Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 71/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art 101 ust 1
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art 25
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art 15 § 1 pkt 4 w zw z art 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Izabella Kulig- Maciszewska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Anna Łukaszewska- Macioch sędzia del. WSA Monika Nowicka Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Opola – Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Opola – Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie w Opolu a Prezydentem Miasta Krakowa – Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Krakowie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. R. o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Krakowa jako organ właściwy do rozpoznania przedmiotowego wniosku.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Opole wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Opola - Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie w Opolu a Prezydentem Miasta Krakowa - Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Krakowie przez wskazanie Prezydenta Miasta Krakowa jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku J. R. z dnia [...] kwietnia 2009 r. o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego.

W uzasadnieniu podniesiono, iż postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r., Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie przekazał do załatwienia według właściwości Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie w Opolu w/w wniosek wraz z całą dokumentacją.

Z ustaleń wnioskodawcy jednoznacznie wynika, że J. R. jest zameldowana na pobyt stały w Opolu przy ul. [...], ale nie przebywa pod wskazanym adresem od ok. 8 lat. Pod tym adresem mieszka matka E. R., która nie utrzymuje z córką żadnych kontaktów, co potwierdził sąsiad M. K. zam. Opole, ul. [...]. Wskazano również, iż rodzina nigdy nie korzystała z pomocy MOPR w Opolu w żadnej formie.

Natomiast z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego MOPS w Krakowie w dniu [...] kwietnia 2009 r. oraz załączonych dokumentów wynika, iż aktualnym miejscem zamieszkania od marca 2009 r. J. R. jest Kraków przy ul. [...]. Wcześniej przez okres 1 roku mieszkała ona w pustostanie w Opolu a następnie przez 5 lat przebywała w Krakowie i nocowała na klatkach schodowych oraz w pustostanie przy ul. [...] (przez okres 3 lat). Na podstawie tych informacji można domniemywać, że J. R. swoje losy wiąże z miastem Kraków i mimo, że jest w ciąży nie zamierza go opuszczać.

Zdaniem wnioskodawcy, powołując się przy tym na art. 25 kodeksu cywilnego oraz na postanowienie NSA sygn. akt I OW 163/05, miejscowość Opole nie jest miejscem zamieszkania J. R mimo, że w Opolu posiada stały meldunek. Nie przebywa pod wskazanym adresem i nie wiąże swoich planów życiowych z miastem Opole. Ponadto z informacji zawartych w wywiadzie środowiskowym wynika, że korzystała ona z pomocy MOPS - u w Krakowie w formie gorącego posiłku w barze [...] w okresie od [...] kwietnia 2009 r. do [...] czerwca 2009 r., zasiłku celowego na żywność w wysokości 80,00 zł oraz ma potwierdzone prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, co stanowi potwierdzenie właściwości MOPS w Krakowie.

W odpowiedzi na wniosek wskazano, iż bezsporne jest, że J. R. jest zameldowana na pobyt stały w Opolu przy. ul. [...], a na terenie Gminy Miasta Kraków przebywa czasowo. Mianowicie nocowała w pustostanach przy ul. [...] i na klatkach schodowych. Natomiast w grudniu 2008 r. i styczniu 2009 r. przebywała u matki w Opolu. Od marca 2009 r. nocuje u A. S. przy ul. [...] w Krakowie. Nie jest zarejestrowana jako bezrobotna, nie pobiera świadczeń z ZUS ani z KRUS, źródłem jej dochodów są środki finansowe uzyskiwane z drobnych datków osób trzecich oraz jest uzależniona od alkoholu i narkotyków a obecnie jest w 4 miesiącu ciąży.

J. R. objęta została przez Dział Pomocy Bezdomnym Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie pomocą w formie gorącego posiłku oraz zasiłków celowych na zakup żywności, odzieży, obuwia i bielizny osobistej oraz przyznano jej uprawnienia do świadczeń opieki zdrowotnej. W dniu [...] kwietnia 2009 r. zwróciła się do MOPS - u w Krakowie z wnioskiem o przyznanie jej pomocy w formie posiłków, zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na żywność. Rozpatrzenie wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego przesłano Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie w Opolu, zgodnie z właściwością miejscową.

MOPS w Krakowie udzielił J. R. pomocy na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, działając w warunkach nie cierpiących zwłoki, zaspokoił niezbędne potrzeby i umożliwił życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Stwierdzono, iż na terenie Gminy Miejskiej Kraków J. R. przebywa czasowo, co nie daje podstaw do twierdzenia, iż miejscem jej zamieszkania jest Kraków i tu jest jej centrum życiowe.

Zdaniem strony przeciwnej sporu, wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał, że miejscem zamieszkania Pani J. R. jest Kraków, która tutaj nie pracuje i nie zamierza związywać się z Gminą Kraków. Nadto wymóg refinansowania kosztów poniesionych wydatków nie jest uzależniony od tego, czy gmina właściwa miejscowo ma możliwość udzielenia danej osobie realnej pomocy.

Ponadto w rozpoznawanej sprawie zachodzą niewątpliwie przesłanki szczególne określone w art. 101 ust 3 ustawy o pomocy społecznej. J. R. w momencie przyznania świadczenia z pomocy społecznej przez MOPS w Krakowie znajdowała się w trudnej sytuacji życiowej. Była osobą bez stałych dochodów, przebywającą w Krakowie w warunkach niemieszkalnych. Obowiązek udzielenia przez Miasto Opole pomocy wynika z art. 17 ustawy o pomocy społecznej, bowiem jest odpowiedzialne za swojego mieszkańca z uwagi na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały w Opolu.

W piśmie procesowym wnioskodawcy – MOPR w Opolu z dnia [...] lipca 2009 r. wniesiono o przeprowadzenie dowodu z dokumentu - protokołu z dnia [...] czerwca 2009 r. sporządzonego na okoliczność faktu i charakteru przebywania Pani J. R. w Opolu, z którego wynika, iż z rozmowy przeprowadzonej z matką E. R., zam. Opole, ul. [...], jednoznacznie wynika, że córka J. nie przebywa w Opolu pod wskazanym adresem od pięciu lat i nie ma możliwości powrotu do mieszkania. Wnioskodawca podnosi również, iż z dołączonych do wniosku o refundację w/w świadczeń kserokopii dokumentów wynika, że przebywając w pustostanach przy ul. [...]i na klatkach schodowych J. R. była w omawianym okresie osobą bezdomną i zgodnie z art. 101. ust. 7 powołanej ustawy gmina właściwa ze względu na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały - Gmina Opole jest obowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenie w miejscu pobytu osoby na podstawie art. 101 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, czyli Gminie Kraków. Jednakże wnioskodawca nie dokona refundacji świadczeń przyznanych J. R. od miesiąca marca 2009 r., gdyż jak wnosi strona przeciwna posiada ona miejsce zamieszkania w Krakowie przy ul. [...], w mieszkaniu A. S. i tym samym nie jest osobą bezdomną. Ponadto nie zamieszkuje pod wskazanym adresem stałego zameldowania w Opolu i nie zamierza tam wracać.

W tym stanie sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2). Ustawa w art. 101 ust. 3 przewiduje, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadkach, o których mowa w art. 101 ust. 3, można przyznać świadczenie wymienione w art. 37-42 i 47-50.

Ustawa o pomocy społecznej nie zawiera definicji "miejsca zamieszkania". Mając na względzie jednolitość systemu prawa należy odnieść się w tej kwestii do wyjaśnienia tego pojęcia przez pryzmat art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm. – dalej K.c.), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego pobytu, przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Zatem sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów.

Odnosząc ten stan prawny do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy uznać, że w okolicznościach tej sprawy przesłanki miejsca zamieszkania w rozumieniu powołanego art. 25 K.c. spełnia w odniesieniu do J. R. miasto Kraków. Z akt sprawy wynika, że J. R. od marca 2009 r. mieszka (nocuje) u A. S. w Krakowie, przy ul. [...], ponadto wyraziła zgodę na zgłoszenie się do poradni w celu leczenia uzależnień. Te okoliczności świadczą o tym, że centrum życiowe J. R. mieści się w Krakowie, gdzie przebywa i mieszka, a owo mieszkanie i przebywanie ma cechy założenia tam ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. Brak zatrudnienia czy też planów na przyszłość nie świadczy, wbrew twierdzeniu strony przeciwnej sporu, iż nie zamierza ona związywać się z Gminą Kraków. Tym bardziej, iż w okolicznościach faktycznych sprawy w żadnym razie nie można przyjąć, że miejscem zamieszkania jest Opole, bowiem w tej miejscowości J. R. fizycznie nie przebywała od bardzo dawna, nie zamierza tam wracać i nie ma nawet możliwości powrotu do miejsca stałego zameldowania, gdzie mieszka jej matka E. R., która kategorycznie odmawia przyjęcia córki do domu i nie może ona liczyć na żadną pomoc ze strony najbliższych.

Oznacza to, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organem właściwym do rozpatrzenia złożonego przez J. R. wniosku o przyznanie zasiłku okresowego jest Prezydent Miasta Krakowa reprezentowany przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie.

Z tego względu na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.