Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 772/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Daniela Kozłowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2001 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia, w postępowaniu o stwierdzenie nieważności, wydania z naruszeniem prawa decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] kwietnia 2001 r. nr [...]: 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Budownictwa na rzecz J. M. kwotę 330 (trzysta trzydzieści ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2001 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 1997 r. nr [...], którą organ odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1955 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości.

Uzasadniając decyzję z dnia [...] listopada 2001 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] kwietnia 2001 r., że brak jest podstaw wymienionych w art. 156 § 1 Kpa do stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 1997 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1955 r. o wywłaszczeniu nieruchomości.

Powyższym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1955 r. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem dla Dyrekcji Osiedli [...] w B., w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych (jednolity tekst: Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), nieruchomości położone w B. przy ul. [...] stanowiące własność:

-W. M. - nieruchomość o pow. [...] m-, parcela katastralna nr [...],

-J. B. i F. B. - nieruchomość o pow. [...] m-, parcela katastralna nr [...],

-S. i W. T. - nieruchomość o pow. [...] m-, parcela katastralna nr [...].

W dniu [...] kwietnia 1993 r. J. M. zgłosił wniosek o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia i przywrócenie mu własności wywłaszczonej nieruchomości. W dniu [...] stycznia 1994 r. z analogicznym wnioskiem wystąpił J. B..

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] lipca 1997 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1955 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż organ wywłaszczeniowy rozstrzygając sprawę nie naruszył przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Wnioskiem z dnia [...] października 1999 r. J. M. wniósł o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie wnioskodawcy, rozstrzygając sprawę organ nadzoru nie zbadał czy inwestycja będąca przyczyną wywłaszczenia nieruchomości była faktycznie ujęta w narodowym planie gospodarczym.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 r. odmówił stwierdzenia nieważności swojej decyzji z [...] lipca 1997 r. wskazując, że w przedstawionym w uzasadnieniu powyższej decyzji stanie faktycznym i prawnym sprawy zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia prawa, a w szczególności przepisów postępowania wywłaszczeniowego, nie znajdują uzasadnienia.

Organ uznał za chybiony zarzut skarżącego jakoby Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w kwestionowanym rozstrzygnięciu ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż Dyrekcja Budowy Osiedli [...] w B. jako przedsiębiorstwo państwowe była wykonawcą narodowego planu gospodarczego bez badania czy faktycznie zaistniały takie okoliczności.

Wskazując na istotę instytucji stwierdzenia nieważności decyzji oraz przesłanki wynikające z art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, jakie muszą zostać spełnione by w tym trybie dokonać wzruszenia decyzji administracyjnej organ nadzoru podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie wykazano przepisu jaki został naruszony przez organ centralny w kwestionowanym rozstrzygnięciu z dnia [...] lipca 1997 r.

Pismem z dnia [...] maja 2001 r. pełnomocnik J. M. wniósł o ponowne rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją Prezesa UMiRM kwestionując ustalenia faktyczne towarzyszące ocenie zgodności z prawem przeprowadzonego w 1955 r. postępowania wywłaszczeniowego. W ocenie wnioskodawcy swoje rozstrzygnięcie organ oparł na szczątkowych materiałach, bez dotarcia do źródłowych materiałów, a tym samym brak było podstaw do nieuwzględnienia wniosku strony o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Zdaniem skarżącego jedynie rzetelne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz ocena zgodności przeprowadzonego postępowania wywłaszczeniowego z przepisami dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych umożliwi dopiero prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy.

Decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy swoją decyzję. Organ wskazał, iż zachowane akta archiwalne są wprawdzie niekompletne, niemniej nie dają podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1955 r. Organ podtrzymał swoje stanowisko, prezentowane w kolejnych decyzjach, że na podstawie posiadanych dokumentów, nie stwierdzono by w postępowaniu wywłaszczeniowym naruszono jakikolwiek przepis dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

W skardze z dnia [...] grudnia 2001 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik J. M. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2001 r. oraz o zasądzenie od wymienionego organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania .

Skarżący zakwestionował stanowisko Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, iż mimo niekompletności materiałów archiwalnych, brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Skarżący podniósł, iż z dostępnych dokumentów nie wynika by Dyrekcja Budowy Osiedli [...] w B. w przedmiotowej sprawie faktycznie realizowała narodowy plan gospodarczy, tj. realizowała cel wywłaszczenia. W ocenie skarżącego organ oparł swoje rozstrzygnięcia jedynie na domniemaniach, a nie ustaleniach faktycznych poczynionych w oparciu o zgromadzony i dostępny materiał dowodowy.

Odpowiadając na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie jest uzasadniona, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym niniejsza skarga podlegała rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Wojewódzkie Sądy administracyjne nie orzekają co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku lecz jedynie kontrolują legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym kontrola Sądu sprowadza się zatem do zbadania, czy organ administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszył prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dokonując powyższej oceny Sąd nie jest związany ani treścią zarzutów zawartych w skardze, ani jej wnioskami czy też powołaną podstawa prawną.

Skargę wniesioną w niniejszej sprawie należało uwzględnić, gdyż zaskarżona decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2001 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] kwietnia 2001 r. naruszają prawo w sposób dający podstawy do wznowienia postępowania, co uzasadniało zastosowanie w sprawie trybu uproszczonego.

W myśl art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.

Obie wydane w sprawie decyzje datowane na rok 2001 dotyczyły stwierdzenia nieważności decyzji, której jedną ze stron postępowania był min. J. B. - były właściciel jednej z wywłaszczonych nieruchomości. Jak wynika z nadesłanych akt administracyjnych zaskarżone decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast adresowane były do J. B., który jednak - jak wynika to z jego aktu zgonu - zmarł [...] sierpnia 1999 roku, a więc nie tylko przed wydaniem zaskarżonych decyzji ale również przed wszczęciem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Nie umożliwiono natomiast wzięcia udziału w postępowaniu administracyjnym następcom prawnym zmarłego, których jak wynika z akt sprawy nawet nie ustalano i nie skierowano do nich rozstrzygnięć sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ustalił ponadto, iż w postępowaniu administracyjnym w pierwszej instancji prócz wymienionego wyżej J. B. nie brały udziału także inne strony postępowania tj. nie uwzględniono wszystkich następców prawnych W. M..

Powyższe oznacza, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem zasady czynnego udziału stron w postępowaniu administracyjnym, wyrażonej w art. 10 § 1 Kpa. Zaskarżone decyzje nie zostały poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym powstępowaniem. Organy skupiły się na merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy, zapominając o przepisach postępowania, przez co pozbawiły osoby posiadające w sprawie interes prawny udziału w postępowaniu administracyjnym, a co za tym idzie uniemożliwiły im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszanych żądań.

Legalność decyzji administracyjnej wymaga jej zgodności nie tylko z prawem materialnym, lecz także z przepisami postępowania administracyjnego. Wydanie decyzji administracyjnej z naruszeniem wymogów procesowych powoduje różne skutki w zależności od rodzaju tych naruszeń. O ile jednakże chodzi o uchybienie przez organ orzekający zasadom określonym w art. 10 § 1 Kpa, to są one jednoznaczne.

Rozstrzygnięcie przez organ sprawy z naruszenie zasady wyrażonej w art. 10 § 1 Kpa stanowi w myśl art. 145 § 1 pkt 4 Kpa przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego, a to powoduje, konieczność uchylenia przez Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] kwietnia 2001r. i to niezależnie od tego czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy czy też nie.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien ustalić krąg spadkobierców J. B. oraz pozostałe strony postępowania i powiadomić te osoby o wszczęciu postępowania, zapewniając im jednocześnie możliwość wzięcia w nim czynnego udziału stosownie do przepisów art. 10 § 1 Kpa w zw. z art. 61 § 4 Kpa, następnie zaś orzec co do istoty sprawy.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" w zw. z art. 119 pkt 1 oraz art. 120, art. 152 i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.