Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2285/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13ha ust. 1 i 2, art. 13i, art. 13hc ust. 1, art. 13i ust. 3, art. 13i ust. 4a, art. 13k ust. 1, art. 13l ust. 1, art. 16l ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2068
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jedn.
article: art. 40a ust. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 1406
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych.
article: art. 2 pkt 33
journal: Dz.U. 2018 poz 1990
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jedn.
article: art. 189e, art. 189f par. 1 pkt 1,
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Dzięcioł po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2020 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za brak opłaty elektronicznej oddala skargę


UZASADNIENIE

Sygn.akt:

VI SA/Wa 2285/19

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego nałożył na T. S. (dalej jako: strona, skarżący) karę pieniężną w wysokości 1500 zł podstawie art. 104 w zw. z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm. - zwanej dalej kpa), art. 13k ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 4. ust. 6 pkt 1, ust. 9 oraz art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2068, ze zm. - zwanej dalej udp). rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 890, ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j. art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 58, ze zm. - za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następujących stanie faktycznym.

W dniu [...] listopada 2018 r. zarejestrowano przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...] (rodzaj: SAMOCHÓD CIĘŻAROWY) poruszającego się wraz z przyczepa/naczepą o numerze rejestracyjnym [...] przez urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...] pod numerem ewidencyjnym [...], o godzinie [...], na odcinku drogi krajowej nr [...] węzeł P. - węzeł R., wskazanym w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.

W wyniku dokonanej kontroli stacjonarnej stwierdzono, iż w ww. pojeździe znajdowało się urządzenie pokładowe viaBox służące do uiszczania opłat elektronicznych, którego użytkownik posiada podpisaną z pobierającym opłatę umowę w trybie przedpłaconym.

Ponadto ustalono, iż w chwili przejazdu na koncie ww. użytkownika w systemie viaToll nie znajdowały się dostępne środki na pokrycie należnej opłaty.

Na podstawie danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, iż dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów wynosiła 4950 kg, w tym pojazdu samochodowego - 3500 kg, zaś przyczepy - 1450 kg.

W oparciu o dane zgromadzone w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz wyjaśnienia przesłane przez [...] sp. z o.o. pismem z dnia 23 kwietnia 2019 r. organ prowadzący postępowanie ustalił, iż posiadaczem ww. pojazdu samochodowego w dniu odnotowania naruszenia był T. S..

Pismem z dnia 16 maja 2019 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas ww. przejazdu, pouczając o treści art. 10 § 1 kpa.

Pismem z dnia 6 czerwca 2019 r. (data wpływu do organu) skarżący wskazał, iż w dniu tj. [...] listopada 2018 r. był w posiadaniu pojazdu o numerze rejestracyjnym [...], który został wypożyczony od [...] sp. z o.o. do celów prywatnych. Wyjaśnił nadto, iż nie miał zamiaru poruszać się płatnym odcinkiem drogi krajowej, jednak z powodu utrudnienia w ruchu spowodowanym kolizją drogową zmuszony był wjechać na ww. odcinek drogi. Kierujący nie wiedział, ile środków pozostało na koncie viaToll. Po wjechaniu na płatny odcinek natychmiast podjął próbę doładowania konta. Po zorientowaniu się o braku środków na koncie i możliwości doładowania konta poza trasą natychmiast zjechał z drogi płatnej i zasilił konto. Wnoszący pismo wskazał, iż kierujący dołożył należytej staranności aby dokonać należytej opłaty za przejazd. Problemem okazała się liczba i usytuowanie punktów doładowań na wskazanym odcinku drogi. Wnoszący pismo złożył reklamację dotyczącą dostępności punktów doładowań. Strona zwróciła się z wnioskiem o odstąpienie od ukarania. Do pisma dołączono kopie korespondencji mailowej z Centrum Obsługi Klienta viaToll.

Pismem z dnia 12 czerwca 2019 r. organ wezwał skarżącego do wskazania przebiegu trasy przejazdu w dniu [...] listopada 2018 r., w szczególności do wskazania miejsca w którym ww. pojazd wjechał na płatny odcinek drogi krajowej oraz miejsca zjazdu z tego odcinka, nadto do wskazania drogi, na której doszło do kolizji.

Pismem z dnia 12 lipca 2019 r. skarżący odpowiedział, iż nie pamięta numeru drogi, na której doszło do kolizji, o której dowiedział się za pośrednictwem CB radia. Trasa po płatnym odcinku drogi krajowej została mu zaproponowana przez nawigację on-line jako "droga pozwalająca na szybsze ominięcie zatoru". Skarżący podkreślił, iż przed wjazdem na ten odcinek podjął próbę doładowania konta viaToll, co w związku z podniesioną w piśmie niewystarczającą ilością punktów doładowań okazało się niemożliwe. Skarżący wskazał, iż z uwagi na niską niedopłatę w uiszczeniu opłaty elektronicznej niezasadnym byłoby nakładanie kary w kwocie 1500 zł. Ponadto wnoszący pismo wskazał, iż obowiązek przygotowania punktów do uiszczenia opłaty elektronicznej oraz sposób jej rozliczania spoczywa na organie pobierającym opłaty.

Następnie organ zwrócił się do Biura Krajowego Systemu Poboru Opłat, odpowiedzialnego za obsługę krajowego systemu elektronicznego poboru opłat, z prośbą o złożenie wyjaśnień w przedmiocie zarejestrowanego naruszenia. Pismem z dnia 9 maja 2019 r. operator, udzielając odpowiedzi, oświadczył, że w dniu naruszenia nie odnotowano nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu elektronicznego poboru opłat oraz urządzenia kontrolnego infrastruktury przydrożnej, zaś użytkownik nie składał reklamacji w związku z niesprawnym urządzeniem viaBox. Ponadto operator wskazał, iż dnia 18 listopada 2018 r. użytkownik złożył skargę na brak dostatecznej ilości punktów doładowań. Został poinformowany o Ogólnych Warunkach Umowy, z których wynika, iż jest zobowiązany do sprawdzenia środków przed wjazdem na drogi płatne oraz o lokalizacji Miejsc Obsługi Klienta. Pismem z dnia 8 grudnia 2019 r. użytkownik ponownie zwrócił się z zapytaniem o dostępność Punktów Dystrybucji oraz wyraził swoje niezadowolenie z odpowiedzi przesłanej na skargę. Centrum Obsługi Klienta udzieliło konkretnej odpowiedzi ze wskazaniem najbliższego punktu doładowania w okolicy oraz możliwości realizacji doładowań kont użytkowników viaToll za pomocą innych narzędzi. Do pisma załączono wykazu transakcji. Wynika z niego, iż w momencie odnotowania naruszenia tj. [...] listopada 2018 r. o godzinie [...] na koncie użytkownika nie było dostępnych środków pieniężnych. Środki te wyczerpały się w tym samym dniu o godzinie [...], zaś doładowanie konta w kwocie 120 zł nastąpiło o godz. [...] kartą płatniczą w punkcie dystrybucji. Ponadto operator wskazał, że użytkownik otrzymywał ostrzeżenia o niskim stanie środków za pośrednictwem sygnalizacji urządzeń pokładowych viaBox od dnia 01 czerwca 2018 r. od godz. [...].

Organ wskazał, iż stosownie do treści art. 13k ustawy o drogach publicznych ( t.j. Dz.U z 2018 r., poz. 2068 ze zm, dalej jako: udp) stroną jest podmiot będący właścicielem posiadaczem pojazdu samochodowego, którym poruszano się po płatnych odcinkach dróg krajowych z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Odpowiedzialność za naruszenia obowiązku uiszczania opłat elektronicznych za przejazd po płatnych odcinkach dróg o którym mowa w art. 13 ust.1 pkt 3 udp zgodnie z art. 13k ust. 4 udp ponosi właściciel pojazdu samochodowego, a jeśli pojazdem jest zespół pojazdów to właściciel pojazdu złączonego z przyczepą lub naczepą. Jeżeli właściciel nie jest posiadaczem pojazdu to ww. odpowiedzialność ponosi podmiot, na rzecz którego właściciel przeniósł posiadanie.

Jako okoliczność bezsporną organ wskazał fakt, że zespół pojazdów o wskazanych w decyzji numerach rejestracyjnych, którego dopuszczalna masa całkowita przekraczała 3,5 tony (wynosiła 4950 kg), poruszał się w dniu [...] listopada 2018 po płatnym odcinku drogi krajowej, zaś z informacji pochodzących z systemu elektronicznego poboru opłat jednoznacznie wynika, iż za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna, ponieważ na koncie jego użytkownika w systemie viaToll nie znajdowały się dostępne środki na pokrycie należnej opłaty. Ponadto umowa między pobierającym opłatę a użytkownikiem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty po dokonaniu przejazdu. Tym samym, w ocenie organu, doszło do naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Ponadto organ wskazał, iż zgodnie z zestawieniem transakcji zawartym w piśmie operatora systemu elektronicznego poboru opłat, w dniu [...] listopada 2018 r. o godz. [...] saldo na koncie użytkownika wynosiło 0,00 zł. Środki pieniężne na ww. koncie wyczerpały się o godzinie [...], zaś doładowanie konta w kwocie 120 zł nastąpiło o godz. [...] kartą płatniczą w punkcie dystrybucji. Informacje przekazane organowi bezpośrednio przez operatora systemu potwierdzają fakt nieuiszczenia opłaty elektronicznej za kontrolowany przejazd.

W odniesieniu do wyjaśnień strony o ograniczonej ilości punktów doładowań urządzenia pokładowego viaBox organ podał, iż w ramach funkcjonowania systemu viaToll istnieje szereg rozwiązań i udogodnień, jak np. dostęp do konta użytkownika za pośrednictwem spersonalizowanego Panelu Obsługi Klienta na stronie internetowej www.viatoll.pl., sygnalizacja pochodzącą bezpośrednio z urządzenia pokładowego viaBox, zamontowanego w pojeździe, darmowa aplikacja mobilna viaToll. jak również możliwość sprawdzenia stanu środków za pośrednictwem wiadomości sms. Usługi te umożliwiają dokonanie czynności w systemie całodobowym. Operator w ramach funkcjonowania systemu viaToll umożliwia doładowanie konta przedpłaconego nie tylko gotówką w punkcie dystrybucji, doładowania konta można dokonać również poprzez transakcję bezgotówkową za pomocą kart płatniczych, jak i przelewem na indywidualny rachunek bankowy użytkownika w Banku Gospodarstwa Krajowego udostępniony przez operatora systemu.

Organ podkreślił, iż podjęta przez skarżącego próba doładowania konta pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w systemie elektronicznego poboru opłat wskazuje, iż strona miała świadomość konieczności uiszczania opłat elektronicznych za przejazd ww. pojazdu wraz z przyczepą o numerze rejestracyjnym [...] po płatnych odcinkach dróg krajowych. Wobec powyższego organ uznał, iż wjazd na płatny odcinek drogi krajowej nr [...] nastąpił z własnej, nieprzymuszonej woli kierującego pojazdem, który mógł swobodnie ocenić konsekwencje dokonania przejazdu skutkującego naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Zdaniem organu, przedstawione przez stronę okoliczności nie stanowią podstawy do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Nadto wskazał, że zgodnie z ogólnymi warunkami korzystania z konta w trybie przedpłaconym użytkownik zobowiązany jest do uiszczenia opłaty elektronicznej przez zasilenie konta użytkownika przed rozpoczęciem jazdy po drodze płatnej.

Jednocześnie organ podkreślił, że ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 udp w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej, bowiem przyczyny, z powodu których oplata nie została uiszczona, nie są istotne dla rozpoznania sprawy administracyjnej. W przypadku podpisania umowy z operatorem systemu elektronicznego poboru opłat w trybie przedpłaconym (pre-pay) konieczne jest posiadanie środków na koncie przed dokonaniem przejazdu w wysokości pozwalającej uiścić opłaty elektroniczne za przejazd w całości.

Jak podkreślił organ, właściciele/posiadacze pojazdów samochodowych mają obowiązek znać podstawowy zakres przepisów dotyczących dróg publicznych, co bezpośrednio wynika z treści art. 83 Konstytucji RP (Każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej").

Zgodnie z przepisem art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1990, z późn. zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Przy określaniu dopuszczalnej masy całkowitej zespołu pojazdów sumuje się dopuszczalną masę całkowitą pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy (oznaczone w pozycji F.2 dowodu rejestracyjnego). Z danych uzyskanych przez organ z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynika jednoznacznie, iż jego dopuszczalna masa całkowita była większa niż 3,5 tony.

W nawiązaniu do przekazanej przez stronę informacji, iż przejazd płatnym odcinkiem drogi krajowej miał charakter prywatny, organ wyjaśnia że obowiązek wynikający z art. 13 ust. 1 pkt 3 UDP uzależniony jest od DMC lub rodzaju pojazdu (autobusy), natomiast nie ma na niego wpływu sytuacja korzystającego z dróg publicznych. Żaden przepis nie przewiduje normy, która adresowałaby obowiązek uiszczenia opłaty do określonego kręgu adresatów, np. zajmujących się zawodowo transportem drogowym. Ustawodawca nie rozróżnia bowiem korzystających z dróg publicznych w celach prywatnych oraz zarobkowych. Tym samym bez wpływu na fakt naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych pozostaje okoliczność wynikająca z charakteru przejazdu.

W odniesieniu do wniosku strony o odstąpienie od nałożenia kary organ informuje, że decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczania opłat elektronicznych mają charakter decyzji związanych. Organ rozstrzygając sprawę nic ma zatem możliwości wydania decyzji o innej treści niż ta, którą przewidują przepisy prawa, o ile zaistniał określony w tych przepisach stan faktyczny. Istotnym jest także, że wysokość nakładanych kar pieniężnych za konkretne naruszenia jest wyraźnie oznaczona w art. 13k ust. 1 i 3 udp, a organy orzekające nie mają możliwości dowolnego kształtowania ich wysokości ze względu na okoliczności sprawy. Organ nic znalazł również przesłanek do zastosowania przepisów art. 189c i art. 189f § 1 kpa.

Ustalenia poczynione w sprawie stanowiącej przedmiot niniejszego rozstrzygnięcia niewątpliwie nakazują zastosowanie względem strony sankcji w postaci kary pieniężnej.

Zgodnie zaś z art. 13k ust. 1 pkt 2 udp, z tytułu naruszenia obowiązku wynikającego z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp za przejazd pojazdu lub zespołu pojazdów innego niż wskazanego w art. 13k ust.1 pkt 1 udp wymierza się karę administracyjną w wysokości 1500 zł (słownie: tysiąc pięćset złotych).

Od powyższej decyzji strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając:

.  1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez całkowite pominięcie faktu, iż:

a) sposób rozmieszczenia punktów doładowywania konta viaToll w istotny sposób utrudnia zadośćuczynienie obowiązkowi uiszczenia opłaty za przejazd drogami płatnymi,

b) opłata została uzupełniona na najbliższym możliwym punkcie (po kilku - kilkunastu minutach od naruszenia), zaś całkowita kwota nieuiszczonej opłaty do ok 2 zł,

c) system poboru opłat nie pozwala na uzupełnienie uszczuplonej opłaty, pomimo iż konto VIATOLL zostało niezwłocznie doładowane,

d) kwota kary pieniężnej 1500 zł jest niewspółmiernie wysoka w porównaniu z kwotą uszczuplenia ok. 2 zł,

2) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady proporcjonalności:

a) uszczuplenie opłaty w niniejszej sprawie to ok 2 zł, podczas gdy nałożona kara to 1500 zł, czyli 750 krotność wysokości uszczuplonej opłaty,

b) kara w kwocie 1500 zł dotyczy poruszania się bez doładowania przez jedną dobę, zaś naruszenie w przedmiotowej sprawie trwało kilka (kilkanaście) minut, a uzupełnienie środków nastąpiło na najbliższym punkcie dystrybucji,

3) art. 80 k.p.a. poprzez całkowicie dowolną nie zaś swobodną ocenę dowodów:

a) poprzez całkowite pominięcie faktu, iż naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty trwało kilka minut, zaś kwota naruszenia to ok 2 złote,

b) zupełnie bezpodstawnym przyjęciu przez Organ, że skarżący świadomie nie uiścił opłaty, gdyż szukał punktu doładowania, podczas gdy nie wiedząc ile jest środków na koncie (dwa piknięcia" to przedział pomiędzy 0 a 100 zł) chciał na wszelki wypadek je doładować, aby nie wyczerpały się środki podczas przejazdu, jak również chciał sprawdzić aktualny stan środków,

4) art. 189 f § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez nieodstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, pomimo znikomego naruszenia prawa w postaci uszczuplenia opłaty o ok 2 zł i niezwłocznym doładowaniu konta viaToll.

Z uwagi na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, z uwagi na ww. naruszenia przepisów, które w jego ocenie miały istotny wpływ na wynik postępowania. Nadto wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu ze wskazanych dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Na rozprawie przed WSA w Warszawie skarżący podał, iż wskazane w skardze dokumenty znajdują się w aktach administracyjnych i wskazywał na nie wyłącznie dla poparcia swojej argumentacji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargę należało oddalić, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa. W działaniu organu Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa materialnego. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca. Podejmując to rozstrzygnięcie organ dochował zadość regułom postępowania administracyjnego przewidzianym w art. 6, 7, 8, 77 § 1 i 80 kpa, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada kryteriom art. 107 § 3 kpa.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.

W myśl art. 13ha ust. 1 udp opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6. Wysokość tej opłaty ustala się jako iloczyn liczby kilometrów przejazdu i stawki tej opłaty za kilometr dla danej kategorii pojazdu (art. 13 ha ust. 2 udp). Co do zasady uiszczenie opłaty elektronicznej następuje w systemie elektronicznego poboru opłat, zgodnie z art. 13i (art. 13hc ust. 1 udp). Zasadą jest również, że pobranie tej opłaty następuje poprzez urządzenie instalowane w tym celu w pojeździe samochodowym. Obowiązek oferowania takiego urządzenia (na potrzeby pobierania opłat) spoczywa na podmiotach pobierających opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru, zgodnie z art. 13i ust. 3 udp.

Kierujący pojazdem samochodowym wyposażonym w urządzenie na potrzeby pobierania opłat elektronicznych, z mocy art. 13i ust. 4a ustawy udp, obowiązany jest do wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o kategorii pojazdu, o której mowa w art. 13ha ust. 3 udp (odpowiednia kategoria pojazdu).

Zasady wnoszenia opłat elektronicznych oraz ich rozliczania reguluje wydane na podstawie art. 40a ust. 5 udp rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1406).

Stosownie do treści art. 13k ust. 1 udp za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy (pkt 1), 1500 zł - w pozostałych przypadkach (pkt 2).

W myśl art. 13l ust. 1 udp do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3, jeżeli jest ono wymagane, oraz urządzenia, o którym mowa w art. 16l ust. 1, a także nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k, jest uprawniony Główny Inspektor Transportu Drogowego.

Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że dopuszczalna masa całkowita (dmc) skontrolowanego zespołu pojazdów, składającego się z ww. pojazdu samochodowego – ciężarowego i przyczepy, pozostającego w dyspozycji skarżącego, przekraczała 3,5 tony. Wynosiła bowiem 4950 kg. Pojazd/zespół pojazdów nie podlegał też zwolnieniom, o których mowa w art. 13 ust. 3 udp. Nałożona kara pieniężna dotyczyła przejazdu w dniu [...] listopada2018 r.(o godz. [...]) odcinkiem drogi ekspresowej nr [...] węzeł P.– węzeł R., na którym pobiera się opłatę elektroniczną. Pojazd był wypożyczony od podmiotu trzeciego dla celów prywatnych. W pojeździe było zainstalowane urządzenie pokładowe do poboru opłaty elektronicznej viaBox, przy wykorzystaniu którego uiszczenie takiej opłaty może nastąpić. Skarżący poruszał się po ww. odcinku drogi płatnej mimo nieuiszczenia obowiązkowej opłaty.

Argumentacja skarżącego w tym względzie sprowadza się do stwierdzenia, że z uwagi na sytuację drogową (kolizja pojazdów) urządzenie nawigacyjne zasugerowało mu skorzystanie z innej, niż zaplanował trasy – płatnej drogi krajowej nr [...] na ww. odcinku. Podnosił, iż nie wiedział, ile jest środków na koncie i próbował je doładować przed wjazdem na tę trasę, a następnie, już po wjeździe, niezwłocznie z niej zjechał, po czym doładował konto ex post. W złożonej reklamacji na działanie systemu podnosił brak faktycznej możliwości "zdalnego" doładowania konta i zbyt małą liczbę punktów doładowań, co w rezultacie uniemożliwiło mu wywiązanie się z obowiązku. Nadto podnosił niewspółmierność nary pieniężnej (1500 zł) do wysokości nieuiszczonej kwoty opłaty (2 zł).

Jest to jednak argumentacja bezzasadna, nie podważająca prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Należy podkreślić, że podstawą nałożenia kary pieniężnej z art. 13 k ust. 1 udp jest przejazd pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy, określoną drogą krajową lub jej odcinkiem bez uiszczenia wymaganej opłaty. Z przepisu art. 13 k ust. 1 wynika, że kreowana na jego gruncie odpowiedzialność ma charakter obiektywny, co oznacza, że jest ona niezależna od winy sprawcy naruszenia. W szczególności przepis art. 189e kpa nie zmienia charakteru odpowiedzialności administracyjnej za delikt administracyjny na odpowiedzialność subiektywną determinowaną winą i przyczynami naruszenia. Przepis ten jedynie wyłącza możliwość ukarania strony w bardzo szczególnej sytuacji, jaką jest siła wyższa; art. 189f § 1 pkt 1 kpa obliguje natomiast organ do odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa.

Nie zmienia to jednak samej zasady zastosowania przez organ prawem przewidzianych dolegliwości wobec podmiotów wykonujących przejazd po drogach publicznych bez dopełnienia stosownego obowiązku opłaty, jako wyłącznie konsekwencji samego faktu naruszenia obowiązującego prawa. Fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą zastosowania sankcji, jako skutku zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, jednakże przy równoczesnym rozważeniu wystąpienia szczególnych sytuacji, o których mowa w ww. przepisach kpa i ich wpływu na odpowiedzialność strony. Organy Inspekcji Transportu Drogowego obowiązane są, w toku postępowania administracyjnego, zbadać okoliczności, które takie sytuacje kreują i ocenić ich konsekwencje dla odpowiedzialności strony w kwestii ustalonego naruszenia.

W tej sprawie obowiązek ten został wykonany. W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznoprawnego organ odwoławczy miał podstawy do ustalenia niewystępowania w niej ww. szczególnych sytuacji z art. 189e i art. 189f § 1 pkt 1 kpa.

Twierdzenie skarżącego, że podjął nagłą decyzję o wjeździe na odcinek drogi płatnej, nie mając stosownej wiedzy o stanie środków na koncie systemu viaToll przed wjazdem na płatny odcinek drogi, może co najwyżej świadczyć o braku po jego stronie należytej staranności w przygotowaniu przejazdu, która powinna być udziałem każdego, kto skutecznie dba o swoje interesy. Zdaniem Sądu, konieczność zmiany trasy na skutek sytuacji drogowej (kolizja pojazdów) nie jest okolicznością, której nie da się przewidzieć przed rozpoczęciem przejazdu. Należytą starannością kierowcy byłoby przewidzenie takiej ewentualności i doładowanie konta na wypadek, gdyby taka sytuacja miała nastąpić, zwłaszcza – jak podnosi słusznie skarżący – że kwoty opłat nie są wygórowane, natomiast kara za ich nieuiszczenie jest stosunkowo wysoka. W ocenie Sądu, dotkliwy charakter kary ma na celu wymuszenie zachowań zgodnych z prawem (uiszczanie opłat na odcinkach płatnych) a zarazem penalizowanie pozostających w kolizji z prawem zachowań (unikanie uiszczania opłat). Nie można natomiast zasadnie przyjąć, by naruszona została w ten sposób zasada proporcjonalności, o której wspomina skarżący.

Warto w tym miejscy zwrócić uwagę na stanowisko wypowiedziane w uzasadnieniu wyroku NSA z 18 marca 2015 r. (sygn. akt II GSK 1456/13, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym podkreślono, iż z przepisu art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych wynika, że kreowana na jego gruncie odpowiedzialność posiada charakter obiektywny, co oznacza, że jest ona niezależna od winy sprawcy naruszenia oraz od przyczyn, z powodu których do naruszenia tego doszło.

Wskazanego podejścia do omawianej kwestii, nie podważa również stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt P 9/08 (OTK-A, 2010, Nr 3, poz. 26) stwierdził, że dopuszczalność stosowania administracyjnych kar pieniężnych, jako reakcji na naruszenie ustawowych obowiązków nie budzi wątpliwości. Brak stosownej sankcji powoduje bowiem, że przepis staje się martwy, a niespełnianie obowiązku nagminne. Administracyjne kary pieniężne stanowią środki mające na celu mobilizowanie podmiotów do terminowego i prawidłowego wykonywania obowiązków na rzecz państwa. Kary te, stosowane automatycznie z mocy ustawy, mają przede wszystkim znaczenie prewencyjne. Zapowiedź negatywnych konsekwencji, jakie nastąpią w wypadku naruszenia obowiązków określonych w ustawie albo w decyzji administracyjnej, motywuje adresatów do wykonywania ustawowych obowiązków. Podstawą zastosowania tego typu kar jest samo obiektywne naruszenie prawa. Administracyjna kara pieniężna nie jest wyłącznie represją za naruszenie prawa, ale przede wszystkim stanowi środek przymusu, który służyć ma zapewnieniu wykonywania obowiązków wobec państwa, a organ administracyjny musi posiadać skuteczne środki, które skłonią adresatów norm do oczekiwanego zachowania w sferach uznanych za szczególnie istotne. Z kolei, w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lipca 2009 r., sygn. akt K 13/08 (OTK-A, 2009, Nr 7, poz. 105) Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że kary pieniężne przewidziane zostały nie tylko w prawie karnym, lecz także w innych gałęziach prawa - w tym w prawie cywilnym (kary umowne) i administracyjnym. Z tego powodu nie każda kara pieniężna może być utożsamiana z grzywną stanowiącą instytucję prawa karnego. Przepis nakładający na osoby fizyczne lub prawne pewien obowiązek powinien być związany z przepisem określającym konsekwencję jego niespełnienia, ponieważ skutkiem braku sankcji jest nagminne lekceważenie nałożonego obowiązku. Cechą odróżniającą "karę" w rozumieniu przepisów karnych od "kary" - sankcji administracyjnej jest, według sądu konstytucyjnego, to, że ta pierwsza może być wymierzana tylko, jeżeli osoba fizyczna swoim zawinionym czynem wypełni znamiona przestępstwa (wykroczenia, przestępstwa karnoskarbowego), natomiast ta druga, może zostać nałożona zarówno na osobę fizyczną, jak i na osobę prawną, a ponadto jest stosowana automatycznie z tytułu odpowiedzialności obiektywnej i ma mieć przede wszystkim funkcję prewencyjną. Nie ma przy tym rozstrzygającego znaczenia okoliczność, że kara administracyjna ma również charakter dyscyplinująco - represyjny. W uzasadnieniu zaś wyroku w dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt SK 75/06 (OTK-A, 2008 Nr 2, poz. 30) Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że proces wymierzania kar pieniężnych należy postrzegać w kontekście stosowania instrumentów władztwa administracyjnego. Kara administracyjna nie jest więc konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, co sprawia, że ocena stosunku sprawcy do czynu nie mieści się w reżimie odpowiedzialności obiektywnej.

Powyższe stanowisko należy ocenić jako trafne i znajdujące pełne zastosowanie w realiach sprawy obecnie rozpoznawanej.

Reasumując, okoliczności podnoszone przez w skardze nie mogą wpłynąć na ocenę prawidłowego stanowiska organu, który nie podzielił argumentacji skarżącego, który nie dopełnił obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Wykonał zatem przejazd z naruszeniem przepisów o tej opłacie, która jest podstawowym obowiązkiem korzystającego z płatnych odcinków dróg pojazdem/zespołem o dmc powyżej 3,5 tony.

Wskazywane wyżej przez skarżącego okoliczności, mające usprawiedliwić ten stan rzeczy, nie usuwają skutków tego naruszenia. W uwarunkowaniach faktycznoprawnych tej sprawy organ prawidłowo bowiem wskazał, iż brak było podstaw do zastosowania przepisów art. 189 e i f § 1 kpa, z uwagi na to, że waga ww. naruszenia nie była znikoma, gdyż dotyczyła podstawowego obowiązku w zakresie korzystania z dróg publicznych; dodatkowo obowiązek ten jest jasno sprecyzowany w ww. przepisach, nie podlega stopniowaniu, ma bezwzględny charakter, a jego granicę wyznacza dmc pojazdu powyżej 3500 kg (3,5 tony); w szczególności wielkość przekroczenia tej granicy nie wpływa na ocenę naruszenia w sensie wynikającej z tego faktu konsekwencji w postaci kary administracyjnej, która nie jest zależna od takich okoliczności, jak niezamierzony charakter naruszenia, brak świadomości o stanie środków na koncie viaToll, brak punktów obsługi viaToll na trasie wykonywanego przejazdu, a także doładowanie konta użytkowania po kontrolowanym przejeździe, tylko wynika z samego faktu naruszenia.

Wbrew zarzutom skargi Sąd nie dopatrzył się w sprawie naruszenia żadnego z wymienionych w niej przepisów prawa procesowego ani materialnego w stopniu mogącym zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Organ zajął stosowne stanowisko w kwestii zastosowania w tej sprawie przepisów Działu IVA Administracyjne kary pieniężne – art. 189a i nast. kpa (por. uzasadnienie zaskarżonej decyzji).

Wobec powyższego, nie znajdując powodów dla uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.