Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 72/94
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1994-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Komunalizacja mienia
Powołane przepisy: article: art. 69
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 28 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 36 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz. 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Teza: Ratio legis art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./ polega na tym, że także zobowiązania i wierzytelności Skarbu Państwa związane z wywłaszczeniem nieruchomości z mocy prawa stały się zobowiązaniami i wierzytelnościami gminy, która z mocy prawa nabyła prawo do wywłaszczonej nieruchomości.

Przytoczone wyżej skutki przejścia prawa własności wywłaszczonej nieruchomości na rzecz gminy dotyczą także rozliczeń związanych ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości.

TEZY

Ratio legis art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./ polega na tym, że także zobowiązania i wierzytelności Skarbu Państwa związane z wywłaszczeniem nieruchomości z mocy prawa stały się zobowiązaniami i wierzytelnościami gminy, która z mocy prawa nabyła prawo do wywłaszczonej nieruchomości.

Przytoczone wyżej skutki przejścia prawa własności wywłaszczonej nieruchomości na rzecz gminy dotyczą także rozliczeń związanych ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Dzielnicy Gminy W.-M. na decyzję Wojewody W. z dnia 17 listopada 1993 r. (...)/ w przedmiocie zwrotu nieruchomości nr 15 położonej przy ul. N. w W. nabytej przez Skarb Państwa pod budownictwo mieszkaniowe - uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 sierpnia 1993 r., wydaną przez Kierownika Urzędu Rejonowego w W. na podstawie art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/, orzeczono o zwrocie części nieruchomości o powierzchni 5.137 m oznaczonej nr 15 położonej w W. przy ul. N. na rzecz Sławomira Tadeusza W. i Czesława Jakuba W. po 1/2 części na każdego z nich, nabytej na rzecz skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia 16 marca 1977 r., (...)/, od Zofii W. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/.

Równocześnie decyzją tą zobowiązano Sławomira Tadeusza W. i Czesława Jakuba W. do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa - Urzędu Wojewódzkiego w W. kwoty 73.597.800 zł zwaloryzowanego odszkodowania tytułem rozliczeń związanych ze zwrotem nieruchomości.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że decyzją (...)/ z dnia 27 maja 1990 r., wydaną przez Naczelnego Architekta W. na podstawie art. 155 Kpa zmieniono decyzję (...)/ z dnia 27 czerwca 1973 r. o ustaleniu lokalizacji inwestycji osiedla mieszkaniowego "U.-P." przez wyłączenie z terenu objętego lokalizacją inwestycji części działki nr 15 niewykorzystanej pod budowę osiedla, na co wyraziła zgodę Spółdzielnia Budownictwa Mieszkaniowego "U.". O zwrot tej części nieruchomości ubiegają się spadkobiercy Zofii W. Sławomir Tadeusz W. i Czesław Jakub W. Kwotę odszkodowania podlegającą zwrotowi na rzecz Skarbu Państwa po jej zwaloryzowaniu obliczono przy zastosowaniu wskaźników cen detalicznych towarów i usług ogłaszanych przez GUS w związku ze zmianą siły nabywczej pieniądza.

Od decyzji tej wniósł odwołanie Zarząd Dzielnicy Gminy W.-M. zarzucając wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa w części dotyczącej zobowiązania wnioskodawców do zwrotu zwaloryzowanej kwoty odszkodowania na rzecz Skarbu Państwa, a nie Dzielnicy Gminy W.-M., która z mocy prawa stała się właścicielem zwracanej nieruchomości. Według skarżącego zwracana działka stała się własnością Dzielnicy Gminy W.-M. z mocy art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./, co zostało potwierdzone decyzją Wojewody W. z dnia 28 września 1992 r. (...)/, wydaną na podstawie art. 18 ust. 1 cytowanej ustawy.

Wojewoda W. decyzją z dnia 17 listopada 1993 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że w myśl art. 69 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości - decyzja o zwrocie nieruchomości powinna zawierać rozliczenia między Skarbem Państwa lub gminą, na których rzecz dokonano wywłaszczenia, a osobą na rzecz której następuje zwrot.

W sprawie jest bezsporne, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa dla realizacji inwestycji mieszkaniowej, co wynika z załączonego do akt aktu notarialnego. Odwołująca się natomiast Gmina W.-M. nabyła własność zwracanej działki na innej podstawie prawnej, a mianowicie z mocy art. 5 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym. Przepis zaś art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 grudnia 1990 r., ustalonym ustawą z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, nie mógł stanowić podstawy prawnej do uzyskania przez Gminę W.-M. roszczeń o nakazanie zwrotu wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania na jej rzecz, bowiem nabyła ona prawo własności do przedmiotowej nieruchomości przed zmianą art. 69 ust. 2 cytowanej ustawy w trybie komunalizacji mienia państwowego, a więc na innej podstawie prawnej.

Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Gmina Dzielnicy W.-M., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, wydanej z obrazą art. 69 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/, polegającą na błędnej wykładni tego przepisu. Według skarżącej zobowiązanie wnioskodawców do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania za zwróconą im nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa narusza interes Gminy W.-M., która stając się z mocy prawa właścicielem zwracanej nieruchomości nabyła wierzytelności i zobowiązania związane z nabyciem prawa, co wynika z art. 36 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191/.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, wyjaśniając, że zaskarżona decyzja nie narusza art. 69 ust. 2 cytowanej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, bowiem skarżąca Gmina W.-M. nie nabyła zwracanej nieruchomości w trybie wywłaszczenia po dniu 5 grudnia 1990 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona. Twierdzenie zawarte w skardze sprowadza się do zarzutu, że organy pierwszej i drugiej instancji orzekając o zwrocie nieruchomości na rzecz Sławomira Tadeusza W. i Czesława Jakuba W., nabytej przez Skarb Państwa od ich matki Zofii W. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/, błędnie zobowiązują wnioskodawców do zwrotu wypłaconego odszkodowania za nabytą nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa, a nie na rzecz Gminy W.-M., która stała się właścicielem przedmiotowej nieruchomości z mocy art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./.

W rozpoznawanej sprawie jest oczywiste, że przedmiotowa nieruchomość z dniem 27 maja 1990 r. stała się własnością Dzielnicy Gminy W.-M. Dotychczasowy właściciel, to jest Skarb Państwa, który nabył tą nieruchomość aktem notarialnym w trybie art. 6 cytowanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, z dniem 27 maja 1990 r. utracił przysługujące mu prawo własności do nabytej nieruchomości, co zostało potwierdzone decyzją Wojewody W. z dnia 28 września 1992 r., nr 30705, wydaną na podstawie art. 18 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

Stosownie do art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych - zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stały się z dniem wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym zobowiązaniami i wierzytelnościami właściwych gmin.

Ratio legis art. 36 ust. 1 cytowanej ustawy, którego redakcja nie może budzić wątpliwości, polega na tym, że także zobowiązania i wierzytelności Skarbu Państwa związane z wywłaszczeniem nieruchomości z mocy prawa stały się zobowiązaniami i wierzytelnościami gminy, która z mocy prawa nabyła prawo do wywłaszczonej nieruchomości. Przytoczone wyżej skutki przejścia prawa własności wywłaszczonej nieruchomości na rzecz gminy dotyczą także rozliczeń związanych ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego. Tego rodzaju wykładnia powołanego wyżej przepisu została już ugruntowana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego /sprawa IV SA 1527/92/.

Według art. 69 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/, w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 404/, decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości powinna zawierać rozliczenie między Skarbem Państwa lub gminą, na których rzecz dokonano wywłaszczenia, a osobą, na której rzecz następuje zwrot.

Skoro, jak z powyższego wynika, na byłym właścicielu wywłaszczonej nieruchomości ciąży obowiązek zwrotu wypłaconego mu odszkodowania po jego zwaloryzowaniu, to gmina, która nabyła z mocy prawa taką nieruchomość, a nie Skarb Państwa, na którego rzecz nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości, stała się wierzycielem i na jej rzecz powinien nastąpić zwrot zwaloryzowanego odszkodowania.

W świetle powyższego nie można podzielić stanowiska zajętego przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę, że w sytuacji, gdy wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa przed dniem 5 grudnia 1990 r., to jest przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, ustalającej nowe brzmienie art. 69 ust. 2 cytowanej ustawy, to zwrot odszkodowania związanego ze zwrotem nieruchomości powinien nastąpić na rzecz Skarbu Państwa.

Taka wykładnia art. 69 ust. 2 cytowanej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości nie daje się pogodzić z zasadą wyrażoną w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym, że wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stały się z dniem wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym wierzytelnościami właściwych gmin, czego nie miał na uwadze organ odwoławczy przy rozstrzyganiu sprawy.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt. 1 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję.