Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 5/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 199, art. 246
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A sp. z o.o. w K. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 1208/13 w sprawie ze skargi A sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia 12 lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od gier za wrzesień 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2013 r., I SA/Gl 1208/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił A sp. z o.o. w K. (dalej: Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia 12 lipca 2013 r., nr [...], w przedmiocie podatku od gier za wrzesień 2012 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji:

2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Gliwicach podał, że ustosunkowując się w terminie do wykonania wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 253 zł, Spółka złożyła wniosek z dnia 9 października 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała na brak środków na pokrycie wpisów od skarg w tej oraz kilkuset innych sprawach, jakie zawisły przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi. Podkreśliła, że nie była w stanie przewidzieć konieczności poniesienia tych kosztów. Z oświadczenia o majątku i dochodach, które złożyła, wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego jest równa 1.000.000 zł, wartość środków trwałych – 300.155,92 zł, a zysk w ubiegłym roku obrotowym wyniósł 713.731,90 zł. Oznajmiła, że na rachunku bankowym ma zgromadzone środki w kwocie 180.334,29 zł, zaś automaty do gier o niskich wygranych, które posiada, obecnie nie przedstawiają realnej wartości, a to z uwagi na stopniowe eliminowanie z rynku działalności podmiotów urządzających tego rodzaju gry.

2.2. Referendarz sądowy WSA w Gliwicach postanowieniem z dnia 30 października 2013 r., I SA/Gl 1208/13, odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. Odpis tego orzeczenia z uzasadnieniem Spółka otrzymała w dniu 14 listopada 2013 r., a w dniu 20 listopada 2013 r. wniosła od niego sprzeciw.

2.3. W sprzeciwie Spółka stwierdziła, że zaskarżone postanowienie opiera się na błędnych ustaleniach faktycznych, będących wynikiem nieuwzględnienia specyfiki prowadzonej przez nią działalności. Jak zaakcentowała, działalność ta wymaga posiadania zasobów obrotowych, które tylko pozornie wydają się znaczne, gdyż w praktyce musi regulować na bieżąco zobowiązania względem wynajmujących lokale na punkty gier, wypłacać wygrane graczom, opłacać serwis urządzeń i uiszczać podatek od gier, a następuje to niezależnie od osiąganego wyniku finansowego. W dalszej kolejności podkreśliła, że jakkolwiek generuje znaczne przychody, to jednak przy bardzo wysokich kosztach prowadzenia działalności dochód a zwłaszcza zysk po opodatkowaniu nie jest już tak wysoki. Z zysku wypłacana jest wspólnikom dywidenda a przychody nie przekładają się wprost na ocenę możliwości płatniczych Spółki. WSA w Gliwicach zwrócił uwagę, że w sprawie o sygn. I SA/Gl 1150/13 Spółka przedstawiła plik dokumentów, na podstawie których ustalono, że: (1) w 2012 r. uzyskała dochód w wysokości 990.745,75 zł, natomiast na jego koniec jej aktywa trwałe stanowiły równowartość 1.109.908,80 zł, aktywa obrotowe – 1.096.231,76 zł, w tym środki pieniężne w kasie i na rachunkach – 196.161,50 zł, a zobowiązania krótkoterminowe – 724.799,75 zł; (2) w pierwszym półroczu 2013 r. poniosła stratę – 104.906,76 zł; (3) w maju, czerwcu i lipcu 2013 r. zadeklarowała podatek od towarów i usług w łącznej wysokości 9.280.710 zł; (4) na rachunkach bankowych na koniec czerwca, lipca i sierpnia 2013 r. zgromadziła środki w wysokości (kolejno): 172.297,24 zł, 19.733,38 zł, 54.642,95 zł; (5) na koniec półrocza 2013 r. w kasie posiadała 63.846,78 zł.

3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (Sądu pierwszej instancji):

Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, WSA w Gliwicach stwierdził, że analiza stanu faktycznego nie pozwala na uznanie, by Spółka nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że na koszty te w sprawie obecnie składa się wpis od skargi w kwocie 253 zł, który przy uwzględnieniu zdolności płatniczej Spółki nie stanowi wydatku niemożliwego, czy nawet dolegliwego.

Zdaniem WSA w Gliwicach, nie ulega wątpliwości, że Spółka dysponuje znacznym majątkiem, na co wskazuje wysokość jej kapitału zakładowego i wartość środków trwałych. Jej majątek jest wielokrotnie wyższy od kwoty wpisu od skargi i już z tego powodu kwalifikowanie jej jako beneficjenta prawa pomocy uznać należy za niedopuszczalne (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepublik.). Poza tym deklarując brak odpowiednich środków, Spółka powinna była wykazać, że podjęła wszelkie niezbędne działania do ich zdobycia (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, Lex nr 794951), w tym np. poprzez zaciągnięcie kredytu lub podwyższenie kapitału zakładowego (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2009, s. 673). Uwzględnienie danych wynikających z przedstawionych przez Spółkę rachunków zysków i strat oraz bilansu prowadzić musiało do takiego samego wniosku. Kwalifikacji tej nie zmienia fakt poniesienia przez Spółkę straty w pierwszym półroczu 2013 r., ponieważ strata stanowi wynik bilansowy nadwyżki kosztów nad przychodami, a zatem jej poniesienie nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych.

Sąd pierwszej instancji zauważył, że Spółka nadal osiąga wysokie obroty prowadzonej działalności gospodarczej, na co wskazują deklarowane przez nią podstawy opodatkowania w podatku od towarów i usług. Tymczasem w orzecznictwie podkreśla się wprost, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania, i to nawet w przypadku trudności finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, Lex nr 477191). Ponadto, Spółka nie wykazała, by nie mogła swobodnie gospodarować środkami zgromadzonymi na jej rachunku bankowym, które wszak są znaczne i – zważywszy na stan jej kasy – nie jedyne. "Niekorzystna (...) nowelizacja ustawy o grach hazardowych zmieniająca dotychczasowe zasady udzielania licencji na automaty do gier nie może wyłączać powinności ponoszenia kosztów postępowania sądowego, które immanentnie są związane z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej" (zob. postanowienie z dnia 19 sierpnia 2011 r., II FZ 436/11, Lex nr 864294).

4. Stanowisko Spółki w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Gliwicach, Spółka (reprezentowana przez prezesa zarządu) zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisu postępowania, tj.: art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez jego błędne zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie sytuacji majątkowej Skarżącej takich okoliczności jak: (a) wielość prowadzonych w całym kraju postępowań, (b) brak możliwości zbycia aktywów Spółki, czy (c) konieczność zachowania środków na realizację bieżących zobowiązań, co skutkowało bezpodstawną odmową przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazując na powyższe naruszenie, Spółka wniosła o "zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych".

4.2. Uzasadniając swoje zażalenie Spółka podniosła, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił faktu, że działalność Skarżącej ze swej istoty wymaga posiadania - tylko z pozoru znacznych - zasobów obrotowych. W praktyce bowiem Skarżąca musi mieć możliwość regulowania na bieżąco i bez opóźnień zobowiązań względem wynajmujących lokale na punkty gier, wypłacania wygranych graczom, opłacania serwisu i obsługi urządzeń. Spółka musi również na bieżąco uiszczać zryczałtowany podatek od gier niezależnie od tego, czy działalność przynosi pozytywny wynik finansowy. Z tego też względu stan rachunku bankowego Spółki, przy uwzględnieniu specyfiki prowadzonej działalności i jej rozmiarów, nie jest wcale wysoki. Błędem jest wywodzenie wniosków o korzystnej sytuacji Spółki z rozmiarów prowadzonej przez nią działalności. Jakkolwiek przychody wydają się imponujące, to przy znacznych kosztach funkcjonowania na rynku czysty dochód Spółki nie jest wysoki, a dodatkowo pomniejsza go konieczność wypłaty dywidendy dla wspólników.

O sytuacji majątkowej Spółki nie świadczy również wartość bilansowa aktywów takich jak środki trwałe czy inwestycje. Wartość bilansowa nie odzwierciedla bowiem ich wartości rzeczywistej, a jedynie wartość księgową, która znacząco odbiega od wartości rzeczywistej inwestycji i wartości rynkowej środków trwałych. Ta rozbieżność jest szczególnie wyraźna przy środkach trwałych, którymi są zwłaszcza urządzenia - automaty o niskich wygranych. Z uwagi na obecną sytuację prawną automaty o niskich wygranych mają realnie wartość rynkową taką, jak materiały wtórne, które można z nich uzyskać po demontażu, albowiem na rynku brak potencjalnych nabywców tych urządzeń w celu ich dalszej eksploatacji zgodnej z przeznaczeniem. Wykorzystanie tych automatów jako automatów o niskich wygranych, zgodnie z ich konstrukcją i specyfiką, nie będzie możliwe najpóźniej z końcem roku 2015 w związku z wygaśnięciem posiadanych zezwoleń. Przedsiębiorcy już prowadzący działalność, posiadają niezbędny sprzęt, natomiast rozpoczęcie legalnej działalności przez nowe podmioty jest niemożliwe w myśl przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm., dalej: u.g.h.). Ewentualne przerobienie urządzeń do innych celów jest ekonomicznie nieopłacalne, albowiem z punktu widzenia potencjalnych użytkowników korzystniejszy jest zakup nowych urządzeń stworzonych z myślą o określonym rodzaju działalności. Z tego względu zbycie majątku lub jego obciążenie w celu pozyskania środków na setki postępowań sądowoadministracyjnych jest niemożliwe. Ponadto, oznaczałoby brak możliwości dalszego prowadzenia działalności, a co za tym idzie konieczność jej zaprzestania.

W ocenie Spółki, WSA w Gliwicach powinien także mieć na względzie fakt, że przedmiotowe postępowanie nie stanowi typowego elementu działalności Skarżącej i innych spółek działających na rynku automatów o niskich wygranych, a jedynie próbę ochrony przed niedającą się przewidzieć przed uchwaleniem u.g.h. agresywną polityką państwa względem przedsiębiorców branży hazardowej.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie WSA w Gliwicach odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom Spółki, które przedstawiła w zażaleniu, należy ocenić jako prawidłową konstatację Sądu pierwszej instancji, że nie wykazała ona, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy.

5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13 – dotyczące tożsamej sprawy Spółki; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, analizując sytuację majątkową Spółki, zobrazowaną jej oświadczeniami oraz przedłożonymi do akt sprawy dokumentami źródłowymi.

5.3. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone oświadczenie świadczy bowiem o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Aktywa trwałe Spółki wynosiły na koniec 2012 r. 1.109.908,80 zł (zgodnie z bilansem na dzień 31 grudnia 2012 r.), a aktywa obrotowe 1.096.231,76 zł (wg tego samego bilansu). W świetle tego bilansu środki pieniężne i inne aktywa pieniężne wyniosły 245.661,50 zł, w tym w kasie i na rachunkach bankowych 196.161,50 zł. Wszystkie powyższe wartości wielokrotnie przewyższają wartość wpisu, który w rozpoznawanej sprawie zsumowany z ewentualnym wpisem od skargi kasacyjnej i opłatą kancelaryjną z tytułu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wyniósłby 480 zł.

Bezzasadny jest podnoszony w zażaleniu przez Spółkę argument o niemożności spieniężenia automatów do gry, bowiem nie stanowią one jedynego majątku Skarżącej. Spółka może dysponować środkami zebranymi na rachunku bankowym. Nie przedstawiła bowiem dokumentów, które wskazywałyby na ewentualne zajęcie prowadzonego rachunku bankowego, uniemożliwiające swobodne korzystanie ze środków na nim zgromadzonych. Na możliwość poniesienia kosztów postępowań sądowych wskazuje ponadto stan rachunku bankowego Spółki na koniec września 2013 r., wynoszący łącznie 180.334,29 zł.

W kontekście powyższych ustalonych okoliczności należy uwzględnić, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). W rozpoznawanej sprawie trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która dysponuje środkami trwałymi o tak wysokiej wartości, a ponadto dysponuje znacznymi środkami pieniężnymi na rachunku bieżącym, nie jest w stanie partycypować w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania.

5.4. Podkreślenia wymaga, że z treści zażalenia nie wynikają żadne konkretne informacje o aktualnej sytuacji finansowej Spółki, a ponadto w zasadzie nie nawiązano w nim do ww. argumentacji Sądu pierwszej instancji, która stanęła u podstaw oddalenia wniosku. Spółka nie wskazała w ilu postępowaniach sądowoadministracyjnych w skali kraju jest stroną i z jakimi kosztami związane jest zainicjowanie tych postępowań. Zażalenie sprowadza się zatem do polemiki z WSA w Gliwicach co do braku możliwości wyzbycia się składników majątku oraz luźnych stwierdzeń o konieczności rozważenia przez Sąd bliżej nieskonkretyzowanych "kosztów funkcjonowania" i "agresywnej polityki państwa" (s. 3 zażalenia).

Nie można zaaprobować stanowiska Spółki, że o zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przemawia konieczność ponoszenia przez nią wydatków na bieżące zobowiązania (np. z tytułu najmu lokali) i wypłaty dywidendy wspólnikom. Odmienna ocena naruszyłaby zasadę sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Uwzględniając tę zasadę, nie można zaakceptować próby ochrony pokaźnego majątku własnego kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 p.p.s.a.) wyraźnie wskazuje podmiot, który powinien ponieść wskazane tam koszty postępowania sądowego. Przepis prawa nie obarczył co do zasady kosztami postępowania sądowoadministracyjnego społeczeństwa, więc działanie w celu uniknięcia obowiązku partycypowania w ww. kosztach dla zabezpieczenia partykularnego interesu gospodarczego godzi w sprawiedliwość społeczną.

5.5. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle oświadczenia Spółki we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumentów źródłowych na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji oraz konkluzja, że Spółka nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.