Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2762/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 134; art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – [...] Oddział w W. (zwany dalej: "ZUS") utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2013 r. odmawiającą T. L. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia 23 listopada 2012 r. strona zwróciła się do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek – w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą – za okres od 1 grudnia 2011 r. do 31 grudnia 2012 r. W uzasadnieniu podniosła, iż cały dorobek jej życia spłonął w pożarze domu mieszkalnego. Jej mąż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, utrzymują się z dochodu w wysokości około 1.000 zł z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. o numerze [...] ZUS odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie od grudnia 2011 r. do października 2012 r., na:

- ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 1.515,64 zł oraz

- ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 2.977,69 zł.

W uzasadnieniu decyzji ZUS przedstawił sytuację majątkową wnioskodawczyni, ustaloną na postawie zebranego materiału dowodowego. Powołując się na przepisy art. 28 ust. 1-3 oraz ust. 3a i 3b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.; zwanej dalej: u.s.u.s.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; zwanego dalej: "rozporządzeniem"), organ nie stwierdził zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek. W tym zakresie podniesiono, iż nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, bowiem wobec strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., a ponadto żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Natomiast brak podstaw do umorzenia należności – w myśl art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia – organ uzasadnił brakiem wystarczających dowodów, na podstawie których można by było stwierdzić, że zachodzą okoliczności warunkujące umorzenie.

Pismem z dnia 18 lutego 2013 r. strona zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc argumenty prezentowane uprzednio w toku postępowania administracyjnego.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2013 r. o numerze [...], ZUS utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2013 r.

W uzasadnieniu podniesiono argumenty, które stanowiły treść uzasadnienia decyzji wydanej uprzednio przez ZUS, tj. w sposób szczegółowy przedstawiono wykazywaną przez wnioskodawczynię sytuację majątkową ze wskazaniem dowodów jakie złożyła w toku postępowania, przywołano odpowiednie przepisy u.s.u.s. i rozporządzenia, powtórzono także powody dla których nie można było uwzględnić wniosku skarżącej. W szczególności ZUS zauważył, iż nie można stwierdzić braku majątku zobowiązanej, bowiem jest ona współwłaścicielką nieruchomości gruntowych o pow. 0,1000 ha oraz o pow. 0,0213 ha. Na posiadanym majątku ZUS ma prawo dokonania zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki. W sprawie nie można również przyjąć, że skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, bowiem jest ona prowadzona w sposób ciągły.

Organ odwoławczy podkreślił, iż brak aktualnego materiału dowodowego ograniczył możliwość dokonania w sposób jednoznaczny oceny, że spłata należności z tytułu składek spowodowałaby zagrożenie dla egzystencji skarżącej jak i jej rodziny. Rozstrzygnięcie nastąpiło na podstawie materiału dowodowego przedłożonego do wniosku o umorzenie należności, a także do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, natomiast złożone później dowody także nie dokumentowały aktualnej sytuacji strony.

Następnie wskazano, iż skarżąca posiada własne źródło utrzymania z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, która w latach 2011-2012 przynosiła stałe zyski, jednakże na uwagę zasługuje fakt, iż nie podaje wysokości uzyskiwanych w chwili obecnej dochodów. Wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawczyni prowadzi z mężem, który jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Koszty utrzymania rodziny wynoszą łącznie około 500,00 zł miesięcznie, zaś przedłożony materiał dowodowy nie wskazuje na powstanie jakichkolwiek zaległości w opłatach, czy potrzebę korzystania z pomocy społecznej, wobec czego – zdaniem ZUS – nie można stwierdzić, że trudności płatnicze mają trwały charakter i pogłębiający się.

Odnosząc się do podnoszonego zdarzenia losowego – pożaru domu – w wyniku, którego zniszczeniu uległ cały dorobek życia wnioskodawczyni, organ odwoławczy wskazał, że przesłanka zawarta w § 3 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie. Przepis ten odnosi się do sytuacji poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności. ZUS zauważył, iż pożar miał miejsce w budynku mieszkalnym położonym w miejscowości M. B, a więc nie w miejscu, w którym skarżąca prowadzi działalność gospodarczą (W.). Poniesione starty zapewne bardzo obciążyły budżet domowy i miały wpływ na sytuację materialną i finansową, jednak nie spowodowały, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie i zmianę decyzji ZUS z dnia [...] października 2013 r. oraz o umorzenie zaległości, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania. Wystąpiła również o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci zaświadczenia z Policji oraz Straży Pożarnej, dokumentacji budynku po pożarze, a także dowodów nadania przesyłek do ZUS z tymi dokumentami. W uzasadnieniu skargi przedstawiła po raz kolejny stan faktyczny sprawy podnosząc, iż z powodu klęski żywiołowej (pożaru) oraz ubóstwa nie jest w stanie uiścić należności wobec ZUS bez uszczerbku dla dalszej egzystencji jej rodziny.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z dnia 10 stycznia 2014 r. skarżąca ustosunkowała się do odpowiedzi ZUS na jej skargę, ponowie przedstawiając sytuację życiową, w jakiej znalazła się wraz z mężem po pożarze domu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego.

Podkreślić na wstępie należy, iż Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. W tym kontekście, zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd ma obowiązek zastosować wszelkie przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosując powyższe zasady, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 p.p.s.a.).

Mając na uwadze powyższe, podnieść należy, iż Sąd nie mógł uwzględnić wniosku strony o umorzenie zadłużenia, bowiem nawet w razie uwzględnienia skargi Sąd nie posiada kompetencji by orzec w zastępstwie organu administracyjnego, właściwego do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd nie mógł również uwzględnić wniosku o przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi kopii dokumentów. Przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Do postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy k.p.c. (art. 106 § 5 p.p.s.a.) – w szczególności art. 227 - 257 k.p.c., zgodnie z którymi dokumenty można podzielić na urzędowe – art. 244 § 1 k.p.c. (sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania) stanowiące dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone oraz prywatne – art. 245 k.p.c., stanowiące dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Tylko te dowody mogą więc być przedmiotem ewentualnego rozpatrzenia przez sąd administracyjny. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. wyznacza ścisłe granice dopuszczalności wykorzystania w postępowaniu sądowoadministracyjnym nowych dowodów. Z regulacji tej wynika, że nie każdy dowód może być dopuszczony w tym postępowaniu, lecz jedynie dowód z dokumentów, który nie był przedstawiony i oceniony w postępowaniu administracyjnym, zakończonym zaskarżaną decyzją pod warunkiem, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Wskazać zatem należy, iż przedłożone przez skarżącą kserokopie pism i wydruki komputerowe nie mogą być uznane za dokumenty, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł natomiast do przekonania, iż wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja ZUS z dnia [...] października 2013 r. wydana została z naruszeniem przepisów prawa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Niezależnie jednak, czy chodzi o kwestię umorzenia należności z tytułu składek, czy także – w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami – o kwestię umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ustawodawca używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga Zakład, który może – ale nie musi – je umorzyć. Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. lub w rozporządzeniu – tj. w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Kwestia działania organów administracji publicznej w ramach "uznania administracyjnego" już wielokrotnie wyjaśniana była w bogatym orzecznictwie sądowym. Dla przykładu, w wyroku z 16 listopada 1999 r. o sygn. akt III SA 7900/98 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego ( tj. Dz. U. z 2013, poz. 267; zwanej dalej:" k.p.a."). Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. o sygn. akt II SA 2486/01, Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych" (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest staranne wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowodowy zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę.

Oceniając zaskarżoną decyzję w powyższym świetle wskazać w pierwszej kolejności należy, iż nie można zaakceptować przyjętego przez ZUS założenia, iż okolicznością świadczącą o tym, że trudności finansowe (jak to ujmuje organ "płatnicze") skarżącej nie mają "trwałego" i "pogłębiającego się" charakteru – jest to, że w oparciu o zebrany materiał dowodowy nie stwierdzono zaległości w opłatach czy też faktu korzystania przez nią z pomocy społecznej czy pomocy charytatywnej. Takie założenie musi zostać uznane za błędne i nie zwalnia organu z oceny tego, czy w sprawie nie zachodzą okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Zauważyć należy, iż ZUS wskazał jedynie jaka jest łączna wysokość miesięcznych wydatków rodziny skarżącej (około 500 zł), jednakże wartości tej nie porównał z konkretną wysokością uzyskiwanych przez nią dochodów. W tym stanie rzeczy niemożliwym staje się ustalenie czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co konsekwentnie podnosi skarżąca. Analizując akta administracyjne zauważyć trzeba, iż wnioskująca złożyła oświadczenia o swojej sytuacji majątkowej, w tym o wysokości dochodów jakimi dysponuje jej rodzina. W uzasadnieniu wniosku o umorzenie należności z dnia 23 listopada 2012 r. strona podała, iż przychody z prowadzonej działalności gospodarczej wynoszą około 1.000 zł, zaś w "Oświadczeniu o sytuacji finansowej przedsiębiorcy", złożonym przy piśmie z dnia 28 grudnia 2012 r., wskazała przychody i koszty z tytułu prowadzonej działalności w latach 2011-2012. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika natomiast by organ wziął powyższe okoliczności pod uwagę, tym bardziej, że mąż skarżącej jest osobą bezrobotną i oświadczone dochody stanowią jedyne źródło utrzymania dwuosobowej rodziny.

Wskazać następnie trzeba, iż stanowisko organu w zakresie wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia również nie zasługuje na aprobatę. Sąd zauważa, iż w omawianym przepisie nie ma mowy o "miejscu" prowadzenia działalności (siedzibie przedsiębiorcy) lecz o "prowadzeniu działalności". Zarówno wykładnia literalna, jak również celowościowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że ocena tego, czy działalność może być dalej prowadzona nie sprowadza się do ustalenia, że poniesione straty materialne są związane z siedzibą tej działalności. Zdaniem Sądu nie jest bowiem wykluczone, że klęska żywiołowa jaka dotyka przedsiębiorcę poza miejscem prowadzenia działalności może uniemożliwiać dalsze jej prowadzenie. Jak wynika z akt sprawy, klęska żywiołowa jaka spotkała skarżącą w miejscu jej zamieszkania nie pozostaje bez wpływu na możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżąca oświadczyła bowiem, że w pożarze utraciła cały majątek ruchomy (meble, ubrania, sprzęt domowy), jak również oszczędności. Jak nakazuje przyjmować doświadczenie życiowe, w sytuacji utraty miejsca zamieszkania środki finansowe w pierwszej kolejności przeznaczane są na cele życiowe i mieszkaniowe, co niewątpliwie wpływa na kondycję finansową samej strony, a co za tym idzie na kondycję finansową prowadzonej przez nią działalności. W konsekwencji, przyjęcie przez ZUS, iż omawiane przesłanki nie wystąpiły w sprawie tylko z tej przyczyny, że klęska żywiołowa miała miejsce poza siedzibą przedsiębiorcy, jest nieprawidłowe i nie może zostać zaakceptowane przez Sąd.

Stwierdzone wyżej błędne założenia organu, które naruszają wskazane przepisy prawa materialnego, spowodowały w następstwie uchybienia proceduralne. Sąd zauważa, iż organ orzekający w sprawie nie przeprowadził wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a co najmniej nie dał wyrazu wnikliwej analizy sytuacji majątkowej strony w jej uzasadnieniu. Zaprezentowanie takiego wywodu, który obrazowałby – nie tyle dla Sądu ile dla wnioskodawczyni – dlaczego uznano, że jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, stanowi bezwzględny obowiązek organu. W tym miejscu powtórzyć należy za trafnym stwierdzeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – wyrażonym w wyroku 20 marca 2007 r. o sygn. akt II GSK 345/06 – iż okoliczności sprawy (niniejsza sprawa ma taki sam przedmiot) winny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie, że w omawianym przypadku decyzja dotyczy nie kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jego elementarnych potrzeb – posiadania środków niezbędnych do przeżycia i miejsca do zamieszkania.

Sąd podkreśla, iż w sprawie konieczna jest ocena zaprezentowanych dowodów przejawiająca się w wyczerpującym wyłożeniu tych okoliczności ze względu na które organ nie uznał wniosku strony. Innymi słowy rzecz ujmując, jeżeli organ – w ramach służącego mu uznania administracyjnego – stwierdza, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do umorzenia zadłużenia strony, to ma obowiązek wyraźnie wskazać jakie konkretne powody o tym przesądziły i jakie są rzeczywiste możliwości zobowiązanego na wywiązanie się z obowiązku jego zapłaty. Organ winien przekonać wnioskującą stronę, iż nie ma racji twierdząc, że nie jest w stanie spłacić należności i jednocześnie wskazać jakie możliwości w tym zakresie strona realnie posiada. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, nie jest realizacją powyższego obowiązku samo wskazanie, iż strona posiada źródła dochodów bez ustalenia ich wysokości, a następnie porównania do niezbędnych kosztów utrzymania. ZUS nie zbadał i w żaden sposób nie wyjaśnił, które wydatki zalicza do tych niezbędnych dla utrzymania rodziny wnioskodawczyni, nie wskazał także jak ich porównanie z posiadanymi dochodami doprowadziło do przekonania, iż strona jest w stanie partycypować w dalszej spłacie zadłużenia i nie spowoduje to ciężkich skutków dla niej samej, jak również dla jej rodziny. Reasumując, organ nie może li tylko powoływać się na ustalone w tok postępowania fakty, lecz wymagają one jeszcze właściwej oceny widocznej w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, nie wyłączając ponownego zweryfikowania czy w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia choćby części zaległości.

Na marginesie już tylko wskazać można na podnoszoną w orzecznictwie sądów administracyjnych zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W tym zakresie podnosi się, że nie jest dopuszczalne przyjęcie z założenia, iż interes publiczny przewyższa swą rangą interes prywatny. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 czerwca 2003 r. o sygn. akt. III SA 3118/01 zauważył, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Tak więc sytuacja, w której zapłata zaległości powodowałaby konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, na przykład do środków pomocy państwa, nie może być uznana za zgodną z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Okoliczności te również winny być uwzględnione w niniejszej sprawie.

Wyłożone powyżej argumenty przemawiają za przyjęciem, iż ZUS nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a owa wadliwość uzasadnienia skarżonej decyzji powoduje, iż nie może się ona ostać w porządku prawnym. Ponownie rozpatrując wniosek ZUS winien uwzględnić wskazane przez Sąd zalecenia, w szczególności dotyczące uzasadnienia decyzji.

Z tych wszystkich względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza – w sposób mający wpływ na wynik sprawy – przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia, a także przepisy art. 6 - 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 134 p.p.s.a. orzec, jak w sentencji.