Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 357/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71a § 9, art. 67a § 1, art. 70
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Sędziowie asesor WSA Piotr Dębkowski, sędzia WSA Waldemar Śledzik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 listopada 2019 r. sprawy ze skargi R. S.A. z siedzibą w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności oddala skargę


UZASADNIENIE

Z akt sprawy wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. ("Naczelnik", "NUS", "Organ I instancji", "Organ egzekucyjny") wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku P. Sp. z o. o. z siedzibą w L., na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] maja [...] r., którym objęto zaległości w podatku od towarów i usług w łącznej kwocie należności głównej 10 390 385 zł plus odsetki. Celem wyegzekwowania przedmiotowych należności NUS dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. R. S.A. z siedzibą w L. ("Skarżąca", "Strona", "Spółka"). W odpowiedzi na ww. zawiadomienie Spółka, pismem z dnia 6 czerwca 2016 r., poinformowała Organ egzekucyjny, że jest dłużnikiem wobec P. Sp. z o. o. z tytułu wierzytelności w kwocie 17 446 968, 29 zł należności głównej z tytułu umowy pożyczki, której termin spłaty przypada na dzień 31 grudnia 2020 r., oraz wierzytelności w kwocie 10 517 000 zł należności głównej z tytułu umowy pożyczki, której termin spłaty przypadał na dzień 22 kwietnia 2016 r. Spółka poinformowała, że powyższe wierzytelności będą uiszczane zgodnie z zawiadomieniem na wskazane przez Naczelnika konto.

Pismem z dnia 22 września 2017 r. Organ I instancji wystąpił do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. w Spółce, w zakresie realizacji zajęcia wierzytelności pieniężnej dotyczącej P. Sp. z o.o.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia [...] r. Naczelnik, działając na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej też "upea" lub "ustawa"), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec P. Sp. z o.o.

W dniu 12 marca 2018 r. wpłynęło do NUS pismo Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] marca [...] r., przy którym przekazano protokół z ww. kontroli. Z protokołu wynikało, że od dnia 6 czerwca 2016 r. nie były wypłacane środki dla P. Sp. z o.o., co znajduje potwierdzenie w zapisach na rachunku bankowym. Na dzień 31 października 2017 r. saldo należności przypadających dla P. Sp. z o.o. wynosiło 31 844 323, 69 zł.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia [...] r. Naczelnik określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności zgodnie z zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. R. S.A. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, pomimo tego, że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio, na mocy art. 91 upea, przepisy zawarte w art. 71b tej ustawy. Na gruncie przedmiotowej sprawy zastosowanie znalazł art. 71a § 9 upea, bowiem u dłużnika zajętej wierzytelności przeprowadzono kontrolę w zakresie prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z której wynika, że na dzień doręczenia zajęcia wierzytelności, tj. 6 czerwca 2016 r., dłużnik zajętej wierzytelności miał do zapłaty na rzecz P. Sp. z o.o. kwotę 27 963 968, 29 zł z terminem płatności kwoty 17 446 968, 29 zł - na dzień 21 grudnia 2020 r., oraz 10 517 000 zł - na dzień 22 kwietnia 2016 r. W wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono, że od dnia otrzymania przedmiotowego zajęcia Spółka nie realizowała żadnych przelewów na rzecz P. Sp. z o.o. Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie nie jest sporne, że dokonano zajęcia wymagalnej wierzytelności i że została ona uznana przez dłużnika zajętej wierzytelności, który powinien zgromadzić środki pieniężne na pokrycie należności wynikającej z zajętej wierzytelności. Zatem brak płatności z tytułu zajętej wierzytelności należy potraktować jako uchylanie się od przekazania wierzytelności Organowi egzekucyjnemu.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pełnomocnik Skarżącej wniósł zażalenie na postanowienie z 19 kwietnia 2018 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:

naruszenie art. 124 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej też "Kpa") w zw. z art. 18 upea, poprzez wydanie postanowienia niezawierającego wszystkich elementów, o których mowa w ww. przepisie Kpa, w szczególności, w którego rozstrzygnięciu zostało wskazane, że podmiotem, w stosunku do którego określa się wysokość nieprzekazanej wierzytelności, jest spółka P. Sp. z o. o., pomimo że postanowienie zostało wydane w stosunku do Spółki, i w nagłówku postanowienia widnieje firma Spółki, a co za tym idzie nie jest wiadomym, kto jest adresatem ww. postanowienia - czy Spółka, czy też P. Sp. z o.o.;

naruszenie art. 109 § 1 w zw. z art. 126 Kpa w zw. z art. 18 upea, poprzez doręczenie Spółce postanowienia, którego rozstrzygnięcie skierowane jest do innego podmiotu prawa, tj. Spółki P. Sp. z o.o. z siedzibą w L., i które powinno być doręczone temu podmiotowi, a nie Spółce;

naruszenie art. 7 w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 Kpa w zw. z art. 18 upea, poprzez wydanie przez Organ egzekucyjny postanowienia niewykonalnego. Spółka bowiem nie ma prawnych możliwości wpłynięcia na podmiot trzeci, tj. PS. Sp. z o. o., aby ten wykonał obowiązki nałożone w rozstrzygnięciu postanowienia, tj. aby podmiot ten uiścił na rachunek Organu egzekucyjnego środki pieniężne wskazane w rozstrzygnięciu postanowienia;

naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 Kpa w zw. z art. 18 upea, poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, tj. stwierdzenie, że Spółka miała obowiązek spłaty pożyczek udzielonych jej przez P. Sp. z o. o. w 2016 r., podczas gdy Spółka ma obowiązek spłaty ww. pożyczek wraz z odsetkami dopiero w terminie 31 grudnia 2020 r.;

naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 Kpa w zw. z art. 18 upea, poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy i ustalenie, że Spółka nie zastosowała się do obowiązków wynikających z zajęcia wierzytelności i bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności, podczas gdy w sprawie Spółka nigdy nie uchylała się od przekazywania środków na rzecz Skarbu Państwa, ponieważ:

pożyczki udzielone Spółce przez głównego zobowiązanego, tj. Spółkę P. Sp. z o.o., były i nadal są niewymagalne - termin spłaty wierzytelności wynikających z umów pożyczek przypada bowiem na dzień 31 grudnia 2020 r.,

wobec braku wymagalności pożyczek P. Sp. z o.o. nie mogła żądać spłaty ww. pożyczek, a zatem Spółka nie miała podstaw przekazać ww. środków na rachunek Organu egzekucyjnego;

naruszenie art. 71a § 9 upea, poprzez uznanie, że Spółka bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności i że uchylanie się od przekazania ww. środków jest spowodowane okolicznością faktyczną (bez dokładnego określenia, jaka jest to okoliczność), a więc Organ egzekucyjny miał podstawy do określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności, podczas gdy brak przekazania środków wynika z okoliczności braku wymagalności ww. wierzytelności, a więc jest okolicznością prawną, którą to okoliczność Organ egzekucyjny miał obowiązek wziąć pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia;

naruszenie art. 71b upea, poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia w sprawie, podczas gdy Organ egzekucyjny nie miał podstaw do wydania postanowienia, jako że postanowienie względem dłużnika zajętej wierzytelności może być wydane tylko w ramach postępowania egzekucyjnego toczącego się wobec głównego zobowiązanego, tj. P. Sp. z o. o., a w niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne nie toczy się obecnie, ponieważ zostało ono umorzone postanowieniem z dnia 14 grudnia 2017 r. Tym samym zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci wydania zaskarżonego postanowienia jest możliwe jedynie po ponownym wszczęciu postępowania egzekucyjnego wobec P. Sp. z o.o.;

naruszenie art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 Kpa w zw. z art. 18 upea, poprzez wydanie postanowienia niezawierającego uzasadnienia faktycznego, co powoduje, że Spółka nie może poznać motywów działania Organu egzekucyjnego, a w konsekwencji nie jest możliwe podjęcie rzeczowej polemiki ze stanowiskiem organu egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. ("Dyrektor", "Organ II instancji") rozpatrzył zażalenie wydając postanowienie z dnia [...] listopada [...] r., którym utrzyma! w mocy zaskarżone postanowienie Organu I instancji z dnia [...] kwietnia [...] r. W uzasadnieniu Dyrektor wskazał, odnosząc się na wstępie do kwestii podniesionych w zażaleniu, a dotyczących doręczenia Spółce postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności, którego rozstrzygnięcie skierowane jest do innego podmiotu prawa, tj. Spółki P. Sp. z o.o. z siedzibą w L., jak również, że podmiotem w stosunku do którego określa się wysokość nieprzekazanej wierzytelności jest spółka P. Sp. z o.o., że Naczelnik, postanowieniem z dnia [...] maja [...] r. sprostował oczywiste omyłki w postanowieniu z dnia [...] kwietnia [...] r., a następnie Dyrektor, po rozpatrzeniu zażalenia, wydał postanowienie z dnia [...] listopada [...] r., którym uchylił zaskarżone postanowienie Organu I instancji i orzekając co do istoty sprostował wszystkie omyłki pisarskie w postanowieniu z dnia [...] kwietnia [...] r. Skarżąca została wskazana jako adresat postanowienia z [...] kwietnia [...] r.

Odnosząc się następnie się do zarzutu naruszenia art. 71b upea Dyrektor wyjaśnił, że postanowieniem z dnia [...] sierpnia [...] r. stwierdził z urzędu nieważność postanowienia Naczelnika z dnia [...] grudnia [...] r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec P. Sp. z o.o. Pełnomocnik Spółki złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i w związku z tym Dyrektor wydał postanowienie z dnia [...] listopada [...] r., którym utrzymał w mocy swoje postanowienie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia o umorzeniu. Postanowienie to jest ostateczne.

Następnie Dyrektor wskazał, że w niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że Strona skarżąca nie przekazała zajętej wierzytelności Organowi egzekucyjnemu, co zostało również potwierdzone w wyniku przeprowadzonej kontroli. Została zatem spełniona pierwsza z przesłanek warunkujących byt postanowienia na podstawie art. 71a § 9 ustawy. W ocenie Dyrektora zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawę do stwierdzenia, że uchylanie się przez Skarżącą od przekazania Organowi egzekucyjnemu zajętej kwoty wierzytelności było bezpodstawne w rozumieniu art. 71a § 9 upea. Dokonanie przez Spółkę i zobowiązaną P. Sp. z o.o. umownej zmiany terminu spłaty pożyczek świadczy jednoznacznie o tym, że Skarżąca próbowała bezpodstawnie uchylić się od przekazania zajętej wierzytelności.

Skarżąca, nie godząc się z rozstrzygnięciem Dyrektora, złożyła skargę na postanowienie Dyrektora z [...] listopada [...] r., wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Jednocześnie Spółka wniosła o zawieszenie postępowania do czasu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie ze skargi Spółki na ww. postanowienie Dyrektora z dnia [...] listopada [...] r. w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki. Zaskarżonemu postanowieniu Strona zarzuciła naruszenie:

art. 7 w zw. z art. 77 Kpa w zw. z art. 18 upea, poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy i uznanie, że Spółka nie zastosowała się do obowiązków wynikających z zajęcia wierzytelności i bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności, podczas gdy w sprawie Spółka nigdy nie uchylała się od przekazywania środków na rzecz Skarbu Państwa, ponieważ:

pożyczki udzielone Spółce przez głównego zobowiązanego, tj. spółkę P. Sp. z o.o., były i nadal są niewymagalne - termin spłaty wierzytelności wynikających z umów pożyczek przypada bowiem na dzień 31 grudnia 2020 r.,

wobec braku wymagalności pożyczek P. Sp. z o.o. nie mogła żądać spłaty ww. pożyczek, a zatem Spółka nie miała podstaw przekazać środków na rachunek Organu egzekucyjnego,

art. 89 § 1 i 2 w zw. z art. 67a upea, poprzez wadliwe uznanie, że zakaz dysponowania zajętą wierzytelności obejmuje także zakaz odraczania terminu płatności wierzytelności, podczas gdy zmiany terminu płatności wierzytelności nie można zakwalifikować jako dysponowanie wierzytelnością;

art. 89 § 1 i 2 w zw. z art. 67a upea, poprzez wadliwe uznanie, że Spółka uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności Organowi egzekucyjnemu, podczas gdy termin wymagalności ww. wierzytelności jeszcze nie nastąpił, a Spółka przekaże ww. wierzytelność, gdy będzie ona wymagalna,

art. 71 a § 9 ustawy, poprzez uznanie, że

Spółka bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności P. Sp. z o.o. i że uchylanie się od przekazania środków jest spowodowane okolicznością faktyczną (bez dokładnego określenia, jaka jest to okoliczność),

Organ egzekucyjny miał podstawy do określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności na podstawie ww. okoliczności faktycznej, podczas gdy brak przekazania środków wynika z okoliczności braku wymagalności ww. wierzytelności, a więc jest okolicznością prawną, którą to okoliczność Dyrektor miał obowiązek wziąć pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia, bowiem zwrot normatywny użyty w art. 71a § 9 upea "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną,

art. 124 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 18 upea, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, które rażąco narusza prawo i jest trwale niewykonywalne, bowiem w jego rozstrzygnięciu zostało wskazane, że podmiotem, w stosunku do którego określa się wysokość nieprzekazanej wierzytelności, jest spółka P. Sp. z o.o., pomimo, że postanowienie zostało wysłane do Spółki i w nagłówku postanowienia widnieje firma Spółki, a co za tym idzie postanowienie to wobec Spółki jest niewykonalne i powinno zostać wyeliminowane z obrotu prawnego;

art. 7 w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 Kpa w zw. z art. 18 upea, poprzez utrzymanie w mocy niewykonalnego postanowienia, którego niewykonalność ma charakter trwały - Spółka bowiem nie ma prawnych możliwości wpłynięcia na podmiot trzeci, tj. P. Sp. z o.o., aby ten wykonał obowiązki nałożone w rozstrzygnięciu postanowienia, tj. aby podmiot ten uiścił, na rachunek Organu egzekucyjnego, środki pieniężne wskazane w rozstrzygnięciu postanowienia;

art. 109 § 1 w zw. z art. 126 Kpa w zw. z art. 18 upea, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, którego rozstrzygniecie skierowane jest do innego podmiotu prawa, tj. spółki P. Sp. z o.o., i które powinno być doręczone temu podmiotowi, a które zostało doręczone Spółce;

art. 71b upea, poprzez wydanie postanowienia o wysokości nieprzekazanej wierzytelności, mimo iż w niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne wobec P. Sp. z o.o. zostało umorzone postanowieniem z dnia 14 grudnia 2017 r. i nie było prowadzone w czasie wydawania postanowień;

art. 70 upea, poprzez błędne naliczenie odsetek od kwoty 9 909 620, 10 zł i wskazanie, że od ww. kwoty należało naliczyć odsetki podatkowe w wysokości 1 572 507, 40 zł, podczas gdy, zgodnie z art. 70 upea, od kwoty głównej Organ mógł naliczyć odsetki umowne, ewentualnie ustawowe, a nie odsetki podatkowe;

art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 Kpa w zw. z art. 18 upea, poprzez wydanie postanowienia niezawierającego uzasadnienia faktycznego i prawnego, co powoduje, że Spółka nie może poznać motywów działania Dyrektora, a w konsekwencji nie jest możliwe podjęcie rzeczowej polemiki ze stanowiskiem Organu II instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r, poz. 1302 ze zm., dalej - "Ppsa"), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy).

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Należy wyróżnić kilka kwestii, wokół których koncentrowała się argumentacja skargi.

Po pierwsze zatem – wskazano, że zaskarżone postanowienia są w istocie nieważne, gdyż pierwsze z nich (postanowienie Naczelnika z [...] kwietnia [...] r.) rażąco narusza prawo, zostało skierowane do niewłaściwego podmiotu i nakłada na Skarżącą obowiązki trwale niewykonalne, zaś drugie (postanowienie Dyrektora z [...] listopada [...] r.) rażąco narusza prawo, gdyż utrzymuje w mocy nieważne postanowienie Naczelnika. Sprostowanie rzekomych oczywistych omyłek pisarskich w postanowieniu Naczelnika było, według Spółki, nieuprawnione.

Po drugie wskazano, że postanowienia te wydano pomimo tego, iż w dniu 14 grudnia 2017 r. postępowanie egzekucyjne wobec spółki P. zostało umorzone, zatem niemożliwe było wydanie skarżonych obecnie postanowień w warunkach swoistej "próżni" procesowej, jaka powstała po umorzeniu postępowania wobec głównego zobowiązanego. Jakkolwiek Spółka zauważyła stwierdzenie nieważności postanowienia z 14 grudnia 2017 r., to jednak ostateczne postanowienie w przedmiocie takiego stwierdzenia zostało doręczone Spółce już po doręczeniu postanowienia Naczelnika określającego wysokość nieprzekazanej kwoty (tj. w dniu 6 grudnia 2018 r.).

Po trzecie wskazano, że zaskarżone postanowienie Dyrektora jest wadliwie, niewystarczająco uzasadnione.

Po czwarte, według Spółki, nie uchylała się ona od przekazania Naczelnikowi zajętej wierzytelności, gdyż skutecznie, zgodnie z prawem, umownie wydłużony został termin zwrotu pożyczki, którym pierwotnie był 22 kwietnia 2016 r.

Należy odnieść się do tych wszystkich zarzutów skargi.

W pierwszej kwestii należy przypomnieć, że postanowieniem z [...] listopada [...] r. Dyrektor sprostował liczne, oczywiste omyłki pisarskie, jakie - w ocenie tego Organu - wystąpiły w postanowieniu Naczelnika z [...] kwietnia [...] r. Zatem w dacie, kiedy Dyrektor wydawał swoje postanowienie z [...] listopada [...] r. w obrocie prawnym istniało już ww. ostateczne postanowienie Dyrektora prostujące oczywiste omyłki. W niniejszej sprawie Sąd nie mógł więc dokonać oceny tego postanowienia z 21 listopada 2018 r. ani ponawiać oceny, czy w postanowieniu z [...] kwietnia [...] r. rzeczywiście wystąpiły tylko oczywiste omyłki pisarskie, czy też skala, liczba i ciężar gatunkowy błędów tego postanowienia dyskwalifikują je z powodu wystąpienia kwalifikowanej wady. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że w dniu 9 lipca 2019 r. tut. Sąd, w sprawie o sygn. III SA/Wa 358/19, oddalił skargę na postanowienie z [...] listopada [...] r. Wyrok ten nie jest prawomocny, ale Sąd dokonuje oceny zaskarżalnego aktu na moment jego wydania. Skoro więc na dzień 22 listopada 2018 r. w obrocie prawnym istniało ostateczne postanowienie Dyrektora (później zresztą zaaprobowane - choć obecnie nieprawomocnie - przez Sąd) stwierdzające, że liczne błędy w postanowieniu z 19 kwietnia 2018 r. miały charakter tylko oczywistych błędów pisarskich, to wszystkie zarzuty skargi związane z wagą i liczbą tych błędów, a prowadzące Spółkę do wniosku, że zaskarżone obecnie postanowienia Organów obydwu instancji są nieważne, należy uznać za chybione.

Sąd nie przychylił się do wniosku o zawieszenie niniejszego postępowania aż do czasu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie ze skargi na ww. postanowienie w przedmiocie sprostowania oczywistych błędów pisarskich. Po pierwsze bowiem – zapadł już ww. wyrok oddalający tę skargę. Po drugie – dalsze oczekiwanie na wyrok NSA nadmiernie przedłużyłoby postępowanie sądowe. Po trzecie zaś, jak Sąd wspomniał, w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd ocenia zaskarżony akt na moment jego wydania. Postanowienie z [...] listopada [...] r. zostało natomiast wydane w warunkach, gdy ostatecznie w administracyjnym toku instancji przesądzono, że Naczelnik, określając wysokość nieprzekazanej kwoty, dopuścił się tylko oczywistych, choć licznych omyłek pisarskich. Ewentualne uchylenie postanowienia w przedmiocie sprostowania tych oczywistych omyłek nie będzie bez znaczenia dla niniejszej sprawy, gdyż otworzy się możliwość wznowienia postępowania zakończonego zaskarżonym postanowieniem, skoro prawomocnie zostanie ewentualnie ustalone, że obciążone jest ono kwalifikowaną wadą prawną.

Podobne uwagi należy sformułować wobec zarzutu wydania zaskarżonego postanowienia w sytuacji, kiedy w obrocie prawnym funkcjonowało wydane wobec spółki P. postanowienie z [...] grudnia [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Sąd także i w tym przypadku zobowiązany był do uwzględnienia okoliczności, że ostatecznym postanowieniem z [...] listopada [...] r. stwierdzono nieważność postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. W tej sytuacji – analogicznie, jak wyżej Sąd wyjaśnił względem zarzutów związanych z nieważnością skarżonych postanowień - zarzuty skargi związane z wydaniem skarżonych postanowień w warunkach wspomnianej "próżni" procesowej tracą na znaczeniu. Te zarzuty należy po prostu uznać za chybione. Owszem, postanowienie stwierdzające nieważność postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne doręczono Spółce już po wydaniu postanowienia Naczelnika określającego wysokość nieprzekazanej kwoty (postanowienie nadzorcze doręczono w dniu 6 grudnia 2018 r.), ale Skarżąca nie zauważa, że stwierdzenie nieważności decyzji (postanowienia) odnosi skutek ex tunc. Stwierdzenie takie oznacza, że zakwestionowany akt nigdy, od samego początku, nie wywołał żadnych skutków prawnych, zaś stwierdzenie jego nieważności ma charakter tylko deklaratywny. To zatem, że Spółka otrzymała postanowienie stwierdzające nieważność postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne już po wydaniu postanowienia Naczelnika z [...] kwietnia [...] r., a także po wydaniu postanowienia Dyrektora z [...] listopada [...] r., nie zmienia obiektywnego faktu, że na moment ich wydania i doręczania postępowanie egzekucyjne wobec spółki P. było w toku, gdyż jego umorzenie, jak stwierdzono to już ex post, było obciążone kwalifikowaną wadą, której w praworządnym państwie w żadnym wypadku nie można było tolerować od samego początku.

Istotą sporu w niniejszej sprawie staje się zatem ocena, czy nie przekazując zajętej wierzytelności Spółka uchyliła się od jej przekazania bezpodstawnie w rozumieniu art. 71a § 9 upea.

Otóż Sąd zgadza się z Organami, że Skarżąca dopuściła się takiego bezpodstawnego uchylenia się od wykonania obowiązku trzeciodłużnika. Należy bowiem uwzględnić, że z chwilą dokonania zajęcia u dłużnika zajętej wierzytelności organ egzekucyjny może z mocy prawa ("...z mocy samego zajęcia wierzytelności...") wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego. (art. 67a § 1 ustawy). Przyjmuje się trafnie w orzecznictwie i literaturze przedmiotu (vide np. wyroki NSA o sygn. I FSK 984/06, II FSK 1031/13, II FSK 91/16, a także w komentarzach do art. 67a § 1 upea), że organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego. Fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego nie zmienia zatem charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności, a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny. Różnego rodzaju umowne rozstrzygnięcia co do prolongaty terminu świadczenia dłużnika zobowiązanego, o ile następują po dokonanym zajęciu (jak w niniejszej sprawie), godzą w zasadę wstępowania organu egzekucyjnego w miejsce zobowiązanego jako wierzyciela, utrudniają lub wręcz uniemożliwiają egzekucję, a także przeczą literalnemu brzmieniu art. 71b § 9 ustawy i celowi tego przepisu. Przedłużenie terminu świadczenia dłużnika narusza zakaz rozporządzania zajętą wierzytelnością. Nie można więc zgodzić się z argumentem skargi, że zmiana terminu płatności długu Spółki wobec P. nie stanowiła formy zadysponowania wierzytelnością. Kwestię tę należy bowiem oceniać przez pryzmat ww. zasady wstępowania organu egzekucyjnego w prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. W wyniku zajęcia zobowiązany traci możliwość skutecznego rozporządzania wierzytelnościami i prawami majątkowymi (jednocześnie nie tracąc do nich praw). W konsekwencji wszystkie czynności zobowiązanego zmierzające do rozporządzania wierzytelnościami bądź prawem majątkowym po momencie ich zajęcia nie mają wpływu na bieg egzekucji (vide Robert Suwaj, komentarz do art. 67a § 1 ustawy w "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", wyd. II, Lex, red. D. Kijowski). To "rozporządzanie" nie oznacza tylko zbywania, ale - w świetle wskazanego w art. 67a § 1 upea zakresu "niezbędności egzekucji" – oznacza też zakaz czynności, które przesuwają w czasie możliwość skutecznego i niezwłocznego wyegzekwowania dochodzonej zaległości, czyli realnego wyegzekwowania zaległości zobowiązanego. Gdyby zaaprobować stanowisko zaprezentowane w skardze, to należałoby konsekwentnie uznać, że zobowiązany i trzeciodłużnik mogą skutecznie względem organu egzekucyjnego zawrzeć umowę, na mocy której termin płatności zobowiązania dłużnika zostanie przesunięty np. o 25 lat. Jakkolwiek więc w niniejszej sprawie Spółka podnosiła, że termin płatności jej długu wobec P. został "tylko" przesunięty, i "tylko" do 31 grudnia 2020 r., to respektując stanowisko zaprezentowane w skardze należałoby się pogodzić z przesunięciem tego terminu do (przykładowo) "tylko" 31 grudnia 2045 r.! Nie można zaaprobować takiej wykładni art. 67a § 1 ustawy. Wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze, przedłużenie terminu świadczenia dłużnika wpływa na istotę stosunku prawnego pomiędzy zobowiązanym, a tym dłużnikiem, z tym, że tę "istotę" modyfikuje fakt uprzedniego zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny. Z chwilą zajęcia niedopuszczalne są - bez zgody organu egzekucyjnego - takie czynności prawne mające za przedmiot zajętą wierzytelność, które egzekucję utrudniają, czynią ją niemożliwą lub choćby odraczają w czasie.

W kwestii zarzutu wadliwego uzasadnienia postanowienia Dyrektora Sąd wskazuje, że zawiera ono wszystkie elementy wymagane przez art. 107 § 1 Kpa. Przy czym zarzut nieprzedstawienia przez Dyrektora "żadnych konkretnych dowodów" jest już o tyle chybiony, że poza sporem jest podstawowy fakt niniejszej sprawy, że Skarżąca i spółka P. po dniu zajęcia przez Naczelnika wierzytelności zawarły umowę o przedłużeniu terminu płatności kwoty pożyczki. Wszystkie inne okoliczności sprawy miały charakter sporu prawnego, a nie faktycznego. Dyrektor trafnie wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne wobec P. było w toku, skoro ostatecznie stwierdzono nieważność postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne. W kwestii dowodu lub choćby "poszlaki" co do bezpodstawnego uchylania się przez Spółkę od przekazania zajętej kwoty powtórzyć przy tym trzeba, że owa "bezpodstawność" zależy od sposobu wykładni art. 67a § 1 upea, a zatem rzecz nie w "dowodach" lub "poszlakach", lecz w wykładni prawa. Dyrektor trafnie przyjął, że Skarżąca odmówiła przekazania zajętej kwoty z powodów faktycznych, a nie prawnych, gdyż umowne przedłużenie terminu płatności pożyczki, dokonane już po zajęciu wierzytelności, nie jest prawną okolicznością uzasadniającą nieprzekazanie zajętej kwoty.

Ostatnia kwestia skargi dotyczyła wskazanych w postanowieniu Naczelnika odsetek – ich rodzaju, wysokości i daty naliczania. Otóż w tej kwestii wskazać należy na literalne brzmienie art. 70 ustawy. Jego § 1 wprost stanowi, że naliczanie odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie należy do obowiązków samego dłużnika. Przepis ten wskazuje nadto na początkowy termin naliczania takich odsetek (od następnego dnia po dniu wystawienia zawiadomienia o zajęciu). Ta sama zasada, że to dłużnik samodzielnie nalicza odsetki, wynika z § 2 art. 70 ustawy. Jedynym obowiązkiem organu egzekucyjnego, jak wynika z § 3, jest zawiadomienie dłużnika o podwyższeniu stawki odsetek w okresie realizacji zajęcia, ale tylko pod takim rygorem, że zaniechanie tego obowiązku skutkuje brakiem odpowiedzialności dłużnika za naliczenie zbyt niskich odsetek. Owszem – ustawa w art. 70 nie precyzuje rodzaju odsetek, ale z uwagi na fakt, że w postanowieniu wydanym na podstawie art. 71a § 9 ustawy określa się tylko wysokość nieprzekazanej kwoty, a nie rodzaj i stawkę odsetek oraz termin ich naliczania, zaistniały w sprawie spór o takie odsetki jest bezprzedmiotowy. Naczelnik nie powinien rozstrzygać tych kwestii w swoim postanowieniu, dlatego Sąd nie jest uprawniony do ich rozstrzygnięcia w niniejszym wyroku. Stanowisko Organu egzekucyjnego w tej kwestii powinno znaleźć swój wyraz w wystawionym ewentualnie, na podstawie art. 71b zdanie drugie ustawy, tytule wykonawczym.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 Ppsa, Sąd oddalił skargę. Zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.

Podstawą rozpoznania skargi w trybie uproszczonym był art. 119 pkt 3 Ppsa.