Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 570/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2009-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 195
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 par. 1, art. 145 par. 1 i 2, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 136 ust. 3, art. 216
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 listopada 2009r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Wojewody z dnia 28 lipca 2009r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 lipca 2009r. znak: [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję Starosty z dnia 18 maja 2009r. znak: [...] orzekającą o odmowie zwrotu na rzecz W. S. i Z. J. 1/6 udziału w nieruchomości stanowiącego własność Gminy K., położonej w K., obręb 010, przy ul. S. 3, oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków miasta K. jako działka nr 56/1 o pow. 0,0102 ha i umorzył postępowanie I instancji.

Organ odwoławczy ustalił, iż J. S., zawartą w formie aktu notarialnego umową z dnia 7 października 1947r., nabył od R. Z. 10/12 (5/6) nieruchomości położonej w K. nr hipoteczny 443 o pow. 751 m². W księdze wieczystej nr 1320 J. S. figurował jako współwłaściciel w 5/6 nieruchomości o pow. 0,0751 ha oznaczonej nr 3. Identyczny stan prawny wynikał z mapy własnościowej wpisanej do ewidencji składnicy geodezyjnej w K. w dniu 21 września 1974r. za nr 114/74. Zgodnie natomiast z mapą przyjętą do ewidencji przez Miejską Pracownię Geodezyjną w dniu 12 marca 1974r. za nr 39/74 w/w nieruchomość zajmująca według nowych pomiarów 0,0766 ha oznaczona została nr 36. Zawartą w formie aktu notarialnego umową z dnia 8 listopada 1974r. J. S. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zbył na rzecz Państwa należący do niego udział wynoszący 5/6 nieruchomości oznaczonej jako działka nr 36 o pow. 0.0766 ha, położonej w K. przy ul. S. 3. Zgodnie z decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej Przestrzennej i Komunikacji Urzędu Miejskiego z dnia 28 sierpnia 1974r. nieruchomość ta przeznaczona została pod budowę lodowiska.

Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 25 listopada 1974r. sygn. Ns [...] Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie własność 1/6 części nieruchomości nr 36 o pow. 766 m² położonej w K. przy ul. S. 3.

W toku postępowania ustalono, że stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 1 października 1999r. sygn. [...] spadek po J. S. nabyli W. S. i Z. J. w ½ części każde z nich.

Decyzją z dnia 22 listopada 2006r. znak: [...] Starosta orzekł o zwrocie na rzecz W. S. i Z. J. udziału wynoszącego 5/6 nieruchomości stanowiącej własność Gminy K., położonej w K., obręb 010, przy ul. S. 3, oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr 56/1 o pow. 0,0102 ha, która stanowi część nieruchomości nr 36 o pow. 0,0766 ha. Rozstrzygnięcie to zostało przez Wojewodę utrzymane w mocy decyzją z dnia 29 stycznia 2009r. znak: [...].

Pismem z dnia 10 grudnia 2008r. W. S. wniósł o zwrot na rzecz swoją oraz Z. J. 1/6 należącego do Gminy K. udziału w nieruchomości położonej w K. przy ul. S., oznaczonej jako działka nr 56/1 o pow. 0,0102 ha.

Pismem z dnia 9 stycznia 2009r. znak: [...] Wojewoda na podstawie art. 142 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym w sprawach zwrotu nieruchomości, w których stroną jest gmina lub powiat, prezydent miasta na prawach powiatu sprawujący funkcję starosty podlega wyłączeniu na zasadach określonych w rozdziale 5 działu I k.p.a., wyznaczył do załatwienia wniosku W. S. w pierwszej instancji Starostę.

Organ pierwszej instancji uzasadnił odmowę zwrotu 1/6 udziału w przedmiotowej nieruchomości tym, że wywłaszczony udział 5/6 części stanowiący w dacie przejęcia własność J. S. został już zwrócony, natomiast pozostały udział w wysokości 1/6 nigdy nie stanowił własności J. S. i nigdy nie został wywłaszczony.

W. S. podniósł w odwołaniu, że J. S. w dacie wywłaszczenia był właścicielem całej nieruchomości oznaczonej nr 3 (36) o pow. 751 (766) m², którą nabył w 1947r. Wskazał, że w księdze wieczystej był ujawniony jako jedyny jej właściciel.

Wojewoda rozpatrując odwołanie wskazał, że w dacie wywłaszczenia J. S. był właścicielem jedynie udziału 5/6 w położonej w K. przy ul. S. 3 nieruchomości nr 36 o pow. 766 m². Powołując się na art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ wyjaśnił, że postępowanie zwrotowe może być prowadzone jedynie do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 216 u.g.n. Zatem organ pierwszej instancji bezpodstawnie wszczął postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości, która nigdy nie została przejęta od J. S. na rzecz Skarbu Państwa. Wniosek W. S. organ pierwszej instancji powinien był pozostawić bez rozpoznania.

Organ drugiej instancji powołując się na art. 138 § 1 i 2 k.p.a. wskazał, że w przypadku gdy przesłanka bezprzedmiotowości postępowania nie wystąpi przed organem pierwszej instancji organ odwoławczy obowiązany jest rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, chyba że są podstawy do kasacji decyzji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Przesłanka bezprzedmiotowości wystąpi gdy brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do rozpoznania jej w drodze postępowania administracyjnego, czy też tylko w drodze postępowania administracyjnego prowadzonego przed tym organem pierwszej instancji. Organ wskazał, że art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. nie określa przyczyn umorzenia, wobec czego w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości, mając na uwadze treść art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Organ wyjaśnił, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2005r., sygn. I SA/Wa 639/04, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak, któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty W niniejszej sprawie bezprzedmiotowość postępowania wynika z braku podstawy prawnej do prowadzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożył W. S., wnosząc o jej uchylenie. Skarżący podniósł, że R. Z. była właścicielką placu o pow. 751 m² stanowiącego 5/6 nieruchomości nr hipoteczny 443, oznaczonej nr 3 na planie z 1932r. Pozostała część, tj. 1/6, była własnością H. F., która przeznaczyła go na urządzenie ulicy, do czego zobowiązywał ją wpis w dziale III księgi wieczystej nr 1320. Zdaniem skarżącego udział 5/6 należący do J. S. po urządzeniu ulicy stał się nieruchomością oznaczoną nr 3 o pow. 751 m², dla której urządzono księgę wieczystą nr 1320 a J. S. został do niej wpisany jako jedyny właściciel. W dacie wywłaszczenia J. S. nie był zatem współwłaścicielem nieruchomości oznaczonej nr 36 o pow. 766 m² z udziałem 5/6 lecz jej jedynym właścicielem.

W ocenie skarżącego organy nie dołożyły w niniejszej sprawie należytej staranności i rzetelności w wyjaśnieniu istoty sprawy, naruszając tym samym art. 7 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z ar. 136 ust. 3 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), powoływanej w dalszej części jako u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl art. 216 u.g.n. postępowanie zwrotowe może być prowadzone jedynie do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktów prawnych w tym przepisie wymienionych.

Organy prawidłowo ustaliły, że w stosunku do będącego przedmiotem wniosku W. S. udziału 1/6 w działce nr 56/1 o pow. 0,0102 ha nie nastąpiło żadne przejęcie bądź nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów wymienionych w art. 216 u.g.n. Skarb Państwa – Urząd Miejski w K. rzeczywiście nabył własność 1/6 części nieruchomości nr 36 o pow. 766 m², lecz nastąpiło to wskutek zasiedzenia na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 25 listopada 1974r., sygn. [...]. Trafnie zatem organ odwoławczy uznał, że nie było podstaw do prowadzenia postępowania zwrotowego w oparciu o art. 136 u.g.n.

Z zawartej w formie aktu notarialnego umowy z dnia 7 października 1947r. wynika jednoznacznie, że R. Z. sprzedała J. S. 10/12 (5/6) udziału w nieruchomości nr hipoteczny 443 o pow. 751 m². Należąca do H. F. 1/6 stanowiła udział w tej samej nieruchomości o pow. 751 m². Z kolei w zawartej w formie aktu notarialnego umowie z dnia 8 listopada 1974r. wyraźnie wskazano, że J. S. zbywa na rzecz Państwa udział 5/6 w nieruchomości nr 36 o pow. 766 m².

Istota współwłasności, zgodnie z art. 195 Kodeksu cywilnego, polega na tym, że własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Wspólne prawo własności nie podlega zatem podziałowi, który by rozdzielał je, według jakichkolwiek kryteriów, na odrębne, rozłączne uprawnienia współwłaścicieli. W szczególności żadnemu ze współwłaścicieli nie przysługuje odrębne, a zarazem wyłączne (skuteczne erga omnes i erga partes) prawo podmiotowe do wydzielonej fizycznie części rzeczy (por. E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze, 2001). Błędna jest zatem interpretacja skarżącego, który twierdzi, że udział 5/6 należący do J. S. jakoby stał się nieruchomością nr 36 o pow. 766 m², zaś na udziale 1/6 należącym do H. F., który potem wskutek zasiedzenia stał się własnością Skarbu Państwa, urządzona została ulica.

Z akt sprawy nie wynika, aby kiedykolwiek dokonano zniesienia współwłasności nieruchomości o nr hipotecznym 443 (później nr 3) o pow. 751 m², której po nowych pomiarach odpowiadała nieruchomość nr 36 o pow. 766 m². Zatem J. S. jako współwłaściciel nieruchomości nr 36 o pow. 766 m² miał udział w wysokości 5/6 w każdej jej części, w tym także 5/6 w tej części nieruchomości, na której urządzona została ulica. W konsekwencji przysługiwał mu udział w wysokości 5/6 również w nieruchomości nr 56/1 o pow. 102 m², która jest częścią dawnej nieruchomości nr 36 o pow. 766 m². Przedmiotowy udział został zwrócony na rzecz jego oraz Z. J. decyzją Starosty z dnia 22 listopada 2006r. utrzymaną w mocy przez Wojewodę decyzją z dnia 29 stycznia 2009r.

Zatem skoro wywłaszczenie udziału w wysokości 1/6 nigdy nie miało miejsca, postępowanie z wniosku W. S. było bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego jest bowiem odbiciem bezprzedmiotowości sprawy administracyjnej, która miała być rozstrzygnięta w danym postępowaniu. Organ odwoławczy trafnie wskazał, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (wyrok NSA o. zam. w Łodzi z dnia 27 stycznia 1998r., I SA/Łd 1025/96, niepubl.).

Stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ w razie stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania przed organem pierwszej instancji uchyla decyzję i umarza postępowanie pierwszej instancji. W niniejszej sprawie nie było podstaw prawnych do prowadzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości. Zwrotowi bowiem podlegają nieruchomości przejęte lub nabyte przez Skarb Państwa na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 u.g.n. Wnioskowany do zwrotu udział w działce nr 56/1 o pow. 0,0102 ha nie został wywłaszczony bądź nabyty w trybie przepisów wymienionych w art. 216 u.g.n., w związku z tym postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości należało uznać za bezprzedmiotowe.

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.