Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 109/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-03-17 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 199,  art. 243  par. 1, art. 246 par. 2 pkt 2,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 177 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1030
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 11 grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w [...], (zwana dalej też Spółką), działając przez swojego pełnomocnika adwokata Ł. S., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 11 grudnia 2015 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, w kwocie 12.000 zł.

Skarżąca złożyła wraz ze skargą na urzędowym formularzu PPPr, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części.

Skarżąca podała, że przedmiot jej działalności stanowi działalność rozrywkowa i rekreacyjna, badanie rynku i opinii publicznej, wynajem i dzierżawa pozostałych maszyn, urządzeń i dóbr materialnych, działalność portali internetowych, naprawa i konserwacja komputerów i urządzeń peryferyjnych, pozostała działalność usługowa, gdzie indziej nie sklasyfikowana.

Uzasadniając wniosek Spółka wskazała, że aktualnie nie posiada środków pozwalających na uiszczenie wpisu od skargi, zarówno w formie pieniężnej, jak i w formie środków trwałych, które mogłaby spieniężyć. Jedynym środkiem trwałym są automaty do gier, w przeważającej mierze obecnie zatrzymane przez Urząd Celny w toku prowadzonych postępowań. Zatrzymania te spowodowały niemożność prowadzenia działalności gospodarczej i w efekcie zarobkowania. Spółka nie posiada zdolności kredytowej, a jedyny wspólnik spółki wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. Opisane trudności finansowe trwają od dłuższego czasu, mają charakter trwały, co uniemożliwiło Spółce poczynienie oszczędności na zabezpieczenie ewentualnych kosztów sądowych. Kapitał zakładowy Spółki wynosi 5000 zł, wartość środków trwałych 500.850,02 zł, wysokość strat 167.360,10 zł, stan konta bankowego 0 zł. Wymagalne zobowiązania z tytułu kar pieniężnych wynoszą 1.308.000 zł, a wpisy sądowe wynoszą łącznie 36.960 zł.

Skarżąca oświadczyła, że pozostaje w stosunku prawnym z fachowym pełnomocnikiem świadczącym na jej rzecz pomoc prawną.

Pismem z dnia 29 lutego 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, uznając dane zawarte w formularzu za niewystarczające do rozpoznania wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy, wezwał ją do złożenia w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, następujących wyjaśnień i dokumentów:

- poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2014, lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiągniętych w roku 2014 dochodów (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów – na podstawie przedkładanych miesięcznych zeznań), ewentualnie także tych dokumentów za rok 2015., jeśli już zostały złożone w urzędzie skarbowym,

- poświadczonych za zgodność z oryginałem deklaracji VAT-7 za ostatnie 3 miesiące (od stycznia 2016 r. do listopada 2015 r.)

- zestawienia przychodów ze sprzedaży za okres roku 2015,

- zestawienia kosztów zakupu za okres roku 2015,

- tabeli amortyzacji środków trwałych,

- złożenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Spółkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach za okres roku 2015,

- w przypadku gdyby rachunki bankowe były zajęte, przedstawienie potwierdzającego ten fakt zaświadczenia wystawionego przez bank, informującego o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków – stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku,

- wskazania, czy w związku z deklarowaną trudną sytuacją finansową spółki, został ustalony obowiązek dokonania dopłat przez jej wspólnika (to jest czy uległo zmianie stanowisko przedstawione w tym względzie we wniosku) i przedstawienie decyzji wspólnika w tym zakresie, ewentualnie wskazania innego źródła finansowania bieżącej działalności spółki,

- przekazanie informacji o otrzymanej ewentualnie pomocy publicznej w ciągu ostatnich dwóch lat,

- wskazania tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej siedzibę Spółki oraz udokumentowania wysokości ponoszonych z tego tytułu kosztów.

Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową.

Skarżąca odebrała wezwanie w dniu 4 marca 2016 r. i odpowiedziała na nie pismem z dnia 8 marca 2016 r., przesłanym do tut. Sądu w tym samym dniu (data nadania przesyłki w placówce pocztowej).

W piśmie z dnia 8 marca 2016 r. pełnomocnik skarżącej, wymienił przesłane w załączeniu dokumenty. Wśród nich przesłał oświadczenie z dnia 8 marca 2016 r., z którego wynikało, że nie został ustalony obowiązek dokonania dopłat przez wspólników Spółki, Spółka nie korzystała w ciągu ostatnich dwóch lat z pomocy publicznej, nie zostało wobec Spółki wszczęte postępowanie naprawcze, ani wniosek o ogłoszenie upadłości, poza działalnością związaną z grami na automatach Spółka nie prowadzi innej działalności gospodarczej, Spółka nie zatrudnia pracowników, lokal stanowiący siedzibę Spółki stanowi przedmiot umowy wynajmu, Spółka ma tylko jeden rachunek bankowy.

W załączeniu skarżąca przesłała następujące dokumenty:

- deklarację CIT-8 za 2014 rok,

- deklaracje VAT-7 za cały okres 2015 r.

- wyciąg z rachunku bankowego dnia 30 listopada 2015 r., na którym wykazano jedynie saldo końcowe wynoszące: - 597,37 zł,

- trzy zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego przez Izbę Celną w [...],

- sześć protokołów zajęcia i odbioru ruchomości,

- pismo Dyrektora Izby Celnej w [...] o przesłaniu protokołu zajęcia i odbioru nieruchomości z 2016 r., oraz wzoru oświadczenia o zgodzie na sprzedaż zajętej ruchomości w drodze przetargu ofert.

Skarżąca nadesłała deklaracje kwartalne dla podatku od towarów i usług za okres 2015 r., wskazują one, że świadczyła w tym okresie usługi lub dostarczała towarów, czyli ogólnie dokonała sprzedaży towarów lub usług za kwoty odpowiednio: 679 992 zł w I kwartale 2015 r. r., 616.482 w II kwartale 2015 r., 599.563 zł w III kwartale 2015 r., 333.815 w IV kwartale 2015 r.

W roku 2014 według deklaracji CIT-8 przychód wyniósł 1.688.950, 20 zł, koszty jego uzyskania 1.745.404,46 zł, strata 56.454,26 zł.

Spółka nie nadesłała następujących żądanych od niej dokumentów:

- zestawienia przychodów ze sprzedaży za okres 2015 r.,

- zestawienia kosztów zakupu za okres 2015 r.

- tabeli amortyzacji środków trwałych,

- wyciągu z rachunku bankowego za okres 2015 r. do października 2015 r. obrazującego operacje dokonane na nim w tym okresie,

- dokumentów obrazujących koszty ponoszone z tytułu najmu nieruchomości stanowiącej siedzibę Spółki,

- zaświadczenia z banku, informującego o wysokości zajęć i sposobie ich zapłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków – stosownego zaświadczenia z banku lub kopii umowy z bankiem o zamknięciu rachunku.

Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie z opłat sądowych, co określa art. 245 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a."

Przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie następuje, gdy osoba prawna ubiegająca się o pomoc wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, jak stanowi art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.

Sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia, w ocenie referendarza sądowego, przyznanie jej prawa pomocy nawet w zakresie częściowym.

W tym miejscu przychodzi wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, Program Lex nr 535035, zamieszczone też w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Program Lex nr 507290, a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, Program Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191. obydwa zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżąca natomiast, zdaniem referendarza sądowego, zwanego też dalej "orzekającym", nie wykazała, że nie jest w stanie wygospodarować środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Spółka nie przesłała wszystkich wymienionych już wyżej, żądanych dokumentów, takich jak: zestawienia przychodów ze sprzedaży od stycznia 2015 r. do października 2015 r., zestawienia kosztów zakupu za okres od stycznia 2015 r. do października 2015 r., tabeli amortyzacji środków trwałych, wyciąg z rachunku bankowego za okres od stycznia 2015 r. do października 2015 r. obrazującego operacje dokonane na nim w tym okresie, dokumentów obrazujących koszty ponoszone z tytułu najmu nieruchomości stanowiącej siedzibę Spółki, zaświadczenia z banku, informującego o wysokości zajęć i sposobie ich zapłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków – stosownego zaświadczenia z banku lub kopii umowy z bankiem o zamknięciu rachunku.

Nieudostępnienie powyższych dokumentów przez Spółkę powoduje znaczne wątpliwości co do jej stanu majątkowego, stwarzając domniemanie, że dokument te mogłyby w istocie wykazać, iż jest ona lepsza od przedstawionej przez skarżącą.

Ponadto przychodzi stwierdzić, że przedstawione przez Spółkę dokumenty również nie uzasadniają przyznania jej prawa pomocy.

Skarżąca, jak wynika z CIT-8 w 2014 r. odniosła w działalności stratę na kwotę 56.454,26 zł, jednakże zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowym, jak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, niepublikowane, Program Lex nr 783893, zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, "Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych." Prowadzi to zatem do oceny, że skarżąca pomimo wykazywanych strat jest w stanie opłacić koszty sądowe, Dodatkowo za taką oceną przemawia fakt, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarcza na dużą skalę, wynikającą z przedłożonych deklaracji VAT. Stosownie do nich łączna sprzedaż za rok 2015, wyniosła 2.229.852 zł, zatem średnia miesięczna sprzedaż za okres 2015 r. wynosiła 185.821 zł, a zatem wielokrotnie przewyższa wpis sądowy od skargi wymagany w sprawie.

Ponadto jak wynika z bilansu spółki z za rok 2014, posiada ona znaczne aktywa trwałe w kwocie 500.850 zł i obrotowe w kwocie 35.624,28 zł. Sytuację taką natomiast zgodnie z poglądami orzecznictwa sądowego należy uznać za wykluczającą przyznanie prawa pomocy. W kwestii tej wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w postanowieniu z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 92/10, niepublikowane, program Lex nr 659009, zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, stwierdzając, że "Spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, jeśli ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wprawdzie za ostatni rok obrotowy poniosła stratę, jednak posiada znaczne środki kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych." Pogląd ten jest podzielany przez orzekającego, jak również pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, niepublikowane, Program Lex nr 477191, zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; "Przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przedsiębiorstwo prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością." Powody wykazania straty mogą być bowiem różne, mogą to być np. zbyt duże koszty administracyjne, materiałów i inne. Różnorodność zdarzeń mogących powodować stratę w Spółce prowadzi do wniosku, że sam fakt jej generowania, nie implikuje automatycznie dla Spółki powstania po jej stronie przesłanki przyznania prawa pomocy. Podobnie nie zmienia takiej oceny kondycji finansowej Spółki, zajęcie komornicze na koncie bankowym, gdyż Spółka nie nadesłała zaświadczenie z banku, iż spowodowało ono zamknięcie rachunku, a zatem wynika z tego, że jest spłacane stopniowo. Nie może ono także, w ocenie orzekającego mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem zapłaty kosztów sądowych. Zatem realizowane zajęcie komornicze na rachunku bankowym, nie może przesądzać o złej kondycji majątkowej Spółki. Sam bowiem fakt obciążenia rachunku bankowego spółki, nie jest wystarczający do uznania, iż spełnia ona przesłanki do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 66/09, LEX nr 564255). Nawet bowiem w razie zajęcia na zabezpieczenie rachunku bankowego przedsiębiorcy, sąd na wniosek zobowiązanego, złożony w terminie tygodniowym od dnia doręczenie mu postanowienia o zabezpieczeniu, określa, jakie kwoty można pobierać na bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami, a także na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Fakt więc zabezpieczenia rachunku bankowego (blokada środków do oznaczonej wysokości) nie jest tożsamy z niemożliwością korzystania przez zobowiązanego z rachunku bankowego (tak w postanowieniu NSA z 13 lutego 2014 r., II FZ 1543/13, LEX nr 1422842).

Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszego wniosku jest też szczególna instytucja przewidziana w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.), a mianowicie umożliwiająca zobowiązanie wspólników do dopłat. Dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (tak np. postanowienie NSA z 20.02.2014 r. II FZ 146/14, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy Spółka zaznaczyła, ze jedyny jej wspólnik wykluczył możliwość jej dokapitalizowania, a w oświadczeniu z dnia 8 marca 2016 r. podkreśliła, że nie zmieni on swej decyzji a w tym przedmiocie. W ocenie orzekającego powyższe świadczyć może tylko o braku podjęcia przez stronę należytej aktywności w celu samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu i nie może przemawiać na jej korzyść. Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym.

Reasumując Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, ma także znaczny majątek trwały oraz obrotowy, nie wykorzystała przy tym wszystkich możliwych sposobów zdobycia środków na pokrycie kosztów sądowych (dopłaty wspólników), brak jest zatem podstaw do oceny, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy, poprzez zwolnienie jej z opłat sądowych, w tym z wpisu, który wynosi w sprawie 400 zł, stosownie do § 1 pkt. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193, ze zm.).

Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.