Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 646/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) i ust. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant p. o. ref. staż. Katarzyna Bytner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2018 r. sprawy ze skargi P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz P. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z póżn. zm.) dalej k.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), i art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r. poz, 233 z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania pana J. K. (wnioskodawca , uczestnik) z dnia 5 kwietnia 2017 roku od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w [...] (skarżąca) z dnia [...] lutego 2017 roku. Nr [...] utrzymującej w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] października 2016 roku. Nr [...], w sprawie odmowy wpisu wnioskodawcy na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], uchylił uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w [...] z dnia [...] lutego 2017 roku, Nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w [...].

Do wydania przedmiotowej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pan J. K. w dniu 22 września 2016 roku złożył w Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] wniosek o wpis na listę radców prawnych. Jako podstawę prawną wniosku wskazał przepis art. 24 ust. 1 oraz art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych.

W uzasadnieniu wniosku podniósł, że w dniu 13 października 2009 roku ukończył z wyróżnieniem studia prawnicze uzyskując tytuł magistra, natomiast w dniu 16 września 2013 roku uzyskał stopień doktora nauk prawnych nadany uchwalą Rady Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...].

Wskazał, że w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres ponad 3 lat w kancelariach radców prawnych wykonywał wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radców prawnych na podstawie umowy cywilnoprawnej oraz umowy o pracę:

- od dnia 1 września 2013 roku do chwili obecnej w Kancelarii Radcy Prawnego W. P. na podstawie umowy zlecenia zawartej w dniu 1 września 2013 roku, w okresie od 1 września 2013 roku do dnia 30 marca 2015 roku w wymiarze nie mniejszym niż 20 godzin tygodniowo, natomiast od dnia 1 kwietnia 2015 roku do chwili obecnej w wymiarze nie mniejszym niż 40 godzin tygodniowo;

- od dnia 1 października 2015 roku, na podstawie umowy o pracę z dnia 1 października 2015 roku w Kancelarii Radcy Prawnego M. S., zgodnie z tygodniową normą czasu pracy wynoszącą 40 godzin.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] października 2016 roku Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] odmówiła wnioskodawcy wpisu na listę radców prawnych, podnosząc, że nie spełnia on przesłanki określonej w art. 25 ust. 1 pkt. 5 lit. b ustawy o radcach prawnych.

W ocenie Rady wskazany przepis wymaga, aby praca wymagająca wiedzy prawniczej (bezpośrednio związana ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego) była wykonywana przez osobę starającą się o wpis na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii lub spółce przez okres co najmniej trzech lat w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Rada wskazała, że wnioskodawca w okresie od 1 września 2013 roku do 31 marca 2015 roku pracował w kancelarii radcy prawnego, ale tylko w wymiarze 1/ 2 etatu. Dopiero w pozostałym udokumentowanym okresie od dnia 1 kwietnia 2015 roku wnioskodawca pracował w wymiarze pełnego etatu i następnie od dnia 1 października 2015 r. na dwóch pełnych etatach. Taka sytuacja, w ocenie Rady, prowadzi zgodnie z art. 25 ust. 4 ustawy o radcach prawnych do proporcjonalnego wydłużenia wymaganego czasu pracy, jednak zdaniem Rady, prawidłowa wykładnia art. 25 ust. 1 pkt. 5 lit. b ustawy o radcach prawnych w zestawieniu z art. 25 ust. 4 tej ustawy nie pozwala na uzupełnienie wcześniejszego niepełnego etatu czasem pracy wykonywanej w późniejszym okresie ponad pełny wymiar tj. w sytuacji, gdy praca w tym późniejszym okresie była wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy (40 godzin) i w wymiarze dodatkowym - jednocześnie w oparciu o dwie odrębne zawarte umowy: umowę o pracę i umowę zlecenia (praca na dwa pełne etaty). Rada zaznaczyła, że okres pracy w niepełnym wymiarze, jeśli nie został uzupełniony do pełnego etatu, ulega w takiej sytuacji proporcjonalnemu wydłużeniu, o czym mówi wprost powołany art. 25 ust. 4 ustawy o radcach prawnych. W opinii Rady wynikająca z art. 25 ust. 4 wskazanej ustawy zasada obliczania stażu pracy wymaganego do nabycia uprawnień zawodowych w oparciu o zatrudnienie zgodne z obowiązującymi w Polsce normami czasu pracy, nie przewidując możliwości skrócenia wymaganego okresu zatrudnienia pracą w wymiarze ponadnormatywnym, ma także na celu zharmonizowanie przepisów dotyczących nabywania uprawnień zawodowych z powszechnie obowiązującym ustawodawstwem ograniczającym do sytuacji wyjątkowych pracę w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej lub wykonywaną bez zachowania okresów odpoczynku. Rada wskazała, że w przeciwnym wypadku ustawodawca nie posługiwałby się pojęciem pełnego wymiaru czasu pracy w trzyletnim przedziale czasowym, które ma określoną treść normatywną, lecz wyznaczyłby pulę godzin pracy wymaganych jako warunek ubiegania się o wpis na listę radców prawnych.

W ocenie Rady, w świetle aktualnie obowiązujących przepisów możliwym więc było zaliczenie wnioskodawcy tylko okresu jednego zatrudnienia (spośród dwóch równoległych) obejmującego świadczenie pracy w wymiarze pełnego etatu tj. okresu od 1 kwietnia 2015 roku do dnia złożenia wniosku tj. okresu 19 miesięcy, co oznacza, że wnioskodawca nie spełnia przesłanki wymaganej art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych i wniosek o dokonanie wpisu został złożony przedwcześnie.

Od powyższej uchwały, pan J. K. w dniu 14 grudnia 2016 roku złożył odwołanie do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w [...].

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] lutego 2017 roku. Nr [...] utrzymało w mocy uchwalę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] października 2016 roku. Nr [...], w sprawie odmowy wpisu wnioskodawcy na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...].

Prezydium podzieliło stanowisko Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], że odwołujący spełnia przesłanki określone w art. 24 ust. 1 pkt 1-4 wskazanej ustawy oraz posiada stopień naukowy doktora nauk prawnych.

W spornej kwestii Prezydium uznało, że wykładni art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych należy dokonywać w powiązaniu z jej art. 25 ust. 4. Prezydium wskazało, że kluczową w przedmiotowej sprawie jest kwestia możliwości uzupełnienia wcześniejszego (w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych) niepełnego etatu, czasem pracy wykonywanej w późniejszym okresie ponad pełny wymiar tzn. w sytuacji gdy przez część pięcioletniego okresu przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych wnioskodawca wykonywał czynności określone w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b wymienionej ustawy, w niepełnym wymiarze czasu pracy, a przez część tego okresu w wymiarze pełnego etatu na podstawie umowy o pracę i w wymiarze dodatkowym (również pełnego etatu) na podstawie umowy zlecenia.

Prezydium podzieliło utrwaloną w orzecznictwie wykładnię art. 25 ust. 4 ustawy o radcach prawnych, na którą powołał się organ I instancji, że nie ma przeszkód do zsumowania udokumentowanych wymiarów cząstkowych etatów w przypadku, gdy kandydat w danym pięcioletnim okresie poprzedzającym złożenie wniosku o wpis pracował na cząstkowych etatach łącznie trzy lata w pełnym wymiarze czasu pracy.

W ocenie Prezydium, z przepisu tego nie wynika jednak możliwość sumowania okresów pracy na pełnych etatach i w ten sposób uzupełnienie wcześniejszego okresu wykonywania pracy w niepełnym wymiarze, a w konsekwencji uniknięcie wydłużenia trzyletniego terminu określonego w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b tej ustawy.

W dniu 5 kwietnia 2017 roku pan J. K. złożył do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w [...] z dnia [...] lutego 2017 roku. Nr [...].

W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji Minister przywołała mające w sprawie zastosowanie przepisy ustawy o radcach prawnych tj. art. 24 ust.1, art.25.

Organ wskazał ,że dokonując oceny sytuacji prawnej odwołującego, w kontekście wymagań określonych w art. 25 ust.1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych, istotny jest wymiar wykonywania przez Pana J. K. wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych to jest od 22 września 2011 roku do 22 września 2016 roku.

Minister Sprawiedliwości podkreślił ,że na tle przepisu art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych, dotyczącego osób. które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 roku lub egzamin notarialny po dniu 22 kwietnia 1991 roku. którego brzmienie jest analogiczne do art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b tej ustawy, w zakresie sposobu obliczania 3–letniego okresu, wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2012 roku. sygn. akt K 3/10.

Minister podkreślił ,że Trybunał wskazał, iż wymagany przez art. 25 ust, 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych, trzyletni okres odpowiada trzyletniemu okresowi zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy (tzn. przy ośmiogodzinnym czasie pracy na dobę i przeciętnie czterdziestogodzinnym w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym). W wypadku zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy okres świadczenia pracy zostaje wydłużony, aby w przeliczeniu osiągnąć trzyletni okres zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Powyższe wymagania odnoszą się również do osób, które wykonywały czynności związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Minister wyjaśnił, że według jednoznacznych wskazań Trybunału, przy obliczaniu 3 letniego okresu wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego należy kierować się wartościami przeciętnymi czasu pracy, tak aby ten okres w sumie odpowiadał 3 letniemu zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu, w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych. Nie jest natomiast wymagane aby kandydat na radcę prawnego przez cały okres 3 lat pracował w wymiarze 40 godzin tygodniowo. Istotne jest natomiast aby w przyjętym 5 letnim okresie rozliczeniowym wykazał się praktyką prawniczą odpowiadającą pod względem sumy godzin i dni 3 letniemu zatrudnieniu w pełnym wymiarze.

W ocenie Ministra takie wymagania Pan J. K. spełnia. Zarówno co do długości praktyki prawniczej (nieprzerwanie, przez okres ponad 3 lat wykonywał wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej) jak i co do jej intensywności (suma godzin praktyki odpowiadała ponad 3 letniemu zatrudnieniu w pełnym wymiarze).

Zdaniem Ministra nie ma podstaw do stosowania w niniejszej sprawie art. 25 ust. 4 ustawy o radcach prawnych i wydłużania wnioskodawcy okresu praktyki prawniczej. W ocenie Ministra fakt zdobywania przez odwołującego, przez okres ponad 10 miesięcy, praktyki prawniczej równocześnie w ramach umowy zlecenia i umowy o pracę, w łącznym wymiarze 80 godzin tygodniowo nie może wpływać negatywnie na ocenę spełnienia przez niego przesłanki, o której mowa art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b. Ustawa o radcach prawnych nie zakazuje bowiem pracy na dwóch etatach, co niekiedy jest życiowy koniecznością i z tego faktu nie wywodzi negatywnych skutków prawnych. Takiego zakazu nie przewiduje również Kodeks pracy. Ustawia o radcach prawnych w art. 17 taką możliwość nawet wprost przewiduje. Zdaniem Ministra nie zasługuje na aprobatę argumentacja rozpoznających sprawę organów samorządu radców prawnych, zgodnie z którą dokonując wykładni art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b w zw. z art. 25 ust. 4 ustawy o radcach prawnych, należy przede wszystkim kierować się przepisami wyznaczającymi normy czasu pracy, a zamiarem ustawodawcy było zharmonizowanie przepisów dotyczących nabywania uprawnień zawodowych z powszechnie obowiązującym ustawodawstwem ograniczającym do sytuacji wyjątkowych pracę w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej lub wykonywaną bez zachowania okresów odpoczynku. Taka argumentacja nie znajduje bowiem oparcia ani w ustawie o radcach prawnych ani w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ani też w Kodeksie pracy, który jak już w skazano, nie zakazuje pracy na dwóch etatach.

Dodatkowo Minister podkreślił, co przy interpretacji art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych umknęło uwadze organom wpisowym, że Pan J. K. na podstawie umowy o pracę był zatrudniony tytko na 1 etat. zaś równolegle zdobywał praktykę prawniczą w oparciu o umowę cywilnoprawną, która nie podlegała przepisom prawa pracy.

Wskazując na treść art. 138 § 2 zd. 1 k.p.a., Minister uznał, że w niniejszej sprawie okoliczności faktyczne są niesporne i wystarczające do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ II instancji bez dokonywania w istotnym zakresie dodatkowych ustaleń. Minister wskazał ,że przeprowadzając ponownie postępowanie. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w [...] powinno ponownie dokonać oceny prawnej zgromadzonego materiału dowodowego oraz poczynionych ustaleń faktycznych i merytorycznie rozstrzygnąć w przedmiocie wpisu pana J. K. na listę na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...].

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Krajowa Rada Radców Prawnych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 25 ust 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 25 ust. 4 tej ustawy poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że wymóg wykonywania przez okres trzech lat czynności wymagających wiedzy prawniczej bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego, jest spełniony w sytuacji uzupełnienia wykonywania pracy w niepełnym wymiarze przez część okresu trzyletniego, wykonywaniem pracy w wymiarze dwóch pełnych etatów w pozostałej części okresu trzyletniego oraz uznaniu, że w takim przypadku nie zachodzi konieczność proporcjonalnego wydłużenia wymaganego tym przepisem okresu trzech lat;

2) naruszenie przepisów postępowania, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez uchylenie decyzji Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych i wskazanie, że Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych powinno ponownie dokonać oceny prawnej zgromadzonego materiału dowodowego oraz poczynionych ustaleń faktycznych i merytorycznie rozstrzygnąć w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych, podczas gdy organem właściwym do dokonania wpisu na listę radców prawnych jest wyłącznie rada danej okręgowej izby radców prawnych;

Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. wniosła o:

1] uchylenie zaskarżonej decyzji w całości;

2) zasądzenie na rzecz Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podtrzymała dotychczasową argumentację. W przedmiotowej sprawie zdaniem skarżącej mamy do czynienia z sytuacją, w której wnioskujący o wpis na listę radców prawnych przed złożeniem wniosku o wpis wykonywał czynności, o których mowa w art. 25 ust, 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych przez okres 3 lat, lecz nie przez cały okres równie intensywnie tj. w pełnym wymiarze. Przez pierwsze 19 miesięcy wykonywał te czynności w wymiarze 20 godzin tygodniowo, przez kolejne 6 miesięcy w wymiarze 40 godzin tygodniowo, zaś przez ostatnie 11 miesięcy przed złożeniem wniosku o wpis w wymiarze 80 godzin tygodniowo na podstawie dwóch równolegle zawartych umów - o pracę i zlecenia - każda w wymiarze 40 godzin tygodniowo. W zaistniałej sytuacji, mimo więc pracowania przez 19 miesięcy (ponad połowa wymaganego okresu trzyletniego) w wymiarze odpowiadającym połowie etatu, w ocenie Ministra nie znajduje zastosowania art. 25 ust. 4 ustawy o radcach prawnych przewidujący proporcjonalne wydłużenie okresu 3 lat, bowiem w kolejnych 17 miesiącach Wnioskodawca uzupełnił brakujący okres, pracując początkowo na jednym, a potem na dwóch pełnych etatach. W opinii Prezydium nie taka była intencja towarzysząca tworzeniu tego przepisu.

Skarżąca podkreśliła, że Trybunał wskazał jedynie, że "Wymagany przez art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b trzyletni okres odpowiada trzyletniemu zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy (tzn, przy ośmiogodzinnym czasie pracy na dobę i przeciętnie czterdziestogodzinnym w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym). W wypadku zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy okres świadczenia pracy zostaje wydłużony, aby w przeliczeniu osiągnąć trzyletni okres zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy". W ocenie skarżącej niezasadne jest więc wyciąganie wniosków, że do spełnienia wymogu trzyletniej praktyki wystarczające jest wykazanie praktyki prawniczej odpowiadającej pod względem sumy godzin i dni trzyletniemu zatrudnieniu w pełnym wymiarze. Skarżąca zgodziła się z twierdzeniem zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nie jest wymagane, aby kandydat na radcę prawnego przez cały okres trzech lat pracował w wymiarze 40 godzin tygodniowo - może pracować bowiem w mniejszym wymiarze, ale wówczas okres przez który w takim wymiarze musi pracować, by spełnić przesłankę z art. 25 ust. 1 pkt 5 li. b ustawy o radcach prawnych ulegnie proporcjonalnemu wydłużeniu. Intencją ustawodawcy było, aby przez cały wymieniony w tym przepisie okres osoba aspirująca do zawodu radcy prawnego wykonywała wskazane czynności, a ponadto by wykonywała je wystraczająco intensywnie, a w przypadku, gdyby w jakimś fragmencie tego okresu trzyletniego, intensywność ta była mniejsza, zgodnie z art. 25 ust. 4 ustawy o radcach prawnych okres trzyletni ulega proporcjonalnemu wydłużeniu, tak by w sumie czas wykonywania czynności dał 3 lata pracy na pełnym etacie. Założeniem regulacji art. 25 ustawy o radcach prawnych było wprowadzenie wymogu posiadania oprócz wiedzy teoretycznej, co niewątpliwie w przypadku doktorów nauk prawnych ma miejsce, również odpowiedniej praktyki. Praktyka ta powinna spełniać określone warunki co do jej długości, intensywności i otoczenia, w którym jest wykonywana. W istocie praktyka ta powinna odpowiadać patronatowi, gdyż wymogi stawiane osobom wnioskującym o wpis na listę radców prawnych winny odpowiadać wymogom stawianym osobom odbywającym aplikację radcowską. W kontekście powyższych rozważań nie można przyjąć takiej interpretacji art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którą możliwe byłoby nabywanie takiej praktyki równolegle na dwóch pełnych etatach przy wykonywaniu czynności w pełnym zakresie oraz włączeniu w strukturę organizacyjną kancelarii.

W kwestii podnoszonego zarzutu naruszenia przepisu postępowania tj. art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o radcach prawnych zaznaczyć należy, że organem właściwym do dokonania wpisu na listę radców prawnych jest rada okręgowej izby radców prawnych. Od uchwały odmawiającej wpisu zainteresowanemu służy odwołanie do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych. Rada okręgowej izby radców prawnych jest organem I instancji (organ w znaczeniu ustrojowym), zaś organem II instancji Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (organ w znaczeniu funkcjonalnym). Organy samorządu, mimo braku odesłania do stosowania kodeksu postępowania administracyjnego, stosują zawarte w nim przepisy ogólnego prawa administracyjnego, o ile przepisy ustawy o radcach prawnych nie stanowią inaczej. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, jako organowi jedynie w znaczeniu funkcjonalnym, nie przysługują pełne uprawnienia organu II instancji w rozumieniu przepisów normujących postępowanie administracyjne. Dokonanie wpisu na listę radców prawnych jest wyłączną kompetencją rady okręgowej izby radców prawnych, co wynika z literalnego brzmienia art. 24 ust. 2 ustawy o radcach prawnch jak i z braku możliwości zastosowania wprost przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (w szczególności art. 138 k.p.a.) w postępowaniu odwoławczym przed Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych wszczętym na skutek odwołania od uchwały rady okręgowej izby radców prawnych (vide Opinia Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji KRRP z dnia 12 stycznia 2009 r. w przedmiocie podstaw prawnych rozstrzygnięci zawartego w decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2008 r., znak: DO

III - 6110 - 1125/08; tak też wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 listopada 2010 r., VI SA/Wa 1155/10). Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych nie może więc zmienić decyzji Rady i dokonać wpisu na listę radców prawnych - może natomiast skorzystać ze wszystkich innych kompetencji przewidzianych dla organu II instancji w postępowaniu administracyjnym (vide I. Misiejuk, Właściwość organów w sprawie wpisu na listę radców prawnych (w Radca prawny. Dodatek naukowy, s. 14D).

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. Podkreślił ,że nie zasługuje na uwzględnienie podniesiony zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, mający istotny wpływ na wynik sprawy. Minister powołał się na uchwałę 7 sędziów z dnia 25 marca 2013 roku. sygn. akt II GPS 1/13, LEX nr 1293245. ,z której wynika ,że rozpoznając odwołania, o których mowa w art. 68 ust. 6a ustawy - Prawo o adwokaturze oraz art. 31 ust. 2a ustawy o radcach prawnych. Minister Sprawiedliwości nie może zastosować art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i orzec co do istoty sprawy.

Odnosząc się do kwestii merytorycznego, co do istoty, rozstrzygnięcia tej sprawy przez Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w [...] jako organ odwoławczy (II instancji) Minister wskazał, że zgodnie z art. 138 § 2 zd. 1 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, tylko wtedy gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W niniejszej sprawie okoliczności faktyczne sprawy są niesporne i wystarczające do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ II instancji, bez dokonywania w istotnym zakresie dodatkowych ustaleń.

Zdaniem Ministra Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w [...] ponownie rozpoznając odwołanie Pana J. K. powinno, stosownie do art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylić zaskarżoną uchwalę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] października 2016 roku, Nr [...] i orzec co do istoty sprawy.

W kwestii stosowania przez Prezydium w tym postępowaniu przepisów k.p.a. należy mieć na uwadze art. 1 pkt 2 k.p.a. w kontekście stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrażonego w powołanej uchwale z dnia 25 marca 2013 roku, sygn. akt II GPS 1/13, według którego, przy reglamentacji wykonywania zawodów zaufania publicznego, niezależnie od przyjmowanych rozwiązań, należy mieć na względzie, że wiąże się to z wolnością wykonywania zawodu, czyli decydowaniem o uprawnieniach i obowiązkach podmiotów indywidualnych, stanowi zatem przejaw realizacji zadań z zakresu administracji publicznej.

Ponadto, zgodnie z § 1 ust. 3 Regulaminu działalności samorządu radców prawnych i jego organów (Załącznik do uchwały Nr 34/VII/2008 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 26 września 2008 r.). do spraw określonych Regulaminem nieuregulowanych ustawą z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, zwanej dalej ..ustawą", stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Postanowieniem z dnia 28 września 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 2057/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił sprzeciw Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych. W uzasadnieniu Sąd wskazał między innymi, że: W dniu 1 czerwca 2017 weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 poz. 935). Nowelizacja ta zmieniła również treść ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017 poz. 1369; dalej: p.p.s.a.), m. in. wprowadziła nową instytucję procesową, uregulowaną w rozdziale 3a sprzeciw od decyzji. Otwierający ten rozdział art. 64a p.p.s.a. stanowi, że od decyzji o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji".

Sąd zauważył, że przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja organu wydana w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Zatem zgodnie z treścią ww. przepisów skarga na tą decyzję nie przysługuje. Stąd Sąd zakwalifikował wniesioną skargę jako sprzeciw. Zgodnie z treścią art. 64c § 1 p.p.s.a. sprzeciw od decyzji wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji. Przedmiotowa decyzja została wydana w dniu [...] lipca 2017 r., a więc po wejściu w życie nowelizacji i została doręczona stronie skarżącej w dniu 10 lipca 2017 r. Decyzja zawierała pouczenie o możliwości zaskarżenia jej do WSA w Warszawie w terminie 30 dni od daty jej doręczenia. Natomiast sprzeciw został nadany pocztą za pośrednictwem organu w dniu 9 sierpnia 2017 r. Z porównania powyższych dat wynika, że sprzeciw został wniesiony po upływie 14 dni od daty doręczenia decyzji.

Sąd wskazał, że art. 64b § 1 p.p.s.a. stanowi, że do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Natomiast przepis art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że Sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia.

Na powyższe rozstrzygnięcie zażalenie wywiodła skarżąca.

Postanowieniem z dnia 16 marca 2018 r. sygn. akt II GZ 895/17 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił przedmiotowe postanowienie o odrzuceniu skargi . W uzasadnieniu wskazał ,że powyższa decyzja Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie uchylenia uchwały o odmowie wpisu na listę radców prawnych nie jest decyzją kasacyjną organu odwoławczego wieńczącą tok instancji w administracji w (indywidualnej) sprawie wpisu na listę radców prawnych, lecz aktem nadzoru o cechach środka oddziaływania merytorycznego, którego przesłanką wydania nie jest "naruszenie przepisów postępowania, ani konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie", lecz przesłanka legalności uchwały organu samorządu radcowskiego o odmowie wpisu na listę radców prawnych.

Pismem z dnia 14 maja 2018 r. uczestnik postępowania Pan J. K. podtrzymał dotychczasowe stanowisko i argumentację zawartą w odwołaniu od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. Ponadto podkreślił, że w dalszym ciągu wykonuje wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego W. P. na podstawie Umowy zlecenia z dnia 1 września 2013 r. i na dzień złożenia pisma spełnia więc przesłankę wskazaną w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p. w zw. z 25 ust. 4 u.r.p., nawet przy uwzględnieniu interpretacji prezentowanej przez Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153. poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art 4a ust. 1 ustawy 7 dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. i. W myśl art. 25 ust. 4 ustawy o radcach prawnych w przypadku wykonywania pracy w niepełnym wymiarze okresy, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5 oraz w ust. 2 pkt 2-4, podlegają proporcjonalnemu wydłużeniu.

Po wejściu w życie noweli ustawy o radcach prawnych dokonanej ustawą z dnia 20 lutego 2009 r. (Dz. U. Nr 37, poz. 286) doszło do zmiany art. 25 z dniem 25 marca 2009 r. Zgodnie z cytowanym wyżej art. 25 ust. 1 pkt 5 noweli ma on zastosowanie do osób posiadających stopień naukowy doktora nauk prawnych i ten warunek skarżący spełnia. Przepis ten podaje dwa okresy, z których pierwszy zakreśla ramy czasowe rozpatrywania warunków, jakie musi spełniać kandydat na radcę prawnego, drugi natomiast określa wymagany okres praktyki dla doktora nauk prawnych, by bez odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego mógł ubiegać się o wpis na listę radców prawnych przy czym praktyka ta musi być wykonywana w pełnym wymiarze.

Pierwszy z tych warunków ustanawia okres pięciu lat liczony wstecz od złożenia wniosku o wpis na listę radców prawnych, w którym to okresie kandydat musi wykazać się niejako "składkowym" łącznym okresem praktyki wskazanej pod literą b) punktu 5 ust. 1 art. 25. Ten okres praktyki musi wynosić łącznie trzy lata i podlega proporcjonalnemu wydłużeniu, jeżeli praktyka wykonywana była w niepełnym wymiarze. Jednocześnie drugim warunkiem jest ten, by okres praktyki zawierał się w okresie pięciu lat liczonym wstecz od złożenia wniosku o wpis. Innymi słowy łączny okres praktyki określony na trzy lata nie może wykraczać poza ramy pięciu lat liczonych wstecz od złożenia wniosku. Za takim rozumieniem owego okresu pięciu lat przemawia wykładnia językowa art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy - "w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych...". Przepis ten nie wymaga dookreślenia, gdyż nie powinien budzić wątpliwości co do ustalenia ram czasowych, w których organ wpisowy może badać spełnienie przez kandydata warunku wykazania się trzyletnią praktyką.

Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do prawidłowej interpretacji art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 25 ust. 4 tj. ustawy, w kontekście obliczenia 3 letniego okresu, w sytuacji, gdy przez część tego okresu skarżący pracował na umowie zlecenie w wymiarze 20 godz. tygodniowo co odpowiada ½ wymiaru czasu pracy – ½ etatu, a następnie również przez część okresu 3 letniego na cały etat i jednocześnie na umowę cywilno-prawną, w której wskazano wymiar świadczonych czynności określając go nie mniej niż 40 godzin tygodniowo (co odpowiada pełnemu wymiarowi czasu pracy – pełen etat).

Niewątpliwie rację w niniejszej sprawie ma skarżąca wskazując na błędną interpretację wskazanych powyżej przepisów dokonaną przez organ w zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu założeniem przyświecającym ustawodawcy w omawianej regulacji było zagwarantowanie nabycia odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym liczonym w pełnym wymiarze czasu pracy (3 lata) w ściśle określonym czasie (5 lat). Natomiast nie ma przeszkód, aby zsumować udokumentowane wymiary cząstkowe etatów, w sytuacji, gdy kandydat w danym, 5 letnim okresie, poprzedzającym złożenie wniosku, pracował na cząstkowych etatach. Owe cząstkowe etaty muszą w efekcie wynosić 3 lata pracy na pełnym etacie i mieścić się w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis. W konsekwencji oznacza to niekiedy konieczność równoległej pracy na kilku cząstkowych etatach w tym samym czasie.

Okres 3 lat jak wskazał racjonalny ustawodawca stanowi zdaniem Sądu swoistego rodzaju "staż" jaki musi odbyć doktor nauk prawnych, aby móc wpisać się na listę radców prawnych. W okresie 3 lat wymaga się od kandydata pracy w pełnym wymiarze, a w przypadku, gdy praca nie jest wykonywana w pełnym wymiarze okres ten podlega proporcjonalnemu wydłużeniu.

Zdaniem Sądu intencją ustawodawcy było, aby przez cały okres 3 lat, wymieniany w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych, osoba aspirująca do zawodu radcy prawnego wykonywała wskazane czynności, a ponadto by wykonywała je wystarczająco intensywnie, a w przypadku, gdyby w jakimś fragmencie tego trzyletniego okresu, intensywność ta była mniejsza, zgodnie z art. 25 ust. 4 ustawy o radcach prawnych okres trzyletni ulegałby proporcjonalnemu wydłużeniu w taki sposób, by w sumie czas wykonywania czynności dał 3 lata pracy w pełnym wymiarze.

W tym miejscu należy podkreślić, że rację ma skarżąca wskazując, że założeniem regulacji z art. 25 ustawy o radcach prawnych było wprowadzenie wymogu posiadania oprócz wiedzy teoretycznej, co niewątpliwie ma miejsce w przypadku doktorów nauk prawnych również odpowiedniej praktyki, którą to praktykę inni adepci do wpisu na listę radców prawnych nabywają w czasie aplikacji pod okiem patrona.

W ocenie Sądu interpretacja przepisów art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b dokonana przez Ministra jest błędna, nie można bowiem przyjąć, że z jednego okresu pracy na "dwa etaty" od 1 października 2015 r. do 22 września 2016 r. (12 miesięcy) dojdzie do uzupełnienia do pełnego etatu pracy na ½ etatu, która była wykonywana przez okres od 1 września 2013 r. do 30 marca 2015 r. (19 miesięcy), gdyż celem ustawodawcy było, aby to przez cały okres 3 lat kandydat pracował w pełnym wymiarze czasu pracy, a w wypadku gdy był on niepełny okres 3 lat należy wydłużyć. Interpretacja przepisów dokonanych przez Ministra mogłaby doprowadzić do sytuacji skrócenia przez kandydata 3 letniego okresu w pełnym wymiarze poprzez np. pracę przez 1 ½ roku na dwa etaty, co przy sumowaniu zastosowanym przez Ministra daje okres 3 lat.

Reasumując w ocenie Sądu przy interpretacji art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b w zw. z art. 25 ust. 4 ustawy o radcach prawnych nie jest możliwe zaliczenia tego samego okresu pracy (na dwa etaty) na poczet niepełnego etatu, gdyż byłoby to niesprawiedliwe w stosunku do innych osób ubiegających się w powyższym trybie o wpis, a przede wszystkim niezgodne z obowiązującymi przepisami, które stanowią wyjątek od "normalnego" trybu nabycia uprawnień radcowskich, a wyjątki w ocenie Sądu nie powinny być interpretowane rozszerzająco.

Wskazać ponadto należy, że również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2012 r. sygn.. akt K 3/10 wypowiedział się w kwestii sposobu liczenia 3 letniego okresu wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego, na tle przepisu art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o radcach prawnych, dotyczącego osób, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 roku lub egzamin notarialny po dniu 22 kwietnia 1991 roku, którego brzmienie jest analogiczne do art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b tej ustawy, wskazał jedynie, że "Wymagany przez art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. b u.r.p. trzyletni okres odpowiada trzyletniemu zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy (tzn. przy ośmiogodzinnym czasie pracy na dobę i przeciętnie czterdziestogodzinnym w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym). W wypadku zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy okres świadczenia pracy zostaje wydłużony, aby w przeliczeniu osiągnąć trzyletni okres zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy". Niezasadne jest więc wyciąganie wniosków, że do spełnienia wymogu trzyletniej praktyki wystarczające jest wykazanie praktyki prawniczej odpowiadającej pod względem sumy godzin i dni trzyletniemu zatrudnieniu w pełnym wymiarze.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister Sprawiedliwości dokona jeszcze raz analizy okresów zatrudnienia uczestnika postępowania mając na uwadze powyższy wywód i wyda w tym zakresie stosowne rozstrzygnięcie.

Jeżeli chodzi o zarzut skargi dotyczący naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości art. 138 § 2 k.p.a. to z uwagi na dokonanie przez Ministra błędnej analizy art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b w zw. z art. 25 ust. 4 ustawy o radcach prawnych należy je uznać za co najmniej przedwczesne. Jednak mając na uwadze cały powyższy wywód należy wskazać, że Minister winien zastosować art.. 138 § 1 k.p.a. i utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę.

Biorąc powyższe pod rozwagę działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną uchwałę o kosztach orzeczono w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2018 poz. 265 tj.).