Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 3121/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 59 § 2 i 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 42, art. 44, art. 58 § 1 i 2, art. 105 § 1, art. 141 § 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala (sprawozdawca), Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia WSA del. Jacek Niedzielski, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1287/14 w sprawie ze skargi A. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 16 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu na rzecz A. O. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi.

1.1. Wyrokiem z 27 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (I SA/Po 1287/14), oddalił skargę A. O. – nazywanego dalej "Skarżącym", na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 16 października 2014 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia.

1.2. Stan sprawy Sąd pierwszej instancji przedstawił następująco. W toku postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] zajął wierzytelności pieniężne Skarżącego zdeponowane w Sądzie Rejonowym w [...]. Następnie postanowieniem z 27 marca 2014 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku Skarżącego. Jako podstawę prawną postanowienia wskazano art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.p.e.a.").

Postanowienie to zostało skierowane na adres zamieszkania Skarżącego, a odebrane przez jego matkę. 8 sierpnia Skarżący pojawił się w Urzędzie Skarbowym i oświadczył, że odebrał wspomniane postanowienie i wniósł o wydanie mu z akt sprawy kserokopie korespondencji Urzędu Skarbowego z Sądem Okręgowym w [...] i Sądem Rejonowym w [...]. Kserokopie te zostały wydane Skarżącemu 20 sierpnia 2014 r.

Pismem z 24 sierpnia 2014 r., nadanym 27 sierpnia 2014 r., Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na wspomniane postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. W motywach wniosku Skarżący wyjaśnił, że przez cały czas trwania postępowania egzekucyjnego przebywał w zakładzie karnym, o czym organ wiedział od 2012 r. Mimo to kierował korespondencję na adres zamieszkania, co uniemożliwiło Skarżącemu złożenie odpowiednich środków zaskarżenia. Ponieważ kserokopie dokumentów zostały wydane Skarżącemu dopiero 20 sierpnia 2014 r., od tej pory powinien liczyć się termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z 27 marca 2014 r.

1.3. Wspomnianym na wstępie postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej odmówił przywrócenia terminu do dokonania czynności. Zdaniem Dyrektor Izby Skarbowej, termin, o którym jest mowa w art. 58 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a."), należało liczyć od 8 sierpnia 2014 r. W tej bowiem dacie Skarżący posiadał już wiedzę o treści postanowienia, od którego chciał się odwołać. W konsekwencji wniosek Skarżącego był spóźniony.

2. Skarga do Sądu pierwszej instancji.

2.1. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżący wskazał na naruszenie między innymi:

- art. 58 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.p.e.a."), chociaż Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, tj. od dnia otrzymania kopii dokumentów dotyczących sprawy z Urzędu Skarbowego, w sytuacji, w której cała korespondencja w sprawie była doręczana pod niewłaściwy adres zamieszkania;

- art. 44 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i doręczenie zapadłych w sprawie postanowień na adres dotychczasowego miejsca zamieszkania Skarżącego, chociaż organ od 7 stycznia 2013 r. wiedział, że Skarżący przebywa w zakładzie karnym.

2.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.

3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; powoływanej dalej jako "P.p.s.a.").

3.2. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności przywołał treść art. 58 § 1 i 2 k.p.a., a następnie ponownie przedstawił przebieg postępowania w sprawie. Dalej stwierdził, że skoro 8 sierpnia 2014 r. Skarżący posiadał postanowienie i miał możliwość zapoznania się z jego treścią, należy przyjąć domniemanie, że w tym dniu ustała przyczyna, o której jest mowa w art. 58 § 2 k.p.a.

Sąd pierwszej instancji nie zgodził się z pełnomocnikiem strony, że Skarżący nie posiadał wiedzy na temat prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy wynika bowiem, że organ egzekucyjny doręczył Skarżącemu w zakładzie karnym zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z 4 kwietnia 2014 r.

4. Skarga kasacyjna.

4.1. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik Skarżącego podniosła zarzut naruszenia:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, chociaż organ wydający decyzję naruszył art. 195a ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. nr 90, poz. 557 ze zm; powoływanej dalej jako "k.k.w.") oraz art. 115 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie i pokrycie w ramach prowadzonej egzekucji jedynie należności wynikającej z przepadku korzyści majątkowej osiągniętej z przestępstwa, bez pokrycia egzekwowanej kary grzywny;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji o odmowie przywrócenia terminu na złożenie zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w administracji z 27 marca 2014 r., chociaż w sprawie doszło do naruszenia prawa Skarżącego do czynnego udziału w sprawie wyrażonego w art. 10 k.p.a., co też stanowiło przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez uznanie, że nie doszło do naruszebnia przez organy przepisów postępowania, tj. art. 18 u.p.e.a. w zw. z:

a) art. 42 oraz art. 44 k.p.a. polegające na uznaniu, że decyzję o umorzeniu postępowania z 27 marca 2014 r. skutecznie doręczono, chociaż nie została ona doręczona na adres pobytu i pracy Skarżącego, czyli zakładu karnego, ustalonego przez organ na początku postępowania egzekucyjnego;

b) art. 58 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że siedmiodniowy termin na przywrócenie terminu należy liczyć od daty wcześniejszej niż dana wydania kopii dokumentów z akt sprawy, chociaż Skarżący pozbawiony był możliwości czynnego udziału w sprawie;

4) art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przeprowadzenia wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, chociaż w toku postępowania administracyjnego Skarżący nie był informowany o okolicznościach faktycznych, które miały wpływ na jego prawa i obowiązki.

4.2. Pełnomocnik Skarżącego wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jak również zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

5.1. Skarga kasacyjna okazała się zasadna, dlatego została uwzględniona.

5.2. W skardze kasacyjnej przedstawiono dwa wzajemnie wykluczające się zarzuty. Pierwszy z nich, najdalej idący, oznacza, że termin do złożenia zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie rozpoczął swojego biegu, ponieważ organ nie doręczył stronie wspomnianego rozstrzygnięcia. W konsekwencji Dyrektor Izby Skarbowej powinien był nie tyle odmówić Skarżącemu przywrócenia terminu do dokonania czynności, co umorzyć postępowanie w sprawie ze względu na jego bezprzedmiotowość. Drugi natomiast sprowadza się do rozstrzygnięcia, w którym momencie ustała przyczyna uchybieniu terminu, o której jest mowa w art. 58 § 2 k.p.a. Czy w dacie wydania Skarżącemu kserokopii dokumentów z akt sprawy, które nie zostały mu wcześniej doręczone, jak wywodzi Skarżący, czy też w dacie, w której Skarżący wszedł w posiadanie postanowienia, jak twierdzi organ.

5.3. W przypadku pierwszego z przedstawionych zarzutów, czyli zarzutu naruszenia art. 42 i art. 44 k.p.a., należy zwrócić uwagę, że w istocie rzeczy Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do sygnalizowanej w skardze kwestii nieprawidłowości w doręczaniu pism w toku postępowania egzekucyjnego. W motywach wyroku trafnie wskazano, że w przypadku wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności "organ orzekający w pierwszej kolejności powinien [...] ustalić, czy w danej sprawie termin ten został faktycznie uchybiony" (s. 4).

Podkreślić w tym miejscu należy, że o tym, czy termin ten został uchybiony decyduje między innymi to, czy postanowienie, na które Skarżący chciał złożyć zażalenie, zostało mu skutecznie doręczone. Zgodnie z art. 141 § 2 k.p.a. zażalenie wnosi się bowiem w terminie siedmiu dni od daty doręczenia postanowienia. Innymi słowy doręczenie postanowienia jest jedną z przesłanek koniecznych do skutecznego złożenia środka zaskarżenia. Niemniej jednak o tym, że Sąd przyjął, iż w sprawie doszło do skutecznego doręczenia postanowienia można wnioskować jedynie pośrednio ze stwierdzenia, iż Skarżący zapoznał się z treścią tego postanowienia 8 sierpnia 2014 r. W tym zakresie rozważania Sądu ograniczyły się do rekapitulacji przebiegu części postępowania egzekucyjnego bez wyraźnego wskazania, dlaczego, zdaniem Sądu, postanowienie z 27 marca 2014 r. zostało skutecznie doręczone stronie i kiedy to nastąpiło. Okoliczność ta jest o tyle istotna, że jeżeli postanowienie nie zostało doręczone stronie, wówczas organ powinien był umorzyć postępowanie na postawie art. 105 § 1 k.p.a., zamiast wydać postanowienie, o którym jest mowa w art. 59 § 2 k.p.a. W świetle powyższego, zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 42 i 44 k.p.a. należało uznać za trafny.

Pamiętać przy tym należy, że Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje żadnych szczególnych rozwiązań w zakresie doręczania pism osobom pozbawionym wolności bądź przebywającym w areszcie śledczym. Niemniej jednak doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. możliwe jest wyłącznie w razie nieobecności adresata w mieszkaniu. Przez nieobecność należy jednak rozumieć sytuację przejściową, wynikającą ze zwyczajnych okoliczności życia codziennego. Przebywanie w areszcie śledczym taką okolicznością nie jest. Stąd też momencie, w którym organ dowiedział się, że Skarżący przebywa w areszcie śledczym, powinien był zacząć kierować korespondencję pod ten adres, a nie przyjmować fikcję doręczenia wynikająca z art. 43 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji wyczerpująco odniesie się do zarzutu naruszenia przez organy art. 42 i 44 k.p.a. i oceni, czy postanowienie z 27 marca 2014 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego zostało prawidłowo doręczone stronie w toku postępowania egzekucyjnego.

5.4. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił natomiast zarzutu naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. Do naruszenia tego przepisu nie mogło dość z dwóch powodów.

Po pierwsze, jeżeli, jak już wyjaśniono powyżej, postanowienie nie zostało stronie skutecznie doręczone, termin do wniesienia zażalenia nie rozpoczął swojego biegu – a co za tym idzie nie było możliwe jego uchybienie i przywrócenie.

Po wtóre, ponieważ, jeżeli w dacie nadania przesyłki zawierającej postanowienie z 27 marca 2014 r. adresem do doręczeń Skarżącego był adres jego zamieszkania, a nie zakładu karnego, należało przyjąć, że termin do wniesienia zażalenia rozpoczął swój bieg w dniu, w którym postanowienie to zostało odebrane przez dorosłego domownika (matkę Skarżącego), tak jak przewiduje to art. 43 k.p.a. W konsekwencji nie byłoby również powodów, aby ewentualne uchybienie terminu w złożeniu zażalenia wiązać z brakiem wiedzy o treści innych pism przesłanych Skarżącemu w toku postępowania egzekucyjnego.

5.5. Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły znaleźć akceptacji, ponieważ dotyczą prawidłowości w zaliczeniu wyegzekwowanych kwot na poszczególne zaległości, co wykraczały poza zakres sprawy.

Na marginesie natomiast należy zwrócić uwagę na mylne oznaczenie, w niektórych miejscach skargi kasacyjnej, zaskarżonego aktu jako decyzji, a nie postanowienia. Nie niweczy to trafności wskazanego wcześniej zarzutu, niemniej jednak świadczy o braku staranności pełnomocnika strony w przygotowaniu skargi kasacyjnej.

5.6. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 209 P.p.s.a. w zw. z art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 tej ustawy.