek egzekucji.

W uzasadnieniu skargi wierzyciel powtórzył zarzuty zażalenia a ponadto wskazał na brak oparcia postanowień w przepisach prawa, błędną mało dokładną analizę materiału dowodowego, nieuwzględnienie stanowiska doktryny odnośnie art. 64c u.p.e.a ( Komentarz do art. 64c u.p.e.a. Władysława Grześkiewicza).

Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Stwierdził, że w pełni podtrzymuje swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, jednakże rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania (przepisy u.p.e.a. to przepisy procesowe a nie przepisy prawa materialnego) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Sedno sporu sprowadza się do zasadności obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w sytuacji , gdy koszty te nie mogły być ściągnięte od zobowiązanego.

Organ egzekucyjny prowadził egzekucję z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 80 §1 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego następuje przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały – do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.

Koszty egzekucyjne, stosownie do art. 64 c § 1 u.p.e.a, to opłaty o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a u.p.e.a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2-4, które to koszty obciążają zobowiązanego. Regulacja ta statuuje zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne. Jednakże w art. 64 c § 4 u.p.e.a. ustanowiony został wyjątek przewidujący odpowiedzialność wierzyciela w sytuacji , gdy koszty nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4 b oraz art. 64 e § 4 a. Zatem przy uwzględnieniu art. 64 c § 5 u.p.e.a, wierzyciel zostanie obciążony kosztami egzekucyjnymi, jeżeli organ egzekucyjny nie może ich wyegzekwować od zobowiązanego w drodze przymusu. Ustawowy termin "wierzyciel pokrywa" obliguje organ egzekucyjny do obciążenia wierzyciela.

Zgodnie z art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty we wskazanych w przepisie wysokościach. Ustawa w powołanym przepisie dokonuje wyliczenia czynności egzekucyjnych, których dokonanie wiąże się z naliczeniem opłaty we wskazanej wysokości. W 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. określa wysokość opłaty za zajęcie wierzytelności innej niż zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę.

Trafny jest zarzut wierzyciela w kwestii zajęcia rachunku bankowego w "[...] Bank" S.A. Nie można uznać, że w sprawie doszło do zajęcia wierzytelności, ponieważ od wszczęcia egzekucji do jej umorzenia na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych. Z informacji z dnia [...] czerwca 2012r. "[...] Bank" wynika nie tylko, że na dzień otrzymania zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego wysokość środków znajdujących się na nim uniemożliwia skuteczną egzekucję, ale przede wszystkim to, że bank skutecznie dokona zajęcia dopiero w momencie , w którym na rachunku będą znajdowały się dostępne środki należące do dłużnika. Natomiast z notatki służbowej z dnia [...] grudnia 2011r. z firmą "C" sp. z o.o. w [...] wynika, że do przekazania pozostała kwota około [...] zł z tytułu wykonywanych usług i że do dnia [...] stycznia 2012r. środki zostaną przekazane na rachunek wskazany w zajęciu.

W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy. Dopiero z chwilą gdy wpłyną środki na rachunek bankowy, stają się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku w stosunku do banku (tak: wyrok z dnia 26 listopada 2014r. I SA/Po 638/14). Przepisy ustawy nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a za zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jeżeli nie nastąpi zajęcie wierzytelności , nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Organ egzekucyjny rozpatrując sprawę uwzględni przedstawioną powyżej wykładnię prawa.

Nie jest natomiast zasadny zarzut według którego wierzyciel nie miał samodzielnego obowiązku ponoszenia opłat za bezskuteczną egzekucję jego tytułu wykonawczego, w przypadku zbiegu z egzekucją administracyjną. Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. sygn. akt [...] powierzył łączne prowadzenie egzekucji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, w trybie egzekucji administracyjnej. Oznaczało to, że koszty egzekucyjne będą rozliczane w oparciu o przepisy u.p.e.a., natomiast wcześniejsze czynności komornika sądowego nie będą miały wpływu na te koszty. W sytuacji gdy egzekucja wobec dłużnika okazała się bezskuteczna, co do zasady, stosownie do art. 64 c § 4 u.p.e.a., koszty egzekucyjne pokrywa wierzyciel.

Nie można zgodzić się z zarzutem, że Naczelnik Urzędu Skarbowego, po przekazaniu mu egzekucji , powinien zwrócić się do wierzyciela o podanie czy podtrzymuje wniosek egzekucyjny złożony do komornika sądowego. Dochodzenie należności cywilnoprawnych w trybie egzekucji administracyjnej sporadycznie ma miejsce w sytuacji zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. W takiej sytuacji organ egzekucyjny , nie ma obowiązku prawnego występowania do wierzyciela o oświadczenie się kwestii kontynuacji egzekucji. Wierzyciel może natomiast zakończyć egzekucję poprzez cofnięcie wniosku.

Nietrafny jest zarzut braku doręczenia wierzycielowi odpisu dokonanych zajęć, na które powołuje się organ egzekucyjny w postanowieniu. Organ egzekucyjny nie miał podstaw prawnych aby doręczyć wierzycielowi zawiadomienia o zajęciu z dnia [...] czerwca 2012 r. rachunku bankowego w "[...] Bank [...]" S.A. Zawiadomienie o zajęciu doręcza się dłużnikowi zajętej wierzytelności, a jego odpis doręcza się zobowiązanemu.

Nieskuteczny jest zarzut braku oceny przedawnienia "wierzytelności transportowych" o których mowa w art. 792 kodeks cywilnego, jak również niezwrócenia uwagi na "opieszałość organu egzekucyjnego". Zarzuty te nie mogą być poddane ocenie w postępowaniu którego przedmiotem jest obciążenie wierzyciela kosztami bezskutecznej egzekucji.

Z opisu dotychczasowego postępowania egzekucyjnego nie wynika aby w jego toku zostało wydane postanowienie wyłączające odpowiedzialność wierzyciela za koszty bezskutecznej egzekucji oparte na ustaleniu, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem.

Brak obecnie, z uwagi na wyrażoną w wyroku ocenę prawną , podstaw do dokonania oceny prawidłowości kalkulacji kosztów egzekucyjnych ( naliczenia "opłaty i odsetek").

Z tych powodów sąd , po rozpoznaniu sprawy w postępowaniu uproszczonym , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c , art. 220 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 217, ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.