Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 639/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 2, art. 134 par. 1, art. 145, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 86 ust. 1, art. 90
journal: Dz.U. 2018 poz 1668
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu S. z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie zapomogi oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] lutego 2021 r. D. Z. złożyła wniosek do Rektora Uniwersytetu [...] o przyznanie jej zapomogi w roku akademickim 2020/2021. Do wniosku dołączyła zaświadczenie o stanie zdrowia oraz faktury na zakup sprzętu niezbędnego do rehabilitacji i wspomagającego leczenie.

Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., znak [...] odmówiono skarżącej wnioskowanej zapomogi. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (dalej: p.s.w.n.) oraz § 3 ust. 2 pkt 1 Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2020/2021 świadczenia, o których mowa w § 1 ust. 3 Regulaminu przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Organ po rozpoznaniu wniosku ustalił, że strona nie spełnia przesłanek umożliwiających otrzymanie wnioskowanego świadczenia, gdyż upłynął okres 6 lat studiowania od momentu rozpoczęcia przez stronę studiów po raz pierwszy, w trakcie których strona była uprawniona do pobierania świadczeń.

D. Z. wywiodła skargę na powyższą decyzję w następstwie której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną decyzję wskazując, iż organ orzekający w sprawie zapomogi wadliwie zinterpretował przepis art. 93 ust. 2 p.s.w.n., zaś wadliwe rozumienie przepisu nie pozostało bez wpływu na naruszenie przepisów procedury administracyjnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), poprzez nie zebranie dowodów umożliwiających dokonanie oceny w kontekście możliwości otrzymania przez skarżącą zapomogi. Wskazano też, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznawanej studentowi formy pomocy materialnej, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organy stypendialne mają prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, z tym, że rozstrzygnięcie nie może nosić cech dowolności. W przedmiotowej sprawie organ w żaden sposób nie dokonał oceny zasadności wniosku skarżącej, skupiając uwagę jedynie na przesłance 6-letniego okresu przysługiwania świadczeń. We wskazaniach co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu wskazano zaś, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy wyjaśnić, czy spełnione zostały przesłanki materialne przyznania zapomogi. Po zebraniu całego materiału dowodowego należy dokonać wnikliwej jego analizy, a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] dnia [...] lutego 2022 r. ponownie przeanalizowała wniosek i decyzją z [...] lutego 2022 r. nie przyznała wnioskodawczyni zapomogi. Natomiast Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...], po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawczyni utrzymała w mocy powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji.

Uzasadniając powyższą decyzję Odwoławcza Komisja Stypendialna wskazała, iż wnioskodawczyni nie pobierała zapomogi przez okres 6 lat, w związku z czym przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie stanowi przeszkody do przyznania tego świadczenia.

Wyjaśniono, iż zgodnie z art. 90 p.s.w.n. oraz § 24 ust. 1 Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu [...], zarówno w roku akademickim 2021/2022 oraz 2020/2021, tj. roku złożenia wniosku, zapomogę może otrzymać student, który znalazł się w przejściowo trudnej sytuacji życiowej, czyli muszą zostać spełnione dwa warunki - trudna sytuacja życiowa oraz jej przejściowy charakter. Dodatkowo, zgodnie z § 24 ust. 4 Regulaminu, również zarówno w roku akademickim 2021/2022 oraz 2020/2021, za każde konkretne zdarzenie uprawniające do ubiegania się o przyznanie zapomogi świadczenie przysługuje jednorazowo.

Organ nadmienił, iż skarżąca w dniu [...] lutego 2021 r. złożyła wniosek o zapomogę na zakup sprzętu do rehabilitacji, który zgodnie z zaświadczeniem lekarskim dołączonym do wniosku, wspomóc ma funkcję układu oddechowego, ponieważ jego funkcja została ograniczona w związku z chorobą, z którą się zmaga tj. mukowiscydozą. Przy przyznawaniu zapomogi kluczowy jest jednak przejściowy charakter sytuacji, natomiast mukowiscydoza jest chorobą nieuleczalną postępującą i niesie za sobą wiele negatywnych konsekwencji, wobec czego nie jest sytuacją przejściową. Ponadto w związku z wystąpieniem ciężkiej choroby – mukowiscydozy rozpoznanej w lutym 2020 r. - wnioskodawczyni już otrzymała zapomogę wcześniejszą decyzją. Nadto zgodnie z § 24 ust 3 Regulaminu, zarówno w roku akademickim 2021/2022 oraz 2020/2021, trudna sytuacja życiowa studenta mogła być podstawą przyzna zapomogi o ile powstała nie wcześniej niż 6 miesięcy przed terminem złożenia wniosku. Także powyższe wyklucza możliwość przyznania objętej wnioskiem zapomogi.

Końcowo wyjaśniono, iż rola uczelni polega m. in. na wsparciu studentów w procesie edukacji, a nie na finansowaniu wszystkich ich potrzeb. Zapomoga, będąca jednym ze świadczeń, o które może ubiegać się student, stanowi doraźną a nie stałą pomoc finansową. Zdaniem Odwoławczej Komisji Stypendialnej źródłem ciężkiej sytuacji życiowej skarżącej jest choroba, a konieczność zakupu sprzętu do rehabilitacji jest skutkiem tej choroby. Zapomoga nie jest przyznawana na potrzeby generowane przez chorobę, tylko na przejściowo trudną sytuację. Tymczasem choroba skarżącej stale generuje potrzeby i ta sytuacja nie jest przejściowa.

Pismem z [...] czerwca 2022 r. D. Z. wniosła skargę na powyższą decyzję do Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia decyzji z dnia [...] maja 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Komisji Stypendialnej z dnia [...] lutego 2022r. odmawiającej zapomogi z wniosku z dnia [...] lutego 2021r.

Wyjaśniła, iż do wniosku - zgodnie z § 24 ust. 5 Regulaminu - dołączyła dokumenty potwierdzające zdarzenie, które stanowiło podstawę do ubiegania się o zapomogę tj. w szczególności fakturę za sprzęt do rehabilitacji oddechowej (bieżni) oraz zaświadczenie lekarskie z Poradni Mukowiscydozy w P. o niezbędności tego sprzętu w chorobie wnioskodawczyni.

Nadmieniła też, że organ posiadał dokumenty potwierdzające, iż wnioskodawczyni jest osobą chorą na ciężką i nieuleczalną, postępującą, genetyczną chorobę płuc której leczenie jest jedynie zachowawcze i polega na oczyszczaniu płuc z zalegającej wydzieliny przy użyciu różnorodnego sprzętu, w tym bieżni, który służy do usprawniania, wspomaga funkcje układu oddechowego i drenaż oskrzeli. Powyższa choroba została zdiagnozowana dopiero w trakcie studiów na Uniwersytecie [...] dnia [...] lutego 2020 roku, po bezskutecznym leczeniu jej jako astmy. Decyzją Komisji Lekarskiej ZUS skarżąca została uznana za osobę o całkowitej niezdolności do pracy przed 16-tym rokiem życia i tym samym decyzją ZUS z lipca 2020 roku została jej przyznana renta socjalna.

Zdaniem skarżącej, przy rozpatrywaniu finansowego wsparcia kluczowym dla oceny podstaw przyznania zapomogi powinna być sytuacja materialna i jej przejściowość. Podkreśliła też, iż aktualnie rozpatrywany wniosek dotyczy zakupu bieżni treningowej do drenażu oskrzeli, natomiast wcześniejszy wniosek, na podstawie którego przyznano jej zapomogę dotyczył sfinansowania kosztów wyjazdu do szpitali, diagnostyki, nauki rehabilitacji, zakupu leków, wizyt u specjalistów, zakupu sprzętu.

Zarzuciła także, iż organy Uniwersytetu [...] pomimo upływu roku czasu nadal nie dokonały merytorycznego rozpatrzenia pierwszego i jedynego wniosku złożonego w roku akademickim 2020/2021. Nie wykonały też wyroku WSA w Szczecinie sygn. akt II SA/Sz 468/21, zignorowały wskazania Sądu i ponownie w sprawie tego samego wniosku z dnia [...] lutego 2021 r. odesłały skarżącą do postępowania sądowego, wiedząc, że będzie ono długotrwałe, a także, że kończy studia co skutecznie pozbawią ją prawa do zapomogi, gdyż bez statusu studenta świadczenia nie przysługują.

Końcowo skarżąca oświadczyła, iż w jej ocenie ograniczenie, że student poważnie i przewlekle chory nie może otrzymać zapomogi (bo jego stan zdrowotny jest nieprzejściowy) lub też może otrzymać zapomogę tylko raz w toku studiów "na chorobę" i tylko w okresie 6 miesięcy od diagnozy choroby jest sprzeczne ze wskazaniami sądu w wyroku sygn. II SA/Sz 468/21, które organ z mocy prawa zobowiązany był wykonać.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm. – dalej: P.p.s.a), w myśl którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym skarżąca zawarła w skardze, a organ nie wyraził sprzeciwu.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 P.p.s.a.

Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...], którą utrzymano w mocy wcześniejszą decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] odmawiającą przyznania skarżącej zapomogi na rok akademicki 2020/21.

Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 574 z późn. zm., dalej p.s.w.n.), student może ubiegać się o:

1) stypendium socjalne;

2) stypendium dla osób niepełnosprawnych;

3) zapomogę;

4) stypendium rektora;

5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego;

6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną.

Jak już zostało przesądzone w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 21 października 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 468/21, zapadłym na wcześniejszym etapie rozpatrywania wniosku, stosownie do art. 86 ust. 1 p.s.w.n. samo posiadanie statusu studenta nie jest równoznaczne z posiadaniem prawa do zapomogi. W celu uzyskania zapomogi student musi o nią wystąpić, złożyć wniosek o jej przyznanie. Przepis art. 90 p.s.w.n. określa przesłanki, które muszą zostać dodatkowo spełnione, aby student mógł uzyskać uprawnienie do zapomogi, tzn. zapomogę może otrzymać student, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej. Zatem aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione co najmniej trzy warunki:

1) ubiegający się musi mieć status studenta;

2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc;

3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Przesądzono także, że istotą omawianego świadczenia jest finansowe wsparcie studenta, który przejściowo popadł w trudną sytuację materialną i z tego właśnie powodu potrzebuje szybkiej i doraźnej pomocy w formie finansowego wsparcia. Jedynymi przesłankami, które upoważniają do ubiegania się o zapomogę, są posiadanie statusu studenta oraz znalezienie się w trudnej sytuacji życiowej o charakterze przejściowym.

W tymi miejscu należy też powołać § 24 Zarządzenia Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. w sprawie ustalanie Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu [...] w roku akademickim. Zgodnie z powyższym przepisem:

1. Zapomogę może otrzymać student, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej.

2. Student może otrzymać zapomogę najwyżej dwa razy w roku akademickim.

3. Za trudną sytuację życiową uprawniającą studenta do ubiegania się o zapomogę uważa się w szczególności:

1) nieszczęśliwy wypadek lub poważną chorobę studenta lub członka najbliższej rodziny (rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych, dziecka, małżonka, rodzeństwa);

2) śmierć członka najbliższej rodziny (rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych, dziecka, małżonka, rodzeństwa);

3) szkody spowodowane klęską żywiołową;

4) urodzenie dziecka studenta;

o ile powstała nie wcześniej niż 6 miesięcy przed terminem złożenia wniosku.

4. Za każde konkretne zdarzenie, uprawniające do ubiegania się o przyznanie zapomogi świadczenie przysługuje jednorazowo.

W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, iż aktualnie rozpatrywany wniosek o zapomogę jest związany z wydatkami skarżącej będącymi wynikiem zdiagnozowania w lutym 2020 roku i dalszego leczenia u skarżącej ciężkiej nieuleczalnej choroby w postaci mukowiscydozy. Wskazuje na to nie tylko charakter zakupionych urządzeń rehabilitacyjnych, ale sam wniosek skarżącej, który wyraźnie wskazuje na niezbędność zakupionego sprzętu w toku choroby wnioskodawczyni. Organy trafnie uznały, iż również poprzedni, pozytywnie rozpatrzony wniosek o zapomogę, był związany z chorobą wnioskodawczyni. Przyznana wówczas zapomoga miała na celu sfinansowanie kosztów wyjazdu do szpitali, diagnostyki, nauki rehabilitacji, zakupu leków, wizyt u specjalistów, ale również i zakupu sprzętu.

Stąd mając na względzie treść wniosku nalazło uznać, iż ocena Komisji znajduje odpowiednie oparcie w treści Regulaminu, który przewiduje możliwość przyznania tylko jednorazowo zapomogi za konkretne zdarzenie (tutaj: wystąpienie poważnej choroby studenta). Przy czym organ trafnie dostrzegł, iż owa dająca podstawy do przyznania zapomogi okoliczność tj. trudna sytuacja życiowa w postaci poważnej choroby studenta, która wywołała nagle nieprzewidziane wydatki związane z koniecznością diagnostyki i podjęcie leczenia, zaistniała przeszło 6 miesięcy przed wystąpieniem z wnioskiem o zapomogę.

Rozstrzygając w przedmiocie wnioskowanego świadczenia nalazło mieć też na względzie charakter świadczenia w postaci zapomogi jako świadczenia które może być przyznawane jedynie w przejściowo trudnych sytuacjach. Ma ona zatem ze swej istoty charakter doraźny i jest związana ze zdarzeniem losowym. Trafnie uznał w tym zakresie organ, iż koszty leczenia generowane przez nieuleczalną chorobę w toku jej długotrwałego leczenia nie dają się pogodzić z przejściowością sytuacji życiowej studenta. Dla zaspokojenia tego rodzaju potrzeb osób chorych ustawodawca przewidział inne świadczenia np. określając możliwość nabycia renty, którą skarżąca jak sama oświadcza uzyskała w związku ze zdiagnozowaniem choroby.

Wobec powyższego Sąd stwierdziwszy, iż w toku orzekania organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, opierał się na stosownych regulacjach Regulaminu a swoją odmowe należycie uzasadnił, nie znalazł podstaw do uchylenia skarżonej decyzji i na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.