Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 97/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust.3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Chowańska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 marca 2013 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie uznania administracyjnego odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek za okres od października 2004 r. do sierpnia 2012 r. na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł oraz na Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że utrzymuje się z alimentów w kwocie [...] zł miesięcznie, świadczenia rodzinnego

w wysokości [...] zł miesięcznie oraz pomocy rodziców, którzy pobierają świadczenie emerytalne. Podkreślił, że zaległość z tytułu składek jest wynikiem problemów osobistych (rozwód z żoną, która zostawiła go z czwórką dzieci), które doprowadziły go do załamania i przyczyniły się do zaniedbania firmy. Wyjaśnił również, że zamierzał zamknąć działalność jednak wprowadzono go w błąd informując, iż w przypadku gdy działalność gospodarcza nie przynosi dochodów, nie trzeba opłacać składek. Skarżący podkreślił, że nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia, albowiem chce w miarę możliwości pomagać dzieciom.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący w okresie od dnia 28 lipca 1997 r. do dnia 15 września 2012 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej części i akcesoriów do pojazdów samochodowych, konserwacji i naprawy pojazdów samochodowych oraz naprawy i konserwacji maszyn. Na podstawie decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. strona została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników z dniem 01 października 2004 r. W wyniku otrzymania decyzji o wyłączeniu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych

w dniu [...] r. wydał decyzję, w której ustalił, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu począwszy od dnia 01 października 2004 r. Po uprawomocnieniu się przedmiotowej decyzji organ

w dniu [...] r. wydał decyzję ustalającą wysokość zaległości z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Odnosząc się do stanu rodzinnego i majątkowego skarżącego oraz jego sytuacji materialnej organ wskazał, że ze złożonego oświadczenia wynika, iż w chwili obecnej strona nie posiada źródła dochodu - zobowiązany jest zgłoszony w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z czwórką dzieci: S. G. ur. [...] r., D. G. ur. [...] r. (uczennica liceum), A. G. ur. [...] r. (uczennica technikum) oraz M. G. ur. [...] r. (uczeń gimnazjum). W związku z samodzielnym wychowywaniem dzieci strona otrzymuje miesięcznie kwotę [...] zł tytułem alimentów na dzieci oraz świadczenie rodzinne z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Ł. - w sierpniu 2012 r. świadczenie wyniosło [...] zł. Ponadto, zgodnie z zaświadczeniem tego ośrodka, syn M. G. korzysta z dofinansowania na dożywianie - brak jest jednak informacji o kwocie dofinansowania. Najstarsza córka – S. G. posiada dochód w kwocie [...] zł brutto. Na podstawie danych pozyskanych z Centralnej Bazy Danych Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS organ ustalił, że w okresie od lipca do września 2012 r. średni dochód S. G. z tytułu zawartej umowy zlecenia z UG P. wyniósł [...] zł (brak dochodu w lipcu, w sierpniu – [...] zł., we wrześniu – [...] zł). Tym samym, łączny dochód uzyskiwany w gospodarstwie domowy zobowiązanego wynosi [...] zł, co z kolei daje dochód przypadający na jednego członka rodziny w wysokości [...] zł. Strona mieszka wraz z dziećmi u rodziców, którzy samodzielnie ponoszą wszelkie koszty związane z utrzymaniem nieruchomości oraz opłaceniem mediów. Za możliwość mieszkania rodzice nie pobierają żadnych opłat.

W zakresie ponoszonych kosztów organ podał, że w złożonym oświadczeniu skarżący wykazał wydatki, które ponosi na dzieci w związku z pobieraną przez nie nauką - zakup biletów miesięcznych oraz inne koszty związane ze szkołą. Łączna kwota przeznaczana przez stronę na bilety miesięczne wynosi [...] zł miesięcznie,

zaś na inne wydatki na trójkę dzieci zobowiązany zadeklarował kwotę ok. [...] zł. Łączne miesięczne wydatki wynoszą zatem ok. [...] zł.

Z oświadczenia wynika ponadto, że poza zadłużeniem z tytułu nieopłaconych składek skarżący nie posiada innych zobowiązań. Organ na podstawie dostarczonej dokumentacji ustalił, że postępowania egzekucyjne wobec strony prowadzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Wąbrzeźnie - w ramach postępowania dochodzone są należności na poczet Ultimo Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Niestandaryzowanego Funduszu Sekuratyzacyjnego (łączna kwota [...] zł). Skarżący nie posiada nieruchomości, ruchomości, akcji, obligacji, wierzytelności ani też lokat terminowych.

Dokonując ponownej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ stwierdził, że w przypadku skarżącego zachodzi stan całkowitej nieściągalności

w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), w zw.

z wypełnieniem przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3 oraz pkt 6 tej ustawy. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, co nastąpiło przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, braku małżonka, następców prawnych oraz możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Zobowiązany samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada małżonka - orzeczono rozwiązanie małżeństwa poprzez rozwód. Ponadto,

w przedmiotowej sprawie jest oczywiste, że w ramach postępowania egzekucyjnego nie uda się pozyskać kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Podstawą do takiego stwierdzenia jest przede wszystkim brak majątku oraz źródła dochodu, które może stanowić przedmiot postępowania egzekucyjnego - zobowiązany obecnie utrzymuje się wyłącznie z otrzymywanych alimentów, świadczenia rodzinnego oraz wynagrodzenia uzyskiwanego przez najstarszą córkę.

W zakresie pozostałych przesłanek umorzenia z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ stwierdził, że wobec prowadzonej przez stronę firmy nie było przeprowadzone postępowanie upadłościowe ani też likwidacyjne, a tym samym nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2 i pkt 4 u.s.u.s. Biorąc pod uwagę wysokość zadłużenia, organ uznał, że dług przekracza kwotę kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym, co sprawia, że przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie może stanowić podstawy do umorzenia należności. Ponadto nie została wypełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., albowiem dotychczas ani naczelnik urzędu skarbowego ani też komornik sądowy nie prowadzili wobec strony postępowania egzekucyjnego, a tym samym nie mogło dojść do stwierdzenia przez te organy braku majątku z którego można prowadzić egzekucję.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie") organ stwierdził,

że w sprawie zaistniała przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia - opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych. W oparciu o dane dostarczone przez stronę organ ustalił, że łączny dochód uzyskiwany w ramach gospodarstwa domowego wynosi [...] zł, co powoduje, że opłacenie należności z tytułu składek z ustalonego dochodu pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednocześnie w przypadku skarżącego nie mogą mieć zastosowania przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia, albowiem nie stwierdzono,

aby wystąpiło poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, ani też nie wystąpiła przewlekła choroba zobowiązanego bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiająca stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W sytuacji opisanej powyżej, pomimo wypełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 6 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, organ postanowił odmówić umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy powołując się na instytucję uznania administracyjnego określoną w art. 28 ust. 1 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. Organ stwierdził, że trudna sytuacja materialna w jakiej skarżący się obecnie znajduje wynika przede wszystkim z braku stałego źródła dochodu. Istotne jest, że w trakcie przeprowadzonego postępowania nie ujawniono okoliczności, które uniemożliwiałyby stronie podjęcie pracy zarobkowej, która poprawiłaby jej sytuację majątkową i jednocześnie pozwoliła na spłatę powstałego zadłużenia, choćby w ramach układu ratalnego. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż postępowanie egzekucyjne zostało podjęte dopiero we wrześniu 2012 r. po wydaniu decyzji określającej wysokość zadłużenia i zwrotu odwołania z Sądu Okręgowego w Toruniu, a tym samym, pomimo stwierdzenia, że na dzień dzisiejszy została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy, nie można wykluczyć możliwości pozyskania w ramach egzekucji środków w przyszłości. Odstąpienie przez Zakład od dochodzenia należności z tytułu składek po tak krótkim okresie prowadzenia postępowania egzekucyjnego byłoby, zdaniem organu, przedwczesne i nieuzasadnione. Dopiero zakończone postępowanie egzekucyjne i stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku i trwałej nieściągalności zadłużenia daje podstawę do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności. W tym kontekście organ stwierdził, że nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż zgodnie z dostarczonym przez stronę wydrukiem stanu sprawy [...], jako datę ostatniej wpłaty dokonanej przez dłużnika wskazano dzień 28 sierpnia 2012 r., co wskazuje, że pomimo trudnej sytuacji zobowiązany spłaca zadłużenie dochodzone w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego.

Ponadto, organ stwierdził, że dla przyjętego rozstrzygnięcia nie bez znaczenia pozostaje również okres zaległości obejmujący lata 2004-2012. W złożonym wniosku zobowiązany wyjaśnił, że przyczyną powstania zaległości było zaniedbanie prowadzonej działalności, co miało mieć związek z rozwodem orzeczonym w 2005 r. Biorąc pod uwagę, że od chwili rozwodu, do dnia likwidacji działalności gospodarczej, która generowała coraz to większe długi w zakresie składek, upłynęło 7 lat, organ stwierdził, że zobowiązany nie może wskazywać na problemy rodzinne jako jedyny powód powstałego zadłużenia.

W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł,

że organ pomimo przytoczenia treści § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia pominął istotną okoliczność, że jego sytuacja rodzinna i praktyczny brak możliwości zarobkowania,

w oczywisty sposób wypełniają przesłankę określoną w tym przepisie. Ponadto, strona podniosła, że bezpodstawnym jest twierdzenie organu, iż spłaca zadłużenie dochodzone przez komornika w sprawie [...]. W tym zakresie skarżący podał, że dowód wpłaty z dnia 28 sierpnia 2012 r., który organ powołuje, nie daje żadnej do tego podstawy z tej przyczyny, że tak jak w przypadku innych wcześniejszych wpłat,

to nie zobowiązany jest wpłacającym. Odnosząc się do przyczyn powstania zaległości skarżący podniósł, że rozwód, choć rzeczywiście nie był jedyną przyczyną, to jednak

w poważny sposób przyczynił się do całkowitej utraty rentowności jego działalności gospodarczej, która już wcześniej pozostawiała wiele do życzenia i praktycznie przestała mieć sens. Podał, że działalność wyrejestrował dopiero w 2012 r., mimo iż od kilku już lat jej nie prowadził. Wskazał, że został poinformowany w 2004 r. przez pracownika Urzędu Skarbowego, że jeśli nie ma z działalności żadnych dochodów,

to nie ma obowiązku dokonywania żadnych opłat. Zaznaczył przy tym, że nie miał świadomości o skutkach wynikających z zastosowania się do tej informacji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego

z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) wynika, że zaskarżona decyzja powinna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty skargi zasługują na uwzględnienie.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę.

W pierwszej kolejności należy podać, że stosownie do art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 ww. ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek

z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

W uchwale z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04 Sąd Najwyższy stwierdził między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, iż decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takiej sytuacji mogą być one umorzone.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z przepisu tego wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust.1 powyższego rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie ma obowiązku umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że z akt administracyjnych wynika, iż obecnie skarżący nie posiada stałego źródła dochodu, jest zgłoszony w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz z czwórką dzieci: S. G., D. G. , A. G. oraz M. G. w związku z samodzielnym wychowywaniem dzieci otrzymuje miesięcznie kwotę [...] zł tytułem alimentów na dzieci oraz świadczenie rodzinne z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Ł., które w sierpniu 20l2r. wyniosło [...] zł. (ponadto, zgodnie z zaświadczeniem GOPS w D. Ł. syn korzysta z dofinansowania na dożywianie - brak informacji o kwocie dofinansowania). Najstarsza córka – S. G. posiada źródło dochodu - dochód wykazany w oświadczeniu to kwota [...] zł brutto. Na podstawie danych pozyskanych z Centralnej Bazy Danych Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS organ ustalił, że w okresie od lipca do września 20l2r. średni dochód S. G. z tytułu zawartej umowy zlecenia z UG P. wyniósł [...] zł. (brak dochodu w lipcu, w sierpniu [...] zł., we wrześniu – [...] zł.). Tym samym, łączny dochód uzyskiwany w gospodarstwie domowy wyniósł [...] zł., co z kolei daje dochód przypadający na jednego członka rodziny w wysokości [...] zł. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że wraz z dziećmi mieszka u rodziców, którzy samodzielnie ponoszą wszelkie koszty związane z utrzymaniem nieruchomości oraz opłaceniem wszelkich mediów (za możliwość mieszkania u rodziców nie pobierają żadnych opłat). Ponadto w złożonym oświadczeniu strona wykazała wydatki, na dzieci w związku z pobieraną przez nie nauką - zakup biletów miesięcznych oraz inne koszty związane ze szkołą, których łączna miesięczna wynosi ok. [...] zł. Organ podał także, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Wąbrzeźnie w ramach postępowania dochodzone są należności na poczet Ultimo Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Niestandaryzowanego Funduszu Sekuratyzacyjnego (łączna kwota [...] zł.). Z oświadczenia o stanie rodzinnym

i majątkowym wynika ponadto, że skarżący nie posiada nieruchomości, ruchomości, akcji, obligacji, wierzytelności ani też lokat terminowych.

Mając na uwadze okoliczności wynikające z materiału dowodowego, organ stwierdził, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z wypełnieniem przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3 oraz pkt 6 ustawy. Organ podał, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej (wpis do ewidencji działalności gospodarczej został wykreślony), co nastąpiło przy jednoczesnym braku majątku

z którego można egzekwować należności, braku małżonka, następców prawnych oraz możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Ustalenia poczynione

w trakcie przeprowadzonego postępowania wskazują, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada małżonka - orzeczono rozwiązanie małżeństwa poprzez rozwód. Zasadnie zatem organ ocenił, że wypełniona została przesłanka wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy. Zgodzić się należy także ze stwierdzeniem organu, iż na dzień dzisiejszy jest oczywiste, że w ramach postępowania egzekucyjnego nie uda się pozyskać kwot przekraczających egzekucyjne. Podstawą do takiego stwierdzenia jest przede wszystkim brak majątku oraz dochodu, które może stanowić przedmiot postępowania egzekucyjnego . Należy stwierdzić, że powyższe ustalenia i wyciągnięte przez organ wnioski są zgodne z zebranym materiałem dowodowym oraz przepisami prawa.

Uwzględniając jednak opisaną sytuację strony Zakład uznał, że w sprawie konkretyzuje się przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 wskazanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., tj. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, lecz w oparciu o uznanie administracyjne odmówił umorzenia należności. Organ uznał, że w sytuacji finansowej skarżącego, jednorazowa spłata zadłużenia nie jest możliwa, jednak istnieje możliwość jego spłaty po podjęciu przez skarżącego zatrudnienia choćby w systemie ratalnym, dodatkowo organ podniósł, że iż postępowanie egzekucyjne zostało podjęte dopiero we wrześniu 2012r. (po wydaniu decyzji określającej wysokość zadłużenia), a tym samym, pomimo stwierdzenia, iż na dzień dzisiejszy została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy, nie można wykluczyć możliwości pozyskania w ramach egzekucji środków w przyszłości. Zdaniem Sądu, w konsekwencji taki wywód oznacza, że

w ocenie organu gdy skarżący znajdzie pracę to jego sytuacja ekonomiczna poprawi się tak zasadniczo, że możliwe będzie skuteczne prowadzenie egzekucji a także zawaracie układu ratalnego, którego realizacja nie pozbawiłaby skarżącego i jego dzieci możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ powołał się na uznanie administracyjne wskazując, że nie ma obowiązku wydania pozytywnego rozstrzygnięcia dla wnioskodawcy. Podnieść należy, że uznanie administracyjne nie oznacza, iż Zakład może odmówić umorzenia należności składkowych na podstawie sprzecznej z zasadami doświadczenia życiowego i logiką oceny materiału dowodowego. Wskazane przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji finansowej i rodzinnej muszą być przez organ prawidłowo przeanalizowane, mając na względzie, że decyzja organu nie dotyczy kwestii błahych, lecz istotnych z punktu widzenia możliwości zaspokajania przez skarżącego i jego rodzinę elementarnych potrzeb życiowych. Dopiero na podstawie prawidłowo rozpatrzonego i ocenionego materiału dowodowego, Zakład może podjąć decyzję o odmowie umorzenia należności składkowych na podstawie uznania administracyjnego (zob.: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 kwietnia 2012r., sygn. akt I SA/Bd 238/12).

Zdaniem tut. Sądu, dokonana przez organ ocena zebranego materiału dowodowego

w tej części, w której stwierdza, że wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia jest prawidłowa. Błędnie natomiast dokonano oceny sprawy z punktu widzenia zastosowania uznania administracyjnego. Organ nie może uzasadniać prawa do uznaniowego załatwienia sprawy i odmówienia umorzenia zaległości z tytułu składek ziszczeniem się warunku przyszłego i niepewnego (znalezienie przez skarżącego pracy), gdy jednocześnie zebrany materiał dowodowy wskazuje, iż nawet podjęcie pracy przez skarżącego nie zmieni jego sytuacji materialnej tak diametralnie, że będzie w stanie spłacić należności także w ramach realnego układu ratalnego. Wobec bowiem okoliczności, że pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z kwoty [...] zł, które w całości wydatkuje na elementarne jej potrzeby, twierdzenie

o możliwości spłaty zadłużenia wobec ZUS w wysokości ponad [...] zł w ratach, które nie stanowiłyby nadmiernego obciążenia budżetu domowego, czyni argumentację organu dowolną. Nie można uzasadniać odmowy udzielenia ulgi – także w ramach uznania administracyjnego – argumentami, które pozostają w sprzeczności z dowodami i w oderwaniu od realiów sprawy. Z danych przywołanych w decyzji wynika, że na osobę w rodzinie przypada na wyżywienie i ubranie po odliczeniu ponoszonych opłat (w kwocie [...] zł) – na jeden dzień – kwota ok. [...] zł. Sąd zauważa, że powołanie się na możliwość zastosowania instytucji rat byłoby uzasadnione, gdyby dochody były w takiej wysokości, iż po zaspokojeniu podstawowych potrzeb rodziny pozostawałaby nadwyżka. Z taką sytuacją w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia,

a przynajmniej organ nie podjął żadnej próby matematycznego wyliczenia, które pozwoliłoby ocenić, czy rzeczywiście istnieją możliwości spłaty zadłużenia w ratach. Znalezienie przez skarżącego pracy, jeżeli w ogóle nastąpi, pozwoli jego rodzinie jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu, przy tej wysokości należności do spłaty, trudno również przyjąć, że podjęcie zatrudnienia pozwoli na skuteczne prowadzenie egzekucji. Organ zatem odmawiając umorzenia zaległości z tytułu składek obowiązany był podać argumentację, która nie jest sprzeczna z dowodami zebranymi w sprawie. Odmowy umorzenia należności w ramach uznania administracyjnego nie można skutecznie obronić spłatą należności w ramach systemu ratalnego, gdy brak realnych możliwości wywiązania się z zapłaty rat. Dodać należy, że z akt sprawy wynika, iż skarżącemu pomagają rodzice (drobne pożyczki, produkty żywnościowe – k. 145 akt administracyjnych). Sąd zauważa, że dość powszechnym zjawiskiem jest uzyskiwanie pomocy od bliskich, tym bardziej, gdy wsparcie to obejmuje pokrywanie elementarnych potrzeb rodziny wnioskodawcy. Nie jest ono jednak na tyle wysokie, aby pozwoliło zapłacić zaległe składki. Argumentacja organu w ramach uznania administracyjnego nie może pozostawać w kolizji ze stanem faktycznym dotyczącym sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy ubiegającego się o umorzenie zaległości i odsetek za zwłokę.

Dodatkowo należy wskazać , że organ nie wyjaśnił w pełni okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. W decyzji wskazano, że skarżący spłaca należności na poczet Ultimo Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Niestandaryzowanego Funduszu Sekuratyzacyjnego. W skardze podniesiono, że należności te nie są spłacane przez stronę. Na rozprawie skarżący wyjaśnił, że spłat tych dokonuje jego była żona.

Analiza akt sprawy i zaskarżonej decyzji wskazuje zatem, że ZUS nie wykonał należycie obowiązku wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a., polegającego na zebraniu

i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Ponadto doszło do naruszenia art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wymogów tych decyzja organu nie spełnia, a naruszenie w tym zakresie przepisów prawa miało istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie Sąd zauważa, że nie ma uprawnienia do umorzenia zaległych składek, jak również nie może nakazać organowi udzielenia ulgi.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.

E. Kruppik-Świetlicka H. Adamczewska-Wasilewicz U. Wiśniewska