Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2843/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-08-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 12, art. 18 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 193 poz 1194
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Adam Jutrzenka - Trzebiatowski Protokolant starszy asystent sędziego Joanna Ukalska po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. R. i L. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 494/13 w sprawie ze skargi I. R. i L. R. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. oddala skargę kasacyjną 2. oddala wniosek J. M. i T. M. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 494/13, oddalił skargę I. R. i L. R. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Nieruchomość oznaczona jako działki nr 359/2 o pow. 0,1285 ha i nr 359/3 o pow. 0,4154 ha, położona w gminie I., obręb K., decyzją Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] o ustaleniu lokalizacji drogi, została przeznaczona pod budowę obwodnicy I. w ciągu drogi krajowej nr [...] Radom – Rzeszów. Działki te zostały wydzielone z działki nr 359 objętej księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w L. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu 20 maja 2008 r.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] października 2011 r. orzekł o ustaleniu odszkodowania w wysokości 103.733,00 zł za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa powyższej nieruchomości, w tym na rzecz H. i T. M. w wysokości 51.866,50 zł oraz na rzecz I. i L. R. w wysokości 51.866,50 zł, a także zobowiązał Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli H. i T. M. wskazując, że nie wyjaśniono, kto jest stroną zarówno w postępowaniu o ustaleniu lokalizacji drogi, jak i postępowaniu odszkodowawczym, a co za tym idzie, komu należy się odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. Skarżący podnieśli, że zgodnie z umową zamiany zawartą aktem notarialnym z dnia 2 maja 2008 r., to oni są jedynymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości.

Pismem z dnia 6 marca 2012 r. I. i L. R. wskazali, iż ustalenie stron postępowania nastąpiło w postępowaniu lokalizacyjnym, natomiast postępowanie odszkodowawcze ma na celu jedynie ustalenie kwoty odszkodowania.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że z dołączonego do odwołania aktu notarialnego Rep. [...], sporządzonego w dniu 2 maja 2008 r. przez notariusza J. D. w Radomiu wynika, że L. i I. R. przenieśli na rzecz T. i H. M. udział do 1/2 części nieruchomości położonej w K., B., gmina I., oznaczonej jako działka nr 359. Natomiast T. i H. M. wyrazili zgodę na tę zamianę i w zamian za to przenieśli na rzecz L. i I. R. nieruchomość położoną w B., gmina I., oznaczoną jako działki nr 361 i 96. L. i I. R. także wyrazili zgodę na tę zamianę. Minister zauważył, że przed zawarciem umowy zamiany ww. aktem notarialnym z dnia 2 maja 2008 r., zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w L., właścicielami nieruchomości położonej w K., B., gmina I., oznaczonej jako działka nr 359 byli L. i I. R. w 1/2 części oraz T. i H. M. w 1/2 części. W związku z powyższym, na skutek zawarcia umowy zamiany T. i H. M. zostali jedynymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości, a stosownie do treści art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. 2008 r. Nr 193, poz. 1194 ze zm.), odszkodowanie za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. Organ wskazał, że odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod inwestycję drogową na mocy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. przysługuje wyłącznie tym osobom, którym przysługiwało do niej prawo rzeczowe na dzień, kiedy decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi stała się ostateczna. Następnie, organ odwoławczy stwierdził, że na dzień uostatecznienia się decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2008 r. o ustaleniu lokalizacji drogi, tj. na dzień 20 maja 2008 r. jedynymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli T. i H. M. na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej. W związku z powyższym L. i I. R. nie posiadają przymiotu strony w niniejszym postępowaniu odszkodowawczym. Minister podkreślił, że posiadanie przymiotu strony w postępowaniu odszkodowawczym nie jest przesądzane na etapie postępowania lokalizacyjnego. Postępowanie lokalizacyjne oraz postępowania odszkodowawcze są bowiem odrębnymi postępowaniami administracyjnymi. W pierwszym z nich, zakończonym wydaniem decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi, określony jest przedmiot postępowania odszkodowawczego. Z kolei w postępowaniu odszkodowawczym, kiedy określony jest już jego przedmiot, tj. nieruchomość w stosunku do której nastąpiło odjęcie prawa rzeczowego, obowiązkiem organu administracji jest ustalenie jego stron i należnego im odszkodowania.

Oceniając poprawność ustalenia wysokości odszkodowania, Minister wskazał, że jego podstawę stanowi operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego J. C. w dniu 8 lipca 2010 r. Organ omówił przepisy ustawowe dotyczące ustalania wysokości odszkodowania i podał, że pismem z 24 września 2012 r. zwrócił się do rzeczoznawcy majątkowego J. C. o wyjaśnienie kwestii aktualności operatu szacunkowego z dnia 8 lipca 2010 r. Pismem z 10 października 2012 r. biegła wyjaśniła, że przedmiotowy operat szacunkowy nie może zostać zaktualizowany, bowiem nastąpiła zmiana uwarunkowań prawnych. W konsekwencji, Minister stwierdził, że oznacza to konieczność sporządzenia nowego operatu szacunkowego o wartości ww. nieruchomości, przy uwzględnieniu obecnych realiów i poziomu cen nieruchomości. Organ wskazał, że sporządzenie nowego operatu szacunkowego oznacza przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w znacznej części.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli I. i L. R. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili rażące naruszenie art. 6 i 7 k.p.a. przez dokonanie wadliwej wykładni art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, przez przyjęcie, iż odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod inwestycję drogową na mocy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., przysługuje wyłącznie tym osobom, którym przysługiwało do niej prawo rzeczowe na dzień, kiedy decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi stała się ostateczna, w sytuacji kiedy okoliczność ta nie wynika z przepisu. Zarzucili też rażące naruszenie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., na zasadzie art. 23 ww. ustawy w zw. z art. 4 pkt 17 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w następstwie nieuwzględnienia, iż zgodnie z treścią tych przepisów, odszkodowane za wywłaszczoną nieruchomość może otrzymać ten, komu przysługiwało prawo własności nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na lokalizację inwestycji drogowej. Ponadto, zdaniem skarżących, w sprawie naruszony został także art. 138 § 1 pkt 1 i § 2 k.p.a. oraz art. 107 § 3 i art. 9 i 11 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 494/13, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę.

Sąd wskazał, że zasadniczym powodem uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej było związanie Ministra brzmieniem art. 156 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.– dalej: u.g.n.), w którym ustawodawca określił cezurę czasową ważności operatu szacunkowego dla danego celu. Okres jego ważności wynosi 12 miesięcy od daty sporządzenia, ale może zostać przedłużony przez samego rzeczoznawcę zgodnie z art. 156 ust. 4 u.g.n. Może też być krótszy, jeśli wystąpią podane w art. 156 ust. 3 u.g.n. przesłanki powodujące dezaktualizację wyceny, wymienione w art. 154 u.g.n. Sąd wskazał, że termin ten dotyczy także organu odwoławczego, albowiem jest on organem merytorycznym w sprawie i jego zadanie nie ogranicza się jedynie do kontroli rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, lecz polega na powtórnym rozpatrzeniu całości sprawy. Tak więc, jedynym prawnie dopuszczonym sposobem umożliwiającym skorzystanie z operatu po upływie 12 miesięcy od daty jego sporządzenia jest potwierdzenie jego aktualności przez sporządzającego go rzeczoznawcę.

Sąd podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie operat szacunkowy został sporządzony na dzień 8 lipca 2010 r. Decyzja organu pierwszej instancji została wydana w dniu 6 października 2011 r. w oparciu o operat, którego aktualność biegła potwierdziła w dniu 8 lipca 2011 r. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Minister słusznie zwrócił się do biegłej o wyjaśnienie kwestii aktualności operatu. Brak potwierdzenia aktualności operatu uniemożliwił organowi odwoławczemu jego ocenę, dlatego prawidłowo uchylono zaskarżoną decyzję.

Sąd I instancji nie zgodził się z zarzutem skarżących, że Minister nie wyjaśnił przesłanek jakimi kierował się przyjmując, że odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod inwestycję drogową na mocy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., przysługuje wyłącznie tym osobom, którym przysługiwało do niej prawo rzeczowe na dzień, kiedy decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi stała się ostateczna. W ocenie Sądu organ prawidłowo wyjaśnił, opierając wyjaśnienia na przepisach prawa, że L. i I. R. nie posiadają przymiotu strony w postępowaniu odszkodowawczym.

Sąd odwołał się do treści art. 12 ust. 4 i ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. i stwierdził, że z treści tych przepisów wynika, że na dzień, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna ustala się strony postępowania odszkodowawczego. Prawidłowo więc Minister uznał, że stroną postępowania odszkodowawczego powinni być T. i H. M. na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej, gdyż to oni na dzień 20 maja 2008 r. (data uostatecznienia się decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2008 r. o ustaleniu lokalizacji drogi) byli jedynymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 494/13, skargę kasacyjną wnieśli I. i L. R., reprezentowani przez adwokata. Zaskarżając wyrok w całości zarzucili naruszenie:

I. Przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., przez brak zawarcia w uzasadnieniu wyroku odniesienia się do zarzutów podniesionych w skardze w pkt 2 oraz 4 lit. a/ i b/ oraz wyjaśnienia dlaczego przedmiotowe zarzuty nie zasługują na uwzględnienie oraz przez brak precyzyjnego wyjaśnienia przesłanek prawnych jakimi kierował się Sąd dokonując kluczowych dla sprawy twierdzeń prawnych, które doprowadziły do przyjęcia, że odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod inwestycję drogową na mocy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., przysługuje wyłącznie tym osobom, którym przysługiwało do niej prawo rzeczowe na dzień, kiedy decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi stała się ostateczna, co w konsekwencji spowodowało niewyjaśnienie stanu prawnego sprawy, a także doprowadziło do sytuacji, w której Sąd nie dokonał kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, do czego był zobowiązany;

2) art. 141 § 4 w zw. z art. 139 § 3 p.p.s.a., przez przedstawienie w pisemnym uzasadnieniu wyroku, w części jaka odnosi się do legitymacji prawnej skarżących do dochodzenia w niniejszej sprawie odszkodowania, wywodów sprzecznych z ustnymi motywami przedstawionymi podczas ogłaszania wyroku w dniu 25 lipca 2013 r., gdzie uczestniczył pełnomocnik skarżących.

II. Przepisów prawa materialnego:

1) art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, przez dokonanie wadliwej wykładni tego przepisu i przyjęcie, iż odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod inwestycję drogową na mocy tej ustawy przysługuje wyłącznie tym osobom, którym przysługiwało do niej prawo rzeczowe na dzień, kiedy decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi stała się ostateczna, w sytuacji gdy okoliczność ta nie wynika z przedmiotowego przepisu;

2) art. 18 ust. 1 powołanej wyżej ustawy oraz art. 23 tej ustawy w zw. z art. 4 pkt 17 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez dokonanie wadliwej wykładni w następstwie uwzględnienia, iż zgodnie z treścią przedmiotowych przepisów, odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość może otrzymać ten, komu przysługiwało prawo własności nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na lokalizację inwestycji drogowej.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżących solidarnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych nie zawiera zastrzeżenia, że odszkodowanie należy się podmiotom, którym przysługuje określone prawo rzeczowe na dzień, kiedy decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi stała się ostateczna. Podniesiono, że skoro pod pojęciem "stan nieruchomości" należy rozumieć jej "stan prawny" – a więc także kwestie właścicielskie na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej – to uprawionym do wypłaty odszkodowania jest podmiot, któremu przysługiwało prawo do wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania ww. decyzji.

Ponadto – w ocenie skarżących kasacyjnie – Sąd I instancji nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów skargi, nie dokonano całościowego i wszechstronnego zbadania sprawy.

Podniesiono też, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku w części odnoszącej się do uprawnienia skarżących do odszkodowania, zawiera argumenty sprzeczne z ustnymi motywami wyroku, w których Sąd wprost wskazał, że skarżącym przysługuje prawo do odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnicy postępowania – J. i T. małżonkowie M. – reprezentowani przez adwokata, podzielając stanowisko Sądu I instancji, wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy, zatem przy jej rozpoznaniu Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Po rozważeniu w pierwszej kolejności zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania stwierdzić należy, że zarzuty te nie mogły być uznane za usprawiedliwione.

Skarżący zarzucili, że zaskarżony wyrok – z przyczyn podanych w skardze kasacyjnej – wydany został z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że uwzględnienie zarzutu, o jakim mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nastąpić może wyłącznie wówczas, gdy nie tylko zostanie wykazane naruszenie konkretnej normy proceduralnej, ale gdy wystąpią ponadto przesłanki by uznać, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Chociaż słusznie zauważono w skardze kasacyjnej, że motywy pisemne zaskarżonego wyroku są lakoniczne, jednakże ich treść odpowiada wymogom, jakie określone zostały w art. 141 § 4 p.p.s.a. Istotnie, Sąd pierwszej instancji nie przedstawił obszernego uzasadnienia swojego stanowiska w sprawie, jednakże treść uzasadnienia nie pozostawia żadnych wątpliwości co do stanowiska Sądu w zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Zauważyć należy, że w zaskarżonym wyroku w pełni zaakceptowano stanowisko i argumentację jaka zawarta została w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd szczegółowo umotywował pogląd co do braku legitymacji prawnej L. i I. R. do ubiegania się o odszkodowanie. Odwołano się w tym względzie zarówno do niekwestionowanych przez strony okoliczności faktycznych, jak i przedstawiono wywód prawny.

Zasadą jest, że Sąd powinien odnieść się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze. Jednakże pominięcie odrębnego omówienia niektórych z nich, gdy uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy powoduje, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może zostać uwzględniony. Wskazane w skardze kasacyjnej zarzuty, które zawarte były w skardze, nie zostały przez Wojewódzki Sąd Administracyjny całkowicie pominięte. Odpowiedź na niektóre z nich znajduje się w motywach zaskarżonego wyroku. Skarżący kasacyjnie nie wskazali precyzyjnie i nie umotywowali przekonywająco, pominięcie którego z zarzutów skargi, powołanych w skardze kasacyjnej ogólnie jako "zarzuty podniesione w pkt 2 oraz 4 lit. a/ i b/ skargi", mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 139 § 3 p.p.s.a., przez przedstawienie przez Sąd I instancji w pisemnym uzasadnieniu wyroku wywodów sprzecznych z ustnymi motywami przedstawionymi podczas ogłaszania wyroku w dniu 25 lipca 2013 r. Powaga rzeczy osądzonej w sprawach sądowoadministracyjnych obejmuje zarówno sentencję, jak i uzasadnienie wyroku, z którego treści wynikają granice przedmiotowe powagi rzeczy osądzonej. Miarodajna w tym względzie jest treść pisemnych motywów orzeczenia, nie zaś ustne powody rozstrzygnięcia podane w trybie przewidzianym w art. 139 § 3. Chociaż motywy te nie powinny pozostawać w sprzeczności ze sporządzonym w sprawie pisemnym uzasadnieniem, to zasięg obowiązywania skuteczności wyroku i jego wykładnia nie są uzależnione od treści ustnie podanych powodów rozstrzygnięcia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1974 r., sygn. akt II PZ 43/73). Nawet więc, jeżeli sugerowana przez stronę rozbieżność treści ustnych i pisemnych motywów wyroku zostałaby wykazana, to tego rodzaju zarzut nie mógłby być skuteczny.

Wobec powyższego nie mogły także odnieść zamierzonego skutku zarzuty dotyczące naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Sąd bowiem dokonał kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem a stanowisko swoje w tym względzie przedstawił w sposób pozwalający na jego ocenę w postępowaniu kasacyjnym.

Przechodząc do rozpoznania zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że przepisy art. 12 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych rozpoczynają rozdział regulujący nabywanie nieruchomości pod drogi. W artykule tym określono kwestie sposobu przeniesienia własności nieruchomości, sposobu podziału nieruchomości i jego zatwierdzania, wpisu do księgi wieczystej i w katastrze nieruchomości, odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz skutki prawne decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Zgodnie z art. 12 ust. 4 powołanej ustawy – do którego to przepisu odwołał się w swoich rozważaniach prawnych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku, a którą to normę, mającą kluczowe znaczenie dla rozważanej kwestii, pominięto całkowicie w skardze kasacyjnej – nieruchomości lub ich części objęte decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stają się z mocy prawa własnością odpowiednio Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych lub odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych. W powołanym przepisie podstawowe znaczenie mają dwa zagadnienia: sposób oraz moment przeniesienia własności nieruchomości. Ustawodawca rozstrzygnął bowiem, że Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nabywa własność z mocy prawa, z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Nabycie własności nieruchomości stanowi więc skutek prawny decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej i następuje w dacie, gdy decyzja ta, zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a., stanie się ostateczna.

Zgodnie z art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, odszkodowanie za pozbawienie praw do nieruchomości przejętych pod budowę dróg publicznych przysługuje dotychczasowym właścicielom, użytkownikom wieczystym oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. W ust. 5 tego przepisu ustawodawca przyjął, że odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane według odpowiednio stosowanych przepisów o gospodarce nieruchomościami, a więc według zasad i trybu jak za wywłaszczone nieruchomości.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod drogę na mocy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych przysługuje wyłącznie tym osobom, którym przysługiwało do niej prawo rzeczowe w dniu, kiedy decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi stała się ostateczna. W niniejszej zaś sprawie decyzja Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr 1/2008 o ustaleniu lokalizacji drogi stała się ostateczna w dniu 20 maja 2008 r. i wówczas, co jest niesporne, jedynymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli T. i H. M. na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej.

Wobec tego uznać należy, że nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.

Przepis art. 18 ust. 1 omawianej ustawy określa podstawową zasadę ustalania wysokości odszkodowania, zgodnie z którą wysokość odszkodowania za pozbawienie praw do nieruchomości przejętych pod budowę dróg publicznych ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ pierwszej instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Powołany przepis jest przepisem szczególnym w stosunku do regulacji zawartej w art. 130 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Art. 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., podobnie jak i przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (w tym art. 4 pkt 17), które w myśl odesłania zawartego w art. 23 ustawy mają zastosowanie w sprawach nieuregulowanych w Rozdziale 3 zatytułowanym "Nabywanie nieruchomości pod drogi" ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczegółowych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, nie zostały w sprawie naruszone.

Kwestie dotyczące przejścia na podmioty publiczne z mocy prawa własności nieruchomości lub ich części, które zostały wymienione w decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu stała się ostateczna zostały szczegółowo uregulowane w art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. Organ, który obowiązany jest ustalić wysokość odszkodowania zgodnie z art. 12 ust. 4f, ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., powinien przyznać je "dotychczasowym właścicielom nieruchomości", a więc podmiotom, którym przysługiwało prawo własności w dniu, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną.

Wniosek J. M. i T. M. dotyczący zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego nie mógł być uwzględniony z uwagi na treść art. 203 p.p.s.a.