Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1740/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, ust. 2, ust. 2a, ust. 2b, ust. 3;
journal: Dz.U. 2004 nr 4 poz 27
law: Ustawa z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych - tekst jednolity.
article: art. 20; art. 22;
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 8; art. 7; art. 77 par 1; art. 80; art. 107 par 3; art. 75; art. 6; art. 10 par 1; art. 61 par 4;
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Jagielska Sędziowie Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak (spr.) Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi R. Sp. z o.o., z siedzibą w G. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie rozstrzygnięcia o uznaniu gier za gry na automatach 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów z dnia [...] maja 2009 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżącej R. Sp. z o.o., z siedzibą w G. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2009 r. Minister Finansów na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2a i ust. 3 ustawy z 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. z 2004 r., Nr 4, poz. 27 z późn. zm.) dalej jako u.g.z.w., po rozpatrzeniu wniosku R. Sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej jako skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] maja 2009 r. w przedmiocie rozstrzygnięcia, że gry prowadzone na automatach: "S." nr [...], "J." nr [...] i "M." nr [...] - znajdujące się w posiadaniu skarżącej, są grami na automatach w rozumieniu przepisów ustawy o grach i zakładach wzajemnych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie sprawy.

Dnia [...] grudnia 2008 r. Urząd Celny w [...] zwrócił się do Ministra Finansów z prośbą o rozstrzygnięcie w trybie art. 2 ust. 3 u.g.z.w. charakteru gier urządzanych na ww. automatach skarżącej. Złożenie tej prośby związane było z ustaleniami kontroli przeprowadzonej przez pracowników Referatu Szczególnego Nadzoru Podatkowego tego Urzędu Celnego w barze "U." przy ul. O. [...] w B., w którym funkcjonowały ww. automaty.

W związku z powyższym Minister Finansów z urzędu wszczął postępowanie, celem wydania wnioskowanego rozstrzygnięcia.

W toku postępowania skarżąca podała, że przedmiotowe automaty nie wypłacają monet i nie umożliwiają uzyskania nagród rzeczowych w postaci przedłużenia czasu gry. Na dowód tego wniosła o przeprowadzenie dowodu z opinii [...] Zespołu Rzeczoznawców i Ekspertów Sądowych w [...] (dalej jako Zespół).

Pismem z [...] kwietnia 2009 r. ww. Urząd Celny przesłał do Ministra Protokół z Eksperymentu Procesowego dokonany [...] marca 2009 r. przez funkcjonariuszy tego Urzędu na ww. urządzeniach.

Decyzją z [...] maja 2009 r. Minister Finansów rozstrzygnął, że gry prowadzone na przedmiotowych automatach są grami w rozumieniu przepisów ustawy o grach i zakładach wzajemnych. W uzasadnieniu organ wskazał, że gry prowadzone na tych automatach są grami na urządzeniach elektromechanicznych. Opisując budowę urządzenia oraz przebieg gier stwierdził, że automaty wyposażone są we wrzutniki monet. Po zakredytowaniu automatów monetami o odpowiednich nominałach grający otrzymuje punkty kredytowe, za które może prowadzić grę (kontrolujący wykorzystali monetę o nominale 1 złotych – 4 minuty). W przypadku wygranej gracz uzyskuje dodatkowe punkty kredytowe, za które może prowadzić dalszą grę bez ponoszenia dodatkowych opłat. Automaty mają zamontowany ogranicznik maksymalnego czasu gry. Wnosząc opłatę za grę gracz ma jedynie prawo do rozpoczęcia gry o czasie zależnym od przypadku. Celem i wygraną jest kontynuowanie (przedłużenie) gry, jednakże nie dłużej niż pozwala na to wbudowany ogranicznik maksymalnego czasu gry. Przegraną jest krótsza gra, a wygraną możliwość jej kontynuowania. Przy czym – w ocenie organu – nie ma istotnego znaczenia fakt, czy tak rozumianą wygraną można skonsumować rozpoczynając nową grę, czy też grając dalej w tę samą grę, czyli przechodząc na dalsze etapy gry. Fakt ograniczenia maksymalnego czasu gry – zdaniem organu – w żadnym wypadku nie powoduje, iż taka wygrana traci cechy wygranej w rozumieniu ustawy o grach i zakładach wzajemnych. Organ wskazał, że w sytuacji, gdy po upływie określonego czasu gracz posiadał większą od zera liczbę punktów, automat blokował dalszy proces gry, pozostawiając na liczniku liczbę pozostałych punktów. Ponowne wrzuceniu monety powodowało, że gracz miał do dyspozycji nowe kredyty oraz te nie wykorzystane w poprzedniej grze. Wobec tego grający miał możliwość – grając na ww. automatach, wygrać punkty zapewniające kontynuowanie gry.

Skarżąca nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wystąpiła do Ministra Finansów o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając naruszenie art. 84 § 1 w zw. z art. 78 § 1 w zw. z art. 79 § 1 § 2 k.p.a., a także art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. Jej zdaniem w sprawie został wadliwie ustalony stan faktyczny, sprzeczny z dołączoną do wniosku opinią biegłego sądowego M. J., co uniemożliwiło prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Organ nie podjął, w ocenie skarżącej, żadnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu, w szczególności nie przeprowadził zawnioskowanych przez nią dowodu. Przeprowadził natomiast eksperyment procesowy, o którym strona nie została powiadomiona i tym samym została pozbawiona możliwości wzięcia w nim udziału. Ten sam zarzut skarżąca sformułowała co do zeznań świadka G. P. – barmanki baru "U.".

Pismem z [...] czerwca 2009 r. skarżąca powtórzyła zarzuty odnośnie nie przeprowadzenia przez organ wnioskowanych przez nią dowodów, które jej zdaniem pozwoliłyby ustalić stan faktyczny. W związku z tym wniosła o:

1. przeprowadzenie rozprawy zamiejscowej, celem wyjaśnienia sprawy w drodze oględzin urządzeń do gry, objętych przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie;

2. zwrócenie się przez Ministra do biegłych z Zespołu o wydanie opinii o rzeczonych na wstępie urządzeniach do gier;

3. wezwanie na rozprawę funkcjonariuszy ww. Urzędu Celnego, którzy brali udział w eksperymencie z [...] marca 2009 r., celem umożliwienia skarżącej zadania im pytań;

4. przeprowadzenie dowodu ze świadka G. P.

Zaskarżoną decyzją Minister Finansów utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Organ ustalił, że w przypadku wygranej tj. uzyskania określonego układu symboli na ruchomych bębnach automatów, grający uzyskuje dodatkowe punkty kredytowe, za które może prowadzić dalszą grę. Po upływie wykupionego czasu gry automaty wyłączają się bez względu na wynik gry. Po dokonaniu dodatkowej opłaty grę można kontynuować, a niewykorzystane w poprzedniej grze kredyty zostają przeniesione na poczet kolejnej gry, sumując się z nowym kredytem. Tym samym gracz rozpoczyna nową grę ze zwiększoną pulą punktów kredytowych. W ocenie organu wygraną jest możliwość kontynuowania uprzednio rozpoczętej gry przy zwiększonym poziomie trudności, wymagającym większych umiejętności, bez konieczności dokonywania nowej opłaty. Nie ma przy tym znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy różnica między kontynuacją tej samej czy rozpoczęciem nowej gry. Od strony grającego – zdaniem organu – chodzi w tych grach o to samo – żeby grać jak najdłużej. Przegraną jest krótsza gra, a wygraną możliwość jej kontynuowania i dlatego nie ma znaczenia fakt, czy tak rozumianą wygraną można skonsumować rozpoczynając nową grę, czy też grając dalej w tę samą grę. Minister Finansów odnosząc się do zarzutów skarżącej zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uznał je za nieuzasadnione. Wskazując na art. 84 § 1 k.p.a. stwierdził, że nie jest on obligatoryjny i pozostawia organowi luz decyzyjny w zakresie stosowania tego środka dowodowego. Nadto Minister podał, że w jego posiadaniu jest zeznanie świadka G. P., wobec czego nie było konieczności przeprowadzenia dodatkowego dowodu z jej przesłuchania. Biorąc pod uwagę całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznał, że przeprowadzenie rozprawy zamiejscowej, celem wyjaśnienia sprawy w drodze oględzin, nie było konieczne. Stan faktyczny został wyczerpująco wyjaśniony i jest bezsporny, zaś materiał dowodowy w oparciu o który zostało podjęte rozstrzygnięcie wszechstronnie oceniony. Zdaniem organu żądanie skarżącej w zakresie przeprowadzenia ww. dowodu dotyczyło okoliczności stwierdzonych już innymi dowodami.

W skardze na powyższą decyzję, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca wnosiła o:

1. stwierdzenie nieważności w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, z powodu rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 ust. 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270, ze zm.), cytowana dalej jako p.p.s.a.;

ewentualnie o:

2. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.;

3. zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego oraz wydatków pełnomocnika;

4. przeprowadzenie dowodu z postanowienia Urzędu Celnego w [...] z [...] grudnia 2008 r. nr [...].

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła, co miało jej zdaniem oczywisty wpływ na wynik sprawy:

1. rażącą obrazę przepisów art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 §1 pkt 2 in fine k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., wobec wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek innego podmiotu aniżeli strona, tj. na wniosek ww. Urzędu Celnego, co dowodzi bezprzedmiotowości tego postępowania, a w konsekwencji skutkować powinno uchyleniem decyzji i umorzeniem postępowania;

2. rażącą obrazę przepisów art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art.. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 85 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia ww. postępowań dowodowych wnioskowanych przez skarżącą;

3. rażącą obrazę przepisów art. 79 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącej udziału w postępowaniu dowodowym, co stanowi wadę kwalifikowaną wskazaną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i powodującą uchylenie rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. b p.p.s.a.;

4. rażącą obrazę przepisu art. 10 k.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie wyrażenia ostatecznego stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy;

5. rażącą obrazę przepisu art. 80 k.p.a., poprzez wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału oraz oczywiście błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w opozycji do zgromadzonych materiałów;

6. rażącą obrazę przepisów art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia opinii biegłego;

7. rażącą obrazę przepisu art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nie sprostanie wymogowi sporządzenia wnikliwego i logicznego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, poprzez uniemożliwienie kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia;

8. błędną wykładnię przepisu art. 2 ust. 2a u.g.z.w. oraz nie uwzględnienie przy dokonaniu wykładni wskazanej regulacji dyspozycji przepisu art. 42 pkt 6 u.g.z.w., poprzez wadliwe przyjęcie, że przepis art. 2 ust. 2a u.g.z.w. znajduje w niniejszej sprawie zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podtrzymała w pełni swoje wcześniejsze zarzuty zgłoszone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strona dodatkowo wskazała, iż organ wbrew wyraźnej dyspozycji przepisów art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 85 § 1 k.p.a. – nie uwzględnił istotnych wniosków dowodowych skarżącej, które umożliwiłyby stronie wzięcie udziału w postępowaniu dowodowym, przez co skarżąca została pozbawiana możliwości wzięcia w nim udziału. W konsekwencji – zdaniem skarżącej – organ dopuścił się ewidentnej obrazy przepisów art. 79 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a. Ponadto podniosła, iż Minister Finansów nie wyjaśnił okoliczności kluczowej dla niniejszej sprawy, mianowicie czy objęte przedmiotem postępowania urządzenia w dniu wydawania decyzji wypłacały jakiekolwiek nagrody rzeczowe. Ustalenia faktyczne dokonane przez Ministra Finansów oparte zostały na wadliwie zgromadzonym, niekompletnym oraz nie w pełni rozpatrzonym materiale dowodowym. Skarżąca podkreśliła, że oparcie zaskarżonego rozstrzygnięcia na domniemanej okoliczności faktycznej, nieustalonej w postępowaniu administracyjnym, na podstawie dowodów, wobec których strona nie mogła się wypowiedzieć, której prawdziwości przeczą znajdujące się w aktach niniejszej sprawy opinie biegłych, całkowicie zignorowane przez Ministra Finansów, stanowi o wadliwości postępowania. Jej zdaniem Minister Finansów nie przeprowadzając żadnego postępowania dowodowego w trybie administracyjnym - nie dopuścił dowodu z opinii Zespołu, mimo obowiązującego w postępowaniu administracyjnym inkwizycyjnego ciężaru prowadzenia postępowania dowodowego, naruszył ww. przepisy procedury administracyjnej. Nadto zdaniem skarżącej ograniczono jej czynny udział w postępowaniu - zwłaszcza w eksperymencie z [...] marca 2009 r., bowiem pracownicy jej tego dnia mieli jedynie udostępnić klucze do ww. urządzeń, a to nie dowodzi, że skarżąca brała czynny udział w tym stadium postępowania. Nawiązując do błędnych ustaleń faktycznych skarżąca ponownie podkreśliła, że maksymalny czas trwania gry jest stały i z góry określony. Czas używania urządzenia zależy wyłącznie od wysokości pierwotnie uiszczonej opłaty. Bez uiszczania opłaty nie jest możliwe ani rozpoczęcie, ani kontynuowanie gry. Celem samej gry jest satysfakcja, nie ma w niej wygranej, albowiem urządzenie stanowi symulator czasowy. Zdaniem skarżącej błędem logicznym jest przyjęcie, że możliwe jest kontynuowanie gry. Kontynuować można wyłącznie czynność przerwaną. Natomiast w okolicznościach niniejszej sprawy gracz nie ma możliwości kontynuowania gry po upływie wykupionego czasu gry bez ponownego uiszczenia opłaty. Wykorzystywanie przez klienta opłaconego już czasu gry nie może być uznane – w ocenie skarżącej – za korzyść. W zakresie zarzutu naruszenia prawa materialnego skarżąca wskazała, że naczelną zasadą gry jest reguła, że kończy się ona w każdym razie po upływie czasu, za który zapłacił gracz. W momencie wynajęcia przez klienta urządzenia ma on możliwość prowadzenia gry przez ściśle określony z góry czas. Wynik gry nie wpływa w jakikolwiek sposób na możliwość przedłużenia opłaconego czasu. Jedynie brak zręczności gracza może spowodować krótszy czas gry. Zatem dodatni wynik osiągnięty przez gracza nie powoduje zmiany, z góry wyznaczonego czasu gry. Po upływie wyznaczonego z góry czasu konieczne jest uiszczenie kolejnej opłaty. Skarżąca zwróciła również uwagę, że organ nie określił jaką wymierną korzyść majątkową wygrana przynosi graczowi.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. W ocenie organu zarzuty skargi są nieuzasadnione, bowiem postępowanie w sprawie zostało wszczęte z urzędu, a nie na wniosek ww. Urzędu Celnego. Nadto zostało ono przeprowadzone w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego – strona była informowana oraz pouczana o prawach i obowiązkach ją dotyczących, a także brała czynny udział w postępowaniu, czego dowodzą m.in. jej pisma składane do akt sprawy oraz udział jej pracowników w ww. eksperymencie. W ocenie organu dowody w sprawie zostały zebrane w sposób rzetelny i wyczerpujący – składają się na nie zarówno dokumenty zgromadzone w postępowaniu karno-skarbowym, prowadzonym przez Urzędem Celnym w [...], jaki i dokumenty zgromadzone w niniejszym postępowaniu, w tym stanowiska skarżącej. W oparciu o te dowody zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie, i dowody te były zdaniem Ministra wystarczające, w konsekwencji czego nie było potrzeby przeprowadzania dodatkowego postępowania dowodowego, o co wnioskowała skarżąca. Odnosząc się do zarzutu błędnego zastosowania art. 2 ust. 2a u.g.z.w. Ministra uznał, że stan sprawy jest bezsporny – pojęcie wygranej obejmuje każdą korzyść wynikającą z przebiegu gry, w tym także możliwość jej kontynuacji. Wobec tego zasadnym było zastosowanie ww. przepisu w odniesieniu do ww. urządzeń skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości zarówno materialnych jak i procesowych aspektów stosunku administracyjnoprawnego, skonkretyzowanego w zaskarżonej decyzji. Dla wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu niezbędne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepis prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej jako p.p.s.a.).

Dokonując oceny zasadności skargi R. Sp. z o.o. na decyzję Ministra Finansów z [...] września 2009 r. Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo.

Podstawę prawną obu decyzji Ministra Finansów stanowiły przepisy ustawy z 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych, w tym przepis art. 2 ust. 3 oraz przepis art. 2 ust. 2a tej ustawy.

Zgodnie z art. 2 ust. 3 u.g.z.w., Minister właściwy do spraw finansów publicznych rozstrzyga, w drodze decyzji, czy gra losowa, zakład wzajemny, gra na automacie lub gra na automacie o niskich wygranych posiadająca cechy wymienione w ust. 1, 2, 2a i 2b jest grą losową, zakładem wzajemnym, grą na automacie albo grą na automacie o niskich wygranych w rozumieniu ustawy.

Na wstępie warto - zdaniem Sądu - wyraźnie wskazać, iż z uwagi na konstytucyjną zasadę swobody (wolności) działalności gospodarczej i jej ochrony, wyrażoną w przepisach art. 20 i 22 Konstytucji RP, a także ze względu na pełny (kompletny) zakres szczególnych regulacji prawnych zawartych w ustawie z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych, uznać trzeba, że przy wykładni przepisów tej ustawy należy stosować wykładnię ścisłą. W związku z powyższym przyjąć należy, że wykluczona jest możliwość stosowania przez Ministra Finansów jakiejkolwiek rozszerzającej interpretacji (wykładni) ustawowych pojęć, w tym m.in. "gry na automatach", która prowadziłaby do ingerencji w te sfery działalności gospodarczej, które uregulowane są innymi, niż ww. ustawa, przepisami prawa.

Zdaniem Sądu uznać należy, iż ustawodawca upoważniając Ministra Finansów do rozstrzygania w drodze decyzji, czy dana gra stanowi grę na automatach, w rozumieniu art. 2 ust. 2a u.g.z.w., jednoznacznie ograniczył ten organ w ten sposób, iż dał możliwość zakwalifikowania danego przedsięwzięcia, jako gry na automatach, wyłącznie w sytuacji precyzyjnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności i przesłanek dających podstawy do rozstrzygnięcia o charakterze konkretnych gier organizowanych przez dany podmiot gospodarczy.

Oznacza to, iż Minister Finansów wydając, w ramach przyznanych mu kompetencji, decyzje administracyjne w przedmiocie rozstrzygnięcia o charakterze określonych gier jest związany ściśle wszelkimi rygorami procedury administracyjnej, określającymi obowiązki organów administracji publicznej w zakresie sposobu przeprowadzenia postępowania, a następnie końcowego rozstrzygnięcia sprawy.

Związanie rygorami procedury administracyjnej oznacza, że wskazany organ zobowiązany był m.in. do przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli. Organ administracji jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

Należy wskazać, iż z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. - wynika, iż to organ administracji zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Organ winien jednocześnie dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia istoty danej sprawy, z zastrzeżeniem, że nie jest to sprzeczne z obowiązującym prawem.

Zgodnie z przepisem art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Przepis ten ustanawia zasadę swobodnej oceny dowodów. Jej istota sprowadza się do zapewnienia organowi prowadzącemu postępowanie możliwości badania sprawy i do swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Zasada ta nie oznacza jednak, że organ administracji uprawniony jest do oceny dowodów według dowolnych kryteriów, gdyż zgodnie z utrwalonym stanowiskiem nauki swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji (tak m.in.: B. Adamiak /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 410 i cyt. tam poglądy doktryny; podobnie: Cz. Martysz /w:/ G. Łaszczyca, Cz. Martysz i A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I, Zakamycze 2005, s. 723).

Zarówno w nauce, jak i praktyce orzeczniczej podkreśla się, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem reguł tej oceny. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego, co oznacza, że organ nie może w tej analizie pominąć jakiegokolwiek dowodu, dokonując oceny znaczenia i wartości danego dowodu dla toczącej się sprawy.

Zdaniem Sądu organ może - w ramach zasady określonej w art. 80 k.p.a. -odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny, co winno mieć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Ma to szczególne znaczenie w przypadku występowania dowodów o przeciwstawnej treści (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 1984 r., sygn. akt III SA 113/84, ONSA 1984, nr 1, poz. 42). W ramach tej oceny organ winien kierować się wiedzą oraz zasadami życiowego doświadczenia. Ważne jest także, aby rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, było zgodne z prawidłami logiki. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący.

W sytuacji, gdy wyniki postępowania dowodowego zawierają sprzeczne ustalenia, organ ma obowiązek ustosunkować się do tych sprzeczności przez wskazanie dowodów, które przyjął jako podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, oraz uzasadnienie, dlaczego innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Organ zobowiązany jest przeprowadzić w uzasadnieniu decyzji jasny, logiczny i przekonywujący zarazem wywód odnośnie uwzględnienia określonych dowodów przy jednoczesnym odrzuceniu pozostałych.

W niniejszej sprawie należy zauważyć, iż Minister Finansów, wydając decyzje w przedmiocie rozstrzygnięcia, że gry prowadzone na automatach "S." nr [...], "M." nr [...], "J." nr [...] znajdujących się w posiadaniu skarżącej spółki, są grami na automatach w rozumieniu przepisów ustawy o grach i zakładach wzajemnych, stan faktyczny sprawy ustalił – jak podaje w zaskarżonej decyzji - w oparciu o dowód z zeznań świadka G. P., przeprowadzony w toku postępowania karno-skarbowego, toczącego się przed Urzędem Celnym w [...] w sprawie [...] oraz w oraz w oparciu o eksperyment procesowy przeprowadzony w toku postępowania administracyjnego przez Urząd Celny w [...] w ramach postępowania karno-skarbowego.

Stosownie do art. 75 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W świetle powołanego przepisu i zasad prowadzenia postępowania dowodowego nie było zatem przeszkód natury procesowej, by te dokumenty stały się materiałem dowodowym w rozpoznawanej sprawie. W wyroku z 6 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 259/09 NSA wyraźnie wskazał, że nie jest wadą postępowania administracyjnego wykorzystywanie jako środków dowodowych dokumentów zgromadzonych w aktach innych postępowań. Nie zwalnia to jednak organu od przestrzegania rygorów procedury administracyjnej, zwłaszcza jeżeli dowody w oparciu o które konstruuje stan faktyczny sprawy są kwestionowane przez stronę.

W rozpoznawanej sprawie pierwszoplanowym dowodem, w oparciu o który zrekonstruowano przebieg gier na przedmiotowych automatach, był eksperyment procesowy. Eksperyment ten przeprowadzony był przez Urząd Celny w [...], już po wszczęciu postępowania administracyjnego, niejako na zlecenie organu, co wynika z pisma z [...] marca 2009 r. W aktach sprawy brak jest informacji o powiadomieniu strony o przeprowadzeniu tego dowodu. Wprawdzie w protokole z tego eksperymentu podano, że odbył się on przy udziale dwóch pracowników skarżącej, brak jest jednak dokumentów wskazujących na upoważnienie ich przez skarżącą do wzięcia udziału w tym eksperymencie. Według skarżącej jej pracownik został wezwany jedynie celem udostępnienia kluczy do przedmiotowych urządzeń. Wobec braku w aktach sprawy jakichkolwiek informacji w tym zakresie, Sąd nie ma możliwości weryfikacji twierdzeń stron, przy jednoczesnym braku upoważnień dla pracowników skarżącej do reprezentowania strony w przeprowadzeniu tego dowodu. Nie może budzić jednak żadnych wątpliwości, że strona winna być w toku postępowania zawiadomiona o przeprowadzeniu każdego dowodu i ma prawo uczestniczyć w określonych czynnościach dowodowych. Uznać zatem należy, że eksperyment został przeprowadzony z naruszeniem zasad procedury administracyjnej, w tym art. 6, 7, 7 i 10 § 1 k.p.a.

Z zapisanego w protokole przebiegu eksperymentu wynika, że do każdego z automatów wrzucono monetę o nominale 1 zł i po upływie 4 minut, czyli wykupionego czasu, automaty wyłączały się. Po wrzuceniu kolejnej monety można było dalej kontynuować grę, a zdobyte wcześniej punkty sumowały się. W ocenie Sądu, w oparciu o utrwalone na piśmie wyniki eksperymentu, nie było możliwe wyprowadzenie wniosków jakie zostały zawarte w zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, a mianowicie, że grający miał możliwość przedłużenia gry bez ponoszenia dodatkowych kosztów. Z zapisu eksperymentu wiadomo bowiem tylko tyle, że po upływie 4 minut, czyli wykupionego czasu gry, automat wyłączał się. W protokole nie odnotowano czy istniała sposobność wykorzystania zdobytych punktów już podczas pierwszej gry. Wskazano jedynie, iż taka możliwość istnieje dopiero po wrzuceniu kolejnych monet. Nie wiadomo zatem w oparciu o jakie dowody organ sformułował powyższy wniosek. Nie mógł tego uczynić wykorzystując zeznania świadka G. P., albowiem są one całkowicie sprzeczne z ustaleniami eksperymentu, a organ tej sprzeczności zdaje się nie zauważać. Świadek zeznała bowiem, że na rzeczonych automatach istniała możliwość zgrania wszystkich uzyskanych w czasie gry bonusów/ dodatkowych punktów/, mimo że wykupiony czas gry minął. Innych dowodów organ nie przeprowadził.

Skarżąca kwestionowała ustalenia faktyczne organu i celem jego prawidłowego stwierdzenia zgłaszała wnioski dowodowe, które jednak nie zostały przez organ uwzględnione, o czym strona dowiedziała dopiero z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Nie będąc uprzedzoną o zakończeniu postępowania skarżąca nie mogła skorzystać z uprawnień określonych w art. 10 § 1 k.p.a.

Skarżąca wnioskowała m.in. o ponowne przeprowadzenie oględzin rzeczonych automatów do gry, jak również o przesłuchanie osób uczestniczących w eksperymencie procesowym, celem umożliwienia zadawania pytań m.in. na okoliczność możności przeniesienia wygranych punktów na kolejną grę, jeśli upłynął limit czasowy.

Okoliczność ta zyskuje szczególnie na znaczeniu gdy zestawi się ją z dołączoną przez skarżącą opinią biegłego sądowego M. J., dotyczącą urządzenia "S." i "M.". W opinii tej skarżąca akcentowała fragment, zgodnie z którym - wbrew ustaleniom organu – nie ma możliwości przeniesienia wygranych punktów na kolejną grę, jeżeli upłynął limit czasowy i podnosiła, że ustalenia organu w tym zakresie są nieprawidłowe. Wobec tych sprzeczności wnosiła o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego m.in. na okoliczność zasad działania przedmiotowych automatów do gry. Organ wnioskowanego dowodu nie przeprowadził. Wskazał natomiast, że przedłożona przez skarżącą opinia nie odnosi się do automatów objętych zaskarżoną decyzją. Ta konstatacja organu jest niewątpliwie prawidłowa. W okolicznościach niniejszej sprawy uznać należy ją jednak za niewystarczającą, skoro strona podważa wyniki eksperymentu przeprowadzonego bez jej udziału, zeznania świadka, przesłuchanego zresztą także bez uczestnictwa strony, są sprzeczne z rezultatami eksperymentu, a przedłożona przez stronę opinia dotyczy m.in. dwóch urządzeń tego samego typu co objęte zaskarżoną decyzją. Zwrócić nadto należy uwagę, że skarżąca na etapie postępowania administracyjnego nie miała możliwości przedstawienia opinii dotyczącej przedmiotowych urządzeń, albowiem zostały one zatrzymane przez organ celny. Celem podważenia ustaleń organu mogła jedynie przedstawić dowód odnoszący się do analogicznych urządzeń. Organ nie przeprowadził także wnioskowanego przez skarżącą dowodu z zeznań świadka G. P., a nadto nie wyjaśnił sprzeczności występujących pomiędzy tymi zeznaniami a wynikami eksperymentu.

Z uwagi na powyższe za niezasadne należy uznać stanowisko organu, iż stan faktyczny został wyczerpująco wyjaśniony, a zwłaszcza, że jest bezsporny, a także że żądanie strony przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego dotyczy okoliczności stwierdzonych już innymi dowodami. Nieuprawniony jest zatem pogląd, iż spór pomiędzy organem a stroną nie dotyczy samego przebiegu gier na przedmiotowych automatach, a jedynie oceny ich rezultatu, a mianowicie czy są to gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe. Z pism strony jednoznacznie wynika, że spór taki istnieje i dotyczy okoliczności faktycznych istotnych w sprawie dla oceny zastosowania właściwych przepisów ustawy o grach i zakładach wzajemnych. W ocenie Sądu z zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej wynika, że ustalenia organu pozwalają na formułowanie przesądzających ocen co do zaistnienia w konkretnym przypadku przesłanek uregulowanych w art. 2 ust. 2 a u.g.z.w. zostały poczynione w sposób dowolny.

W powołanym powyżej wyroku z 6 stycznia 2010 r. NSA podkreślił, że oderwanie pojęcia "wygrana rzeczowa" od wymiernej wartości, wyłączałoby możliwość rozróżnienia, czy konkretna gra jest grą na automatach, czy też traktowaną przez ustawodawcę odrębnie grą na automatach o niskich wygranych definiowaną przy użyciu przesłanki górnej granicy wartości wygranych.

W rozpoznawanej sprawie organ nie ustalił, jaką konkretnie korzyść materialną uzyskuje gracz, poprzestając na stwierdzeniach dotyczących przedłużenia czasu gry po wniesieniu pierwszej stawki i opłaceniu następnej. Odtworzenie na czym polega wygrana rzeczowa, wobec przedstawionego jedynie ogólnie przebiegu gry, wymaga szczegółowych ustaleń.

W sprawie nie jest jasne czy kolejne opłacane okresy są jedną grą, czy też przedmiotem kolejno zawieranych umów o korzystanie z automatów. W tym też kontekście brak odniesień do konieczności uiszczania opłaty za następny okres korzystania z automatów.

Naruszenie powołanych powyżej przepisów postępowania, w tym zwłaszcza przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. miało – zdaniem Sądu – istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy pozwala na dokonanie jego subsumcji pod stosowną normę prawną. Wszak dopiero brak uchybień w stosowaniu prawa procesowego stanowi warunek wstępny formułowania wniosków na tle prawa materialnego. W niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony, co czyni rozważania odnośnie naruszenia art. 2 ust. 2a u.g.z.w. przedwczesnymi.

Jednocześnie Sąd nie podzielił zarzutu skargi odnoszącego się do wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek innego podmiotu aniżeli strony.

W istocie w obu decyzjach organ odnotował fakt złożenia przez Urząd Celny w [...] pisma z prośbą o rozstrzygnięcie w trybie art. 2 ust. 3 ustawy o grach i zakładach wzajemnych charakteru gier urządzanych na wskazanych w decyzjach automatach. Jednakże treść zawiadomienia o wszczęciu postępowania z [...] stycznia 2009 r., skierowanego do skarżącej, jasno wskazuje na to, że Minister Finansów wszczął z urzędu postępowanie w sprawie rozstrzygnięcia, czy gry na wskazanych automatach są grami na automatach w rozumieniu przepisów powołanej ustawy nie zaś, jak zarzuca strona, na wniosek Urzędu Celnego w [...].

W tym zakresie organ, wbrew przekonaniu strony, uwzględnił przepis powołanej ustawy. Powołanie się w uzasadnieniu decyzji na ww. pisma Urzędu Celnego, niczego w powyższej ocenie nie zmienia. Okoliczność, że inny podmiot zawiadomił właściwy organ o sytuacji wymagającej wszczęcia postępowania w przedmiocie określonym w art. 2 ust. 3 u.g.z.w. i był informowany o podejmowanych czynnościach i wydanych aktach nie świadczy o tym, że postępowanie było prowadzone na wniosek tego podmiotu (tak NSA w wyroku z 6 stycznia 2010 r. II GSK 256/09). Tym samym w ogóle nie może być mowy o naruszeniu art. 61 § 4 k.p.a. i zarzut strony dot. naruszenia powołanego przepisu jest zarzutem chybionym.

Sąd oddalił zgłoszony w skardze wniosek dowodowy, uznając że wnioskowany dowód, w postaci postanowienia o zawieszeniu postępowania karno-skarbowego nie przyczyni się do wyjaśnienia wątpliwości w sprawie.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien wyjaśnić wszystkie istotne elementy stanu faktycznego, przy zachowaniu uprawnień strony do czynnego udziału w sprawie. Stan faktyczny powinien jednoznacznie wynikać z przeprowadzonych przez organ dowodów, które będą szczegółowo omówione w uzasadnieniu decyzji. Dopiero wówczas będzie możliwa subsumcja danego stanu faktycznego pod określoną normę prawa materialnego i sądowa kontrola takiego rozstrzygnięcia.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zostało wydane w oparciu o art. 152 p.p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania obejmujących uiszczony wpis sądowy, koszty zastępstwa procesowego oraz koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, Sąd orzekł w myśl art. 200 p.p.s.a.