Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 141/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 3 pkt 1 lit. c, art. 5 ust. 1, art. 7
journal: Dz.U. 2005 nr 267 poz 2259
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust.1, art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej w skrócie - k.p.a. oraz art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu Programu Wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. z 2005 r. Nr 267, poz. 2259 ze zm.), Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, po rozpatrzeniu wniosku z 14 października 2011 r. odmówił A.L. przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności. Organ ustalił, że strona korzysta z możliwości spożycia ciepłego posiłku, nadto uzyskuje stałą pomoc w postaci środków spożywczych od swoich rodziców oraz babć. Posiada także własne środki finansowe, które wykorzystuje na zakup żywności we własnym zakresie. Wnioskowana potrzeba została więc zaspokojona przy wykorzystaniu własnych środków i możliwości.

W odwołaniu od powyższej decyzji A.L. zarzucił naruszenie przepisów art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, że posiada środki finansowe i możliwości, które umożliwiają mu mu samodzielne zabezpieczenie wnioskowanej potrzeby. Podkreślił, że organ nie ustalił w sposób prawidłowy jego sytuacji majątkowej. Uzyskiwany dochód nie jest bowiem wystarczający na pokrycie wydatków, takich jak zakup jedzenia, ubrań, butów, środków czystości i leków.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ stwierdził, że A.L. 14 października 2011 r. złożył do protokołu wniosek o udzielenie pomocy w formie świadczenia pieniężnego na żywność. Na podstawie wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonej dokumentacji w sprawie ustalono, że strona zamieszkuje wraz z babcią, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Jego dochodem jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł oraz świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520 zł Od rodziców otrzymuje pomoc w formie codziennych obiadów i kolacji. Pomocy żywnościowej udzielają mu również obie babcie. Strona stwierdziła, że z kwoty dochodu na żywność wydaje około 300 zł miesięcznie.

Następnie organ odwoławczy przywołał regulację art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zaznaczając, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości. Dodał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ww. ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Wskazał również, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Przytoczył także treść art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany za zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej. Zaznaczono przy tym, że przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Ponadto zwrócono uwagę, że w myśl art. 48 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. W myśl ust. 4 tego artykułu pomoc doraźna albo okresowa w postaci gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić.

Jednocześnie podniesiono, że zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", pomoc w zakresie dożywiania może być przyznania nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1 ustawy, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

Kolegium wskazało, że organ I instancji jednoznacznie wyjaśnił, iż strona posiada wystarczające środki pozwalające na zaspokojenie potrzeb żywnościowych oraz korzysta z pomocy rodziny w zakresie dożywiania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.L. zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, stanowiące podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Strona wniosła o uchylenie wadliwej decyzji organu odwoławczego oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Przytaczając ustalenia organu I instancji dotyczące zaspokojenia zgłaszanej potrzeby oraz otrzymywania pomocy od rodziny nadmienił, iż od 14 lat jest osobą dorosłą i sam powinien zadbać o utrzymanie i godną egzystencję. Zdaniem skarżącego jego rodzice i babcie nie mają prawnego obowiązku udzielania mu pomocy, który spoczywa na Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie. Uzyskiwane przez skarżącego dochody oraz ponoszone wydatki nie pozwalają mu na życie w warunkach godnej egzystencji. Ponadto podniósł, że postępowanie odwoławcze toczyło się bez jego udziału, oraz pomimo cofnięcia odwołania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów stwierdził, że skarżący nie cofnął odwołania w trakcie toczącego się postępowania. Ponadto Kolegium zauważyło, że w pierwszej kolejności to krewni w linii prostej winni udzielić wsparcia materialnego osobie znajdującej się w niedostatku, gdyż to na nich ciąży względem tej osoby obowiązek alimentacyjny. Natomiast zgodnie z konstytucyjną zasadą pomocniczości państwa, dopiero jeśli skarżący przy wykorzystaniu wszystkich własnych możliwości i uprawnień nie będzie mógł egzystować, to obowiązek udzielenia pomocy będzie ciążył na gminie lub Państwie.

Na rozprawie ustanowiony z urzędu pełnomocnik podniósł, że organy administracji w sposób wadliwy ustaliły wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącego, uznając za jego dochód świadczenie pielęgnacyjne, które przysługuje jego babci. Dodatkowo zaakcentował, iż świadczenie, o które ubiega się skarżący należy do egzystencjonalnych potrzeb i powinno być w pierwszej kolejności zaspokojone przez organy pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup żywności. Decyzja ta została wydana na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.) oraz ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą o ustanowieniu programu".

Nie ulega żadnym wątpliwościom, że w świetle regulacji ustawy o pomocy społecznej świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy, który przyznawany jest na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych (art. 39 ustawy), co do zasady wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Tymczasem skarżący kryterium tego nie spełnia, bowiem jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosi 673 zł. Natomiast stosownie do regulacji art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o ustanowieniu programu, w ramach programu są realizowane działania dotyczące w szczególności zapewniania pomocy w zakresie dożywiania osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Z kolei w art. 5 ust. 1 ww. ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W przypadku skarżącego wynosi ono 715, 50 zł. Skarżący spełnia więc przesłanki do otrzymania wnioskowanej pomocy w ramach programu. Niemniej jednak tak jak i w przypadku przyznawania zasiłku celowego, w oparciu o art. 39 ustawy o pomocy społecznej, tak i w tym szczególnym przypadku decyzja wydawana przez organ pomocy społecznej ma charakter uznaniowy, co powoduje, że nawet w sytuacji spełnienia ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie przyznania świadczenia.

Z treści art. 7 ustawy o ustanowieniu programu wynika, że do udzielenia pomocy w zakresie dożywiania, z wyłączeniem pomocy określonej w art. 6a, mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Z tego też względu w sprawie przyznania, w ramach ustawy o ustanowieniu programu pomocy w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, mają zastosowanie przepisy ogólne regulujące problematykę przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Orzekając w przedmiocie przyznania przedmiotowego świadczenia organ ma zatem obowiązek wziąć pod uwagę, wskazania zawarte w ustawie o pomocy społecznej, co do zasad udzielania pomocy społecznej. Przyznanie bądź odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia, ze względu na jego uznaniowy charakter, uzależnione jest dodatkowo od oceny organu dokonanej w ramach art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei w myśl art. 3 ust. 4 cyt. ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Przechodząc, zatem do rozstrzygnięcia w kwestii przyznania pomocy w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu istotne znaczenie miało ustalenie, że potrzeba, której dotyczył wniosek, jest przez skarżącego zaspokojona we własnym zakresie, co znajduje potwierdzenie w zebranym przez organ I instancji materiale dowodowym. Z akt jednoznacznie wynika, że strona codziennie ma zapewniony ciepły posiłek, uzyskuje stałą pomoc rodziny w postaci środków spożywczych, a także własne środki finansowe przeznacza na zakup żywności. Wobec tego prawidłowa jawi się ocena organów, że zgłoszona potrzeba jest przez stronę zaspokojona przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i stosownie do art. 3 ust. 1 tej ustawy nie stanowi już niezbędnej potrzeby życiowej. Wymaga bowiem podkreślenia, że środki finansowe z pomocy społecznej mogą być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości nie może zaspokoić. Chodzi tu zatem o potrzeby niezrealizowane. Skoro potrzeba ta jest zaspokojona, to oznacza, że strona we własnym zakresie, własnym staraniem mogła to uczynić. Takie potrzeby, które strona może zaspokoić we własnym zakresie nie odpowiadają celom pomocy społecznej, a co za tym idzie – stosownie do treści art. 3 ust. 4 wskazanej ustawy - nie powinny zostać uwzględnione. Pomoc społeczna przysługuje bowiem w przypadku wystąpienia trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia, co znajduje wyraz w podstawowej zasadzie systemu pomocy społecznej jaką jest zasada pomocniczości wyrażona w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Stwierdzić należy, że organy wyjaśniły sytuację skarżącego, o czym świadczy zarówno wywiad środowiskowy przeprowadzony ze skarżącym jak i jego rodzicami, a także oświadczenia składane przez stronę w toku postępowania przed organem I instancji odnośnie swojej sytuacji, w tym w zakresie dochodów jak i wydatków. Organy wskazały wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia. Ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego. Ponadto Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji, ani norm proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie zasługiwały również na uwzględnienie podnoszone w skardze twierdzenia, iż rodzice ani babcie nie mają prawnego obowiązku udzielania skarżącemu pomocy. Słusznie bowiem wskazało Kolegium w odpowiedzi na skargę, iż w pierwszej kolejności to krewni w linii prostej (a więc rodzice, dziadkowie) winni udzielić wsparcia materialnego osobie, która nie jest w stanie się utrzymać bądź znajdującej się w niedostatku, gdyż to na nich ciąży względem tej osoby obowiązek alimentacyjny (art. 128 k.r.io.) Natomiast zgodnie z konstytucyjną zasadą pomocniczości państwa, dopiero jeśli skarżący przy wykorzystaniu wszystkich własnych możliwości i uprawnień nie będzie mógł przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej, to obowiązek udzielenia pomocy będzie spoczywał na gminie lub Państwie.

Ponadto okoliczność, iż strona nie brała udziału w postępowaniu przed Kolegium nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż materiał dowodowy zebrany z udziałem strony dawał wystarczające podstawy do wydania rozstrzygnięcia. Jednocześnie strona skarżąca nie wykazała, by niezawiadomienie jej przez organ odwoławczy o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów pozbawiło ją możliwości dokonania konkretnych czynności procesowych, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ani nie przedstawiła dodatkowych argumentów mogących podważyć wynik sprawy. Tymczasem jak podkreśla się w orzecznictwie na stronie stawiającej taki zarzut spoczywa ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy (por. m.in. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2011 r. I OSK 575/10 Lex nr 1070853).

Jednocześnie, wbrew twierdzeniom skargi, nie było podstaw do umorzenia postępowania odwoławczego bowiem z akt nie wynika aby strona cofnęła odwołanie, nadto strona nie wykazała aby taka sytuacja miała miejsce.

Za chybione należy uznać stanowisko pełnomocnika skarżącego, iż świadczenie pielęgnacyjne, jakie otrzymuje skarżący, przysługuje jego babci, a tym samym nie stanowi dochodu skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom tam wymienionym w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej (tj. niepodejmującym zatrudnienia bądź rezygnującym z dotychczasowego zatrudnienia) po to, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie to stanowi zatem formę pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie ma tym samym zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjalnego dochodu. Jednocześnie tego rodzaju świadczenie nie zostało wyłączone przez ustawodawcę w art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej z dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja oraz decyzja pierwszoinstancyjna, wydane zostały zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych oraz prawidłowej ich oceny.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.