Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 153/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka- Ostrowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Protokolant Asystent sędziego Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 października 2010 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 7 stycznia 2010 r. nr DO . w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi T. N. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych w tym 22% VAT od Skarbu Państwa- Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 października 2009 r. NR ..., wydaną z powołaniem się na przepisy na art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku

z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.)(zwanej dalej ustawą o kombatantach), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie pozbawił K.J. uprawnień kombatanckich przyznanych orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację we W. z dnia 18 kwietnia 1983r. z tytułu walki z reakcyjnym podziemiem w okresie od dnia listopada 1946 r. do grudnia 1947r. podczas służby w 7 i 11 pułku KBW . W motywach rozstrzygnięcia wskazał na informację znajdującą się w punkcie 12 deklaracji członkowskiej b. ZBoWiD. , z której wynika , że weryfikowany osobiście brał udział w walce z "reakcyjnym podziemiem" . Natomiast z wykazu jednostek, które w latach powojennych zwalczały ugrupowania zbrojnego podziemia nadesłanego przez CAW przy piśmie z dnia 22.08.1995r. wynika, że żołnierze 7 i 11 Pułku KBW w okresie pełnienia służby przez K. J. brali udział w walkach z NSZ, WiN, AK, UPA. Zdaniem organu z przedstawionych dokumentów wynika, że strona podczas pełnienia służby wojskowej wykonywała zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych. Wobec tego w świetle tych ustalonych okoliczności ma zastosowanie przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach, który stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Dalej organ podkreślił, że z punktu widzenia wymagań ustawy o kombatantach, sam fakt udziału w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem - nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej - powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Przy czym nie ma znaczenia dla utraty tych uprawnień fakt, że oddział, w którym kombatant służył, niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia walczył także z oddziałami UPA. Ze względu na wskazane okoliczności fakt ewentualnego prowadzenia walk z oddziałami UPA nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o uchylenie decyzji z dnia 15 października 2009 r. Nr ..., wystąpienie do IPN o wydanie dokumentów niezbędnych dla ustalenia pełnego przebiegu służby wojskowej oraz o doręczenie wszystkich dokumentów, o które oparte zostało postępowanie weryfikacyjne. K. J. podniósł, że do wojska nie wstąpił jako ochotnik oraz nie był organizatorem oddziałów wojskowych, w których służył, wobec tego bezprawnym jest obciążanie go odpowiedzialnością za ich działalność. Odwołujący zarzucił, że w tym zakresie organ nie zbadał wszystkich okoliczności sprawy.

Decyzją z dnia 7 stycznia 2010 r. nr ... Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 15 października 2009 r. Nr ... o pozbawieniu K. J. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji ostatecznej organ wskazał, że strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wykazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji własnej. Kierownik ponownie wskazał na punkt 12 deklaracji członkowskiej ZBOWiD , w której zainteresowany wskazywał, że podczas pełnienia służby w 11 Pułku KBW brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem. Ponadto wnioskodawca uzyskał przez ZBOWiD uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej w okresie od XI. 1946 r. do XII. 1947 r. Natomiast z zaświadczenia WKU Wrocław z dnia 18.10.1982 r. wynika, że zainteresowany pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim od dnia 28.08.1946 r. do 10.09.1948 r. , w tym w jednostce wojskowej , która prowadziła w okresie 23.11.1946r. do 31.12.1947r. prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem. Z wykazu jednostek, które w latach powojennych zwalczały ugrupowania zbrojnego podziemia nadesłanego przez CAW przy piśmie z dnia 22.08.1995 r. wynika, że żołnierze 7 i 11 Pułku KBW w okresie pełnienia służby przez K. J. brali udział w walkach z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Armią Krajową i innymi organizacjami działającymi na rzecz wolności i suwerenności Rzeczpospolitej Polskiej. Z przedstawionych dokumentów wynika, że zainteresowany podczas pełnienia służby wojskowej wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze

zwalczaniem organizacji niepodległościowych (AK, NSZ), co sam wskazywał w punkcie 12 deklaracji ZBoWiD. W tym zakresie organ przywołał liczne wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, z których wynika, że "zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych o okresu powojennego należy interpretować rozdzielnie. Wobec tego udział, w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej , powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Dalej organ stwierdził, że umożliwił stronie zapoznanie się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, lecz strona z tej możliwości nie skorzystała. Według organu nie ma również znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy wystąpienie strony do Instytutu Pamięci Narodowej o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów, gdyż z akt sprawy wynika jednoznacznie, że do strony ma zastosowanie przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c Ustawy o kombatantach.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której K. J.wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji, zarzucając obrazę prawa materialnego i formalnego obowiązującego w latach 1945 – 1948 przez bezzasadne oskarżenie o udział w mordowaniu żołnierzy NS, AK, WIN oraz zwalczanie organizacji niepodległościowych. Skarżący podniósł również zarzut błędnej oceny okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, a w szczególności niesłuszne uznanie, że służba w jednostkach walczących z bandami UPA oraz biorących udział w Akcji Wisła , jest wystarczające do uznania, że zabijał on żołnierzy AK, NZS, WIN. Dodatkowo skarżący wniósł o uniewinnienie go oraz przypozwanie w charakterze strony Ministerstwa Obrony Narodowej.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W związku ze sformułowanymi w skardze wnioskami wyjaśnić należy ,że postępowanie weryfikacyjne prowadzone przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest postępowaniem stricte administracyjnym, prowadzonym na podstawie przepisów ustawy o kombatantach. W tym zakresie regulacje w niej zawarte wskazują na to, że intencją ustawodawcy było pozbawienie statusu kombatanta i wiążących się z nim przywilejów wszystkich osób, które niezależnie od podstawy prawnej były zaangażowane w działalność organów, wymienionych w art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy z 1991 r. o kombatantach, skierowaną na zwalczanie osób i organizacji działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Pozbawienie zaś tego statusu i przywilejów z nim związanych, przy wystąpieniu określonych przesłanek ustawowych , nie wiąże się z żadnymi sankcjami karnymi dla osób, które objęte zostały takim postępowaniem , a zatem nie może być utożsamiane z odpowiedzialnością karną i wymiarem kary sądowej . Ponadto charakter postępowania administracyjnego, w tym również określonego w przepisach ustawy o kombatantach, wyklucza przypozwanie innego organu, nie będącego stroną w sprawie – w tym przypadku Ministra Obrony Narodowej - bowiem zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w postępowaniu w sprawie sądowo-administracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi.

Z kolei odnosząc się zarzutów nakierowanych na materialną treść rozstrzygnięcia organu , to przypomnieć należy ,że podstawą materialno-prawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a), w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach , wedle których pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1956 były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Zgodnie z poglądem wyrażonym w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r. (sygn. akt II UZP 7/91) sformułowanie " aparat bezpieczeństwa publicznego" oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Wobec tego zasadnie organ przyjął, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. Niewątpliwie Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi. Pozbawienie zaś uprawnień kombatanckich osoby, która pełniła służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego wiąże się z wykazaniem wykonywania przez nią zadań śledczych i operacyjnych w zwalczaniu osób, organizacji walczących na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach, pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Branie udziału, w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem . Ma rację organ administracji kiedy wywodzi ,że z punktu widzenia wymagań ustawy o kombatantach, fakt takiego udziału nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej - powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania w władzy ludowej. Jednocześnie nie ma znaczenia dla utraty tych uprawnień fakt, że oddział, w którym kombatant służył niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia walczył także z innymi wrogami. Ustawodawca wiąże bowiem utratę uprawnień kombatanckich ze zwalczaniem niepodległościowego podziemia , co wprost również wynika z preambuły do ustawy o kombatantach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie również w pełni aprobuje pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 10 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1126/04 (LEX nr 165721), według którego spójnik "i" w zwrocie "zadania śledcze i operacyjne" nie ma funkcji koniunkcyjnej, lecz ma znaczenie enumeratywne, to znaczy wyliczające. Tym samym należy uznać, że można pozbawić uprawnień kombatanckich osobę spoza struktur Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, którą wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze , jak też wykonywała tylko zdania śledcze lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności faktycznych badanej sprawy wskazać należy, że zakres działania Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego potwierdza znajdująca w aktach sprawy kserokopia pisma z Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 22 sierpnia 1995 r. nr . w którym wskazano, że pułk 7 i 11 KBW brały udział w zwalczaniu oddziałów NZS, AK, WIN w okresie, w którym skarżący pełnił w nich służbę. Ponadto z materiału aktowego sprawy wprost wynika, że skarżący, pełniąc służbę wojskową w KBW, jako żołnierz z poboru brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem. Taką informację skarżący zawarł w załączonym do akt sprawy życiorysie, deklaracji członkowskiej ZBoWiD z dnia 29 października 1982 r., również taką informację zawiera zaświadczenie ZBoWiD Zarząd Wojewódzki we W. z dnia 20 kwietnia 1983 r. nr .. Ponadto w znajdującym się w aktach sprawy orzeczeniu Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej we W. z dnia 18 kwietnia 1983 r. wprost wskazano, że skarżący brał udział w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej w okresie od 23 listopada 1946 r. do 31 grudnia 1947 r.

Wobec tego jako nieuprawniony przedstawia się zarzut skargi podnoszący nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy , związany z wystąpieniem przez skarżącego do Instytutu Pamięci Narodowej, na podstawie których możliwe byłoby potwierdzenie jego osobistego udziału w walkach. Fakt takiego udziału został bowiem przez organ administracji ustalony w oparciu o własne oświadczenia strony , składane na użytek ubiegania się o członkostwo w ZBOWiD. Obecne twierdzenia skarżącego w tym zakresie , przeczą więc jego wcześniejszym oświadczeniom i wyjaśnieniom , wskazującym na zwalczanie niepodległościowego podziemia. W ocenie Sądu po ustaleniu przez organ , że skarżący czynnie służył w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego wykonując zadania operacyjne zwalczające organizacje niepodległościowe , trafnie uznał on ,że strona nie może otrzymać uprawnień kombatanckich z żadnego innego tytułu. Okoliczność pełnienia służby w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej (a więc także w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego) jeżeli podczas i w związku z tą służbą dana osoba wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych w świetle unormowania art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach uniemożliwia uzyskanie bądź zachowanie przez taką osobę uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek tytułu. Wobec kategorycznego brzmienia normy art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz całej regulacji tej ustawy , organ administracji nie mógłby zasadnie orzec o zachowaniu uprawnień kombatanckich przez skarżącego . W ustalonym w sprawie stanie faktycznym wydanie innej decyzji niż zaskarżona naruszałaby porządek prawny.

Z tych względów zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne , co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do oddalenia skargi na podstawie art. 151 ustawy – Prawo przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.).