Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 645/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: rt. 28 ust. 1, 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 października 2017 r. sprawy ze skargi D. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy z wniosku zobowiązanego D. L. (dalej "Zobowiązany") z dnia 15,02.2017 r. o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek, decyzją z dnia 10.04.2027 r. – wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 z późn. zm. – dalej w skrócie "u.s.u.s."), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmówił Zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek na:

1. ubezpieczenia społeczne za okres od 06/2010 r. do 01/2017 r.:

- z tytułu składek w kwocie [...] zł

- z tytułu odsetek wyliczonych na dzień 17.02.2017r. w kwocie [...] zł

- z tytułu kosztów upomnienia w kwocie [...] zł

2. na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 05/2010 r. do 01/2017 r.:

- z tytułu składek w kwocie [...] zł

- z tytułu odsetek wyliczonych na dzień 17.02.2017r. w kwocie [...] zł

- z tytułu kosztów upomnienia w kwocie [...] zł

3. na Fundusz Pracy za okres od 06/2012r. do 01/2017 r.:

- z tytułu składek w kwocie [...] zł

- z tytułu odsetek wyliczonych na dzień 17.02.2017r. w kwocie [...] zł

- z tytułu kosztów upomnienia w kwocie [...] zł

Łącznie zaległość wynosiła [...] zł

Decyzję powyższą organ I instancji wydał w oparciu o następujące ustalenia.

W dniu 17 lutego 2017 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w G. (dalej "Zakład") wpłynął wniosek Zobowiązanego o umorzenie należności z tytułu składek, który Zobowiązany uzasadnił trudną sytuacją majątkową, wynikającą z trudności związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wnioskodawca wskazał, że dochody, jakie uzyskiwał z pracy nie wystarczały na pełne funkcjonowanie firmy, ponieważ wpadł w spiralę zadłużeń, po stratach, jakie miał zatrudniając kierowcę na umowę zlecenie, który wyrządził bardzo dużo strat w powierzonym mieniu, co skutkowało sprzedażą środka transportu, w następstwie czego stracił możliwość zarobku oraz wynikające z tego faktu brak ciągłości finansowej oraz zadłużenie w innych firmach, co skutkowało postępowaniami komorniczymi, co ciągnie się do dnia dzisiejszego. Jak wskazał Zobowiązany, wierzytelności na dzień dzisiejszy to około [...] zł, które stara się spłacać, chociaż po małych kwotach, ale z pracy na zlecenie, małych jakichś zleceń. Nie jest w stanie zapłacić składek, dlatego podjął decyzję o zawieszenie działalności gospodarczej i podjął próbę znalezienia pracy za granicą, którą - jak poinformował - podejmował za granicą. Wskazał również, że nie posiada żadnych ruchomości i nieruchomości, brak jest środków na utrzymanie [...] - osobowej rodziny, ma rosnące długi u wierzycieli. Wskazał, że nie będzie teraz spłacać zadłużenia, bowiem w okresie zimowym ciężko o jakieś zlecenia budowlane, dlatego prosi o przyznanie pomocy de minimis, co pomoże mu stanąć na nogi i rozpoczęcie normalnego funkcjonowania w rodzinie.

Pismem z dnia 01.03.2017 r. Zakład wyjaśnił, że istnieje możliwość umorzenia wnioskowanych należności ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną, wskazując jednocześnie Zobowiązanemu, że może w terminie 7 dni przedłożyć dokumenty umożliwiające ocenę spełnienia warunków przy ubieganiu się o umorzenie, w tym załączone oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nie prowadzącej pełnej księgowości, a także zeznania podatkowe składane w ciągu ostatniego roku, np. PIT-36,PIT-36L, PIT-16A, PIT-37, PIT-38 – o ile wnioskodawca składał takie zeznanie, aktualny wyciąg z księgi przychodów i rozchodów lub aktualny wyciąg z ewidencji przychodów – rok bieżący. Do pisma tego Zakład załączył, oprócz ww. oświadczenia, także formularz stanowiący załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24.10.2014 r. (Dz.U., poz. 1543).

W toku postępowania Zobowiązany przedłożył:

- oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej,

- formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc inną niż pomoc w rolnictwie lub rybołówstwie, pomoc de minimis lub pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie,

- wydruk z CEIDG,

- formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis,

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nie prowadzącej pełnej księgowości,

- potwierdzenia przelewu,

- wezwanie do zapłaty wraz z pełnomocnictwem,

- zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego (szt. 2).

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że Zobowiązany prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą od dnia 11.05.2010 r., w związku z którą powstał ustawowy obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, zaś w dniu 15.02.2017 r. działalność ta została zawieszona.

Ustalono nadto, że na koncie płatnika w dacie złożenia wniosku o umorzenie, figurowały zaewidencjonowane i wymagalne w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia nieopłacone należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenia społeczne za okres od 06/2010 r. do 01/2017 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 05/2010 r. do 01/2017 r. oraz na Fundusz Pracy za okres od 06/2012 r. do 01/2017 r. w łącznej kwocie [...] zł. Zaległość z tytułu odsetek na dzień 17.02.2017 r. wynosiła [...] zł, a z tytułu kosztów upomnienia – [...] zł.

Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym ustalono, że Zobowiązany osiąga dochód z prac wykonywanych dorywczo w wysokości ok. [...] zł netto miesięcznie oraz z tytułu prac dorywczych wykonywanych za granicą w kwocie ok. [...] zł netto. Na podstawie tego oświadczenia nadto ustalono, że Zobowiązany prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką E. L..

Na podstawie danych pobranych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń społecznych ustalono, że małżonka Zobowiązanego nie posiada obecnie tytułu do ubezpieczenia. Na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje dzieci. Łączny dochód w prowadzonym gospodarstwie domowym ustalony powyższym sposobem wynosi [...] zł na jednego członka rodziny. Według ww. oświadczenia, stałe wydatki związane z opłatami eksploatacyjnymi wynoszą kwotę około [...] zł oraz inne wydatki [...] zł.

Nadto ustalono, że Zobowiązany pozostaje ujawniony jako właściciel samochodu osobowego marki M., rok produkcji [...], nr rej. [...] oraz ciągnika samochodowego marki R., rok produkcji [...], nr rej. [...].

Wnioskodawca wskazał w ww. oświadczeniu, że ma zobowiązanie finansowe dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez komornika sądowego na łączna kwotę [...] zł, regulowane w formie dobrowolnych wpłat w kwocie [...] zł miesięcznie.

Zakład wyjaśnił, że należność z tytułu nieopłaconych składek objęta jest postępowaniem egzekucyjnym. Bieg przedawnienia powyższych należności z tytułu składek na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zawieszony w oparciu o prowadzone postępowania związane dochodzeniem należności w ramach postępowania egzekucyjnego. Nieopłacone należności z tytułu składek w powyższym zakresie zawierające się w okresie od 05/2010r. do 08/2016 r., zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych.

Dalej wyjaśniono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może podjąć decyzję o umorzeniu należności z tytułu składek w wypadkach określonych przepisami prawa, przy czym przytoczył przepis art. 28 u.s.u.s., wskazując, że należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi w sytuacjach określonych w od pkt 1 do pkt 6 art. 28.

Wskazano także, że na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. - należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Nadto wyjaśniono, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach określonych w pkt od 1 do pkt 3.

Zakład wskazał, że z przytoczonych przepisów wynika, że decyzja Zakładu w zakresie umorzenia należności z tytułu składek zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia o których mowa w art. 28 u.s.u.s. jaką jest całkowita nieściągalność, a pomimo jej braku uzasadniony przypadek w wykazanej przez zobowiązanego sytuacji majątkowej i rodzinnej w której opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla wskazanych osób. Zakład wyjaśnił przy tym, że jest dysponentem funduszy, którego przychody obok opłacanych składek pochodzą między innymi z wpłat i z dotacji budżetu państwa, wykonując funkcje zlecone na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wynikające z innych ustaw, aby wypłacać bieżące świadczenia osobom ubezpieczonym. Obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne nie można przy tym utożsamiać z obowiązkiem podatkowym zasadniczo naliczanym od uzyskiwanych dochodów. Obowiązek naliczania i opłacenia należności na ubezpieczenia społeczne przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność w której zamierzają osiągać dochody nie jest uzależniony od rzeczywistych dochodów czy ich braku, jak również wiedzy czy winny płatnika, względów słuszności czy zasad współżycia społecznego, bowiem obowiązek ten powstaje z mocy obowiązującego prawa i ciąży wyłącznie na płatniku wolą samego ustawodawcy. Umorzenie zaległości składkowej winno być dlatego traktowane jako wyjątkowy środek na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek przez ich płatników.

Zakład także podkreślił, że prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiąganiem dochodów, ale również z możliwością ponoszenia strat finansowych, a także brakiem regularnych dochodów. Niezależnie natomiast od osiąganych wyników finansowych każdy płatnik który prowadzi działalność zamierzając osiągać z niej dochody ma ustawowy obowiązek odprowadzania składek. Środki bowiem uzyskane przez Zakład z tytułu opłaconych składek przeznaczane są na wypłaty i finansowanie bieżących świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym m.in. wypłaty rent i emerytur, Również w sytuacji finansowej zobowiązanego i braku środków finansowych na spłatę wierzycieli Zakład jako wierzyciel ma prawo do odmowy umorzenia. Zgodnie z dyspozycją powołanych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzenie jest uprawnieniem Zakładu w sytuacji stwierdzenia materialnoprawnych przesłanek takiego zwolnienia zawartych w ustawie jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku uzasadniony przypadek. Złożenie wniosku o umorzenie i oświadczenie dłużnika w tym zakresie o braku możliwości spłaty, nie oznacza automatycznego uwzględnienia wniosku strony na podstawie przedstawionych okoliczności, które są rozpatrywane w oparciu o zebrany materiał dowodowy zarówno z urzędu a odnośnie uzasadnionego przypadku również o materiał przedłożony przez wnioskodawcę.

Dalej również wskazano, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie jest postępowaniem w przedmiocie ustalenia istnienia i określenia wysokości wskazanego obowiązku, jak również postępowaniem w przedmiocie ustalenia przebiegu ubezpieczenia, okresów prowadzenia pozarolniczej działalności w której powstał dochodzony obowiązek przez podmiot obowiązany. Nie jest to postępowanie egzekucyjne, czy w sprawie udzielenia ulgi w spłacie w ramach układu ratalnego z dłużnikiem, są to bowiem postępowania odrębne.

Zdaniem Zakładu, w niniejszej sprawie nie wystąpiły formalne przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stanowiące podstawę umorzenia. Jak wskazał Zakład, Zobowiązany pozostaje ujawnionym przedsiębiorcą, który zawiesił wykonywanie działalności z dniem 15.02.2017 r., i aktualnie osiąga dochody z prac wykonywanych dorywczo. Na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi m.in., gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa ("O.p."). Zdaniem Zakładu, w sprawie nie zachodzą ujawnione przesłanki opisane w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., stanowiące podstawę prawną i możliwość rozważenia umorzenia przez Zakład zawnioskowanych należności w całości lub w części.

W niniejszej sprawie - jak dalej wskazał Zakład - pomimo braku całkowitej nieściągalności, nie zachodzi uzasadniony przypadek, który w oparciu o powołane przepisy i zawarte w nich przesłanki stanowiłby podstawę rozważenia umorzenia zadłużenia i zwolnienia z wykonania ustawowych obowiązków tytułem nieopłaconych przez zobowiązanego należności z tytułu składek.

Zakład przy tym wskazał, że Zobowiązany od dnia 11.05.2010r. do dnia 15.02.2017 r. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą, aktualnie uzyskując według oświadczenia dochody z tytułu prac wykonywanych dorywczo w kraju i za granicą. Zakład zważył przy tym, że Zobowiązany pozostaje w związku małżeńskim, przy czym Jego małżonka nie ma ustalonego tytułu do ubezpieczenia. Małżonkowie mają na utrzymaniu dwoje dzieci. Zarówno Zobowiązany jak i jego małżonka nie są przy tym osobami całkowicie i trwale wyłączonymi z możliwości zarobkowych jako osoby niezdolne do pracy, ze względu na przewlekłą chorobę lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającym możliwości uzyskania dochodu na opłacenie należności. W prowadzonym postępowaniu – jak wskazał Zakład - nie przedłożono w tym zakresie dowodów. Dłużnik Zakładu (Zobowiązany) jak oświadczył, faktycznie pracuje osiągając nieujawnione dochody z prac dorywczych, pozostając przy tym w gotowości do podjęcia zawieszonej działalności na terenie kraju. W gospodarstwie domowym prowadzonym przez Zobowiązanego osiągane są bowiem dochody stanowiące podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych i spłaty zobowiązań w ratach. Wnioskodawca w niniejszym postępowaniu nie wykazał braku możliwości przystąpienia do spłaty przedmiotowych należności w zakresie zagrażającym zaspokojenie niezbędnym potrzebom życiowym członkom rodziny, choćby w minimalnych kwotach. Zakład nie kwestionował przy tym podniesionej okoliczności co do braku możliwości jednorazowej spłaty przedmiotowych należności, w okolicznościach w których płatnik nie wykonywał obowiązku opłacenia składek na przestrzeni kilku lat. Brak przy tym dowodów o poniesieniu strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej czy innego nadzwyczajnego zdarzenia pozbawiającego zobowiązanego możliwości osiągania dochodu na opłacenie należności z tytułu składek. Nie może być nim ryzyko finansowe w ramach prowadzonej działalności. O ile Zobowiązany nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek bezpośrednio i jednorazowo to ma realne możliwości ich finansowania w ratach. Umorzenie w tych okolicznościach i zwolnienie z obowiązku w obecnym stanie sprawy, uznano za niezasadne względem tych płatników - zobowiązanych opłacających zarówno wskazane należności w ramach wykonywanych ustawowo obowiązków bądź nie jednakże z przyczyn obiektywnie uzasadnionych, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, związany z instytucją umorzenia przeznaczaną dla przypadków szczególnych i uzasadnionych nie natomiast związanych wyłącznie z ryzykiem gospodarczym czy finansowym. Należy wskazać, że Zobowiązany ma również inne zobowiązania. Pozostali wierzyciele Zobowiązanego nie odstąpili od dochodzenia swoich należności, brak zatem podstaw do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnej. Należności z tytułu składek są uprzywilejowane w dochodzeniu przed zobowiązaniami prywatnymi, a dłużnik winien to uwzględniać. Niedopuszczalna jest ich spłata kosztem umorzenia należności składkowych.

W ocenie Zakładu, zasadne umorzenie należy odnosić do osób znajdujących się w określonej sytuacji majątkowej i rodzinnej z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika) uniemożliwiających opłacenie czy też dochodzenie tych należności, np. klęska żywiołowa, choroba czy zdarzenie nagłe uniemożliwiające pozyskiwania środków na spłatę tychże zobowiązań. Zwolnienie takie winno być przy tym podjęte w sytuacji możliwości wywołania zbyt ciężkich skutków związanych z wykonaniem obowiązku opłacenia, a w szczególności brakiem możliwości zaspokojenia przez to podstawowych niezbędnych potrzeb życiowych zarówno zobowiązanego oraz członków jego rodziny. Takie okoliczności w niniejszej sprawie nie zachodzą. Nie mogą być nimi bezpośrednio ujawnione trudności finansowe. Tym samym trudności finansowe związane z opłacaniem wszystkich wymagalnych zobowiązań winny zasadniczo stanowić podstawę do spłaty zawnioskowanych należności publicznoprawnych w układzie ratalnym o którym mowa w art. 29 u.s.u.s. przez rozłożenie ich w ratach, choćby minimalnych kwotach, a nie służyć takiemu odstąpieniu. Podniesione okoliczności, jakimi są trudności finansowe związane z ryzykiem prowadzonej działalności w przeszłości a także brak dochodów na spłatę zobowiązań nie mogą stanowić podstawy rozważenia przez Zakład umorzenia należności z tytułu składek w tym postępowaniu.

Sumując, Zakład stwierdził, że przy braku całkowitej nieściągalności, również brak uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., który stanowiłby podstawę umorzenia przedmiotowej należności w okresie wymagalności w oparciu o ustalony stan sprawy i przesłanki ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.).

Zobowiązany nie zgodził się z decyzją organu I instancji i złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia 24.05.2017 r., organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 10.04.2017 r. akceptując stanowisko i argumentację przedstawioną przez organ I instancji. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że Zobowiązany jest przedsiębiorcą, którego działalność została zawieszona ale niezakończona, a zatem jest w gotowości do jej podjęcia i kontunuowania, a równocześnie pracuje i osiąga nieewidencjonowane dochody. Zobowiązany jak i Jego małżonka nie są wyłączeni z przyczyn obiektywnych z możliwości podjęcia zatrudnienia, nie są wyłączeni z rynku pracy, nie korzystają także z pomocy państwa. Zdaniem organu odwoławczego, Zobowiązany nie wykazał braku możliwości przystąpienia do spłaty wnioskowanych należności w zakresie zagrażającym zaspokojenie niezbędnym potrzebom życiowym członkom rodziny. Wskazano przy tym, że Zobowiązany ma również inne zobowiązania, od dochodzenia których inni wierzyciele nie odstąpili, a tym samym brak podstaw do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnej, która jest uprzywilejowana w dochodzeniu przed należnościami prywatnymi.

Na powyższą decyzję organu odwoławczego z dnia 24.05.2017 r. Zobowiązany wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę, w której wniósł o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając zaskarżonej decyzji błędne przyjrzenie się sprawie oraz samoistną ocenę materiału dowodowego bez chęci pomocy ze strony ZUS oraz brak uwzględnienia pomocy de minimis, co jest zagwarantowane przez Państwo Polskie oraz traktaty Unijne. Zarzucił też błędną ocenę stanu materialnego dotycząca minimum socjalnego.

Uzasadniając zarzuty skargi, Skarżący wskazał, że podtrzymuje swoje twierdzenia, że w chwili składania wniosku o umorzenie składek oraz w obecnej, nie jest w stanie spłacać nawet w ratach, ponieważ pociągnęło by to rodzinę Skarżącego do skrajnego ubóstwa. W chwili złożenia wniosku chciał skorzystać z przysługującej mi pomocy de minimis, w związku z tym iż zawiesił działalność gospodarczą. ZUS nie uwzględnił w ogóle tej pomocy zasłaniając się, iż ze składek, które opłaca na bieżąco, są opłacane emerytury i renty bieżące, co moim zdaniem Skarżącego jest niewłaściwe, natomiast w związku z pracą dorywczą oraz innymi zobowiązaniami nie jest w stanie spłacać rat na ZUS, co spowodowało by pogorszenie i tak już bardzo kiepskiej sytuacji materialnej rodziny oraz bieżące utrzymanie. ZUS twierdzi, że Skarżący powinien najpierw spłacić ZUS, a dopiero później innych, co zdaniem Skarżacego, jest to co najmniej śmieszne, gdyż inne instytucje czy firmy prywatne nie mają możliwości skorzystania z takiej instytucji jaką jest pomoc de minimis, w związku z tym zwrócił się z tą prośbą do ZUS. Co więcej, sprawa Skarżącego była badana po łebku, to znaczy nie zostały wzięte wszystkie przesłanki do uwzględnienia pomocy de minimis. Zdaniem Skarżącego, Państwo Polskie powinno w szczególności pomagać takim młodym osobom, jak Skarżący, wyjść z długów oraz próbować wspierać ich a nie zakopywać ich jeszcze głębiej. Po to jest stworzona chyba pomoc de minimis, nawiązując do samej oceny minimum socjalnego, które podał ZUS. W przekonaniu Skarżącego, w dokumentach jakie przedstawił do odwołania są zupełnie inne a niżeli ZUS to podał w swoim uzasadnieniu widać właśnie jak przedmiotowo ZUS podchodzi do obywatela tym bardziej osób młodych, tak jak w przypadku Skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując przy tym dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w aż y ł, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzji nie narusza ani przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i nie stwierdzono naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czego dla uchylenia zaskarżonej decyzji ustawodawca wymaga w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) – dalej w skrócie "p.p.s.a.".

Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – lit. c) p.p.s.a., Sąd uwzględnia skargę i uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w przypadku, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaś w przypadku określonym w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdza nieważność zaskarżonych aktów.

Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie).

Rozpoznając sprawę w tak określonym zakresie kognicji, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju naruszenia przepisów prawa, które spowodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Podstawą materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 963 z późn. zm.) – zwanej w skrócie "u.s.u.s.", w tym art. 28 ust. 1, 3 i ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Poltyki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) – zwanego w skrócie "Rozporządzeniem". Przepisy te stanowiły zatem podstawę analizy zasadności żądania Skarżącego o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy.

W art. 28 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (ust. 2 i 3 tego przepisu) lub na szczególnych warunkach, określonych w ww. Rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a), w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do tej ostatniej kategorii podmiotów zalicza się Skarżący, co uzasadniało rozważenie możliwości umorzenia wnioskowanych należności składkowych także na tej drugiej podstawie prawnej.

Przypadki, po spełnieniu których Zakład ma możliwość, a więc nie obowiązek, umorzenia zaległych składek w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, zostały taksatywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., przy czym z uwagi na udokumentowany stan faktyczny kontrolowanej sprawy oraz stanowisko Skarżącego, rozważyć należy, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Natomiast możliwość umorzenia tych składek, mimo braku całkowitej nieściągalności, została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie prawnej zostały określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia, o treści wyżej już przytoczonej.

Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego, co wynika z obydwu ww. regulacji prawnych (u.s.u.s. i Rozporządzeniu), w których prawodawca wprost wskazuje, że Zakład "może" umorzyć należności z tytułu składek. Oznacza to, że prawodawca, pozostawiając organom administracji uznanie w kwestii umorzenia należności z tytułu składek, wprowadził w tym zakresie swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia uwzględniając całokształt okoliczności występujących w konkretnej sprawie, a zatem może w przypadku stwierdzenia ustawowej przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Z kolei sądowa kontrola takiego aktu dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku podejmowania rozstrzygnięcia na zasadzie uznania, sądowa kontrola takiej decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest zbadanie, czy organ zgodnie z obowiązującym prawem dokonał oceny ustaleń faktycznych dokonanych w danej sprawie w kontekście przesłanek umorzenia przewidzianych przepisami u.s.u.s. i Rozporządzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, jest uprawniony rozstrzygać tylko organ administracji publicznej (tutaj ZUS).

Sąd podziela stanowisko Zakładu, że w aktualnym stanie sprawy wobec Skarżącego nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Niepodważone skutecznie ustalenia organu w tym zakresie zostały oparte na dokumentach oraz na oświadczeniach samego Skarżącego, które nie potwierdziły ostatecznie całkowitej nieściągalności, mimo faktu zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej.

Zdaniem Sądu, bezpodstawne są zarzuty Skarżącego o braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (badania sprawy po łebku) czy dowolnej ocenie całokształtu okoliczności występujących w sprawie jak i materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Obciążający organy administracji, z mocy art. 7 i art. 77 k.p.a., obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, został zdaniem Sądu, zrealizowany w rozpoznawanej sprawie w sposób wystarczający. Organ zbadał bowiem okoliczności, które mogłyby stać się podstawą uznania, że w sprawie wystąpiła całkowita nieściągalność, o jakiej mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., będąca przesłanką do rozważenia zasadności umorzenia, bądź nie, należności z tytułu składek. Postępowanie dowodowe prowadzone jest w kierunku i w zakresie przesłanek materialnoprawnych (one wytyczają granice postępowania dowodowego), ale także, co ma kluczowe znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy - takich jak przedmiotowa - z treścią okoliczności podawanych przez samą stronę postępowania, tutaj samego wnioskodawcę (Zobowiązanego).

Zdaniem Sądu, organy prawidłowo oceniły, że zebrane w sprawie dowody potwierdziły wprawdzie fakt zawieszenia prowadzonej działalności z dniem 15.02.2017 r. (czyli w dacie sporządzenia wniosku o umorzenie składek, który złożono w Zakładzie w dniu 17.02.2017 r.) słusznie w istocie uznając, że u podstaw tej decyzji Skarżącego co do zawieszenia działalności gospodarczej, legły powody natury ekonomicznej, a nie kwestie zdrowotne, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, czy wyłączenie z rynku pracy z powodu braku kwalifikacji. Z twierdzeń samego Skarżącego wynika, że powodem zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej było uzyskiwanie dochodów z pracy, które nie wystarczają na pełne funkcjonowanie firmy. Jak z wniosku o umorzenie składek, wierzytelności na dzień dzisiejszy to około [...] zł, które Zobowiązany stara się spłacać, chociaż po małych kwotach, ale z pracy na zlecenie, małych jakichś zleceń. Nie jest w stanie zapłacić składek, dlatego podjął decyzję o zawieszenie działalności gospodarczej i podjął próbę znalezienia pracy za granicą, którą - jak poinformował - podejmował za granicą. Wskazał również, że nie będzie teraz spłacać zadłużenia, bowiem w okresie zimowym ciężko o jakieś zlecenia budowlane, co świadczy, że w okresie letnim łatwiej o zlecenia budowlane, a nadto, że posiada kwalifikacje z zakresu budownictwa. Słusznie zatem organy nie wiązały faktu zawieszenia działalności gospodarczej, a nie zaprzestania działalności (co jest fakultatywną przesłanką umorzenia składek zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia), ze względami obiektywnymi (Skarżący, jak i Jego małżonka, nie są osobami całkowicie i trwale wyłączonymi z możliwości zarobkowania, nie występuje przewlekła choroba Zobowiązanego lub konieczność sprawowania przez Niego opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co w konsekwencji pozbawiałoby zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności).

Zakład odmawiając umorzenia wnioskowanych należności wskazał, że Skarżący nie wykazał w niniejszym postepowaniu braku możliwości przystąpienia do spłaty tych należności w zakresie zagrażającym zaspokojenie niezbędnym potrzebom życiowym członkom rodziny, choćby w minimalnych kwotach.

Trafnie również Zakład zauważył, że Skarżący posiada także zobowiązania innych wierzycieli, którzy nie odstąpili od dochodzenia swoich należności, a które – jak wynika z oświadczenia Skarżącego z dnia 09.03.2017 r. – są spłacane w postępowaniu egzekucyjnym w drodze dobrowolnych wpłat łącznie [...] zł miesięcznie. Nadto, jak wynika z tego oświadczenia, Skarżący teraz zarabia głównie z pracy dorywczej w kraju i za granicą. Okoliczność ta świadczy, że niezależnie od zawieszenia działalności gospodarczej, Skarżący nadal uzyskuje – jak wskazał trafnie Zakład – nieewidencjonowane dochody.

Niezrozumiała jest zatem ta cześć argumentacji skargi, która zarzuca Zakładowi brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, skoro Zakład, rozstrzygając sprawę, uwzględnił całokształt okoliczności występujących w sprawie, w tym okoliczność zarobkowania, mimo zawieszenia działalności gospodarczej, co miało wpływ na ostateczną treść zaskarżonej decyzji.

Wprawdzie w Skarżący w swoim oświadczeniu wskazał w ogóle na brak dochodów w latach 2014, 2015 i 2016, to jednak ta okoliczność pozostaje w sprzeczności z dodatkową informacją zawartą również w tym oświadczeniu (w poz. "Dodatkowe informacje mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie wniosku"), że Skarżący teraz zarabia głównie z pracy dorywczej w kraju i za granicą.

Poza tym, Zakład pismem z dnia 01.03.2017 r. wyjaśnił Skarżącemu, że istnieje możliwość umorzenia wnioskowanych należności ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną, a nadto wskazał jednocześnie, że może w terminie 7 dni przedłożyć dokumenty umożliwiające ocenę spełnienia warunków przy ubieganiu się o umorzenie, w tym załączone oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nie prowadzącej pełnej księgowości, a także zeznania podatkowe składane w ciągu ostatniego roku, np. PIT-36,PIT-36L, PIT-16A, PIT-37, PIT-38 – o ile wnioskodawca składał takie zeznanie, aktualny wyciąg z księgi przychodów i rozchodów lub aktualny wyciąg z ewidencji przychodów – rok bieżący.

W toku postępowania Skarżący przedłożył:

- oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej,

- formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc inną niż pomoc w rolnictwie lub rybołówstwie, pomoc de minimis lub pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie,

- wydruk z CEIDG,

- formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis,

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nie prowadzącej pełnej księgowości,

- potwierdzenia przelewu,

- wezwanie do zapłaty wraz z pełnomocnictwem,

- zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego (szt. 2).

Skarżący nie przedłożył jednak kluczowych dokumentów dotyczących działalności gospodarczej, przedstawiających faktyczną sytuację finansową i majątkową Skarżącego, a mianowicie, nie przedłożył zeznań podatkowych składanych w ciągu ostatniego roku, aktualnego wyciągu z księgi przychodów i rozchodów lub aktualnego wyciąg z ewidencji przychodów – za rok bieżący. Skarżący nie złożył też żadnego wyjaśnienia co do powodu braku złożenia tych dokumentów. Tymczasem właśnie te dokumenty pozwoliłyby na pełny obraz faktycznej sytuacji Skarżącego i rozważenie pomocy de minimis.

Tak więc w prawidłowo ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy nie można podzielić zarzutów skargi o wadliwym przyjęciu, że w przypadku Skarżącego, na dzień podjęcia decyzji, nie występuje całkowita nieściągalność, co miało być wynikiem błędnych ustaleń, opartych na wadliwie zgromadzonym i niepełnym materiale dowodowym, w tym zwłaszcza co do prognozowanej przez Zakład możliwości dochodzenia wyegzekwowania należności w przyszłości, skoro inni wierzyciele nie odstąpili od ich egzekucji. W ocenie Sądu, całokształt okoliczności występujących w sprawie pozwalał przyjąć, że nie wystąpiła całkowita nieściągalność, skoro z akt sprawy wynika, że Skarżący teraz zarabia głównie z pracy dorywczej w kraju i za granicą. Tym samym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania. Sąd stwierdził, że ustalenia faktyczne znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, a ich ocena dokonana przez Zakład znajduje oparcie w racjach prawnych.

Końcowo, ponownie podkreślić należy, że organ orzekający podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne ma obowiązek, zgodnie z art. 7 k.p.a., wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Natomiast, jak to wyżej wskazano, sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu ma charakter ograniczony - w tym sensie, że sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia danej konkretnej sprawy, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. W pełnym zakresie sądowa kontrola obejmuje przestrzeganie przez organy procedury normowanej w kodeksie postępowania administracyjnego, w tym w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny, w myśl zasady swobodnej oceny dowodów. Innymi słowy, sąd administracyjny jest uprawniony do kontrolowania trybu postępowania prowadzącego do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości składkowych. Jeśli jednak nie stwierdzi naruszenia reguł procesowych, brak jest tym samym podstaw prawnych do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Tym wymogom organy w kontrolowanej sprawie sprostały, gdyż podjęte rozstrzygnięcie uwzględnia cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, czego dowodzi treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Nadto, jak już wyżej wskazano, w toku postępowania Zakład informował stronę postępowania (Skarżącego) o potrzebie przedstawienia dokumentów (dowodów) w celu rozważenia, czy spełnia warunki przy ubieganiu się o umorzenie należności z tytułu składek, a więc wykazanie podnoszonych przez nią okoliczności, które przedstawiła we wniosku. Podkreślić należy, że wykazanie okoliczności mogących uzasadniać umorzenie należności obciąża wnioskodawcę (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 1501/13 oraz z dnia 6 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1737/12, dostępne na stronie internetowej NSA ww.orzecznictwo.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy za prawidłowe należy uznać też stanowisko Zakładu co do wyważenia interesu Skarżącego i interesu społecznego. Interes Skarżącego w umorzeniu należności jest oczywisty, albowiem doszłoby w ten sposób do definitywnego zwolnienia z zapłaty ciążącego na nim w znacznej kwocie długu. Jak wskazał NSA w ww. wyroku z dnia 14.11.2014 r., II GSK 1501/13, z punktu widzenia zobowiązanego zawsze jest zasadne umorzenie jego należności składkowych, a przy tym sama możliwość umorzenia zaległych składek jest podyktowana interesem strony.

Odnośnie braku interesu publicznego, organ trafnie przyjął, że istnienie jakiejkolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek powoduje, że podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne rozstrzygnięcie dla wnioskodawcy nie może być uznane za dowolne (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2426/06, Lex nr 328891), co oznacza, że skoro istnieje możliwość dochodzenia należności, brak jest podstaw do jej umorzenia. W związku ze złożoną sytuacją Skarżącego, ma on zawsze uprawnienie do spłaty zaległych należności w układzie ratalnym, o ile wykaże, że jest w stanie realnie je spłacać.

Z przedstawionych powyżej przyczyn Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako nieuzasadnioną oddalił.