Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 217/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 6, art. 3 pkt 22, art. 17
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2014 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia 05 grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia 06 września 2013 r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5 grudnia 2013 r., SKO-ŚR-4184/497/2013 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie (dalej powoływane jako "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania B.K. od decyzji Burmistrza Miasta Koła (dalej powoływany także jako "Burmistrz") z dnia 6 września 2013 r., [...] w przedmiocie odmowy świadczenia pielęgnacyjnego – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2013 r. B.K. wystąpiła o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym R.W.. Uzupełniając wniosek załączyła szereg dokumentów, w tym zaświadczenie Wójta Gminy w K. o posiadanym przez wnioskującą gospodarstwie rolnym o powierzchni 1,29 ha fizycznych, z których przeliczeniowe wynoszą 0,2295 ha. W zaświadczeniu tym wskazano, że dochód z hektarów przeliczeniowych wyniósł w miesiącach maju, czerwcu, lipcu i sierpniu 2013 r. 207,55 zł.

Decyzją z dnia 6 września 2013 r., Burmistrz, powołując się między innymi na art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 22, art. 17, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) (obecnie tekst jedn. ustawy opubl. w Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm., ustawa dalej zwana "u.ś.r."), rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2013 poz. 3) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2012r., poz. 959) odmówił wnioskodawczyni świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną osobą R.W..

Organ wskazał, że z orzeczeń Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 10 października 1981 r. oraz z dnia 23 lutego 1988 r. wynika, iż R.W. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od dzieciństwa na stałe. Jego rodzice (K. i M. W.) również legitymują się znacznymi stopniami niepełnosprawności. W załączeniu do wniosku wnioskodawczyni przedłożyła zaświadczenie Wójta Gminy K. z dnia 2 września 2013 r., z którego wynika, że w jej posiadaniu znajduje się gospodarstwo rolne o powierzchni 1,29 ha fizycznych. Wskazując na powyższe Burmistrz wyjaśnił, że zgodnie z ustawą z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (obecnie tekst jedn. ustawy opubl. w Dz. U. z 2013 r., poz. 1381 ze zm. – uw. WSA) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Dalej organ zaznaczył, że jak wynika z decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 20 października 2011 r. z dniem 14 października 2011 r. wnioskodawczyni nie podlega dobrowolnym ubezpieczeniom społecznym rolników.

Następnie Burmistrz, powołując się na art. 17 u.ś.r., art. 3 pkt 22 u.ś.r. (zawierający definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) oraz uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. (to jest uchwałę I OPS 5/12, ONSAiWSA z 2013 r. Nr 3, poz. 40 – uw. WSA) wyjaśnił, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ następnie zacytował argumentację zawartą w powołanej wyżej uchwale. Podkreślił, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 u.ś.r., formy aktywności zawodowej. Są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. W wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Wszystkie formy aktywności wymienione w art. 3 pkt 22 u.ś.r. podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu określonemu w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. – dalej: "u.s.u.s."). W wypadku rolników ich odmienne szanse i możliwości zarobkowe oraz różny tytuł ubezpieczenia wynikają zarówno z faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i z odmiennego reżimu zabezpieczenia społecznego określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.s.u.s., ubezpieczenie społeczne rolników, jeżeli nie podlegają oni obowiązkowi ubezpieczeń społecznych na podstawie ustawy systemowej, regulują odrębne przepisy, tj. ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jest to celowe działanie ustawodawcy, który dostosował system ubezpieczeń m.in. do charakteru pracy i warunków panujących na wsi.

Burmistrz wskazał dalej, że zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego na gruncie u.ś.r. do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Prowadzenie gospodarstwa rolnego, oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne, zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nie może budzić wątpliwości. Musi to być stan trwały, czyli osoba taka musi zrezygnować definitywnie zarówno z aktualnego zatrudnienia, jak i nie podejmować tego zatrudnienia w przyszłości.

W konkluzji uzasadnienia decyzji organ zaznaczył, że B.K. jest posiadaczką gospodarstwa rolnego, co wyklucza ją z kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od decyzji B.K. zarzuciła naruszenie:

– art. 3 pkt 22 u.ś.r. poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że posiadanie przez nią tytułu własności do nieruchomości rolnej przesądza o czerpaniu przez nią z tego tytułu źródła dochodu, o którym mowa w u.ś.r., gdy tymczasem art. 3 pkt 22 ustawy nie obejmuje nieruchomości rolnych, czy gospodarstw rolnych jako źródła dochodu osoby sprawującej opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną.

– art. 3 pkt 24 u.ś.r. poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że uzyskuje ona dochód w rozumieniu u.ś.r., gdy tymczasem nie uzyskuje i nie ma możliwości uzyskania dochodu w rozumieniu u.ś.r., a w szczególności: nie prowadzi, ani nie ma możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego, z uwagi na konieczność sprawowania stałej i bezpośredniej opieki nad niepełnosprawnym bratem R.W. oraz nieodpłatne dzierżenie nieruchomości rolnej (jakkolwiek okoliczność ta nie ma znaczenia na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych);

Odwołująca dodała też, że nie posiada żadnego źródła dochodu wymienionego w art. 3 pkt 24 u.ś.r., stąd nawet możliwość prowadzenia nieruchomości rolnej przez nią nie uzasadnia odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

– art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie skutkujące założeniem, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zrekompensowanie utraty szans zarobkowania przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne, gdy tymczasem jedynym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osoby niepełnosprawnej poprzez m. in. udzielenie świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie" przez osobę sprawującą faktyczną opiekę, w szczególności świadczenie pielęgnacyjne nie ma na celu rekompensowania utraty szans zarobkowania przez osobę sprawującą opiekę, czy ogólnie wyrównania kosztów utrzymania dziecka.

– art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że: a) skarżąca podejmuje bądź kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową wyłącznie ze względu na to, że jest właścicielką nieruchomości rolnej (gdy tymczasem skarżąca nie wykonuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zdefiniowanej w art. 3 pkt 22 u.ś.r.); b) posiadanie nieruchomości rolnej, czy przysługiwanie prawa własności do nieruchomości rolnej stanowi przeszkodę w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego;

– art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.ś.r. poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że w analizowanej sprawie została spełniona ustawowa negatywna przesłanka odmowy świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na rzekomym uzyskiwaniu przez skarżącą dochodu z tytułu posiadania, czy władania nieruchomością rolną.

Skarżąca postawiła również zarzuty:

– błędnej oceny materiału dowodowego polegającej na nierzetelnej ocenie stanu faktycznego, a także na nieuzasadnionym przyjęciu, że okoliczność ubezpieczenia, bądź braku ubezpieczenia w KRUS oraz wysokość dochodu osiąganego skarżącą ma jakiekolwiek znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

– naruszenia zasady legalizmu z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. Nr 267 ze zm. - ) poprzez wydanie zaskarżonej decyzji z brakiem poszanowania przez organ administracji publicznej obowiązku działania na podstawie przepisów prawa (decyzja została wydana w oparciu wyłącznie o rozstrzygnięcie Sądu Administracyjnego wydane w indywidualnej sprawie i tylko w tamtej sprawie wiążące);

– naruszenia art. 87 ust. 1 Konstytucji poprzez jego niezastosowanie polegające na przyjęciu, że źródłem powszechnie obowiązującego prawa Rzeczpospolitej Polskiej jest indywidualne rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.– po przedstawieniu podstaw prawnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – Kolegium wskazało, że odmowa przyznania tego świadczenia B.K. w związku z opieką nad bratem jest zasadna. Zdaniem organu odwoławczego słusznie Burmistrz przywołał uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12.

Powołując się na argumentację zawartą w powyższej uchwale (którą organ zacytował) Kolegium wyjaśniło, że skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego i nie podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik. Zdaniem organu zaistniała zatem negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym. Jak wynika z uchwały I OPS 5/12 – w wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych. Natomiast fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego wiąże się także z uzyskiwaniem z niego dochodów, tym samym nie rezygnując z użytkowania gospodarstwa jego posiadacz nie rezygnuje z uzyskania szans zarobkowych z tytułu dochodów z produkcji rolnej. Ustawowa przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej stanowi nie tylko warunek umożliwiający sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem najbliższej rodziny, lecz również wymóg nieuzyskiwania z tego tytułu określonych dochodów, za które rekompensatę finansową ma stanowić właśnie świadczenie pielęgnacyjne.

W skardze B.K. w całości ponowiła zarzuty podniesione wcześniej w odwołaniu. Wniosła też o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm., obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawodawca precyzuje przy tym w art. 3 pkt 22 u.ś.r., że przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

W dokumentacji zebranej w aktach niniejszej sprawy znajduje się zaświadczenie Wójta Gminy w K. o posiadanym przez wnioskującą gospodarstwie rolnym o powierzchni 1,29 ha fizycznych, z których przeliczeniowe wynoszą 0,2295 ha. W zaświadczeniu tym wskazano, że dochód z hektarów przeliczeniowych wyniósł w miesiącach maju, czerwcu, lipcu i sierpniu 2013 r. 207,55 zł.

Na podstawie powyższego materiału dowodowego organy administracji publicznej uznały, że skarżąca posiada status rolnika. Powołały się przy tym szeroko na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12 (ONSAiWSA z 2013 r. nr 3 poz. 40), zgodnie z którą prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Tym samym - według organów - skarżąca, jako osoba będąca rolnikiem, nie mogła uzyskać wnioskowanego świadczenia.

Stanowisko przyjęte przez organy Sąd uznał za przedwczesne.

Na początku należy podkreślić, że Sąd nie kwestionuje trafności powołanej uchwały I OPS 5/12. Trafnie bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, że świadczenie pielęgnacyjne pełni rolę rekompensaty finansowej za niepodjęcie lub rezygnację z własnej woli z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dlatego nie powinny z niego korzystać osoby, które wprawdzie nie wykonują pracy, lecz mimo to osiągają dochody z innych źródeł. Jednocześnie, zdefiniowanie w art. 3 pkt 22 u.ś.r. wyrażenia "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" wyklucza rozszerzającą interpretację tego pojęcia. Tym samym pominięcie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub działalności rolniczej w katalogu form aktywności gospodarczej wymienionych w tym przepisie oznacza, że takie zajęcia nie mogą być traktowane jako zatrudnienie lub inna praca zarobkowa na gruncie rozważanej ustawy. W konsekwencji więc rolnik nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne; zwłaszcza, że w odróżnieniu od pracownika nie jest on poddany wymogom w zakresie czasu i organizacji pracy, a zatem może elastycznie zarządzać własnym czasem, także w zakresie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W tym miejscu trzeba wskazać, że zarzuty skarżącej zawarte w skardze, zwłaszcza odnoszące się w różnym kontekście do art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zasad przyznawania świadczeń pielęgnacyjnym rolnikom w istocie stanowiły polemikę z uchwałą I OPS 5/12. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie zarzutów tych nie uznaje. Podzielając pogląd zawarty w powołanej wyżej uchwale i jej argumentację Sąd nie znajduje zatem podstaw do wystąpienia w trybie art. 269 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem "Jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi".

Niemniej, materiał dowodowy zgromadzony w rozpatrywanej sprawie nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że uchwała I OPS 5/12, dotyczyła podobnej sytuacji prawnej do tej, w jakiej znalazła się skarżąca oraz, że uchwałą tą można się w sprawie wprost posiłkować. Uchwała zapadła bowiem w odniesieniu do osoby, która legitymowała się statusem rolnika, podczas gdy w niniejszej sprawie zakwalifikowanie skarżącej jako rolnika byłoby przedwczesne. Przede wszystkim trzeba zauważyć, że u.ś.r. nie wyjaśnia znaczenia słowa "rolnik". Jak wskazano w uchwale, pojęcie to zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) (obecnie tekst jedn. opubl.: w Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 - uw. WSA), zgodnie z którym rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium RP, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.

Jeśli natomiast chodzi o definicję gospodarstwa rolnego, to w uchwale I OPS 5/12 odwołano się do ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) (obecnie tekst jedn. ustawy opubl. w Dz. U. z 2013 r., poz. 1381 ze zm. – uw. WSA, ustawa powoływana dalej: "u.p.r."). Ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 6 stanowi, że ilekroć jest w niej mowa o gospodarstwie rolnym to oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.r. za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Z kolei grunty, o których mowa w art. 1 u.p.r., to grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza. Zatem według ustawy o podatku rolnym, aby dany obszar gruntów uznać za gospodarstwo rolne obszar ten musi być odpowiednio sklasyfikowany, nie może być na nim prowadzona inna działalność niż działalność rolnicza, mieć odpowiednią powierzchnię oraz być w posiadaniu m.in. osoby fizycznej.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że gospodarstwo B.K. jest stosunkowo niewielkie: liczba hektarów przeliczeniowych nie przekracza wartości określonej w art. 2 ust. 1 u.p.r. O możliwości zakwalifikowania gospodarstwa skarżącej jako rolnego świadczyć może jedynie wskazana w zaświadczeniu Wójta Gminy K. z dnia 2 września 2013 r. wartość całkowitej jego powierzchni (1,29 ha). Ta wartość nie przekracza jednak znacząco kryterium określonego w ustawie.

W materiale dowodowym zebranym w sprawie, a ściślej ujmując – w wymienionym wyżej zaświadczeniu Wójta Gminy K. nie zawarto pełnych danych pozwalających na uznanie, iż B.K. posiada gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 3 pkt 6 u.ś.r. (w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 1 u.p.r.). Z zaświadczenia tego nie wynika według jakich kryteriów (w świetle jakiej ustawy) określono podane tam parametry powierzchniowe gospodarstwa. Co prawda, Wójt Gminy K. wskazał, że gospodarstwo ma 1,29 ha fizycznych (co prima facie mogłoby wskazywać, iż spełnia jedną z przesłanek powierzchniowych z art. 3 pkt 6 u.ś.r. w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 1 u.p.r.), niemniej jednak nie sprecyzował, czy wskazana wielkość dotyczy gruntów sklasyfikowanych w sposób określony w art. 1 u.p.r. oraz, czy część tych gruntów nie została zajęta na prowadzenie działalności innej aniżeli rolnicza (o czym stanowi art. 1 in fine u.p.r.).

Wątpliwości powyższe pogłębia fakt, że w aktach sprawy nie znajduje się żadna dokumentacja dotycząca wymiaru podatku rolnego, która potwierdzałaby, iż gospodarstwo B.K. jest gospodarstwem rolnym w rozumieniu przepisów u.p.r. oraz od jakiej powierzchni opłacała ona podatek. Nie można zatem posiłkować się domniemaniem zawartym w art. 38 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ("Przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu domniemywa się, że (...) podatnik podatku rolnego lub podatku od dochodu z działów specjalnych prowadzi działalność rolniczą w rozmiarze wynikającym z zakresu opodatkowania").

Reasumując, powyższe wątpliwości stanowią wystarczającą przyczynę uchylenia decyzji obu instancji – na podstawie materiału sprawy nie można bowiem zweryfikować, czy B.K. prowadzi działalność rolniczą na posiadanym "gospodarstwie rolnym" w rozumieniu u.ś.r. (która to ustawa z kolei odwołuje się do u.p.r.). Tymczasem na tą właśnie okoliczność wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale I OPS 5/12 i uznał ją za istotną z perspektywy oceny, czy w danej sprawie można mówić w wnioskodawcy jako o "rolniku".

Niezależnie od powyższego Sąd zwraca uwagę organom, że pominęły też inne istotne okoliczności w sprawie. W odwołaniu (jak i później w skardze) B.K. podnosi, że nie ma możliwości uzyskiwania z gospodarstwa dochodu, gdyż nie prowadzi ani nie ma możliwości prowadzenia na nim działalności z uwagi na, m.in., "nieodpłatne dzierżenie" nieruchomości.

Jakkolwiek skarżąca użyła niefortunnego sformułowania, to w kontekście całokształtu argumentacji wydaje się, iż ma ona na myśli fakt, iż "oddała ona swoje grunty nieodpłatnie w dzierżawę" innej osobie. To z kolei może mieć istotne znaczenie dla oceny "prowadzenia" przez nią gospodarstwa rolnego (jeżeli ustalone zostanie, iż jest posiadaczem takowego gospodarstwa).

Zgodnie z art. 38 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników "przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu domniemywa się, że: "właściciel gruntów zaliczonych do użytków rolnych lub dzierżawca takich gruntów, jeżeli dzierżawa jest zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków, prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach". Z kolei art. 3 ust. 3 u.p.r. stanowi, że "Jeżeli grunty gospodarstwa rolnego zostały w całości lub w części wydzierżawione na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników lub przepisów dotyczących uzyskiwania rent strukturalnych, podatnikiem podatku rolnego jest dzierżawca". Powyższe przepisy wskazują, iż ustawodawca jednoznacznie honoruje dzierżawę zarejestrowaną w ewidencji gruntów i budynków, jako instytucję prawną, na podstawie której to zarejestrowany dzierżawca staje się podmiotem prowadzącym na danym gruncie działalność rolniczą, a także przenosi się na niego obowiązki związane z ciężarami publicznoprawnymi. Innymi słowy, domniemywa się, że właściciel wydzierżawionych gruntów nie prowadzi na nich działalności rolniczej.

Jak już wyżej wskazano, w niniejszej sprawie B.K. podniosła, że nieodpłatnie wydzierżawiła gospodarstwo. Nie jest zatem wykluczone, że grunty należące do gospodarstwa skarżącej pozostają w dzierżawie innej osoby, a więc prowadzi na nich działalność rolniczą ta inna osoba, a nie skarżąca. Kwestia ta jest istotna, jednakże w ogóle nie została wyjaśniona.

W tej sytuacji należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") uchylić obie wydane w sprawie decyzje z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Organy w dalszym toku postępowania wyjaśnią, czy skarżąca może być uznana za rolnika (w kontekście przedstawionym w uchwale I OPS 5/12).

Jeżeli natomiast stwierdzone zostanie, że skarżąca ma status rolnika (posiada gospodarstwo w rozumieniu art. 3 pkt 6 u.ś.r.) organy powinny rozważyć zastosowanie art. 17b u.ś.r., który wszedł w życie dnia 15 maja 2014 r. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1). Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2).

Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 P.p.s.a.