Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 207/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 162 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski,, Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.)., , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 11 maja 2021r. sprawy ze skargi M.N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia 14 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 100 ( sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z dnia 16 września 2020 r., nr [...] określił M.N. zobowiązanie w przedmiocie podatku od towarów i usług: za styczeń 2015 r., kwiecień 2016 r., od maja do sierpnia 2016 r., luty i marzec 2017 r. oraz październik 2018 r..

Decyzja zawierała pouczenie o przysługującym prawie oraz trybie i terminie do złożenia odwołania.

Jak ustalone zostało w postępowaniu podatkowym, próba doręczenia ww. decyzji stronie została podjęta w dniu 17 września 2020 r. przez upoważnionych pracowników organu pierwszej instancji, pod adresem podanym jako miejsce zamieszkania strony, tj. ul. D., [...] C..

Z uwagi na nieobecność strony, jak również z powodu odmowy przyjęcia przesyłki przez pełnoletniego domownika, pracownicy złożyli przedmiotową przesyłkę na okres 14 dni w Urzędzie Gminy.

Zawiadomienie o pozostawieniu przedmiotowej przesyłki w Urzędzie Gminy wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie do dnia 25 września 2020 r. przekazano do rąk J.N..

W związku z faktem, że ww. korespondencja w ciągu 7 dni nie została podjęta, w dniu 25 września 2020 r. pracownicy organu pierwszej instancji pozostawili przed drzwiami wejściowymi do budynku w C. przy ul. D., powtórne zawiadomienie o pozostawieniu decyzji w Urzędzie Gminy wraz z informacją o możliwości odbioru przesyłki w tym urzędzie w terminie do dnia 2 października 2020 r..

Przedmiotowa korespondencja, pomimo dwukrotnego pozostawienia w dniach 17 września 2020 r. i 25 września 2020 r. zawiadomienia o jej pozostawieniu w Urzędzie Gminy, nie została odebrana przez stronę.

W konsekwencji Naczelnik Urzędu Skarbowego przyjął, że doręczenie przesyłki poleconej zawierającej przedmiotową decyzję nastąpiło w dniu 2 października 2020 r., w trybie art. 150 § 4 Ordynacji podatkowej.

Pismem z dnia 10 listopada 2020 r. pełnomocnik strony J.N. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 16 września 2020 r., nr [...].

Wraz z wnioskiem zostało złożone odwołanie od decyzji.

W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania pełnomocnik strony podniósł, że z wezwania z dnia 9 lipca 2020 r. (odebranego dnia 14 lipca 2020 r.) skierowanego do córki dowiedział się, że udzielone pełnomocnictwo przez córkę w dniu 27 maja 2019 r. nie zostało uznane przez organ pierwszej instancji za upoważniające do reprezentowania strony w postępowaniu podatkowym, a jedynie w postępowaniu kontrolnym. J.N. podał, że córka przebywając w Wielkiej Brytanii, ze względu na stan pandemii (a nawet i zachorowanie) nie mogła przybyć do Polski celem wzięcia udziału w prowadzonym postępowaniu podatkowym, o czym poinformowano organ podatkowy pismami z dnia 8 czerwca 2020 r. i z dnia 28 lipca 2020 r., z prośbą o skierowanie korespondencji w sprawie córki na jej obecne miejsce pobytu, co z przyczyn nie zawinionych przez stronę nie nastąpiło, tak w zakresie zawiadomienia strony w odpowiedni sposób o wszczęciu postępowania, jak i o możliwym sposobie uczestniczenia w nim przez stronę, w tym o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz doręczenia stronie decyzji, przez co strona nie mając o niej wiedzy, nie mogła decyzji zaskarżyć. Bez winy strony nie mogło zatem być wniesione odwołanie od wydanej decyzji.

Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2020 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej - działając na podstawie art. 163 § 2 w związku z art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej - odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 16 września 2020 r., nr [...].

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, iż organ pierwszej instancji doręczając przedmiotową decyzję z dnia 16 września 2020 r., nr [...] korzystał z informacji zawartych w rejestrach Urzędu Skarbowego, z których wynikało, iż prawidłowym adresem, na który należy kierować korespondencję do M.N. jest adres: ul. D., [...] C.. Podkreślono, że M.N. w kierowanych do właściwego urzędu skarbowego, zgłoszeniach czy też pismach posługiwała się wyłącznie tym adresem zamieszkania.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podniósł, że skierowanie decyzji organu pierwszej instancji na ten właśnie adres nastąpiło zgodnie z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej, a o prawidłowości przyjętego przez organ pierwszej instancji adresu utwierdziła sama strona wskazując adres w piśmie z dnia 4 listopada 2020 r..

Ponadto w rozpatrywanej sprawie stwierdzono, że nie zostały spełnione przesłanki, określone w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Wskazana przyczyna niezłożenia w terminie odwołania, tj. okoliczność przebywania w Wielkiej Brytanii M.N., nie stanowi przesłanki warunkującej przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W niniejszej sprawie nie można bowiem stwierdzić, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony.

Ustanowienie pełnomocnika do doręczeń jest prawem strony. M.N. jako strona postępowania podatkowego nie podjęła żadnych działań zmierzających do zabezpieczenia swoich interesów, w tym przede wszystkim zabezpieczenia prawidłowego odbioru korespondencji od organu podatkowego, a następnie możliwości wniesienia środka zaskarżenia.

Pomimo wiedzy o planowanym terminie załatwienia sprawy do dnia 23 września 2020 r.. strona przez niemal 4 miesiące nie wykazywała żadnego zainteresowania dalszym przebiegiem sprawy. Zatem zaniedbania w podanym zakresie obciążają wnioskodawcę.

Przedmiotowa decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowej została wydana w dniu 16 września 2020 r., natomiast dopiero w dniu 10 listopada 2020 r. pełnomocnik J.N., reprezentując M.N., złożył odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. To w interesie strony leżało dopełnienie czynności, które pozwoliłyby uniknąć niekorzystnych dla konsekwencji.

Podsumowując wskazano, iż zgodnie z orzecznictwem sądowo-administracyjnym to od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swoich spraw, a przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Biorąc więc pod uwagę powyższe, stwierdzono, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie jest uzasadniony, nie wynika z niego bowiem konkretna, niemożliwa do usunięcia i niemożliwa do przewidzenia przeszkoda do wniesienia odwołania w terminie, która uprawdopodobniłaby brak winy strony w jego uchybieniu.

Powody, na które wskazano we wniosku, nie mogą być uznane za niezawinione przez stronę.

W świetle art. 162 § ustawy Ordynacja podatkowa brak winy w uchybieniu terminu musi zostać uprawdopodobniony przez stronę, w tym znaczeniu, że to ona - a nie organ podatkowy - ma uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność. Nie można zatem oczekiwać, że organ podatkowy ma wykazać, że po stronie wnioskodawcy doszło do zawinienia lub jego braku.

W konsekwencji już sam wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania winien zawierać stosowną argumentację pozwalającą - bez podejmowania dodatkowych czynności wyjaśniających przez organ - na ocenę co do tego, czy wnioskodawca uprawdopodobnił brak winy w niedopełnieniu czynności w terminie. To stronę obciąża bowiem ciężar uprawdopodobnienia faktu, z którego wywodzi skutek prawny.

Odnosząc się do sformułowanych i przywołanych przez pełnomocnika strony okoliczności, które legły u podstaw wnioskowanego przywrócenia terminu - uznano w kontekście poczynionych wyjaśnień, że nie stanowią one przyczyn niezawinionych w rozumieniu art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, a strona nie uprawdopodobniła braku swojej winy, czyli nie uwiarygodniła stosowną argumentacją swojej staranności oraz faktu, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu.

Mając na uwadze powyższe, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 162 § 1 i § 2 ustawy Ordynacja podatkowa i tym samym w zakresie objętym wnioskiem odmówił stronie przywrócenia terminu do złożenia odwołania od przedmiotowej decyzji.

M.N., reprezentowana przez J.N. (ojca) pismem z 16 stycznia 2021 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na ww. postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 14 grudnia 2020 r., nr [...].

Jednocześnie strona zaskarżyła również odrębne postanowienie ostateczne Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z tej samej daty, stwierdzające uchybienie terminu do złożenia odwołania, nr [...].

Skarżąca wniosła o:

• uchylenie zaskarżonych postanowień;

• zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisowych.

Strona zarzucą wydanie zaskarżonych postanowień z naruszeniem niżej wymienionych przepisów:

1. w zakresie rzekomego doręczenia przez organ podatkowy pierwszej instancji decyzji i pism w sprawie:

a) art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej - przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz świadome i celowe kierowanie do skarżącej przez organ podatkowy pism i usiłowanie doręczenia pism i decyzji pod adresem zamieszkania rodziców skarżącej w C., w zakresie którego organ podatkowy miał wiedzę, że skarżąca od dłuższego już czasu pod tym adresem jest nieobecna i nie mieszka, gdyż od m-ca VI 2017 r. przebywa, pracuje i mieszka w Wlk. Brytanii. Zatem miało miejsce usiłowanie dokonania doręczeń pod adresem po 2017 r. nie mogącym być w rozumienia naruszonego przez organ podatkowy przepisu: "adresem miejsca zamieszkania strony";

a) art. 122, art. 148 § 1 i 3 i art. 187 § 1 w związku z art. 138 § 1 i w miarę potrzeby art. 262 § 1 pkt 1 lub 2 Ordynacji podatkowej - przez niezastosowanie i zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania i pobytu skarżącej lub miejsca, gdzie skarżącej: "się zastanie", celem dokonania doręczenia pism pod takim adresem (gdyż w razie braku ustalenia takiego adresu miejsca zamieszkania lub pobytu strony organ podatkowy obowiązany byłby wystąpić na podstawie art. 138 § 1 Ordynacji podatkowej do sądu o wyznaczenie dla nieobecnej kuratora),

b) art. 122 i art. 187 § 1 w związku z art. 146 § 1, art. 148 § 1 i art. 291 b Ordynacji podatkowej - przez niezastosowanie i zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie czasu zmiany miejsca pobytu i zamieszkania skarżącej, w tym czy nastąpiło to: "w toku postępowania" podatkowego lub kontrolnego bądź: "w ciągu 6 miesięcy od dnia zakończenia kontroli podatkowej", czy wcześniej, co wyłączyło możliwość zastosowania w sprawie przytoczonych przepisów;

c) art. 291 b, zdanie 2 Ordynacji podatkowej - przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz przeoczenie, iż przepis ten odnosi się tylko do doręczenia postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego, a zatem nie zwalnia organu podatkowego od wyjaśnienia ujawnionej- w toku postępowania nieaktualności i zmiany adresu oraz ustalenia aktualnego adresu zamieszkania lub pobytu skarżącej,

d) art. 150 § 1 pkt 2 i § 4 w związku z art. 148 § 1 i art. 149 Ordynacji podatkowej - przez niewłaściwe zastosowanie i pominięcie, że warunkiem doręczenia zastępczego pisma (decyzji) przy zastosowaniu art. 150 § 1 pkt 2, § 2 i § 4 Ordynacji podatkowej i uznania za doręczoną awizowanej w miejscu zamieszkania strony jest jednak niemożność doręczenia przesyłki: "w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149", tj. adresatowi w miejscu jego zamieszkania lub jego domownikowi: "w przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania", czyli niemożność doręczenia przesyłki adresowanej do miejsca zamieszkania strony (skarżącej),

e) art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej - przez niezastosowanie i zaniechanie wyjaśnienia i rozważenia, przy stwierdzeniu wniesienia odwołania z rzekomym uchybieniem nieotwartego jeszcze terminu do jego wniesienia, zawartych w znajdujących się aktach sprawy pismach do organu podatkowego z dnia 8 czerwca 2020 r. i 28 lipca 2020 r. informacji o nieaktualności adresu i obecnym niezamieszkaniu w C. przebywającej w Wlk. Brytanii skarżącej oraz całkowite pominięcie tych pism i zawartych w nich informacji w uzasadnieniu postanowienia w przedmiocie rzekomego uchybienia terminu do wniesienia odwołania,

f) art. 121 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej - przez pominięcie oraz nie tylko celowe zignorowanie otrzymywanych m. in. we wskazanych pismach informacji o nieobecności skarżącej w C., przebywającej od dłuższego czasu w Wlk. Brytanii (dla uporczywego kontynuowania doręczeń pod adresem, pod którym skarżąca jest nieobecna), ale również zaniechanie udzielenia niezbędnych w takiej sytuacji pouczeń i informacji o potrzebie wskazania dokładnego aktualnego adresu skarżącej lub ustanowienia pełnomocnika bądź wskazania pełnomocnika dla doręczeń w kraju,

g) art. 2, art. 7 i art. 31 ust 2 i 3, w związku z art. 45 ust. 1, art. 78, art. 87 ust. 1 i art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 120 i art. 123 ust 1 Ordynacji podatkowej - przez niezastosowanie i pozbawienie strony prawa do sprawiedliwego proceduralnie postępowania podatkowego i czynnego w nim udziału w każdym jego stadium oraz zaskarżenia decyzji wydanej w pierwszej instancji i ograniczenie tych praw bez zaistnienia wymaganej dla takich (nie występujących też w postępowaniach przed innymi organami władzy publicznej) ograniczeń w demokratycznym państwie, jak również przez niedziałanie przez organy podatkowe w niniejszej sprawie na podstawie i w granicach prawa, lecz w oparciu o dowolne własne ustalenia (co do miejsca zamieszkania skarżącej);

h) art. 187 § 1 i art. 191 w związku z art 122 Ordynacji podatkowej - przez niezastosowanie oraz błędne i sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem, w tym pismami z dnia 8 czerwca 2020 r. i 28 lipca 2020 r. przyjęcie na str. 5 postanowienia, iż adres C. ul. D. jest adresem zamieszkania skarżącej - przebywającej i mieszkającej w Wlk. Brytanii, a J.N. jest domownikiem oraz uporczywe usiłowanie dokonania doręczenia decyzji pod tym adresem, pomimo wskazania przez skarżącą i jej ojca, że pod tym adresem nie mieszka;

2. w zakresie przedwczesnego i niewłaściwego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania:

a) art. 201 § 1 pkt 2 w związku z art. 202 Ordynacji podatkowej - przez niezastosowanie i przedwczesne rozpatrywanie tego złożonego jedynie z ostrożności (z uwagi na termin określony w art. 162 § 2 Ordynacji) wniosku, w sytuacji gdy rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy w zakresie tego wniosku jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w zakresie rozpoczęcia (otwarcia) biegu terminu do wniesienia odwołania od zaskarżonej decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 16 września 2020 r., tj. czy i kiedy przedmiotowa decyzja została skutecznie doręczona skarżącej w miejscu jej zamieszkania (o którego zmianie i nieaktualności organ podatkowy był m.in. w pismach z dnia 8 czerwca 2020 r. i 28 lipca 2020 r. zawiadamiany) lub może raczej dopiero (i to jedynie w kserokopii w m-cu listopadzie 2020 r.) ustanowionemu pełnomocnikowi. Zresztą organ podatkowy przyznaje na str. 3 przedwcześnie wydanego postanowienia, że "rozpatrzenie sprawy z wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi", które nie uprawomocniło się,

b) art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 w związku z art. 122 Ordynacji podatkowej - przez ich niezastosowanie oraz błędne i sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem (w tym znajdującymi się w aktach sprawy pismami z dnia 8 czerwca 2020 r. i 28 lipca 2020 r.) stwierdzenie, iż rzekomo:

• próba doręczenia decyzji została podjęta w miejscu zamieszkania skarżącej, tj. C." (które od 2017 r. nie jest miejscem pobytu i zamieszkania strony) - bez zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w tym bez zapytania latem ubiegłego roku ojca i byłego pełnomocnika skarżącej ojej aktualny adres;

• "decyzja została prawidłowo doręczona, bowiem została doręczona na wskazany adres do korespondencji" (który jest adresem do korespondencji i zamieszkania nie skarżącej, lecz jej ojca i pełnomocnika),

• "Skierowane do strony pismo zostało skutecznie doręczone w dniu 4 marca 2020 r. dorosłemu domownikowi (J.N. - ojcu)", w sytuacji gdy skarżąca od 2017 r. przebywa i mieszka w Wlk. Brytanii (przez co mieszkający w C. ojciec nie jest i nie może być od tego czasu jej domownikiem, lecz co najwyżej pełnomocnikiem),

• wszystkie pisma w toczącym się postępowaniu podatkowym, poza zawiadomieniem i decyzją były odbierane przez dorosłych domowników, przede wszystkim przez ojca, jako pełnomocnika skarżącej w kontroli podatkowej, a następnie odbierającego korespondencję w postępowaniu podatkowym,

• "Skierowanie korespondencji na adres zamieszkania dokonanego przez nią zgłoszenia dnia 29 czerwca 2011 r. jako adres zamieszkania i zameldowania oraz adres do korespondencji" (pomimo, że skarżąca od 2017 r. nie mieszka i nie ma adresu w C.);

c) art. 120 i art. 148 i nast. Ordynacji podatkowej oraz art. 7 i art. 87 ust. 1 Konstytucji - przez niezastosowanie i działanie bez podstawy prawnej, nie na podstawie prawa i w granicach prawa, lecz na podstawie wypowiedzi nieadekwatnych w niniejszej sprawie (w której organ podatkowy był informowany o nieaktualności i zmianie adresu skarżącej przebywającej od 2017 r. w Wlk. Brytanii), przywoływanych na str. 8 i 9 postanowienia;

d) art. 192 Ordynacji podatkowej - przez niezastosowanie i przeprowadzenie bez udziału strony i bez umożliwienia jej wypowiedzenia się co do wskazanych na str. 9 postanowienia dowodów, nieaktualnych lub niedokładnych dowodów (w zakresie miejsca zamieszkania skarżącej lub adresu dla doręczeń, który nie jest adresem dla doręczeń skarżącej, lecz reprezentującego ją w C. i gospodarstwie rolnym pełnomocnika), nie przewidzianych zresztą dla doręczeń w postępowaniu podatkowym (i nie rodzących żadnych domniemań w świetle przepisów Ordynacji podatkowej o doręczeniach), o których nieaktualności w zakresie miejsca pobytu i adresu strony organ podatkowy był w toku postępowania informowany;

e) art. 162 § 1 w związku z art. 121 § 1 i 2, art. 180 § 1 i art. 187 § 1 (w miarę potrzeby w związku z art. 262 § 1) Ordynacji podatkowej - przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz przyjęcie odpowiedzialności zbiorowej skarżącej za byłego pełnomocnika (w postępowaniu kontrolnym) i niebędącego latem ub. roku w postępowaniu podatkowym jej pełnomocnikiem. Ojciec skarżącej informował przy tym organ podatkowy o nieaktualności i zmianie adresu skarżącej. Natomiast po ujawnieniu nieaktualności również pełnomocnictwa ojca skarżącej informacje te okazały się nie wystarczające. Organ podatkowy mógł i powinien był zatem przy zastosowaniu art. 180 § 1 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej zwrócić się do niego o uzupełnienie tych informacji i pisma w tym zakresie, jak również przez nierozpatrzenie niemożności przybycia skarżącej latem ubiegłego roku, w tym ze względu na niemożliwy do przewidzenia jeszcze w 2019 r. stan pandemii, z Wlk. Brytanii do Polski celem podjęcia obrony swoich praw, w tym zapoznania się ze sprawą i udzielenia ojcu dalszego pełnomocnictwa (po ujawnieniu nieaktualności jego dotychczasowego pełnomocnictwa w postępowaniu kontrolnym), a także wobec niepouczenia skarżącej o możliwym sposobie obrony w tej sytuacji, jej praw.

Organ w odpowiedzi na skargę dotyczącą postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu - wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Należy podkreślić, że istotą instytucji przywrócenia terminu jest umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy.

W ocenie Sądu, wbrew stanowisku organu, skarżąca uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy

Nie można też pomijać, że instytucja przywrócenia terminu jest instrumentem tworzącym warunki realizacji prawa do kontroli decyzji. Jej ustanowienie na gruncie procedur administracyjnych jest konsekwencją realizacji funkcji ochronnej procedury. Jakkolwiek faktem jest, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy, to jednak zważywszy na cel jej ustanowienia i realizowaną przez nią funkcję - gwarancja ochrony interesu strony, w sytuacji braku jej winy w uchybieniu terminu - jej stosowanie nie może być w całkowitym stopniu podporządkowane porządkującej funkcji procedury. Tym bardziej, że nie będzie to dawało gwarancji wydania prawidłowego rozstrzygnięcia, co stanowi podstawowy cel postępowania. Jest to istotne zwłaszcza w kontekście problematyki uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Istota rzeczy wyraża się więc w rozłożeniu, w procesie stosowania prawa, właściwych proporcji pomiędzy poszczególnymi funkcjami przypisywanymi procedurze. Wydaje się przy tym, że to właśnie funkcji ochronnej przyznać należy podstawowe znaczenie. Wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia, terminu musi być zatem zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do wniesienia odwołania, tym samym z perspektywy przywołanej funkcji ochronnej.

Normatywna treść przesłanek braku winy i ujemnych/dla strony skutków w zakresie postępowania nie może zatem nie uwzględniać istoty prawa do kontroli instancyjnej decyzji administracyjnej. Prawo to, jak również i jego realizacja, nie może bowiem doznawać uszczerbku w sytuacji, gdy strona nie ponosi winy w zakresie stwierdzonych uchybień w toku postępowania (uchybień terminu), które skutkują równocześnie ujemnymi skutkami dla niej w zakresie postępowania. W tym kontekście podkreślić należy, iż w zakresie odnoszącym się do przesłanki braku winy, najistotniejszej z analizowanego punktu widzenia, ustalanie jej istnienia nie następuje poprzez dowód ścisły. Rozwiązanie takie, gdyby zostało przyjęte i obowiązywało, niweczyłoby z całą pewnością ochronną funkcję procedury, przyznając nieproporcjonalną wagę i znaczenie funkcji porządkowej. Tym samym doszłoby do podważenia samej istoty wniosku o przywrócenie terminu i istoty postępowania prowadzonego w przedmiocie oceny jego zasadności. Stąd też, zarówno doktryna prawa, jak i orzecznictwo sądowe zgodnie uznają, że w zakresie odnoszącym się do przesłanki braku winy wystarczające jest uprawdopodobnienie (uwiarygodnienie) jej istnienia, co stanowi oczywiście przedmiot oceny przy zastosowaniu kryterium obiektywnego miernika staranności wymaganej od każdego, należycie dbającego o swoje interesy. Ocena ta, dokonywana indywidualnie w kontekście stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem wszystkich jego okoliczności, zarówno tych prezentowanych przez wnioskodawcę (stronę zabiegającą o przywrócenie terminu), jak i ewentualnie powziętych w toku postępowania sądowego, musi równocześnie uwzględniać cel i funkcje instytucji przywrócenia terminu identyfikowane z perspektywy realizacji prawa do wniesienia odwołania od decyzji.

Zasadne wydaje się przy tym, iż powinna ona wyrażać się w przyjmowaniu wstępnego założenia o braku winy strony, a w konsekwencji w przyjęciu zasady, że niedające się usunąć wątpliwości rozstrzygane powinny być z korzyścią dla strony i ochrony jej indywidualnego interesu, tym bardziej, że przesłanka braku winy ma zostać jedynie uprawdopodobniona, z zastrzeżeniem jednakże niezbędnego respektowania w tym względzie funkcji porządkowej, zwłaszcza zaś funkcji instrumentalnej realizowanej przez przepisy postępowania.

Jak wielokrotnie wskazywano bowiem w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uprawdopodobnienie stanowi ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastkę dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2011 r., sygn. akt IIFZ 585/11).

Nie ulega wątpliwości, że argumentacja organu w zakresie zaskarżonego postanowienia w sposób lakoniczny, ale czytelny, odniosła się do zasadniczego uzasadnienia wniosku o przywrócenie terminu (pobyt w Wielkiej Brytanii w czasie pandemii) negatywnie uznając, że nie jest to przyczyna umożliwiająca uwzględnienie wniosku.

Z powyższym oczywiście zgodzić się nie można. Nawet jeśli organ twierdzi, że strona enigmatycznie wskazuje na taki powód uchybienia terminu, to powinno być wiadome z urzędu, że stan kolejnej fali pandemii w Wielkiej Brytanii, związanej z groźną mutacją wirusa, fali, która w tamtym kraju rozprzestrzeniła się już jesienią 2020 r., spowodował ograniczenia, w tym co do poruszania się, na skutek decyzji na poziomie rządowym (tak po Wielkiej Brytanii, jak i w ruchu granicznym). Nie można też pominąć, że całkowicie zrozumiałe powinno być także podjęcie osobistej decyzji o ograniczeniu kontaktów, choćby nie wynikającej z decyzji administracyjnych w kraju, w którym przebywała skarżąca, w celu chronienia własnego zdrowia i zdrowia innych osób.

W ocenie Sądu, sytuacja pandemiczna, o której mowa we wniosku o przywrócenie terminu, jest okolicznością, która powinna uzasadniać decyzję o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania przez skarżącą. Nie można bowiem mówić o jakimkolwiek zawinieniu skarżącej w uchybieniu, skoro nastąpiło to z powodów całkowicie od niej niezależnych.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie powinno zostać uchylone, albowiem zostało wydane z naruszeniem art. 162 § 1 O.p..

Sąd na marginesie jedynie wskazuje, że do kwestii związanych z doręczeniem decyzji wypowiedział się w sprawie I SA/Gd 206/21.

Reasumując, Sąd orzekł w niniejszej sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a) i c) oraz art. 200 p.p.s.a..