Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 337/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-09-24 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 24 września 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg L.W. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 grudnia 2013r. nr [...] i[...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. i 2008r. postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi L.W. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 grudnia 2013 roku w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. i 2008 r.

Wraz ze skargą kasacyjną od tego orzeczenia skarżący, działający przez pełnomocnika adw. P.O., złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.

Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz żoną A.W.. Jego dochód stanowi emerytura w wysokości 975,06 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni 200 m² z ogrodem odziedziczony po rodzicach, dla którego prowadzone są dwie odrębne księgi wieczyste. Nieruchomość obciążona jest hipoteką przymusową. Strona nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani cennymi przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro.

W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy L.W. podniósł, iż jest inwalidą i utrzymuje się z emerytury. Od wielu lat przewlekle choruje, z czym wiążą się dodatkowe koszty leczenia. We wrześniu 2014 roku skarżący ożenił się, a z żoną zawarł umowę rozdzielności majątkowej. Posiadane oszczędności z prowadzonej działalności gospodarczej zostały skonsumowane na leczenie szpitalne, rehabilitację i leki. Obecnie skarżący stoi przed groźbą utraty ojcowizny, stąd prośba o całkowite zwolnienie go od kosztów sądowych.

Dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i zdolności płatniczych wnioskodawcy, dlatego został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez: potwierdzenie wysokości świadczenia emerytalnego za maj 2015 roku, odpisu zeznania podatkowego skarżącego za 2014 rok, wykazanie i potwierdzenie stosownymi dokumentami stanu majątkowego, źródła i wysokości miesięcznych dochodów żony skarżącego, A.W., odpisu zeznania podatkowego żony skarżącego za 2014 rok, wykazu wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, podatki, telefon, utrzymanie samochodu, itp., udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie, oświadczenie o samochodach będących jego własnością skarżącego oraz będących własnością jego żony - ze wskazaniem marki tych pojazdów i roku ich produkcji, a także oświadczenia z jakiego źródła finansowane jest wynagrodzenie pełnomocnika.

W odpowiedzi na wezwanie L.W. poinformował, że jego obecna małżonka partycypuje we wszystkich kosztach utrzymania gospodarstwa domowego, w tym nieruchomości i aut oraz we wszystkich kosztach jego leczenia. Miesięczny koszt samych leków wynosi ponad 400 zł. W tej kwocie znajdują się takie leki, jak: insulina, środki antypadaczkowe, pourazowe neurologiczne po pęknięciu tętniaka w mózgu, leki moczopędne, nasercowe, wzmacniające wątrobę i trzustkę oraz regulujące gospodarkę wody w organizmie. Skarżący przedstawił opis jego pobytów w szpitalu od 2001 roku ze wskazaniem konkretnych schorzeń, na które cierpi. L. W. podniósł, iż nie jest już osobą samodzielną, we wszystkim wspiera go żona A. Pomoc prawna, pomimo rozdzielności majątkowej, jest finansowana przez żonę wnioskodawcy. Na rachunku bankowym strony nie ma wolnych środków, gdyż wszystko zostało zajęte przez urząd skarbowy. Skarżący jest właścicielem samochodów KIA Cernival z 2004 roku oraz AUDI TT z 2001 roku. Jest on również wpisany w dowodzie rejestracyjnym jako współwłaściciel pojazdu KIA Picanto, który został zakupiony przez żonę 4 lata przed ślubem.

Do pisma strony z dnia 29 czerwca 2015 roku załączone zostały kopie następujących dokumentów: potwierdzenia wypłaty świadczenia emerytalnego skarżącego w kwocie 978,06 zł za czerwiec 2015 roku, dokumentu PIT-40A stanowiącego roczne obliczenie podatku przez organ rentowy za rok podatkowy 2014, umowy z dnia 28 listopada 2008 roku o świadczenie usług bankowych dla L.W. przez Alior Bank S.A. Oddział K. oraz aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 5 września 2014 roku.

Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2015r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.

W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik skarżącego zarzucił Referendarzowi błędne ustalenie, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Pełnomocnik wyjaśnił, że skarżący wbrew oczekiwaniom Referendarza nie ujawnił dochodów swej małżonki, gdyż ta nie wyraża zgody na ich ujawnienie. W ocenie strony zbyt daleko idące jest wsparte treścią art. 23 k.r.o. oczekiwanie od współmałżonka wsparcia finansowego na potrzeby prowadzonych postępowań sądowych. Wyegzekwowanie od współmałżonka takich świadczeń wymagałoby zresztą wszczęcia odrębnego postępowania sądowego, na co skarżącego nie stać.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy może dotyczyć zatem wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt II OZ 725/13; LEX nr 1437287). Co równie istotne, to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie Sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/15; LEX nr 1640593).

Niemniej istotnym dla sprawy jest, że prawomocnymi postanowieniem z dnia 16 września 2014 r. tut. Sąd wypowiadał się już w przedmiocie przyznania prawa pomocy – oddalając wnioski skarżącego. Nie wyklucza to oczywiście możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania należy stwierdzić, że Sąd rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może abstrahować całkowicie od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wspomnianym postanowieniu, chyba, że zmieniły się okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.

Tymczasem skarżący ponownie nie przedstawił w wystarczający sposób sytuacji materialnej swojego gospodarstwa domowego. Sąd rozpoznający wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został zatem pozbawiony możliwości oceny zdolności finansowych skarżącego związanych z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego. Skarżący przedstawił co prawda niektóre informacje na temat osobistej sytuacji materialnej, jednak wskazał równocześnie, że pozostaje w związku małżeńskim. Stanowczo odmówił jednak podania informacji o dochodach swojej żony, powołując się na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową.

Tymczasem, jak wielokrotnie wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny, fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W przypadku bowiem osób pozostających w związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów. Ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej będzie miał doniosłość w przypadku odpowiedzialności małżonków z tytułu zawartych przez nich (osobno) umów cywilnoprawnych, czy też w zakresie odpowiedzialności za ich indywidualne zobowiązania podatkowe (por. postanowienia NSA z dnia 12 września 2014 r., sygn. akt I FZ 339/14, z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt I OZ 412/14; z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 95/14; z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 416/13; z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13; z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 382/13 – publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie ma to o tyle istotne znaczenie, że skarżący wprost wskazywał, że stale korzysta z pomocy finansowej swojej żony (w zakresie utrzymania z uwagi na niskie świadczenie emerytalne, w zakresie opłacania wynagrodzenia pełnomocnika czy utrzymywania samochodów osobowych). Skarżący przedstawił zatem jedynie wybiórcze informacje, które nie pozwalają Sądowi na dokonanie kompleksowych ustaleń w zakresie rzeczywistej sytuacji finansowej i materialnej skarżącego.

Sąd stwierdza zatem, że skarżący nie wykazał że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a.