Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 524/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 7 lit. d, art. 2 pkt 11, art. 9 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1, ust. 5-8, art. 25, art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 7, art. 10 par. 1, art. 44 par. 1 pkt 2, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 136 par. 2 - 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 17 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązania do ich zwrotu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 lutego 2018 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej w skrócie jako "k.p.a.") w zw. z art. 2 pkt 3, pkt 7 lit. d, pkt 11, art. 9 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1, ust. 5, ust. 6, ust. 7, ust. 8, art. 25 i art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 489) Prezydent Miasta [...] po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia wysokości i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych J. S. na osobę uprawnioną P. K. za okres od dnia 1 stycznia – 30 września 2009 r.:

- ustalił, iż przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej pobrane przez J. S. w okresie 1 stycznia – 30 września 2009 r. w kwocie 3.600,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym;

- orzekł o zwrocie przez J. S. nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za wskazany okres w kwocie 3.600,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 22 grudnia 2008 r. została wydana decyzja administracyjna nr [...] przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną P. K. na okres od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. Decyzja ta została następnie zmieniona w części dotyczącej kwoty świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną (400,00 zł miesięcznie, w okresie 1 października 2008 r. – 30 września 2009 r.)

W dniu 25 lipca 2017 r. do [...] Centrum Świadczeń wpłynęło pismo dłużnika alimentacyjnego P. K. wraz z załączonymi 11 potwierdzeniami nadania przekazów pocztowych przez jego matkę H. K. Adresatem przelewów była J. S. - przedstawiciel osoby uprawnionej. W dniu 27 grudnia 2017 r. do [...] Centrum Świadczeń wpłynęła kserokopia pisma J. S. skierowanego do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] potwierdzającego otrzymanie wpłat przedstawionych przez dłużnika i częściowo uznających te wpłaty za zaliczone na poczet alimentów. W dniu 19 stycznia 2018 r. na wezwanie w ogranie stawił się dłużnik alimentacyjny P. K. i oświadczył, iż alimenty na dzieci K. K. i P. K. za pośrednictwem przekazów pieniężnych dla J. S. w imieniu dłużnika wpłacała jego matka H. K.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt. 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczeniem nienależnie pobranym, są świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty.

Zgodnie z zapisem art. 28 ust. 1 wskazanej ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia; 2 należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia; 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia; 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia.

Z powyższego wynika, iż przedstawiciel osoby uprawnionej w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie może otrzymać bieżących ani zaległych alimentów. Dnia 17 stycznia 2018 r. do przedstawiciela osoby uprawnionej zostało wysłane wezwanie w charakterze świadka w sprawie weryfikacji uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej na osoby uprawnione K. K. i P. K. Wezwanie zostało odebrane przez przedstawiciela osób uprawnionych w dniu 18 stycznia 2018 r., jednakże w wyznaczonym terminie osoba wzywana nie strawiła się w organie i nie złożyła wyjaśnień.

Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika w ocenie organu jednoznacznie, że przedstawiciel osoby uprawnionej otrzymał alimenty bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego w okresie od stycznia do września 2009 r., co poświadczył w piśmie skierowanym do komornika sądowego. Ponadto przedstawiciel osoby uprawnionej przyjął alimenty po otrzymaniu decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2008/2009.

W związku z powyższym, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane osobie uprawnionej P. K. za okres od dnia 1 stycznia – 30 września 2009 r. nie przysługiwały.

Organ wskazał, że w treści decyzji z dnia 22 grudnia 2008 r. nr [...] przedstawiciel osoby uprawnionej został pouczony o obowiązku niezwłocznego zgłaszania organowi wszelkich zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz został poinformowany, że w przypadku zaistnienia okoliczności powodujących ustanie uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego brak jest prawa do ich pobierania. Ponadto został pouczony, iż świadczeniem nienależnie pobranym są świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty.

W związku z powyższym i z uwagi na fakt niedopełnienia przez przedstawiciela osoby uprawnionej obowiązku niezwłocznego zgłoszenia w organie faktu otrzymywania alimentów i wobec skutecznego pouczenia o obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń jak również o braku prawa do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w przypadku otrzymania alimentów, wypłacone przedstawicielowi osoby uprawnionej świadczenie z funduszu alimentacyjnego w okresie 1 stycznia – 30 września 2009 r. przyznane osobie uprawnionej w łącznej kwocie 3.600,00 zł należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Art. 23 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi natomiast, że odsetki naliczone są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty.

W związku z powyższym przedstawiciel osoby uprawnionej jest zobowiązany do zwrotu kwoty świadczeń nienależnie pobranych wraz z ustawowymi odsetkami niezwłocznie po upływie terminu, gdy decyzja niniejsza stanie się ostateczna.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik J. S. wniósł o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji celem przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, to jest przesłuchania w charakterze świadka H. K., przeprowadzenia dowodu z akt sprawy dot. przyznania świadczenia ewentualnie o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, gdyż J. S. jako strona nie została prawidłowo pouczona, ani nie wykazano by to zobowiązany wpłacał bezpośrednio alimenty na rzecz strony. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 7a § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści normy prawnej na niekorzyść odwołującej się polegające na mylnym przyjęciu, iż nawet gdyby alimenty wpłacała w imieniu zobowiązanego jego matka, to nie było żadnych podstaw do tego by przyjąć, że babcia sama z siebie nie chce utrzymywać wnuków, na których jej syn nie łoży żadnych środków. W odwołaniu wskazano, iż babcia ze skarżącą w żaden sposób nie miały kontaktu. Nie można tym samym uznać, że wpłaty dokonywane przez osoby trzecie mają być z automatu uznawane przez uprawnioną jako kwoty wpłacane przez zobowiązanego. Co istotne, wszelkie wątpliwości i niedopowiedzenia dot. norm prawnych winny być interpretowane na korzyść strony.

W odwołaniu podniesiony został nadto zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji. Organ pierwszej instancji nie przeprowadził nadto dowodu z akt sprawy dotyczącej przyznania świadczenia w zakresie czy pouczenie zawarte w decyzji spełnia dyspozycje uprawniającą do zastosowania przepisu art. 30 ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Decyzją z dnia 17 maja 2018 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. art. 2 pkt 3. pkt 7 lit. d, pkt 11, art.9 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1, ust. 1a, ust.4, ust.7, ust.8, art.25 i art.28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [....] utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że złożone przez P. K. dowody obejmują przekazy pieniężne nadane przez jego matkę H. K. m.in. w okresie od stycznia 2009 r. do września 2009 r. w kwotach: 800 zł w miesiącu styczniu 2009 r., 1.600 zł w miesiącu lutym 2009 r., 800 zł w miesiącu marcu 2009 r., 1.500zł w miesiącu kwietniu 2009 r., 500 zł w miesiącu maju oraz po 400 zł miesięcznie w okresie od czerwca 2009 r. do września 2009 r. Do [...] Centrum Świadczeń w dniu 27 grudnia 2017r. wpłynęła nadto kserokopia pisma J. S. skierowanego do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], potwierdzającego otrzymanie wpłat przedstawionych przez dłużnika i częściowo uznających te wpłaty za zaliczone na poczet alimentów. Zobowiązany P. K. oświadczył z kolei, iż w ciągu trwania egzekucji wpłacał bezpośrednio do matki dzieci P. i K. – J. S. (poprzednio K.) zasądzone alimenty i wniósł o weryfikacje wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny w piśmie z dnia 19 stycznia 2018r. złożonym w [...] Centrum Świadczeń oświadczył, iż "wpłaty dokonywane od października 2005 r. do dnia dzisiejszego dotyczą wpłat bieżących alimentów, tzn. jeżeli np. dokonałem wpłaty w styczniu 2007 r. w kwocie 300 zł to były to alimenty za styczeń 2007 r. Alimenty przekazywane przez mnie w danym miesiącu dotyczyły córki jak i syna w różnych kwotach, z wyjątkiem okresów od kiedy jestem zobowiązany płacić alimenty tylko na syna P. (wtedy alimenty dotyczyły tylko syna P.)". W kolejnym piśmie z dnia 19 stycznia 2018r. P. K. oświadczył, iż" alimenty na moje dzieci K. i P. wpłacała moja mama H. K. w moim imieniu za pośrednictwem przekazów pieniężnych bezpośrednio J. S. Od miesiąca lipca 2017 r. wpłat dokonuję osobiście za pośrednictwem Poczty Polskiej".

Kolegium wskazało, że po otrzymaniu powyższych informacji organ wezwał J. S. do złożenia wyjaśnień potwierdzających otrzymywanie bezpośrednich wpłat na dzieci od P. K. w terminie 7 dni od daty odebrania wezwania (wezwanie skutecznie doręczone w dniu 18 stycznia 2018r. - potwierdzenie odbioru w aktach sprawy). W zakreślonym terminie strona nie stawiła się. W dniu 30 stycznia 2018 r. J. S. przesłała do organu informację mailową wskazując, że stawi się w [...] Centrum Świadczeń w dniach 5 - 6 lutego 2018r. Mimo złożonej deklaracji, w wyznaczonym przez siebie terminie, skarżąca nie stawiła się. Następnie pismem z dnia 9 lutego 2018 r. organ zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia wysokości oraz zwrotu nienależenie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych na osobę uprawnioną P. K. za okres 1 stycznia – 30 września 2009 r. (zawiadomienie o wszczęciu doręczone w dniu 27 lutego 2018r. w trybie doręczenia zastępczego).

Organ odwoławczy wskazał dalej, że kwestie dotyczące świadczeń z funduszu alimentacyjnego reguluje ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 23 ust. 1 tej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a. b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (ust. 1a). Zgodnie zaś z art. 23 ust. 4 ustawy, decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.

Art. 19 ust. 1 ustawy stanowi, iż w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, świadczeniem nienależnie pobranym są świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Zatem w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego przedstawiciel osoby uprawnionej nie może otrzymywać bieżących ani zaległych alimentów.

Kolegium podniosło, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, złożonym w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] w dniu 26 września 2008r., jak i w decyzji z dnia 22 grudnia 2008r. nr [...] przyznającej J. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka, zawarte jest pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pod treścią wyżej wskazanego pouczenia strona złożyła własnoręczny podpis z datą 26 września 2008 r. Ponadto w decyzji z dnia 22 grudnia 2008 r. w pouczeniu dodatkowo przytoczono treść art. 23 ustawy oraz wyszczególniono rodzaje świadczeń, które uważa się za nienależnie pobrane, wyróżniając dodatkowo pogrubioną czcionką zapis, iż za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty.

Z przedstawionych przez P. K. dokumentów wynika, iż w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego strona otrzymywała alimenty bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego w okresie od stycznia 2009r. do września 2009r. i nie zgłosiła tego faktu do organu wypłacającego świadczenie. W związku z otrzymywaniem alimentów bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, przyznane decyzją z dnia 22 grudnia 2008r. (oraz decyzją zmieniającą z dnia 15 stycznia 2009r.) świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługiwały. Stad wypłacone stronie jako przedstawicielowi ustawowemu świadczenie z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 stycznia – 30 września 2009 r. przyznane na rzecz dziecka, w łącznej kwocie 3.600 zł są świadczeniem nienależnie pobranym.

W świetle powyższego brak jest w ocenie organu odwoławczego podstaw do uwzględnienia odwołania. Skoro skarżąca otrzymywała alimenty bezpośrednio od dłużnika i nie zgłosiła tego faktu, to świadczenia z funduszu alimentacyjnego były świadczeniami nienależnie pobranymi i zasadnie organ pierwszej instancji orzekł ich zwrocie. Zarzut braku wykazania, iż to wierzyciel wpłacał alimenty jest bez znaczenia i rozstrzygnięcia sprawy, z uwagi na to, iż wpłaty te stanowiły dochód rodziny skarżącej, którego strona, mimo ciążącego na niej obowiązku, nie zgłosiła do właściwego organu. Stąd wniosek o przeprowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie, jako nie mający wpływu na rozstrzygniecie, nie zasługuje na uwzględnienie.

Również zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. jest bezpodstawny. Jak wynika z akt sprawy, strona wiedziała o toczącym się stępowaniu, sama wskazywała termin wizyty w organie w celu złożenia wyjaśnień, na który się nie stawiła. Skarżąca posiada również profesjonalnego pełnomocnika - radcę prawnego, którego ustanowiła do jej reprezentacji w sprawie, w dniu 7 lutego 2018 r. (a więc 3 tygodnie przed wydaniem zaskarżonej decyzji), który jako profesjonalista posiada wiedzę o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem i dowodami w każdym stadium postępowania.

W skardze na wyżej wskazaną decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. S. reprezentowana przez pełnomocnika wniosła o jej uchylenie w całości.

Wydanemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 7a § 1 oraz art. 7b k.p.a. poprzez brak współdziałania organu pierwszej i drugiej instancji oraz rozstrzygnięcie wątpliwości prawnej co do treści przepisu art. 30 ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych;

- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie całości zebranego w sprawie materiału i danie wiary tylko i wyłącznie zeznaniom jednego świadka to jest P. K. a;

- art. 136 § 2 i § 3 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wnioskowanych przez jedyną stronę postępowania dowodów to jest przesłuchania świadka i przeprowadzenie dowodu z akt sprawy.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że treść decyzji organu drugiej instancji, w żaden sposób nie odpowiada treści przepisu art. 15 k.p.a. z uwagi na fakt, iż organ w ogóle nie rozpatrzył wniosków strony zawartych w odwołaniu, szczególnie dotyczących postępowania dowodowego. Co więcej, mylnie podano w sentencji decyzji jakoby zaskarżoną decyzję wydał Inspektor [...] Centrum Świadczeń, skoro organem uprawnionym do wydawania decyzji jest Prezydent Miasta [...].

Wbrew przepisom art. 7a §1 i art. 7b k.p.a., organ drugiej instancji nie wystąpił do organu pierwszej instancji chociażby o akta sprawy, o które wnosiła w odwołaniu skarżąca. Pomimo prawie trzymiesięcznego okresu pomiędzy wydaniem decyzji organu pierwszej instancji (28 lutego 2018 r.) a decyzją organu drugiej instancji (17 maja 2018 r.) organ odwoławczy nie wezwał do złożenia wyjaśnień najważniejszego świadka to jest H. K. , która rzekomo miała przekazywać pieniądze od dłużnika alimentacyjnego - P. K. a. Jest to bardzo istotne, gdyż decyzje organów obydwu instancji są oparte tylko i wyłącznie na dwóch dokumentach - pismach P. K. z dnia 27 lipca 2017 r. i z 19 stycznia 2018 r. Organ nawet nie zweryfikował tych pism ani wezwał dłużnika do złożenia zeznań jako świadka.

W ocenie skarżącej organ naruszył również przepis art. 136 § 2 i § 3 k.p.a., gdyż pomimo wniosku jedynej strony postępowania o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka oraz z akt sprawy administracyjnej organ tych dowodów nie przeprowadził. Jest to szczególnie bulwersujące, gdyż postępowania przed organem odwoławczym trwało ponad dwa i pół miesiąca, a więc było wystarczająco dużo czasu aby otrzymać akta z organu pierwszej instancji i wezwać świadka do złożenia zeznań. Obydwa wnioskowane dowody miały na celu wykazanie, że twierdzenia przedstawione w piśmie z dnia 19 stycznia 2018 r. są bezpodstawne. Ponadto organ odwoławczy w ogóle nie rozpatrzył zarzutu dotyczącego naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisu art. 10 k.p.a., a brak zawiadomienia o zakończeniu postępowania przez organ pierwszej instancji stanowił podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż wcześniej strona nie miała możliwości zgłoszenia wniosków dowodowych - dopiero po otrzymaniu decyzji organu pierwszej instancji, skarżąca zobaczyła, że wbrew obowiązkowi wynikającego z przepisu art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. organ pierwszej instancji nie przesłuchał P. K. (oparł się jedynie na jego piśmie) i nie przesłuchał H. K., która miała jakoby przekazywać środki pieniężne.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska. Odnosząc się do zarzutów skargi organ odwoławczy wskazał, że fakt regulowania przez matkę zobowiązanego alimentów za pośrednictwem przekazów pieniężnych bezpośrednio na konto J. S. został potwierdzony dowodami, które nie budzą wątpliwości. W ocenie Kolegium wnioski o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania dłużnika i jego matki co do okoliczności i faktów, które nie budzą wątpliwości i zostały potwierdzone dowodami pisemnymi nie zasługują na uwzględnienie. Tym bardziej, że w istocie zostały one powołane w celu przedłużenia postępowania do upłynięcia terminu, o którym mowa w art. 23 ust. 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Na rozprawie w dniu 27 września 2018 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że decyzje wydane zostały pospiesznie. Organy nie wyjaśniły nadto braku wpływu zainicjowanego przez P. K. postępowania o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności na prowadzone postępowanie administracyjne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wskazane powyżej kryterium Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zasady przyznawania oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego określa ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 2 pkt 7 lit. d tej ustawy, za świadczenia nienależnie pobrane uznaje się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Natomiast zgodnie z art. 28 wspomnianej ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:

1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,

2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej do ich całkowitego zaspokojenia,

3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,

4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia

- po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c., a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 tej ustawy.

Z powyższych regulacji wynika, że w aktualnym staniem prawnym właściwy organ zobligowany jest uznać świadczenie z funduszu za nienależne w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, jeżeli osoba uprawniona poza świadczeniem z funduszu otrzyma od komornika bądź też od osoby zobowiązanej zaległe lub bieżące alimenty. Środki uzyskane od dłużnika w pierwszej kolejności winny być przekazywane na poczet jego zobowiązania z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, lub zaliczek alimentacyjnych, a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela. W innej sytuacji, organ ma pełne podstawy do uznania, że uprawniony uzyskał świadczenie niezgodnie z kolejnością zaspokajania należności dłużnika alimentacyjnego, określoną jednoznacznie w art. 28 ust. 1 ustawy.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżąca w okresie 1 stycznia – 30 września 2009 r. otrzymywała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 3.600 zł miesięcznie. Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika ponadto, że od stycznia do września 2009 r. na rachunek bankowy J. S. dokonano wpłat w następujących kwotach: 800 zł w miesiącu styczniu 2009 r., 1.600 zł w miesiącu lutym 2009 r., 800 zł w miesiącu marcu 2009 r., 1.500 zł w miesiącu kwietniu 2009 r., 500 zł w miesiącu maju oraz po 400 zł miesięcznie w okresie od czerwca 2009 r. do września 2009 r. Powyższe wpłaty dokumentują potwierdzenia przelewów jak i pismo J. S. z dnia 14 sierpnia 2017 r. skierowane do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowy w [...], potwierdzające otrzymanie wpłat przedstawionych przez dłużnika P. K. i częściowo uznających te wpłaty za zaliczone na poczet alimentów (zob. s. 6 – 7 przedmiotowego pisma).

Mając na uwadze materiał dowodowy sprawy organy orzekające zasadnie uznały, że skarżąca otrzymała świadczenie alimentacyjne zarówno z funduszu alimentacyjnego, jak i od dłużnika alimentacyjnego. Należy podkreślić, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem wypłacanym zamiast alimentów, ale tylko w przypadku, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. W sytuacji zaś, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy alimenty zaległe, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepisy ustawy nie uzależniają bowiem uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty. Nie jest natomiast dopuszczalne jednoczesne otrzymywanie alimentów od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wypłacenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty, skutkuje, w myśl powołanej wyżej ustawy, bądź wstrzymaniem ich wypłaty i uchyleniem decyzji przyznającej takie świadczenia, potrąceniem z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (art. 23 ust. 5 ustawy) albo orzeczeniem o konieczności zwrotu wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami, jako nienależnie pobranych. Zgodnie z art. 23 ust. 1 i 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu w przypadkach, o których mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Należy ponadto zauważyć, że nie ma wątpliwości co do tego czy skarżąca była świadoma konsekwencji wypłacenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. We wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, złożonym w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] w dniu 26 września 2008 r., jak i w decyzji z dnia 22 grudnia 2008r. nr [...] przyznającej skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka zawarte jest pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pod treścią wyżej wskazanego pouczenia strona złożyła własnoręczny podpis z datą 26 września 2008 r. Ponadto w pouczeniu zawartym w decyzji z dnia 22 grudnia 2008 r. przytoczono treść art. 23 ustawy oraz wyszczególniono rodzaje świadczeń, które uważa się za nienależnie pobrane, wyróżniając dodatkowo pogrubioną czcionką zapis, iż za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Nie ulega więc wątpliwości, że na skarżącej w czasie wypłaty świadczeń z funduszu ciążył ustawowy obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego, jak również pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Obowiązek, o jakim mowa wypływa wprost z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nie było w związku z tym podstaw – wbrew temu co podniesiono w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji – do przeprowadzenia szczegółowych czynności dowodowych odnośnie kierowanych do skarżącej pouczeń.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd podzielił ocenę organów obu instancji, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 2 pkt 7 lit. d w zw. z art. 23 ust. 1 i 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów warunkujące wydanie decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego Sąd wskazuje, że organy wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą w zgodzie z wymogami określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W realiach rozpatrywanej sprawy nie wystąpiła również sytuacja obligująca organy orzekające do zastosowania zasady rozstrzygania wątpliwości co do treści normy prawnej na korzyść skarżącej (art. 7a § 1 k.p.a.). W tej sprawie wskazywany w skardze art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie miał bowiem zastosowania.

Mając na względzie potwierdzony przez skarżącą fakt otrzymywania opisanych powyżej wpłat Sąd podzielił argumentację organu odwoławczego o braku podstaw do uwzględnienia wniosków dowodowych zawartych w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. Zarzut naruszenia art. 136 § 2 i § 3 k.p.a. uznać w związku z tym należy za bezzasadny. Skarżąca sama potwierdziła fakt otrzymywania wpłat stanowiących dla niej dochód. Stąd też wniosek o przeprowadzenie postępowania dowodowego w określonym zakresie, jako nie mający wpływu na rozstrzygniecie, nie zasługiwał na uwzględnienie.

Organy wydając kwestionowane przez skarżącą decyzje oparły się w ocenie Sądu na prawidłowo zgromadzonym i ocenionym materiale dowodowym. Należy w tym miejscu podkreślić, że organy dokonały prawidłowej interpretacji przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie oraz oceniły w sposób pełny wagę poszczególnych argumentów podnoszonych przez skarżącą w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Sąd uznał także, że uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji spełniają w pełni wymogi ustawowe określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutu pozbawienia skarżącej możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów Sąd wskazuje, że zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się co do tego i składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2011 r.; sygn. akt I OSK 575/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Na stronie stawiającej zarzut spoczywa więc ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy.

Sąd stwierdza, że w realiach rozpatrywanej sprawy taka sytuacja nie miała miejsca. Skarżąca nie wykazała bowiem okoliczności, których spełnienie warunkowałoby uchylenie zaskarżonej decyzji.

Należy mieć na po pierwsze na uwadze, że w toku prowadzonego postępowania skarżąca przyjęła postawę bierną pomimo świadomości tego, że pracownicy [...] Centrum Świadczeń podejmują określone czynności weryfikacyjne. Świadomość ta wynika chociażby z treści pisma skarżącej z dnia 14 sierpnia 2017 r. kierowanego do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] oraz adnotacji o braku stawiennictwa skarżącej w [...] Centrum Świadczeń pomimo stosownych deklaracji nadesłanych drogą mailową (k. 40 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Analizując akta administracyjne organu pierwszej i drugiej instancji należy nadto obiektywnie stwierdzić, że pełnomocnictwo dla reprezentującego skarżącą radcy prawnego zostało przez skarżącą udzielone w dniu 7 lutego 2018 r. (dokument pełnomocnictwa - k. 4 akt administracyjnych organu drugiej instancji). Od tego też dnia pełnomocnik skarżącej posiadł prawną możliwość wstąpienia do postępowania i zapoznania się z aktami sprawy. Z akt administracyjnych wynika jednakże, że ustanowiony przez skarżącą pełnomocnik przedkładając pełnomocnictwo opatrzone datą "2 marca 2018 r." zgłosił się do postępowania dopiero w dniu 8 marca 2018 r. a zatem już po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji. Mając nadto na względzie fakt, że kierowane do skarżącej zawiadomienie o wszczęciu postępowania (z dnia 9 lutego 2018 r.) złożono zgodnie z treścią art. 44 § 1 pkt 2 k.p.a. w [...] Centrum Świadczeń na okres 14 dni (doręczenie zastępcze - wobec braku podjęcia korespondencji doręczanej za pośrednictwem pracownika organu - w dniu 27 lutego 2018 r.) trudno czynić organowi pierwszej instancji zarzut, że postępowanie przed tym organem odbyło się z naruszeniem art. 10 § 1 k.p.a.

Odnosząc się finalnie do wskazywanego przez pełnomocnika skarżącej braku wyjaśnienia przez organy orzekające wpływu zainicjowanego przez P. K. postępowania o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności na prowadzone postępowanie administracyjne (zob. k. 46 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) Sąd stwierdza, że błędem nie mającym wpływu na wynik sprawy (z uwagi na treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.) był brak odniesienia się przez organ odwoławczy do wskazywanej przez pełnomocnika okoliczności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zauważyć jednakże należy, że wyrok pozbawiający tytuł wykonawczy wykonalności odnosi się do świadczeń, które nie zostały wyegzekwowane. Wynika to z charakteru orzeczenia w przedmiocie pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności. Uwzględnienie przez sąd powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego stwarza bowiem podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na jego podstawie. Tym samym wyrok pozbawiający tytuł wykonawczy wykonalności nie usuwa z obrotu prawnego orzeczenia stanowiącego tytuł egzekucyjny (wyrok zasądzający alimenty, czy też ugoda w tym zakresie). Wywiera skutki w zakresie trwającego postępowania egzekucyjnego. O okresie trwania stosunku alimentacyjnoprawnego rozstrzyga w takiej sytuacji orzeczenie w przedmiocie ustalenia, że obowiązek alimentacyjny wygasł.

Uznawszy zatem zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zob.: art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.