Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 685/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 3 pkt 15, art. 16, art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie AWSA Karina Gniewek – Berezowska /spr./ SWSA Elżbieta Mazur – Selwa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [....] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "organ drugiej instancji", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] (dalej: "organ pierwszej instancji") z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] o odmowie ustalenia P. T. (dalej: "skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną – matką S. T.

W podstawie prawnej decyzji organ drugiej instancji powołał art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. z art.17 ust. 1a pkt 4, ust. 1b pkt 1,2 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej: "u.ś.r.").

Z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wystąpił skarżący, który jest jednym z pięciorga dzieci S. T. Wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jako przyczynę odmowy wskazał brak spełnienia przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że osoba niepełnosprawna (S. T.) pozostaje w związku małżeńskim ze S. T., który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto organ pierwszej instancji podkreślił, że u osoby wymagającej opieki nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, co bezpośrednio wynika z załączonej do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego kserokopii orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...], przy czym ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 26 października 2020 r. Podczas wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego przez pracownika socjalnego, ustalono, że ze względu na stan zdrowia i wiek, opiekę nad S. T. sprawuje jej syn P. T. Skarżący zamieszkuje w odległości 13 km od miejsca zamieszkania matki, matka nie wniosła żadnych zastrzeżeń co do sprawowanej nad nią opieki.

W odwołaniu, skarżący podniósł, że matka wymaga stałej opieki. Jej mąż S. T. nie może tej opieki zapewnić, ponieważ pracuje zawodowo, a więc koniecznym byłoby zrezygnowanie z zatrudnienia. Dodatkowo ojciec skarżącego jest osobą w podeszłym wieku i nie byłby w stanie samodzielnie zapewnić żonie opieki. Konieczna była rezygnacja z zatrudnienia przez co najmniej jedną osobę z rodziny. Skarżący prowadził działalność gospodarczą, jednak od dnia 23 marca 2018 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, co potwierdza decyzja Starosty [...] z dnia [...] marca 2018 r. znak: [...], nr decyzji [...]. Skarżący podniósł, że jednym z powodów rezygnacji z prowadzenia działalności gospodarczej był pogarszający się stan zdrowia matki. Powiatowy Urząd Pracy kierował skarżącego do podjęcia pracy zarobkowej, jednak ze względu na sprawowanie opieki nad matką P. T. odmówił. Dodatkowo wskazał, że przepis określający kryterium daty powstania niepełnosprawności jest niezgodny z Konstytucją.

Organ drugiej instancji uznał, iż zarzuty podniesione przez skarżącego w odwołaniu są niezasadne i nie zasługują na uwzględnienie, w związku z czym utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium stwierdziło, że na podstawie art. 17 u.ś.r. podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma stanowić rekompensatę za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przy czym świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Podkreśliło również, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny wywodzony jest z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359; dalej: "k.r.o."), stwierdzającym, że obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Dodatkowo w myśl art. 23 i art. 27 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy. Pod pojęciem wzajemnej pomocy należy rozumieć niewątpliwie także pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. Organ drugiej instancji podkreślił także znaczenie art. 130 k.r.o., który stanowi, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza krewnych tego małżonka. Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji, po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 k.r.o. w związku z czym, to na małżonku ciąży względem drugiego małżonka obowiązek alimentacyjny, który wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe z przyczyn obiektywnych dotyczących stanu zdrowia i sprawności małżonka, wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy. Kolegium podkreśliło, że bezsprzecznym jest fakt, że mąż osoby wymagającej opieki zobowiązany jest do alimentacji w pierwszej kolejności. Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jedynie wówczas, gdyby mąż nie był w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec żony. Taką okolicznością, która mogłaby uzasadniać niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego jest posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, którego S. T. nie posiada.

Organ odwoławczy wskazał, że art. 17 ust. 1 b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art.17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie P. T. zarzucił decyzji organu drugiej instancji naruszenie:

a) prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez naruszenie:

– art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r, w zw. z art. 32 pkt 1, art. 190, w zw. z art. 2, art. 7, art. 8 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 1997 r., bez uwzględnienia okoliczności że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., o sygn. akt K 38/13;

– art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 18, art. 71 pkt 1, art. 32, art. 69, art. 190 w zw. z art. 2, art. 7 i art. 8 Konstytucji w zw. z art. 6 i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 16 pkt 1 i 2 ppkt 3 u.ś.r. w zw. z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 253, poz. 1227 ze zm.) w zw. z art. 132 k.r.o. poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., polegającą na błędnym zastosowaniu wykładni językowej, czyli wadliwym uznaniu że fakt związku małżeńskiego oraz rzekome nie posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez męża S. T. – S. - jest przeszkodą i niezbędnym warunkiem do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz pominięcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. P 27/07;

b) prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie:

– art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w zw. z art. 132, art. 23 i art. 27 k.r.o. w zw. z art. 4 ust. 1 i art. 6b ust. 3 ppkt 6 i 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r., (Dz.U.1997 Nr 123 poz. 776) o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, bez uwzględnienia wykładni konstytucyjnej z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 67, art. 69 i art. 71 ust. 1 Konstytucji poprzez odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji w sytuacji, gdy skarżący pozostaje bez pracy nie z własnej woli i nie posiada innych środków utrzymania, ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa o świadczeniach rodzinnych;

c) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. i art. 6 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 16 pkt 2 ppkt 3 u.ś.r. w zw. z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach, poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, naruszającą zasady prawdy obiektywnej, poprzez pominięcie dowodów przyczyniających się do załatwienia sprawy. Organy obu instancji pominęły istotny fakt tj. wiek męża niepełnosprawnej 77 lat podczas, gdy ustawodawca zrównał osoby, które ukończyły 75 lat z osobami legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z uwagi na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ celem przyznania wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 15 zzs4 ust 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.) i zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Poza brakiem udziału stron w tym postępowaniu, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw w trybie zwykłym. W ramach tej kontroli, tak jak w każdym przypadku sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.: Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi – art. 134 p.p.s.a. Strony zaś zawiadomione o terminie posiedzenia mają prawo przedstawiać swoje stanowiska w sprawie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką.

Materialnoprawną podstawę świadczenia stanowi art. 17 u.ś.r.

Zgodnie z tym przepisem:

1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

(...)

5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

6. Zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Świadczenie pielęgnacyjne skonstruowane jest na zasadzie obowiązku alimentacyjnego. Ma za zadanie zrekompensować osobie, która podjęła się opieki brak pobierania wynagrodzenia w związku z rezygnacją z pracy bądź w związku z jej nie podjęciem celem opieki, osobie zaś wymagającej opieki realną pomoc w codziennym życiu, w związku ze stwierdzonym stopniem znacznej niepełnosprawności.

Konsekwencją alimentacyjnego charakteru świadczenia jest wprowadzenie grup osób uprawnionych do jego pobierania, które odpowiadają kolejności obowiązków alimentacyjnych, od najbliższych krewnych poprzez kolejne grupy pokrewieństwa. Skorzystanie z tego świadczenia przez osobę z kolejnej grupy podmiotów uzależnione jest od stwierdzenia braku osób, których obowiązek alimentacyjny wyprzedza obowiązek wnioskodawcy bądź orzeczono względem tych osób znaczną niepełnosprawność, która z oczywistych względów wyklucza niesienie niezbędnej pomocy. W orzecznictwie wypracowano również, na tle konkretnych stanów faktycznych, inne okoliczności, które uniemożliwiają świadczenie pomocy przez osoby z pierwszej grupy uprawnionych, przenosząc je odpowiednio na kolejne grupy. Są to sytuacje szczególne, powstałe z przyczyn niezależnych od osób zobowiązanych do niesienia pomocy w pierwszej kolejności. Należą do nich podeszły wiek, a także niepotwierdzony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stan zdrowia, który eliminował daną osobę z możliwości realnego świadczenia tej pomocy.

Świadczenie pielęgnacyjne pełni rolę pewnego rodzaju wynagrodzenia, wprowadzając przy tym niejako zakaz podwójnego wynagradzania. Jeżeli osoba zobowiązana do opieki w pierwszej kolejności pracuje, bądź korzysta z wymienionych w przepisie świadczeń nie może ubiegać się o to świadczenia. Taka sytuacja powoduje również zakaz uruchomienia prawa do uzyskania tego świadczenia przez kolejnej grupy ewentualnych świadczeniobiorców. Nie mamy bowiem do czynienia z rezygnacją z pracy celem podjęcia opieki. Należy przyjąć, że taka osoba nie znajduje się w sytuacji uprawniającej do świadczenia pielęgnacyjnego i tym samym uruchomienia środków socjalnych z budżetu państwa.

Ustawodawca nie przewidział również możliwości wyboru osoby, która będzie uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. Wprowadził ściśle określone reguły kolejności osób uprawnionych. Nie jest możliwe wybranie spośród wszystkich osób uprawnionych do tego świadczenia osoby, która będzie je pobierać. Kolejność ustalona przez ustawodawcę jest bezwzględna. Kolejna grupa uruchamiana jest wyłącznie w sytuacji gdy nie ma osób w pierwszej grupie, bądź gdy z przyczyn obiektywnych nie mogą tej opieki sprawować. Zatem osoby uprawnione nie mogą dokonywać samodzielnie wyboru osoby która będzie świadczyć pomoc w ramach świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez np. wybranie spośród siebie osoby, która nie pracuje z pominięciem osoby z pierwszej grupy zobowiazanych. Świadczenie pielęgnacyjne nie ma na celu zagwarantowania, że wszystkie osoby z rodziny osoby niepełnosprawnej będą miały zapewnione wynagrodzenie, ale że osoby najbliższe świadczące tą opiekę nie zostaną wyeliminowane społecznie, ze względu na brak środków finansowych, a jednocześnie zagwarantują, że osoba będzie zaopiekowana.

Z powyższego zatem wynika, że zatrudnienie osoby zaliczonej do pierwszej grupy osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego i pobieranie z tego tytułu wynagrodzenia, eliminuje możliwość skorzystania przez osoby z kolejnej grupy ze świadczenia pielęgnacyjnego. Oznaczać będzie bowiem sytuację, w której osoba wymagająca opieki ma zapewnioną opiekę przez osobę zobowiązaną z pierwszej grupy z tytułu pobieranego przez nią wynagrodzenia za pracę. Sytuacja ta pozostaje poza regulacją prawną świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza bowiem możliwości zapewnienia opieki przez osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności w ramach własnych możliwości bez konieczności korzystania ze środków publicznych.

Nie można zapominać o tym, że świadczenia te mają charakter socjalny zapomogowy, przyznawane są więc na konkretnych zasadach.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że osoba na którą zwrócono się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również wymaga stałej opieki i pomocy osób trzecich.

Aktualnie nie ma również znaczenia kwestia daty powstania niepełnosprawności. Organ II instancji weryfikując decyzję organu I instancji prawidłowo to przesądził powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że niepełnosprawna ma 76 lat stwierdzono u niej chorobę Parkinsona, znaczne trudności w dokonywaniu podstawowych czynności takich jak: przygotowywanie posiłku, dbanie o higienę, ubieranie, poruszanie się, w związku z czym zachodzi konieczność stałej opieki. Ustalono również, że mąż wymagającej opieki S. T. pracuje, rodzice nie żyją, poza wnioskodawcą posiada ona pięcioro dzieci, wszystkie pracują, część przebywa za granicą.

Podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego stwierdzono, że opiekę sprawuje P. T., który zamieszkuje [...] w gminie [...], oddalonej od miejsca zamieszkania matki o około 13 km. Stwierdzono także, że opieka sprawowana jest w sposób należyty. Skarżący wielokrotnie podkreślał, że jest jedyną osobą dyspozycyjną. Jego ojciec i rodzeństwo są osobami pracującymi, podczas gdy on jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w

[...], w obecnej chwili nie podejmuje żadnej pracy, działalności gospodarczej ani też nie posiada gospodarstwa rolnego, co spowodowane jest stanem zdrowia matki i sprawowaniem nad nią opieki.

W świetle przedstawionych okoliczności, jak również przeprowadzonej analizy prawnej dotyczącej przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzić należy, że prawidłowo organ II instancji stwierdził brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W sprawie nie tylko, jak stwierdził organ II instancji brak legitymowania się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lecz także okoliczności faktyczne zadecydowały o braku podstaw do jego przyznania.

Jak wyjaśniono na wstępie świadczenie pielęgnacyjne jako świadczenie o charakterze socjalnym przyznawane jest wyłącznie w sytuacji gdy wnioskodawca należący do pierwszej grupy uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z pracy bądź jej nie podejmuje celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą.

W sprawie nie budzi wątpliwości, że osobą uprawnioną w pierwszej kolejności współmałżonek osoby niepełnosprawnej. Poza sporem pozostaje również, że współmałżonek pracuje. W takiej sytuacji w związku z wcześniejszymi rozważaniami nie ma podstaw do skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego tak przez współmałżonka, jak również przez osoby spokrewnione w dalszej kolejności. Pobieranie wynagrodzenia z tytułu pracy przez osobę uprawnioną w pierwszej kolejności i jednocześnie brak stwierdzenia po jej stronie znacznego stopnia niepełnosprawności eliminuje możliwość skorzystania przez tą osobę ze świadczenia pielęgnacyjnego i oznacza jednocześnie, że nie zachodzi żadna obiektywna okoliczność uniemożliwiająca sprawowanie opieki przez tą osobę, co umożliwiałoby skorzystanie ze świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby zobowiązane w dalszej kolejności w tym przez skarżącego. Nie zmienia powyższego podnoszony przez skarżącego wiek ojca i jednocześnie współmałżonka osoby niepełnosprawnej tj. 77 lat. Skarżący próbuje dowieść, że już sam wiek eliminuje daną osobę z podmiotów zdolnych do sprawowania opieki i już z urzędu determinuje ustalenie, że taka osoba legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ( pismo procesowe z 17 maja 2021 r.) co jednak, jak podkreślił nie zwalnia z prawa do swobodnie wybranej pracy.

Na podstawie art. 16 zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie, która ukończyła 75 lat.

Zgodnie z definicją ustawową zawarta w art. 3 pkt 15 u.ś.r. osiągnięcie wieku 75 lat zrównuje taką osobę z pełnoletnią osobą niepełnosprawną, co nie jest jednak jednoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Ta została uregulowana w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej w art. 3 pkt 21 ppkt a, w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej. Zgodnie z ostatnio wymienionym przepisem: do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Tymczasem, jak ustalono współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się wydanym przez właściwe organy orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i brak jest dowodów na to, że świadczona praca wykonywana jest w ramach pracy chronionej. W toku postępowania skarżący twierdził, że ojciec nie może sprawować opieki nad matką ponieważ pracuje.

W wyroku z 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 910/15 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w sytuacji, gdy ustawodawca przyjmuje domniemanie wynikające z art. 16 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 16 ust. 1 u.ś.r., że osoba w wieku 75 lat sama, co do zasady, wymaga opieki ze strony osób trzecich i w tym celu udziela jej wsparcia, to nie można przyjąć, by ten sam racjonalny ustawodawca jednocześnie zakładał, że osoba w wieku np. 83 lat lub więcej (nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) jest zdolna do sprawowania opieki nad urodzonym w np. 1925 r. małżonkiem, niepełnosprawnym w stopniu znacznym. Jednocześnie NSA stwierdził, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekuna z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem powinno zależeć od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę zdolna była sprawować jego żona, a nie wyłącznie od ustalenia, że nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Oznacza to, że w stosunku do takiej osoby należy stosować te same kryteria przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. ustalenie rezygnacji z pracy.

Powyższego stanowiska nie może również zmieniać fakt sprawowania przez skarżącego opieki nad matką a także prawidłowość jej sprawowania.

W tym zakresie skarżący wypełnia ciążący na nim, jak również na pozostałym rodzeństwie, obowiązek alimentacyjny względem rodzica, który nie jest jednak rekompensowany przez państwo.

W takiej bowiem sytuacji gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności, współmałżonek, nie rezygnuje z pracy, pobiera wynagrodzenie nie istnieje podstawa do skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby z kolejnej grupy.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.