Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 435/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2015-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 126 ust. 1, 5 , 10
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
Teza: Przepis art. 126 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 518 ze zm.) umożliwia wydanie decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości w sytuacjach wymagających nagłego działania, przepis art. 126 ust. 5 ustawy umożliwia wydanie następczej decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości w sytuacjach wymagających natychmiastowego działania (działania bardziej nagłego od nagłego), przepis art. 126 ust. 10 ustawy wymaga zaistnienia analogicznych okoliczności jak w przypadku art. 126 ust. 5 ustawy przy czym musi zaistnieć zdefiniowana siła wyższa w postaci awarii.

TEZY

Przepis art. 126 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 518 ze zm.) umożliwia wydanie decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości w sytuacjach wymagających nagłego działania, przepis art. 126 ust. 5 ustawy umożliwia wydanie następczej decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości w sytuacjach wymagających natychmiastowego działania (działania bardziej nagłego od nagłego), przepis art. 126 ust. 10 ustawy wymaga zaistnienia analogicznych okoliczności jak w przypadku art. 126 ust. 5 ustawy przy czym musi zaistnieć zdefiniowana siła wyższa w postaci awarii.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi P. SA w L. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie czasowego zajęcia nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

1. P. S.A. z siedzibą w L. Oddział B. (dalej powoływane jako przedsiębiorstwo) w dniu (...) sierpnia 2012 r. zwróciło się do Starosty S. z wnioskiem o wydanie, na podstawie art. 126 ust. 5 w zw. z art. 126 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) położonej w obrębie O. gm. K., stanowiącej własność E. Z. – S., w celu wykonania prac skutkujących zapobieżeniem powstaniu znacznej szkody. Wniosek został uzasadniony tym, że w dniu (...) sierpnia 2012 r. o godz. 19.01 pracownicy przedsiębiorstwa otrzymali telefoniczną informację o braku jednej fazy w miejscowości O. gm. K. Po przybyciu na miejsce w dniu (...) sierpnia 2012 r. i wymianie bezpiecznika na stacji transformatorowej stwierdzili również upalone wierzchołki drzew rosnących pod linią energetyczną średniego napięcia SN 15kV relacji K., odg. O. (...) na działce nr (...). W celu zapobieżenia pożarowi na nieruchomości oraz kolejnym uszkodzeniom urządzeń elektroenergetycznych, które skutkowałoby następnymi przerwami w dostawach elektryczności odbiorcom zasilanym z ww. linii, zaszła pilna potrzeba wycięcia drzew rosnących pod linią SN 15kV. Brak natychmiastowej reakcji ze strony przedsiębiorstwa spowodowałoby niebezpieczeństwo utraty zdrowia i życia osób znajdujących się w pobliżu linii na wskazanej nieruchomości oraz naraziłoby na znaczne szkody związane z uszkodzeniem urządzeń elektroenergetycznych znajdujących się na przedmiotowej działce. Nagła potrzeba zapobieżenia opisanym wyżej okolicznościom uniemożliwiła przedsiębiorstwu złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości przed przeprowadzeniem prac. Dokonano wycinki kilkunastu drzew na powierzchni ok. 200 m2 (na obszarze od drogi do stacji transformatorowej). Opis wykonanych czynności potwierdza Książka reklamacji C. Teren. P. w momencie wycinki i w momencie składania wniosku nie posiadało informacji o właścicielu nieruchomości.

2. Decyzją z dnia (...) października 2012 r. Starosta S., na podstawie art. 126 ust. 5 w zw. z art. 126 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, odmówił udzielenia zezwolenia na czasowe zajęcie przedmiotowej nieruchomości wskazując, że przedsiębiorstwo dokonało wycinki kilkunastu drzew nie zawiadamiając właściciela o potrzebie wycinki i o ciążącym na nim obowiązku udostępnienia nieruchomości. Nadto nie uzyskano zezwolenia na usunięcie drzew.

3. Decyzją z dnia (...) października 2012 r. Wojewoda P. uchylił rozstrzygnięcie I – instancyjne i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ponownie prowadzonym postępowaniu nakazano organowi I instancji zgromadzić dokumenty, z których będzie jednoznacznie wynikało kto jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości. Nadto nakazano ustalić ile drzew zostało wyciętych przez przedsiębiorstwo, jaki był ich wiek i wysokość oraz czy drzewa były pochylone, czy dotykały do linii energetycznych oraz czy miały nadpalone wierzchołki lub gałęzie. Zdaniem organu odwoławczego konieczne jest także ustalenie odległości, jaka w świetle obowiązujących przepisów powinna oddzielać drzewa od linii elektroenergetycznej oraz dystans jaki w rzeczywistości je dzielił a także konsekwencje ewentualnego niezachowania tej odległości. Organ I instancji powinien także jednoznacznie ustalić czy w sprawie zostały spełnione przesłanki uzasadniające zajęcie nieruchomości, o których mowa w art. 126 ust. 1 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zaznaczono przy tym, że należy mieć na uwadze iż na podstawie art. 126 ust. 10 ustawy przepisy ust. 1-9 stosuje się również w przypadku nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii, o których mowa w art. 124b ustawy. Wskazano, że z uzasadnienia decyzji powinno wynikać czy w dniu (...) sierpnia 2012 r. zachodziła konieczność natychmiastowego usunięcia drzew, czy też można było ograniczyć się do przycięcia ich wierzchołków i gałęzi znajdujących się w niebezpiecznej odległości od linii.

4. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji w dniu (...) kwietnia 2013 r. przeprowadził oględziny przedmiotowej nieruchomości. W wyniku oględzin ustalono, że na działce stanowiącej własność E. Z. – S. w dniu (...) sierpnia 2012 r. dokonano wycinki drzew pod linią energetyczną SN 15kV relacji K. usuwając następujące drzewa: 13 brzóz o średnicy od 11-13 cm do 27 cm w wieku od 17 do 20 lat, 6 dębów o średnicy od 4,5 cm do 15 cm w wieku od 17 do 20 lat i inne w ilości około 20 sztuk o średnicy do 10 cm. W dniu dokonywania oględzin nie stwierdzono nadpalonych czubków drzew, a według oświadczenia przedstawiciela Nadleśnictwa K. uczestniczącego w oględzinach po upływie około ośmiu miesięcy od wycinki trudno to stwierdzić. Wiek drzew ustalono między innymi na podstawie oświadczenia przedstawiciela Nadleśnictwa K. Podano, ze na podstawie sporządzonej dokumentacji fotograficznej trudno stwierdzić, czy gałęzie drzew mogły znajdować się w niebezpiecznej odległości od linii elektroenergetycznej.

4. Decyzją z dnia (...) czerwca 2013 r. Starosta S., na podstawie art. 126 ust. 5 w zw. z art. 126 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, ponownie odmówił udzielenia zezwolenia na czasowe zajęcie przedmiotowej nieruchomości. Organ podtrzymał swoje uzasadnienie zawarte w pierwszej decyzji. A mianowicie podał, że powodem decyzji odmownej jest to, iż przedsiębiorstwo nie zawiadomiło właściciela o potrzebie wycinki i o ciążącym na nim obowiązku udostępnienia nieruchomości oraz to, że nie uzyskano zezwolenia na usunięcie drzew. Nadmieniono, że to nie warunki atmosferyczne są główną przyczyną wyłączeń dostaw energii, lecz wieloletnie zaniedbania instytucji odpowiedzialnych za bezkolizyjny przepływ energii elektrycznej.

5. Decyzją z dnia (...) lipca 2013 r. Wojewoda P. po raz kolejny uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Tym razem nakazano uzupełnić materiał dowodowy o przesłuchania świadków zawnioskowanych przed przedsiębiorstwo i pełnomocnika właścicielki nieruchomości.

6. W związku z powyższym organ I instancji w dniu (...) stycznia 2014 r. przesłuchał: L. S., W. W., J. M., J. G., M. H., J. K.. W konsekwencji kolejną decyzją z dnia (...) marca 2014 r., na podstawie art. 126 ust. 5 w zw. z art. 126 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, odmówił udzielenia zezwolenia na czasowe zajęcie przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu nadal podtrzymano stanowisko, że przedsiębiorstwo powinno uzyskać zezwolenie na usunięcie drzew zagrażających bezpieczeństwu. Nadto na podstawie korespondencji prowadzonej przez właścicielkę nieruchomości z przedsiębiorstwem oraz na podstawie zeznań świadków ustalono, że przedsiębiorstwo posiadało informację o właścicielu nieruchomości w związku z czym mogło z nim uzgodnić możliwość wejścia na teren nieruchomości w celu wykonania prac skutkujących zapobieżeniem powstaniu szkody. Oceniając zeznania świadków organ wywiódł, że nie wynika z nich aby w dniach (...) sierpnia 2012 r. – (...) sierpnia 2012 r. przez O. przeszła burza czy też huragan. Z zeznań świadków wynika natomiast, że pracownicy przedsiębiorstwa nie próbowali rzetelnie ustalić tożsamości właściciela nieruchomości w celu zawiadomienia go o ewentualnej potrzebie wycinki drzew i o jego obowiązku udostępnienia nieruchomości. Pracownicy przedsiębiorstwa po stwierdzeniu, że gałęzie drzew dotykają transformatora do zwodów linii SN zdecydowali się na wycięcie całych drzew, nie biorąc pod uwagę możliwości ścięcia tylko ich wierzchołków. Zdaniem organu I instancji na podstawie zgromadzonego materiału nie można stwierdzić, że istniały przesłanki zajęcia nieruchomości na podstawie art. 126 ust. 5 w zw. z art. 126 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wycięcia około 40 sztuk drzew. W ocenie organu jeżeli drzewa dotykały przewodów energetycznych, to nie mogło to zaistnieć nagle, tzn. w ciągu kilku dni lub tygodni

7. Wojewoda P. decyzją z dnia (...) października 2014 r. uchylił decyzję organu I instancji po raz kolejny nakazując uzupełnienie materiału dowodowego tym razem przesłuchanie w charakterze świadka J. K. Organ odwoławczy podniósł przy tym, że przy ocenie zasadności wniosku o wydanie decyzji w trybie art. 126 ust. 1 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wystarczy samo twierdzenie strony o tym, że zachodzi konieczność czasowego zajęcia nieruchomości w celu zapobieżenia powstaniu szkody. Potrzeba taka powinna być wykazana przekonującymi dowodami, np. ekspertyzami, opinią rzeczoznawcy, dokumentami, które potwierdzają awarię lub realną możliwość jej powstania.

8. Organ I instancji w dniu (...) stycznia 2015 r. przesłuchał w charakterze świadków: J. K., J. Z. i E. Z. - S. Następnie decyzją z dnia (...) lutego 2015 r., nr (...) tym razem, na podstawie art. 126 ust. 5 w zw. z art. 126 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, odmówił udzielenia zezwolenia na czasowe zajęcie przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu podano, że w sytuacji zaistniałej konieczności zapobieżenia powstaniu znacznej szkody właściciel nieruchomości ma obowiązek udostępnienia jej w celu zapobieżenia szkodzie. W przedmiotowej sytuacji przedsiębiorstwo dokonało wycinki około 40 drzew nie zawiadamiając właściciela o potrzebie wycinki i o jego obowiązku udostępnienia nieruchomości pomimo, że stan prawny działki był przedsiębiorstwu znany (prowadzona była korespondencja między przedsiębiorstwem a właścicielką nieruchomości odnośnie urządzeń przesyłowych posadowionych na ww. działce). Ponadto, nawet gdyby tożsamość właściciela nieruchomości była w chwili zdarzenia przedsiębiorstwu nieznana należy podkreślić że jak wynika z zeznań świadków, pracownicy przedsiębiorstwa nie próbowali rzetelnie ustalić tożsamości właściciela przedmiotowej nieruchomości w celu zawiadomienia go o ewentualnej potrzebie wycinki drzew i wynikającym z obowiązujących przepisów prawa obowiązku jej udostępnienia. Jako dowód zaistnienia potrzeby wycięcia drzew przedsiębiorca przedłożył Książkę reklamacji C. Teren, gdzie rodzaj uszkodzenia opisany został jako: "O. WBGn wycięto drzewa od ON do ST". Nie przedstawiono dokumentu zawierającego bardziej szczegółowy opis rodzaju uszkodzenia linii energetycznej, nie przedstawiono również innych wiarygodnych dowodów potwierdzających nagłą konieczność zapobieżenia znacznej szkodzie. Podkreślono przy tym, że przedsiębiorstwo nie uzyskało zezwolenia na wycinkę drzew udzielanego na mocy art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody. W konkluzji organ podał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można stwierdzić zaistnienia przesłanek zajęcia nieruchomości na podstawie art. 126 ust. 5 w zw. z art. 126 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wycięcia około 40 sztuk drzew. Podano, że siłę wyższą stanowi zdarzenie zewnętrzne nie dające się przewidzieć, a nawet w razie przewidzenia niemożliwe do zapobieżenia (nieuchronne) - są to najczęściej zjawiska przyrodnicze jak huragan, śnieżyca, powódź, a nadto sytuacje związane z zaburzeniami funkcjonowania życia społecznego, np. epidemia, zamieszki. Jeżeli chodzi natomiast o nagłą potrzebę zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, to należy rozumieć taką sytuację, w której w sposób nagły, w zasadzie niespodziewanie, wystąpiły okoliczności, których dalsze utrzymywanie się będzie skutkowało powstaniem szkody o znacznych rozmiarach. Organ powtórzył, że jeżeli drzewa dotykały przewodów energetycznych, nie mogło to zaistnieć nagle, tzn. w ciągu kilku dni lub kilku tygodni.

7. Po rozpatrzeniu odwołania przedsiębiorstwa Wojewoda P. decyzją z dnia (...) kwietnia 2015 r. nr (...) utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy zgodził się z twierdzeniem organu I instancji, że wycięte drzewa rosły na przedmiotowej nieruchomości od dłuższego czasu i nie ma możliwości, aby w sposób "nagły" wrosły w linię energetyczną, tym niemniej dotychczas, jak wynika z akt sprawy, nie było sygnałów o realnym zagrożeniu linii energetycznej. Podano, że z wniosku przedsiębiorstwa wynika, iż potrzeba dokonania prac ma charakter nagły, gdyż w przypadku niewykonania ich niezwłocznie, istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia awarii linii elektroenergetycznej oraz zagrożenia zdrowia i życia ludzi. Zdaniem organu odwoławczego z literalnego brzmienia art. 126 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika nagły charakter potrzeby zapobieżenia szkodzie, nie zaś nagły charakter powstania samej szkody. Charakteru nagłego natomiast nie muszą posiadać zdarzenia, które do tej sytuacji doprowadziły, a więc wspomniany przez organ I instancji przyrost drzew. Reasumując organ odwoławczy uznał, że przedsiębiorca nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, iż w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki wynikające z art. 126 ust. 5 w zw. z art. 126 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami uzasadniające zajęcie nieruchomości bez uprzedniego uzyskania decyzji zezwalającej na jej czasowe zajęcie. Zaznaczono, że występujące w okresie letnim burze oraz silny wiatr nie stanowią anomalii pogodowych występujących niespodziewanie, nie dających się przewidzieć. Nie można cyklicznymi zjawiskami pogodowymi, występującymi co roku o określonej porze, uzasadniać nagłej potrzeby wejścia na nieruchomość stanowiącą własność innej osoby. Organ odwoławczy podniósł, że brak jest jakiegokolwiek materiału dowodowego potwierdzającego np. opalone wierzchołki drzew oraz to, że doszło do kolizji gałęzi z linią energetyczną. Sam fakt, że korony drzew sięgają na wysokość linii energetycznej nie oznacza, że występują przesłanki "siły wyższej" lub "nagłej potrzeby".

8. Skargę na tę decyzję do sądu administracyjnego złożyło przedsiębiorstwo i zarzuciło naruszenie:

a) prawa materialnego a mianowicie:

- art. 126 ust. 5 w zw. z art. 126 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie w przedmiotowej sprawie, wynikiem czego było uznanie przez organ odwoławczy, że w przedmiotowym stanie faktycznym nie zaszła "nagła potrzeba zapobieżenia znacznej szkodzie", podczas gdy w przedmiotowej sprawie przesłanka ta została spełniona; ponadto organ odwoławczy w zasadzie nie wykazał, dlaczego przesłanki z art. 126 ustawy nie zostały spełnione, zaś przedstawiona przez niego argumentacja nie może stanowić podstawy orzekania, gdyż dotknięta jest wieloma błędami natury logicznej i prawnej;

- art. 126 ust. 10 ustawy, poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy w przedmiotowym stanie faktycznym zostały spełnione wszelkie przesłanki do jego zastosowania, zaś odmowa jego zastosowania przez organ wynikła z błędnej interpretacji przepisów prawa.

b) przepisów postępowania mianowicie:

- art. 138 § 1 k.p.a., poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo, że organ odwoławczy obalił argumenty organu I instancji będące podstawą wydania przez ten organ decyzji, a także pomimo, iż nie zostało wykazane przez organ odwoławczy, że przesłanki z art. 126 ustawy nie zostały spełnione;

- art. 138 § 2 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nieuchylenie decyzji i nieprzekazanie sprawy do postępowania I - instancyjnego, podczas gdy organ I instancji nie zastosował się w decyzji do wszystkich wytycznych organu odwoławczego, przede wszystkim nie wziął pod uwagę art. 126 ust. 10 ustawy pomimo, iż w decyzji kasacyjnej z dnia 30 października 2012 r. nakazano mieć na uwadze ten przepis przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy, a także nie zgromadził całościowo materiału dowodowego mi.in. nie został dopuszczony dowód z opinii biegłego z zakresu elektroenergetyki, który miał istotne znaczenie dla sprawy;

- art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a., poprzez odmowę przeprowadzenia wnioskowanego dowodu w postaci opinii biegłego z zakresu elektroenergetyki, podczas gdy materia będąca przedmiotem opinii - z uwagi na znaczny upływ czasu oraz rozbieżność oceny zgromadzonego materiału dowodowego - wymagała zasięgnięcia opinii specjalistycznej;

- art. 107 § 3 k.p.a., poprzez sporządzenia uzasadnienia w sposób istotnie sprzeczny przejawiający się tym, że organ odwoławczy pomimo, że obalił argumentację, na której oparł się organ I instancji uznając ją za nieprawidłową, to jednak stwierdził, że decyzja organu była prawidłowa; ponadto organ odwoławczy w uzasadnieniu skarżonej decyzji nie wyjaśnił w sposób jasny i wyczerpujący dlaczego jego zdaniem nie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji w trybie art. 126 ustawy;

- art. 7 k.p.a. i 80 k.p.a. oraz wynikającej z nich zasady prawdy obiektywnej oraz obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, mające wyraz w:

a) dokonaniu niespójnych ze sobą ustaleń, tj. uznaniu, że przedsiębiorstwo nie przedstawiło dowodu na wykazanie przesłanek z ww. przepisu (str. 5 uzasadnienia) przy jednoczesnym oddaleniu wniosku w tym zakresie zgłoszonym przez wnioskodawczynię uznając go za zbędny (str. 7 uzasadnienia);

b) dokonaniu niespójnych ze sobą ustaleń tj. uznaniu, że przedsiębiorstwo nie próbowało rzetelnie ustalić tożsamości właściciela w celu zawiadomienia go o ewentualnej potrzebie wycinku (str. 5 uzasadnienia) przy jednoczesnym stwierdzeniu, że "wola właściciela nieruchomości nie ma w tej sytuacji znaczenia (jak bowiem wskazano zgodnie z art. 126 ust. 5 ustawy właściciel nieruchomości ma obowiązek udostępnienia nieruchomości w celu zapobieżenia okolicznościom o których mowa w ust. 1 tego artykułu zaś obowiązek ten podlega egzekucji administracyjnej)" (str. 3 uzasadnienia);

c) dokonaniu niespójnych ze sobą ustaleń tj. stwierdzeniu, że charakteru nagłego wskazanego w dyspozycji art. 126 ust. 5 ustawy nie muszą posiadać zdarzenia, które do tej sytuacji doprowadziły (str. 5 uzasadnienia), przy jednoczesnym stwierdzeniu, że "Występujące w okresie letnim burze oraz silny wiatr nie stanowią anomalii pogodowych występujących niespodziewanie, nie dających się przewidzieć. Nie można cyklicznymi zjawiskami pogodowymi, występującymi co roku o określonej porze, uzasadniać nagłej potrzeby wejścia na nieruchomość stanowiącą własność innej osoby" (str. 5 uzasadnienia);

d) dokonaniu niespójnych ze sobą ustaleń tj. stwierdzeniu, że podstawą wydania decyzji nie był art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody (str. 6 uzasadnienia, dalej zwana u.o.p.), podczas gdy z uzasadnienia decyzji organu I instancji (str. 6-7 uzasadnienia decyzji z dnia (...) lutego 2015 r.) wynika, że odmowa udzielenia zezwolenia w trybie art. 126 ust. 5 ustawy była spowodowana brakiem zgody na wycinkę drzew uzyskaną w trybie art. 83 ustawy o ochronie przyrody;

e) zbadaniu materiału dowodowego w sposób wybiórczy tj. uznaniu za wiarygodne zeznań świadków powołanych przez uczestnika postępowania, zgodnie z którymi w miejscowości O. w dniu (...) sierpnia 2012 r. nie było nawałnicy (uzasadnienie str. 4), podczas gdy świadek J. K. zeznał: "W dniu (...).08.2012 r. przeszła burza przez O., ale nie nawałnica", który to fakt potwierdzili również świadkowie przedsiębiorstwa, a także z pominięciem dowodu w postaci zdjęć i zestawienia nieplanowanych przerw w dostawie energii elektrycznej na terenie działania przedsiębiorstwa, które to dowody potwierdzają, że w gminie K., w tym czasie miały miejsce takie zjawiska atmosferyczna jak burze i wichury;

f) uznaniu, że przedsiębiorstwo nie wykazało aby wierzchołki drzew były nadpalone, gdyż nie potwierdziły tego oględziny nieruchomości, pomijając, że oględziny zostały przeprowadzone po ośmiu miesiącach od zaistnienia zdarzenia powodującego konieczność wejścia na nieruchomość, a zatem dowód ten uznać należy za nieprzydatny;

- art. 8 k.p.a., tj. zasady zaufania obywateli do organów administracji, poprzez wskazanie błędnego prawnie i sprzecznego ze sobą uzasadnienia zaskarżonej decyzji;

- art. 6 k.p.a., tj. zasady legalności działania, poprzez wydanie decyzji sprzecznej z prawem.

Wskazując na powyższe naruszenia przedsiębiorstwo wniosło o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

9. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie o podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bo kwestionowane decyzje co do zasady są słuszne. Niemniej jednak istotnie organy popełniły wiele błędów, które zdaniem Sądu, nie stanowiły takiego naruszenia prawa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności Sąd odniesienie się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 126 ust. 10 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 138 § 2 k.p.a., poprzez nie wzięcie art. 126 ust. 10 pod uwagę pomimo, że w decyzji kasacyjnej z dnia 30 października 2012 r. nakazano mieć na uwadze ten przepis przy rozstrzyganiu sprawy. Zarzut ten bowiem dotyczy istoty instytucji zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości.

Odnosząc się do tego zarzutu należy zdaniem Sądu, przedstawić wzajemne relacje pomiędzy instytucjami o których mowa w art. 126 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 518 ze zm. dalej powoływana jako ustawa), art. 126 ust. 1 w zw. z ust. 5 ustawy, art. 126 ust. 10 w zw. z ust. 5 i 1 ustawy.

Przepis art. 126 ust. 1 ustawy stanowi, że w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku. Zgodnie z ust. 2 decyzji takiej nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności.

W przepisie tym została ustanowiona możliwość czasowego zajęcia nieruchomości w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Właściciel lub użytkownik wieczysty jest zatem ograniczany w drodze decyzji administracyjnej w swoim prawie w ten sposób, że musi znosić korzystanie z nieruchomości przez osoby trzecie, w sposób określony w decyzji o zajęciu nieruchomości. Przepis ten określa dwie przesłanki zajęcia nieruchomości, tj. przypadek siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Pojęcie siły wyższej nie jest definiowane normatywnie. W literaturze i judykaturze dominuje pogląd, że siła wyższa oznacza zdarzenie zewnętrzne w stosunku do powołującego się na nią podmiotu, którego to zdarzenia nie dało się przewidzieć ani mu zapobiec, nawet przy dołożeniu najwyższego stopnia staranności (vide: wyroki SN: z 9 lipca 1962 r., I CR 54/62, OSNCP 1963, nr 12, poz. 262; z 26 sierpnia 1992 r., I PRN 36/92, OSNCP 1993, nr 7-8, poz. 138; z 11 lutego 1997 r., II CKN 78/96, Lexis.pl nr 396173; z 16 stycznia 2002 r., IV CKN 629/00, "Izba Cywilna. Biuletyn Sądu Najwyższego" 2002, nr 5; z 4 września 2004 r., IV CKN 420/01, "Palestra" 2003, nr 11-12, s. 263; uchwały SN: z 24 listopada 2000 r., III CZP 37/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 56; z 13 grudnia 2007 r., III CZP 100/07, OSNC 2008, nr 12, poz. 139; w literaturze np. G. Bieniek, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, t. 1, Warszawa 2002, s. 371; A. Łukaszewska, w: J. Szachułowicz (red.), M. Krassowska, A. Łukaszewska, Gospodarka nieruchomościami. Przepisy i komentarz, 2003, uwagi do artykułu 126, s. 351; P. Wojciechowski, Komentarz do art. 126, pub. Lex). Zdarzenie to samo w sobie musi być nadzwyczajne i w konsekwencji nieuchronne oraz - w danym układzie stosunków - niemożliwe do przewidzenia. Przykładem takiego zdarzenia może być powódź, uderzenie pioruna, burza o ogromnej sile, huragan, obfite nadzwyczajne opady śniegu.

Drugą przesłanką wymienioną w tym artykule, uprawniającą do ograniczenia praw do nieruchomości, jest nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Usprawiedliwieniem dla zajęcia nieruchomości jest zatem potrzeba zapobieżenia jedynie znacznej szkodzie. Kluczowe znaczenie dla zaistnienia tej przesłanki ma to, że potrzeba zapobieżenia znacznej szkodzie musi być nagła. Nie jest zatem dopuszczalne wydanie decyzji zezwalającej na zajęcie nieruchomości na podstawie tej regulacji w przypadku planowanych działań. Nagła potrzeba wskazuje na sytuację nadzwyczajną jako przyczynę zagrożenia, a mianowicie katastrofy, awarie urządzeń lub sieci.

Ustawą z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. nr 200, poz. 1323) do przedmiotowego artykułu dodane zostały ust. 5-10, w których uregulowano zasady zajmowania nieruchomości w przypadku, gdy potrzeba odwrócenia siły wyższej lub jej skutków lub zapobieżenia powstaniu znacznej szkody ma charakter na tyle nagły, że niemożliwe jest wstrzymywanie się z zajęciem nieruchomości do czasu uzyskania decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości, a nawet do czasu złożenia wniosku o wydanie takiej decyzji. Przepis art. 126 ust. 5 stanowi, że w przypadku, gdy nagła potrzeba zapobieżenia okolicznościom, o których mowa w ust. 1, uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości ma obowiązek udostępnienia jej w celu zapobieżenia tym okolicznościom. Obowiązek udostępnienia nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej. Podmiot, który zajął nieruchomość składa wniosek o wydanie tej decyzji w terminie 3 dni od dnia zajęcia nieruchomości. Decyzja może być wydana nie później niż po upływie 6 miesięcy licząc od dnia zajęcia nieruchomości. Zajęcie nieruchomości na podstawie art. 126 ust. 5 ustawy jest możliwe w sytuacji, gdy spełniona jest co najmniej jedna z przesłanek określonych w ust. 1, tj. zaistniał przypadek siły wyższej lub nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Przy czym musi zaistnieć jeszcze dodatkowa przesłanka, tj. ze względu na nagłość oraz charakter siły wyższej i jej skutków lub grożącej szkody niemożliwe jest oczekiwanie na wydanie decyzji. Już wydanie decyzji zezwalającej na zajęcie jest uzasadnione potrzebą wyjątkowo szybkiego działania (wyrok NSA z 5 lutego 2009 r., I OSK 301/08, Lexis.pl nr 2460742), zajęcie zatem nieruchomości bez uprzedniego uzyskania decyzji zezwalającej musi być uzasadnione koniecznością natychmiastowego działania. W tym wypadku zważywszy na to, że nieruchomość już jest faktycznie zajęta, zbędna jest decyzja zezwalająca na zajęcie, natomiast konieczna jest decyzja potwierdzająca zaistnienie przesłanek faktycznego zajęcia nieruchomości, o której mowa w ust. 8. Decyzja potwierdzająca zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości wydawana jest przez starostę w terminie siedmiu dni od dnia złożenia wniosku. W treści tej decyzji konieczne jest przede wszystkim odniesienie się do przesłanek uzasadniających natychmiastowe zajęcie nieruchomości, jej istotą jest bowiem potwierdzenie ich zaistnienia.

Z kolei regulacja zawarta w art. 126 ust. 10 ustawy, stanowi, że przepisy ust. 1-9 stosuje się również w przypadku nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii, o których mowa w art. 124b. Zawiera ona dodatkową przyczynę wydania decyzji o czasowym zajęciu nieruchomości. Wydanie takiej decyzji jest możliwe w przypadku nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii. Przepis art. 126 ust. 10 został poświęcony awarii urządzeń przesyłowych grożących znaczną szkodą. W tym przepisie siła wyższa została skonkretyzowana jako awaria. Chodzi o możliwość zastosowania szybkiego trybu wejścia na nieruchomość w celu usunięcia poważnych awarii. Na gruncie ust. 10 chodzi o sytuacje nagłe, np. zerwanie przewodów, pęknięcie rurociągu, przewrócenie słupa, co skutkuje odcięciem dostaw mediów dla grupy odbiorców, znacznymi stratami dla dostawcy mediów (np. w związku z wyciekiem wody, paliw itp.) czy ryzykiem zanieczyszczenia środowiska. Nie można przepisu art. 126 wykorzystywać do przeprowadzenia prac remontowych, konserwacyjnych czy usuwania usterek lub awarii niewymagających nagłej reakcji. Podmioty zobowiązane dysponują bowiem w takich przypadkach procedurą przewidzianą w art. 124b.

Konkludując tę część rozważań teoretycznych podać należy, że przepis art. 126 ust. 1 ustawy umożliwia wydanie decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości w sytuacjach wymagających nagłego działania, przepis art. 126 ust. 5 ustawy umożliwia wydanie następczej decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości w sytuacjach wymagających natychmiastowego działania (działania bardziej nagłego od nagłego), przepis art. 126 ust. 10 ustawy wymaga zaistnienia analogicznych okoliczności jak w przypadku art. 126 ust. 5 ustawy przy czym musi zaistnieć kwalifikowana postać siły wyższej w postaci awarii.

Przenosząc te ogólne uwagi na grunt sprawy niniejszej podać należy, że słusznie wywodzi się w skardze iż stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję art. 126 ust. 10 ustawy. Wynika z niego, że w dniu (...) sierpnia 2012 r. pracownicy przedsiębiorstwa zostali poinformowani o braku jednej z faz w miejscowości O. W dniu (...) sierpnia 2012 r. przybyli na miejsce i wymienili bezpiecznik na stacji transformatorowej a także po stwierdzeniu, że wierzchołki drzew rosnących pod linią energetyczną na działce nr (...) są upalone usunęli z tej działki 40 drzew. Bez wątpienia w sprawie niniejszej miała miejsce awaria linii elektrycznej. Prawidłową podstawą prawną kwestionowanej decyzji powinien być zatem przepis art. 126 ust. 10 w zw. ust. 5 i 1 ustawy. W ocenie Sądu wskazanie jako podstawy art. 126 ust. 5 w zw. z art. 126 ust. 1 ustawy nie jest jednak uchybieniem mającym wpływ na wynik sprawy. Jak wykazano bowiem powyżej zarówno w ust. 10 jak i w ust. 5 przesłanką konstytutywną, uzasadniającą wydanie następczej decyzji zezwalającej jest natychmiastowa potrzeba zapobieżenia znacznej szkody. Jak wynika z uzasadnień decyzji przedmiotem ustaleń organów było spełnienie właśnie tej przesłanki. Przy czym o ile co zasady słusznie przyjęto, że nie została ona spełniona, to argumentacja organów, jak słusznie wywodzi się w skardze, dotknięta jest wieloma błędami natury logicznej i prawnej. Zdaniem Sądu, już z samego wniosku przedsiębiorstwa wynika, że awaria w postaci przerwania dostawy energii elektrycznej została usunięta poprzez wymianę bezpiecznika na stacji transformatorowej. A więc awaria ta wymagała natychmiastowego działania w postaci wymiany bezpiecznika. Aby przywrócić dostawę prądu nie zachodziła potrzeba natychmiastowego usunięcia drzew z działki nr (...). Być może stan drzew znajdujących się pod linią energetyczną wymagał nagłego działania polegającego na ich usunięciu. Jeżeli tak, to należało uzyskać decyzję zezwalającą na czasowe zajęcie nieruchomości w trybie art. 126 ust. 1 ustawy. Decyzja ta jest wydawana w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku i nadawany jest jej rygor natychmiastowej wykonalności. W świetle powyższego niezrozumiałym jest prowadzanie w sprawie niniejszej postępowania wyjaśniającego trwającego prawie trzy lata, w trakcie którego, zdaniem Sądu ustalano okoliczności nie mające znaczenia dla jej rozstrzygnięcia. Jak już wskazano powyżej przesłanką konstytutywną uzasadniającą wydanie następczej decyzji zezwalającej jest natychmiastowa potrzeba zapobieżenia znacznej szkody. Następcze zezwolenie na działanie mające cechy natychmiastowego wyklucza uzależnienie wydania takiego zezwolenia od spełnienia dodatkowych przesłanek. Organy natomiast skupiły się na wykazywaniu tego czy przedsiębiorstwo znało właściciela nieruchomości oraz czy zawiadomiło go o potrzebie wycinki drzewa oraz czy miało zezwolenie na wycinkę drzew o którym mowa w art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody. W kontekście natychmiastowego działania wymaganie spełnienia tych wymogów wydaje się absurdalne. Tym bardziej, że w treści art. 126 ust. 5 ustawy mowa jest o tym, iż właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości ma obowiązek udostępnienia nieruchomości. Obowiązek ten podlega egzekucji administracyjnej. Właściciel musi wyrazić zgodę, nie ma innej możliwości. Tak samo twierdzenie, że natychmiastowe działanie będzie poprzedzone uprzednim formalnym postepowaniem dotyczącym zezwolenia na usuniecie drzew jest nielogiczne. Pomimo jednak wadliwej argumentacji rozstrzygnięć, w ocenie Sądu, są one słuszne co do zasady.

Reasumując, stwierdzić należy, że jedynym słusznym zarzutem skargi było nieprzywołanie, w zaskarżonej decyzji, przepisu art. 126 ust. 10 ustawy. Jednakże, w świetle w/w wykładni tego przepisu, pozostałe zarzuty skargi trafiają w próżnię, bowiem tak szerokie prowadzenie postępowania dowodowego (jak uczyniły to organy) było zbędne i Sąd z tego względu nie dokonywał jego oceny. Skoro już z treści wniosku przedsiębiorstwa z dnia (...).08.2012r. wynikało, że w dniu (...).08,.2012r. została usunięta awaria w dostawie prądu we wsi O. poprzez wymianę bezpiecznika na stacji transformatorowej, to następne działania skarżącej w postaci wycinki drzew nie wynikały z "nagłej potrzeby" o jakiej stanowi art. 126 ust. 10 ustawy. Jak wyżej wskazano, skarżąca mogła podjąć działania w celu zapobieżenia szkodom w przyszłości, ale na innej podstawie prawnej.

Mając powyższe na uwadze skargę oddalono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).