Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 49/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Beata Kozicka (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2012 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...][...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz.U. nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. z 2009 r. Dz. nr 205, poz. 1585, z późn. zm., dalej: "u.o.s.u.s.") utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] odmawiającą B. K. umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 11/2000-10/200/ w łącznej kwocie [...] zł. W tym z tytułu: składek w kwocie [...] zł oraz odsetek liczonych na dzień 20 września 2010 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskiem z dnia 21 grudnia 2010 r. B. K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie wniosku z dnia 15 września 2010 r. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu wniosku strona powołała się na trudną sytuację życiową i finansową wynikającą z faktu, iż jest jedynym żywicielem rodziny.

Ustosunkowując się do wniosku strony Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o odmowie umorzenia zaległości. Rozstrzygniecie podjęto w oparciu o art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z jego treścią – należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części pod warunkiem całkowitej ich nieściągalności. Wyczerpujący katalog okoliczności, w których całkowita nieściągalność zachodzi zawiera art. 28 ust. 3 u.o.s.u.s. Zgodnie z jego treścią należność może być uznana za całkowicie nieściągalną, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. z 2003 r. Dz.U. nr 60, poz. 535 z późn. zm.),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. z 2005 r. Dz. U. nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej: "Ordynacja" lub "O.p."),

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W uzasadnieniu Zakład wskazał, iż wzięto pod uwagę również przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). Zaznaczył, iż stosownie do jego postanowień Zakład może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

a) gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

b) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności, albo

c) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład zaznaczył, iż w wyniku analizy zgromadzonej w aktach dokumentacji nie wystąpiły okoliczności, które pozwalałyby podjąć decyzję zgodnie z żądaniem strony.

Zaakcentowano, że w przedmiotowym przypadku nie wystąpiły żadne okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt. 1, 2, 4, 4a, 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – w szczególności, gdyż strona:

a) posiada stałe dochody z tytułu zatrudnienia,

b) jest właścicielem składników majątkowych, na których Oddział może dokonać zabezpieczenia należności,

c) wobec należności nie zostało zakończone postępowanie egzekucyjne.

Organ zaznaczył, iż "biorąc pod uwagę powołane okoliczności nie mógł podjąć innej decyzji jak tylko o odmowie zadłużenia". Podkreśłił, iż przedłożone dokumenty nie wykazały również okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia w oparciu o § 3 rozporządzenia, gdyż w oparciu o przedłożoną dokumentację oraz w związku z faktem uzyskiwania dochodów ze stosunku pracy, zdaniem Zakładu brak było podstaw do stwierdzenia, że opłacenie należności pozbawi stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, tym bardziej, iż – jak zaznaczył – "regulowała inne zobowiązania cywilnoprawne w terminie, w tym z tytułu kredytu, którego wysokość raty miesięcznej wynosi [...] zł". Nadto zaakcentował, iż strona nie poniosła żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, gdyż żadna z tych okoliczności nie została wskazana we wniosku.

W oparciu o całość zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdzono, że nie zaistaniały okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości. Podkreślono przy tym, że strona posiada majątek w postaci mieszkania własnościowego, na którym Zakład może dokonać skutecznego zabezpieczenia zaległości, osiąga dochody, z których można prowadzić skuteczną egzekucję, co powoduje, że nie można uznać zaległości za całkowicie nieściągalne. Zwłaszcza, zgodnie z treścią art. 28 w związku z art. 32 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ust. 3 art. 28 u.s.u.s. wymienione są w siedmiu punktach sytuacje, które na wstępie decyzji przytoczono, w których zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu tej ustawy, a mianowicie takie sytuacje, jak śmierć dłużnika i brak następców prawnych (pkt 1), oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy braku majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3), brak środków po zakończeniu postępowania likwidacyjnego (pkt 4), znikoma wysokość nieopłaconej składki (pkt 4a), stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku majątku (pkt 5) oraz brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z zestawienia tych sytuacji wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Przy czym dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym artykule, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. Natomiast, w sytuacji braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzje na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Ta sytuacja – jak stwierdził organ – ma miejsce w przedmiotowej sprawie, gdzie nie wystąpiła i nie występuje całkowita nieściągalność zadłużenia. Organ uwzględniając powyższe, w szczególności to, iż wdrożone postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, strona posiada majątek, osiąga stałe dochody, a ponadto istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie nie ma podstaw do stwierdzenia, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W tym miejscu zauważyć należy, iż ocena, odnośnie braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Jak przy tym zaznaczył Dyrektor ZUS jako organ egzekucyjny prowadzi wobec strony należności postępowanie egzekucyjne w celu przymusowego ściągnięcia należności.

W sprawie nie udowodniono, że opłacenie należności wobec ZUS pozbawi stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład wyjaśnił, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. istnieje możliwość umorzenia należności w przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w niniejszym rozporządzeniu, wymienionych we wcześniejszej części przedmiotowej decyzji i dotyczy składek od ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. Okoliczność przemawiającą za umorzeniem może stanowić sytuacja, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Mając powyższe na uwadze organ zaznaczył, iż wzięto pod uwagę wszystkie informacje zawarte we wnioskach, w których opisano aktualną sytuację finansową i rodzinną. Odnosząc się do wskazania sumarycznego zestawienia dochodów i wydatków Zakład podał, iż zgodnie z przedłożonymi kopiami dokonanych przelewów wydatki związane z utrzymaniem (czynsz, energia elektryczna, woda, telefon, kredyt) zostały określone na kwotę ok. [...] zł miesięcznie, natomiast z zaświadczenia zakładu pracy z dnia 23 listopada 2010r. wynika, iż dochód netto wynosi średnio około [...] zł, co zgodnie z przedstawionym wyliczeniem pozostawia na wyżywienie, odzież i bieżące potrzeby trzyosobowej rodziny około [...] zł. Jednocześnie skonstatował, iż analiza materiału dowodowego w powiązaniu z zasadami doświdczenia życiowego "jednoznacznie sugeruje na posiadanie dodatkowego źródło dochodu rodziny, którego strona nie przedstawiła, a tym samym brak było i jest możliwości do uznania, że opłacenie należności z tytułu nieopłaconych składek pozbawi stronę wraz rodziną zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Strona nie udokumentowała źródeł dochodu poprzez przedłożenie kopii rocznych zeznań podatkowych za lata 2007-2009, a także nie okazała kopii wyciągów bankowych w celu udokumentowania wysokości środków pieniężnych wpływających na rachunek bankowy, o które wezwano stronę pismem Oddziału z dnia 27 września 2010r."

W odniesieniu do wskazania, iż strona jest osobą samotnie wychowującą dzieci Zakład podkreślił, iż w sprawie nie udowodniono faktu separacji z mężem poprzez przedłożenie orzeczenia Sądu. Organ zaznaczył także, że dzieci strony są osobami pełnoletnimi, mogącymi podjąć zatrudnienie w celu osiągnięcia dochodów i odciążenia strony w ponoszeniu kosztów związanych z utrzymaniem.

Zakład zwrócił także uwagę na brzmienie § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., z którego wynika, iż umorzenie należności jest możliwe "jeżeli zobowiązany wykaże", że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić. O treści tego przepisu została poinformowano stronę w decyzji nr [...], a ponadto pismem Zakładu z dnia 24 listopada 2010 r. znak: [...] poinformowano stronę o możliwości uzupełnienia materiału w sprawie poprzez przedstawienie dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej (...), a pismem z dnia 27 stycznia 2011r. pouczono o prawie zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia w sprawie (...).

Zakład podkreśłił także, iż "już raz rozłożył należności na raty, których wysokość od 20 raty wynosiła w granicach [...] zł. — [...] zł. Układ ratalny strona zaprzestała regulować w m-cu wrześniu 2010, tj. zapłaciła tylko 19 rat. Aktualnie — strona reguluje terminowo zobowiązania z zytułu zaciągniętego kredytu w kwocie miesiecznej raty [...] zł".

Zakład podkreślił, iż to zobowiązania wobec funduszy publicznych powinny być traktowane priorytetowo i regulowane na bieżąco, gdyż ZUS nie może ponosić kosztów ryzyka związanego z prowadzeniem działalności, a tym bardziej rekompensować strat powstałych przy jej prowadzeniu, bowiem to płatnik podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszenia prawa. Skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusze, a w konsekwencji na ogół obywateli.

Zakład wskazał, iż zgodnie z postanowieniami art. 46 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoba prowadząca działalność gospodarczą zobowiązana jest do obliczenia, rozliczenia oraz opłacania w określonych terminach należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy i składania dokumentacji zgłoszeniowej i wyrejestrowującej. Rozliczenie składek następuje w deklaracji rozliczeniowej, która zawiera oświadczenie płatnika składek, że dane zawarte w niej są zgodne ze stanem faktyczny, potwierdzone podpisem płatnika lub osoby przez niego upoważnionej. Wobec powyższego na płatniku składek ciąży obowiązek prawidłowego wypełnienia dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych. W Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS zostały zidentyfikowane na koncie strony deklaracje rozliczeniowe za okres 01/1999-10/2001 zgodnie z dokonanym zgłoszeniem ZUS ZUA złożonym w dniu 26 kwietnia 1999 r. oraz wyrejestrowaniem ZUS ZWUA złożonym w dniu 6 listopada 2001 r. Dokumentacja została więc złożona, jednakże nie dokonano wpłat na poczet należności za okres 03/1999-10/1999, 03/2000-11/2000, 01/2001 03/2001-10/2001, które uregulowane częściowo zostały w udzielonym układzie ratalnym.

Podkreślono, iż to osoba prowadząca pozarolniczą działalność jest zobligowana do realizowania powyższych obowiązków, który wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa, wobec których przyjmuje się zasadę, że są one znane wszystkim, których dotyczą. Tym samym to płatnik składek odpowiada za prawidłowość składanej dokumentacji oraz opłacanie w terminie i prawidłowej wysokości należności z tytułu składek.

Podsumowując organ stwierdził, iż na wniosek płatnika, w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem, Zakład może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach konstrukcji tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nawet ustalenie, że zaistniały przesłanki uzasadniające pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, to stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje ZUS do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony.

Umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację Zakładu z całości lub części należnych mu wierzytelności. Zastosowanie omawianej instytucji mogą zatem uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności, a zatem takie, na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, jak np. znaczne obniżenie zdolności płatniczej zobowiązanego spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny.

Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowanie tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusze, a w konsekwencji na ogół obywateli. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko.

W skardze na powyższą decyzję, skierowaną do WSA w Gliwicach, B.K. podniosła zarzut nieuwzględnienia przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 Rozporządzenia. W uzasadnieniu skargi strona, co do meritum, powtórzyła argumenty zawarte tak we wniosku jak i w odwołaniu. Wskazała, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, sama ponosi wszelkie koszty utrzymania. Nie jest w stanie opłacić wszelkich należności wraz z odsetkami co wykazała w oświadczeniu majątkowym. Jej zdaniem ZUS winien uwzględnić to, że jej sytuacja jest bardzo ciężka i uzasadnia umorzenie zaległości.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 dalej: "P.p.s.a.").

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 P.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności do tylko zarzutów i wniosków skargi.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności

Przytoczona powyżej regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym i prawnym skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy jest w zasadniczej części bezsporny i został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania.

Sąd jako prawidłowe przyjmuje ustalenia, jakie w tym zakresie zostały poczynione przez ZUS.

Rozstrzygnięcie sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w ustalonym stanie faktycznym Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany był do uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych wraz z odsetkami.

Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił B.K. umorzenia zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w łącznej (wraz z odsetkami) kwocie [...] zł.

Wniosek strony inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Warunek ten nie musi być spełniony jedynie w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, w odniesieniu do których ustawodawca dopuszcza w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia także pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowi je m.in.: sytuacja, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, a także stan, w którym oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Skoro skarżąca jest stosunkowo młodą, aktywną zawodowo osobą (urodzoną w [...]), jej dochód miesięczny wynosi ok. [...] zł (netto), to całkowita nieściągalność należności nie może zostać stwierdzona, co zasadnie wskazano w zaskarżonej decyzji.

Stany faktyczne uzasadniające umorzenie należności, mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, wskazane są przykładowo w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany, co oznacza "nie musi") umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej.

Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udokumentowania i wykazania ponad wszelką wątpliwość, że zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem zadłużenia. Tymczasem B.K. nie wykazała poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak również nie przedłożyła dokumentacji medycznej świadczącej o złym stanie zdrowia swoim lub pozostałych członków rodziny, uniemożliwiającym wykonanie czynności zawodowych i uzyskiwanie dochodów pozwalających na spłatę należności. Wprost przeciwnie – jak ustalił Zakład – brak było podstaw do przyjęcia, że opłacenie należności pozbawi stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tym bardziej, iż – co wynika z przedłożonej dokumentacji – wnioskodawczyni dysponuje środkami pozwalającymi jej na regulowanie innych należności, w tym m.in. zobowiązań kredytowych ([...] zł), abonamentu [...] ([...] zł).

Reasumując podkreślenia wymaga, że – na co także zwrócił uwagę organ – umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, nie może jednak być wewnętrzne sprzeczne. Stanowisko zbieżne z powyższym wyraził WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 6 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1421/08, a także WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 10 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 171/11.

Uznaniowość rozstrzygnięcia w przedmiocie udzielania jakichkolwiek ulg i umorzeń świadczeń publicznoprawnych nakłada na organy działające w imieniu Państwa obowiązek ustalenia w konkretnej sprawie istnienia bądź nie istnienia przesłanek ich udzielania, a następnie rozstrzygnięcia – w ramach uznania administracyjnego – o przyznaniu pomocy poprzez udzielenie ulgi, (umorzenia) bądź też odmowy jej udzielenia. Najbardziej jednak istotnym jest fakt, że samo uznanie, a więc zasadność czy to przyznania, czy też odmowy udzielenia ulgi nie stanowi naruszenia prawa, skoro ustawodawca wskazuje, że "organ może". Użycie sformułowania "może" przesądza o tym, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek w nich wskazanych nie obliguje organu do udzielenia zwolnienia z obowiązku uregulowania zaległości.

Zdaniem Sądu, w świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że skarżąca nie wykazała, iż zachodzą okoliczności o których mowa w § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wypada podzielić stanowisko ZUS, iż w rozpatrywanym przypadku organ nie mógł kierować się tylko i wyłącznie interesem zobowiązanej, która jest osobą w wieku tzw. produkcyjnym, a dodatkowo osiąga dochód miesięczny na podstawie umowy o pracę w wysokości [...] zł (netto) i reguluje inne zobowiązania. Przede wszystkim te o charakterze cywilnoprawnym.

Organ analizując sytuację strony musiał przeciwstawić interesowi strony interes społeczny w postaci zasady równości i powszechności wypełniania obowiązków płatnika składek. Sąd podziela stanowisko organu, iż w okolicznościach sprawy zgodnym z prawem było skorzystanie z instytucji uznania administracyjnego, a odmowa umorzenia przedmiotowych składek w chwili wydawania decyzji była zgodna z prawem.

Oceniając legalność tej części rozstrzygnięcia należy jeszcze raz podkreślić, iż nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

Końcowo Sąd stwierdza, iż w jego ocenie organ prawidłowo przeanalizował sytuację strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Nadmienić w tym miejscu warto, że strona może w każdym czasie, a szczególnie w razie niekorzystniej zmiany swojej sytuacji materialnej czy osobistej, czy ziszczenia się którejkolwiek z ustawowych przesłanek umorzenia, ponawiać wniosek o umorzenie zaległości.

Nawiązując do argumentacji skargi wskazać także trzeba, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – zobowiązanemu do ściągania należnych składek na ubezpieczenie społeczne, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego – przyznano w tym zakresie szerokie (władcze) kompetencje.

W tym miejscu należy powtórzyć, iż – mające wpływ na decyzje organu – przesłanki, które uzasadniałyby umorzenie zaległości w razie braku ich całkowitej nieściągalności nie zostały przez ustawodawcę jednoznacznie określone. W odniesieniu do tych ostatnich nie istnieje zatem "szablon" sytuacji, w których umorzenie byłoby obligatoryjne. Istotne jest nadto, że nawet, gdy organ stwierdzi, iż zaistniał wspomniany uzasadniony przypadek umorzenia, to i tak organ nie jest zobligowany do uwzględniania wniosku strony. Skonstatować zatem należy, iż nawet skrajnie trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie stanowi przesłanki, która bezwzględnie obligowałaby ZUS do umorzenia zaległości.

Mając na uwadze powyższe, podkreślenia wymaga, iż dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, która w sprawach skarg na decyzje uznaniowe obejmuje wyłącznie procedowanie organu poprzedzające rozstrzygnięcie o umorzeniu należności lub odmowie uwzględniania żądania strony, wykazała legalność działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie. Organ ten rozważył sytuację zobowiązanej oraz wskazane przez nią okoliczności przemawiające, jej zdaniem, za umorzeniem należności i umotywował przyczyny odmowy uwzględnienia rozpatrywanego wniosku. Stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu, (co potwierdza m.in. prawidłowe doręczenie zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji organu I i II instancji).

Powyższa konstatacja nakazuje oddalić skargę w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.