Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1493/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant specjalista Katarzyna Kot, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi L. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. L. Z. (dalej skarżący) wniósł skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej.

2. Decyzja ta wydana została w następującym stanie sprawy.

2.1. W dniu 13 czerwca 2019 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek okres od lipca 2009 r. do listopada 2012 r. Poinformował, że jedynym jego źródłem dochodu jest samozatrudnienie w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, jednakże ze względu na konieczność sprawowania opieki nad chorą matką działalność została zawieszona. Zaznaczył, że codzienna opieka nad matką zajmuje mu około 5 godzin, co utrudnia efektywne wykonywanie pracy zarobkowej. Zatrudnienie na podstawie umowy o pracę tym bardziej nie jest możliwe z uwagi na sytuację rodzinną. Skarżący nadmienił też, że za pięć lat osiągnie wiek emerytalny, ma stwierdzoną wadę serca i leczy się kardiologicznie. Ponadto oznajmił, że całkowita kwota zadłużenia jest zbyt wysoka, aby mógł uregulować ją w całości.

2.2. Decyzją wskazaną powyżej ZUS działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300, ze zm. – u.s.u.s.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 51.178,20 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 01/2010 r. do 11/2012 r. w łącznej kwocie 33.399,37 zł w tym z tytułu:

- składek - 19.031,37 zł,

- odsetek liczonych na 13 czerwca 2019 r. - 14.252,00 zł,

- kosztów upomnienia - 116,00 zł

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 01/2010 r. do 11/2012 r. w łącznej kwocie 14.695,48 zł, w tym z tytułu:

- składek - 8.314,48 zł,

- odsetek liczonych na 13 czerwca 2019 r. - 6.265,00 zł,

- kosztów upomnienia -116,00 zł.

c) Fundusz Pracy - za okres od 01/2010 r. do 11/2012 r. w łącznej kwocie 3.083,35 zł w tym z tytułu:

- składek - 1.690,35 zł,

- odsetek liczonych na 13 czerwca 2019 r. - 1.277,00 zł,

- kosztów upomnienia - 116,00 zł.

oraz działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s., a także § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365), zwanego dalej "Rozporządzeniem" odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 51.178,20 zł.

Uzasadniając swoje rozstrzygniecie ZUS wskazał, że analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, że skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej 20 sierpnia 2019 r. Z informacji zawartych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że od kwietnia 2019 r. skarżący wykonuje również pracę na podstawie umowy zlecenia, z której uzyskał dochód w wysokości 7.100,00 zł brutto, tj. 5.989,00 zł, a w lipcu 2019 r. w kwocie 3.580,00 zł brutto, tj. 3.019,13 zł netto. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która osiąga dochód z tytułu zatrudnienia w kwocie 3.851,10 zł brutto, tj. 2.749,77 netto średniomiesięcznie (średnia z ostatnich 3 miesięcy). Stałe miesięczne wydatki wynoszą: z tytułu opłaty za czynsz w kwocie 600,00 zł, opłat eksploatacyjnych w wysokości 150,00 zł, kosztów leczenia - 250,00 zł oraz inne na kwotę 1.200,00 zł. Skarżący poza przedmiotowym zadłużeniem, posiada zobowiązanie pieniężne z tytułu podatków w kwocie 300,00 zł. Jest właścicielem nieruchomości: sadu o pow. [...] ha, lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2 oraz współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2. Zgodnie z Centralną Ewidencją pojazdów posiada dwa samochody osobowe: Alfa Romeo [...] z 2002 r. i Lancia [...]z 2003 r. Posiada środki na rachunkach bankowych w łącznej wysokości 13.209,00 zł oraz wierzytelności na kwotę 19.890,00 zł.

Dalej ZUS wskazał, że wniosek skarżącego został rozpatrzony w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj. art. 28 ust.3 i 3a u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s należności z tytułu składek mogą być umorzone przez ZUS tylko w przypadku całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

Wskazano, że w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w tej sprawie. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., a nadto zadłużenie skarżącego jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s również w tej sytuacji nie ma zastosowania.

Zaległości figurujące na koncie skarżącego aktualnie nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym z uwagi na złożony 14 marca 2014 r. wniosek o umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej oraz zawarty [...] r. układ ratalny. Zakład nie wyczerpał okresu dochodzenia należności. Nie można stwierdzić aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. zaistniały w przypadku skarżącego. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W związku z powyższym brak jest podstaw do uznania należności jako całkowicie nieściągalnych i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Dalej ZUS wskazał, że umorzenie składek od należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s i wydanym na tej podstawie Rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Do sytuacji takich § 3 ust. 1 Rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dalej podano, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się.

W chwili obecnej - wskazał ZUS - nie można stwierdzić, że w sprawie występuje sytuacja, która wyczerpuje znamiona ubóstwa i ma charakter trwały. Aktualnie działalność gospodarcza została zawieszona. Stwierdzono, że sytuacja finansowa skarżącego, pomimo iż jest przez niego uznana jako trudna, nie nosi znamion ubóstwa. Posiada on źródła dochodu w (w maju 2019 r. uzyskał on dochód w wysokości 5.989,00 zł, a w lipcu 2019 r. w kwocie 3.019,13 zł netto, żona skarżącego osiąga dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości 2.749,77 netto średniomiesięcznie), które zapewniają możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto wskazano, że skarżący nie informuje, aby miał trudności w ich zaspokojeniu, czy też zmuszony był korzystać z pomocy państwa. Poza tym fakt zawieszenia działalności gospodarczej, a nie jej zamknięcie może oznaczać, że skarżący liczy się z jej wznowieniem. Dodatkowo skarżący spłaca zadłużenie w układzie ratalnym.

W świetle powyższego ZUS nie stwierdził, że wystąpiły okoliczności potwierdzające istnienie przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia.

Następnie wskazano, że skarżący we wniosku poinformował o swoich problemach zdrowotnych, ale w szczególności powołał się na konieczność sprawowania opieki nad chorą od 10 lat matką. Na potwierdzenie przedłożył dokumentację medyczną oraz zaświadczenie lekarza pierwszego kontaktu, że jest jedynym opiekunem swojej matki. Podkreślił, że codzienna opieka nad matką zajmuje mu około 5 godzin dziennie, co utrudnia efektywne prowadzenie działalności gospodarczej i ogranicza możliwość zarobkowania.

Zakład uznał za udokumentowane kłopoty zdrowotne skarżącego oraz jego matki i wskazał, że podchodzi do nich ze zrozumieniem. Podał, że wskazane przez skarżącego problemy mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia płatnika możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności. W przypadku skarżącego sytuacja ta nie ma miejsca, ponieważ skarżący jest osobą aktywną zawodowo. Ponadto podkreślono, że stan zdrowia matki skarżącego nie stanowił dotychczas przeszkody w wieloletnim prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej, z której osiągał dochody. W związku z powyższym ZUS nie mógł uznać, że wystąpiły okoliczności potwierdzające istnienie przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia.

Następnie podano, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nie opłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Mając powyższe na uwadze uznano, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia.

Na koniec ZUS podał, że odmówił uwzględnienia wniosku przedkładając interes społeczny jako nadrzędny. Powodem powyższego były poniżej wskazane okoliczności:

- sytuacja skarżącego nie nosi znamion ubóstwa i nie ma charakteru definitywnego;

- ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia; ubezpieczenia mają solidarny charakter co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców;

- akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych;

- udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być traktowane jako sposób na rozwiązanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był z niego pochopnie zwalniany.

Podkreślono też, że skarżący spłaca zadłużenie w układzie ratalnym.

3.1. Skarżący nie skorzystał z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Zarzucił jej naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie pomimo tego, że wnioskodawca udowodnił, że znajduje się w sytuacji, w której nie występuje całkowita nieściągalność, a instytucja umorzenia może być zastosowana na podstawie przepisów szczególnych, o których mowa w rozporządzeniu wydanym do tego przepisu.

- § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, poprzez wykroczenie poza granice przepisu i stwierdzenie, że ulga opisana w tym przepisie przysługuje jedynie dla wnioskodawcy, który znajduje się w sytuacji ubóstwa, a więc posłużenie się terminem nieznanym dla przepisów o udzielaniu ulg w spłacie zobowiązań. Nadto przez stwierdzenie, że wnioskodawca, który stara się o uzyskanie ulgi powinien być beneficjentem państwowej pomocy społecznej, nadto przez przekroczenie granic swobodnej oceny i pozaprawne różnicowanie sytuacji przedsiębiorcy, w zależności od tego czy zawiesił on czy zakończył prowadzoną działalność gospodarczą.

Zarzucono też naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:

- art. 7 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm. - k.p.a.) w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie jakich przesłanek wnioskodawca nie spełnił i poprzez stwierdzenie, że aktualna sytuacja materialna i życiowa skarżącego nie pozwala na umorzenie płatności, bowiem jego sytuacja nie różni się od sytuacji innych płatników, podczas gdy ze złożonych przez skarżącego dowodów wynika, że jego sytuacja zdrowotna oraz sytuacja zdrowotna jego matki nie pozwala na świadczenie pracy zarobkowej, co z całą pewnością przemawia za zastosowaniem instytucji umorzenia na podstawie art. 28 u.s.u.s., skoro nie może spłacać zaległych należności bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny;

- art. 8 i 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnianie stanowiska ZUS w zakresie w jakim sytuacja wnioskodawcy stanowi wystarczającą podstawię do umorzenia należności;

- art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez ZUS słusznego interesu społecznego i słusznego interesu obywateli i uznanie, że nie zachodzą podstawy do umorzenia należności składkowych (a także uznanie, że skarżący nie przedstawił wystarczających dowodów), podczas gdy jego udokumentowana sytuacja zdrowotna i materialna po potrąceniu należności składkowych odbiera mu minimum życiowe, konieczne do codziennego funkcjonowania, w tym dalszego sprawowania opieki nad chorą matką, ponieważ uniemożliwia mu to konieczność stałego sprawowania opieki;

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia zaskarżonej decyzji, poprzez stwierdzenie przez organ, że sytuacja życiowa skarżącego z jednej strony mogłaby przemawiać za umorzeniem składek na ubezpieczenie społeczne, z drugiej zaś strony nie odróżnia się od sytuacji innych płatników - co w ocenie skarżącego nie jest wystarczającym uzasadnieniem decyzji przy uwzględnieniu codziennej sytuacji skarżącego.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu wskazano, że uzasadniając naruszenie przepisów prawa materialnego ZUS powołał się na okoliczności poprzedzające sytuację skarżącego z momentu złożenia wniosku. Na dzień złożenia wniosku skarżący nie uzyskiwał żadnych przychodów, jego jednoosobowa działalność pozostawała i pozostaje zawieszona i zgodnie z powszechnie obowiązującym prawem nie może uzyskiwać on z niej jakiegokolwiek dochodu. Niezrozumiałe są w tym kontekście rozważana ZUS na temat działalności zarobkowej skarżącego w miesiącach poprzedzających złożenie wniosku.

Skoro skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu to nie jest w stanie realizować co miesięcznych płatności, o których pisze ZUS w uzasadnieniu. Jeżeli w danym miesiącu osoba zobowiązana do zapłaty należności nie uzyskuje dochodu to kwestią oczywistą jest, że są to wydatki, których nie jest w stanie ponieść właśnie ze względu na brak dochodu. Żaden organ nie może uznać, że sytuacją normalną jest opieka nad członkiem rodziny uniemożliwiająca zarobkowanie stanowiące podstawowe źródło dochodu. Opieka nad osobą w stanie takim w jakim znajduje się matka skarżącego nie pozwala i nie będzie pozwalać na dowolne gospodarowanie swoim czasem. Skarżący ma ponad 60 lat i nie jest w stanie zarobkować w ramach działalności gospodarczej, ponieważ czas opieki nad chorą matką pokrywa się z czasem, który w ciągu dnia powinien poświęcić na prowadzenie własnej działalności.

Organ rentowy nie wskazał jakie "problemy" jego zdaniem stanowić mają o wystarczającej podstawie do umorzenia należności. ZUS nie wskazał wzorca, którego zdaniem tego organu nie wypełnia sytuacja skarżącego. W takiej sytuacji nie sposób stwierdzić, że wniosek skarżącego został rozstrzygnięty w oparciu o swobodną ocenę materiału dowodowego lecz raczej o dowolną ocenę tego materiału przedstawioną w sposób nie licujący z powagą sprawy.

Dalej podano, że skarżący zawarł układ ratalny z ZUS, ponieważ nie był i nie jest w stanie zrealizować zadłużenia. Jeżeli skarżący byłby w stanie zrealizować zadłużenie, to zawarcie układu byłoby pozbawione jakichkolwiek podstaw logicznych i prawnych.

Nadto organ oparł swoje rozstrzygnięcie na niepełnym materiale dowodowym, a tylko zupełny materiał dowodowy daje podstawę do merytorycznej oceny sprawy. W tej sytuacji stwierdzić należy, że zaskarżone orzeczenie cechuje brak analizy i ustaleń oraz niekompletność dowodowa.

Na uwzględnienie zasługuje także zarzut niewłaściwego uzasadnienia decyzji. Organ w uzasadnieniu nie wyjaśnił w wyczerpujący sposób, zasadności wydanej decyzji. Uzasadnienie jest bardzo skrótowe i pobieżnie.

3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

4. Na wstępie wskazać przyjdzie, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje.

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada, czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone w Kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy oraz są też zobowiązane, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych wszczynane jest na wniosek zobowiązanego a decyzje wydawane w tym postępowaniu oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym.

Jednakże z samym uznaniem będziemy mieli do czynienia dopiero wówczas, gdy organ stwierdzi istnienie co najmniej jednej z przesłanek umorzenia. Jeżeli jednak nie stwierdzi wystąpienia sytuacji odpowiadających pojęciu "całkowita nieściągalność" w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ani podstaw do wskazanych w § 3 Rozporządzenia, to wówczas w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowanie przez ten organ uznania administracyjnego. Oznacza to, że w takim przypadku organ nie będzie dysponował wyborem, tylko decyzja będzie miała charakter związany. Ponadto wskazać przyjdzie, iż organ obowiązany jest także do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok WSA z dnia 16 marca 2017r., I SA/Gl 707/16).

Przybliżona powyżej specyfika orzekania ZUS-u w przedmiocie umorzenia należności składkowych determinuje zakres sądowej kontroli tych rozstrzygnięć.

5. Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. doprecyzowuje w tym względzie ust. 2 tego artykułu, zawiera bowiem zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Odnosząc się do tego przepisu - art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stwierdzić należy, że organ nie naruszył prawa w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności w nim wymienionych. Sąd podziela bowiem pogląd, że nie wystąpiła żadna z wymienionych w powołanym przepisie przesłanek, a zatem nie można przyjąć tezy o całkowitej nieściągalności. Skład orzekający w sprawie nie znalazł podstaw by podważyć dokonaną analizę ZUS w odniesieniu do wynikającego z akt sprawy stanu faktycznego w omawianej w tym miejscu materii. W konsekwencji zasadne okazało się twierdzenie organu, że nie ziściła się przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., albowiem skarżący posiada majątek, z którego możliwa jest egzekucja.

6. Dokonując kontroli legalności rozstrzygnięcia ZUS w zakresie art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 Rozporządzenia wskazać przyjdzie, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Artykuł 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 Rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Nie można jednakże zaakceptować sposobu dokonania w niniejszej sprawie przez ZUS, oceny występowania przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia.

W tym zakresie proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie. Ocena dokonana przez organ w powyższym zakresie okazała się dowolną, przekraczającą granice określone przepisem art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Możliwość zaspakajania niezbędnych potrzeb egzystencjalnych, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, organ błędnie ocenił biorąc pod uwagę dochód skarżącego, który uzyskiwał przed dniem złożenia wniosku o umorzenie należności składkowych. Skarżący złożył, bowiem wniosek w czerwcu 2019 r., z kolei organ orzekając we wrześniu 2019 r. wziął pod uwagę dochód skarżącego jaki osiągnął w kwietniu 2019 r. tytułem wynagrodzenia za umowę zlecenia.

Nadto wskazać należy, że dokument świadczący o uzyskaniu przez skarżącego dochodu w wyżej wskazanym okresie widnieje w aktach administracyjnych sprawy, z kolei brak jest w tychże aktach dokumentu, z którego wynikałby fakt osiągnięcia przez skarżącego dochodu w lipcu 2019 r., na co wskazuje organ w zaskarżonej decyzji, z kolei okoliczność ta jest negowana przez skarżącego. Taka argumentacja organu nie może zostać zaakceptowana. Ustalając istnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, organ powinien bowiem wziąć pod uwagę aktualną, tj. na dzień złożenia wniosku, ewentualnie gdyby zmieniła się ona w okresie późniejszym, na dzień orzekania, sytuację życiową, majątkową i dochodową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości, a nie dochód, który zobowiązany osiągnął kilka miesięcy wcześniej. W celu ustalenia możliwości płatniczych zobowiązanego konieczne jest określenie aktualnych na dzień złożenia wniosku dochodów i wydatków osoby zobowiązanej, a przede wszystkim relacji pomiędzy tymi wielkościami i odniesienie tak ustalonych danych do wysokości istniejącego zadłużenia, czego ZUS nie uczynił. Nadto błędnie organ przyjął, że skarżący od kwietnia 2019 r. wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia, taka okoliczność nie wynika bowiem z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Poza tym z akt wynika, iż skarżący zawiesił działalność gospodarczą w maju 2019 r., a nie jak twierdzi organ w zaskarżonej decyzji w sierpniu 2019 r.

Za dowolną ponadto należy uznać ocenę ZUS także w zakresie wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia. Zdaniem Zakładu okoliczność, że skarżący jest osobą aktywnie zawodową, (co jak wyżej wskazano nie wynika z dokumentacji zgormadzonej w aktach sprawy i nadto jest negowane przez skarżącego) oraz że stan zdrowia matki skarżącego nie stanowił dotychczas przeszkody w wieloletnim prowadzeniu przez skarżącego działalności gospodarczej, z której osiągał dochody, świadczy o tym, że w przypadku skarżącego nie wystąpiła ww. przesłanka umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie Sądu taka argumentacja również nie może zostać zaakceptowana. Po pierwsze organ także i przy ocenie tejże przesłanki wziął pod uwagę okoliczność, która istniała przed złożeniem wniosku, tj. aktywność zawodową skarżącego. Po wtóre omawiana przesłanka występuje w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ocena sytuacji wnioskodawcy w kontekście wskazanej przesłanki wymaga zatem, rozważenia czy choroba (zobowiązanego czy też osoby, którą się on opiekuje), nie pozbawia go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Takich rozważań popartych stosowną dokumentacją zgormadzoną w sprawie, w zaskarżonej decyzji zabrakło. Organ ograniczył się jedynie do niczym nie popartych twierdzeń, że skarżący jest osobą aktywną zawodowo.

7. Sąd stwierdził ponadto wadliwość przyjętej przez ZUS formy rozstrzygnięcia. Sformułowanie bowiem tego samego rozstrzygnięcia w dwóch częściach, raz z powołaniem się na art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 u.s.u.s., drugi raz na art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia, jest pozbawione podstaw prawnych. Rozstrzygnięcie powinno być jedno, wyznaczone granicami sprawy zainicjowanej przez stronę, tj. wnioskiem o umorzenie zaległości składkowych.

8. Rozstrzygając ponownie sprawę organ, jeszcze raz rozważy ziszczenie się przesłanek z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, uwzględniając dokonaną przez Sąd ocenę prawną. W przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek z § 3 ust. 1 Rozporządzenia przejdzie do kolejnego etapu postępowania – wyboru rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, który to wybór wyczerpująco uzasadni, stosownie do regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego

9. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm. - p.p.s.a.), orzeczono jak w sentencji wyroku.