Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 615/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant: Anna Balicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2013 r. sprawy ze skargi M.J., K.S. i J.S. , na decyzję Wojewody z dnia 8 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 czerwca 2012r. nr [...] Starosta orzekł o odmowie zwrotu części działek: nr [...] o pow. 2,9870 ha, nr [...] o pow. 0,3825 ha i nr [...] o pow. 0,5799 ha, poł. w M. gm. W., w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] o pow. 2,3290 ha, b. gm. kat. M., w części odpowiadającej parceli l. kat. [...] o pow. 0,2899 ha, na rzecz: M. J., K. S. i J. S..

Organ I instancji swoje rozstrzygnięcie oparł na regulacji art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, który w sposób precyzyjny określa krąg podmiotów, mogących żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc mających czynną legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w sprawie, której przedmiotem jest zwrot nieruchomości i dokonanie rozliczeń z tytułu jej zwrotu. Zgodnie z tym przepisem legitymację taką posiada przede wszystkim poprzedni właściciel nieruchomości. Jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła przedmiot współwłasności, jej zwrot może nastąpić tylko za zgodą wszystkich współwłaścicieli. W przypadku śmierci poprzedniego właściciela (współwłaścicieli) wywłaszczonej nieruchomości, legitymację procesową posiada jego (ich) spadkobierca lub spadkobiercy. Jeżeli spadkobierców jest kilku, niezbędna jest zgoda wszystkich.

Mając zatem na uwadze brak zgody w niniejszym postępowaniu wszystkich spadkobierców poprzednich jej współwłaścicieli na jej zwrot, która to okoliczność stanowi negatywną przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w świetle zapisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, organ I instancji orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości na rzecz wnioskodawców.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła M. J. zarzucając m.in. naruszenie przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997r. (tekst jednolity Dz.U. z 2010 r. nr 102 poz. 651 z późn. zm.) przez przyjęcie stanowiska, że do żądania zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uprawnione są tylko osoby wskazane w decyzji o wywłaszczeniu lub ujawnione w księdze wieczystej, podczas gdy w myśl art. 136 ust. 3 u.g.n. uprawnienie do żądania zwrotu posiada poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, jeżeli udowodni że na dzień wywłaszczenia był właścicielem nieruchomości; naruszenie przepisu art. 107 par. 3 przez nie odniesienie się do argumentów zawartych w pismach wnioskodawcy dotyczących określenia kręgu uprawnionych osób do wystąpienia z wnioskiem o zwrot.

Wojewoda, decyzją z dnia 8 marca 2013r., nr [...], działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2010r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity - Dz. U. z 2000r., Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że stanowiący podstawę rozstrzygnięcia organu I instancji przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. precyzyjnie określa krąg podmiotów, które mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc mają czynną legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym o zwrot nieruchomości wywłaszczonej. Zgodnie z tym przepisem legitymację taką ma przede wszystkim poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości, a więc osoba, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia lub przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W przypadku śmierci poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości, legitymację procesową w sprawie o zwrot nieruchomości ma jego spadkobierca, tj. osoba, która pod tytułem ogólnym nabyła spadek stosownie do obowiązujących przepisów prawa cywilnego (art. 922 i następne k.c.). Legitymację procesową w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości posiadają wszyscy poprzedni właściciele nieruchomości lub ich wszyscy spadkobiercy. Jeżeli spadkobierców jest kilku, wniosek o zwrot nieruchomości musi pochodzić od wszystkich spadkobierców.

Niezłożenie wniosku przez wszystkich uprawnionych nie uniemożliwia z kolei wydania decyzji merytorycznej. Jeśli bowiem wniosek o zwrot winni złożyć wszyscy właściciele (współwłaściciele) nieruchomości lub ich aktualni spadkobiercy, oznacza to, że tylko wspólnie posiadają legitymację procesową do uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu. Taką konieczność, a nie tylko możliwość współwystępowania, określa się w doktrynie jako legitymację procesową łączną, której brak nie uniemożliwia zakończenia sprawy, ale prowadzi do wydania decyzji o odmownym załatwieniu wniosku, będącej rozstrzygnięciem merytorycznym.

Zatem zasadniczą kwestią wymagającą wyjaśnienia w niniejszej sprawie było ustalenie właściciela wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako parcela 1. kat. [...] w dacie jej wywłaszczenia i tym samym ustalenie czy z wnioskiem o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako parcela [...] wystąpili obecnie wszyscy uprawnieni.

Organ administracyjny poczynił następujące ustalenia faktyczne:

Pismem z dnia 30 grudnia 2011r. M. J. działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik K. S. i J. S. wystąpiła do Starosty z wnioskiem o zwrot nieruchomości w trybie art. 136 u.g.n., oznaczonej jako parcela l. kat. [...] wskazując, iż prawo własności do przedmiotowej parceli w momencie jej wywłaszczenia nie przysługiwało osobom wymienionych w decyzji o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości z dnia 3 listopada 1970r. [...] jak i ujawnionym w księdze wieczystej tj. J. C., A. C. i J. P. lecz w rzeczywistości przysługiwało A. B., zgodnie z postanowieniem łącznym Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia [...] marca 1971r. o dziale spadku po J. C., zniesieniu współwłasności i stwierdzeniu zasiedzenia, sygn. akt [...]. Natomiast w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy postanowienia spadkowe, zgodnie z którymi spadkobiercami po A. B. są M. J., K. S. i J. S., którzy jako wnioskodawcy niniejszego postępowania, wskazują, iż są tym samym jedynymi uprawnionymi osobami do złożenia wniosku o zwrot.

Ponadto organ administracyjny ustalił, iż nieruchomość oznaczona jako parcela l. kat. [...] o pow. 2,3290 ha, b. gm. kat. M., obj. Iwh [...] cd. księgą wieczystą nr [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 3 listopada 1970r., o wywłaszczeniu nieruchomości w gm. kat. M. i o odszkodowaniu na cele budownictwa specjalnego. Jak wynika z sentencji ww. decyzji poprzednimi współwłaścicielami parceli l. kat. [...] o pow. 2,3290 ha, b. gm. kat. M. byli: J. C. w 11/12 częściach, A. C. w 1/2 części oraz J. P. w 2/24 częściach.

Organ I instancji mając na uwadze wskazywane we wniosku o zwrot okoliczności uznał jednak, iż z treści postanowienia Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia [...] marca 1971r., sygn. akt [...] nie wynika, czy parcela l. kat. [...] o pow. 0,2899 ha została nabyta w drodze zasiedzenia czy działu spadku, ani z jaką datą to nastąpiło. Należało zatem w takiej sytuacji w jego ocenie uznać, że datą nabycia prawa własności ww. parceli jest data uprawomocnienia się tego postanowienia. Ze względu zatem na fakt, iż przedmiotowa parcela została wywłaszczona przed tą datą, a więc w momencie zasiedzenia lub działu spadku stanowiła już własność Skarbu Państwa organ I instancji uznał zatem, iż postanowienie Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia [...] marca 1971r., sygn. akt [...] nie może stanowić dowodu potwierdzającego, iż w dacie wywłaszczenia nieruchomość stanowiła własność tylko A. B. (a więc tylko jej spadkobierców).

Jak następnie ustalił organ I instancji zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia 23 października 1953r., sygn. akt [...] spadek po J. C. nabyli: żona A. C., brat M. B., brat F. B., brat W. C., siostra M. K., w miejsce zmarłej siostry A. B. jej dzieci: E. B., A. B. – S., Z. B. i A. B., a w miejsce zmarłej siostry W. D. - jej dzieci: R. D. i K. D., zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia [...] czerwca 1970r., sygn. akt [...] spadek po A. C. nabyła A. S. w całości, zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia [...] października 1968r., sygn. akt [...] spadek po A. S. nabyli: M. S., K. S. i M. S. po 1/3 cz. wszyscy, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa [...] w Krakowie z dnia [...] marca 2000r., sygn. akt [...] spadek po M. S. nabyli: żona A. S. z d. Z., syn K. S., syn J. S. oraz M. J. z d. S., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa – [...] w Krakowie z dnia [...] października 2003 r., sygn. akt [...] spadek po A. S. z d. Z. nabył syn J. S. w całości.

W oparciu o powyższe dokumenty organ I instancji ustalił, że osobami uprawnionymi do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w przedmiotowym postępowaniu są: J. S., K. S., M. J., M. B., F. B., W. C., M. K., E. B., Z. B., A. B., R. D., K. D., A. S. i J. P. lub w przypadku ich śmierci – ich spadkobiercy legitymujący się prawomocnymi postanowieniami sądowymi stwierdzającymi nabycie spadku.

W oparciu o przedstawiony stan prawny i faktyczny sprawy w ocenie organu odwoławczego należy zgodzić się ze stanowiskiem organu I Instancji. Postanowienie łączne Sądu Powiatowego w Krakowie o dziale spadku, zniesieniu współwłasności i stwierdzeniu zasiedzenia z dnia [...] marca 1971r., sygn. akt [...] zostało wydane już po wywłaszczeniu, gdy nieruchomość ta stanowiła już własność Skarbu Państwa. Postanowienie to nie stwierdzało daty z jaką prawo własności, wymienionych w niej nieruchomości, przechodziło na rzecz wskazanych osób i pomimo, iż w dacie wydania tego postanowienia A. B. już nie żyła to nie można jednak w oparciu o jego treść domniemywać daty nabycia przez nią prawa własności, skoro takiej daty w tym postanowieniu nie stwierdzono. Zgodzić się zatem należało ze stanowiskiem organu I instancji, iż jako datę nabycia prawa własności przyjąć należało datę uprawomocnienia się tego postanowienia. Dodatkowo należy również zauważyć, iż jak wskazuje odwołująca "Ponieważ proces wywłaszczeniowy zakończył się w 1970r. nastąpiło zamknięcie księgi wieczystej [...] jako wyczerpanej i nie dokonano ujawnienia w księdze wieczystej treści postanowienia sądu..." Należało zatem zauważyć, iż w dacie wydania omawianego postanowienia przedmiotowa nieruchomość stanowiła już własność Skarbu Państwa.

W oparciu o wskazanie powyżej okoliczności należy dodatkowo zwrócić uwagę na fakt, iż w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 3 listopada 1970r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości wskazano, iż parcela l. kat. [...] stanowi własność J. C. w 11/12 częściach, A. C. w 1/2 części oraz J. P. w 2/24 częściach. Przedmiotem natomiast niniejszego postępowania nie jest ocena legalności decyzji wywłaszczeniowej. Decyzja wywłaszczeniowa stanowi w rozpoznawanej sprawie dowód w postaci dokumentu urzędowego. Zgodnie z art. 76 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.

W ocenie natomiast organów orzekających w przedmiotowym postępowaniu, jego wnioskodawcy tj. M. J., K. S. i J. S. nie przedstawili jednoznacznych dokumentów świadczących o tym, iż w dacie wywłaszczenia A. B. była faktycznym właścicielem wywłaszczonej nieruchomości. Jak wskazano powyżej jako dowód na powyższą okoliczność nie może świadczyć postanowienie łączne Sądu Powiatowego w Krakowie o dziale spadku, zniesieniu współwłasności i stwierdzeniu zasiedzenia z dnia [...] marca 1971r., sygn. akt [...] z przyczyn omówionych powyżej.

Na zakończenie odnosząc się do podnoszonych przez odwołującą kwestii w zakresie uzupełnienia materiału dowodowego, które miało polegać na: "Określeniu w jakiej części działka l.kat. [...] została zajęta pod drogę publiczną, a w jakiej części pod hale "[...]", przedstawienie dowodów (dokumentów) czy było wdrożone postępowanie dotyczące zarówno części nieruchomości l.kat. [...] zajętej pod drogę publiczną jak i części zajętej pod hale "[...]", na podstawie art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, którego konieczność przeprowadzenia wynikała z powzięcia zamiaru zmiany przeznaczenia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, należy zauważyć, iż w tym zakresie organ I instancji zajął stanowisko w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo należy również wyjaśnić, iż kwestie te nie mają jednak wpływu na treść wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, złożyła M. J., K. S. i J. S., wnosząc o uchylenie jej, jak również poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia 12 czerwca 2012r. oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego pod normą prawną art. 107 par. 3 k.p.a. w związku z art. 127 i art. 140 k.p.a. poprzez nie odniesienie się do wskazanych w odwołaniu faktów i dowodów.

W uzasadnieniu skargi zarzucono organowi administracyjnemu nieuwzględnienie w całości zamówionej opinii prawnej sporządzonej przez radcę prawnego K. M.. Powodem nieuwzględnienia, w ocenie skarżących, mogło być to, że zawierała niewygodny dla organu pogląd, a który radca prawny zacytował z publikacji "Ustawa o gospodarce nieruchomościami - komentarz 2011r. pod redakcją dr Jacek Jaworski, Arkadiusz Prusaczyk, Adam Tułodziecki i Marian Wolanin". Ze względu na istotne w niniejszej sprawie zagadnienia, a co do których wypowiedziano się w opinii zacytowano cały tekst opinii:

"W odpowiedzi na zapytanie, znak [...] w sprawie o zwrot nieruchomości z wniosku M. J. wyjaśniam co następuje. Na wstępie należy zaznaczyć, że na podstawie samej tylko decyzji z dnia 20.02.2004r. i postanowienia łącznego Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia [...].03.1971r. sygn. akt [...] trudno jednoznacznie rozstrzygnąć przedstawione zagadnienie. Stoję jednak na stanowisku, że opinia prawna z dnia 11.09.2003r. pozostaje aktualna, w szczególności nie nastąpiła zmiana stanu prawnego, która zdezaktualizowałaby tezę opinii. Istotne w niniejszej sprawie jest prawidłowe ustalenie chronologii zdarzeń. Decyzja o wywłaszczeniu wydana została w dniu 03.11.1970r. i jak wynika z sentencji, wywłaszczana nieruchomość stanowiła własność J. C., A. C. i J. P.. Postanowienie łączne Sądu Powiatowego w Krakowie (sformułowane nieprecyzyjnie, co utrudnia jego prawidłową interpretację) zostało wydane w dniu [...].03.1971r., a więc później. Należy zgodzić się z opinią z 11.09.2003r., iż legitymację czynną do wystąpienia z wnioskiem o zwrot posiada wyłącznie poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, co wynika wprost z art. 136 ust. 3 u.g.n. W tym stanie faktycznym są to więc J. C., A. C. i J. P. lub ich spadkobiercy. Zgodnie z poglądami komentatorów "poprzednim właścicielem jest oczywiście tylko taka osoba, która wykaże, że na dzień wywłaszczenia przysługiwało jej prawo własności do wywłaszczonej nieruchomości. Zasadniczo będzie to więc osoba wskazana w decyzji o wywłaszczeniu. Nie można jednak wykluczyć zaistnienia takiej sytuacji, w której prawo własności nieruchomości w chwili wywłaszczenia przysługiwało innej osobie niż osoba wskazana w decyzji o wywłaszczeniu. Wtedy ta inna osoba musi wykazać stosownymi dokumentami przysługiwanie prawa własności na dzień wywłaszczenia, jeżeli np. okazało się, iż osoba ta uzyskała prawo własności w drodze zasiedzenia, które nastąpiło przed dniem wywłaszczenia, ale zostało stwierdzone stosownym postanowieniem sądu po tym dniu. W takim przypadku roszczenie o zwrot przysługuje tej właśnie osobie, w myśl zasady, iż zwrot przysługuje poprzedniemu właścicielowi nieruchomości, niezależnie od tego czy właściciel ten zostało prawidłowo wskazany w decyzji o wywłaszczeniu" (dr Jacek Jaworski, Arkadiusz Prusaczyk, Adam Tułodziecki, Marian Wolanin. Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz 2011). Z postanowienia łącznego Sądu Powiatowego nie wynika czy ta konkretna działka nr [...] została nabyta w drodze zasiedzenia ani z jaką datą to nastąpiło. Należy w takiej sytuacji przyjąć, że datą ta jest uprawomocnienie się tego postanowienia. W każdym bądź razie jest to data późniejsza niż data wydania decyzji o wywłaszczeniu" - koniec cytatu.

Odnosząc się do treści wyżej zacytowanej opinii prawnej, zdaniem skarżących, należało zwrócić uwagę na manipulacje organu dokumentami w sprawie, bowiem organ zamawiając opinię udostępnił radcy prawnemu tylko decyzję z dnia 20.02.2004r. i postanowienie łączne Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia [...].03.1971r. sygn. akt [...]. Opiniodawca już na wstępie opinii zastrzegł, że na podstawie tylko tych dokumentów trudno jednoznacznie rozstrzygnąć przedstawione zagadnienie, stąd też konkluzja w opinii: "z postanowienia łącznego Sądu Powiatowego nie wynika czy ta konkretnie działka nr [...] została nabyta w drodze zasiedzenia ani z jaką datą to nastąpiło".

Jest rzeczą oczywistą, że nieudostępnienie do wglądu wniosku skarżącej z dnia 30 grudnia 2011r., jak również dodatkowego pisma wyjaśniającego z dnia 8 lutego 2012r., w których szczegółowo skarżąca wywiodła zasadność swojego żądania, a także nieudostępnienie postanowienia Sądu Grodzkiego w Krakowie O. I sygn. akt [...] z dnia [...] maja 1950r., z którego wynika, że A. B. zmarła [...] grudnia 1949r. i spadek po niej w całości przypadł jej córce A. B., było przyczyną, że radca prawny nie mógł się jednoznacznie wypowiedzieć w kwestii zadanych mu pytań.

W ocenie skarżących, odpowiedź na pytanie: czy A. B. nabyła działkę przez zasiedzenie i z jaką datą to nastąpiło, można uzyskać analizując łącznie dokumenty w sprawie, a to: postanowienie Sądu Grodzkiego w Krakowie O. I sygn. akt [...] z dnia [...] maja 1950r., postanowienie Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia [...].10.1953r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia praw do spadku po J. C. na podstawie ustawy oraz postanowienie łączne Sądu Powiatowego w Krakowie Wydział I Cywilny z dnia [...] marca 1971r. sygn. akt [...]. Z dokumentów powyższych wynika, że A. B. po swoim bracie J. C. nie doczekała spadku, bo zmarła przed nim, a zatem spadek przypadł jej dzieciom i w wyniku zniesienia współwłasności nieruchomości, której właścicielem był J. C. figurowaliby jako właściciele lub współwłaściciele, a zatem wniosek z tego, że działka nr [...] przypisana na wyłączną własność A. B. postanowieniem Sądu Powiatowego w Krakowie sygn. akt [...] nie mogła jej być przyznana w wyniku spadku i działu spadku po J. C.. Również niemożliwe byłoby nabycie tej nieruchomości w wyniku zniesienia innej współwłasności, bowiem w dacie postanowienia sygn. akt [...] A. B. nie żyła i jest oczywiste, że nie mogła być uczestnikiem postępowania o zniesienie współwłasności - uczestnikiem mógł być jej spadkobierca i na jego rzecz przyznałoby prawo do nieruchomości na wyłączną własność.

Ponieważ powyższa analiza wyłącza możliwość nabycia działki nr [...] w drodze spadku po J. C. i zniesienia współwłasności, pozostaje możliwość nabycia jej w drodze zasiedzenia.

Prawo własności przez zasiedzenie nabywa posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem w chwili upływu wymaganego okresu nieprzerwalnego ciągłego samoistnego posiadania. Jeżeli w trakcie okresu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, w którym sam posiada nieruchomość, czas posiadania swojego poprzednika. Nabycie prawa własności następuje z chwilą upływu wymaganego okresu samoistnego posiadania na rzecz osoby, która w tej chwili była posiadaczem.

Jak już to wykazano powyżej, przyznanie działki nr [...] na wyłączną własność A. B. mogło nastąpić tylko z tytułu nabycia prawa własności przez zasiedzenie, inne możliwości nabycia zostały wykluczone. Ponieważ nabycie prawa własności nastąpiło na rzecz A. B., to musiało to nastąpić nie później niż z datą jej śmierci, tak że w chwili śmierci była już właścicielem obszaru gruntu, któremu w 1970 r. nadano nr [...].

Wniosek z powyższego wynika, że gdyby organ przekazał do wglądu radcy prawnemu wszystkie dokumenty w sprawie, należy przypuszczać, że opinia radcy prawnego byłaby zbieżna z tym, co przedstawiłam powyżej. Sugerowanie w końcowej części opinii, że za datę zasiedzenia należy przyjąć datę uprawomocnienia się postanowienia, w przypadku gdy na podstawie tego postanowienia nie można ustalić tej daty, nie ma umocowania prawnego w Kodeksie Cywilnym. Należy zwrócić uwagę, że data zasiedzenia jest elementem materialno-prawnym w instytucji zasiedzenia i jest zdefiniowana jako data upływu wymaganego okresu samoistnego posiadania, a zatem upływ wymaganego okresu samoistnego posiadania dla A. B. mógł nastąpić najpóźniej w dniu jej śmierci, tj. dnia [...] grudnia 1949r., czyli w dniu [...] grudnia 1949r. była już właścicielem określonego obszaru gruntu.

Z treści opinii radcy prawnego wynika, że nie obstaje on stanowczo przy poglądzie, że uprawnienie do wystąpienia o zwrot ma osoba, którą wskazano w decyzji o wywłaszczeniu lub prawo własności miała wpisane w księdze wieczystej, bowiem legitymację czynną do wystąpienia o zwrot posiada wyłącznie poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, który udowodni, że w dniu wywłaszczenia był właścicielem nieruchomości. Wynika to wprost z art. 136 ust. 3 u.g.n., ten pogląd zawiera cytat z komentarza do ustawy o gospodarce nieruchomościami zawarty w opinii.

Wobec jednoznacznego wskazania w art. 136 ust. 3 u.g.n., że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca są uprawnieni do żądania zwrotu, traci na znaczeniu twierdzenie organu sformułowane w decyzji, że z wnioskiem o zwrot mają prawo wystąpić jedynie osoby wskazane w decyzji o wywłaszczeniu lub posiadające wpis w księdze wieczystej, bowiem na dzień wywłaszczenia mogli już nie być właścicielami nieruchomości, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, iż sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Podkreślić należy, że w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Podstawową kwestią wymagającą jednoznacznego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie było ustalenie właściciela wywłaszczonej nieruchomości (na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu), oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako parcela l.kat. [...] i tym samym ustalenie czy z wnioskiem o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako parcela [...] wystąpili wszyscy uprawnieni.

Kierując się bowiem poglądem, ugruntowanym zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i w doktrynie, trzeba wskazać, że w postępowaniu o zwrot nieruchomości w trybie i na zasadach określonych w art. 136 ust. 3 u.g.n., w pierwszej kolejności należy ustalić właścicieli nieruchomości w dacie jej wywłaszczenia, gdyż tylko oni bądź ich spadkobiercy są uprawnienie do żądania zwrotu takiej nieruchomości.

Strona skarżąca zakwestionowała ustalenie, dokonane przez organy administracyjne, w oparciu o zgromadzone w sprawie dokumenty urzędowe, że prawo własności przedmiotowej parceli w momencie jej wywłaszczenia przysługiwało osobom wymienionych w decyzji o wywłaszczeniu w/w nieruchomości z dnia 3 listopada 1970 r. [...] jak i ujawnionych w księdze wieczystej tj. J. C., A. C. i J. P..

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że dokumenty urzędowe korzystają z dwojakiego rodzaju domniemań: domniemania prawdziwości, tzn. że dokument pochodzi od organu, który go wystawił; domniemania zgodności z prawdą oświadczenia organu, od którego dokument pochodzi (W. Siedlecki, Postępowanie cywilne, Warszawa 1972). Kodeks postępowania administracyjnego w art. 76 § 1 i 3 przyjął domniemanie zgodności z prawdą tego, co zostało w dokumencie stwierdzone przez organ, od którego dokument pochodzi. Domniemanie to może być obalone jedynie przez przeprowadzenie dowodu przeciwko treści dokumentu (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz B. Adamiak, J. Borkowski Rok: 2012 Wydawnictwo C.H.Beck Wydanie: 12).

Strona skarżąca twierdzi natomiast, iż jedynym właścicielem przedmiotowej działki w chwili wywłaszczenia była A. B., a właściwie jej spadkobiercy, wywodząc to z: postanowienia łącznego Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia [...] marca 1971r., [...], z którego – w ocenie skarżących – wynika, że działka nr [...] została przez nią nabyta w drodze zasiedzenia. Objęcie tej działki we własność poprzez zasiedzenie, nastąpiło według skarżących najpóźniej w dniu śmierci A. B., tj. w dniu [...] grudnia 1949 r. (postanowienie Sądu Grodzkiego w Krakowie sygn. akt [...] z dnia [...] maja 1950r. – k.9 akt admin.)

Sąd przychyla się do zawartego w skardze poglądu komentatorów, zgodnie z którym: "nie można wykluczyć zaistnienia takiej sytuacji, w której prawo własności nieruchomości w chwili wywłaszczenia przysługiwało innej osobie niż osoba wskazana w decyzji o wywłaszczeniu. Wtedy ta inna osoba musi wykazać stosownymi dokumentami przysługiwanie prawa własności na dzień wywłaszczenia, jeżeli np. okazało się, iż osoba ta uzyskała prawo własności w drodze zasiedzenia, które nastąpiło przed dniem wywłaszczenia, ale zostało stwierdzone stosownym postanowieniem sądu po tym dniu. W takim przypadku roszczenie o zwrot przysługuje tej właśnie osobie, w myśl zasady, iż zwrot przysługuje poprzedniemu właścicielowi nieruchomości, niezależnie od tego czy właściciel ten zostało prawidłowo wskazany w decyzji o wywłaszczeniu." (dr Jacek Jaworski, Arkadiusz Prusaczyk, Adam Tułodziecki, Marian Wolanin. Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz 2011)."

Jednakże, w ocenie Sądu, z postanowienia łącznego Sądu Powiatowego, na które powołują się skarżący, nie wynika, że działka nr [...] została nabyta w drodze zasiedzenia przez A. B.. Orzeczenie to było bowiem wynikiem łącznego rozpoznania sprawy w przedmiocie: działu spadku po J. C., zniesieniu współwłasności i nabycia spadku przez zasiedzenie. W sentencji postanowienia Sąd postanowił "w drodze działu spadku po J. C. i A. C. oraz w drodze zniesienia współwłasności i stwierdzenia zasiedzenia z nieruchomości położonej (...) przyznać na wyłączną własność A. B. działkę nr [...] o pow. 28 a 99 m". Po pierwsze bowiem, nie zostało sprecyzowane, w którym z trzech ww. sposobów zostało przeniesione prawo własności. Po drugie, brak w orzeczeniu zapisu z jaką datą stwierdzono nabycie własności przez zasiedzenie przemawia na niekorzyść twierdzeń skarżących, bowiem w postanowieniach stwierdzających nabycie własności przez zasiedzenie, sąd zawsze wskazuje (i wskazywał), z jaką datą nastąpiło przejęcie własności. Ponadto, co jest szczególnie istotne, strony skarżące nie wykorzystały przysługujących im środków prawnych w celu wyjaśnienia spornego zapisu (czy działka nr [...] została nabyta przez A. B. w drodze zasiedzenia). Skarżący, jako spadkobiercy A. B., byli bowiem uprawnieni na podstawie art.352 kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 361 kodeksu postępowania cywilnego skierować do właściwego sądu wniosek o rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści tego postanowienia we wskazanym wyżej zakresie. Nadto swoich twierdzeń nie uprawdopodobnili żadnymi dokumentami, z których wynikałoby, że A. B. w dacie wywłaszczenia spornej nieruchomości była jedynym jej właścicielem (tj. np. odpis z KW, pisma zawarte w aktach sprawy [...]). W konsekwencji nie sposób przyjąć, że stosowne skutki postanowienie Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia [...] marca 1971r., [...] wywołało względem wskazanych w jego sentencji osób dopiero z chwilą uprawomocnienia.

W ocenie Sądu, sama gołosłowna polemika skarżących nie mogła skutecznie wzruszyć domniemań, z których korzystają dokumenty urzędowe zgodnie z art. 76 § 1 i 3 k.p.a.

Uznać zatem należało, że w przedmiotowej sprawie organy administracyjne prawidłowo ustaliły krąg stron uprawnionych do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości (m.in. na podstawie postanowienia o wywłaszczeniu z 3 listopada 1970 r., poświadczenia z kw z lipca 1970 r., odpisu [...] oraz postanowień spadkowych). Z poświadczenia prawa własności dla Lwh [...] składającej się z parceli gruntowej l.kat. [...] (c.d. Kw nr [...]) z lipca 1970r. (k.46 akt admin.) wynika, że jako właściciele tej nieruchomości wpisani byli A. C. w ½ części, J. C. w 11/24 części i A. P. w 1/24 części. To poświadczenie prawa własności było także podstawą do wydania późniejszej decyzji z 3.11.1970r. o wywłaszczeniu nieruchomości parceli gruntowej l.kat. [...] i o odszkodowaniu. Nie można przy tym organom administracyjnym stawiać zarzutu, że nie wskazały stronie skarżącej skutecznych środków służących obaleniu domniemań wynikających z ww. dokumentów, bowiem nie jest rolą organu administracyjnego "kierowanie" stroną i udzielanie jej porad prawnych, te kompetencje przypisane są bowiem profesjonalnym podmiotom świadczącym usługi prawne.

W świetle ustaleń poczynionych przez organy administracyjne, wystąpienie negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z art. 136 ust. 3 u.g.n., w ocenie składu orzekającego, nie zostało skutecznie zakwestionowane. Ponadto Sąd kontrolując sprawę, nie dopatrzył się żadnych innych uchybień przepisom prawa, skutkującym uchyleniem zaskarżonej decyzji

Wobec powyższego należało na zasadzie art. 151 p.p.s.a. skargę jako niezasadną oddalić.