Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 281/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3;
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1 pkt 3;
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 § 1, art.80;
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Op 241/18 w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 maja 2018 r., nr 72/UM/2018 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej przez D. S. jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 14 listopada 2018 r. oddalający skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 maja 2018 r., na mocy której odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres 01/2014-03/2016 w łącznej kwocie 22.820,62 zł.

Zaskarżony wyrok został wydany w następującym stanie sprawy:

D. S. (dalej Skarżący, Wnioskodawca) wnioskiem z 26 marca 2018 r. wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek, uzasadniając wniosek bardzo trudną sytuacją finansową oraz brakiem możliwości spłaty zadłużenia w jednorazowej wpłacie. W toku postępowania uzyskano informację od Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, że Skarżący złożył zeznanie podatkowe w którym zadeklarował:

- za 2015 r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 51284,80zł, dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 3157,51zł,

- za 2016 r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 36310,60zł, dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 369,72zł.

Z informacji udzielonej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w O. wynikało, że Wnioskodawca nie korzystał i nie korzysta z pomocy Ośrodka. Skarżący wskazał na trudną sytuację finansową oraz brak możliwości pomocy ze strony rodziny. Dodatkowo wyjaśnił, że każdą wolną chwilę poświęca opiece nad babcią, która posiada stopień niepełnosprawności i wymaga pomocy osób trzecich.

Skarżący przedłożył także następujące dokumenty:

1. oświadczenie S.T. (babci Skarżącego) z dnia 11.04.2018 r.,

2. wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS (dot. S. T.),

3. faktura z dnia 05.04.2018 r. za użytkowanie lokalu i centralne ogrzewanie,

4. pismo z OTBS z dnia 10.12.2015 r. o miesięcznym wymiarze opłat od dnia 01.01.2016 r.

W dalszym toku postępowania Skarżący przedłożył dodatkowo: 1. formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis z dnia 14.03.2018 r.; 2. oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej z dnia 14.03.2018r.; 3. PIT-36 za rok 2016; 4. wydruk z księgi przychodów i rozchodów za rok 2017; 5. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z dnia 08.03.2018 r.

Rozpatrując sprawę organ wskazał na treść przepisu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778, dalej jako: u.s.u.s.). Stwierdził, że w niniejszej sprawie nie występuje przypadek całkowitej nieściągalności, o której mowa w tym przepisie. Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, a zatem nie nastąpiło zaprzestanie jej prowadzenia. Zgodnie z przedłożoną księgą przychodów i rozchodów za rok 2017 przychody z tytułu prowadzonej działalności wyniosły 62622,56 zł, koszty wyniosły 56348,15 zł, dochody wyniósł zatem 6274,40 zł (miesięcznie ok. 522,86 zł). W dniu 06.03.2018 r. objęto egzekucją należności z tytułu składek za okres od 04/2013 do 04/2017, wystawione zostały tytuły wykonawcze na podstawie których zajęto rachunek bankowy w I. Bank [...] S.A. Aktualnie prowadzone postępowanie zostało zawieszone z uwagi na fakt, że Skarżący złożył pismo z zarzutami w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Uwzględniając fakt, iż postępowanie egzekucyjne nadal jest w toku - zostało jedynie zawieszone do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonych przez stronę zarzutów - w zaistniałej sytuacji, zdaniem Organu, nie było możliwe stwierdzenie, czy w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się w przyszłości całości bądź części zobowiązania składkowego. Organ zatem nie znalazł podstaw do uznania, że wobec Skarżącego zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ dokonał analizy sytuacji strony pod kątem wystąpienia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365, dalej jako: rozporządzenie z 31.07.2003). Wskazał, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, dalej prowadzi działalność gospodarczą, uzyskując w 2017 r średnie dochody miesięcznie w wysokości ok. 522,86 zł. Organ stwierdził, iż ww. kwota dochodu (522,86 zł) jest niższa od wartości minimum egzystencji w 2016 r. dla 1- osobowego gospodarstwa pracowniczego (555,02 zł) jak i niższa od wysokości minimum socjalnego za wrzesień 2017 r. dotyczącego kosztu utrzymania gospodarstwa pracowniczego 1-osobowego (1134,97 zł miesięcznie). Jednak zdaniem Organu trudności finansowe Wnioskodawcy mogą mieć charakter przejściowy i same w sobie nie stanowią o konieczności umorzenia należności składkowych, które uznawane są za środki publiczne i objęte są szczególną troską w zakresie ich ściągalności. Przy niskim dochodzie wnioskodawca nie wskazał na pomoc ze strony innych osób, jak również na potencjalne zaległości, np. w opłacaniu należności za wodę, energię czy raty kredytu. Nadto Skarżący wystąpił z wnioskiem o rozłożenia na raty należności z tytułu składek za okres od 04/2013 do 10/2017 deklarując miesięczna spłatę w wysokości 550,00zł. Organ nie stwierdził także wystąpienia przesłanki związanej z poniesieniem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący nie wykazał również wystąpienia przesłanki dotyczącej przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie Organu aktualna sytuacja finansowa Skarżącego nie przesądza o braku możliwości spłaty istniejącego zadłużenia w dłuższym okresie.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Wnioskodawca domagał się uchylania zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenia od organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Podniósł zarzuty naruszenia:

- art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1-3a i art. 32 u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przedwczesnej i bezzasadnej odmowie umorzenia należności z tytułu składek;

- art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej kpa) w zw. z art. 77 kpa poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego przedmiotowej sprawy.

W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę na podstawie art. 151

ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zmianami - dalej jako: ppsa). Uzasadniając wyrok Sąd I instancji stwierdził, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ są prawidłowe. Wskazał na treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. WSA uznał, że Organ prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Materiał dowodowy nie wskazuje również na to, że po stronie Skarżącego nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności.. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji postępowanie egzekucyjne z uwagi na wniesione przez Skarżącego zarzuty było zawieszone– do czasu prawomocnego rozpatrzenia tych zarzutów. Organ nie miał zatem podstaw do stwierdzenia, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się w przyszłości całości bądź części zobowiązania składkowego. WSA odniósł się do przesłanek umorzenia należności określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31.07.2003 r. Uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym dowody przedłożone przez stronę, nie wskazywały na wystąpienie przesłanki związanej z poniesieniem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31.07.2003 r.). W ocenie Sądu I instancji prawidłowo organ przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia Skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek. WSA wskazał na ustalone okoliczności wskazujące na to, że Skarżący ponosi wydatki związane z utrzymaniem w wysokości łącznej 2274,15 zł miesięcznie. Dodatkowo spłaca zobowiązanie z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie 280,25 zł miesięcznie. Wydatki na bieżące utrzymania znacznie przekraczają zatem dochód z działalności gospodarczej w przeliczeniu na miesiąc (522,86 zł). Przy czym Wnioskodawca nie wskazał na pomoc ze strony innych osób, jak również na potencjalne zaległości, np. w opłacaniu należności za wodę, energię czy raty kredytu. Dodatkowo Skarżący wystąpił z wnioskiem o rozłożenia na raty należności z tytułu składek za okres od 04/2013 do 10/2017 deklarując miesięczna spłatę w wysokości 550,00 zł. WSA zauważył też, że Skarżący w toku odrębnie prowadzonego postępowania dotyczącego rozłożenia na raty przedmiotowych należności wskazywał, że od listopada 2017 r. świadczy pracę na terenie Niemiec. Skarżący uzasadniając wniosek nie wskazywał na własne problemy zdrowotne, nie zrezygnował z prowadzonej działalności gospodarczej. Sąd I instancji uznał, że Organ dysponując zgromadzonymi dokumentami i wyjaśnieniami strony dokonał właściwej oceny materiału dowodowego pod kątem wystąpienia przesłanek umorzenia należności. WSA podkreślił, że w sprawie dotyczącej udzielenia ulgi w spłacie należności to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spłata należności pozbawiłaby jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd I instancji nie dopatrzył się też naruszenia przepisów postępowania.

D. S. zaskarżył omówiony wyrok w całości skargą kasacyjną. Wyrokowi temu zarzucił naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego:

- art. 28 ust. 1 zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie umorzenia składek przez organ pomimo ziszczenia się przesłanek ustawowych i oparcie decyzji uznaniowej na dowolnych kryteriach;

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że poprzez uznanie, że sformułowanie "może" zawarte w powołanych przepisach oznacza w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych i tym samym uznanie decyzji organu za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, w szczególności z trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności;

2) przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa przez niewłaściwe zastosowanie polegającej na oddaleniu skargi, w sytuacji gdy obowiązkiem WSA było stwierdzenie naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegającego na tym, że organ nie przeprowadził pełnego, wszechstronnego postępowania dowodowego i nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji, opartej na uznaniu administracyjnym.

Podnosząc te zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniósł też o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podnosił w szczególności, że organ nie zwrócił się do niego z prośbą o uzasadnienie, jak rodzi sobie w życiu codziennym osiągając tak niski dochód, oraz nie wyjaśnił, z czego wywodzi, że opłacanie należności z tytułu składek z dochodu w wysokości 550 zł miesięcznie nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że skarga kasacyjna, pomimo wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie, została, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.), skierowana na posiedzenie niejawne.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 ppsa i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 ppsa. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336). Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 ppsa. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

Artykuł 176 ppsa reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (patrz: wyrok z 7 maja 2022r. sygn. akt I GSK 2398/18; postanowienia NSA: z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa materialnego zostały przez Sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa). Z kolei zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie zmierzać powinien do wykazania, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Podobnie rzecz się ma przy naruszeniu prawa procesowego, gdzie należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez Sąd I instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na rozstrzygnięcie (art. 174 pkt 2 ppsa). Podkreślić bowiem należy, że zamierzony skutek skarga kasacyjna może odnieść tylko wówczas, gdy wykazane zostanie takie naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione.

Zarzuty naruszenia prawa materialnego zostały postawione jako zarzuty niewłaściwego zastosowania wskazanych przepisów. Dlatego należało rozpoznać je łącznie z zarzutami naruszenia przepisów postępowania, zwłaszcza że autor skargi kasacyjnej nie sprecyzował, do czego był zobowiązany w świetle treści art. 176 § 1 pkt 2 ppsa w zw. z art. 174 pkt 2 ppsa, jakie ustalenia faktyczne zostały dokonane wadliwie na skutek naruszenia wskazanych przepisów postępowania, ani jaki istotny wpływ na wynik sprawy mogły mieć wskazane uchybienia.

Art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. stanowi, że umorzenia należności z tytułu składek może nastąpić w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi zaś tylko w przypadkach:, gdy:

1) dłużnik zmarł;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Skarżący nie wskazuje, by zachodził którykolwiek z tych przypadków, nie można wiec uznać za trafny zarzut naruszenia art. 28 ust. 3 u.s.u.s przez nieumorzenie zaległości na tej podstawie.

Z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewiduje w sytuacjach, gdy nie jest dopuszczalne umorzenie na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. możliwość umorzenia należności, ale tylko należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jest to więc pozostawione do uznania organu, przy czym organ związany jest w tym zakresie przepisami rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. § 3 tego rozporządzenia stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych przepisów wynika, że inicjatorem postępowania o udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległych należności składkowych jest zobowiązany, który powinien wykazać określone w tym przepisie warunki udzielenia umorzenia. Z przywołanego przepisu wynika, że to wnioskodawca zobowiązany jest w postępowaniu prowadzonym przez ZUS wykazać przypadki dające podstawę do przyznania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek. Prawodawca użył bowiem w tym przepisie zwrotu "jeżeli zobowiązany wykaże". Ten ciężar prezentacji dowodu przez zobowiązanego ubiegającego się o przyznanie ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek usprawiedliwiony jest posiadaniem przez niego stosownej wiedzy na ten przesłanek determinujących ulgę w postaci umorzenia należności z tytułu składek. To zobowiązany zna swoją sytuację finansową, majątkową, rodzinną, zdrowotną, a także ma wiedzę na temat szczególnych nadzwyczajnych sytuacji, które mogą mieć wpływ na zaistnienie ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek. Zatem to wnioskodawca posiada wiedzę na temat przesłanek warunkujących uzyskanie ulgi, a nie organ prowadzący to postępowanie. Oczywiście na organie administracji, czyli Zakładzie spoczywa obowiązek w ramach zasady prawdy obiektywnej wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ale wnioskujący o ulgę w postaci umorzenia zobligowany jest ze względu na przywołaną treść § 3 rozporządzenia do współdziałania z organem w tym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji potwierdzające ocenę Organu, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, bowiem sam skarżący nie podnosił by poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak również nie wykazał wystąpienia w sprawie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3, gdyż konieczność sprawowania opieki nad babcią nie pozbawiła go możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Nie wykazał też, że osoba, nad którą ma sprawować opiekę wymaga szczególnie jego opieki z wyłączeniem innych osób bliskich.

Odnosząc się do braku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1rozporządzenia należy wskazać, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 3 a (patrz wyroki NSA: z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11, z 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (patrz: wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r. sygn. II GSK 149/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Na organie zaś, zgodnie z art. 80 kpa, spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.

Treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi. Nawet, zatem w przypadku wystąpienia okoliczności unormowanych w ww. przepisach ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Świadczy o tym użycie w art. 28 ust 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia terminu "może". Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe.

Przedstawiona wyżej konstrukcja przepisu prawa materialnego, który miał zastosowanie w tej sprawie nie wyklucza ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego zdecydowanie aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym celem wykazania przesłanek umorzenia. Zgodzić się należy z oceną Sądu I instancji, że organ dokonał oceny sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego i jego rodziny, wyważył interes społeczny i interes strony na podstawie wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W wyniku tej oceny podjęta została decyzja mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego, a Sąd nie znalazł podstaw do uznania jej niezgodności z prawem. Podsumowując należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą, a Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny. Organ wskazał trafnie na fakt, że Skarżący ponosi miesięczne koszty utrzymania znacznie przekraczające wykazywane dochody z działalności gospodarczej, wnioskując o rozłożenie należności na raty deklarował miesięczną spłatę w wysokości 550 zł, zatem w tej sytuacji nie można było uznać, że

opłacenie należności z tytułu składek (chociażby w ratach) pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Organ dokonał analizy sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącego w oparciu o przedstawione dowody w sposób wyczerpujący, zgodnie z wymogami wynikającymi w szczególności z art. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Skarżący w skardze kasacyjnej nie wskazał nawet (pomijając już jego obowiązek inicjatywy dowodowej), jakie inne dowody mogłyby doprowadzić do innych ustaleń faktycznych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym nie można uznać za usprawiedliwione zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Nie można też zarzucić Organowi, że przekroczył granice uznania administracyjnego, skoro trafnie ocenił brak istnienie wskazanych wyżej przesłanek do umorzenia należności. W ocenie NSA, w okolicznościach faktycznych sprawy nie można skutecznie mówić, że w sprawie zaniechano wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, że nie uwzględniono słusznego interesu zobowiązanego, nie pogłębiono w prowadzonym postępowaniu zaufania do organów, w sposób niezgodny z przepisami ustalono brak przesłanek do umorzenia należności, organy nie odniosły się do wszystkich zarzutów, braku uzasadnienia decyzji co do faktów, które organ uznał za udowodnione i przyczyn z powodu, których dowodom i zarzutom strony odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej, w tym dowodów o bezskuteczności prowadzonych postępowań egzekucyjnych z wierzytelności skarżącego, nie wzięto pod uwagę, że zaległości powstały bez udziału i winy skarżącego kasacyjnie.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ppsa.