Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 177/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7,77 par. 1,80,84 par. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 8 ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2017 r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. (dalej organ pierwszej instancji) odmówił stwierdzenia u D. R. (dalej strona lub skarżąca) choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka wym. w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych (dalej wykaz) stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367, dalej rozporządzenie) w oparciu o postępowanie wyjaśniające narażenie zawodowe oraz o orzeczenia lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. Poradnia Chorób Zawodowych w S. (dalej WOMP PChZ) nr [...] z dnia [...] oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (dalej IMPiZŚ) nr [...] z dnia [...]

W odwołaniu strona wyjaśniła, iż dolegliwości związane z cieśnią nadgarstka zaczęły się w 2010-2011 r. Podała, że na niedoczynność tarczycy zachorowała w 2014 r., co w jej opinii powoduje, iż tarczyca nie powinna być uznana za przyczynę cieśni nadgarstka. Wskazała, iż wysoki wynik reumatoidalny nie oznacza choroby RZS, ponieważ inne wyniki badań przeprowadzanych w kierunku reumatologicznym "ma dobre", a niewielkie zmiany zwyrodnieniowe są jej zdaniem stosowne do wieku. Strona podkreśliła, że sposób wykonywania pracy jest w jej przypadku przyczyną cieśni nadgarstka.

[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu przedstawił przebieg postępowania i przytoczył definicję choroby zawodowej. Wskazał, że postępowanie wyjaśniające wykazało, że strona była zatrudniona w latach 1975 – do nadal początkowo w Fabryce A - Zakład nr[...], B, C, D, a ostatnio po przekształceniach w [...] Sp. z o.o.; a to kolejno w latach 1975-1993 jako pomoc hartownika, tłoczarz praser, robotnik gospodarczy, monter, praser tworzyw sztucznych w FabryceA , B; w latach 1994-2000 jako praser tworzyw, brygadzista gniazda tapicerni, usterkowicz w C; w roku 2000 jako monter-usterkowicz w D; w latach 2000 - nadal jako pracownik obszaru produkcji w C, a ostatnio [...] Sp. z o.o. w C.

Organ odwoławczy na podstawie dochodzenia epidemiologicznego (opisu sposobu wykonywania pracy) przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji uznał, że strona w latach 1994 – do nadal wykonuje pracę obciążającą kończyny górne w stawach nadgarstkowych stwarzającą z wysokim prawdopodobieństwem ryzyko powstania choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Kolejno organ odwoławczy podał, że lekarze orzecznicy WOMP PChZ w orzeczeniu z dnia [...] orzekli o braku podstaw do rozpoznania u strony choroby zawodowej wymienionej w poz. 20/1 wykazu. Wskazali, że strona w wywiadzie podaje występujące od 4 lat bóle rąk, nadgarstków promieniujące do łokci, mrowienie palców II i III i dłoni ręki lewej. Od roku jest leczona [...] z powodu wola tarczycy. Aktualne badanie elektroneurograficzne z dnia 29 października 2015 r. wykazało obustronny zespół cieśni nadgarstka z przewagą po stronie lewej. W badaniach laboratoryjnych krwi stwierdzono nieprawidłową glikemię na czczo, podwyższone stężenie kwasu moczowego i czynnika reumatoidalnego oraz dodatni odczyn Walera Rose'a. Lekarze orzecznicy wyjaśnili, iż w oparciu o dane z wywiadu chorobowego, badanie przedmiotowe, konsultację neurologiczną, ortopedyczną, analizę udostępnionej dokumentacji medycznej oraz aktualny wynik badania elektroneurograficznego z dnia 29 października 2015 r. rozpoznano u strony obustronny zespół cieśni nadgarstka. Jednak biorąc pod uwagę fakt istnienia u ww. uznanych pozazawodowych czynników ryzyka zespołu cieśni nadgarstka takich jak: choroby tarczycy, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi oraz dodatnie odczyny reumatoidalne, uznali, iż brak jest podstaw do rozpoznania, bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zespołu cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego.

Organ odwoławczy wskazał, że również specjaliści IMPiZŚ w orzeczeniu z dnia [...] stwierdzili, że nie znaleźli u strony podstaw do rozpoznania przedmiotowej choroby zawodowej. Wskazali, że skarżąca w wywiadzie podaje nasilające się od około 6 lat drętwienie ręki lewej, zwłaszcza palców I-III z nasileniem w porze nocnej oraz promieniowaniem do stawu łokciowego. Po około 3 latach pojawiły się dolegliwości po stronie prawej w postaci drętwienia opuszki palca III. Strona jest osobą praworęczną. Początek dolegliwości ze strony rąk wg ww. miał miejsce ok. 2010 r. W maju 2014 r. podjęła leczenie w poradni ortopedycznej. W badaniu EMG kończyny górnej lewej z 20 marca 2014 r. stwierdzono zaawansowany zespół cieśni nadgarstka. Strona przeszła operację z tego powodu w październiku 2014 r. z poprawą. W kolejnym badaniu EMG z dnia 29 października 2015 r. stwierdzono obustronny zespół cieśni nadgarstka. W wywiadzie podano ponadto wole guzkowe i niedoczynność tarczycy stwierdzoną od października 2014 r. (strona pobiera[...]). Orzecznicy wskazali, że w trakcie obecnej obserwacji klinicznej przeanalizowali dostępną dokumentację medyczną ww., a także dane odnośnie sposobu wykonywania pracy zawodowej w aspekcie obciążenia stawów nadgarstkowych, przeprowadzili także konsultacje specjalistyczne: neurologiczną i ortopedyczną. Aktualnie w badaniu ortopedycznym objaw uciskowy [...] jest obustronnie ujemny, natomiast [...] po stronie prawej jest słabo zaznaczony. Wysokie jest stężenie czynnika reumatoidalnego RF (161,4 IU/ml przy normie do 14). Podali, że strona była konsultowana przez reumatologa w kwietniu 2016 r. - nie spełniając aktualnie kryteriów rozpoznania reumatoidalnego zapalenia stawów, wymagając jednak obserwacji. Specjaliści IMPiZŚ wyjaśnili, iż u ww. występuje szereg samoistnych pozazawodowych czynników ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka, takich jak: płeć żeńska, zaburzenia hormonalne okresu postmenopauzalnego (ostatnia miesiączka w 2007 r.), niedoczynność tarczycy, obecność zmian zwyrodnieniowych stawów rąk, hipercholesterolemia, nadwaga (BMI-28). Wywiedli, że sposób wykonywania pracy może być uznany za czynnik sprawczy neuropatii w zakresie nerwu pośrodkowego przy wykluczeniu innych przyczyn lub przy ich potencjalnie mniejszym udziale. Lekarze orzecznicy biorąc pod uwagę powyższe ustalenia - nie znaleźli podstaw do przyjęcia bezspornie lub co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy schorzeniem obwodowego układu nerwowego a warunkami pracy zawodowej skarżącej, a tym samym do rozpoznania zespołu cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego.

W odpowiedzi na zarzuty zawarte w odwołaniu organ odwoławczy wyjaśnił, że zespół cieśni w obrębie nadgarstka występuje w populacji ogólnej z częstością podobną jak w tych grupach zawodowych, gdzie sposób wykonywania pracy może być uznany za czynnik sprawczy. Etiologia tej neuropatii z ucisku jest wieloczynnikowa i nie istnieją obiektywne badania pozwalające na jednoznaczne potwierdzenie etiologii zawodowej. Każde natomiast badanie interpretowane jest i oceniane w aspekcie mniejszego lub większego prawdopodobieństwa związku z warunkami pracy. Uznanie w tych przypadkach etiologii zawodowej wymaga wykazania takiego związku w sposób bezsporny lub co najmniej z przeważającym prawdopodobieństwem, a to z kolei wiąże się z koniecznością wykluczenia innych możliwych przyczyn schorzeń obwodowego układu nerwowego. Nadto rozpoznanie tej częstej w populacji ogólnej (zwłaszcza u kobiet) neuropatii z ucisku jako choroby zawodowej wymaga wykazania, że sposób wykonywania pracy był czynnikiem dominującym w jej powstaniu. W przypadku strony twierdzenie takie nie znajduje uzasadnienia wobec istnienia szeregu dobrze udokumentowanych, pozazawodowych czynników ryzyka zespołu cieśni nadgarstka, wymienionych w orzeczeniu lekarskim, które nie pozwalają na przyjęcie co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii schorzenia.

Organ odwoławczy akcentował związanie orzeczeniami lekarskimi jednostek właściwych do rozpoznania chorób zawodowych, które mają charakter opinii biegłego. Stwierdził, że w jego ocenie orzeczenia lekarskie PCHZ WOMP oraz IMPiZŚ wydane w oparciu o szczegółową diagnostykę są wyczerpujące, spójne oraz zgodne w swoich konkluzjach i pozwalają wydać rozstrzygnięcie. Zakres rozpoznania sprawy, uregulowany w rozporządzeniu został zachowany.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona stwierdziła, że nie zgadza się z decyzją organu odwoławczego. Podała, że w odwołaniu wyjaśniła, iż chorobę cieśni nadgarstka nabyła przed chorobami, które lekarze orzecznicy wskazują jako przyczynę. Uważa, że te wskazane przyczyny nie mogły mieć nic wspólnego z chorobą cieśni. Podkreśliła, że wszystko jest udokumentowane w historii choroby, która dostarczyła komisji lekarskiej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełnym zakresie stanowisko i argumentację prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art.145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja organu odwoławczego z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] mocą której nie stwierdzono u strony choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka wym. w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że nie kwestionuje istnienia narażenia zawodowego strony od 1994 r., lecz jednoznaczna treść orzeczeń lekarskich uniemożliwia wydanie decyzji stwierdzającej istnienie choroby zawodowej. Lekarze orzecznicy stwierdzili bowiem, że istnienie szeregu dobrze udokumentowanych, pozazawodowych czynników ryzyka zespołu cieśni nadgarstka nie pozwala na przyjęcie co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii schorzenia

Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja sformułowana w art. 235¹ Kodeksu pracy, zgodnie z którą za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje więc zachowanie dwóch wymogów. Pierwszym z nich jest występowanie schorzenia odpowiadającego schorzeniu zamieszczonemu w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia; drugim - ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a oddziaływaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Należy zaakcentować, że wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.

Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² Kodeksu pracy).

Innymi słowy choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Wywołuje ją praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.

Stosownie przy tym do § 8 ust. 1 rozporządzenia podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 omawianego aktu wykonawczego.

W niniejszej sprawie jest poza sporem, że skarżąca cierpi na obustronny zespół cieśni w obrębie nadgarstka. W przypadku nadgarstka lewej ręki strona przeszła w październiku 2014 r. operację z poprawą, jednak EMG wykonane rok później wykazało obustronny zespół cieśni nadgarstka. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje przy tym, że przez wiele lat (od 1994 r. do nadal) pracowała i pracuje obciążając kończyny górne w obrębie nadgarstków, w tym wykonując czynności powtarzalne – okoliczności te są bezsporne. Pomimo tego, obie orzekające w sprawie placówki medyczne, w swoich orzeczeniach lekarskich nie rozpoznały u skarżącej tego schorzenia jako schorzenia o charakterze zawodowym. Powodem zakwestionowania zawodowej etiologii schorzenia było występowanie u skarżącej – jak to określono - samoistnych pozazawodowych czynników ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka. Akcentowano, że sposób wykonywania pracy może być uznany za czynnik sprawczy neuropatii w zakresie nerwu pośrodkowego przy wykluczeniu innych przyczyn lub przy ich potencjalnie mniejszym udziale.

Eksponując zasadę związania organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem w zakresie choroby zawodowej wynikającym z orzeczenia lekarskiego wydanego przez uprawnioną jednostkę orzeczniczą, organ odwoławczy ograniczył się do wiernego przytoczenia stanowisk prezentowanych w orzeczeniach uprawnionych jednostek medycznych i ocenił, że orzeczenia lekarskie wydane w oparciu o szczegółową diagnostykę są wyczerpujące, spójne, zgodne w swoich konkluzjach i pozwalają wydać rozstrzygnięcie.

Sąd stwierdza, że ustalenia stanu faktycznego, na których oparł się organ odwoławczy nie dawały podstaw do wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej k.p.a.) w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Odnosząc zacytowane przepisy do okoliczności sprawy Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że obowiązki organu dotyczące zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego dotyczą również materiału dowodowego w postaci orzeczeń medycznych. Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że organ inspekcji sanitarnej nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania schorzenia; co dotyczy zarówno symptomów, jak i przyczyn powstania choroby. Powyższe nie oznacza jednak, że przedmiotowe orzeczenia lekarskie pozostają poza oceną dowodową organu. Wprost przeciwnie, jest to kluczowy element materiału dowodowego i winien być poddany ocenie dowodowej pod kątem między innymi odniesienia się przez lekarzy specjalistów do wszystkich okoliczności relewantnych prawnie, analizowanych w świetle wiedzy medycznej. Orzeczenia lekarskie przy całej ich wadze i istotności dla procesu stwierdzenia choroby zawodowej, nie są bowiem decyzjami administracyjnymi wydanymi w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej – bo takiej kwalifikacji nie przydał im ustawodawca, lecz jedynie materiałem dowodowym, który właściwy organ ocenia w procesie stosowania prawa.

Sąd stwierdza, że orzeczenia lekarskie placówek właściwych do rozpoznawania chorób zawodowych mają charakter opinii biegłego, która powinna być wszechstronnie uzasadniona i wyjaśniać wszelkie wątpliwości w sposób przekonujący i dostępny dla stron, organu prowadzącego postępowanie oraz sądu administracyjnego (patrz: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 marca 1994 r., sygn. akt SA/Wr 147/94, publ.: Prokuratura i Prawo 1995/2/53 oraz z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt I SA 1200/98, publ.: LEX nr 45833). Jakkolwiek z treści § 8 ust. 1 rozporządzenia wynika, że organ sanitarny jest związany wnioskami płynącymi z takich orzeczeń, to jednak nie budzi wątpliwości, że nie powinien ich przyjmować bezkrytycznie. Skoro bowiem są one opiniami w rozumieniu art. 84 k.p.a., to podlegają weryfikacji tak jak każdy inny dowód w sprawie i zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 77 § 1 k.p.a., powinny być ocenione w aspekcie rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Sąd stwierdza, że lekarze orzecznicy zakwestionowali zawodową etiologię schorzenia ze względu na występowanie u skarżącej samoistnych pozazawodowych czynników ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka, takich jak: płeć żeńska, zaburzenia hormonalne okresu postmenopauzalnego (ostatnia miesiączka w 2007 r.), niedoczynność tarczycy, obecność zmian zwyrodnieniowych stawów rąk, hipercholesterolemia, nadwaga (BMI-28). Akcentowano, że sposób wykonywania pracy może być uznany za czynnik sprawczy neuropatii w zakresie nerwu pośrodkowego przy wykluczeniu innych przyczyn lub przy ich potencjalnie mniejszym udziale.

W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę, że przepis art. 2351 Kodeksu pracy wyraźnie zakłada występowanie związku przyczynowo-skutkowego między warunkami pracy a występującym schorzeniem. Oznacza to, że w przypadku równoczesnego pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz, że praca była wykonywana w szkodliwych warunkach, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie (utrwalony pogląd judykatury - vide między innymi wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy, z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 538/11, w Krakowie, z dnia 16 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1183/10 oraz we Wrocławiu, z dnia 12 czerwca 2012, sygn. akt IV SA/Wr 134/12 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Domniemanie to ma charakter wzruszalny, co oznacza to, że w sytuacji, gdy - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - u strony zatrudnionej w warunkach szkodliwych dla zdrowia zdiagnozowana zostaje jedna z chorób wymienionych w rozporządzeniu, schorzenia tego można nie uznać za chorobę zawodową wyłącznie w przypadku, gdy zostanie wykazane w sposób bezsporny, że jej etiologia ma charakter pozazawodowy. Nie wystarcza tu więc jedynie wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych. Organy sanitarne zobligowane są bowiem do jednoznacznego i przekonującego ustalenia, że właśnie takie czynniki - a nie sposób wykonywania pracy - wywołały dolegliwość (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 sierpnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 699/12, LEX nr 1365282).

Współistnienie czynników pozazawodowych - przy uznanym przez organy narażeniu zawodowym, występującym przez kilkadziesiąt lat pracy - nie jest wystarczające do wzruszenia domniemania związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt IV SA./Gl 183/15, LEX nr 1927148).

W ocenie Sądu w sprawie nie doszło do obalenia przedmiotowego domniemania. Jakkolwiek jest bezsporne, że w przypadku skarżącej występują zaburzenia hormonalne okresu postmenopauzalnego, niedoczynność tarczycy, obecność zmian zwyrodnieniowych stawów rąk, hipercholesterolemia, nadwaga, które wskazano jako pozazawodowe czynniki mogące zaindukować zespół cieśni nadgarstka, to jednak nie zdołano uzasadnić w sposób wolny od wątpliwości, że to właśnie one, nie zaś praca związana z przeciążeniem kończyn górnych, którą strona wykonywała przecież przez wiele lat, stanowią przyczynę spornej choroby. Zignorowano przy tym argumenty podnoszone przez skarżącą dotyczące faktu, iż dolegliwości związane z cieśnią nadgarstka pojawiły się u niej w okresie 2010-2011, a na niedoczynność tarczycy zachorowała w 2014 r. Nie stwierdzono również RZS, a jak to strona określiła, ma dobre inne wyniki badań przeprowadzonych w kierunku reumatologicznym.

Brak jakichkolwiek podstaw do bezkrytycznego przyjmowania twierdzeń lekarzy orzeczników, że choroba ma pozazawodową etiologię. Jeszcze raz podkreślić trzeba, że ustawodawca wprowadził domniemanie i dopiero jego obalenie pozwala na przyjęcie pozazawodowej etiologii schorzenia. Wykazano istnienie czynników pozazawodowych, ale nie wiadomo na jakiej podstawie formułowane są twierdzenia, że to właśnie czynniki pozazawodowe mają decydujące znaczenie w analizowanym przypadku i że te czynniki spowodowały chorobę.

Ustawodawca nie zakłada takiego powiązania normatywnego. Wprost przeciwnie, istnienie czynnika zawodowego daje podstawę do przyjęcia, że choroba jest jego wynikiem i dlatego jest chorobą zawodową. Dopiero wykazanie za pomocą przeciwdowodów, że to inne czynniki niż zawodowe spowodowały chorobę, pozwala wykazywać jej pozazawodową etiologię. Samo istnienie czynników pozazawodowych domniemania nie obala. Ustawodawca nie łączy możliwości obalenia domniemania z wykazaniem ich istnienia. Jest to dopiero punkt wyjścia.

Trzeba mieć na uwadze okoliczność, że domniemanie prawne prowadzi do zmiany ciężaru dowodu, co jest nieodłącznie związane ze zmianą samego tematu dowodu, gdyż przeprowadzone dowody zmierzają do obalenia wniosku domniemania prawnego (por. J. Nowacki: Domniemania prawne, Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach nr 142, Katowice 1976 r., s. 47 oraz powołana ibidem literatura).

Prościej rzecz ujmując konstrukcja domniemania prawnego, to założenie przez ustawodawcę, że jeżeli zachodzi pewien fakt (podstawa domniemania), to należy uznać istnienie pewnego innego faktu prawotwórczego, prawa czy stosunku prawnego (skutek domniemania). Fakt określony jako podstawa domniemania podlega dowodzeniu na zasadach ogólnych. Fakt prawotwórczy, prawo czy stosunek prawny stanowiące skutek domniemania nie podlegają dowodzeniu. Stosujący prawo jest obowiązany przyjąć ich istnienie, jeżeli udowodniono fakty stanowiące podstawę domniemania. W analizowanym domniemaniu w podstawie wskazano fakt istnienia choroby odpowiadającej chorobie wymienionej w wykazie oraz fakt pracy w narażeniu zawodowym. Te dwie okoliczności muszą zostać udowodnione. Jeżeli zostaną wykazane, to ustawodawca nakazuje organom przyjąć – już bez prowadzenia postępowania dowodowego na tę okoliczność – istnienie choroby zawodowej. Domniemanie jest jednak wzruszalne co oznacza, że ustawodawca założył, że mogą w rzeczywistości pojawić się sytuację, w których pomimo tego, że dojdzie do ustalenia faktów odpowiadających normatywnej treści podstawy domniemania, to choroba nie powinna być kwalifikowana jako choroba zawodowa. Jednak w takim przypadku konieczne jest przeprowadzenie przeciwdowodu, mocą którego dochodzi do zakwestionowania skutku domniemania. Aby organ mógł odmówić stwierdzenia choroby zawodowej pomimo tego, że choroba odpowiadająca schorzeniu zamieszczonemu w wykazie została przez uprawnioną jednostkę medyczną stwierdzona i wykazano pracę w narażeniu zawodowym, musi udowodnić, że rzeczywistość jest inna niż przyjął ustawodawca w skutku domniemania. Mając na uwadze wywiedzione wcześniej związanie organu inspekcji sanitarnej orzeczeniami lekarskimi uprawnionych jednostek medycznych, rolą organu jest ocenie tych dowodów pod kątem skuteczności przełamania domniemania.

Sąd stwierdza, że związek przyczynowy pomiędzy wystąpieniem choroby a pracą w narażeniu nie został w badanej sprawie skutecznie zakwestionowany; do obalenia domniemania nie doszło. Nie wiadomo bowiem dlaczego lekarze orzecznicy uznają czynniki pozazawodowe za decydujące dla powstania choroby. Przypomnieć trzeba, że nie kwestionowane jest wykonywanie pracy w narażeniu przez ponad 20 lat (od 1994 r.), dolegliwości związane z cieśnią nadgarstka pojawiły się w 2010 r. Chorobę tarczycy datuje się na rok 2014. W tych okolicznościach czasowych nie wiadomo dlaczego choroba tarczycy winna być traktowana jako jeden z czynników pozazawodowych powodujących chorobę cieśni nadgarstka. Jeżeli chodzi o inne czynniki pozazawodowe (płeć, menopauza, nadwaga, wysoki poziom cholesterolu, odczyn reumatoidalny przy braku rozpoznania RZS) nie wiadomo dlaczego te czynniki spowodowały powstanie choroby (jak twierdzą orzecznicy), a nie spowodowało jej powstania wykonywanie w ciągu zmiany roboczej monotypowych czynności związanych naprawianiem zagłówków samochodowych w ilości 320-340 sztuk na zmianę czy wykańczaniem 250-270 sztuk zagłówków na zmianę (zagłówek waży od 0,78 do 1,1 kg). Opinie lekarskie nie dają żadnych podstaw do rozwiania tych wątpliwości, bo zawarte w nich twierdzenia kwalifikujące stwierdzoną chorobę jako chorobę o pozazawodowej etiologii, są gołosłowne i arbitralne.

Sąd stwierdza, że organ odwoławczy nie wypełnił należycie swoich obowiązków w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, czym naruszył przepisy proceduralne, a to art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § 2 k.p.a. Opinie uprawnionych jednostek medycznych nie zawierają w swej treści przeciwdowodu obalającego domniemanie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem u skarżącej choroby a pracą w narażeniu. Organ odwoławczy nieprawidłowo pozytywnie ocenił te dowody i nie wykorzystał dostępnych procesowo możliwości w celu usunięcia wykazanej wyżej wadliwości. Arbitralne twierdzenia lekarzy orzeczników nie stanowią przeciwdowodu. Dowód to więcej niż przekonanie uprawnionego podmiotu, nie poparte żadną argumentacją, poza wątpliwym zidentyfikowaniem czynników pozazawodowych. Konieczne jest wykazanie, w świetle dostępnej i ujawnionej wiedzy medycznej, powodów, dla których formułuje się określoną ocenę i kwalifikację etiologii choroby. Ocena stanowiąca podstawę dla ustalenia faktu prawotwórczego nie może być gołosłowna. Oparcie się przez organ na takiej arbitralnej ocenie stoi w opozycji do zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), nadto narusza zasadę pogłębiania zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) i zasadę informowania (art. 11 k.p.a.)

Zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (ust. 1). W razie, gdy właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że wymieniony wyżej materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (ust. 2).

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie obowiązany do podjęcia działań mających na celu usunięcie wyżej opisanych niedostatków postępowania dowodowego z wykorzystaniem możliwości przewidzianych w art. 8 ust. 2 rozporządzenia.

Mając na uwadze dostrzeżone naruszenia przepisów postępowania, które niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.