Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1915/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.145§1pkt1 lit.c, art.200, art.2015§2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art.2 ust.1 lit.c
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art.107§3, art.77§1, art.7
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sękowska, Sędziowie sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.), asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, Protokolant spec. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi Muzeum [...] w [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego Muzeum [...] w [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...], wydaną na skutek odwołania P. W. od decyzji Wojewody [...] (dalej: "organ I instancji", "Wojewoda") z dnia [...] października 2016 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister", "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") uchylił decyzję organu I instancji oraz orzekł, że zespół dworkowo-parkowy, obejmujący obecną działkę nr [...], wchodzący w skład majątku [...], gmina [...], powiat sieradzki, nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dalej: "dekret" lub "dekret PKWN").

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Dnia 16 stycznia 2016 r. P.W. (dalej: "wnioskodawca") złożył do Wojewody [...] wniosek o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-parkowy, wchodzący w skład majątku [...], gmina [...] nie podpadał pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.; dalej: dekret).

Decyzją z dnia [...] października 2016 r., nr [...], Wojewoda [...] stwierdził, że opisana wyżej nieruchomość, oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

W uzasadnieniu organ I instancji zważył, iż nieruchomość ziemska [...] została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, o czym świadczy dokument z Archiwum Akt Nowych w [...] stanowiący spis majątków przejętych na ww. podstawie, gdzie pod nr 1 wskazano przedmiotową nieruchomość (sygn. 2081). W oparciu o materiał dowodowy przedstawiony przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w [...] Delegaturę w [...], dokonane w dniu [...] maja 2016 r. oględziny, opracowanie "[...]" L. K., protokół z przesłuchania świadka w dniu [...] czerwca 2016 r., fotografie oraz protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] września 1950 r. o przekazaniu resztówki [...] na rzecz spółdzielni produkcyjnej - Wojewoda ustalił, że istniał związek funkcjonalny pomiędzy nieruchomością będącą przedmiotem wniosku (tj. zespołem dworsko-parkowym), a resztą majątku ziemskiego określanego jako majątek ziemski [...]. W ocenie organu I instancji za powyższym przemawiało to, iż właściciel K. W. sam zarządzał majątkiem, na terenie parku posadowiony był budynek służący działalności rolniczej (spichlerz), a na terenie zespołu prowadzona była działalność hodowlana (ryby w stawie).

Ponadto organ I instancji wskazał, że zgodnie z treścią protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 4 września 1950 r. o przekazaniu resztówki [...] na rzecz [...] – [...] przejęła m.in. dwór oraz park od Gminnej [...] w [...]. Jak wynika z karty ewidencyjnej dworu, od 1944 r. dwór zamieszkany był przez pracowników [...].

Odwołanie od tej decyzji złożył wnioskodawca P. W.

Rozpatrując tę sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zważył, że postępowanie prowadzone jest na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), który przewiduje orzekanie w sprawie stwierdzenia, że dana nieruchomość nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], [...] i [...], jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Organ II instancji wywodził, że w sprawach dotyczących podpadania bądź niepodpadania określonych nieruchomości pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej organy muszą ustalać, czy nieruchomość wchodząca w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miała bezpośrednio charakter rolniczy bądź, w przypadku braku takiego stwierdzenia, czy była funkcjonalnie związana z taką nieruchomością ziemską

Organ także zaznaczył, że "związek funkcjonalny" to wzajemna zależność (współzależność), zależność funkcjonalna, związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej. W kontekście norm o podpadaniu określonej części nieruchomości pod działanie dekretu o istnieniu związku funkcjonalnego mówi się wówczas, gdy bez danej części majątku pozostała część majątku o charakterze stricte rolniczym nie mogłaby prawidłowo funkcjonować i odwrotnie.

Organ II instancji wskazał, że nieruchomość ziemska należąca do poprzednika prawnego wnioskodawcy została przejęta na własność Skarbu Państwa ze względu na przekroczenie normy obszarowej przewidzianej w dekrecie PKWN. Minister ustalił, że znajdujące się w aktach reprodukcje materiałów archiwalnych z zespołu Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych zawierają zestawienie, z którego wynika, że gospodarstwo K. W. w [...] miało 271,9 ha, z czego 225,1 ha stanowiły grunty orne, 24,9 ha - łąki, a 4,1 ha - sady owocowe. Na podstawie § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dalej: "rozporządzenie") za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Powołany wykaz potwierdza także, że podstawą przejęcia nieruchomości był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

W oparciu o opracowanie L. K. "[...]" ([...] 1994) organ II instancji ustalił, że majątek [...] (w skład, którego wchodził zespół dworsko-parkowy, znajdujący się w granicach działki nr [...], jednostka ewidencyjna [...], obręb [...]) kupił na licytacji K. W. z sąsiedniego Inczewa dla swojego syna K. W., jednocześnie ostatniego właściciela nieruchomości, zmarłego w 1940 r. Po śmierci właściciela dobrami zarządzali niemieccy zarządcy w czasie okupacji, a po zakończeniu II wojny światowej we dworze mieszkała dawna służba folwarczna, pracownicy [...], a po jej rozwiązaniu budynek pozostawał opuszczony. Minister ustalił także, że w latach 1973-1984 przeprowadzono generalny remont nieruchomości, a we dworze od tego czasu mieści się [...]. Odnośnie zespołu [...] organ II instancji uznał, że może on być częścią szerszej, niezrealizowanej koncepcji.

Minister wskazał, że w 1980 r. wiek zasadniczej części drzewostanu parkowego był szacowany na 65-80 lat, stąd autorzy dostępnych opracowań na temat założenia dworkowo-parkowego przyjmują, że obecne założenia można łączyć z latami przejścia [...] do [...]. Park ukształtował ostatni właściciel na początku [...] wieku, natomiast w latach [...] przeprowadzono jego prace renowacyjne. Organ II instancji ustalił przy tym, że park ograniczony jest od zachodu i północy drogami, ma powierzchnię 3,2 ha, kształt trójkąta i stanowi dokładnie kształt działki nr [...], która jest przedmiotem postępowania.

Minister ustalił, że K. W. zarządzał majątkiem [...], który według danych z pomiaru dóbr z 1939 r. obejmował dwa działy: [...] o powierzchni 174 ha i [...] o powierzchni 32 ha, czyli łącznie ponad 206 ha. Według innego przekazu z 1939 r. majątek łącznie obejmował 283 ha (w tym 265 ha gruntów ornych, łąk i ogrodów). W ocenie organu nieruchomość w [...] spełniała normę obszarową określoną w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, niezbędną do przejęcia jej na własność Skarbu Państwa.

Odnośnie tego, czy istniał związek funkcjonalny pomiędzy nieruchomością będącą przedmiotem postępowania, a resztą majątku ziemskiego Minister ustalił, że w [...]bezpośrednio przed II wojną światową uprawiano przede wszystkim żyto i pszenicę (ponad 600 wozów dwukonnych obu zbóż - podawane jako jednostka miary), a także owies (364 wozy), rzepak, koniczynę i wyko. Ponadto w gospodarstwie znajdowały się: 24 konie, 24 krowy, 12 jałówek i bukat. Właściciel oprócz prowadzenia gospodarstwa zajmował się także kolekcjonowaniem pamiątek z przeszłości, w tym dokumentował dzieje ziemiaństwa.

W [...] części parku w [...] w. znajdowały się: modrzewiowy lamus dworski, niewielka oranżeria, spichlerz, inspekty oraz zabudowania gospodarcze. W południowej części założenia znajduje się oficyna. Organ II instancji powołując się na zeznania świadka B. C. oraz dokumentację fotograficzną ustalił, że teren zespołu był przed wojną ogrodzony, a wjazdy na teren parku, sadu (przyległego do działki nr [...] od strony [...]) oraz części folwarcznej położonej na [...]od działki nr [...] były osobne. Ponadto, na terenie parku, oprócz dworu, znajdował się spichlerz na narzędzia i maszyny rolnicze oraz oranżeria, w której trzymano kwiaty.

W oparciu o zeznania świadka Minister ustalił także, że oficyna w parku była budynkiem gospodarczym, a w stawie znajdującym się w parku hodowano ryby na sprzedaż, które stanowiły rezerwę w stosunku do ryb znajdujących się w przyległych do działki nr [...] stawach.

Jednocześnie organ II instancji wskazał, że zeznania świadka nie mają charakteru rozstrzygającego dla ustalenia stanu faktycznego zespołu w okresie jego nacjonalizacji. Organ odwoławczy ustalając stan faktyczny i prawny sprawy brał pod uwagę cały zgromadzony materiał dowodowy w sprawie, postrzegany w świetle najnowszej linii orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczącej wykładni art. 2 ust. 1 lit. e. dekretu.

Przede wszystkim Minister stwierdził, że ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie wynika, by siedziba właściciela [...] miała charakter inny niż rezydencjonalny. Zdaniem organu, o związku funkcjonalnym nie może świadczyć przytaczany fragment listu ostatniego właściciela, że "na szczęście zimą może się obrabiać włodarzami" w połączeniu z faktem, że włodarze ci otrzymywali polecenia w jednym z pomieszczeń pałacu. W ocenie organu, nie ma bowiem wątpliwości, że dwór spełniał funkcje mieszkalne, na co wskazuje fakt gromadzenia przez właściciela pamiątek z przeszłości, kolekcji przedmiotów artystycznych oraz urządzenie w części pałacyku prywatnego muzeum.

Jak ustalił Minister, właściciel majątku miał do pomocy w zarządzaniu rozległym gospodarstwem włodarzy, a w jego skład wchodziły co najmniej 2 folwarki: [...], zlokalizowany na [...] od właściwego zespołu [...] w granicach działki nr [...]oraz [...]. Folwarki stanowiły w tym okresie wyodrębnione gospodarczo części nieruchomości ziemskiej. W ocenie organu, takim wyspecjalizowanym gospodarstwem nastawionym na produkcję roślinną nie sposób było zarządzać jedynie poprzez wydawanie poleceń w oddzielnym pokoju pałacu, gdzie zaproszeni zarządcy średniego szczebla mogli otrzymywać wskazówki od właściciela, w sytuacjach gdy tenże "chciał się nimi obrabiać". Organ wskazał, że pomimo iż kwestię istnienia "odrębnego pokoju" wyjaśnia w odwołaniu wnioskodawca, dowodząc na podstawie opracowania E. Ż. "[...]", że rzekomy "pokój kredensowy" stanowił przedpokój, gdzie właściciel majątku doraźnie spotykał się i wydawał polecenia np. włodarzom, to w istocie nie zmienia to faktu, że sam właściciel zarządzał majątkiem poprzez doglądanie pracowników. W ocenie organu nie ma powodów by przypuszczać, że sam dwór albo jakikolwiek inny budynek na działce będącej przedmiotem postępowania, pełnił funkcje centrum administracyjnego z wyspecjalizowanym personelem zatrudnianym w tym celu, czy też pomieszczenia – kantoru, gdzie wypłacano by należności pracownikom czy kancelarii obsługującej majątek. Brak takiego budynku wskazuje natomiast, że właściciel prowadził gospodarstwo w typowy wówczas sposób, tj. poprzez objazd i obchód posiadłości, wydawanie poleceń na terenie swojego majątku oraz załatwiając sprawy rozliczeń. Ponadto liczba pracowników uzależniona była od prac sezonowych.

W ocenie organu II instancji, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można stwierdzić, że istniał związek funkcjonalny pomiędzy zespołem dworsko-parkowym, a resztą majątku. Zdaniem Ministra, świadczy o tym fakt, że w stawie znajdującym się na terenie działki objętej postępowaniem znajdowała się rezerwa ryb hodowlanych dla stawów hodowlanych poza granicami zespołu. Zasadniczo na sprzedaż przeznaczone były ryby pochodzące z innych stawów, a staw w części rezydencjalnej, dworsko-parkowej, miał charakter pokazowy. Na terenie działki nr [...] znajdowała się oficyna dworska, jednakże nie ma powodu by zakładać, że jej funkcja była inna niż typowej oficyny dworskiej, pełniącej funkcje akcesoryjne wobec samego dworu, tzn. mieszkała tam służba dworska, goście, a czasem i członkowie rodziny właściciela. Minister zwrócił uwagę, że znane są nazwy budynków z połowy XIX w. na tym terenie, jednakże protokoły przejęcia, sporządzone w latach 50-tych ubiegłego wieku, wymieniają kilkanaście budynków na rozleglejszym obszarze resztówki, obejmującej także teren folwarku. Z kolei oranżeria służyła jako miejsce hodowli kwiatów na użytek własny, tj. na potrzeby ozdobnego parku otaczającego dwór. Organ zauważył, iż informacja o hodowli kwiatów na sprzedaż, którą przytacza Wojewoda na poparcie twierdzeń o istniejącym związku funkcjonalnym między zespołem a pozostałą częścią nieruchomości, odnosi się do roku 1905, w którym został sporządzony dokument o przekazaniu okazów na wystawę ogrodniczą. W ocenie organu dokument ten nie może być dowodem na istnienie między dworem, parkiem, a resztą rozległego majątku więzi, bez której jedno nie mogłoby funkcjonować bez drugiego. Odnośnie spichlerza organ przyjął, iż służył on do składowania niezbędnych na terenie parku rzeczy.

W ocenie Ministra, w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma informacji na temat sadu położonego na terenie działki nr [...]. Istnieje jedynie wzmianka jakoby za budynkiem dworu (od strony zachodniej) znajdowały się jego resztki, przy czym znajdujący się w aktach sprawy szkic "[...]" umiejscawia sad poza obrębem działki objętej wnioskiem P. W.

Zdaniem organu II instancji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można wykazać, iż istniał związek funkcjonalny między działką, na której znajdował się park i dwór z resztą nieruchomości ziemskiej.

Wobec powyższego Minister uchylił w całości decyzję Wojewody i orzekł że zespół dworsko-parkowy będący przedmiotem niniejszego postępowania nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Z decyzją Ministra nie zgodziło się Muzeum Okręgowe w [...] (dalej: "skarżący", "strona"), reprezentowane przez adwokata, zaskarżając ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargą i zarzucając jej:

1. naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w ustalonym stanie faktycznym i uznanie, ze majątek [...] nie podpadał pod działanie dekretu PKWN, a to wobec braku związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko-parkowym wchodzącym w skład majątku [...], a gospodarstwem rolnym, podczas gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika, ze stały zarząd nad gospodarstwem rolnym był wykonany bezpośrednio przez właściciela majątku wydzielonego w ramach części dworskiej pokoju, majątek nie posiadał odrębnego stanowiska zarządcy – ekonoma, wszystkie czynności właściciel majątku wykonywał samodzielnie, istniała zależność i niesamodzielność gospodarstwa rolnego – organizacyjnie gospodarstwo rolne i część mieszkalna przenikały się – droga prowadząca od dworu wiodła bezpośrednio w pola, dochody z gospodarstwa były wykorzystywane na utrzymanie dworu, stawy hodowlane i oranżeria znajdujące się w części rezydencjalnej obsługiwane były przez pracowników majątku ziemskiego;

2. art. 7, art., 77 oraz art. 80 k.p.a., poprzez całkowicie dowolną interpretację dokumentacji i osobowych środków dowodowych zgromadzonych w ramach postępowania przed organem I instancji i wyciąganie wniosków sprzecznych z ich treścią, tj. uznając w sposób dalece nieuprawniony, że konieczność ścisłego ustalenia więzi funkcjonalnej pomiędzy częścią dworsko-parkową a rolną winna być w każdym przypadku interpretowana w kierunku jej nieuwzględnienia.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Pismem procesowym z dnia 15 listopada 2019 r. uczestnik postępowania P. W. wniósł o oddalenie skargi, z uwagi na to, iż zespół dworsko-parkowy [...] pełnił funkcje wyłącznie rezydencjalno-mieszkalne i muzealne oraz nie pozostawał w związku funkcjonalnym z gospodarstwem rolnym. W ocenie uczestnika postępowania przedmiotowa nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust, 1 lit e dekretu PKWN.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym, w myśl art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi (analogicznie sprzeciwu) oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należało uznać za zasadną.

Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do tego, czy przedmiotowa nieruchomość podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Zgodnie z tym przepisem na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości ziemskie, które miały charakter rolniczy, pod warunkiem, że stanowiły własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych i o ile ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], [...] i [...], jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości spełniające ww. cechy przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 dekretu PKWN.

W sprawach dotyczących podlegania bądź niepodlegania określonych nieruchomości działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej – jak słusznie wywiódł organ – trzeba zatem ustalić, czy wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały bezpośrednio charakter rolniczy bądź, w przypadku braku takiego stwierdzenia, były funkcjonalnie związane z taką nieruchomością ziemską.

Pojęcie związku funkcjonalnego, jako warunku objęcia zespołu dworsko-parkowego przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie jest normatywnie zdefiniowane. Przyjmuje się jednak, że jego istnienie należy rozumieć jako możliwość (bądź jej brak) prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. Przy tym w orzecznictwie sądowym wielokrotnie podkreślano, iż powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne zespołów dworsko–parkowych z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej nie mogą przesądzić o istnieniu związku funkcjonalnego. Dla ustalenia czy pomiędzy częścią dworsko-parkową a pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej istnieje związek funkcjonalny nie ma zatem znaczenia, czy owa część dworsko-parkowa została fizycznie oddzielona od zabudowań gospodarczych, ani czy park graniczył z częścią gospodarczą majątku. Żadnego znaczenia dla wykazania istnienia bądź nieistnienia związku funkcjonalnego nie przypisywano także okoliczności, czy część rezydencjonalna była utrzymywana z dochodów pochodzących z majątku rolnego. Istotne znaczenie dla istnienia związku funkcjonalnego przypisywano miejscu zamieszkiwania rządcy na terenie części rezydencjonalnej lub poza nią. Stąd też w orzecznictwie przyjęto, że dla ustalenia związku funkcjonalnego pomiędzy dworem a częścią rolniczą majątku badaniem objąć należało, czy w części gospodarczej bądź w mieszkalnej dworu znajdował się np. kantor, biuro w którym przyjmowano interesantów i z których wykonywany był stały bezpośredni zarząd doraźnymi pracami, wykonywanymi w części gospodarczej; gdzie znajdowały się księgi rachunkowe; skąd dokonywano bieżących płatności pracownikom i dostawcom. Funkcjonalne architektoniczne dostosowanie części rezydencjonalnej do zarządzania pracami rolnymi, przy nieistnieniu na terenie majątku ziemskiego innego tego rodzaju miejsca, prowadzić musiało do wniosku, że część rezydencjonalna była funkcjonalnie związana z majątkiem ziemskim w takim znaczeniu, że nie mógł on bez niej prawidłowo funkcjonować.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy zarzucił organowi I instancji błędne uznanie istnienia związku funkcjonalnego między działką, na której znajdował się park i pałac z resztą nieruchomości ziemskiej. Zdaniem organu II instancji, przeprowadzone postępowanie dowodowe nie dało podstaw do uznania, iż ta nieruchomość ziemska miała charakter rolniczy.

W ocenie Sądu ocena, czy istniał związek funkcjonalny pomiędzy dworem, a rolniczą częścią majątku jest co najmniej przedwczesna, gdyż została oparta na ustaleniach faktycznych dotyczących okresu międzywojennego oraz po II wojnie światowej, a nie daty wejścia w życie dekretu PKWN.

Sąd podkreśla, że dekret PKWN wszedł w życie 13 września 1944 r., natomiast Sieradz i okolice wyzwolono spod okupacji niemieckiej dopiero 23 stycznia 1945 r., a więc jeszcze w trakcie II wojny światowej Organy dokonując ustaleń faktycznych zgromadziły materiał dowodowy dotyczący nieruchomości do 1940 r. (tj. do śmierci właściciela) oraz lat po II wojnie światowej. Natomiast w niniejszej sprawie zabrakło ustaleń odnośnie okresu niemieckiej okupacji, czy też bezpośrednio poprzedzającego reformę rolną, jak też po wyzwoleniu majątku spod okupacji niemieckiej.

Na organie spoczywa obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, tak aby uzyskać wystarczającą podstawę do prawidłowego zastosowania przepisu prawa. Realizacja zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) jest ściśle powiązana z realizacją zasady praworządności, bowiem tylko prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi niezbędny element właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Organ dokonuje analizy jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają udowodnienia i jakie dowody dla wykazania tych faktów są niezbędne do przeprowadzenia.

Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ II instancji nie dostarczyło wszystkich niezbędnych materiałów dowodowych do prawidłowego rozpatrzenia sprawy i podjęcia merytorycznej decyzji. Przypomnieć należy, że w postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako dowolne należy więc traktować ustalenia faktyczne mogące znaleźć wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. Sąd stoi na stanowisku, że niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego.

Materiał dowodowy nie został zebrany w sposób wyczerpujący, a w konsekwencji stan faktyczny nie został prawidłowo ustalony. W tym miejscu Sąd przypomina, że obowiązkiem organu administracyjnego jest rozpatrzenie nie tylko poszczególnych dowodów z osobna, ale wszystkich we wzajemnej łączności. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego bowiem polega na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów, z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Dopiero jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stwarza podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie tych elementów zabrakło.

Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonych decyzji nie wynika, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, co pozwoliłoby na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe postępowanie przeprowadzono z naruszeniem reguł Kodeksu postępowania administracyjnego, co w konsekwencji doprowadziło do tego, iż uzasadnienie nie odpowiada wymogom z art. 107 § 3 k.p.a. Zatem w niniejszej sprawie najpierw należy zgromadzić materiał dowodowy, na jego podstawie ustalić prawidłowo stan faktyczny, a następnie dopiero ustalić czy istniał związek funkcjonalny pomiędzy nieruchomością będącą przedmiotem postępowania, a pozostałym majątkiem.

Z kolei oceniając istnienie związku funkcjonalnego należy mieć na uwadze też to, że nacjonalizacja na podstawie dekretu następowała bezpośrednio po wojnie. Zatem na dzień wejścia w życie dekretu w ogóle nie wiadomo czy dwór pełnił jakąkolwiek rolę w gospodarowaniu częścią rolniczą folwarku.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a, a także art. 80 k.p.a oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę organ II instancji weźmie pod uwagę powyższe rozważania. Prowadząc postępowanie organ winien mieć na uwadze konieczność procedowania zgodnie z regułami wynikającymi z powyższych przepisów, celem należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Nadto organ zwróci uwagę na przepis art. 107 § 3 k.p.a., z którego wynika, jakim warunkom winno odpowiadać uzasadnienie decyzji administracyjnej. Podkreślić należy, że prawidłowo skonstruowane uzasadnienie daje rękojmię, iż organ administracji dołożył należytej staranności przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Pozwala bowiem poznać przesłanki jego podjęcia i prześledzić tok rozumowania organów orzekających. Należyte uzasadnienie decyzji pełni dwojaką funkcję. Z jednej strony ma charakter informacyjny wobec stron postępowania, z drugiej strony prawidłowo skonstruowane uzasadnienie decyzji jest niezbędne dla możliwości sformułowania zarzutów względem decyzji.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję organu II instancji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składa się wpis sądowy (100 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł).