Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1471/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Bożena Popowska Protokolant ref. staż. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego oddala skargę /-/B. Popowska /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/M. Dybowski MW


UZASADNIENIE

IV SA/Po 1471/04

UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2003 r. skarżący J. J. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwanego dalej Kierownikiem Urzędu) o "wydanie decyzji umożliwiającej pobieranie dodatku kombatanckiego, kompensacyjnego i ryczałtu energetycznego". Do wniosku strona załączyła dokumenty otrzymane z Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie na okoliczność wypłaty odszkodowania z tytułu wykonywanej w czasie drugiej wojny światowej pracy na rzecz III Rzeszy pracy przymusowej w gospodarstwie u Niemca H.K. w miejscowości Kolonia Dębica woj. włocławskie, legitymację członka Stowarzyszenia Osób Poszkodowanych przez III Rzeszę. W uzupełnieniu tego wniosku pismem z dnia [...] października 2003 r. strona wystąpiła o "wydanie decyzji umożliwiającej pobieranie świadczenia pieniężnego", załączając wypełniony kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, dokumenty potwierdzające pobyt w okresie od stycznia 1943 roku do stycznia 1945 roku na deportacji w miejscowości Kolonia Dębica oraz wykonywanie tam pracy przymusowej, dokumenty geodezyjne z tych lat na okoliczność istnienia gospodarstwa w którym strona wykonywała pracę przymusową oraz oświadczenia dwóch świadków wraz z zaświadczeniami stosownych władz, dokumentujących ich pobyt na deportacji w tym okresie, negatywną opinię Stowarzyszenia Osób Poszkodowanych przez III Rzeszę. Strona powołała się nadto na ustawowe definicje represji oraz deportacji do pracy przymusowej.

Wniosek ten Kierownik Urzędu zakwalifikował jako wystąpienie o przyznanie świadczenia pieniężnego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87 poz. 395 z późn. zmianami) i decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...] podjętą na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 lit a) wskazanej ustawy odmówił przyznania wnioskowanego uprawnienia. W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż strona nie podlegała represjom wojennym określonym w art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy ponieważ nie została spełniona ustawowa przesłanka deportowania do pracy przymusowej poza terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 roku. Decyzje doręczono stronie w dniu [...] czerwca 2004 r.

Składając w dniu [...] czerwca 2004 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy J. J. powołał się na represyjny charakter wykonywanej prze niego pracy przymusowej na rzecz okupanta. Zdaniem strony użyty przez ustawodawcę przyimek "z" nie oznacza "po za" terytorium państwa polskiego sprzed 1 września 1939 roku, a wiec nie obejmuje Polaków z terytoriów innych Państw, które stało się terytorium terenów okupowanych przez III Rzeszę. Zdaniem strony represja której podlegał w wieku 7 lat polegała na zmuszaniu, deportacji, tj. wywiezieniu do niewolniczej, przymusowej pracy, a z definicji deportacji oraz przepisu art. 2 pkt 2 lit a) ustawy nie wynika, aby konieczne było wywiezienie poza dane tereny. Strona wyjaśniła, iż wykonywanie przez niego w wieku 7 lat niewolniczej pracy w atmosferze przymusu, terroru i wywiezienia było represją o której stanowi art. 4 ust. 1 lit c).

Decyzją z dnia [...]października 2004 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 127§3 k.p.a i art. 138§1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 wyżej powołanej ustawy o świadczeniu pieniężnym (...), Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]czerwca 20024 r. o odmowie przyznania wnioskowanych uprawnień. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż skarżący nie spełnia przesłanek uprawniających do przyznania uprawnień w oparciu o przepisy przedmiotowej ustawy. Wskazując na zawartą w art. 2pkt 2 lit. a) ustawową definicję pojęcia represji Kierownik Urzędu powtórzył swoja wcześniejszą argumentację odnośnie wymogu deportacji do pracy przymusowej poza granice II RP. Zdaniem organu nie wystarcza wykonywanie pracy przymusowej poza miejscem stałego zamieszkania, lecz wykonywanie tej pracy poza granicami państwa polskiego sprzed 1 września 1939 r., a z oświadczenia strony oraz załączonych do wniosku dokumentów wynika, iż w latach 1943-1944 strona wykonywała prace przymusową w Kolonii Dębicach k. Włocławka, tj. na terytorium Polski w jej granicach sprzed 1 września 1939 roku. Kierownik Urzędu wyjaśnił ponadto, iż dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie oceny warunków niezbędnych do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego jest w tym zakresie jednolite, przytaczając sygnatury akt spraw o podobnym charakterze.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w swojej wcześniejszej korespondencji. Skarżący wskazał, iż Kierownik Urzędu w wydanej decyzji wadliwie wskazał okres wykonywania pracy przymusowej, podczas gdy praca ta wykonywana była w latach 1941-1945, jak również nie rozpatrzył dowodów i relacji dotyczących pracy przymusowej w odosobnieniu z art. 4 pk1 1 ppkt 1 lit c).

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi podnosząc, iż wskazywany w skardze art. 4 pkt 1 lit. c) dotyczy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 42 z 2002 r. poz. 371 z późn. zmianami), a nie ustawy, na podstawie której zaskarżona decyzja została wydana.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Skarżący J. J. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu wykonywania w latach 1942-1945 pracy przymusowej na rzecz okupanta, zakres przedmiotowy postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji wyznaczony bowiem został złożonymi wnioskami z dnia [...] stycznia 2003 r. oraz [...] października 2003 r. Tym samym wbrew zarzutom skargi w granicach rozpatrywanej sprawy Kierownik Urzędu nie był zobligowany rozpatrzyć wniosku strony w oparciu o przepisy wskazanej w odpowiedzi na skargę decyzji o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Przedmiot niniejszej sprawy jest unormowany w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87 poz. 395 z późn. zmianami). Przepis artykułu 1 tej ustawy przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie, z tym że nie wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy (por. wyrok NSA z dnia 01 listopada 2001 r. sygn. akt V SA 564/01 Lex 84361). Przedmiotowa ustawa przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Rodzaje represji, których doznanie uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego zostały wymienione w art. 2 ustawy i obejmują:

1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych, religijnych;

2. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 roku na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów prze nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945;

b) ZSRR i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1948 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Treść cytowanego przepisu w powiązaniu z art. 3 określającym podstawę wymiary świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy wskazuje, iż sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych bez faktu deportacji spełniającej wymogi określone w art. 2 pkt 1 li. a) lub b), a więc wywiezienia do pracy przymusowej poza granice państwa polskiego w jego granicach sprzed 1939 roku nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia. W odniesieniu do unormowania zawartego w art. 2 pkt 1 li. a) ustawy prawo do świadczenia z tytułu pracy przymusowej przysługuje osobom deportowanym (wywiezionym) do tej pracy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Z powyższego wynika, że prawem do świadczenia przewidzianego w ustawie objęto przypadki represji zaostrzonej w stosunku do obowiązku pracy na terenach okupowanych, bądź samej deportacji. Brak jest w tej sytuacji podstaw do uznania, że praca przymusowa obywatela polskiego w gospodarstwie niemieckiego osadnika, które położone było na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., lecz będącego pod okupacją III Rzeszy w latach 1939-1945, uprawnia do przewidzianego w ustawie świadczenia pieniężnego. Kryterium wyróżniającym grupę osób uprawnionych do świadczenia z tytułu pracy przymusowej stanowi bowiem obiektywnie trudniejsza sytuacja osób przymusowo zatrudnionych, wyrwanych z dotychczasowego środowiska. Odmienna, rozszerzająca wykładnia omawianego przepisu art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy nie byłaby uprawniona, jako sprzeczna z brzmieniem przepisu, który nie przewiduje wyjątków od warunku deportacji, i wykraczająca poza wskazany w tytule ustawy zakres regulacji, a ponadto prowadząca do zbędności art. 2 pkt 1, skoro praktycznie każda praca przymusowa, wykonywana przez co najmniej 6 miesięcy na rzecz III Rzeszy w latach 1939-1945, uprawniałaby do świadczenia. Przyznanie uprawnień do świadczenia tylko pewnej ściśle określonej grupie osób srożej represjonowanych, z pominięciem osób, które doznały represji mniej dolegliwych (bez deportacji), pozostaje przy tym w zgodzie z zasadą państwa prawnego. Takie unormowanie nie stanowi dyskryminacji innych osób. Zasada równości wobec prawa (równość w prawie) polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujący się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Realizacja przez ustawodawcę zasady równości z uwzględnieniem zasady sprawiedliwości oznacza - w przypadku przyznawania świadczeń, które prowadzą do zróżnicowania sytuacji prawnej obywateli - stosowanie kryteriów różnicujących, które są merytorycznie uzasadnione i nie są niesprawiedliwe. Przyznanie świadczenia z tytułu pracy niewolniczej na rzecz Niemiec nie wszystkim obywatelom polskim, którzy doznali tej represji, ale tylko tym osobom, które poddane były represji w szczególnych warunkach (osadzenie w obozie pracy albo wywiezienie do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy), nie może być uznane za niesprawiedliwe faworyzowanie tych osób (por. uchwałę 7 sędziów NSA z 12.10.1998 r., OPS 5/98, ONSA 1999/1/1). Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że niezwiązane z deportacją (wywiezieniem) przymusowe zatrudnienie w latach 1943-1945 małoletniego J. J. w niemieckim gospodarstwie rolnym położonym na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., a po tej dacie okupowanym przez III Rzeszę, nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. "a" cyt. ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej.

W tych okolicznościach Sąd Administracyjny, który na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sprawuje kontrolę orzeczeń administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem, stwierdził, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalono.

/-/ M. Dybowski /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ B. Popowska

if