Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 560/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jan Zając, , , po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 listopada 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 550/11 zwalniające stronę skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w części przekraczającej kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (kwestii przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji) postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 7 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 550/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zwolnił M. M. od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w części przekraczającej kwotę 50 zł od wniesionej przez niego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 stycznia 2011 r. wydane w przedmiocie podatku od towarów i usług (kwestii przywrócenia terminu do wniesienia odwołania).

Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan faktyczny sprawy podał, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożył wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu w związku niskim dochodem na czteroosobową rodzinę, wskazał, iż wpłata kosztów sądowych wpłynie na utrzymanie rodziny, tym samym spowoduje uszczerbek w jej utrzymaniu. Opisany wniosek został złożony na urzędowym formularzu PPF, w którym wskazano, iż wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną K. oraz dwiema córkami: A. (18 lat) oraz M. (24 lata). A. M. jest obecnie uczennicą liceum ogólnokształcącego, natomiast starsza córka M. jest studentką [...] w K.. Ponadto wnioskodawca posiada majątek na który składa się dom o powierzchni 200 m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni 4,5 ha wraz z budynkami gospodarczymi. Poza tym, strona nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, papierów wartościowych, ani oszczędności. M. M. prowadzi działalność gospodarczą, która według jego oświadczenia, nie przynosi mu dochodu. Żona skarżącego prowadzi gospodarstwo rolne i w tym roku uzyskuje miesięczny dochód w kwotach 560 zł oraz 1050 zł, co łącznie daję kwotę 1.610 zł miesięcznie.

Pismem z dnia 12 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał wnioskodawcę – M. M. do uzupełnienia danych zawartych we wnioskach o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie szeregu dokumentów.

W odpowiedzi na pismo skarżący nadesłał kopię księgi przychodów i rozchodów za miesiące od czerwca do sierpnia 2011 r., zaświadczenie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia 29 września 2011 r., z której wynika, że K. M. – żona wnioskodawcy nie jest zarejestrowana w krajowym systemie ewidencji producentów ARiMR i do dnia 29 września 2011 r. nie uzyskała żadnych dotacji unijnych, natomiast M. M. otrzymał przyznana płatność na rok gospodarczy 2011 otrzymał w łącznej kwocie 886,74 zł. Z załączonego przez stronę zeznania podatkowego za 2010 r. wynika, że dochód skarżącego zamykał się w kwocie 13.140,11 zł, natomiast dochód jego małżonki wyniósł 10.170,00 zł. Wnioskodawca przedłożył także wyciągi bankowe, umowę darowizny z dnia 28 stycznia 1999 r. oraz kopię raportu kasowego.

Ponadto skarżący stwierdził, iż orientacyjny miesięczny koszt utrzymania wynosi 1.500 zł, a obecnie pojął pracę na umowę, gdzie wysokość wynagrodzenia z tego tytułu wynosi 1.380 zł. Wnioskodawca wyjaśnił także, iż książki ewidencji środków trwałych nie prowadzi, gdyż nie posiada środków trwałych.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu, odnosząc się do przedłożonych przez stronę skarżącą dokumentów oraz złożonych wyjaśnień, stwierdził, iż M. M. udokumentował swój aktualny stan majątkowy w sposób pozwalający na uznanie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto Sąd nie stracił również z pola widzenia faktu utrzymywania przez wnioskodawcę i jego małżonki dwóch córek, które nie osiągają dochodu. Sąd mając na uwadze powyższe szacunkowe dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego, ustalił, iż dochód na osobę w rodzinie wnioskodawcy może wynieść około 500 zł. WSA zaakcentował także, że wprawdzie wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł, jednakże M. M. wniósł skargi na osiem postanowień Dyrektora Izby Skarbowej w K., a zatem suma wymaganych wpisów w tych sprawach wynosi 800 zł. Sąd analizując przedstawiony przez wnioskodawcę materiał dowodowy stwierdził, że nie wynika z niego jednoznacznie, aby sytuacja majątkowa M. M. uniemożliwiała mu przynajmniej częściowe poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Sad stanął na stanowisku, że skarżący ma możliwość wygospodarowania kwoty 50 zł na uiszczenie wpisu sądowego od skargi złożonej w niniejszej sprawie, jak również może ponieść inne opłaty sądowe, które mogą się pojawić w dalszym toku postępowania sądowego. Zdaniem Sądu uiszczenie takiej kwoty nie powinno narazić wnioskodawcy na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego samego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył na to postanowienie zażalenie, w którym wniósł o jego zmianę i uchylenie w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w części przekraczającej kwotę 50 zł poprzez zwolnienie w całości z wpisu sądowego.

W uzasadnieniu wskazał, że nie udokumentował pozostałych wydatków (dotyczących wyżywienia i innych), które ponosi rodzina dla koniecznego utrzymania, gdyż nie został wezwany przez Sąd do ich udokumentowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie jest niezasadne, dlatego należało je oddalić.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo - administracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.

Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. W myśl z kolei art. 255 P.p.s.a. sąd administracyjny może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów w przypadku gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.

Po analizie akt sprawy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego dokonana przez Sąd pierwszej instancji z punktu widzenia przesłanek opisanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest prawidłowa. Skarżący natomiast nie podważył tej oceny również w niniejszym postępowaniu zażaleniowym.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela zapatrywania Sądu pierwszej instancji, że M. M. udokumentował swój aktualny stan majątkowy w sposób pozwalający na uznanie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie WSA ocenił, że skarżący ma możliwość wygospodarowania kwoty 50 zł na uiszczenie wpisu sądowego od skargi złożonej w niniejszej sprawie, jak również może ponieść inne opłaty sądowe, które mogą się pojawić w dalszym toku postępowania sądowego. Zdaniem Sądu uiszczenie takiej kwoty nie powinno narazić wnioskodawcy na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego samego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

W niniejszej sprawie skarżący co prawda w zażaleniu powołuje się na fakt, że nie udokumentował pozostałych wydatków (dotyczących wyżywienia i innych), które ponosi rodzina dla koniecznego utrzymania, gdyż nie został wezwany przez Sąd do ich udokumentowania. Jednakże należy podkreślić w tym miejscu, że ciążący na wnioskodawcy obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. powoduje, że nie może on ograniczać swych działań tylko do wypełniania wezwań sądu w zakresie stosownych dokumentów źródłowych. Powinien on w ramach swoich możliwości przedstawić wszelkie niezbędne i prawidłowo udokumentowane dane, które pozwolą przychylić się do jego wniosku.

Sąd pierwszej instancji nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 394/08, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.