Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 168/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 lipca 2022 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 20 grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 20 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej również jako: "organ odwoławczy" lub "SKO"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 18 sierpnia 2021 r. o odmowie przyznania M. B. (dalej także jako "strona", "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką - R. S.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

M. B. działając przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła w dniu 19 maja 2021 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w K. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką R. S. Do wniosku dołączono dokumenty obejmujące m.in.:

- orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności

w P. z dnia 17 lutego 2018 r., gdzie wskazano, że znaczny stopień niepełnosprawności R. S. (ur. [...] 1950 r.) datuje się od 24 września 2012 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od 62-go roku życia, symbol przyczyny niepełnosprawności 10-N (choroby neurologiczne);

- orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności

w P. z dnia 10 kwietnia 2021 r. o zaliczeniu E. S. (męża R. S., ur. [...] 1949 r.) do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 marca 2021 r., symbol niepełnosprawności: 08-T (choroby układu pokarmowego), 05-R (upośledzenie narządu ruchu);

- wykaz czynności wykonywanych podczas opieki;

- oświadczenie wnioskodawczyni, że ostatni okres zatrudnienia/ubezpieczenia społecznego ustał w 2020 r.

W dniu 28 maja 2021 r. w miejscu zamieszkania R. S. przeprowadzono wywiad środowiskowy, w toku którego ustalono, że matka wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe z mężem - E. S. Małżonkowie są w wieku poprodukcyjnym, osobami niepełnosprawnymi. Opiekę nad rodzicami sprawuje córka - M. B., która mieszka w innym domu jednorodzinnym. W ramach czynności opiekuńczych córka robi zakupy, jeździ do lekarzy, kąpie, przygotowuje obiady, sprząta. R. S. przy pomocy balkonika korzysta z toalety, może samodzielnie się poruszać, jest wstanie pozostać sama w domu na około godzinę, samodzielnie przyjmuje lekarstwa. Posiłki kroi jej córka. Zdarzają się dni, kiedy córka nocuje w domu rodziców. W przypadku wyjazdu do lekarza z ojcem M. B. może liczyć na pomoc szwagierki - A. B.

W celu ustalenia sytuacji zawodowej wnioskodawczyni organ zwrócił się do pełnomocnika skarżącej o złożenie przez nią stosownych wyjaśnień w tym zakresie.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie M. B., w piśmie z dnia 7 czerwca 2021 r., oświadczyła że jej mama choruje od 2012 r. Próbowała pogodzić pracę z opieką nad matką, niestety stan zdrowia matki uległ pogorszeniu i w roku 2020 zakończyła pracę. Nie podjęła kolejnego zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki nad matką, która jest całodobowa i długoterminowa. Jej mama ma niedowład prawostronny, przeszła udar, jest po operacji pnia mózgu, choruje na serce i Parkinsona. Ma problemy z utrzymaniem równowagi, porusza się za pomocą balkonika. Do czynności wykonywanych podczas sprawowanej opieki nad mamą należą: codzienne wykonywanie czynności higienicznych, obcinanie paznokci, kąpiel, w razie potrzeby prowadzenie do toalety i podmywanie, wymiana pielucho majtek, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, codzienne przygotowywanie ubrań i ubieranie, codziennie mierzenie ciśnienia i poziomu cukru, codziennie podawanie leków, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, pomoc przy wizytach lekarskich, umawianie wizyt lekarskich, zawożenie na badania lekarskie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, pomoc przy wyjściach na spacery, w razie potrzeby przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, czytanie książek i pism urzędowych, układanie do snu, czuwanie podczas snu.

Organ również wystąpił dwukrotnie do ZUS z prośbą o udzielenie informacji o przebiegu ubezpieczenia M. B., a także o udzielenie informacji za jaki okres Wójt powinien za nią opłacać składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Za każdym razem ZUS informował organ, że odstępuje od rozpatrzenia jego wniosku o ustalenie przebiegu ubezpieczenia M. B., gdyż nie pobiera ona

z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia 17 sierpnia 2021 r. (nr [...]) Wójt Gminy K. odmówił M. B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

W podstawie prawnej wydanej decyzji zostały wskazane przepisy obejmujące art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1b, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz.U. 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako "u.ś.r.").

Przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było uznanie przez organ, że wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki uregulowanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. nie wykazała istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia. W tym zakresie organ wskazał, że zgodnie z weryfikacją danych o składkach na ubezpieczenie zdrowotne M. B. od dnia 1 stycznia 2019 r. jedynie w okresie od 28 października 2019 r. do 2 kwietnia 2020 r. była ubezpieczona jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług. W okresie od dnia 1 stycznia 2019 r. do "nadal" wnioskodawczyni nie podejmowała zatrudnienia. Na wezwanie organu rozpatrującego wniosek w zakresie złożenia oświadczenia dotyczącego dotychczasowej aktywności zawodowej M. B. udzieliła bardzo lakonicznych wyjaśnień. Nie udzieliła informacji na temat pracy, z której zmuszona była zrezygnować lub byłaby gotowa podjąć, gdyby nie opieka nad niepełnosprawną matką. Nie wskazała również, czy była wcześniej zatrudniona, jeśli tak to w jakim okresie, w jakim wymiarze czasowym, na jakiej podstawie oraz czy zrezygnowała z zatrudnienia i z jakiego powodu.

Tymczasem warunkiem koniecznym do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przy czym ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, bowiem świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad rodzicem, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dzieci względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Organ zaznaczył, iż w rozpatrywanym przypadku nie może stwierdzić, że niepodejmowanie przez wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ nie wykazała takiego związku. Z uwagi na nie udzielenie przez wnioskodawczynię informacji na temat przebiegu jej doświadczenia zawodowego sam próbował to ustalić, jednakże mimo dwukrotnej próby pozyskania takich danych z ZUS informacji takich nie uzyskał. Zatem domniemywać należy, że na gruncie niniejszej sprawy, w sytuacji gdy wnioskodawczyni nie wskazała swojej wcześniejszej aktywności zawodowej zachodzi brak przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W wyniku złożonego przez M. B. odwołania, przedmiotowa sprawa została rozpoznana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, które decyzją z dnia 20 grudnia 2021 r. (nr [...]) utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Wójta Gminy K.

Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie uznał argumentacji odwołania, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, zwłaszcza ta z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem SKO, zakres sprawowanej przez stronę opieki wobec niepełnosprawnej osoby nie można uznać za opiekę stałą lub długotrwałą uniemożliwiająca jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu

w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

SKO odnosząc się do zebranych w sprawie dowodów, w tym także do treści przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, wskazało że wobec faktu nieprzedłożenia przez stronę żadnych dowodów na okoliczność okresów zatrudnienia zasadnym było przyjąć znajdujący się w aktach sprawy dowód z informacji o składkach zdrowotnych w okresie od 28 października 2019 r. do 3 kwietnia 2020 r. innej pracy zarobkowej strony. Z uwagi na to, że znaczny stopień niepełnosprawności matki strony został przyznany od dnia 24 września 2012 r. nie sposób przyjąć, w ocenie SKO, że zrezygnowała ona z pracy w T. S.A. z uwagi na konieczność podjęcia opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym od 2012 r. matką. SKO w tym zakresie wskazało, że zamieszkujący z żoną ojciec strony uzyskał znaczny stopień niepełnosprawności od dnia 2 marca 2021 r. Z uwagi na fakt, że strona do czasu złożenia wniosku w niniejszej sprawie nie była uprawniona do żadnych świadczeń rodzinnych, także związanych ze sprawowaną opieką nad matką, zasadnym jest przyjęcie domniemania, że do czasu złożenia wniosku w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, to ojciec strony sprawował opiekę nad żoną. Z akt postępowania wynika, iż wnioskodawczym nie mieszka z rodzicami. Z treści sporządzonego wywiadu środowiskowego wynika, że czynności opiekuńcze takie jak: robienie zakupów, wyjazdy do lekarzy, kąpiele, przygotowywanie obiadów, sprzątanie są wykonywane codziennie przez stronę, ponieważ jej matka nie jest w stanie wykonywać ich samodzielnie. W czasie gdy strona wyjeżdża z ojcem do lekarza R. S. może liczyć na pomoc jej szwagierki. Matka strony przy pomocy balkonika chodzi do toalety, może poruszać się samodzielnie i jest w stanie sama zostać na około godzinę, lecz strona prosi wtedy swoją szwagierkę A. B. R. S. samodzielnie przyjmuje lekarstwa, lecz posiłki są pokrojone przez córkę. Matka strony oświadczyła, że zdarzają się dni, że strona nocuje u nich.

Z treści czynności przedłożonych przez stronę wynika, że czynności higieniczne wobec matki wykonuje codziennie. Prowadzi do toalety, wymienia pielucho-majtki oraz smaruje kremami na odparzenia w razie potrzeby. Codziennie przygotowuje ubrania, mierzy ciśnienie, poziom cukru, podaje lekarstwa przygotowuje i podaje posiłki oraz sprząta, pierze i prasuje. Wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, robienie zakupów i realizacja recept oraz załatwianie spraw urzędowych odbywa się w razie potrzeby. Podobnie jak: przynoszenie i przygotowywanie opału, palenie w piecu, czytanie książek i pism urzędowych, układanie do snu i czuwanie podczas snu. Państwo S. posiadają troje dzieci: W. M. zam. w B. - rencistkę, syna W. S. - z którym jest sporadyczny kontakt. Ponadto żyje matka R. S. - Z. B. mieszkająca w S. Zgodnie z oświadczeniem strony jej niepełnosprawna matka ma niedowład prawostronny, przeszła dwa udary, jest po operacji pnia mózgu, choruje na serce i Parkinsona. Ma problemy z utrzymaniem równowagi, porusza się za pomocą balkonika.

Mając na uwadze powyższe SKO wskazało, że strona nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego. Mieszka ze swoją rodziną w tej samej miejscowości - przy innych ulicach. Czynności wskazane i wykonywane przez stronę stanowią połączenie czynności związanych ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką oraz czynności dnia codziennego związane z gospodarstwem domowym rodziców, których nie sposób uznać za czynności związane z opieką nad matką. Do czynności dnia codziennego związane z tym gospodarstwem należą: sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków, przynoszenie opału i palenie w piecu. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wykonywane mogą być poza godzinami zatrudnienia, tak jak to odbywa się powszechnie w innych gospodarstwach domowych, w których pod opieką pracujących domowników pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. Sprzątanie, pranie i prasowanie - wbrew oświadczeniu strony - nie są czynnościami wykonywanymi codziennie tylko w razie potrzeby, podobnie jak robienie zakupów, opłacanie rachunków, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych. Czynności te są wykonywane przez wszystkich i w każdym gospodarstwie domowym, również w którym członkowie wspólnie zamieszkujący rodziny pracują, bądź zajmują się uczącymi się lub starszymi członkami rodziny. Przy czym, nie tylko czynności związane bezpośrednio z opieką nad osobą niepełnosprawną wchodzą w zakres "opieki" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jednakże nie można nie zauważyć, iż strona wykonuje identyczne czynności w ramach swojego gospodarstwa domowego i własnej rodziny. Można sobie zadać w tym miejscu pytanie kiedy byłyby wykonywane te czynności w sytuacji - jak podnosi strona - całodobowej opieki sprawowanej nad matką? Strona jednocześnie nie może być w swoim domu oraz domu rodziców.

Oczywistym także dla SKO jest, że strona wykonuje również czynności związane ze sprawowaną opieką. Są to: codzienna higiena (chociaż nie wykonuje się codziennie takich czynności jak: obcinanie paznokci, strzyżenie włosów), codzienne mierzenie ciśnienia, mierzenie poziomu cukru i podawanie insuliny oraz podawanie leków (raczej przygotowania, bo jak oświadczyła R. S. w wywiadzie, to ona sama przyjmuje lekarstwa). Czynności te, co do zasady, mogą być wykonane rano i wieczorem (podanie śniadania i kolacji, leków, pomiary ciśnienia i cukru we krwi, podawanie insuliny) lub wczesnym popołudniem (podanie obiadu). Opisany wyżej zakres sprawowanej opieki jest tego rodzaju, że strona wspiera w chorobie swoją matkę w rozmiarze nie zajmującym nie tylko całego dnia, ale także jego znacznej części. Ponadto SKO zwróciło uwagę, że w niektórych sytuacjach, np. pomoc w wizycie u lekarza z ojcem, opiekę sprawuje szwagierka strony. Także ona pomaga stronie w opiece w czasie gdy R. S. zostaje sama. Oznacza to, że w istocie opisane wyżej czynności związane z opieką, w zależności od części dnia wykonywane są nie przez stronę tylko przez jej szwagierkę.

Skoro z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że matka strony nie wymaga szczególnej pielęgnacji i obsługi strony odwołującej się przez całą dobę lub jej znaczną część, to ustalenia te mają bezpośredni wpływ na możliwość podjęcia zatrudnienia przez nią, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przy sprawnej organizacji opieki nad matką, strona jest w stanie pogodzić - zdaniem SKO - obowiązki zawodowe z koniecznością zapewnienia jej opieki. Nie można zatem zasadnie twierdzić, w ocenie SKO, że opieka strony nad niepełnosprawną matką wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia lub pracy zarobkowej w jakiejkolwiek formie wskazanej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Kolegium zaznaczyło, że strona już taką pracę zarobkową wykonywała w okresie posiadania przez R. S. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dlatego też w świetle powyższych ustaleń SKO uznało, że sprawowana przez stronę opieka nad niepełnosprawną matką jest tego rodzaju oraz zakresu, że pozwala stronie na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tym samym w sprawie nie zachodzi wymagany przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r. związek pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Uwzględniając rodzaj i charakter czynności, jakie wykonuje strona, SKO stwierdziło, że może ona podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Dodało również, że z akt sprawy wynika, że żyje matka R. S. Ponadto posiada ona trójkę dzieci (osoby spokrewnione w stopniu pierwszym wobec niepełnosprawnej matki). Oznacza to, że nie spełniono również warunków określonych w art. 17 ust. 1a pkt 1 i 2 u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, działająca przez pełnomocnika M. B. wniosła o uchylenie opisanej wyżej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Ponadto, w skardze zawarto wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi wskazano natomiast, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z przywołanej normy prawa wynika zatem, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osoby trzeciej nie jest wstanie sobie zapewnić. Dlatego nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej lub długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie może zostać uwzględniona i podlega oddaleniu.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 grudnia 2021 r. (nr [...]) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 18 sierpnia 2021 r. (nr [...]), którą odmówiono jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi zaś, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zapewnieniem niepełnosprawnej matce opieki, a niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także z uwagi na rozmiar sprawowanej opieki. SKO podzieliło przedmiotowe stanowisko i uznało również, że skarżącej należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie spełnia ona przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tzn. nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zapewnieniem niepełnosprawnej matce opieki, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ odwoławczy przyjął, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia przez skarżącego zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Decyzje organów obu instancji są zgodne z prawem albowiem zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo ich niepodejmowaniem w związku z koniecznością sprawowania opieki.

Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 ustawy wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną - w takim wymiarze - że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Zatem w okolicznościach rozpatrywanej sprawy istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar (charakter) sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną osobą (matką) wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, a także kwestia istnienia ww. związku przyczynowo-skutkowego.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła 23 grudnia 2020 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w K. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką - R. S. (ur. [...] 1950 r.) legitymującą się ww. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, która datuje się od 24 września 2012 r.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną matką, gdyż wynika ona z obowiązku prawnego (zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, dalej - jako "k.r.io.") i moralnego skarżącej względem matki, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Przede wszystkim świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których - zakres opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

Istotne jest jednak, że opieka taka musi - w sposób oczywisty - stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Przy czym zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga. Trzeba mieć na uwadze potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

Z ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym przepisie. Reprezentowane w tym zakresie stanowisko organów obu instancji należy w pełni podzielić.

Poza sporem było w sprawie, że skarżąca nie zamieszkuje wspólnie z matką. R. S. mieszka wraz ze swoim mężem E. S. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 10 kwietnia 2021 r. został on zaliczony na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności. Matka R. S. - M. B. żyje i zamieszkuje w S. Mama skarżącej ma niedowład prawostronny, przeszła udar, jest po operacji pnia mózgu, choruje na serce i Parkinsona. Porusza się przy pomocy balkonika. Nie jest jednak osobą leżącą. Jak wynika z materiału zgromadzonego w sprawie, w tym przeprowadzonego w dniu 28 maja 2021 r. wywiadu środowiskowego, skarżąca zajmuje się niepełnosprawną matką, pomaga jej w codziennych czynnościach życiowych m.in., przygotowuje posiłki (które kroi dla niej), robi zakupy, pierze, sprząta, załatwia sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie, wyjeżdża z mamą do lekarza. Realizuje recepty i opłaca rachunki. Niewątpliwe skarżąca opiekuje się matką, jednak czynności wskazywane przez nią stanowią w dużej mierze czynności zwykłego dnia codziennego.

W ocenie Sądu, prowadzenie gospodarstwa domowego, na które składają się ww. czynności, w tym sprzątanie, pranie, robienie zakupów czy przygotowywanie posiłków, nie stanowi czynności tak bardzo czasochłonnych, które zupełnie wykluczałyby podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Czynności te nie zajmują tyle czasu, podobnie jak i czynności związane z samą tylko opieką nad matką (pomoc przy kąpieli czy ubieraniu się, podawanie leków, które samodzielnie przyjmuje) aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania, a zwłaszcza uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym wymiarze. Nie świadczą one też o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, stanowiąc również codzienne zajęcia osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Zatem w istocie stanowią one codzienną rutynę tych osób. Same czynności opiekuńcze nie zajmują skarżącej stale tyle czasu, aby w ogóle wykluczały aktywność zawodową. Ich rozmiar i zakres nie wymusza bowiem na skarżącej całkowite niepodejmowanie pracy. Dlatego nie sposób przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką rzeczywiście nie może podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Niezależnie od poczynionych uwag, ważne również dla prawidłowego rozpoznania sprawy jest, że organ zobowiązał skarżącą wezwaniem z dnia 24 maja 2021 r., skierowanym prawidłowo do jej pełnomocnika, do złożenia wyjaśnień dotyczących przebiegu dotychczasowej aktywności zawodowej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 7 czerwca 2021 r. ograniczyła się w tym zakresie do ogólnego stwierdzenia, że starała się od 2012 r. pogodzić pracę z opieką jednak stan zdrowia mamy uległ pogorszeniu i w 2020 r. zakończyła pracę i nie podjęła kolejnego zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki. Nie podając jednak żadnych innych (konkretnych) okoliczności związanych z jej zatrudnieniem (pracą zarobkową). Natomiast skierowane przez organ ww. wezwanie dotyczyło podania szczegółowych informacji w tym przedmiocie, nie tylko z jakiej pracy zmuszona była zrezygnować lub którą gotowa byłaby podjąć, gdyby nie konieczność sprawowania opieki, ale również czy była wcześniej zatrudniona, kiedy, w jakim okresie, w jakim wymiarze czasowym, na jakiej podstawie, kiedy zrezygnowała z zatrudnienia i z jakiego powodu (vide: wezwanie z dnia 24 maja 2021 r. i odpowiedź skarżącej z dnia 7 czerwca 2021 r. w aktach administracyjnych organu pierwszej instancji). Natomiast w aspekcie twierdzeń skarżącej o pogorszeniu się stanu zdrowia matki i w związku z tym zakończeniem przez nią aktywności zawodowej, to skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie swojego stanowiska.

W zaistniałej więc sytuacji ustalenia organów poczynione w sprawie nie mogą nasuwać wątpliwości co do swojej prawidłowości. Organy tym samym zasadnie przyjęły, że czynności związane tylko z opieką nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., które uniemożliwiają podjęcie skarżącej jakiegokolwiek zatrudnienia. Dlatego zgodzić się trzeba ze stanowiskiem organu odwoławczego, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką, jednak nie w takim zakresie, który uniemożliwiałby podjęcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zaakcentować należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki.

Świadczenie pielęgnacyjne, co należy ponownie podkreślić - ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy - której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Mając na uwadze całokształt podniesionych powyżej okoliczności, trudno uznać, że skarżąca obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub pracy zarobkowej tylko ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką. Sąd nie kwestionuje faktu, że matka skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby, jednak nie można dać wiary twierdzeniom skarżącej, że nie podjęła zatrudnienia w roku 2020 ze względu na konieczność opieki nad matką, która już w 2012 r. była osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, w sytuacji nie wykazania pogorszenia się jej stanu zdrowia. Jeżeli skarżąca chciała wykazać, że zakres opieki był w tym wypadku większy niż ustalono, powinna przedłożyć stosowne, wykazujące podnoszone przez nią twierdzenia, konkretne dowody. Taka inicjatywa nie została jednak podjęta przez mimo, że jak już zaznaczono w toku całego postępowania administracyjnego była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Dlatego należy podzielić stanowisko organów obu instancji, że opisana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad matką a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W sprawie zasadnie zatem uwzględniono, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami.

Należy w szczególności podkreślić, że pełnomocnik strony przed wydaniem decyzji przez organem pierwszej instancji został na podstawie art. 10 w zw. z art. 79a k.p.a. prawidłowo zawiadomiony, że w sprawie nie wykazano spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - " z uwagi na brak związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, R. S.", co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Pomimo tego skarżąca nie podjęła inicjatywy dowodowej oraz nie zajęła przed wydaniem decyzji stanowiska w sprawie.

Wobec dokonanych rozważań należy również zauważyć, że w opozycji do ustaleń organów obu instancji, że skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., profesjonalny pełnomocnik skarżącego na etapie odwołania oraz skargi nie przedstawił żadnych okoliczności, które mogły przemawiać przeciwko stanowisku organów w tym zakresie, ograniczając się do przywołania celu regulacji prawnych i orzecznictwa sądów administracyjnych. Strona skarżąca nie może ze swojej biernej postawy wywodzić dla siebie korzystnych skutków prawnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że ciężar prowadzenia postępowania dowodowego nie spoczywa wyłącznie na organie ale również na stronie, która z określonego faktu chce wyprowadzić dla siebie korzystne skutki prawne. Pełnomocnik skarżącej w żaden sposób nie zakwestionował ani nie podważył prawidłowości ustaleń organów w tym zakresie.

Na zakończenie rozważań można dodać, że skarżąca należy do kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zgodnie z art. 129 § 1 k.r.io. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, zatem obowiązek alimentacyjny skarżącej wobec R. S. wyprzedza obowiązek alimentacyjny M. B.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).