Wyrok NSA, sygn. akt III SA 856/96
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1998-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 26
journal: Dz.U. 1993 nr 11 poz. 50
law: Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
article: art. 8 ust. 2
journal: Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 1 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
article: art. 6
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 120
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: 1. Przedmiotem wniosku o zaniechanie poboru podatku może być zobowiązanie podatkowe przypadające do zapłaty /poboru/. Art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ stanowi bowiem, że organy podatkowe mogą zaniechać w całości lub w części poboru podatków w przypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych, zwłaszcza gdy pobranie podatku mogłoby zagrozić zdolności gospodarczej lub egzystencji podatnika.

2. Minister Finansów nie może zwolnić izb i urzędów skarbowych od przestrzegania zasady praworządności w postępowaniu, która to zasada stanowi, że organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa.

TEZY

1. Przedmiotem wniosku o zaniechanie poboru podatku może być zobowiązanie podatkowe przypadające do zapłaty /poboru/. Art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ stanowi bowiem, że organy podatkowe mogą zaniechać w całości lub w części poboru podatków w przypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych, zwłaszcza gdy pobranie podatku mogłoby zagrozić zdolności gospodarczej lub egzystencji podatnika.

2. Minister Finansów nie może zwolnić izb i urzędów skarbowych od przestrzegania zasady praworządności w postępowaniu, która to zasada stanowi, że organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Spółki "J.-C." na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 29 kwietnia 1996 r. (...) w przedmiocie odmowy zaniechania poboru podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do maja 1995 r. - skargę oddala.


UZASADNIENIE

Podaniem z 12 czerwca 1995 r. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością "J.-C." wystąpiła do Urzędu Skarbowego W.-Ś. o zaniechanie poboru podatku od towarów i usług od sprzedaży używanych samochodów osobowych w kwocie 356.957,09 PLN, sprowadzonych przed 5 lipca 1993 r., a sprzedanych w okresie od 1 stycznia do 31 maja 1995 r. Podanie to nie zawierało uzasadnienia; nawiązywało natomiast do decyzji Urzędu z 19 maja 1995 r. (...) rozstrzygającej o zaniechaniu poboru podatku od sprzedaży takich samych samochodów w kwocie 727.758,00 zł nie przekraczającej wysokości podatku obrotowego zapłaconego na granicy przy ich imporcie.

Decyzją z 30 grudnia 1995 r. (...), wydaną na podstawie art. 105 par. 1 Kpa i art. 26 ustawy o zobowiązaniach podatkowych Urząd Skarbowy umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe wskazując, że zaniechanie poboru podatku możliwe jest w odniesieniu do tych zobowiązań, w stosunku do których nie upłynął jeszcze termin płatności podatku. Zobowiązanie podatkowe Spółki "J.-C." powstało w momencie sprzedaży samochodów i wygasło poprzez pobranie i zapłacenie podatku. W związku z tym Urząd nie znalazł podstawy do zastosowania art. 8 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

W odwołaniu Spółka wniosła o uchylenie decyzji i nakazanie Urzędowi Skarbowemu zaniechania poboru podatku VAT od sprzedanych samochodów osobowych sprowadzonych przed 5 lipca 1993 r. i będących na stanie w tym dniu. Zdaniem podatniczki Urząd Skarbowy w sposób ewidentny naruszył art. 8 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Decyzja jest zaskakująca i dowolna tym bardziej, że jest sprzeczna z obowiązującymi wytycznymi Ministerstwa Finansów z 30 grudnia 1994 r. Nr PPZ-7402-1572/94/GM oraz stosowaną praktyką Urzędu Skarbowego wyrażoną w decyzji z 19 maja 1995 r. (...). Decyzja ta, uwzględniająca prawo i wytyczne Ministerstwa Finansów, stanowi podstawę do stosowania takiej samej zasady wobec takiego samego stanu faktycznego w sprawie będącej przedmiotem odwołania. Powołane zalecenie Ministerstwa Finansów jest zaleceniem generalnym dla całej grupy samochodów ściśle tam określonych, sprowadzonych przez odwołującą się przed 5 lipca 1993 r. Tym samym, w tej sprawie, ograniczona została zasada dowolności /uznaniowości/.

Izba Skarbowa w W. decyzją z 29 kwietnia 1996 r. (...), wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa decyzję Urzędu Skarbowego utrzymała w mocy wskazując, że:

- zaniechanie poboru podatku możliwe jest w odniesieniu do tych zobowiązań podatkowych, których termin płatności jeszcze nie upłynął,

- zalecenie Ministerstwa Finansów z 28 września 1994 r. Nr PPZ-7402-1572/94/GM miało na celu nie pozbawianie Spółki konkurencyjności świadczonych usług w stosunku do innych podmiotów, które skorzystały z możliwości odliczeń,

- Spółka mogła ubiegać się o zaniechanie poboru podatku w momencie ustalania ceny sprzedanych towarów,

- w sytuacji gdy Spółka pobrała podatek wliczony w cenę towaru i odprowadziła go do budżetu zobowiązanie podatkowe wygasło przez zapłatę /art. 26 ustawy o zobowiązaniach podatkowych/.

W takiej sytuacji zasadnie Urząd Skarbowy umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.

W skardze skierowanej do NSA Spółka "J.-C." wniosła o uchylenie decyzji Izby Skarbowej i poprzedzającej ją decyzji Urzędu Skarbowego W.-Ś. z 30 grudnia 1995 r. przedstawiając szczegółowo przebieg postępowania w sprawie o zaniechanie poboru podatku od towarów i usług od sprzedanych samochodów osobowych - używanych, sprowadzonych do Polski przed 5 lipca 1993 r., od których został przez nią zapłacony "graniczny" podatek obrotowy.

Decyzjami umarzającymi postępowanie organy podatkowe obu instancji naruszyły w sposób oczywisty:

- konstytucyjną zasadę państwa prawnego - praworządności i jedną z naczelnych zasad obrotu gospodarczego - pewności podatku,

- art. 105 Kpa,

- art. 26 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

"J.-C." wielokrotnie występowała o zaniechanie podatku od towarów i usług, ponieważ posiadała na stanie magazynowym i sprzedawała samochody sprowadzone przed 5 lipca 1993 r. - także w 1995 r. Mając na uwadze zalecenia Ministerstwa Finansów oczekiwała wydania decyzji o zaniechaniu. Jednak pragnąć uniknąć powstania zaległości podatkowej i naliczania przez Urząd Skarbowy odsetek - uiściła podatek mając świadomość dokonania jego nadpłaty. Świadczenie to było i jest nienależne, co winno znaleźć potwierdzenie w działającej wstecz, decyzji Urzędu o zaniechaniu poboru podatku. Nie można uznać decyzji o umorzeniu postępowania za dopuszczalną w sytuacji gdy Spółka "J.-C." dokonała zapłaty kwestionując podstawę jej naliczenia.

Postępowanie dotyczące zaniechania poboru podatku VAT od samochodów sprowadzonych przed 5 lipca 1993 r., za które został opłacony podatek obrotowy, nie jest bezprzedmiotowe. "J.-C." zajmuje się profesjonalnie, między innymi, sprzedażą samochodów i na jej stanie magazynowym znajdują się w dalszym ciągu samochody o statusie opisanym wyżej, które będą sprzedawane. Brak merytorycznej decyzji Urzędu Skarbowego stwarza dla skarżącej sytuację niepewności prawnej. Decyzja o umorzeniu postępowania nie może być wydana gdy strony są zainteresowane merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie.

Stojący na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 12 listopada 1997 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że Spółka "J.-C.", zwracała się do Urzędu Skarbowego o zaniechanie poboru podatku od towarów i usług od sprzedawanych samochodów sukcesywnie od lutego do maja 1995 r. za każdy rozliczany miesiąc oddzielenie, przed upływem terminu płatności. W piśmie procesowym z 10 grudnia 1997 r. Izba Skarbowa w W. stwierdziła, że wnioski o jakich mowa wyżej nie wpłynęły do Urzędu Skarbowego.

Wezwany do ich przedstawienia /wraz z dowodami doręczenia organowi podatkowego/ pełnomocnik skarżącej przedłożył Sądowi odpisy - nie poświadczone za zgodność - wniosków o zaniechanie poboru podatku za poszczególne miesiące od czerwca 1995 do marca 1996 r.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził i zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Wbrew twierdzeniu skarżącej Spółki nie kwestionowała ona podstawy naliczenia podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do maja 1995 r.; realizacja obowiązku podatkowego następowała, zgodnie z prawem /art. 26 ustawy o VAT - Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./, w drodze samoopodatkowania się podatniczki. Skarżąca domagała się zaniechania poboru podatku nawiązując do wcześniejszej, pozytywnej dla niej, decyzji Urzędu Skarbowego. Przedmiotem wniosku o zaniechanie poboru podatku może być zobowiązanie podatkowe przypadające do zapłaty /poboru/. Art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ stanowi bowiem, że organy podatkowe mogą zaniechać w całości lub w części poboru podatków w przypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych, zwłaszcza gdy pobranie podatku mogłoby zagrozić zdolności gospodarczej lub egzystencji podatnika.

Skoro należny podatek, za poszczególne miesiące od stycznia do maja 1995 r., został przez Spółkę naliczony, pobrany w cenie sprzedanych samochodów od ich nabywców i rozliczony z Urzędem Skarbowym - zapłacony, to nie było przedmiotu, do jakiego wniosek skarżącej z 12 czerwca 1995 r. możnaby odnieść; w toku całego postępowania Spółka nie zaprzeczyła, że wniosek z 12 czerwca 1995 r. został złożony po rozliczeniu /zapłaceniu/ podatku od towarów i usług również za maj 1995 r.

W takiej sytuacji organy podatkowe nie mogły merytorycznie rozpoznawać wniosku o zaniechanie poboru podatku złożonego po wygaśnięciu zobowiązania podatkowego przez jego zapłatę; zabrakło przedmiotu sprawy.

Pismo Ministerstwa Finansów z dnia 30 grudnia 1994 r. Nr PP2-7402-1572/94/GM, skierowane do Izby Skarbowej w W. zaleca wprawdzie zaniechanie, w określonej części, poboru podatku od towarów i usług od sprzedaży przez Spółkę samochodów osobowych używanych, ale zalecenie to nie stanowi źródła prawa /por. art. 2 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych/. Niewątpliwy autorytet Ministerstwa Finansów, jednostki organizacyjnej naczelnego organu administracji podatkowej - Ministra Finansów, w zakresie rozstrzygania spraw podatkowych nie może zwolnić izb i urzędów skarbowych od przestrzegania, wyrażonej w art. 6 Kpa /obecnie w art. 120 Ordynacji podatkowej - Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926 ze zm./, zasady praworządności w postępowaniu. Wskazane przepisy stanowią, że organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa.

Zgodnie z art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd uchyla zaskarżoną decyzję jeżeli stwierdzi, że została wydana z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem przepisów o postępowaniu dającym podstawę do wznowienia postępowania, bądź z takim naruszeniem przepisów o postępowaniu, które na wynik sprawy mogło mieć wpływ istotny.

Tego rodzaju poważnych naruszeń prawa zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej zarzucić nie można. Nie wyczerpuje przesłanek do uchylenia decyzji - wskazanych wyżej - fakt, że organy podatkowe nie podjęły postępowania w sprawie zaniechania poboru podatku od Spółki "J.-C." z urzędu, czego skarżąca oczekiwała. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, obowiązany był orzec jak w osnowie wyroku.