Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 358/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 27f par 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art 61 z pzr 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 145 par 1 lit. c, art. 135, art. 141 par 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lipca 2021 r. sprawy ze skargi A. S.-Si. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...] r. nr [...] , II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. na rzecz strony skarżącej A. S.-S. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 lutego 2021 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia 8 stycznia 2021 r. nr [...] odmawiające A. S. wszczęcia postępowania w sprawie z jej wniosku z dnia 7 grudnia 2020 r. zatytułowanego "sprzeciw w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, skarga na zajęcie nieruchomości wraz z ewentualnym wnioskiem o przywrócenie terminu oraz wraz z wnioskiem o wstrzymanie czynności egzekucyjnych".

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w M., będąc organem egzekucyjnym w sprawie, prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec A. S. z majątku wspólnego jako małżonka zobowiązanego - R. S., na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 1 kwietnia 2019 r. o numerach [...],[...] i [...] wystawionych przez wierzyciela, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] oraz z wniosku wierzyciela z dnia 3 kwietnia 2019 r. Tytuły wystawiono na podstawie decyzji podatkowej z dnia 4 grudnia 2018 r. i obejmują one zaległości z tytułu nieopłaconego podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób prawnych za 2011 r. W toku postępowania, celem wyegzekwowania tych zaległości, organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia nieruchomości niezabudowanej położonej na działce nr [...] w M. , dla której V Wydział Ksiąg Wieczystych w M. prowadzi księgę wieczystą o nr [...], należącej do A. S. oraz R. S.. Zawiadomienie o zajęciu nieruchomości, zawierające wezwanie zobowiązanego do zapłaty zaległości wraz z odpisami tytułów wykonawczych z dnia 1 kwietnia 2018 r., doręczono A. S. 24 maja 2019 r., w związku z czym pismem z dnia 7 grudnia 2020 r. wniosła ona pismo zatytułowane "sprzeciw w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, skarga na zajęcie nieruchomości wraz z ewentualnym wnioskiem o przywrócenie terminu oraz wraz wnioskiem o wstrzymanie czynności egzekucyjnych", w którym podniosła, że wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia 31 lipca 2020 r., który stał się prawomocny 8 sierpnia 2020 r., uzyskała z zobowiązanym rozdzielność majątkową. W związku z tym, zażądała umorzenia egzekucji z nieruchomości oraz wniosła o wstrzymanie czynności licytacyjnych.

Ww. postanowieniem z dnia 8 stycznia 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że A. S. nie jest osobą zobowiązaną w postępowaniu egzekucyjnym, w związku z czym nie jest uprawniona do wnoszenia środków zaskarżenia.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z dnia 18 stycznia 2021 r., oznaczonym jako zażalenie, A. S. zaskarżyła je do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej podnosząc, że jest ona w sprawie zobowiązaną. Wskazała, że przysługuje jej skarga na czynność egzekucyjną organu jako że jest podmiotem, którego interes prawny został naruszony wskutek niewykonania obowiązku. Podniosła również okoliczność, że z byłym już mężem posiada rozdzielność majątkową od 4 stycznia 2018 r., co oznacza, że w sprawie przysługuje jej sprzeciw małżonka wraz z pozostałymi środkami zaskarżenia. W jej ocenie, nie powinna ponosić odpowiedzialności za zobowiązania P. Sp. z o.o. powstałych na mocy decyzji z dnia 4 grudnia 2018 r., skoro od 4 stycznia 2018 r. istniała rozdzielność majątkową między nią, a byłym mężem. Odwołując się także do przepisu art. 27f § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ww. podniosła, że przysługiwał jej w sprawie sprzeciw, jako małżonce zobowiązanego, o czym nie poinformowano jej w tytułach wykonawczych, których jej także nie doręczono, zaś o ich wydaniu dowiedziała się przeglądając 3 grudnia 2020 r. akta u komornika. Nadto, ww. odwołała się do przepisów intertemporalnych wprowadzających zmiany do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z których - w jej ocenie - wynika obowiązek doręczenia jej tytułów wykonawczych wraz z pouczeniem o prawie do wniesienia sprzeciwu.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wydane w sprawie, organ odwoławczy wyjaśnił, że A. S. wniosła o zakończenie egzekucji z części majątku wspólnego z byłym mężem R. S., w skład którego wchodzi zajęta przez organ nieruchomość. W ocenie organu, A. S. nie jest stroną w postępowaniu, wskutek czego nie przysługują jej środki zaskarżenia w zakresie zajęcia nieruchomości, gdyż - chociaż dane jej znajdują się na tytułach wykonawczych wystawionych przez wierzyciela 1 kwietnia 2019 r. - nie została ona wskazana jako zobowiązana, lecz jedynie jako małżonek zobowiązanego, odpowiadający majątkiem wspólnym za zobowiązania spółki P. Wobec tego, jako podmiot niebędący stroną (zobowiązanym) w sprawie, nie jest ona uprawniona do zgłoszenia zarzutów, złożenia skargi na czynność egzekucją, wniosku o umorzenie postępowania ani wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych, zatem prawidłowo organ egzekucyjny - na podstawie art. 61a k.p.a. - odmówił wszczęcia postępowania.

Odnosząc się dalej do argumentacji A. S. co do jej uprawnień wynikających ze zmienionych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym przepisu art. 27f § 1, zgodnie z którym w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym małżonkowi zobowiązanego przysługuje prawo sprzeciwu, organ wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne w sprawie zostało wszczęte w czasie, w którym obowiązywały jeszcze niezmienione przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w których sprzeciw małżonka nie został przez ustawodawcę przewidziany. Zgodnie zaś z przepisami przejściowymi, do egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym a niezakończonym przed dniem wejścia w życie ustawy, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego stosuje się przepisy nowe. Natomiast, gdy podstawą prowadzenia postępowania jest tytuł wykonawczy wystawiony łącznie na małżonków, stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepisy te weszły w życie 30 lipca 2020 r., zatem A. S. nie posiadała statusu strony w tym postępowaniu oraz legitymacji do wniesienia środków zaskarżenia, tj. sprzeciwu małżonka oraz pozostałych środków, jak skargi na zajęcie nieruchomości oraz wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych. Z tych względów, w ocenie organu, oczywista jest również bezzasadność wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia któregokolwiek z nich.

Końcowo, organ poinformował, że już po wydaniu przez organ egzekucyjny postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania, wierzyciel zwrócił się do niego pismem wewnętrznym z dnia 19 stycznia 2021 r. z informacją, że 22 grudnia 2020 r. złożył wniosek o odpis wyroku dot. rozdzielności majątkowej, a 12 stycznia 2021 r. złożył wniosek do Sądu Rejonowego w M. V Wydział Ksiąg Wieczystych o dokonanie zmian w II Dziale KW nr [...] co do wielkości udziału z [...] do [...], celem podjęcia zawieszonego postępowania egzekucyjnego i prowadzenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości Nr KW [...] w udziale do [...] należącej do dłużnika R. S.. Nadto, wierzyciel, mając na uwadze wyrok ustanawiający rozdzielność majątkową między małżonkami, wniósł o prowadzenie egzekucji na jego rzecz wyłącznie z majątku stanowiącego własność dłużnika R. S..

Nadto, organ ten - wyjaśniając, że sprawując nadzór nad egzekucją - w wydawanych w sprawie przez organ egzekucyjny postanowieniach dostrzegł, że organ ten nieprawidłowo informował A. S. o jej statusie, czym naruszył przepis art. 9 k.p.a.

W skardze na powyższe postanowienie, A. S. podniosła zarzuty naruszenia:

1. przepisów postępowania, mający istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

- art. 13 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. przyjęcie, że przepisy wprowadzone ww. ustawą nie mają zastosowania w postępowaniu, podczas gdy z brzmienia przepisu wynika, iż przepisy dotyczące egzekucji ze składnika majątkowego wchodzącego w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, stosuje się przepisy ustawy zmienianej, w brzmieniu nadanym tą ustawą;

- art. 28 k.p.a poprzez błędne uznanie, iż nie posiada przymiotu strony w postępowaniu, podczas gdy sprawa ta niewątpliwie dotyczy jej interesu prawnego;

- art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia w sposób budzący zaufanie do organów administracji swojej decyzji, a także poprzez niewyjaśnienie przyczyn odmiennego od ugruntowanej praktyki rozstrzygania sprawy, w sytuacji gdy, zgodnie z przywołanym stanowiskiem orzecznictwa wojewódzkich sądów administracyjnych, powinna posiadać legitymację procesową w sprawie;

- art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 9, art. 11 i art. 77 k.p.a. poprzez niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także brak odniesienia się do argumentów powołanych przez skarżącą, w szczególności do podniesionych twierdzeń wykazujących na jej interes prawny w zainicjowanym postępowaniu;

- art 27f § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego niezastosowanie, skutkujące uznaniem, iż nie przysługuje jej żaden środek zaskarżenia w zainicjowanym postępowaniu;

2. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. i utrzymanie w mocy postanowienia organu odwoławczego o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego i błędne przyjęcie, że żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną postępowania.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego.

Uzasadniając skargę, skarżąca podniosłą, że - na podstawie art. 28 k.p.a., jako mająca interes prawny - powinna otrzymać w sprawie status strony postępowania, bowiem, na podstawie tytułów wykonawczych skierowano egzekucję do składników należących do wspólnego majątku jej i byłego męża oraz zajęto nieruchomość w części należącą do niej.

Ponadto, według skarżącej, organy nie wzięły pod rozwagę podnoszonego zarzutu istnienia ustroju rozdzielności majątkowej pomiędzy nią, a byłym mężem, w czasie w którym powstały zobowiązania spółki P. Wyrokiem Sądu Rejonowego w M. orzeczono rozdzielność majątkową z dniem 4 stycznia 2018 r., a odpowiedzialność posiłkowa R. S. powstała dopiero z dniem 4 grudnia 2018 r., i dopiero ta decyzja uczyniła R. S. zobowiązanym, nie ma zatem żadnych podstaw do uznania, iż powinna ponosić odpowiedzialność za zobowiązania byłego męża.

Według skarżącej, jako małżonce zobowiązanego przysługuje jej odpowiedni środek zaskarżenia. W przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego, organ egzekucyjny musi dysponować tytułem wykonawczym przeciwko obojgu małżonkom, w przeciwnym wypadku - małżonek współodpowiedzialny za zaległości podatkowe, którego prawa de facto zostały zajęte przez organ, pozbawiony zostałby jakiejkolwiek ochrony prawnej. Dlatego też tytuł egzekucyjny wystawia się na obojga małżonków w sytuacji skierowania egzekucji do majątku wspólnego, aby zagwarantować małżonkowi zobowiązanego środki obrony, gwarantując czynne uczestnictwo w postępowaniu poprzez doręczanie tytułu wykonawczego, zawiadomień o dokonanych czynnościach, składanie środków zaskarżania, w tym zarzutów na postępowanie egzekucyjne.

Dalej, skarżąca podniosła, że nigdy nie otrzymała tytułów wykonawczych wystawionych 1 kwietnia 2020 r., a z ich treścią zapoznała się dopiero 3 grudnia 2020 r. u komornika. Tytuły te nie zawierają pouczenia o jej prawie złożenia sprzeciwu, tylko, że zobowiązanemu przysługuje prawo do wystąpienia z zarzutami. Natomiast, z przepisów intertemporalnych wynika, że normy dotyczące obowiązku doręczenia tytułu wykonawczego małżonkowi wraz z aktualnym pouczeniem o prawie i zasadach złożenia sprzeciwu, stosuje się także do egzekucji wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy zmieniającej. Zgodnie bowiem z art 27f § 1 i § 2 zmienionej ustawy, w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym małżonkowi zobowiązanego przysługuje prawo sprzeciwu. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, zniesienie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. W sprzeciwie określa się istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. W przypadku egzekucji z nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego sprzeciw wnosi się nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia małżonkowi zobowiązanego wezwania zgodnie z art. 110c § 2a.

Odnosząc się do kwestii podnoszonych przez organ w zaskarżonym postanowieniu co do przepisów intertemporalnych oraz art. 27f § 1 i § 27g ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skarżąca oceniła, że poglądy prawne organu są błędne, w szczególności zaś, nieprawdą jest twierdzenie, iż w przypadku gdy podstawą prowadzenia postępowania jest tytuł wykonawczy wystawiony łącznie na małżonków, stosuje się przepisy dotychczasowe, gdyż przepisy intertemporalne nie różnicują sytuacji małżonka zobowiązanego od treści tytułu wykonawczego, czy został on wystawiony łącznie na małżonków, czy tylko na zobowiązanego. Sytuacja prawna małżonka, nakreślona przez organ, powodowałaby, iż cały cel ustawy nowelizującej, tj. uzupełnienie luki prawnej i umożliwienie obrony swoich praw małżonkowi zobowiązanego - byłby całkowicie chybiony. Zgodnie bowiem z art. 13 ustawy nowelizującej, do egzekucji ze składnika majątkowego wchodzącego w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Nieprawdą jest zatem twierdzenie organu, jakoby w tej sprawie powinno stosować przepisy dotychczasowe.

Ponadto, skarżąca odwołując się do brzmienia art. 2a Ordynacji podatkowej, podniosła, że - w przypadku gdy przepisy intertemporalne nie dają pełnej przejrzystości i pewności co do ich zastosowania - powinny być interpretowane na korzyść podatnika. Z całokształtu powyższych przepisów, odmiennie od twierdzeń organów obu instancji, wynika, iż przysługuje jej środek odwoławczy. Przepisy art. 27g - tak jak i pozostałe przepisy normujące instytucję sprzeciwu małżonka zobowiązanego (tj. art 27f i art 27h) - zostały dodane przez art 1 pkt 16 ustawy zmieniającej, który wszedł w życie z dniem 30 lipca 2020 r., i od tego dnia znajdują zastosowanie także do postępowań egzekucyjnych będących wówczas już w toku. W stanie prawnym sprzed tej nowelizacji wskazywano w orzecznictwie, że małżonek zobowiązanego, jako osoba trzecia, jest osobą uprawnioną do wszczęcia postępowania ze skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego, a wraz z wejściem w życie ww. przepisu pogląd ten utracił swą aktualność w odniesieniu do małżonka zobowiązanego, który do organu egzekucyjnego wniósł sprzeciw przewidziany w art. 27f § 1, albo wystąpił z wnioskiem, o którym mowa w art 27e § 4. Skoro bowiem zgodnie z art 54 § 1, skarga na czynność egzekucyjną przysługuje zobowiązanemu, to przysługuje ona także wskazanemu w tym ostatnim przepisie małżonkowi zobowiązanego, z tym że wyłącznie w odniesieniu do czynności egzekucyjnej dotyczącej majątku wspólnego na mocy odesłania z art. 27g § 1.

W ocenie skarżącej, organ błędnie ustalił, iż nie przysługuje jej przymiot strony w postępowaniu, ani też nie uzasadnił, dlaczego nie uwzględniono stanowiska orzecznictwa, które zawarła w swoich pismach, na podstawie których legitymacja strony jednoznacznie jej przysługuje oraz zaniechał rozważenia kwestii jej interesu prawnego w postępowaniu, tym samym naruszył zasadę wyrażoną w art. 28 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że skarżąca w tytułach wykonawczych nie została wskazana jako zobowiązana (rubryka A1), lecz jako małżonka zobowiązanego (rubryka B), zatem nie posiada statusu strony postępowania i żadne środki zaskarżania jej nie przysługują w postępowaniu egzekucyjnym, chociaż jej interes prawny jest naruszony (art. 28 k.p.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Sporna w sprawie jest kwestia, czy skarżącej przysługiwały prawa strony postępowania w postępowaniu egzekucyjnym - prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 1 kwietnia 2019 r. o numerach [...],[...], [...] i [...] wystawionych przez wierzyciela, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], oraz z wniosku wierzyciela z dnia 3 kwietnia 2019 r., które to tytuły wystawiono na podstawie dwóch decyzji z dnia 4 grudnia 2018 r. orzekających o odpowiedzialności R. S., męża skarżącej, jako byłego członka zarządu spółki z o.o. P. za zaległości z tytułu nieopłaconego podatku od towarów i usług za grudzień 2011 r. oraz podatku dochodowego od osób prawnych za 2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę - w związku jej wnioskiem z dnia 7 grudnia 2020 r. zatytułowanym "sprzeciw w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, skarga na zajęcie nieruchomości wraz z ewentualnym wnioskiem o przywrócenie terminu oraz wraz z wnioskiem o wstrzymanie czynności egzekucyjnych", wniesionym do wierzyciela (wpływ wniosku: 9 grudnia 2020 r.).

Na wstępie należy wskazać, że kwestia uprawnień małżonków osób zobowiązanych na gruncie przepisów ustawy z dnia ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.); dalej: "u.p.e.a.", nie była jednolicie rozstrzygana w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. Prezentowane były dwa odmienne stanowiska co do tego, czy małżonkowi zobowiązanego w przypadku skierowania egzekucji administracyjnej do majątku wspólnego przysługuje legitymacja do składania środków zaskarżania. Pierwszy z tych poglądów opierał się na twierdzeniu, że w razie wskazania w tytule wykonawczym obojga małżonków i skierowania egzekucji obowiązków ciążących na jednym z nich do majątku wspólnego, małżonek niebędący zobowiązanym nie ma takich samych uprawnień w postępowaniu egzekucyjnym jak małżonek, będący zobowiązanym (por. np. wyroki NSA z dnia 6 stycznia 2010 r. sygn. akt II FSK 2100/08; z dnia 8 kwietnia 2021 r. sygn. akt III FSK 2965/21). Pogląd przeciwny sprowadzał się do twierdzenia, że legitymacja do złożenia, np. zarzutów przysługuje zawsze małżonkowi zobowiązanego w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego (por. wyroki NSA: z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 1183/15; z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt II GSK 36/11; z dnia 15 stycznia 2020 r. sygn. akt II FSK 3533/17).

Z dniem 30 lipca 2020 r. nastąpiła istotna zmiana stanu prawnego regulującego ww. kwestię. Z tym dniem bowiem weszły w życie przepisy ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070). W ustawie nowelizującej dokonano istotnych zmian w zakresie stanu prawnego odnoszącego się do rozpoznawanego zagadnienia prawnego. Uchylony został dotychczasowy art. 27c oraz wprowadzono szczegółowe regulacje dotyczące prowadzenia egzekucji z majątku osobistego zobowiązanego i majątku wspólnego (art. 27e), sprzeciwu przysługującego małżonkowi zobowiązanego (art. 27f), praw przysługujących małżonkowi zobowiązanego (art. 27g) oraz skutków prawnych jakie wiążą się z ostatecznym oddaleniem lub uznaniem sprzeciwu małżonka zobowiązanego (art. 27h). Na podstawie tych regulacji, sprzeciw małżonka zobowiązanego jest swoistym środkiem zaskarżenia, służącym małżonkowi zobowiązanego do obrony przed egzekucją z majątku wspólnego. Na podstawie tych obecnie obowiązujących regulacji, małżonek zobowiązanego, wnosząc sprzeciw zmierza do wykazania, że nie jest dopuszczalna egzekucja z majątku wspólnego. W ramach sprzeciwu jest uprawniony do podnoszenia, że doszło do ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. Małżonek zobowiązanego może wnieść sprzeciw po wszczęciu egzekucji. Wprawdzie tytuł wykonawczy zawiera m.in. pouczenie zobowiązanego o przysługującym jego małżonkowi prawie do wniesienia sprzeciwu w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym (art. 27 § 1 pkt 9a u.p.e.a.), ale warunkiem dopuszczalności wniesienia sprzeciwu nie jest wcześniejsze doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Na tle ww. regulacji, nie budzi wątpliwości okoliczność, że wprowadzając ten szczególny środek prawny chroniący małżonka zobowiązanego jednoznacznie wskazano, że nie może on być wiązany z zarzutami przysługującymi zobowiązanemu. Przekonuje o tym uzasadnienie rządowego projektu tej nowelizacji (Sejm RP VIII kadencji druk nr 3753), w którym stwierdzono, że przepisy te przyznają małżonkowi zobowiązanego prawo uczestniczenia w egzekucji z majątku wspólnego z chwilą wniesienia sprzeciwu albo wniosku o udzielenie informacji, o którym mowa w art. 27e § 4. Zauważono, że w oparciu o wprowadzone regulacje małżonek zobowiązanego będzie więc uprawniony do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, będzie uprawniony do kwestionowania czynności egzekucyjnych podjętych w egzekucji z majątku wspólnego. Będzie jednak uczestniczył na prawach zobowiązanego jedynie w egzekucji z majątku wspólnego, nie zaś w całym postępowaniu egzekucyjnym. Równocześnie podkreślono, że na podstawie tych regulacji małżonek zobowiązanego nie będzie miał prawa podnoszenia braku wymagalności należności pieniężnej czy też błędu co do osoby zobowiązanego, nie będzie uprawniony do wnoszenia zarzutów, wnoszenia o umorzenie postępowania egzekucyjnego, itd. Takie uprawnienia w dalszym ciągu zarezerwowane są wyłącznie dla zobowiązanego, który odpowiada całym swoim majątkiem. Z tych zapewne względów nie wprowadzono regulacji o przyznaniu małżonkowi zobowiązanego, w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego, uprawnień takich samych jak przysługujące zobowiązanemu (por. wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2021 r. sygn. akt III FSK 2965/21).

W dalszej kolejności należy odnieść się do przepisów intertemporalnych, bowiem - jak z nich wynika - część zmienionej regulacji znajduje także zastosowanie do toczących się już postępowań egzekucyjnych. I tak, w przepisie art. 13 ust. 1 ustawy nowelizującej przewidziano, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, zaś w art. 13 ust. 3 przyjęto, że w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego, do egzekucji ze składnika majątkowego wchodzącego w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Nadto, w art. 18 ust. 1 tej ustawy przewidziano, że do zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, który nastąpił po wejściu w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy ustaw zmienianych w art. 1 (u.p.e.a.) i art. 2 (k.p.c.), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Zatem, z tej regulacji, w szczególności z art. 13 ust. 3 ustawy zmieniającej, wynika, że jeżeli postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i niezakończone do 30 lipca 2020 r. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego, to do egzekucji ze składnika majątkowego wchodzącego w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, czyli przepisy w nowym brzmieniu. Zatem, rację należy przyznać organowi, który twierdząc w zaskarżonym postanowieniu) bez powołania się na konkretną jednostkę redakcyjną ustawy zmieniającej), że gdy podstawą prowadzenia postępowania jest tytuł wykonawczy wystawiony łącznie na małżonków, stosuje się przepisy dotychczasowe. Jednak w sprawie tytuły wykonawcze nie zostały wystawione łącznie na małżonków jako zobowiązanych, lecz na zobowiązanego R. S., męża skarżącej. W części A tytułów wykonawczych oznaczonej jako: "Dane zobowiązanego/zobowiązanych małżonków odpowiedzialnych solidarnie" w poz. 1 wskazano jako zobowiązanego wyłącznie R. S., natomiast skarżąca została wskazana w części B oznaczonej jako: "Dane małżonka zobowiązanego (odpowiedzialnego majątkiem wspólnym)". Nadto, w pouczeniu do tytułu wykonawczego zawarto informację, że: "Jeżeli w części A wpisano jako zobowiązanych dane małżonków, tytuł wykonawczy stanowi podstawę przeprowadzenia egzekucji administracyjnej z ich majątku wspólnego i ich majątków osobistych. Jeżeli w części B wpisano dane małżonka zobowiązanego tytuł wykonawczy stanowi podstawę do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej z majątku wspólnego małżonków i majątku osobistego zobowiązanego, z wyłączeniem majątku osobistego małżonka wskazanego w części B." Zatem, w rozpoznawanej sprawie skarżąca bez wątpienia zobowiązaną nie jest. Egzekucja, w toku której zajęto mienie stanowiące współwłasność skarżącej dotyczyła bowiem niewykonania obowiązku przez jej męża.

Skoro oczywiste jest w sprawie, że w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym 1 kwietnia 2019 r., tj. przed wejściem w życie znowelizowanych przepisów (30 lipca 2020 r.), skarżąca nie była podmiotem zobowiązanym w tym postępowaniu, lecz małżonkiem zobowiązanego, to zastosowanie w sprawie znajdować powinien przepis intertemporalny - art. 13 ust. 3 ustawy zmieniającej, gdyż to ten przepis przewiduje sytuację, w której tytuł wykonawczy został wystawiony na zobowiązanego, a nie na oboje małżonków zobowiązanych. Zatem, na mocy tego uregulowania, do sytuacji skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym powinny znaleźć zastosowanie znowelizowane przepisy. Na podstawie zaś tych znowelizowanych przepisów - jak już to wyjaśniono - małżonek zobowiązanego jest uprawniony nie tylko do wniesienia sprzeciwu (art. 27f § 1 u.p.e.a.), albo wniosku o udzielenie informacji (art. 27e § 4 u.p.e.a.), lecz także do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, do kwestionowania czynności egzekucyjnych podjętych w egzekucji z majątku wspólnego. Jednak, małżonek zobowiązanego nie posiada uprawnienia do podnoszenia braku wymagalności należności pieniężnej czy też błędu co do osoby zobowiązanego, nie będzie uprawniony do wnoszenia zarzutów, wnoszenia o umorzenie postępowania egzekucyjnego, itd. Takie uprawnienia w dalszym ciągu zarezerwowane są wyłącznie dla zobowiązanego, który odpowiada całym swoim majątkiem.

Pogląd taki uzasadniony jest także okolicznością, że - również po nowelizacji przepisów u.p.e.a. ww. ustawą - małżonek zobowiązanego odpowiadający za zobowiązania współmałżonka z majątku wspólnego nie został wskazany w definicji legalnej jako zobowiązany (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.).

Dostrzegając istotę ww. regulacji, sąd - wbrew stanowisku organów obu instancji - doszedł wniosku, że wyraźny zapis art. 13 ust. 3 ustawy nowelizującej przyznał ochronę małżonkowi niezobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym, której organy pozbawiły skarżącej w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, odmawiając jej przymiotu strony postępowania i, w konsekwencji - odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie z jej wniosku z dnia 7 grudnia 2020 r. oznaczonego jako "sprzeciw w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, skarga na zajęcie nieruchomości wraz z ewentualnym wnioskiem o przywrócenie terminu oraz wraz z wnioskiem o wstrzymanie czynności egzekucyjnych", na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, mającym odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 18 u.p.e.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Skarżącej przysługiwał w sprawie przymiot strony postępowania, tj. małżonka niezobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym, zatem - na podstawie art. 61 § 3 k.p.a. - w sprawie datą wszczęcia postępowania na żądanie skarżącej był dzień doręczenia jej wniosku organowi egzekucyjnemu.

W tej sytuacji, wobec naruszenia przez ww. organy przepisu art. 13 ust. 3 ustawy nowelizującej przez jego niezastosowanie w sprawie oraz naruszenia art. 13 ust. 1 ustawy nowelizującej i art. 61a § 1 k.p.a. przez ich zastosowanie w sprawie, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego.

Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a., sąd wskazuje, aby w dalszym postępowaniu organ przyznał skarżącej przymiot strony postępowania i ocenił - w ramach swoich kompetencji, nie wkraczając w kompetencje sądowego organu egzekucyjnego, który - wobec zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej - prowadzi obecnie egzekucję, czy wnioski skarżącej zasługują na uwzględnienie.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego w wysokości [...] zł sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Zasądzona kwota obejmuje uiszczony wpis stały od skargi w kwocie [...]zł (ustalony na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2021 r. poz. 535).