Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 120/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 29 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dnia 8 września 2021 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] wpłynął wniosek E. Ł. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "Skarżącą") reprezentowaną przez pełnomocnika – adw. K. G., o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności tj. jej ojcem – S. Ł. (ur. w [...] r.). We wniosku wskazano, że wnioskodawczyni spełnia wszystkie kryteria przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Przede wszystkim jest osobą zobowiązaną do spełniania obowiązków alimentacyjnych wobec swojego ojca. Ponadto nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad nim.

Wnioskodawczyni odgórnie wskazała na niekonstytucyjność zakresowej przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zmianami, zwanej dalej "u.ś.r.") orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Zakresowa niekonstytucyjność dotyczy sytuacji, w której przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnia się od daty powstania niepełnosprawności osoby, którą opiekuje się opiekun. W tym zakresie, powołany przepis jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Do wniosku dołączono pełnomocnictwo, wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wypełniony przez wnioskodawczynię na formularzu urzędowym SR-5, oświadczenie wnioskodawczyni, że nie posiada ustalonego prawa do świadczenia emerytalnego, rentowego, nie jest osobą posiadającą orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, jej ojciec jest wdowcem, ona sama jest zamężna. Ponadto wnioskodawczyni jest zgłoszona do ubezpieczenia w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Do wniosku dołączono także opis czynności opiekuńczych wykonywanych w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem, oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu [...] września 2021 r., odpis orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B.. Zakwalifikowano S. Ł. do pierwszej grupy inwalidztwa z ogólnego stanu zdrowia, która powstała w czerwcu 2021 r. W orzeczeniu stwierdzono, że S. Ł. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji z uwagi na trwałe inwalidztwo. Wnioskodawczyni dołączyła kopię odpisu skróconego aktu zgonu żony ojca – L. Ł. w dniu [...] stycznia 2014 r. oraz kartę informacyjną leczenia ojca.

Pismem z dnia 8 września 2021 r. Wójt Gminy [...] (zwany dalej "Wójtem" lub "organem I instancji") zawiadomił wnioskodawczynię o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Dnia 30 września 2021 r. odbył się wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że wnioskodawczyni opiekuje się ojcem. Zamieszkuje ze swoją rodziną, ojciec mieszka oddzielnie. Wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo rolne, jednakże jest w trakcie kończenia tej działalności lub jej zawieszania. Pomoc wnioskodawczyni sprowadza się do robienia zakupów, pomocy podczas wizyt lekarskich, a także podczas czynności higienicznych. Pracownik socjalny we wnioskach końcowych stwierdził, że czynności opiekuńcze sprawowane przez wnioskodawczynię nie przekraczają możliwości podjęcia pracy oraz sprawowania opieki nad ojcem.

S. Ł. jest osobą poruszającą się swobodnie, zarówno pod domu jak i po ogrodzie. Po przybyciu do miejsca zamieszkania S. Ł. pracownik socjalny zastał tam także osobę, która została przedstawiona jako kuzynka S. Ł.. Wspólnie wykonywali prace porządkowe.

Pracownik socjalny stwierdził, że pomoc świadczona przez wnioskodawczynię nie jest wymagana codziennie. Głównie dotyczy robienia zakupów oraz podawania leków. Nie jest to pomoc świadczona codziennie.

Protokół wywiadu środowiskowego został podpisany przez pracownika socjalnego oraz przez wnioskodawczynię.

Decyzją z dnia 7 października 2021 r. nr [...] Wójt odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., nie przyznał także składki na ubezpieczenie społeczne oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wójt zrelacjonował stan faktyczny oraz przedstawił przepisy, jakie znalazły zastosowanie w niniejszej sprawie. Wskazano między innymi, że jeżeli o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego występuje rolnik, świadczenie przysługuje jemu, gdy ten zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego potwierdza się oświadczeniem złożonym pod rygorem poniesienia odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni nie zamieszkuje ze swoim ojcem, sama prowadzi gospodarstwo rolne i jest w trakcie jej zakończenia lub zawieszenia. Ojciec wnioskodawczyni porusza się samodzielnie, a pomoc świadczoną przez jego córkę nie różni nic, od pomocy, jaką dzieci udzielają rodzicom.

Zdaniem Wójta, wnioskodawczyni nie spełnia wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem. Poprzez zamieszkiwanie oddzielnie, nie da się stwierdzić, że wnioskodawczyni sprawuje długotrwałą oraz stałą opiekę nad ojcem.

Z powołaniem na komunikat Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej, wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie dokonał zmian w przepisach u.ś.r. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. obowiązuje więc dalej.

Pełnomocnik wnioskodawczyni złożył odwołanie od decyzji organu I instancji kwestionując ją w całości. Podniesiono zarzut naruszenia:

1) przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2) przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie tej decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawczynię.

W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego opiekunowi osoby niepełnosprawnej warunkuje się od daty powstania jej niepełnosprawności, nie mogła stanowić podstawy prawnej w procesie stosowania prawa. Powołany przepis we wskazanym zakresie został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny. Mimo, iż rzeczony przepis pozostaje w obrocie prawnym, nie może on znaleźć zastosowania do spraw, w których jego niekonstytucyjny zakres odpowiada stanowi faktycznemu sprawy. Skutkiem wydania wyroku zakresowego przez Trybunał Konstytucyjny jest utrata mocy obowiązującej normy, której zakres został uznany za niekonstytucyjny od momentu uchwalenia tej normy.

W odniesieniu do drugiego zarzutu, wnioskodawczyni wskazała, że pracownik socjalny nie zakwestionował czynności opiekuńczych deklarowanych przez nią, ani samego faktu sprawowania opieki nad ojcem. Organ specjalistyczny orzekł, że matka wnioskodawczyni jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Ponadto wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy w gospodarstwie. Istotne jest, aby rezygnacja nastąpiła albo nastąpiła faktycznie.

Wnioskodawczyni wskazała na wykładnię celowościową – istotą u.ś.r. jest niesienie pomocy tym, którzy zaprzestali swojej pracy albo intencjonalnie jej nie podejmują, ponieważ muszą sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Opiekun, który nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy nie traci możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia 29 listopada 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO w [...]", "Kolegium" lub "organem II instancji") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium w pełni podzieliło pogląd wnioskodawczyni co do niemożności uczynienia z przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. podstawy prawnej wydania decyzji w niniejszej sprawie. Zakres tej normy prawnej, jaki został zastosowany jest niekonstytucyjny, a więc nie może być brany pod uwagę w procesie stosowania prawa.

Mimo to, SKO [...] uznało, że decyzja odpowiada prawu. Zdaniem Kolegium, zakres czynności sprawowanych nad ojcem wpisuje się w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Opieka nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności nie oznacza konieczności sprawowania jej przez cały dzień. Kolegium uznało, że nie wykazano, aby wnioskodawczyni zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wnioskodawczyni oświadczyła we wniosku inicjującym postępowanie, że zakończyła prowadzenie oraz pracę w gospodarstwie rolnym w dniu [...] września 2021 r. Z kolei w wywiadzie środowiskowym w dniu 30 września 2021 r. zeznała, że jest w trakcie zakończenia albo zawieszenia prowadzenia gospodarstwa rolnego. Świadczenie pielęgnacyjne jest dedykowane tym osobom, które zrezygnowały z pracy albo jej nie podejmują, żeby zająć się osobą niepełnosprawną. Świadczenie to stanowi zastępstwo wynagrodzenia dla tych osób, które poświęcają się dla osoby wymagającej opieki. Musi jednak nastąpić rezygnacja z pracy.

Pełnomocnik Skarżącej wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwestionując decyzję organu II instancji w całości. Podniesiono zarzut naruszenia:

1) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez Skarżącą;

2) art. 7, art. 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a.") poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że Skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.

Na tej podstawie, Skarżąca wniosła o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Uzasadnienie skargi jest tożsame z uzasadnieniem odwołania w części, jaka nie dotyczy niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę, SKO [...] wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji w pełni podtrzymał swoje twierdzenia, które podniósł w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy." Wnosząc skargę do tut. Sądu, Skarżąca złożyła wniosek o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a SKO [...] nie zażądało przeprowadzenia rozprawy po zapoznaniu się z tym wnioskiem. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 16 maja 2022 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału II. tut. Sądu wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na dzień 29 czerwca 2022 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO [...] utrzymującej w mocy decyzję Wójta w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad jej niepełnosprawnym w stopniu znacznym, ojcem – S. Ł.. W wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej, Sąd doszedł do przekonania o tym, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji.

Materialnoprawną podstawą rozpoznania niniejszej sprawy są przepisy u.ś.r. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego osobie sprawującej opiekę nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności względem której posiada obowiązek alimentacyjny. Jak stanowi o tym część wspólna przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być wypłacone, kiedy opiekun rezygnuje z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej, a także gdy intencjonalnie nie podejmuje jej w związku ze sprawowaną opieką nad osobą wymagającą jej.

Bezspornym jest to, że S. Ł. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej opieki z uwagi na orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie, Skarżąca sprawuje opiekę nad swoim ojcem, pomimo faktu, że z nim nie zamieszkuje. Ta myśl zostanie jeszcze rozwinięta.

Zarzewiem sporu, który doprowadził do wszczęcia postępowania sądowego jest to, że Skarżąca trudniąca się pracą na gospodarstwie rolnym, w ocenie Kolegium, nie zrezygnowała z tej pracy. Organy administracji publicznej (rozpoznawczy oraz odwoławczy) zwróciły uwagę, że najpierw oświadczono w dniu [...] września 2021 r. o zakończeniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, by następnie w dniu 30 września 2021 r., podczas wywiadu środowiskowego, zeznać, że prowadzenie gospodarstwa rolnego jeszcze nie jest zakończone, a sama Skarżąca rozważa zakończenie albo zawieszenie. Skarżąca natomiast kwestionuje to, że nie spełniła przesłanek do uzyskania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego.

Zanim Sąd przejdzie do rozważań nad zasadniczymi motywami zapadłego wyroku, należy zwrócić uwagę na prawidłową argumentację SKO [...] co do zastosowania przez Wójta przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd w ostatnich latach obserwuje uporczywe, konsekwentne i niezrozumiałe zarazem stosowanie powołanego przepisu przez organy administracji publicznej, szczególnie organy rozpoznawcze mimo tego, iż mają wiedzę o zapadłym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Argumentacja tych organów sprowadza się do następującego wniosku, który jest bezrefleksyjnie powielany – w wyniku wydania tego wyroku nie doszło do derogacji rzeczonego przepisu, a więc pozostaje on nadal elementem systemu prawnego, stąd niezmiennie stanowi podstawę prawną w procesie stosowania prawa. Z tym twierdzeniem nie można się zgodzić w żadnym aspekcie, co zasadnie podkreśliło Kolegium. Sąd w składzie orzekającym obserwuje niekorzystne zjawisko poprzestawania na efektach wykładni językowej, by rzec wręcz literalnej, co jest niedopuszczalne. Zdaniem Sądu, ale także przedstawicieli doktryny oraz teorii prawa, każdy przepis prawa należy w pierwszej kolejności poddać analizie z punktu widzenia zastosowania dyrektyw wykładni językowej, a jej efekty poddać następnie sprawdzeniu z udziałem dyrektyw wykładni celowościowej (por. uchwała w składzie siedmiu sędziów NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, dostępna na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA". Zob. także M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że niezgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42). Burmistrz uzasadniając swoją decyzję stwierdził, że skoro nie nastąpiła derogacja, to związany zasadą praworządności nie może uciec od zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd w składzie orzekającym nie podziela tej argumentacji. Mimo, iż ustawodawca nie wykonał "wezwania" Trybunału Konstytucyjnego i nie zmienił we wskazanym zakresie u.ś.r., podmioty stosujące prawo, w tym organy administracji publicznej są zobowiązane do stosowania przepisów prawa, w taki sposób, aby odpowiadały one wymogom konstytucyjnym. Sąd ponadto w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że: "Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie można tym samym zaakceptować stanowiska, iż wyrok zakresowy nie ma zastosowania w sprawie i jest skierowany wyłącznie do ustawodawcy (obligując go do zmiany zakwestionowanego przepisu ustawy), gdyż przywołany przepis Konstytucji nie różnicuje mocy prawnej i skutków wywoływanych przez wszystkie rodzaje wyroków Trybunału. W tym nurcie wykładni przepisów Konstytucji pozostaje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w szeregu orzeczeń przyjął, że skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia stanu zgodnego z prawem, to sądy i organy administracji muszą interpretować normy prawne tak, aby były one zgodne z Konstytucją." (wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt III OSK 3567/21, dostępny w CBOSA). Ponadto znamienne jest to, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter erga omnes, a więc każdy podmiot stosujący prawo, w tym każdy organ administracji publicznej jest zobowiązany do respektowania orzeczeń organu władzy sądowniczej – Trybunału Konstytucyjnego, zwanego niekiedy "ustawodawcą negatywnym". Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie ogranicza się jedynie do eliminowania poszczególnych przepisów, czy też całych aktów normatywnych, ale ma również wpływ na wykładnię przepisów prawa. "Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Nie mogą więc stanowić podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego przepisy, które z uwagi na swoją niekonstytucyjność zostały zakwestionowane. Natomiast niekonstytucyjność stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego istnieje od momentu wejścia w życie zakwestionowanych przepisów." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 370/20, dostępny w CBOSA). Wójt nie mógł zatem zastosować przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Przechodząc do zasadniczych motywów zapadłego wyroku, Sąd skoncentruje się w pierwszej kolejnościach na słabszych stronach zaskarżonej decyzji, które, co już teraz warto zaznaczyć, nie wpływają na ostateczny wynik sprawy. Kolegium podniosło, że zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nad ojcem nie wykracza poza zwykły zakres czynności opiekuńczych, jakie sprawują osoby pracujące. Nie można zaakceptować tej konstatacji.

Ponieważ Kolegium kwestionuje fakt, że świadczona opieka przez Skarżącą na rzecz jej ojca nie wykracza poza zwykłe czynności, które uniemożliwiałyby podjęcie pracy, należy zrekonstruować znaczenie słowa "opieka". Zgodnie ze słownikowym znaczeniem tego słowa, oznacza ono "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś." (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 608). Ustawodawca w swojej racjonalności stanowi prawo przede wszystkim używając znaczeń słów przyjętych w języku polskim, gdyż język ten jest narzędziem komunikacji ustawodawcy z adresatami norm prawnych. Oznacza to, że ustawodawca przyjmuje takie znaczenie słownictwa stosowanego w tekstach aktów normatywnych, jakie jest ich znaczenie w języku polskim. Słownikowe znaczenie słowa "opieka" obejmuje szerokie spektrum czynności zmierzających do zachowania dobrostanu osoby, nad którą sprawuje się opiekę. Nie oznacza to, wbrew twierdzeniom Kolegium, że sprawowanie opieki w myśl przepisów u.ś.r. ma, czy też miałoby polegać na opiekowaniu się osobą leżącą. Twierdzenie Sądu w składzie orzekającym jest w pełni akceptowane przez orzecznictwo. "Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby." (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, dostępny w CBOSA).

Gdyby przyjąć za SKO [...], że rozumienie słowa "opieka" odnosi się tylko do troski nad osobami leżącymi, stanowiłoby to wypaczenie znaczenia tego słowa. Opieka to dbanie o dobrostan tak fizyczny, jak i psychiczny osoby wymagającej jej. Opiekun poświęca się całkowicie, dla zapewnienia tegoż dobrostanu, aby osoba schorowana, pomimo swojej niepełnosprawności, która ogranicza znacząco jej życie, mogła funkcjonować w warunkach odpowiadających godności człowieka. Tych wątpliwości nie miał także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, który stwierdził: "Podkreślić należy, że samodzielne funkcjonowanie brata skarżącej uniemożliwia nie jego niepełnosprawność fizyczna, lecz stan umysłowy, choroba psychiczna – schizofrenia i zaniki pamięci." (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 713/21, dostępny w CBOSA).

Skarżąca nie musi pielęgnować swojego ojca w ten sposób, w jaki oczekuje tego Kolegium, jednakże dbanie o jego dobrostan stanowi opiekę, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd w składzie orzekającym podkreśla także, że orzekając o znacznym stopniu niepełnosprawności przez Rejonową Wojskową Komisję Lekarską w B., stwierdzono, że S. Ł. nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji z uwagi na inwalidztwo I. stopnia. Jest to orzeczone w sposób ostateczny przez podmiot władzy publicznej, a więc należy przyjąć, że skoro S. Ł. wymaga całodobowej, stałej i długotrwałej opieki to orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do skonstatowania, że stała lub długotrwała opieka jest konieczna, a tylko zmiana tego orzeczenia we właściwym trybie przez odpowiednie organy pozwala na odmienną ocenę (wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 175/20, dostępny w CBOSA). Na szczególną uwagę zasługuje również fakt, że zarówno organ administracji publicznej jak i sąd administracyjny nie posiadają kompetencji do oceny tego, czy sprawowana opieka nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji odpowiada opiece, jaką zalecił podmiot wystawiający orzeczenie o niepełnosprawności. To komisja lekarska orzekająca o niepełnosprawności decyduje o stopniu tej niepełnosprawności i zakresie opieki, jaką należy sprawować wobec tej osoby. Brak zdolności do samodzielnej egzystencji sprawia bezsprzecznie, że pomoc jest konieczna, a Skarżąca niewątpliwie ją wykonuje względem swojego ojca.

Fakt niezamieszkiwania z ojcem również nie wpływa na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ojciec Skarżącej, jak wskazano w wywiadzie środowiskowym, mieszka w pobliżu swojej córki. Zamieszkiwanie w bezpośrednim sąsiedztwie w żaden sposób nie przeszkadza w sprawowaniu skutecznej opieki. Zasadny jest zatem wniosek, że Skarżąca świadczy opiekę stałą, ponieważ tylko ona wykonuje wszystkie czynności opiekuńcze, które zasadniczo są niezmienne (część z nich jest wykonywana od potrzeby). Skarżąca sprawuje opiekę długotrwałą, ponieważ jest ona rozciągnięta w czasie (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 33/22, dostępny w CBOSA). Warto wskazać w tym miejscu, że znaczny stopień niepełnosprawności wskazuje na bardzo złą kondycję zdrowia osoby schorowanej, nawet jeżeli wnioski pracownika socjalnego sformułowane podczas jednorazowej wizyty w związku z koniecznością przeprowadzenia wywiadu środowiskowego są odmienne. Lepsze samopoczucie i kondycja w dniu wizyty pracownika socjalnego nie świadczą i nie mogą stanowić podstawy do oceny tego, że opieka nad osobą niepełnosprawną nie odpowiada zaleceniom wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności. W połączeniu z wiekiem, choroby czynią sytuację osoby wymagającej opieki nieprzewidywalną. Nie da się zatem stwierdzić, że Skarżąca nie sprawuje opieki stałej i długotrwałej.

Przechodząc do tych motywów wyroku, które przesądziły o niezasadności zarzutów i samej skargi, Sąd w składzie orzekającym podzielił stanowisko Kolegium dotyczące prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 17b ust 1 i 2 u.ś.r.: "W przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 [świadczenie pielęgnacyjne – przyp. Sądu] ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym [ust. 1].

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: »Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.«. Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań [ust. 2].

Do wniosku inicjującego postępowanie administracyjne dołączono oświadczenie, że Skarżąca będąca rolnikiem, zakończyła w dniu [...] września 2021 r. prowadzenie swojego gospodarstwa rolnego. Z kolei podczas wywiadu środowiskowego, który odbył się w dniu 30 września 2021 r. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo rolne i właśnie kończy albo zawiesza jego prowadzenie. Na gruncie tych okoliczności pojawiają się dwa rozbieżne stanowiska. Jak wynika z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., aby rolnik mógł skutecznie ubiegać się o przyznanie tego świadczenia niezbędne jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, przy czym to zaprzestanie musi być dokonane, skończone. Innymi słowy, po dacie złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa, nie można go prowadzić, ani wykonywać żadnych czynności z nim związanych. Skarżąca oświadczyła jednak w dniu 30 września 2021 r., że prowadzi gospodarstwo i je kończy albo planuje zawiesić. To oświadczenie podkreśla, że proces zaprzestania prowadzenia gospodarstwa, o którym mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. nie był skończony, a więc istniała trwała przeszkoda w przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z ust. 2 art. 17b u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego potwierdza się oświadczeniem złożonym pod rygorem poniesienia odpowiedzialności karnej. Sąd w składzie orzekającym zwraca uwagę na wyrażenie "zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego [...] potwierdza się". Z tego wyrażenia wynika, że w momencie ukończenia procesu prowadzenia gospodarstwa można złożyć oświadczenie, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r. Skoro ujawniono, że Skarżąca nie zakończyła prowadzenia gospodarstwa rolnego, ten stan nie istniał na dzień [...] września 2021 r., kiedy złożyła oświadczenie. Należy jednocześnie zauważyć, że proces kończenia, czy nawet zawieszania prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga czasu tj. np. zbycie materiałów siewnych, trzody chlewnej, maszyn rolniczych, czy chociażby dzierżawa pól uprawnych. Sąd w składzie orzekającym nie miał wątpliwości, że nie należało dać wiary oświadczeniu Skarżącej z dnia [...] września 2021 r., które miałoby skutkować przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Pod protokołem z wywiadu środowiskowego podpisała się także Skarżąca. Jej podpis następuje po oświadczeniu o treści: "Oświadczam, że podane wyżej informacji są zgodne z prawdą." (k. [...] akt administracyjnych organu I instancji). Powyższe rozważania Sądu oraz fakt złożenia oświadczenia o treści przedstawionej w poprzednim zdaniu podkreśla i zarazem utwierdza w przekonaniu, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa nie nastąpiło. Wzmocnieniem argumentu na rzecz tezy, że Skarżąca nie zaprzestała prowadzenia i/lub pracy w gospodarstwie rolnym pozostaje fakt, który również wynika z oświadczenia Skarżącej, iż pozostaje ona nadal objęta ubezpieczeniem rolniczym. W oświadczeniu Skarżącej (k. [...] akt administracyjnych organu I instancji) widnieje między innymi informacja, że Skarżąca jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Sąd nie ma więc wątpliwości, że zaprzestanie prowadzenia, czy też pracy w gospodarstwie rolnym nie nastąpiło, tak jak zadeklarowała to Skarżąca na początku postępowania.

Powyższą korelację, która przekłada się na odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku – "Ciężar dowodu wykazania faktu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej ciąży na rolniku, a jego oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. podlega ocenie jako dowód na zasadach ogólnych, a następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statutu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników." (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 22 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 1588/21, dostępny w CBOSA).

Odnosząc się już bezpośrednio do zarzutów podniesionych w skardze, należy stwierdzić częściową zasadność pierwszego z nich. Tak jak wskazano, skoro ostatecznie orzeczono o znacznym stopniu niepełnosprawności S. Ł. i stwierdzono, że ten nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji, żaden organ administracji publicznej nie może tego kwestionować, jak i tego, że zakres sprawowanej opieki przez opiekuna odstaje od wskazanego w orzeczeniu o niepełnosprawności. Jednorazowa ocena pracownika socjalnego nie obrazuje codzienności Skarżącej i jej podopiecznego – ojca.

Sąd nie podzielił omawianego zarzutu w zakresie związku, o jakim mowa w części wspólnej art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie istnieje ten związek, ponieważ Skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, co wykazano powyżej.

Drugi zarzut okazał się niezasadny. Nie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że Skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia. Zarówno Wójt jak i SKO [...] dysponowali wystarczającym materiałem dowodowym, aby sformułować wnioski, które Sąd w składzie orzekającym podziela – w odniesieniu do prowadzenia gospodarstwa rolnego. W aktach administracyjnych znajdują się wykluczające się wzajemnie oświadczenia Skarżącej w przedmiocie prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz oświadczenie o pozostawaniu osobą ubezpieczoną przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Na tej podstawie oceniono stan sprawy i podjęto prawidłowe rozstrzygnięcie.

Podsumowując, Skarżąca nie zakończyła prowadzenia lub pracy w gospodarstwie rolnym. Wystąpiła więc przesłanka negatywna, która uniemożliwia Skarżącej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na ojca. Zaskarżona decyzja zawiera wiele nietrafionych argumentów, jednakże to nie wpłynęło na ostateczny wynik sprawy.

Na marginesie należy zaznaczyć jedynie to, że po skutecznym zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa, Skarżąca będzie mogła ponownie starać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Może to być rozwiązanie o wiele szybciej obfitujące w skutki korzystne dla Skarżącej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o niezasadności zarzutów i skargi. Pomimo częściowej zasadności zarzutu, a także wielu błędnych twierdzeń Kolegium, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd kierując się wspomnianym już art. 134 § 1 p.p.s.a. nie znalazł żadnych innych podstaw, które skutkowałyby uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.