Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SAB/Sz 288/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność organu
Powołane przepisy: article: art. 12 par. 1 i 2, art. 35 par. 1-3, art. 36 par. 1 i 2,  art. 37 par. 1 pkt 1, art. 61 par. 3, art. 64 par. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 149 par. 1, par. 1a, par. 2, art. 161 par. 1 pkt 3, art. 151, par. 200, art. 205 par. 2, art. 52 par. 2 w zw.  zart. 53 par. 2b
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1 ust. 2, art. 100c
journal: Dz.U. 2022 poz 583
law: Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
article: art. 105 ust. 2, art. 106 ust. 2 a,  art. 109, art. 112a ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2354
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - t.j.
article: art. 1 pkt 13, art. 13
journal: Dz.U. 2022 poz 91
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 lutego 2023 r. sprawy ze skargi R. M. na bezczynność Wojewody Z. w przedmiocie rozpoznania wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy I. stwierdza, że Wojewoda Z. dopuścił się bezczynności, II. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, III. umarza postępowanie w sprawie zobowiązania Wojewody Z. do załatwienia sprawy, IV. w pozostałym zakresie oddala skargę, V. zasądza od Wojewody Z. na rzecz skarżącego R. M. [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 23 listopada 2021 r. do Wojewody Z. wpłynął, za pośrednictwem operatora pocztowego, wniosek R. M. o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy z uwagi na fakt wykonywania przez niego pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wniosek ten został uzupełniony w dniu 12 kwietnia 2022 r., strona nadesłała informacje dotyczące podmiotu powierzającego wykonywanie pracy oraz pracy, która ma być mu powierzona, a także dołączyła potwierdzenie wniesienia opłaty skarbowej od wniosku.

W dniu 12 kwietnia 2021 r. strona - wskazując na bezczynność organu oraz przewlekłość prowadzenia postępowania przez Wojewodę – złożyła ponaglenie, które zostało zwrócone przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców organowi I instancji ze wskazaniem, że nie wynika z niego kategoryczny charakter żądania usunięcia naruszenia prawa spowodowanego bezczynnością lub przewlekłością organu w załatwieniu sprawy.

Kolejne ponaglenie strona wystosowała w dniu 7 czerwca 2022 r. (data nadania pisma w placówce pocztowej), domagając się stwierdzenia, że organ dopuścił się "niezałatwienia sprawy w terminie i bezczynności z rażącym naruszeniem przepisów prawa". Stosownie do wytycznych Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, kierowanych do wojewodów w związku z wejściem w życie ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 830) ponaglenie nie zostało przekazane organowi wyższego stopnia. Powyższe podyktowane było stanowiskiem tegoż organu, uznającym, że art. 100c ust. 4 wspomnianej ustawy należy interpretować w ten sposób, że wyłączeniu podlega nie tylko możliwość wydania postanowienia uwzględniającego ponaglenie, tj. postanowienia stwierdzającego zgodnie z art. 37 § 6 pkt 1 k.p.a., że wojewoda dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, z jednoczesnymi dodatkowymi elementami określonymi w tym przepisie oraz w art. 37 § 6 pkt 2 k.p.a., ale również dopuszczalność rozpatrzenia ponaglenia co do zasady.

W dniu 2 sierpnia 2022 r. skarżący uzupełnił pozostałe braki wniosku, w tym złożył odciski linii papilarnych.

Pismem z dnia 13 października 2022 r. organ wystąpił do Komendanta Morskiego Oddziału Straży Granicznej, Komendanta Wojewódzkiego Policji oraz Dyrektora Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w G. Wydział Zamiejscowy w S. o udzielenie informacji, stosownie do art. 109 ustawy o cudzoziemcach.

Pismem z dnia 28 listopada 2022 r. strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na bezczynność Wojewody Z. w sprawie rozpoznania wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy, zarzucając organowi naruszenie art. 8, art. 12, 35 § 1 i art. 36 § 1 k.p.a.

Skarżący wniósł o:

1) zobowiązanie Wojewody Z. do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi;

2) zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości, opłaty sądowej oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa,

3) przyznanie sumy pieniężnej bez wskazania jej wysokości.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że złożyła wniosek o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy w dniu 22 listopada 2021 r., zaś ponaglenie w dniu 7 czerwca 2022 r., jednak do dnia wniesienia skargi organ nie podjął żadnej czynności w celu rozpoznania wniosku. Od dnia 23 grudnia 2021 r. organ, zdaniem skarżącego, pozostaje w bezczynności

Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 października 2022 r. (sygn. akt II SAB/Sz 224/22) skarżący wskazał, że art. 100c ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, nie ma zastosowania do terminów załatwienia spraw cudzoziemców, o których mowa w przepisach ustawy o cudzoziemcach.

W toku postępowania organ nie dopełnił obowiązku określonego w art. 36 k.p.a. i nie zawiadomił strony o zwłoce w załatwieniu sprawy, jak również nie wskazał nowego terminu jej załatwienia. Zaistniała zatem bezczynność organu administracji publicznej, gdyż mimo istnienia ustawowego obowiązku, w ustawowym terminie nie zakończył postępowania wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Biorąc pod uwagę, że przyczyny bezczynności leżały wyłącznie po stronie organu oraz, że termin do załatwienia sprawy został wielokrotnie przekroczony, jak również uwzględniając uchybienia organu, zdaniem strony, należy przyjąć, że miały one miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Z treści uzasadnienia skargi wynika ponadto, że w ocenie skarżącego, w niniejszej sprawie zasadnym byłoby przyznanie sumy pieniężnej, która jest swoistym zadośćuczynieniem za bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie ewentualnie oddalenie, wskazując, że skarżący do przesłanej aplikacji nie dołączył wymaganego prawem załącznika, zawierającego m.in. informacje dotyczące podmiotu powierzającego wykonywanie pracy, która ma być mu powierzona. Uzupełnienia w tym zakresie dokonano dopiero wraz z korespondencją nadaną w dniu 8 kwietnia 2022 r. Organ zaznaczył że w dniu [...] grudnia 2022 r. wydane zostało rozstrzygnięcie w sprawie z wniosku skarżącego, a zatem co najmniej od tego dnia Wojewoda nie pozostaje w bezczynności.

Ponadto, zdaniem organu, skarga jest niedopuszczalna w świetle art. 58 § 1 pkt 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem została złożona przez stronę po wejściu w życie ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r . o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, która w art. 1 pkt 44 wprowadziła zmianę do tej ustawy poprzez dodanie art. 100c ustanawiającego w ust. 3 i 4 m.in. wyłączenie stosowania przepisów o bezczynności organu, jak również negatywne przesłanki wymierzania przez sąd administracyjny grzywien lub zasądzania sum pieniężnych od wojewody za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Wniesiona skarga okazała się zasadna.

Niniejszą sprawę Sąd rozpoznał na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) zwanej dalej "p.p.s.a." - w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Z uwagi na zamieszczony w odpowiedzi na skargę wniosek organu o uznanie skargi za niedopuszczalną i jej odrzucenie w pierwszej kolejności zasadnym jest odniesienie się do stanowiska organu, według którego w sprawie zastosowanie winny mieć przepisy art. 100c ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 583 ze zm.). Zdaniem Wojewody, w okresie od dnia wejścia w życie art. 100c ww. ustawy, tj. od 15 kwietnia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r., bieg terminu na załatwienie spraw dotyczących między innymi udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy i pracę w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

W ocenie Sądu, stanowisko organu w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim podkreślić należy, że już sam tytuł ustawy "o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa", wskazuje jej adresatów. W art. 1 ust. 1 tej ustawy podano, że ustawa określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto, w myśl art. 1 ust. 2 cytowanej ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o obywatelu Ukrainy, rozumie się przez to także nieposiadającego obywatelstwa ukraińskiego małżonka obywatela Ukrainy, o ile przybył on na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa i nie jest obywatelem polskim, ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Przepisy tej ustawy nie dotyczą zatem skarżącego, który jest obywatelem Kenii i nie przybył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi. Do skarżącego nie mają zastosowania również przepisy art. 1 ust. 3 ustawy. Podsumowując, przepisy art. 100c ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, nie mają zastosowania do terminów załatwiania spraw cudzoziemców, o których mowa w przepisach ustawy o cudzoziemcach. Tożsamą ocenę analizowanych przepisów można odnaleźć w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (m.in. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 7 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Po 146/22, dostępnym na stronie www.nsa.orzeczenialgov.pl).

Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy bezczynności zarzuconej organowi w rozpoznaniu wniosku skarżącego o zezwolenie na pobyt czasowy na terytorium RP.

Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a."), jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do stwierdzenia, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie ww. zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.

Pojęcie "bezczynności" zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 - powoływanej dalej jako: "k.p.a."). Bezczynność ma miejsce, gdy "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1".

Zarówno z doktryny, jak i z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym przepisami terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej (wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a.). Przy czym dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma znaczenia, czy i w jakim stopniu do nieterminowości działania organu przyczyniła się sama strona.

O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).

Podkreślić należy, że w dniu 29 stycznia 2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 91 - zwana "ustawą zmieniającą"). Przepisy ustawy zmieniającej ściśle określają terminy, w których wniosek osoby ubiegającej się m.in. o zezwolenie na pobyt czasowy ma zostać rozpatrzony (art. 112a) oraz obowiązki organu zmierzające do przyspieszenia postępowania w sytuacji, gdy złożony wniosek zawiera np. braki formalne (art. 106 ust. 2a i nast.). Jednocześnie zgodnie z art. 13 ustawy zmieniającej, w postępowaniach prowadzonych na podstawie przepisów ustawy dotychczasowej (zmienianej), wszczętych i niezakończonych do dnia 29 stycznia 2022 r. mają zastosowanie przepisy ustawy o cudzoziemcach w nowym brzemieniu, w tym między innymi przepis art. 112a, który określa termin do wydania decyzji i zasady biegu tego terminu.

Przystępując do rozpoznania sprawy ze skargi R. M., w pierwszej kolejności należy uwzględnić, że skarga została poprzedzona dwukrotnie składanymi do organu ponagleniami (pisma: z 8 kwietnia 2022 r., z 7 czerwca 2022 r.), do podjęcia działań w celu rozpatrzenia sprawy zainicjowanej wnioskiem z dnia 23 listopada 2021 r. o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy. Powyższe oznacza, że skarżący wyczerpał środek zaskarżenia w rozumieniu art. 52 § 2 w zw. art. 53 § 2b p.p.s.a., co umożliwia merytoryczne rozpatrzenie skargi.

Z akt administracyjnych załączonych do sprawy wynika, że w dniu 23 listopada 2021 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy. Metryka sprawy załączona do akt wskazuje, że w tym samym dniu wniosek został zarejestrowany w systemie Elektronicznego Zarzadzania Dokumentacją, zaś kolejną czynność, czyli rejestrację wniosku w systemie informatycznym Chronos wykonano w dniu 19 stycznia 2022 r.

Analiza akt administracyjnych sprawy wskazuje, że w dniu 2 sierpnia 2022 r. skarżący stawił się w siedzibie organu, gdzie pobrano od niego odciski linii papilarnych. Wówczas skarżący usunął wymagane braki podania. Zaznaczenia wymaga, że o wyznaczenie terminu do złożenia odcisków linii papilarnych skarżący wnosił wielokrotnie pismami z dnia 8 kwietnia 2022 r., 9 maja 2022 r. i 7 czerwca 2022 r.

W ocenie Sądu, na ww. moment brak było przeszkód do wypełnienia przez organ obowiązku konsultacji z innymi organami przed wydaniem decyzji w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy (art. 109 ustawy o cudzoziemcach), jednak tego działania organ nie podjął, co przyczyniło się do dalszego wydłużenia terminu załatwienia sprawy.

Kolejne czynności organ wykonał w sprawie administracyjnej dopiero pismem z dnia 13 października 2022 r. - zwrócił się o uzyskanie informacji, o których mowa w art. 109 ustawy o cudzoziemcach, do Komendanta Oddziału Straży Granicznej, Komendanta Wojewódzkiego Policji oraz Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Powyższe nastąpiło już po wniesieniu ponaglenia przez ustanowionego przez skarżącego pełnomocnika (pisma z 8 kwietnia 2022 r. i 7 czerwca 2022 r.).

Na dzień wpływu niniejszej skargi do organu (tj. 2 grudnia 2022 r.) organ nie zakończył postępowania administracyjnego w ww. sprawie. Pismem z dnia 20 grudnia 2022 r., stanowiącym odpowiedź na skargę organ poinformował Sąd, że decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r. organ udzielił skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium RP do dnia 30 września 2023 r.

W ocenie Sądu, opisany stan faktyczny jednoznacznie wskazuje, że organ pozostawał bezczynny w rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 23 listopada 2021 r. w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Analiza akt administracyjnych wskazuje, że organ potrzebował ponad 12 miesięcy na rozpatrzenie w istocie nieskomplikowanej pod względem dowodowym sprawy, jest to czas który upłynął od dnia złożenia wniosku do dnia orzekania organu. Po wpłynięciu wniosku skarżącego i zarejestrowaniu sprawy w EZD w dniu 23 listopada 2021 r., organ uzewnętrznił swoją aktywność procesową po upływie ponad 8 miesięcy, umawiając telefonicznie wizytę skarżącego na dzień 2 sierpnia 2022 r. W oparciu o dokumenty dołączone do akt administracyjnych nie sposób przy tym stwierdzić, czy wcześniej wystosowano w ogóle do strony wezwanie w trybie art. 105 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r., poz. 2354 ze zm.). Przepis ten stanowi, że jeżeli wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy nie został złożony przez cudzoziemca osobiście, wojewoda wzywa go do osobistego stawiennictwa w terminie nie krótszym niż 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Brak koniecznego wezwania przez ww. znaczny okres nie może pozostawać bez wpływu na ocenę sposobu procedowania przez organ. Organ nie może bowiem pozostawić żądania strony bez nadania mu jakiegokolwiek biegu procesowego przez szereg miesięcy bez narażenia się na zarzut zbędnej zwłoki lub opieszałości w podejmowanych czynnościach procesowych. Obowiązek sprawnego działania jest elementem tzw. prawa do dobrej administracji.

Należy zauważyć, że w dacie wezwania do uzupełnienia braków formalnych skarżący stawił się w siedzibie organu i wymagane braki podania uzupełnił.

Sąd nie podziela argumentacji organu przedstawionej w odpowiedzi na skargę jakoby za datę wszczęcia postępowania w sprawie należało uznawać dzień 2 sierpnia 2022 r., tj. datę, w której skarżący uzupełnił braki formalne wniosku. Co do zasady, zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a., datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Nie można zatem przyjąć, tak jak oczekiwałby tego organ, że wszczęcie postępowania następuje w momencie, w którym wniosek staje się kompletny. Kompletność wniosku pozwala jedynie na nadanie dalszego biegu sprawie, celem jej skutecznego zakończenia, ale sama nie przesądza o wszczęciu postępowania (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 maja 2022 r., sygn. akt II SAB/Po 236/21).

W ocenie Sądu, w realiach sprawy brak było przeszkód, które uniemożliwiały organowi podjęcie działań procesowych bezzwłocznie po wpłynięciu podania skarżącego. Organ administracji powinien niezwłocznie wezwać stronę do uzupełnienia braków podania w trybie określonym w art. 64 § 2 k.p.a.

Uwadze Sądu nie uszła przy tym okoliczność, że organ pismem z dnia 2 sierpnia 2022 r. wezwał stronę do uiszczenia i przedstawienia oryginału dowodu uiszczenia opłaty skarbowej w wysokości [...] zł. Zdaniem Sądu czynność ta nie znajduje jednak w realiach sprawy uzasadnienia. Jak wynika bowiem z dokumentów dołączonych do akt administracyjnych, skarżący wspomnianą opłatę uiścił w dniu 29 marca 2022 r. i dołączył stosowne potwierdzenie przelewu tej kwoty na właściwy rachunek w dniu 8 kwietnia 2022 r. Organ nie wskazał przy tym z jakich względów uważa wspomniane potwierdzenie za niewystarczające, ani jakiego potwierdzenia, w jakiej formie oczekuje.

Odnosząc się do twierdzenia organu, że opóźnienie w prowadzonych postępowaniach, spowodowane jest wpływem dużej ilości wniosków cudzoziemców, zauważyć należy, że taka sytuacja niewątpliwie ma wpływ na sprawność działania organu. Podkreślić jednak trzeba, że sytuacja ta od dłuższego już czasu nie ulega żadnej znaczącej poprawie, czego skutkiem jest zaistnienie zdarzeń, które są nie do zaakceptowania w państwie prawa. Sposób prowadzenia postępowania w sprawie w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej i przeczy procesowym obowiązkom organu w zakresie szybkości postępowania i dążenia do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Na ocenę tę ma wpływ nieskomplikowany charakter sprawy, w której procedowanie w zasadzie odbywa się na podstawie dostarczanych przez stronę dokumentów oraz konsultacji z innymi organami, które również są ograniczone terminem do zaprezentowania swojego stanowiska w sprawie.

Z przedstawioną oceną Sądu nie pozostaje w sprzeczności nowa regulacja prawna, która weszła w życie w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego. Z dniem 29 stycznia 2022 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 91; dalej: "nowelizacja"). Na mocy art. 1 pkt 13 nowelizacji dodano art. 112a ustawy o cudzoziemcach. W ust. 1 ww. artykułu przewidziano, że decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni.

Jak wynika z art. 112a ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń:

1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub

2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub

3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.

Z przepisu art. 13 ww. ustawy nowelizującej wynika, że w celu zmiany m.in. terminów do załatwienia sprawy w postępowaniu w sprawie wydania zezwolenia na pobyt czasowy ustawodawca posłużył się zasadą bezpośredniego działania nowej ustawy.

Zarzut bezczynności organu administracji okazał się zatem uzasadniony i to nawet przy uwzględnieniu terminu wynikającego z art. 13 ust. 3 ustawy nowelizującej, w myśl którego, jeśli terminy załatwiania spraw rozpoczęły swój bieg przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, biegną one od nowa od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Nie można bowiem nie dostrzegać, że organ w dalszym ciągu nie załatwił sprawy w okresie biegnącego po 29 stycznia 2022 r. od nowa" 60-dniowego terminu. Dopiero w dniu 13 października 2022 r. organ podjął czynności wyjaśniające, wnosząc o informacje do właściwych organów na podstawie art. 109 ustawy o cudzoziemcach. Organ nie może się uchylić od zarzutu bezczynności, chociażby nawet podejmował działania, ale nie zakończył postępowania w terminie do tego przewidzianym. Organ nie wypełnił przy tym obowiązku zawiadomienia strony, o tym, że nie będzie w stanie rozpoznać sprawy w przewidzianym terminie i nie wyznaczył stronie kolejnego terminu rozpoznania sprawy (art. 36 § 1 i 2 k.p.a.).

Niezależnie od faktu "przywrócenia" organowi ustawą zmieniającą terminu na wydanie decyzji, nie sposób pominąć, że w sprawie z wniosku skarżącego, który wpłynął do organu w dniu 23 listopada 2021 r. organ właściwy do załatwienia sprawy wszczętej tym wnioskiem popadł w zwłokę jeszcze przed wejściem w życie przepisów nowelizujących ustawę o cudzoziemcach. W ocenie Sądu, w tej sytuacji brak jest jakichkolwiek wątpliwości, że organ rozpatrując sprawę skarżącego dopuścił się bezczynności, a oceny tej nie może zmienić fakt wniesienia skargi po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej. Należy podzielić w pełni poglądy judykatury, w których akcentuje się, że odmienny od ww. pogląd, oparty wyłącznie na wprowadzonej nowelizacji, pomijałby całokształt porządku prawnego i naruszał zasady konstytucyjne (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt IV SAB/Wr 259/22).

Jak wynika z treści art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

W ocenie Sądu, nie dochowując terminów ustawowych, organ niewątpliwie dopuścił się bezczynności w załatwieniu sprawy z wniosku skarżącego z dnia 23 listopada 2021 r. Z tego względu zarzut bezczynności organu w rozpoznaniu sprawy okazał się w pełni uzasadniony i dlatego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

W zaistniałej sytuacji, obowiązkiem Sądu jest zbadanie czy stwierdzona bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1 a p.p.s.a.). Rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności lub przewlekłości winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Jednakże w celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także wziąć pod uwagę skalę czynności materialnoprawnych, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia (zob. wyrok NSA z dnia 17 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2171/17).

Bezczynność organu będzie miała charakter rażący, gdy odpowiednio brak działania lub poważne opóźnienia w podejmowanych przez organ czynnościach oczywiście pozbawione są jakiegokolwiek racjonalnego usprawiedliwienia.

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie organ dopuścił się bezczynności jednak nie miała ona charakteru rażącego. Co prawda wyjaśnienia organu co do przyczyn mających usprawiedliwiać naruszenie terminów rozpoznawania spraw dotyczących cudzoziemców (duża ilość wpływających wniosków, ograniczenia kadrowe) nie mogą całkowicie uwalniać organu od odpowiedzialności za stan bezczynności , tym niemniej mogą w pewnym stopniu wpływać na ocenę jej charakteru. Z tego względu Sąd, orzekł odpowiednio jak w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.

Mając na uwadze fakt, że w dniu [...] grudnia 2022 r. organ wydał decyzję w sprawie z wniosku skarżącego, Sąd uznał, że na dzień orzekania ustał stan bezczynności organu. W przypadku wystąpienia takiej sytuacji jak wyżej opisana, postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku staje się bezprzedmiotowe, co uzasadnia jego umorzenie w oparciu o przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W zaistniałej sytuacji, Sąd w oparciu o wskazany przepis orzekł, jak w pkt III sentencji wyroku.

Sąd nie znalazł także uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie od organu sumy pieniężnej o jakiej mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. W orzecznictwie podkreśla się, że decyzja o zastosowaniu bądź odmowie zastosowania konkretnego środka (grzywny, sumy pieniężnej lub obu tych środków łącznie) należy do sądu administracyjnego. Podejmując rozstrzygnięcie w tej kwestii, sąd powinien przede wszystkim mieć na uwadze funkcje jakie środki te pełnią. I tak przyjmuje się, że suma pieniężna stanowi swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 11 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 360/18, dostępny w CBOSA). Akcentuje się także, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym strona skarżąca powinna wskazać na zakres uszczerbku, straty lub krzywdy wywołanej bezczynnością lub przewlekłością postępowania (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12 września 2018 r. sygn. akt I SAB/Bk 4/18, dostępny w CBOSA). Na tle badanej sprawy Sąd uznał, że w skardze nie przedstawiono argumentacji przemawiającej za zasadnością przyznania skarżącemu od organu wspomnianej sumy pieniężnej, ani nawet nie określono jej wysokości. Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę w pozostałej części oddalono.

O kosztach postępowania zasądzonych na rzecz skarżącego od organu, Sąd orzekł, jak w pkt V sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając, poniesione koszty wpisu od skargi, opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa radcy prawnemu oraz niezbędne koszty postępowania strony skarżącej reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. W realiach niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, brak jest podstaw do przyznania pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia w podwójnej wysokości (przy czym strona wniosku w tym zakresie nie uzasadniła w żaden sposób).

Orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.