Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 1084/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2013-11-25 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Halina Chitrosz po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniesionych zarzutów na postępowanie zabezpieczające p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

A. Sp. z o.o. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej podniosła, że posiada szereg zobowiązań wobec kontrahentów, które stara się na bieżąco regulować, tak by nie doszło do żadnych zaległości. Z tego względu przyznanie prawa pomocy umożliwiłoby jej dalszą spłatę zobowiązań oraz innych kosztów działalności spółki. Ponadto z oświadczenia spółki wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi 169.400,00 zł, zaś wartość środków trwałych szacowana jest na kwotę 345.332,06 zł. Wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła natomiast 489.207,72 zł. Spółka wskazała, iż posiada jeden rachunek bankowy ze stanem środków - minus 577,30 zł.

Postanowieniem z dnia 22 października 2013 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy powołując się na stan majątkowy Spółki w tym wartość środków trwałych i wielkość osiągniętego za ostatni rok obrotowy zysku.

W sprzeciwie od ww. postanowienia Spółka podniosła, że zaskarżone postanowienie opiera się na błędnych ustaleniach faktycznych oraz niewłaściwym zastosowaniu art. 246 § 2 p.p.s.a. Zdaniem strony posiadanie środków trwałych nawet o znacznej wartości oraz osiągnięcie zysku za ostatni rok obrotowy nie oznacza, że jest ona w stanie ponieść ciężaru kosztów postępowania sądowego. Ponadto strona wskazała, że obowiązek przewidywania w toku wydatków Spółki kosztów sądowych nie wynika z żadnego obowiązującego przepisu prawa, a tym samym powoływanie się na tego typu argumentację jest wadliwe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwaną dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Złożony przez pełnomocnika strony skarżącej sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej.

Warunkiem przyznania osobie prawnej zwolnienia od kosztów sądowych w części, czyli opłat sądowych i wydatków w całości lub w części, stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a., jest wykazanie przez nią, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.).

Tym samym przy rozpatrywaniu przedmiotowego wniosku, uzupełnionego okolicznościami podanymi w sprzeciwie, należy zwrócić uwagę, czy strona skarżąca wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Środków tych nie można natomiast utożsamiać jedynie ze środkami pieniężnymi znajdującymi się w kasie lub na rachunkach bankowych. Pośrednio są to też środki materialne w postaci rzeczy ruchomych i nieruchomości, a także prawa, które mogą być w stosownym czasie zbyte w takiej części, w jakiej otrzymana zapłata pozwalałaby pokryć należne koszty sądowe. Tym samym nie można zgodzić się z twierdzeniem pełnomocnika strony, że sam fakt braku w chwili rozpatrywania wniosku środków na koncie Spółki, przy jednoczesnym posiadaniu majątku znacznej wartości, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Kondycję finansową Spółki należy bowiem zawsze oceniać w dłuższej perspektywie czasu, niż tylko na dzień rozpatrywania wniosku. W takim bowiem przypadku ocena możliwości płatniczych byłaby niewiarygodna. Strona składając wniosek mogłaby bowiem wydatkować środki na inne cele lub ulokować je w majątku trwałym. Również w orzecznictwie akcentuje się, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, publ. LEX nr 794951). Zaznaczyć należy, że oprócz obiektywnego braku środków na pokrycie kosztów postępowania liczy się tu również możliwość ich pozyskania w inny sposób, taki jak np. zaciągnięcie kredytu czy też podwyższenie kapitału zakładowego (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, wydanie 2, Lexis Nexis, Warszawa 2009 r., s. 673). Nadto, w orzecznictwie wielokrotnie podkreślano wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując, że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, niepubl.).

Tymczasem wartość aktywów trwałych Spółki szacowana jest na kwotę 345.332,06 zł. Natomiast wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 489.207,72 zł. Obydwie wskazywanie wartości - co wymaga podkreślenia - wielokrotnie przewyższają wartość wpisu, która wynosi 100 zł, co wskazuje na możliwość poniesienia niewielkich kosztów niniejszego postępowania sądowego.

Wskazać dalej trzeba, że Spółka prowadzi cały czas działalność gospodarczą, generuje przychody i zaspakaja wierzytelności. W orzecznictwie akcentuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08, publ. LEX nr 477191), które w przedmiotowym przypadku są najniższe z możliwych.

Nie ma również racji pełnomocnik Spółki negując obowiązek przewidywania w wydatkach Spółki kosztów możliwych do zaistnienia kosztów sądowych. Sąd nie znajduje uzasadnienia, aby budżet państwa ponosił koszty za stronę w sytuacji, gdy ta prowadząc działalność gospodarczą nie uwzględniła w niej kosztów postępowania sądowego. Koszty takie należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej, gdyż dochodzenie swoich praw przed sądem jest elementem tej działalności i wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Wydatki na koszty sądowe powinny być traktowane jako wydatki niezbędne do prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej - strona prowadząc taką działalność powinna liczyć się z ponoszeniem kosztów w sprawach sądowych. W orzecznictwie wyrażono pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. W przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, niepubl.). Postępowanie podatkowe w stosunku do Spółki zostało wszczęte jeszcze w czerwcu 2012 r., dlatego Spółka miała czas, aby zabezpieczyć środki pieniężne na ewentualne koszty sądowe dochodzenia swoich praw, albo też przygotować środki materialne lub prawne do zbycia i dokonania stosownej płatności.

Jeśli zaś chodzi o wspomniane w sprzeciwie prawo do sądu, to należy podkreślić, że nie wiąże się ono z bezwzględnym obowiązkiem przyznania prawa pomocy w każdej sytuacji. To na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek wykazania, że w danej sprawie występują podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych. W przedmiotowej sprawie zebrane materiały dowodowe nie świadczą natomiast o tym, że Spółka nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych po dokonaniu stosownych czynności.

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.