Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 978/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 9, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Joanna Zdrzałka Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2019 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] maja 2019 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi G. K. (skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ odwoławczy) z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (organ I instancji) z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], wydaną w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco:

Wnioskiem z dnia 16 kwietnia 2019 r. (data wpływu do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] - 25 kwietnia 2019 r.) skarżący zwrócił się o uchylenie decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. K., M. K., M. K., M. K. i M. K., oraz o umorzenie alimentów zaległych w kwocie 65.649,95 zł.

Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Stosownie zaś do art. 27 ust. 1a w/w ustawy, odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty.

Organ I instancji wskazał, że zgodnie z zaświadczeniem o bezskuteczności egzekucji z dnia 24 sierpnia 2018 r. zobowiązania skarżącego przedstawiają się następująco:

- z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych: 0,00 zł,

- z tytułu należności wierzyciela alimentacyjnego: 14.234,50 zł,

- z tytułu należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tyt. świadczeń alimentacyjnych wypłaconych przed 1 maja 2004 r.: 0,00 zł.

Organ I instancji wyjaśnił, że do powyższych zobowiązań doliczyć należy również zadłużenie wobec funduszu alimentacyjnego w kwocie 76.459,62 zł na dzień wydania decyzji, tj. [...] maja 2019 r. Powstanie tego zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania skarżącego, polegającego na nie wywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci. Obowiązek powyższy ustanowiono wyrokami Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2014 r., sygn. akt [...], oraz z dnia [...] grudnia 2014 r., sygn. akt [...] zasądzającego alimenty na rzecz: M. K. w kwocie po 300,00 zł miesięcznie, M. K. w kwocie po 300,00 zł miesięcznie, M. K. w kwocie po 300,00 zł miesięcznie, M. K. w kwocie po 300,00 zł miesięcznie, oraz M. K. w kwocie po 300,00 zł miesięcznie. Ponieważ skarżący nie wywiązywał się ze swojego obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, stały się one uprawnione do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie zasądzonych alimentów.

Dalej organ I instancji wyjaśnił, że w myśl art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika możne umorzyć należności, w łącznej wysokości:

1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Z kolei jak stanowi art. 30 ust. 2 w/w ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

W ocenie organu I instancji, w rozpatrzonej sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Organ I instancji wyjaśnił, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu z wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wszelkiego zatem rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych.

Ponadto organ I instancji nadmienił, że błędnym jest używanie sformułowania "decyzja" we wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Po dniu 18 września 2015 r. organy nie mogą już wydawać decyzji merytorycznie rozstrzygającej sprawę administracyjną tj. wydawać decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wobec uchylenia podstawy prawnej do jej wydania (tj. art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że niewątpliwie na gruncie obowiązujących przepisów prawa, świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone osobie uprawnionej mają charakter zwrotny. Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, które naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia, do dnia spłaty całości należności dłużnika wobec gminy z tego tytułu.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z naczelną zasadą procesu administracyjnego (art. 6 k.p.a.) organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Działanie na podstawie prawa w postępowaniu administracyjnym obejmuje dwa zasadnicze elementy, a mianowicie ustalenie przez organ administracji zdolności prawnej do prowadzenia postępowania w danej sprawie oraz zastosowanie przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego przy rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy. Odnosząc się do zarzutów skarżącego organ odwoławczy przypomniał, że zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, oraz zgodnie z zasadą legalizmu określoną w art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa - w niniejszej sprawie stosując bezwzględnie przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że w świetle obowiązującej procedury jak i prawa materialnego, organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń, a postawione zarzuty nie są trafne.

Analizując treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ odwoławczy podkreślił, iż ustawodawca używając zwrotu "może umorzyć" przesądził, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że organ ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności. W doktrynie wskazuje się, iż jest to szczególna forma wykonywania przepisów prawa, polegająca na tym, że nie ustawodawca, ale organ stosujący prawo ma uwzględnić indywidualne warunki każdego przypadku, których stwierdzenie jest możliwe tylko na tym stopniu, by móc wydać decyzję zgodną z wolą ustawodawcy. Działanie organu administracyjnego musi być jednak uzasadnione i podlega kontroli. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu administracji nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Stosownie zaś do art. 107 § 3 k.p.a. prawidłowe uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, przyczyn z powodu których odmówił wiarygodności, oraz zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Organ odwoławczy wskazał również, że właściwa ocena stanu faktycznego jest niezbędna również ze względu na prawidłowe zastosowanie norm prawnych do stanu rzeczywistego. Zadaniem organu w postępowaniu wyjaśniającym jest więc doprowadzenie go do takiego stanu, gdzie wszystkie okoliczności istotne dla wyjaśnienia są oczywiste i pozwalają na wydanie konkretnej decyzji administracyjnej. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji przeprowadził wyczerpującą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dokonał wnikliwej analizy sytuacji dochodowej oraz rodzinnej strony w kontekście przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W uzasadnieniu decyzji organ odniósł się do przedstawionych przez skarżącego dokumentów wskazujących na szczególną sytuację zdrowotną rodzinną i dochodową stron. Organ odwoławczy wyjaśnił, że dochód budżetowy, jakim jest zwrot wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - jest dochodem związanym z wykonywaniem zadań zleconych przez administrację rządową i nie jest zaliczany do danin publicznych. Natomiast dostarczenie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególność dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodzin, zgodnie bowiem z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby i wychowania, obciąża przede wszystkim krewnych w linii prostej czyli rodziców. Konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Organ odwoławczy zauważył, że organ I instancji działając na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. wezwał skarżącego do dostarczenia dokumentów potwierdzających jego sytuację zdrowotną i materialną. Również zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. zapewniono skarżącemu czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwiono mu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ zauważył, że skarżący nie wniósł żadnych zastrzeżeń. Organ odwoławczy wskazał, że rozpatrując wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, organ I instancji kierował się wytycznymi określonymi w art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podstawowym kryterium branym pod uwagę była skuteczność egzekucji i sytuacja dochodowa i rodzinna. Biorąc powyższe pod uwagę, a w szczególności obowiązek realizacji działań zmierzających do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji, zdaniem organu odwoławczego, wniosek nie mógł zostać pozytywnie rozpatrzony, ponieważ egzekucja świadczeń jest bezskuteczna. Organ wyjaśnił, że wyrażenie: "bezskuteczność egzekucji" - oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Jak wynika z akt sprawy, egzekucja w stosunku do skarżącego jest bezskuteczna, co potwierdzają zaświadczenia od komornika. Organ odwoławczy stwierdził, że aktualna sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącego jest trudna, jednak obecna sytuacja życiowa nie może stanowić ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki, która zwalniałaby dłużnika alimentacyjnego od nałożonego przez Sąd obowiązku alimentacyjnego. To, że skarżący nie ma wystarczających funduszy na zwrot żądanych należności nie oznacza, że jest to okoliczność pozwalająca na wyjątkowe potraktowanie w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych i uwolnienie od obowiązku zwrotu poprzez umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Taka możliwość powinna mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego.

Organ odwoławczy zauważył, że sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącego może ulec zmianie. W przedmiocie trudnych warunków życiowych organ wskazał, że stosownie do art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - zakres świadczeń alimentacyjnych zależy także od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, a zatem są one brane pod uwagę przez sąd przy ustalaniu wysokości alimentów. W przypadku pogorszenia się tych możliwości, art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego daje podstawę do ubiegania się o zmianę orzeczenia w przedmiocie alimentacji. Tak więc poza instytucją umorzenia należności według ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik dysponuje także innymi instrumentami prawnymi, dopasowującymi wymiar zobowiązań alimentacyjnych do jego aktualnej sytuacji życiowej. A zatem trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia tych należności.

Organ odwoławczy podkreślił, że fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnych dzieci. Wójt Gminy przejął realizację wypłaty świadczeń alimentacyjnych zgodnie z wyrokiem Sądu, ponieważ alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie mu środków na jego podstawowe utrzymanie, wychowanie oraz edukację. Przejęcie przez organ właściwy wypłaty świadczeń alimentacyjnych z budżetu państwa, zapewnia środki na podstawowe utrzymanie i wychowanie małoletnich. Organ właściwy może umorzyć zadłużenie powstałe z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w szczególnym przypadku, gdyż na dłużniku ciąży obowiązek zwrotu, a umorzenie jest instytucją wyjątkową.

W ocenie organu odwoławczego zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy nie daje podstaw do umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ zauważył również, że podniesione przez skarżącego zarzuty dotyczące trudnej sytuacji ekonomicznej i zdrowotnej są nie wątpliwie zasadne, ale nie mogą być w takim stopniu uwzględnione przez organ odwoławczy.

W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia. Skarżący zarzucił:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, a mianowicie:

1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak rozważenia materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności w sprawie i zaniechanie ustalenia sytuacji finansowej i egzystencjalnej skarżącego oraz jego rodziny w obecnym stanie oraz brak jakiejkolwiek oceny znajdujących się w aktach sprawy dowodów z dokumentów, a zatem nie rozważenie istoty sprawy, tj. przesłanki z art. 30 § 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów;

2) art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpania inicjatywy dowodowej poprzez organ administracji i nie dopuszczenie z urzędu dowodu w postaci zlecenia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego i jego rodziny, oraz brak możliwości powołania świadków w celu weryfikacji jego warunków rodzinnych, mieszkaniowych, sytuacji finansowej w kontekście normy prawnej wynikającej z art. 30 § 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów;

3) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie przez organ postępowania w sposób burzący zaufanie stron co do władzy publicznej, przejawiające się w zaniechaniu ustalenia przesłanki umorzenia zaległości alimentacyjnych w oparciu o sytuację zdrowotną, rodzinną i dochodową skarżącego, czego we wniosku domagał się skarżący, w związku z czym decyzja w takim kształcie nie może się ostać;

4) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte sporządzenie uzasadnienia wydanej decyzji, przejawiające się w braku odniesienia się i poczynienia jakichkolwiek ustaleń w zakresie przywołanej podstawy prawnej decyzji tj. art. 30 § 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, odnoszącej się do sytuacji finansowej, dochodowej i rodzinnej skarżącego, co tylko dowodzi, że organ administracji wydający decyzję nie dokonał ponownej analizy dowodów a jedynie oparł się na wnioskach dowodowych organu I instancji, a zatem de facto nie rozpatrzył istoty sprawy.

II. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 30 § 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się w nie odniesieniu uregulowań normy prawnej do stanu faktycznego niniejszej sprawy, pomimo że skarżący, jak wynika z treści jego wniosku, domagał się umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego w oparciu o trudną sytuację zdrowotną, materialną i rodzinną, w sytuacji gdy organ I instancji powierzchownie dokonał oceny zawartego w aktach sprawy materiału dowodowego przez pryzmat w/w przesłanki merytorycznej.

III. Błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie, polegający na zaniechaniu ustalenia przez organ okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji zdrowotnej, finansowej i rodzinnej skarżącego.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że wydanie decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów musi być poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspekcie sytuacji dochodowej i rodzinnej, a uzasadnienie decyzji powinno zawierać ocenę tej sytuacji. Decyzja wydana w tym trybie nie może być dowolna. Decyzja wymaga uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 193/16; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 410/16). Zdaniem skarżącego, argumentacja prezentowana przez organ w uzasadnieniu decyzji wymogów tych nie spełnia, gdyż próżno szukać w niej jakiegokolwiek rozpatrzenia sytuacji skarżącego w kontekście sytuacji materialnej i rodzinnej. Tymczasem analizując sytuację dochodową i rodzinną skarżącego należy stwierdzić, że nie pozwala ona na spłatę zadłużenia. Skarżący pozostaje w związku małżeńskim z E. K. Mają na utrzymaniu siedmioro dzieci w wieku od 4 do 18 lat, które uczęszczają do szkół. Żona G. K. jest przewlekle chora (cukrzyca insulinozależna, nadciśnienie tętnicze, mikrogruczolak przysadki, insulinoodpomość, podejrzenie guza trzustki), pozostaje pod stałą kontrolą lekarską, wydano w stosunku do niej orzeczenie o niepełnosprawności, pobiera rentę chorobową z tytułu niezdolności do pracy. Natomiast skarżący jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], boryka z chorobami natury neurologiczno-psychiatrycznej (dyskopatia, torbiel płynowa w odcinku szyjnym kręgosłupa, nerwica, zaburzenia równowagi, inne zaburzenia mózgu), jest pod stałą kontrolą lekarską. Choroby te uniemożliwiają skarżącemu podjęcie pracy zarobkowej, oraz otrzymywanie z tego tytułu dochodu do utrzymania siebie i rodziny. Sytuacja rodzinna jest również obciążona niepełnosprawnością żony skarżącego, oraz jej syna J., który jest niepełnosprawny od urodzenia, a także upośledzony umysłowo w stopniu lekkim, jak również współistniejącymi chorobami pozostałych dzieci (tj. cukrzyca najmłodszej córki D. K., torbiele w szyszynce córki K. B.). Skarżący opiekuje się schorowaną żoną oraz dziećmi, rodzina utrzymuje się z renty chorobowej żony E. K., oraz dodatków, co pozwala bytować rodzinie na minimum socjalnym.

Skarżący zarzucił, że organ zaniechał ustalenia w jakich warunkach egzystuje, kogo posiada jeszcze na utrzymaniu, czy posiada możliwość podjęcia stałej pracy, jaki jest jego stan zdrowia, który determinuje jego położenie ekonomiczne. Organ odwoławczy nie poczynił żadnych ustaleń faktycznych w tym zakresie, ani też nie dokonał oceny materiału dowodowego w postaci dowodów z dokumentów załączonych do wniosku, bazując na ustaleniach organu I instancji. A zatem organ nie podjął żadnych działań wymagających rzetelnego rozpatrzenia sprawy w tym zakresie.

Zdaniem skarżącego, dopiero rozważenie wszystkich powołanych okoliczności pozwoliłoby ostatecznie wyjaśnić, czy skarżący posiada obiektywne możliwości - tak aktualnie, jak i w przyszłości - na spłatę zobowiązań powstałych w następstwie wypłaty świadczeń z tytułu zaliczek alimentacyjnych.

Skarżący wskazał, że uzasadnienie organu narusza art. 107 § 3 k.p.a. Obowiązkiem organu jest kompleksowe rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy, co powinno znaleźć stosowne odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Natomiast organ odwoławczy nie dokonał żadnych ustaleń - czy rzeczywiście skarżący jest w stanie uregulować zaległości, ograniczając się jedynie do rozważań teoretycznych bez odniesienia się do stanu faktycznego niniejszej sprawy, sugerując jedynie, że w niniejszej sprawie nie znaleziono uzasadnienia dla wyjątkowego potraktowania skarżącego, gdyż jego sytuacja zdrowotna i dochodowa może ulec zmianie z wyniku podjęcia płatnej pracy, nie biorąc przy tym pod uwagę sytuacji rodzinnej (zdrowotnej) skarżącego, która w przyszłości nie rokuje poprawy.

Skarżący stwierdził, że regulacja art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uprawnia do stwierdzenia, iż rzeczą organów administracyjnych rozpoznających tego rodzaju wnioski jest rzetelne sprawdzenie powołanych we wniosku okoliczności, a nie odnoszenie się do istoty alimentacji, która stanowiła podstawę wyroku ustalającego alimenty, a w konsekwencji także wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga została uwzględniona, albowiem Sąd w toku przeprowadzonej z urzędu (art. 134 § 1 p.p.s.a.) legalnościowej kontroli zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji stwierdził naruszenia prawa procesowego w zakresie art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., które co najmniej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego rozstrzygnięcia.

Organy orzekające w sprawie miały obowiązek prawidłowego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie (art. 77 § 1 k.p.a.), jak również podjęcia wszelkich niezbędnych kroków w celu pełnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.). Na organach tych ciążył także obowiązek przeprowadzenia pełnej i całościowej oceny materiału dowodowego w granicach swobody wynikającej z art. 80 k.p.a. Z kolei uzasadnienia zaskarżonych decyzji w zakresie stanu faktycznego i prawnego powinny były spełniać w stopniu wystarczającym wymogi prawidłowości, pozwalając Sądowi na dokonanie legalnościowej kontroli przesłanek prawnych i faktycznych, które znalazły się u podstaw kwestionowanych rozstrzygnięć (art. 107 § 3 k.p.a.).

Ocena realizacji powyższych wymogów w odniesieniu do kontrolowanych decyzji wypadła negatywnie. Standard spełnienia wymogów legalności proceduralnej jest szczególnie wysoki w przypadku decyzji uznaniowych, które są aktami wykonywania kompetencji fakultatywnych. Organ administracji publicznej orzekając w sprawach rozstrzyganych w drodze aktów uznaniowych zachowuje w granicach wyznaczonych przez przepisy prawa oraz cel upoważnienia ustawowego swobodę w zakresie wyboru sposobu zachowania kompetencyjnego, rodzaju podejmowanego rozstrzygnięcia lub wariantu następstw prawnych określonych w dyspozycji konkretyzowanej normy, jednak pod warunkiem, że podstawą jego swobody decyzyjnej są pełne, wyczerpujące i wiarygodne ustalenia faktyczne, które znajdują odpowiednie potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. Jeżeli ustalenie stanu faktycznego sprawy budzi wątpliwości co do swojej prawidłowości w zakresie przesłanek materialnoprawnych, które są istotne z punktu widzenia wykonywania kompetencji fakultatywnej, to nie można uznać, że decyzja uznaniowa jest legalna.

Przedmiotem rozstrzygnięcia w zakresie kontrolowanych decyzji była sprawa, o której mowa w art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (u.p.o.u.a.), a więc sprawa umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego. Przepis art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. stanowi, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Ponadto art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. przewiduje, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Z akt sprawy, podstaw prawnych oraz uzasadnień decyzji organów pierwszej i drugiej instancji wynika, że przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia były przesłanki wyznaczone zarówno przez art. 30 ust. 1, jak i art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Przedmiot sprawy został wyznaczony szeroko ze względu na treść wniosku z dnia 16 kwietnia 2019 r., w którym skarżący wniósł o umorzenie "alimentów zaległych zasądzonych" w wysokości 65.649,95 złotych (we wniosku błędnie wskazano, że przedmiotem żądania jest również "uchylenie decyzji"). Jakkolwiek skarżący wskazał jako podstawę prawną żądania art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., jednak rozważenie przez organy również treści art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. należy uznać za prawidłowe. Niestety kontrolowane organy nie poczyniły wystarczających ustaleń faktycznych oraz ocen na tle przesłanek materialnoprawnych z art. 30 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a.

Jeżeli chodzi o przesłanki z art. 30 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 u.p.o.u.a., to w tym zakresie organ pierwszej instancji ograniczył się w istocie do zacytowania treści art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., nie dokonując powiązania swoich ustaleń faktycznych z przesłankami wskazanymi w tym przepisie. Organ ten uchylił się zatem od dokonania subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod relewantne przesłanki wynikające z powyższej regulacji. Organ drugiej instancji nie dokonał natomiast w tym zakresie żadnej oceny, pomimo iż w podstawie prawnej swojej decyzji oraz w uzasadnieniu wskazał także art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Kontrola legalności wydanych negatywnych decyzji uznaniowych w zakresie podstawy prawnej wynikającej z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. nie jest zatem możliwa.

Nie jest także możliwa efektywna kontrola legalności decyzji organów pierwszej i drugiej instancji w zakresie negatywnego zastosowania kompetencji z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Organy obydwu instancji nie zawarły uzasadnieniach faktycznych i prawnych wydanych decyzji precyzyjnych, pełnych i bezpośrednich ustaleń co do aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego dłużnika alimentacyjnego. Ogólne wskazanie, że skarżący jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym względem pięciorga dzieci nie czyni zadość prawidłowemu ustaleniu sytuacji rodzinnej zobowiązanego dłużnika. Również ogólne określenie kwot zobowiązań wynikających z zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji z dnia 24 sierpnia 2018 r. oraz wykazu zadłużenia względem funduszu alimentacyjnego nie może być uznane za wystarczające z punktu widzenia wymogu prawidłowego ustalenia sytuacji finansowej dłużnika. Organy pominęły ponadto, że przedmiotem ich ustaleń miała być nie tylko sytuacja finansowa dłużnika, lecz także jego aktualna sytuacja dochodowa (art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.). Abstrakcyjne i oderwane od okoliczności konkretnej sprawy rozważania na temat przesłanek uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie spełniają warunków prawidłowości uzasadnienia prawnego decyzji w sprawie umorzenia należności alimentacyjnych na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. W związku z tym należy stwierdzić, że organy orzekające w sprawie nie dokonały w istocie prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie wynikających z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. przesłanek aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego dłużnika alimentacyjnego.

Potwierdzeniem zasadności powyższego wniosku jest także treść samej skargi, z której wynika, że skarżący "jest w związku małżeńskim" i wraz z małżonką ma na utrzymaniu "siedmioro dzieci w wieku od 4 do 18 lat, które uczęszczają do szkół". Ze skargi wynika również, że żona skarżącego jest przewlekle i poważnie chora, pozostając pod stałą opieką lekarską oraz legitymując się orzeczeniem o niepełnosprawności. Również sam skarżący jest osobą trwale bezrobotną oraz dotkniętą licznymi schorzeniami o charakterze neurologiczno-psychiatrycznym. Sytuacja rodzinna skarżącego jest dodatkowo skomplikowana z powodu niepełnosprawności "syna żony", który jest niepełnosprawny od urodzenia i "upośledzony umysłowo w stopniu lekkim". Również inne dzieci wchodzące w skład rodziny skarżącego są dotknięte schorzeniami chorobowymi (cukrzyca oraz schorzenia szyszynki).

W postępowaniu nie ustalono także aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego oraz jego rodziny. Z treści skargi wynika jedynie, że skarżący z rodziną utrzymują się z "renty chorobowej żony" oraz "dodatków". Brak jednak ustaleń co do świadczeń rodzinnych, socjalnych lub wychowawczych pobieranych przez skarżącego lub członków jego rodziny lub co do innych źródeł dochodów, które kształtują aktualną sytuację dochodową rodziny.

Wobec tak poważnych braków w zakresie ustaleń faktycznych oraz ujawnienia istotnych okoliczności, które – po ich weryfikacji – mogą mieć istotny wpływ na decyzje organów w sprawie umorzenia należności, o których mowa w art. 30 u.p.o.u.a., postępowanie dowodowe i wyjaśniające powinno zostać przeprowadzone ponownie, a ustalenia stanu faktycznego sprawy muszą być szczegółowe i wnikliwe, a ich ocena prawna powinna znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Organy orzekające w sprawie muszą ponadto mieć na względzie, że szczególnie trudna i skomplikowana sytuacja rodzinna lub dochodowa dłużnika alimentacyjnego może być uznana za dającą podstawy do choćby częściowego umorzenia należności lub co najmniej rozłożenia ich na raty, nawet jeśli sytuacja ta nie jest wynikiem nagłych i wyjątkowych okoliczności. W szczególności trwały i wyjątkowo trudny charakter sytuacji rodzinnej lub dochodowej dłużnika alimentacyjnego może uzasadniać zastosowanie – w zależności od możliwości finansowych właściwego organu – zastosowanie odpowiedniej formy ulgi w spłacie należności. Forma tej ulgi nie musi zaspokajać w pełni żądania zobowiązanego. Przykładowo ulga ta może polegać na częściowym umorzeniu należności wraz odsetkami lub rozłożeniu ich na raty, których wysokość i terminy płatności zostaną dostosowane do sytuacji dochodowej dłużnika alimentacyjnego.

Mając na względzie powyższe argumenty, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.