Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 367/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17,20
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 128, art. 129, art. 132
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant St. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi D.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 7 listopada 2011 r., złożonym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. Działu Świadczeń Rodzinnych, D.B. domagał się ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością opieki nad bratem K.B., legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności od urodzenia, tj. od dnia [...] r. do dnia [...] r.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. Zastępca Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z., odmówił D. B. przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że na podstawie art. 17 i art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.), pierwszeństwo w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego mają osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki i zobowiązane do alimentacji. Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża w pierwszej kolejności krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, natomiast spokrewnionymi w pierwszym stopniu do osoby niepełnosprawnej są jego rodzice, matka i ojciec. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 7 listopada 2011 r. strona złożyła oświadczenie, iż nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie osiąga dochodów z innych źródeł i sprawuje opiekę nad bratem K.B. Osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu do osoby niepełnosprawnej są rodzice A. i J. B. W wywiadzie strona zawarła informację, że ojciec J.B. prowadzi działalność gospodarczą, a matka A.B. nie pracuje zawodowo. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że matka nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z. i była uprawniona do dnia 30 listopada 2011 r. do renty z tytułu niezdolności do pracy, a obecnie od decyzji ZUS trwa postępowanie odwoławcze w sprawie przywrócenia świadczenia rentowego, nadto brak jest przeciwwskazań do tego, aby mogła ona sprawować osobistą opiekę nad synem K.B.

W odwołaniu od powyższej decyzji D.B. podniósł, iż jego matka jest inwalidką drugiej grupy, jej stan zdrowia stale ulega pogorszeniu i nie pozwala na wymagającą dużego wysiłku i poświęcenia opiekę nad niepełnosprawnym i bardzo trudnym bratem K. Do odwołania strona dołączyła kserokopie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Z., który na posiedzeniu w dniu [...] r. zaliczył Panią A.B. (matkę strony) do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do [...] r., wskazując iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Organ drugiej instancji podzielił stanowisko, iż zgodnie z brzmieniem art.17 ust.1 i ust.1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

Jak wynika z akt sprawy Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Z. na posiedzeniu w dniu [...] r. zaliczył K.B. (brata strony) do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do [...]r. Jednocześnie wskazał, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz uczestnictwa w terapii zajęciowej. W dniu 7.11.2011 r. strona oświadczyła, że nie pracuje, nie jest zarejestrowana w PUP, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie osiąga dochodów z innych źródeł i zaznaczyła, że sprawuje opiekę nad bratem K.B. Zdaniem organu odwoławczego, do zapewnienia opieki K.B. w pierwszej kolejności zobowiązani są oboje rodzice, tak więc również ojciec strony, a dopiero później strona, czyli brat osoby uprawnionej. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdza brak podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, gdyż ustawodawca przewidział możliwości ubiegania się o przedmiotowe świadczenie przez osoby sprawujące opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przez osobę inną niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, ale tylko w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Rodzice strony zobowiązani są w pierwszej kolejności do zapewnienia opieki swojemu synowi, a bratu strony. Wobec powyższego Kolegium podziela stanowisko organu pierwszej instancji, iż strona nie spełnia przesłanek ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z deklarowaną opieką nad bratem K.B.. Organ odwoławczy zaznaczył, iż w dniu 31.10.2011r. (a więc kilka dni przed złożeniem wniosku przez stronę) do organu pierwszej instancji wpłynął wniosek A.B. (osoby która ma od [...] r. ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności) o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad K.B. (jej synem a bratem strony). Nie budzi wątpliwości Kolegium fakt, że składając ten wniosek A.B. potwierdziła, iż sprawuje opiekę nad synem. Powodem, dla którego organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. umorzył postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego A.B. w związku z opieką nad synem K.B., był fakt, iż w dniu 4.11.2011r. (co potwierdza notatka urzędowa pracownika z dnia 29.11.2011 r.) A.B. oświadczyła, że rezygnuje z ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem K.B., gdyż w Sądzie trwa postępowanie odwoławcze od decyzji ZUS w sprawie przywrócenia jej renty inwalidzkiej. Kilka dni później, tj. dnia 7.11.2011 r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad Panem K. B., złożył D.. (jego brat). Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, Kolegium nie przyznaje mocy dowodowej oświadczeniu strony zawartemu w treści odwołania, iż sprawuje opiekę nad bratem. Matka strony ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności od [...] r. i pomimo tego w dniu 31.10.2011 r. składając wniosek o przyznanie prawa od świadczenia pielęgnacyjnego deklarowała, że opiekuje się synem K.B. Na uwagę zasługuje również fakt, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Z. na posiedzeniu w dniu [...] r. orzekł, że K.B. powinien brać udział w warsztatach terapii zajęciowej, co pozwoli matce strony na zajęcie się swoją osobą w tym czasie.

W skardze na powyższą decyzję D.B. zaznaczył, iż opieka nad bratem wymaga dużo czasu, sprawności fizycznej i psychicznej, z tego powodu jego rodzice nie są w stanie opiekować się poważnie chorym synem z [...]. Zdaniem skarżącego, jego matka i ojciec są chorzy. Matka ma [...] i jej ogólny stan zdrowia nie pozwala na całodobową opiekę nad synem, co potwierdzają dwie opinie sądowo-psychiatryczne i psychologiczne sporządzone dla potrzeb postępowania prowadzonego przed Sądem Okręgowym w G. - Wydział VIII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast ojciec był leczony w szpitalu, co potwierdza załączony do skargi wypis ze szpitala z dnia 16 marca 2012 r. Zatem skarżący jest jedyną osobą w rodzinie, która potrafi zająć się bratem i może robić to całodobowo.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz zaznaczył, iż w toku postępowania skarżący nie zgłaszał, że jego ojciec od roku 2006 jest chory i nie może opiekować się synem, a z treści opinii z dnia [...]r. wynika, iż to matka skarżącego A. nie jest w stanie podjąć się [...] z uwagi na [...] syna i związaną z nią konieczność stałej nad nim opieki i kontroli. W tej sytuacji, potwierdza się okoliczność, iż to matka skarżącego osobiście sprawuje opiekę nad chorym synem K.B.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.), powoływanej, w dalszej części uzasadnienia, w skrócie jako "ustawa". Jednym z celów tej ustawy jest m.in. "rekompensacja" dla osób, które rezygnują z zatrudnienia, celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność.

Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono samo wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami. Taką rekompensatą jest świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ustanowione w art. 17 ustawy, które przysługuje: matce albo ojcu; innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59, z późn. zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "k.r.o.", ciąży obowiązek alimentacyjny; opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

W rozumieniu tych przepisów "innymi osobami, na których zgodnie z przepisami (...) ciąży obowiązek alimentacyjny" są krewni w linii prostej (dzieci, wnuki, prawnuki, rodzice, dziadkowie, pradziadkowie) oraz rodzeństwo, stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Organ decydując o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest związany wskazanymi wyżej przepisami, a jego zadaniem jest jedynie stwierdzenie na podstawie przedłożonych dokumentów i złożonych oświadczeń, czy wnioskodawca spełnia ustawowe wymagania dla jego otrzymania. Wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia on ustawowe kryteria otrzymania świadczenia, obliguje organ do jego przyznania w formie decyzji administracyjnej, natomiast ich niespełnienie wymusza konieczność wydania decyzji odmownej.

Ustawodawca nie zdecydował się na zamieszczenie w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych wcześniej przepisach, nie pozostawił tym samym organom pomocy społecznej prawa przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego.

W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, iż osoba uprawniona K.B., w związku z opieką nad którą, skarżący ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wymaga uczestnictwa w terapii zajęciowej, jak też korzystania z systemu środowiskowego wsparcia (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. nr [...]). Jednakże skarżący jako brat osoby uprawnionej nie należy do kręgu osób legitymowanych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dlatego Sąd stwierdził zgodność z prawem wydanych w sprawie decyzji, nie znajdując tym samym podstawy do ich uchylenia.

W świetle powołanego przepisu art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, skoro osoba niepełnosprawna matkę i ojca, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącego, będącego bratem, mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że zarówno matka i ojciec, jako osoby spokrewnione w pierwszym stopniu i to w dniu wydania zaskarżonej decyzji nie są w stanie sprawować stałej opieki nad niepełnosprawnym synem K., a także stwierdzenia, iż to skarżącego obciąża obowiązek alimentacyjny.

Tymczasem skarżący ani we wniosku, nie w odwołaniu nie podnosił okoliczności, które wskazywałyby na niemożliwość sprawowania opieki nad bratem przez ojca i matkę.

Obowiązek alimentacyjny wynikający z art. 128 k.r.o., jako obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Jak wynika z art. 129 § 1 k.r.o., obciąża on zstępnych bliższych stopniem przed dalszymi i powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub, gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Możliwość przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego mogłaby zatem być rozważania dopiero w razie ustalenia, że rzeczywiście, a nie tylko potencjalnie, obciąża go obowiązek alimentacyjny względem brata. To zaś wymagałoby wykazania, że zachodzą wymienione wyżej okoliczności z art. 132 k.r.o. Niemożność zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu przez osoby zobowiązane w bliższej kolejności w rozumieniu tego przepisu nie może być przy tym utożsamiane z niemożliwością sprawowania opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1a ustawy. Wykonywanie obowiązku alimentacyjnego może bowiem polegać także na dostarczaniu osobie uprawnionej środków pieniężnych, które umożliwiłyby opłacenie świadczenia usług opiekuńczych przez inną osobę. Zatem trafnie organy administracji uznały, że skarżącego nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem brata.

Przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego.

Zdaniem Sądu, nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną (jej matki i ojca), sprawowania przez te osoby opieki.

W tym stanie sprawy, organy administracji nie naruszyły również przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., gdyż zgromadziły w sposób wyczerpujący materiał dowodowy w niniejszej sprawie i ustaliły wszystkie istotne okoliczności, a dokonana przez te organy ocena dowodów nie nosi znamion dowolności. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada także wymogom art. 107 § 3 K.p.a., stanowiącego, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Na marginesie przyjdzie zauważyć, iż Sąd nie miał podstaw do rozważania okoliczności poruszonych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dotyczących umorzenia postępowania w sprawie wniosku matki skarżącego, bowiem przedmiotem obecnie rozpatrywanej sprawy jest wyłącznie osobisty wniosek skarżącego z dnia 7 listopada 2011 r.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), oddalił skargę jako nieuprawnioną.