Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 347/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a), art. 190
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 24 ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant - Małgorzata Sieczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2009 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Prezesa ZUS w W. Oddział ZUS w T. z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia; uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007r. nr [...]


UZASADNIENIE

Pismem z [...] stycznia 2007r., A. Z. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie zaległych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego. Wnioskodawca wskazał, iż zadłużenie to powstało w związku z prowadzeniem w okresie od kwietnia 1996 do listopada 1996 r. działalności gospodarczej. Po zakończeniu działalności gospodarczej przebywał na zasiłku dla bezrobotnych a następnie utrzymywał się z wykonywania prac dorywczych. Od lutego 1999 r. do marca 2003 r. przebywał w Z. Zobowiązany, po opuszczeniu Z. był osobą bezdomną, mieszkał na działkach, korzystał z opieki społecznej. Z chwilą otrzymania pracy w dniu 17 czerwca 2004 r. wynajął mieszkanie, na bieżąco reguluje wszystkie opłaty, na życie zostaje mu niewiele środków. jak podkreślił w treści wniosku, spłata długów wobec ZUS pozbawi go środków do życia.

Decyzją z [...] marca 2007r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 07/1996 r. do 11/1996 r. w łącznej kwocie 3.807 zł. W uzasadnieniu wskazano, iż w przedmiotowej sprawie w świetle przepisów art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej: u.s.u.s. nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, prowadzona jest egzekucja za pośrednictwem naczelnika urzędy skarbowego, który nie stwierdził jej nieskuteczności. W ocenie organu sytuacja skarżącego jest na tyle trudna, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia jednorazowo, ale może podjąć próbę spłaty zadłużenia w systemie ratalnym.

Pismem z [...] marca 2007 r. strona zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na trudną sytuacją materialną oraz ponawiając argumentację zawartą we wniosku o umorzenie z [...] stycznia 2007 r.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2007 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podniesiono przy tym argumenty, które stanowiły treść uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, szczegółowo przeanalizowano sytuacje materialną skarżącego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie decyzji wydanych w obydwu instancjach podnosząc w uzasadnieniu zarzut przedawnienia roszczeń. W ocenie skarżącego roszczenia przedawniły się z upływem dziesięciu lat licząc od dnia, w którym należności stały się wymagalne.

Po rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 grudnia 2007 r., sygn. akt. V SA/Wa 1869/07 uchylił ww. decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, iż w jego ocenie doszło do naruszenia przepisów dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne należnych za okres do 31 grudnia 1998 r., a w szczególności art. 109 u.s.u.s. Zgodnie z powołanym przepisem składki na ubezpieczenia społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek zobowiązani są rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Tym samym do składek tych należy stosować przepisy poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.). Według art. 35 ust. 3 tej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W wyniku przedawnienia należności te wraz z odsetkami wygasały. Skutek taki powstawał z mocy samego prawa, po upływie terminu przedawnienia. Jak wskazał sąd, bieg terminu przedawnienia, stosownie do przepisu art. 35 ust. 4 powołanej ustawy, mógł być przerwany przez odroczenie terminu płatności należności, rozłożenie jej na raty, a także przez każdą czynność zmierzającą do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej zawiadomiony był dłużnik. Za czynność taką należy uznać wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, o ile dłużnik został o tej czynności zawiadomiony, a także orzeczenia, pisma kierowane do strony, z których treści, czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności.

Sąd I instancji podniósł przy tym, że wskutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczynał biec na nowo, a zatem wydłużał się okres, w którym możliwa była egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerwanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania całkowicie tej instytucji, ustawa określiła maksymalny okres przedawnienia. Zgodnie z art. 35 ust. 4 zdanie 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, składek nie można było dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne, przedawniało się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne.

Od powyższego wyroku pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której zaskarżył powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 109 u.s.u.s., polegające na uznaniu, że przepis ten stanowi podstawę do stosowania wobec składek należnych za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. przepisów o przedawnieniu składek, zawartych w art. 35 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.

W uzasadnieniu pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że spór w sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia zasadniczej kwestii, czy do należności obciążających A. Z. mają zastosowanie art. 24 ust. 4, 5a oraz 5b u.s.u.s. w ich aktualnie obowiązującym brzmieniu, czy też zagadnienie upływu terminu przedawnienia tych należności należy rozpatrywać w świetle przepisów ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, tak jak to zalecił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Wnoszący skargę kasacyjną podniósł, że ani ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w pierwotnym brzmieniu, ani w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) nie zawiera przepisów przejściowych, jednoznacznie rozstrzygających kwestie intertemporalne, co do przedawnienia należności wymagalnych przed wejściem w życie tych unormowań. Za przepis taki nie może zostać uznany art. 109 u.s.u.s., na który powołuje się WSA. Powołany przepis normuje kwestie międzyczasowe dotyczące rozliczania i opłacania składek należnych za okres do 31 grudnia 1998 r., ustanawiając zasadę stosowania w tym zakresie przepisów dotychczasowych. Według wnoszącego skargę kasacyjną w pojęciu "rozliczanie i opłacanie składek" nie mieści się kwestia przedawnienia należności z tego tytułu. Sposób sformułowania art. 109 u.s.u.s. wskazuje, że celem ustawy było poddanie składek należnych do 31 grudnia 1998 r. działaniu przepisów dotychczasowych w ograniczonym zakresie - tylko co do ich opłacania i rozliczania. W pozostałym zakresie do składek należy stosować przepisy ustawy nowej. Opłacanie i rozliczanie składek według dotychczasowych przepisów jest wyjątkiem od powyższej zasady i powinno być interpretowane ściśle.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, pojęcie "rozliczanie i opłacanie składek" dotyczy obowiązków płatników związanych z ustalaniem podstawy wymiaru składek, sposobu obliczania wysokości składki, składania deklaracji, terminów opłacania składek. Chodzi tu o czynności poprzedzające rozpoczęcie terminu przedawnienia i przymusowej egzekucji, a więc rozliczenie i opłacenie składki w ścisłym znaczeniu tych pojęć. Przedawnienie, odnosi się do składek nie rozliczonych i nie opłaconych zgodnie z właściwymi przepisami. Zastosowanie przepisów dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek następuje dopiero w przypadku nie wywiązania się płatnika z obowiązku zgodnego z prawem rozliczenia i opłacenia składki.

Z uwagi na powyższe, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, nie można uznać za słuszne stanowiska wyrażonego w zaskarżonym wyroku.

Pełnomocnik organu podniósł, że gdyby przedawnienie składek nastąpiło według przepisów ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, czyli przed 25 listopada 1998 r., to nie byłoby dopuszczalne zastosowanie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów nowelizujących tę ustawę. Skoro jednak w tej dacie przedawnienie przedmiotowych składek jeszcze nie nastąpiło, bo nie upłynął nawet podstawowy 5-letni termin przedawnienia, liczony od daty wymagalności nieuiszczonych składek, to zgodnie z zasadą działania ustawy nowej, zastosowanie miały przepisy o przedawnieniu zawarte w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych - początkowo w jej pierwotnym brzmieniu, a od 1 stycznia 2003 r. w wersji obowiązującej aktualnie. Ta ostatnia kwestia nie została jednak zbadana przez Sąd, który poprzestał na ocenie sprawy w zakresie naruszenia art. 109 u.s.u.s.

A. Z. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał prawidłowej wykładni art. 109 u.s.u.s. i trafnie uznał, że należności z tytułu składek uległy przedawnieniu.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 9 grudnia 2008r., wydanym w sprawie o sygn. akt II GSK 547/08, uchylił wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż Sąd I instancji nieprawidłowo odczytał art. 109 u.s.u.s., jako odnoszący się do instytucji przedawnienia. Regulacje ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązujące do 31 grudnia 2002 r. dotyczące przedawnienia nie odbiegały od tych, jakie zawierała ustawa o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 35 ust. ust. 3 i 4 tej ostatnio powołanej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna, a bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik, przy czym składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Według pierwotnego brzmienia art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Konsekwencją stanowiska Sądu I instancji było, jak podkreśla Sąd odwoławczy pominięcie w rozważaniach zmian stanu prawnego, jakie nastąpiły z dniem 1 stycznia 2003 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.). Po wprowadzonych powołaną ustawą zmianach art. 24 ust. 4 - 6 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Nie ulegały przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu od dnia zawarcia umowy o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Bieg terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Bieg terminu przedawnienia przerywało ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczynał się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następowało po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Bieg przedawnienia terminu ulegał zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. Jak wynika z przytoczonych unormowań termin przedawnienia uległ wydłużeniu do 10 lat, licząc od dnia, w którym należności stały się wymagalne. Bieg terminu przedawnienia uzyskał nowe cechy w zakresie podstaw przerwania i zawieszenia. Ustało również ograniczenie skutków przerwania terminu przedawnienia związane z upływem czasu od daty płatności składek i niemożnością dochodzenia należności.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, zadaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie będzie rozważenie, czy w rozpoznawanej sprawie zachodzi potrzeba oceny kontrolowanej decyzji przy uwzględnieniu zmian stanu prawnego, które następowały po dacie wymagalności składek oraz rozważenia, czy i ewentualnie które należności z tytułu składek uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. Oznacza to konieczność odniesienia się do stanowiska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do przerwania biegu przedawnienia zgodnie z przepisami obowiązującymi do tej daty. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji dotychczas nie badał czy zaszły okoliczności powodujące przerwanie względnie zawieszenie terminu przedawnienia, co jest niezbędne dla pełnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odraczając 3 czerwca 2009r. rozprawę, zobowiązał pełnomocnika organu do złożenia dokumentów potwierdzających przerwę biegu przedawnienia należności z tytułu składek dochodzonych od zobowiązanego A. Z. przez złożenie informacji o doręczeniu zobowiązanemu tytułów wykonawczych z 1996 i z [...] stycznia 1997r., oraz wyjaśnienia czy i w jaki sposób oraz kiedy postępowanie egzekucyjne było prowadzone i jaki był jego wynik na dzień 31 grudnia 2002r.

W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik organu przedłożył do pisma z [...] lipca 2009r. wyjaśnienia złożone przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. – pismo z [...] czerwca 2009r. oraz wyjaśnienia Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów w ZUS Oddział w T. – pismo z [...] lipca 2009r. Ze złożonych wyjaśnień wynika, iż tytuły wykonawcze nr [...], NR [...], NR [...],[...] oraz nr [...] nie zostały dłużnikowi doręczone, tym samym zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami uległy one przedawnieniu po pięciu latach licząc od dnia ich wymagalności.

Skarżący na rozprawie w dniu 3 czerwca 2009r., przyznał, iż należność została wyegzekwowana w 2007r., w kwocie ponad 4-ch tysięcy złotych.

Rozpoznając sprawę ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na gruncie niniejszej sprawy przede wszystkim stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwane dalej p.p.s.a.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, str. 268). W pozostałym zakresie jednakże ocena wyrażona przez NSA wiąże sąd rozpoznający sprawy ponownie. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy gdy:

a) stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny;

b) po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny (J. P. Tarno, dz. cyt. i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji.

Dokonując zatem kontroli legalności zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z [...] kwietnia 2007r. oraz ją poprzedzającej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Toruniu z [...] marca 2007r., w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami procesowymi, jak i z normami prawa materialnego oraz mając na uwadze ustalenia wskazane w uzasadnieniu ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2008r., o sygn. akt: II GSK 547/08, Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona.

W przedmiotowej sprawie zaległości składkowe, będące przedmiotem tego postępowania powstały w związku z prowadzoną przez A. Z. o działalnością gospodarczą i dotyczą jego osobistego ubezpieczenia społecznego za okres od lipca do listopada 1996r. Osoba prowadząca, jak skarżący działalność gospodarczą nie zatrudniająca przy tym pracowników, powinna opłacać składki w terminie do dnia 10 każdego miesiąca za miesiąc ubiegły zgodnie z treścią § 35 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 29 stycznia 1990r., w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (Dz.U. z 1993r. nr 68, poz. 330 ze zm.), zatem z treści tych przepisów wynika, iż termin wymagalności składek zobowiązanego, od którego rozpoczyna bieg termin przedawnienia, to pierwszy dzień po upływie dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, za który opłacona miała być składka. Zatem składki winne być wpłacane przez A. Z. kolejno:

- za lipiec 1996r. - do 10 sierpnia 1996r.

- za sierpień 1996r. - do 10 września 1996r.

- za wrzesień 1996r. - do 10 października 1996r.

-za październik 1996r. -do 11 listopada 1996r.(10 listopada 1996r. – niedziela)

- za listopad 1996r. - do 10 grudnia 1996r.

Zaległe składki stały się wymagalne kolejno z dniem 11 sierpnia 1996r., 11 września 1996r., 11 października 1996r., 12 listopada 1996r. oraz 11 grudnia 1996r., pod rządem ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych z 25 listopada 1986r. (Dz.U. z 1989r. nr 25, poz. 137 ze zm.). Termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zgodnie z art. 35 ust. 3 i 4 tejże ustawy następował po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Istota przedawnienia polega na tym, że ze względu na upływ określonego czasu od momentu wymagalności świadczenia, w którym właściwe organy (zgodnie z przepisem art. 19 § 4 ustawy o Postępowaniu egzekucyjnym w administracji - dyrektor oddziału ZUS) nie podjęły czynności w celu jego wyegzekwowania lub czynności te okazały się nieskuteczne, zobowiązanie to wygasa. Zobowiązanie takie przestaje zatem istnieć, a wygaśnięcie zobowiązania pociąga za sobą również skutek w postaci wygaśnięcia odsetek za zwłokę w jego zapłacie. Skutek taki powstaje z mocy samego prawa po upływie terminu przedawnienia.

Bieg terminu przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik.

Jednak w okresie, w którym biegło przedawnienie tychże składek, nastąpiła zmiana przepisów regulujących kwestię przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z dniem 1 stycznia 1999r., weszła w życie ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych z 13 października 1998r., (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm. zwana dalej u.s.u.s.), która zastąpiła tą poprzednią.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy zgodnie z dyspozycją Naczelnego Sądu Administracyjnego, zadaniem Sądu jest rozważenie, czy w oparciu o podany wyżej stan prawny, który zmienił się po dacie wymagalności składek, uległy one przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002r., a także czy nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia do tej daty. Po ustaleniu tej kwestii Sąd zbada jeszcze czy zaszły okoliczności, które spowodowały przerwanie lub zawieszenie terminu przedawnienia.

Odnosząc omówione zasady do zaległości składkowych A. Z. stwierdzić należy, iż należności z tytułu składek za okres od lipca do listopada 1996r., uległy przedawnieniu po 5 latach licząc od dnia ich wymagalności tj. odpowiednio 11 sierpnia 2001r., 11 września 2001r., 11 października 2001r., 13 listopada 2001r., oraz 11 grudnia 2001r.

Bieg 5-letniego terminu przedawnienia nie został przerwany, gdyż na podstawie wyjaśnień nadesłanych pismem z [...] lipca 2009r. przez organ, udzielonych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. tytuły wykonawcze nr [...], NR [...], NR [...],[...] oraz nr [...], nie zostały doręczone dłużnikowi. Tym samym nie został spełniony wymóg z art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s., gdyż bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Czyli wszczęcie postępowania egzekucyjnego, do swej skuteczności wymaga zawiadomienia o nim dłużnika, co w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło, mimo przeciwstawnych argumentów organu zawartych w odpowiedzi na skargę z 31 maja 2007r., gdzie organ przyjął, iż w sprawie została wdrożona egzekucja, a termin przedawnienia zawieszony.

Sąd zauważa, iż dłużnik o takiej czynności organu winien zostać zawiadomiony. Podjęcie przez organ egzekucyjny czynności zmierzającej do ściągnięcia należności oraz prawidłowe zawiadomienie o niej dłużnika powodują skutek prawny w postaci przerwy biegu przedawnienia należności, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Nie ulega więc wątpliwości, że brak wiedzy dłużnika na temat podjętej czynności powoduje, że przesłanka ta nie może skutecznie przerwać biegu przedawnienia. Za inne, oprócz wystawienia tytułu wykonawczego, czynności zmierzające do ściągnięcia należności mogą być uznane tylko takie czynności, tj. orzeczenia, pisma kierowane do strony, itp., z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności (vide: wyrok NSA z dnia 10 listopada 2000 r. , sygn. akt III SA 3295/99). W sprawie Sąd nie dopatrzył się takich okoliczności, które spowodowały by przerwanie lub zawieszenie 5-letniego terminu przedawnienia.

Zatem, ostatnia (najpóźniejsza) należność z tytułu składki za listopad 1996r., stała się wymagalna w dniu 10 grudnia 1996r., a 5-letni bieg przedawnienia upłynął w 11 grudnia 2001r., zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002r. Natomiast ustawa z 18 grudnia 2002r., o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) obowiązująca od 1 stycznia 2003r., nie będzie miała zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż okres przedawnienia należności składkowych upłynął przed tym dniem. A wszelkie czynności egzekucyjne, o których wspomina skarżący w treści protokołu rozprawy z 3 czerwca 2009r., podjęte przez organ po tej dacie będą dotyczyć należności już przedawnionych.

Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącego z [...] stycznia 2007r., organ musi wziąć pod uwagę, iż przesłankę przedawnienia obowiązany jest uwzględniać z urzędu, ponieważ nie można dochodzić przedawnionych należności, a wydane w ten sposób rozstrzygnięcie oprzeć o opisane powyżej regulacje prawne.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.