Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1759/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1,  art. 157  par. 2,  art. 28,  art. 61
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2009 r. sprawy ze skargi H. O., L. Ż., G. S., S. S., Ł. S., J. D., K. S., L. S., B. G. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania H. O., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] kwietnia 1976 r. nr [...] orzekającej o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w S., oznaczonej nr [...] o pow. [...] m, stanowiącej własność B. K.

Decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia [...] kwietnia 1976 r. nr [...] wywłaszczona została nieruchomość położona w S., oznaczona nr [...] o pow. [...] m2. w decyzji wskazano, że nieruchomość ta stanowiła własność B. K.

H. O., L. Ż., J. D., L. S., G. S., działająca w imieniu własnym i syna Ł. S., B. G., K. S. i S. S., reprezentowani przez radcę prawnego T. M., w dniu 30 maja 2006 r. wnieśli o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] kwietnia 1976 r.

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] października 2006 r.

nr [...] wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji Prezydenta Miasta S.

Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] Wojewoda [...] umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w S., oznaczonej nr [...] o pow. [...] m, stanowiącej własność B. K., jako bezprzedmiotowe. Organ wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, że w dacie wywłaszczenia akt własności ziemi obowiązywał i zgodnie z nim właścicielką wywłaszczonej nieruchomości była B. K. A zatem legitymację prawną do domagania się stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej posiadają jej spadkobiercy. Tymczasem H. O. stwierdziła, że prawa do spadku po matce nie były i nie będą stwierdzane.

Odwołanie od powyższej decyzji z dnia wniosła H. O. wskazując, iż na dzień wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego właścicielami nieruchomości stanowiącej przedmiot wywłaszczenia byli spadkobiercy J. S. ujawnieni w księdze wieczystej KW Nr [...].

Minister Infrastruktury, w wyniku rozpoznania odwołania, wskazał, że organ jest zobligowany do zbadania w pierwszej kolejności, czy żądanie pochodzi od podmiotu, który legitymuje się przymiotem strony. Złożenie wniosku przez osobę, która w sprawie nie jest stroną powinno spowodować wydanie odmownej decyzji z przyczyn formalnych, tj. z powodu braku legitymacji procesowej wnioskodawcy. Wszczęcie natomiast postępowania na wniosek osoby nie mającej legitymacji prawnej jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2001 r. sygn. akt IV SA 599/99, LEX

nr 54727).

W przedmiotowej sprawie organ wojewódzki - już po wszczęciu postępowania nadzorczego - ustalił, iż wnioskodawcy nie udokumentowali przymiotu strony, bowiem nie przedłożyli dokumentów potwierdzających ich następstwo prawne po byłej właścicielce B. K.

Minister podał, że w dniu wywłaszczenia właścicielem nieruchomości ozn.

nr [...] - na podstawie aktu własności ziemi wydanego przez Naczelnika Powiatu w S. z dnia 10 października 1974 r. nr [...] - była B. K., a zatem zgodnie z art. 28 k.p.a. stronami postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie są jej następcy prawni. Organ wyjaśnił, że o ile tytułem powołania do spadku może być ustawa lub testament (art. 926 § 2 i 1 k.c.), zaś spadek nabywany jest przez spadkobiercę z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 924 i 925 k.c.), o tyle za domniemanego spadkobiercę może być uznana tylko ta osoba, która za spadkobiercę zostanie uznana w stosownym orzeczeniu sądu (art. 1025 § 2 k.c.). Wnioskodawcy zaś - mimo wezwania - nie przedstawili postanowienia sądu o nabyciu spadku po byłej właścicielce nieruchomości, co oznacza, że nie udokumentowali legitymacji prawnej do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem. Organ wskazał, że nie przedstawili również innych dokumentów, które potwierdzałyby, iż są stronami postępowania nadzorczego.

Z ustaleń organu wynika, że postanowieniem Sądu Powiatowego w S. z dnia [...] lutego 1964 r. sygn. akt Ns I [...] dokonano zniesienia współwłasności nieruchomości położonej w S. oznaczonej jako działka nr [...], o pow. [...] ha, mającej urządzoną księgę wieczystą KW Nr [...], a stanowiącą współwłasność J. i J. małż. B. do ¾ części i J. S. do ¼ części w ten sposób, że ww. nieruchomość przyznano na współwłasność w częściach równych J. i J. małż. B., a działkę o pow. [...] ha w dożywotnie użytkowanie B. K.

W dniu 10 października 1974 r. B. K. uwłaszczyła się na podstawie aktu własności ziemi nr [...] wydanego przez Naczelnika Powiatu w S. m.in. na nieruchomości położonej w S. ozn. nr ew. [...] (z podziału której powstała działka nr [...]).

Powyższy akt własności ziemi został uchylony decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia [...] grudnia 1983 r. nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] stycznia 1984 r. nr [...]. Jednakże, jak wskazał organ, mając na uwadze ww. postanowienie Sądu z dnia 20 lutego 1964 r., właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli J. i J. małż. B., a nie spadkobiercy J. S. Wnioskodawcy zaś nie przedstawili dokumentów potwierdzających następstwo prawne po ww. małż. B.

Mając powyższe na uwadze Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. o umorzeniu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej.

Skargę na powyższą decyzje wniosła H. O., L. Ż., J. D., L. S., G. S., działająca w imieniu własnym i syna Ł. S., B. G., K. S. i S. S. W uzasadnieniu skargi przedstawiono szczegółowo historię wywłaszczonej nieruchomości zarzucając przy tym, że zaskarżona decyzja została podjęta z pominięciem części dokumentów dotyczących procesu wywłaszczenia odnoszących się do wpisów w księgach wieczystych. Zarzucono także, że organ nie dopatrzył się, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zarzucając powyższe skarżący wnieśli o uchylenie w całości decyzji Ministra Infrastruktury i uznanie przez Sąd ich interesu prawnego w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w treści zaskarżonych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 61 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z kolei, zgodnie z treścią art. 28 k.p.a., stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Niewątpliwie taką osobą jest właściciel nieruchomości, a jeżeli on nie żyje prawo takie przysługuje jego spadkobiercom.

Z akt sprawy wynika, że w postępowaniu wywłaszczeniowym nieruchomości położonej w S., oznaczonej nr [...] o pow. [...] m, brała udział B. K., którą organ uznał za właścicielkę wywłaszczanej nieruchomości. W obrocie prawnym bowiem funkcjonował wówczas akt własności ziemi Naczelnika Powiatu w S. z dnia [...] października 1974 r. nr [...], którym stwierdzono, że z mocy prawa właścicielką nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów nr [...] (z podziału której powstała później działka nr [...] i nr [...]). i nr [...] jest B. K.

A zatem do udziału w postępowaniu nadzorczym dotyczącym decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] kwietnia 1976 r. nr [...] orzekającej o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonej nr [...], z punktu widzenia formalnego interesu prawnego, uprawnieni są spadkobiercy B. K. Mają oni interes prawny w zwalczaniu wywłaszczenia, gdyż to B. K. została wywłaszczona w 1976 r. Jednakże muszą oni wykazać się odpowiednim dokumentem, który potwierdzi ich prawa. Jedynie sąd powszechny jest uprawniony do stwierdzenia nabycia praw do spadku przez spadkobierców i dokonuje tego w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym wymienia wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wielkość ich udziałów (art. 677 § 1 k.p.c.). Wnioskodawcy zaś - mimo wezwania - nie przedstawili postanowienia sądu o nabyciu spadku po, wskazanej w decyzji o wywłaszczeniu, właścicielce nieruchomości, co oznacza, że nie udokumentowali legitymacji prawnej do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem. Skoro takiego dokumentu skarżący nie przedstawili, to organ prawidłowo uznał, że skarżący nie udokumentowali interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania nadzorczego w sprawie decyzji o wywłaszczeniu.

Ponadto, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie można pominąć dokumentów zgromadzonych w katach sprawy, z których wynika, że tytuł rzeczowy do przedmiotowej nieruchomości nie przysługiwał spadkobiercom J. S. Strona skarżąca utrzymując, że uchylenie aktu własności ziemi w 1983 r. spowodowało przywrócenie spadkobiercom J. S. własności działki nr [...], pomija dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, które przeczą tym twierdzeniom.

Ze zgromadzonych przez organy administracyjne akt sprawy wynika bowiem,

że spadkobiercy J. S.: L. Ż., C. S. i H. S. aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 1962 r. Rep. A [...] sprzedali udział do ¾ części nieruchomości oznaczonej geodezyjnie nr [...] o powierzchni [...] ha J. i J. małżonkom B.

Postanowieniem Sądu Rejonowego w S. Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] września 1962 r. nr [...] odłączono część działki nr [...] i przyłączono do nowozałożonej księgi wieczystej KW [...] i dokonano w niej wpisu, iż część działki gruntu [...] o pow. [...] ha stanowi własność J. i jego żony J. B. do ¾ części oraz J. S. do ¼ części oraz wskazano, że na 1/5 części tej nieruchomości prawo dożywocia przysługuje B. z M. I voto S., II voto K..

Postanowieniem Sądu Powiatowego w S. z dnia [...] lutego 1964 r. sygn. akt Ns I [...] dokonano zniesienia współwłasności nieruchomości położonej w S. o pow. [...] ha, oznaczonej na planie nr [...], mającej urządzona KW nr [...], stanowiącą współwłasność J. i J. B. do ¾ części oraz J. S. do ¼ części w taki sposób, że opisaną nieruchomość przyznano na współwłasność w częściach równych J. i J. małż. B. Działkę o pow. [...] ha oddzieloną na planie czerwoną linią przyznano w dożywotnie użytkowanie B. K.

Aktem własności ziemi nr [...] wydanym przez Naczelnika Powiatu w S. uwłaszczono B. K. nieruchomością położoną w S. ozn. geodezyjnie nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha i założono na te nieruchomości KW nr [...] (działkę nr [...] odłączono z KW nr [...], a działkę nr [...] nie miała założonej księgi wieczystej).

Z powyższego wynika, iż odnośnie do działki nr [...] uwłaszczenie dotyczyło gruntu, którego właścicielami byli małż. J. i J. B., a nie spadkobiercy J. S. Jedynie odnośnie do działki nr [...] uwłaszczenie naruszało prawa spadkobierców J. S.

Kolejno decyzjami Prezydenta Miasta S. z dnia [...] kwietnia 1976 r.

nr [...] i z dnia [...] listopada 1977 r. nr [...] wywłaszczono od B. K. działki ozn. geod. Nr [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] ha (powstałe z podziału działki [...]) z przeznaczeniem na ogrody działkowe.

Decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia [...] grudnia 1983 r.

nr [...] uchylono decyzję z dnia [...] października 1974 r. w sprawie nadania B. K. aktu własności ziemi na nieruchomość rolną o pow. [...] ha ozn. geod. Nr [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Urzędu Wojewódzkiego w S. z dnia [...] stycznia 1984 r. nr [...]. Postanowieniem z dnia 17 lutego 1984 r. sygn. akt II S.A. 216/84 Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę B. K. na powyższe decyzje.

Spadkobiercy J. S. nie zostali wpisani do KW nr [...] prowadzonej dla nieruchomości ozn. geod. nr [...] i nr [...] (dawna [...]) oraz nr [...], gdyż spadkodawca J. S. nie miał tytułu własności do działki [...]. Prawo własności do działki nr [...] (dawniej nr [...]) J. S. uzyskał w drodze zasiedzenia na dzień 1 maja 1937 r. postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] lutego 1996 r. sygn. akt I Ns [...].

Z tego też powodu następstwo prawne spadkobierców J. S. nie budziło wątpliwości przy zawieraniu umowy sprzedaży nieruchomości ozn. geod. nr [...] o pow. [...] ha (dawny nr geod. [...]) aktem notarialnym z dnia 12 grudnia 1996 r. Rep. A Nr [...].

Odnośnie zaś do przedmiotowej działki o nr ew. [...] uchylenie aktu własności ziemi z dnia 10 października 1974 r. oznaczało, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1976 r. przysługiwałby jej poprzednim właścicielom – małżonkom B. Z akt sprawy nie wynika bowiem, ani nie wykazali tego skarżący, że akt notarialny z dnia 13 czerwca 1962 r. oraz postanowienia Sądów z dnia 5 września 1962 r. i 20 lutego 1964 r. zostały wycofane z obrotu prawnego.

Mając powyższe na uwadze, należy zgodzić się z poglądem organu, że skarżący, nie mogli skutecznie żądać wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności tej decyzji. Stosownie bowiem do art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Dopiero ustalenie, że wnioskodawca ma uprawnienie do żądania stwierdzenia nieważności decyzji, czyni zasadnym badanie przez organ nadzorczy istnienie przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

W tej sytuacji, skoro postępowanie nadzorcze zostało wszczęte, prawidłowo umorzono postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] kwietnia 1976 r. nr [...] orzekającej o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w S., oznaczonej nr [...] o pow. [...] m, stanowiącej własność B. K.

Skoro zatem zaskarżonej decyzji nie można zarzucić naruszenia prawa Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.