Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 206/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 - § 8 i art. 64c § 1 - § 7, art. 59 § 1  pkt 2, § 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Fita, Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca), WSA Andrzej Niezgoda, Protokolant Starszy asystent sędziego Karolina Orłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 maja 2015 r. sprawy ze skargi T. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz T. K. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej (organ), po rozpatrzeniu zażalenia T. K. (zobowiązany), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia [...], odmawiające zobowiązanemu umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...].

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego (organ egzekucyjny) prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne m.in na podstawie wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (wierzyciel) tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], którymi objęto zaległości z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Podstawą wystawienia wymienionych tytułów wykonawczych były decyzje orzekające o odpowiedzialności zobowiązanego za zaległości A. Zobowiązany ponosi odpowiedzialność za zaległości tej spółki jako jej wspólnik. W celu wyegzekwowania należności objętych tymi tytułami wykonawczymi, organ egzekucyjny podejmował szereg czynności egzekucyjnych. W dniach [...], [...], [...] i [...] oraz [...] spisane zostały protokoły o stanie majątkowym zobowiązanego. W dniu [...] jeden ze wspólników A. uregulował należność główną wraz z odsetkami za zwłokę, wynikające z tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]. W tej sytuacji do wyegzekwowania pozostały koszty upomnienia wraz z kosztami egzekucyjnymi, powstałe w toku prowadzonego wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjnego na podstawie powyższych tytułów wykonawczych. Zawiadomieniem z dnia [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego. Pracodawca zobowiązanego pismem z dnia [...] poinformował, iż zobowiązany jest zatrudniony w wymiarze 1/4 etatu, tym samym uzyskiwane przez niego wynagrodzenie stanowi kwotę wolną od potrąceń.

Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny, po rozpatrzeniu wniosku zobowiązanego, odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie m.in ww. tytułów wykonawczych. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, zaś postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej odmówił przywrócenia terminu do wniesienia tego zażalenia.

Następnie organ egzekucyjny mocą zawiadomienia z dnia [...] dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w [...]. W odpowiedzi bank poinformował, iż istnieje przeszkoda w realizacji powyższego zajęcia z powodu zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową. W związku z tym pismem z dnia [...] organ egzekucyjny wystąpił do Sądu Rejonowego [...] o rozstrzygnięcie zaistniałego zbiegu egzekucji.

W dniu [...] do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo zobowiązanego z dnia [...], zatytułowane "skarga na czynności egzekucyjne". W jego treści zobowiązany wniósł o umorzenie postępowania prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. W ocenie zobowiązanego, koszty egzekucyjne dotyczą tytułów, które zostały już zrealizowane przez innego wspólnika spółki, solidarnie odpowiedzialnego za należności objęte wymienionymi tytułami wykonawczymi. Wobec tego, w przekonaniu zobowiązanego, postępowanie egzekucyjne stało się bezprzedmiotowe i dotyczy już nieistniejącego obowiązku. Dodatkowo, w odpowiedzi na wezwanie organu egzekucyjnego do sprecyzowania żądań, zobowiązany powołał się na art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i przesłankę niewymagalności obowiązku z powodu wygaśnięcia przez zapłatę. Zdaniem zobowiązanego, należność główna, jak i koszty, dotyczące działalności spółki jawnej (mające charakter akcesoryjny) zostały w całości zapłacone przez wspólnika spółki. Zobowiązany przytoczył też treść art. 366 ustawy Kodeks cywilny.

Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny odmówił zobowiązanemu umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]. W ocenie organu egzekucyjnego, wygaśnięcie zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę wskutek wpłat dokonanych przez jednego ze wspólników spółki jawnej nie może skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do pozostałych dłużników solidarnych, w sytuacji gdy mimo zastosowanych środków egzekucyjnych organ egzekucyjny nie ściągnął kwot wystarczających na pokrycie kosztów egzekucyjnych powstałych w toku tego postępowania. Zapłata zaległości spółki nie ma bowiem wpływu na koszty egzekucyjne, które powstały przed dniem jej dokonania, w trakcie postępowania prowadzonego w stosunku do innych wspólników. Koszty te związane są z konkretnym postępowaniem, obciążają zobowiązanego wskazanego w tytule wykonawczym i podlegają przymusowemu ściągnięciu w drodze egzekucji.

W zażaleniu na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego zobowiązany zarzucił naruszenie art. 59 § 1 oraz art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez ich niezastosowanie.

Raz jeszcze powołał się na okoliczność zapłaty całej należności wynikającej z ww. tytułów wykonawczych, której dokonał inny wspólnik.

Dodatkowo argumentował, że organ egzekucyjny nie rozważył art. 64e ww. ustawy. Pominął, że ściągnięcie kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...] zł spowoduje znaczny uszczerbek w sytuacji finansowej zobowiązanego, co w pełni uzasadnia umorzenie dochodzonych kosztów egzekucyjnych.

Rozpatrując zażalenie, organ na wstępie podkreślił, że jest związany granicami wniosku zobowiązanego z dnia [...] (sprecyzowanego pismem z dnia [...]), w którym domagał się on umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zatem należało rozpatrzyć i rozstrzygnąć sprawę tylko i wyłącznie z punktu widzenia przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W dalszej kolejności organ motywował, że w sytuacji uchylania się przez zobowiązanego od obowiązku zapłaty ciążących na nim zobowiązań, ustawowym obowiązkiem wierzyciela jest podjęcie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych w celu jak najszybszego wyegzekwowania należności. Obowiązkiem zaś organu egzekucyjnego jest podjęcie działań w celu doprowadzenia do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Zgodnie bowiem z art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. W myśl art. 26 § 4 tej ustawy, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego. Zobowiązanemu - na każdym etapie postępowania egzekucyjnego - przysługuje prawo do złożenia wniosku o umorzenie tego postępowania. Katalog przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego ustawodawca zawarł w art. 59 § 1 omawianej ustawy. Jest to zamknięty katalog przesłanek zobowiązujących organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że organ egzekucyjny nie może wydać postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w przypadku, gdy nie występuje żadna z ustawowych przesłanek takiego rozstrzygnięcia. W myśl art. 59 § 3 ww. ustawy w przypadkach, o których mowa w § 1, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do pisma zobowiązanego z dnia [...] (sprecyzowanego pismem z dnia [...]) organ argumentował, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, co wiązało się z koniecznością naliczenia kosztów egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosownie bowiem do art. 64 § 1 tej ustawy organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty (...). Zgodnie z art. 64c § 6 powoływanej ustawy koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej. Następnie art. 64c § 5 ww. ustawy stanowi, że egzekucja kosztów egzekucyjnych następuje w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem organu, w tym stanie prawnym koszty egzekucyjne, przy egzekucji należności pieniężnych, są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na należność pieniężną, a obowiązek ich ponoszenia obciąża zobowiązanego już w trakcie prowadzonej egzekucji. Postępowanie egzekucyjne, jakie toczy się na podstawie konkretnego tytułu wykonawczego, jest zakończone dopiero z chwilą zapłaty wszystkich należności dochodzonych w oparciu o ten tytuł, a więc należności głównej wraz z odsetkami, a także kosztów egzekucyjnych, jeśli powstały. Jak wyjaśnił organ, z akt sprawy wynika, iż w wyniku wpłaty dokonanej przez jednego ze wspólników A., uregulowana została należność główna wraz z odsetkami, będąca długiem solidarnym wspólników spółki, objęta tytułami wykonawczymi o numerach od [...] do [...]. Jednak ta zapłata, dokonana przez jednego z odpowiedzialnych solidarnie wspólników spółki, nie powoduje zakończenia (umorzenia) postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do zobowiązanego w sytuacji, gdy w toku realizacji ww. tytułów wykonawczych powstały koszty egzekucyjne. Koszty te bowiem obciążają zobowiązanego wymienionego w tytułach wykonawczych. Dochodzone są na podstawie wystawionych przez wierzyciela tytułów wykonawczych i nie mają one charakteru solidarnego. Wobec tego w wyniku zapłaty należności dochodzonej przez wierzyciela, prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne uległo ograniczeniu do wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w jego toku. Dlatego, w ocenie organu, należy kontynuować postępowanie egzekucyjnego co do kosztów egzekucyjnych, które - jak wykazano powyżej - nie są świadczeniem ubocznym w stosunku do egzekwowanego obowiązku, lecz odrębnym zobowiązaniem, na które nie rozciągają się konsekwencje zapłacenia należności dochodzonej przez wierzyciela. Koszty egzekucyjne, należne w związku z czynnościami organu egzekucyjnego, dokonanymi w toku postępowania egzekucyjnego w celu zrealizowania tytułów wykonawczych, podlegają egzekwowaniu niezależnie od zapłaty należności głównej z odsetkami przez innego dłużnika solidarnego. W związku z powyższym w zaistniałej sytuacji postępowanie egzekucyjne nie stało się bezprzedmiotowe.

W przekonaniu organu, również okoliczności dotyczące trudnej sytuacji finansowej zobowiązanego nie stanowią w niniejszej sprawie podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Okoliczności takie nie zostały bowiem ujęte w katalogu przesłanek, uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego, zawartym w art. 59 § 1 omawianej ustawy egzekucyjnej.

Wobec powyższego, organ zgodził się z organem egzekucyjnym co do tego, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniała żadna z ustawowych przesłanek, zobowiązująca do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego.

Następnie organ ocenił, że nie zaistniała też sytuacja, o której mowa w art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowiącym, że postępowanie może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne nie daje podstaw do przyjęcia, że zobowiązany nie posiada i nie będzie mógł w przyszłości posiadać środków przewyższających wydatki egzekucyjne. Natomiast umorzenie na ww. podstawie prawnej możliwe jest jedynie wówczas, gdy w ogóle nie można ustalić żadnego majątku zobowiązanego. Ponadto, jak wyjaśnił organ, umorzenie postępowania na zasadzie art. 59 § 2 omawianej ustawy egzekucyjnej jest fakultatywne, gdyż zaistnienie tej przesłanki ustawowej jedynie uprawnia organ egzekucyjny do podjęcia takiego rozstrzygnięcia, lecz nie nakłada w tej mierze żadnego obowiązku.

Natomiast w kwestii zasadności zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ wyjaśnił, że umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz umorzenie kosztów egzekucyjnych to dwie różne, niezależne od siebie instytucje prawne, które regulowane są oddzielnymi przepisami, a zastosowanie ich uzasadniają inne przesłanki. W zakresie każdego z tych wniosków prowadzone jest odrębne postępowanie, zakończone wydaniem stosownego postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zobowiązany wniósł do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny nie mógł z urzędu równocześnie rozważać umorzenia kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e ww. ustawy. Ponadto zobowiązany nawiązał w swojej argumentacji do art. 64e powoływanej ustawy dopiero na etapie zażalenia od postanowienia organu egzekucyjnego, a organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych jest organ egzekucyjny. Dlatego, jeżeli zobowiązany domaga się umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego, może zwrócić się do organu egzekucyjnego ze stosownym wnioskiem w tym zakresie, który zostanie rozpatrzony przez ten organ w trybie właściwym dla takiego wniosku.

Z tych wszystkich względów, zdaniem organu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2013.267 ze zm. w brzmieniu na datę wydania kontrolowanego postanowienia - k.p.a.) oraz art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2012.1015 ze zm. w brzmieniu na datę wydania kontrolowanego postanowienia - ustawa egzekucyjna), należało utrzymać w mocy postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające zobowiązanemu umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Zobowiązany (dalej też jako skarżący) złożył skargę na powyższe postanowienie organu. Wniósł o jego uchylenie. Zarzucił naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 12 § 1 k.p.a. oraz art. 59 § 1 i art. 64e ustawy egzekucyjnej.

W motywach skargi zobowiązany wyjaśnił, że nie jest uprawnione prowadzenie jakiegokolwiek postępowania egzekucyjnego wobec niego, bowiem zaległości objęte realizowanymi tytułami wykonawczymi zostały zapłacone przez jednego ze wspólników A. W związku z tym postępowanie egzekucyjne jest pozbawione przedmiotu.

Ponadto prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego narusza art. 64e ustawy egzekucyjnej. W przekonaniu zobowiązanego, nie ulega żadnej wątpliwości, że egzekwowanie od niego kwoty [...] zł spowoduje znaczny uszczerbek w jego mieniu. Zatrudniony jest w wymiarze 1/4 etatu, wobec czego nie jest możliwe skuteczne prowadzenie wobec niego jakiejkolwiek egzekucji takiej kwoty.

Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona, gdyż zaskarżone postanowienie nie jest zgodne z prawem. Jednak, w ocenie sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie z innych powodów niż przedstawione przez zobowiązanego w skardze. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm. - p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że sąd, kontrolujący legalność zaskarżonego postanowienia, ma nie tylko prawo, ale i obowiązek uwzględnić także te naruszenia prawa, o zasadniczym znaczeniu dla wyniku sprawy, których strona skarżąca nie wymienia w skardze.

W analizowanej sprawie poza sporem pozostawała okoliczność, że należność wierzyciela objęta tytułami wykonawczymi o numerach od [...] do [...] została zapłacona na rzecz wierzyciela w całości przez jednego ze wspólników spółki jawnej, odpowiedzialnego solidarnie ze zobowiązanym, przy czym zapłata nastąpiła już w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku wierzyciela, jeszcze w 2012 r. Jednak, w ocenie organu, w zaistniałej sytuacji nadal należy prowadzić postępowanie egzekucyjne w stosunku do zobowiązanego odnośnie kosztów egzekucyjnych w kwocie rzędu [...] zł, które obciążają zobowiązanego. Zobowiązany zaś stoi na stanowisku, w myśl którego nie jest uprawnione egzekwowanie od niego kosztów egzekucyjnych, skoro obowiązek wynikający z tytułów wykonawczych został wykonany na rzecz wierzyciela.

Odnosząc się do tak zarysowanej kwestii spornej należy stwierdzić, że zapłata na rzecz wierzyciela należności wynikających z realizowanych tytułów wykonawczych już w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, co do zasady, jest równoznaczna ze skutecznym przeprowadzeniem egzekucji. Oznacza osiągnięcie celu tego postępowania, którym jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku.

W sprawie sygn. II FSK 1765/11 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Pojęcie obowiązku, o którym mowa w art. 59 § 1 pkt 2 tej ustawy, obejmuje także obowiązek uiszczenia kosztów postępowania egzekucyjnego, wobec czego istnienie tych kosztów stanowi przeszkodę umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie powołanego przepisu prawa. Przepis art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej nie zawiera definicji wykorzystanego w nim terminu "obowiązku" ani też pojęcia, do którego się on odnosi. W tym stanie rzeczy należy odwołać się do wykładni systemowej wewnętrznej - w ramach omawianej ustawy - ustalając mogące podlegać przymusowemu wykonaniu obowiązki zobowiązanego. W art. 2 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej stanowi się o podlegającym egzekucji administracyjnej obowiązku zapłaty podatków. Brak jest jednak wynikających z ustawy egzekucyjnej podstaw aby termin "obowiązku" z art. 59 § 1 pkt 2 tej ustawy ograniczyć jedynie do terminu z art. 2 § 1 pkt 1. Nie przemawia za tym treść art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, w którym nie zostało zapisane, że mowa w nim o obowiązkach z art. 2 tej ustawy. Egzekucji administracyjnej nie podlegają wszak tylko obowiązki opisane w art. 2 ustawy egzekucyjnej. Na podstawie art. 64c § 5 ww. ustawy egzekucja kosztów egzekucyjnych następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie natomiast z art. 64c § 6 in initio ustawy egzekucyjnej koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność. Z przytoczonych przepisów art. 64c § 5 i § 6 ustawy egzekucyjnej wynika więc, że obowiązek uiszczenia kosztów postępowania egzekucyjnego podlega egzekucji administracyjnej. Stosownie do treści art. 64c § 1 in fine omawianej ustawy koszty postępowania egzekucyjnego obciążają zobowiązanego. Obciążeniu kosztami postępowania egzekucyjnego odpowiada obowiązek ich uiszczenia, który zgodnie z art. 64c § 5 in initio ustawy egzekucyjnej może podlegać przymusowemu wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym tylko zastrzeżeniem, że, stosownie do art. 64c § 5 in fine ww. ustawy, przy egzekucji kosztów egzekucyjnych nie pobiera się opłat za czynności egzekucyjne. Sąd kasacyjny podkreślił, że w zakresie opłat za czynności egzekucyjne (art. 64 § 1 ustawy egzekucyjnej) oraz opłat manipulacyjnych (art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej) ustawodawca stanowi wprost o obowiązku ich uiszczenia, który to obowiązek podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 64c § 5 ustawy egzekucyjnej). Takim samym obowiązkiem jest obowiązek zapłaty poniesionych wydatków egzekucyjnych. Zgodnie bowiem z art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej opłaty i wydatki egzekucyjne składają się na koszty egzekucyjne. Z kolei koszty egzekucyjne na podstawie powołanego wyżej przepisu obciążają zobowiązanego. Natomiast z art. 64c § 5 ww. ustawy wynika, że obowiązek zapłaty tych kosztów podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Przytoczone wyżej orzeczenie dostępne jest na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w Systemie Informacji Prawnej LEX.

Sąd w nin. sprawie w pełni podziela powyższe zapatrywanie prawne. Na gruncie okoliczności analizowanej sprawy oznacza ono, że, co do zasady, sam fakt zapłaty należności na rzecz wierzyciela, zgodnie z treścią tytułów wykonawczych, które były podstawą wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do zobowiązanego, nie nakłada jeszcze na organ egzekucyjny obowiązku umorzenia tego postępowania, jak tego oczekuje zobowiązany. W takiej sytuacji organ egzekucyjny jest bowiem uprawniony do prowadzenia dalej postępowania egzekucyjnego w celu uzyskania od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych, jakie zgodnie z prawem obciążają zobowiązanego za czas trwania tego postępowania, do momentu zapłaty należności. Taka jest bowiem zasada, wynikająca z powołanych wyżej unormowań art. 64 § 1 - § 8 i art. 64c § 1, § 5, § 6 ustawy egzekucyjnej. Konieczne jest jednak poczynienie istotnego zastrzeżenia, które organ dotąd zupełnie pominął, co spowodowało uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Jeśli organ stwierdza (i z tym stwierdzeniem zasadniczo należy się zgodzić), że nadal jest uprawniony podejmować czynności egzekucyjne w stosunku do zobowiązanego w zakresie kosztów egzekucyjnych, to tej treści stanowisko organu zakłada, że to zobowiązany ma obowiązek zapłacić te koszty i właśnie w takiej kwocie, jak podaje, a więc rzędu [...] zł. Tymczasem organ w motywach zaskarżonego postanowienia przemilcza kwestię celowości stosowania środków egzekucyjnych, w wyniku których naliczona została kwota kosztów egzekucyjnych na poziomie [...] zł. Rzeczywiście stosownie do treści art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej zasadą jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego (z zastrzeżeniem art. 64c § 2-4). Jednak należy pamiętać, że także odnośnie kosztów egzekucyjnych mają zastosowanie przepisy ustawy egzekucyjnej stanowiące o zasadach ogólnych postępowania egzekucyjnego. W szczególności istotna jest zasada celowości czy inaczej zasada racjonalnego działania organu egzekucyjnego, o której stanowi art. 7 omawianej ustawy. Po drugie, organ zupełnie też pozostawia poza zakresem swojej uwagi, że art. 64 § 8 ustawy egzekucyjnej stanowi o obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne i wydatków egzekucyjnych w przypadku zapłaty egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Wynika z niego zatem, w ocenie sądu w sposób jednoznaczny, że powyższe koszty egzekucyjne organ egzekucyjny jest uprawniony naliczyć wyłącznie za czas do dokonania zapłaty. Przecież następnie art. 64c § 5 zd. drugie ustawy egzekucyjnej zawiera regulację, w myśl której przy egzekucji kosztów egzekucyjnych nie pobiera się opłat za czynności egzekucyjne. Lektura uzasadnienia kontrolowanego postanowienia nie pozwala stwierdzić, że organ egzekucyjny zamierza egzekwować dalej prawidłową wysokość kosztów egzekucyjnych.

Z motywów zaskarżonego postanowienia wynika, że organ nie potraktował twierdzeń zobowiązanego jako żądania z jego strony wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Warto zauważyć, że zobowiązany, co do zasady, nie godzi się z obowiązkiem ponoszenia kosztów egzekucyjnych, a więc uważa, że żadnej kwoty z tego tytułu nie jest zobowiązany zapłacić organowi egzekucyjnemu. Właśnie w postanowieniu wydanym w trybie art. 64c § 7 zdanie pierwsze ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny przesądza - w sytuacji sporu ze zobowiązanym - że to na zobowiązanym spoczywa obowiązek zapłaty kosztów egzekucyjnych w określonej wysokości. W myśl art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Z kolei art. 64c § 8 ww. ustawy zakreśla czas, w jakim zobowiązany jest uprawniony wystąpić z żądaniem, o którym mowa w § 7. Jeśli, w ocenie organu, twierdzenia zobowiązanego i czas zgłoszenia tych twierdzeń nie dawały podstaw do stosowania art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej, to tej treści stanowisko nie zostało wyjaśnione ani od strony faktycznej, ani prawnej w motywach kontrolowanego postanowienia. Wymaga zaznaczenia, że zobowiązany nie godził się, co do zasady, z obowiązkiem zapłaty jakiejkolwiek kwoty z tytułu kosztów egzekucyjnych i z tego punktu widzenia nie miała dla niego znaczenia wysokość tych kosztów. Natomiast spór o zasadę ponoszenia kosztów egzekucyjnych jest dalej idący niż o ich wysokość. Wobec tego, zakwestionowanie zasady ponoszenia kosztów egzekucyjnych, w ocenie sądu, zawierało w sobie zakwestionowanie ich wysokości, jaka miałaby obciążać zobowiązanego.

Trzeba zauważyć, że z przyjęcia stanowiska, w myśl którego art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej należy odnosić także do obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych w przypadku egzekucji należności pieniężnej, wynikają dalsze wnioski, dotychczas pominięte przez organ. Mianowie, jeśli po zapłacie należności na rzecz wierzyciela, zobowiązany twierdzi, że obowiązek w zakresie kosztów egzekucyjnych na nim nie spoczywa i z tego względu domaga się wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec niego, to w odpowiedzi organ egzekucyjny, odmawiający takiego umorzenia, jest zobowiązany wykazać, że to właśnie na zobowiązanym spoczywa obowiązek zapłaty określonej kwoty kosztów egzekucyjnych. Służy temu regulacja zawarta w art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej, a jeśli nie wchodzi ona w rachubę z uwagi na okoliczności sprawy, stosowne wyjaśnienie organ egzekucyjny ma obowiązek przedstawić w uzasadnieniu odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Innymi słowy, jeśli organ egzekucyjny zmierza do wykazania, że nie ma podstaw do stosowania art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, bo zobowiązany ma obowiązek zapłacić koszty egzekucyjne w podanej wysokości, to w świetle prawa nie jest uprawniony poprzestać tylko na takim stwierdzeniu. Organ egzekucyjny jest bowiem jeszcze zobowiązany do wykazania, że taki obowiązek istnieje co do określonej kwoty i spoczywa na zobowiązanym w okolicznościach tego konkretnego postępowania egzekucyjnego. Tymczasem w analizowanej sprawie tak się nie stało i organ egzekucyjny, następnie organ rozpatrujący zażalenie, poprzestały na stwierdzeniu, że zobowiązany ma obowiązek zapłacić kwotę rzędu [...] zł tytułem kosztów egzekucyjnych. Jednak na podstawie lektury argumentów organów nie sposób ocenić czy tak właśnie jest w świetle prawa i w okolicznościach tego konkretnego postepowania egzekucyjnego. Podsumowując, organ egzekucyjny, a za nim organ rozpatrujący zażalenie, zupełnie przemilczały kwestię istnienia obowiązku zobowiązanego i jego ewentualnego zakresu z tytułu kosztów egzekucyjnych analizowanego postępowania egzekucyjnego. W ocenie sądu, ma ona zasadnicze znaczenie dla wyniku sprawy. Wobec stwierdzenia omówionej wyżej luki w postępowaniu organów, zaakceptowanie zaskarżonego postanowienia i pozostawienie go w obrocie prawnym, może spowodować, że dojdzie do wyegzekwowania od zobowiązanego ww. kwoty w sposób niezgodny z prawem. W ocenie sądu, zgodna z prawem odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do zobowiązanego odnośnie kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł powinna (w rozumieniu obowiązku) zostać ściśle powiązana z jednoczesnym wykazaniem przez organ, że zobowiązany ma obowiązek zapłacić organowi egzekucyjnemu taką właśnie kwotę tytułem kosztów egzekucyjnych w świetle okoliczności faktycznych tego konkretnego postępowania egzekucyjnego i obowiązującego stanu prawnego. Organ stwierdził, że nie ma podstaw do stosowania art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej, ale jednocześnie nie wykazał istnienia obowiązku zobowiązanego w zakresie kosztów egzekucyjnych i ich konkretnej wysokości, a przecież ten obowiązek nie został opisany w treści tytułów wykonawczych, ale wynika on z czynności organu egzekucyjnego i przepisów prawa - omawianej ustawy egzekucyjnej. Wymaga podkreślenia, że organowi egzekucyjnemu należą się koszty egzekucyjne za czynności podjęte zgodnie z prawem i ich podejmowanie nie może być nacechowane chęcią uzyskania opłat egzekucyjnych czy wynikać z założenia, że w każdym przypadku, jak nie zobowiązany, to wierzyciel zapłaci organowi egzekucyjnemu koszty egzekucyjne (por. w tej mierze orzeczenie w sprawie sygn. II FSK 1722/12, jakkolwiek wydane w innym stanie faktycznym, to jednak podkreślono w nim, że zgodność z prawem i celowość działań organu egzekucyjnego należy traktować jako zasadnicze przesłanki, których spełnienie daje organowi egzekucyjnemu uprawnienie do domagania się kosztów egzekucyjnych od stron postępowania egzekucyjnego - dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w Systemie Informacji Prawnej LEX).

W świetle przedstawionego wyżej stanowiska prawnego kwestia umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na sytuację życiową, majątkową zobowiązanego schodzi na dalszy plan i jej przesądzanie (pozytywnie czy negatywnie) jest obecnie przedwczesne, skoro organ dotychczas nie wykazał ani odrębnym postanowieniem, ani w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że to właśnie zobowiązany ma obowiązek ponosić koszty egzekucyjne w wymienionej kwocie, że nie zachodzą żadne odstępstwa od zasady zawartej w art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, a w dalszej kolejności, że wysokość tych kosztów ma uzasadnienie w prawidłowych czynnościach organu egzekucyjnego i obowiązujących regulacjach prawnych.

Warto też zauważyć, w kontekście wyjątków od zasady określonej w art. 64c § 1 omawianej ustawy, w myśl której to zobowiązany ponosi koszty egzekucyjne, że stosownie do treści art. 64c § 4 ww. ustawy wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego z zastrzeżeniami § 4b oraz art. 64e § 4a. Nie ulega wątpliwości, że przecież do takiej niemożności ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego dochodzi m.in. w przypadku braku odpowiedniego majątku (jeśli w ogóle miałby on ponosić jakiekolwiek koszty egzekucyjne, co dotychczas zostało przemilczane przez organy). Powyższą regulację, stosownie do okoliczności, organ powinien mieć w polu widzenia przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu żądania zobowiązanego.

Dla dopełnienia oceny prawnej należy również stwierdzić, że organ nieprawidłowo interpretuje uznaniowość umorzenia postępowania egzekucyjnego w ramach art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej. Regulacja ta stanowi o możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku stwierdzenia, że egzekucja należności pieniężnych nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Oczywiście art. 59 § 2 ww. ustawy daje organowi egzekucyjnemu możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale uznaniowość przesłanki umorzenia nie oznacza jeszcze przyzwolenia ze strony ustawodawcy na dowolność w działaniach organu egzekucyjnego, który zawsze powinien (w rozumieniu obowiązku) kierować się celem postępowania egzekucyjnego, mając na względzie interes zarówno zobowiązanego, jak i wierzyciela. W ocenie sądu, unormowanie zawarte w art. 59 § 2 omawianej ustawy oznacza, że organ egzekucyjny na każdym etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego ma obowiązek dokonać stosownej kalkulacji kosztów i odnieść je do egzekwowanej należności, do posiadanych informacji o majątku zobowiązanego, pozwalającego na egzekucję. Następnie z takiego porównania organ egzekucyjny powinien (w rozumieniu obowiązku) wyciągnąć właściwe wnioski i w ich kontekście rzetelnie, wnikliwie rozważyć celowość stosowania poszczególnych środków egzekucyjnych, mając przy tym na względzie rzeczywistą ochronę interesów zobowiązanego i wierzyciela. Nie odpowiada prawu postępowanie organu egzekucyjnego, polegające na stosowaniu środków egzekucyjnych bez uwzględnienia ich celowości, które w istocie polega wyłącznie na przyjęciu, że skoro wierzyciel złożył wniosek o prowadzenie postępowania egzekucyjnego, to należy stosować wszelkie możliwe środki egzekucyjne. Jest to niewłaściwe, zbyt uproszczone rozumienie przez organ egzekucyjny swoich obowiązków.

(Por. szerzej Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, red. R. Hauser, A. Skoczylas, wyd. 7. C.H.BECK 2014 odnośnie art. 6, art. 7, art. 59, art. 64 i art. 64c omawianej ustawy egzekucyjnej.)

Podsumowując, postępowanie wyjaśniające przeprowadzone dotychczas przez organ zawiera istotne luki. Pomija wyjaśnienie, która strona postępowania egzekucyjnego i w jakiej kwocie jest zobowiązania ponosić koszty egzekucyjne, z jakim uzasadnieniem faktycznym i prawnym, a więc zabrakło ze strony organu wykazania istotnych okoliczności dotyczących istnienia obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych i jego kwotowego zakresu. Organ nie rozważył i nie ocenił okoliczności analizowanego postępowanie egzekucyjnego na gruncie art. 7 w zw. z art. 64, art. 64c ustawy egzekucyjnej w sposób adekwatny do żądań zgłoszonych przez zobowiązanego, pozwalający na ich rozstrzygnięcie w myśl obowiązującego prawa. Powyższe zaniechanie organu, w ocenie sądu, należy kwalifikować jako istotnie naruszające wymienione wyżej unormowania ustawy egzekucyjnej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z omówionych wyżej powodów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c przy zastosowaniu art. 152 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach sądowych uzasadnia art. 200 tej ustawy.