Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 322/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-08-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Piotr Głowacki (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Jarosław Wiśniewski sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 sierpnia 2021r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 stycznia 2021r., nr [...], znak: [...], w przedmiocie odmowy umorzenia składek; skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 21 września 2020 r., nr [...] odmówił W. G. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej, będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 10 180,28 zł, ponieważ:

• nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.";

• nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego;

• nie wskazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

• nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W. G. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w wyniku którego, decyzją z 15 stycznia 2021r., nr [...] znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż skarżący jest w separacji od 27 lipca 2012 r., jest mikroprzedsiębiorcą, w latach 2017-2019 nie uzyskał żadnego przychodu, dochodu, nie poniósł żadnych kosztów, nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne przyznane od 1 lipca 2019 r. bezterminowo w kwocie 1.763,33 zł brutto, tj. około 1.520,00 zł netto, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z żadnych innych form pomocy, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 619,69 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 458,85 zł, z tytułu kosztów związanych z leczeniem w wysokości 85,28 zł, inne wydatki w wysokości 751,29 zł, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, posiada 50% udziału we własności mieszkania położonego w K. na ulicy [...] o numerze Księgi Wieczystej [...], ma orzeczoną niepełnosprawność od kwietnia 2014 r., a sprawa dotycząca orzeczenia niezdolności do pracy toczy się w sądzie.

Zgodnie z CEIDG nadal prowadzi działalność gospodarczą W. w zakresie pozostałej działalności wspomagającej usługi finansowe, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych, od 12 stycznia 2018 r. działalność pozostaje zawieszona. Obecnie pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.834,42 zł brutto, 1.543,32 zł netto; świadczenie to jest wolne od potrąceń egzekucyjnych, jest właścicielem (na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej) lokalu mieszkalnego położonego w K. na ulicy [...] o powierzchni 97,70 m2; niniejsza nieruchomość jest wolna od zabezpieczeń hipotecznych. Dyrektor Oddziału ZUS w K. prowadzi w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonał zabezpieczenia rachunku bankowego; w ciągu ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano 872,55 zł; żona K. G. jest zameldowana pod tym samym adresem, żona posiada 4 tytuły do ubezpieczeń społecznych - dwa z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę, jeden z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenie oraz jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Zgodnie z CEIDG K. G. prowadzi aktywnie działalność gospodarczą K. G. P., w zakresie pozostałej sprzedaży detalicznej prowadzonej w niewyspecjalizowanych sklepach.

Analizując przesłanki do umorzenia zaległości organ podkreślił, iż przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 pkt 2, 4 i 4b nie zachodzą, ponieważ nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy- Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym.

Przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 3, nie zachodzi, ponieważ w dalszym ciągu wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą (od 12 stycznia 2018 r. pozostaje ona zawieszona).

Przesłanka określona w art. 28 pkt 4a nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 5 nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Przesłanka opisana w art. 28 pkt 6 nie zachodzi, ponieważ Dyrektor Oddziału ZUS w K. prowadzi postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonał zajęcia rachunku bankowego - w ciągu ostatnich 6 miesięcy udało się wyegzekwować kwotę 872,55 zł. Nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ: postępowanie egzekucyjne trwa i jest skuteczne, pobiera zobowiązany świadczenie emerytalne w wysokości 1.834,42 zł brutto, tj. 1.543,32 zł netto, zatem jego wysokość pozwala na prowadzenie skutecznej egzekucji, posiada lokal mieszkalny położony w K. na ulicy [...] o powierzchni 97,70 m2, dla którego Sąd Rejonowy [...] prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...] ZUS nie wyczerpał okresu dochodzenia należności, nie stwierdzono braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności na następców prawnych, żaden uprawniony do tego organ nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Podkreślono także kwestię pozostawania w separacji, która nie zwalnia drugiego z małżonków od udzielania pomocy w tym finansowej.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się W. G. zarzucając błędne rozumienie art. 20 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, matactwo, konfabulację i arogancję organu rentowego, pominiecie orzeczenia o niepełnosprawności, brak możności podjęcia pracy zawodowej, w efekcie decyzja w większości nie opiera się na materiale dowodowym zebranym przez organ, a na luźnie i przypadkowo przepisanych orzeczeniach; ocena nie jest oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego; organ nie dokonał oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy; nie rozpatrzył nie tylko poszczególnych dowodów z osobna, ale nie rozpatrzył też wszystkich dowodów we wzajemnej łączności, ustosunkowując się do istotnych różnic; nie wskazał którym dowodom odmówił wiary, ale też nie dokonał wszechstronnego ich rozpatrzenia i nie wyjaśniał przyczyny takiej oceny; organ w tej ocenie przedstawił lakoniczne tezy i stwierdzenia bez oparcia o dowody, wiedzę oraz zasady życiowego doświadczenia. Rozumowanie, w wyniku którego organ ustalił istnienie okoliczności faktycznych, nie jest zgodne z prawidłami logiki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a., natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala.

Skarga jest nieuzasadniona, nie doszło bowiem do wskazywanych przez skarżącego naruszeń prawa ważących dla prawidłowości przyjętego rozstrzygnięcia. W kontrolowanej sprawie, wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącego, postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ odpowiadało wymogom prawa, zwłaszcza wymogom proceduralnym określonym w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ zebrał pełny materiał dowodowy, dokonał jego prawidłowej oceny, oraz niewadliwie uzasadnił rozstrzygnięcie, respektując treść art. 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach określonych w ust. 3. Wskazania tam zawarte są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.

W świetle analizy akt poddanej sądowej kontroli sprawy nie budzi wątpliwości, że skarżący jest mikroprzedsiębiorcą, w latach 2017-2019 nie uzyskał żadnego przychodu, nie poniósł żadnych kosztów, nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne przyznane od 1 lipca 2019 r. bezterminowo w kwocie 1.763,33 zł brutto, tj. około 1.520,00 zł netto, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z żadnych innych form pomocy, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 619,69 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 458,85 zł, z tytułu kosztów związanych z leczeniem w wysokości 85,28 zł, inne wydatki w wysokości 751,29 zł, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ma orzeczoną niepełnosprawność od kwietnia 2014 r., a sprawa dotycząca orzeczenia niezdolności do pracy toczy się w sądzie. Skarżący jest w separacji od 27 lipca 2012 r. Zgodnie z CEIDG nadal prowadzi działalność gospodarczą w zakresie pozostałej działalności wspomagającej usługi finansowe, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych, od 12 stycznia 2018 r. działalność pozostaje zawieszona. Pobierane świadczenie emerytalne wolne jest od potrąceń egzekucyjnych. Jest współwłaścicielem (na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej) lokalu mieszkalnego położonego w K. na ulicy [...] o powierzchni 97,70 m2; niniejsza nieruchomość jest wolna od zabezpieczeń hipotecznych. Dyrektor Oddziału ZUS w K. prowadzi w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonał zabezpieczenia rachunku bankowego; w ciągu ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano 872,55 zł; żona K. G. jest zameldowana pod tym samym adresem, żona posiada 4 tytuły do ubezpieczeń społecznych - dwa z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę, jeden z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenie oraz jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Zgodnie z CEIDG K. G. prowadzi aktywnie działalność gospodarczą K. G. P., w zakresie pozostałej sprzedaży detalicznej prowadzonej w niewyspecjalizowanych sklepach.

W świetle powyższego organ zasadnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Nieściągalność należności z tytułu składek związana jest wszak generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. Zobowiązany pobiera świadczenie emerytalne, jego działalność gospodarcza jest jedynie zawieszona, a ZUS w K. prowadzi w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonał zabezpieczenia rachunku bankowego; w ciągu ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano 872,55 zł. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).

Zasadnie także oceniono w decyzji, że nie zachodzą wobec skarżącego inne okoliczności wskazane w przywołanym wyżej przepisie przemawiające za umorzeniem należności odsetkowych. W szczególności podstawy takiej nie stanowią przesłanki z p. 2 i 4 ust. 2 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem nie nastąpiło oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika, ani też umorzenie postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, a należność Zakładu nie została zaspokojona w postępowaniu likwidacyjnym.

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Należy mieć przy tym na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Pozostawienie do uznania organu istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak również zakres ewentualnego umorzenia, nie może prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia, a więc w każdym przypadku wydanie decyzji powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Analizując sytuację bytową zobowiązanego wskazano, że umorzenie zaległości byłoby obecnie przedwczesne i naruszałoby zasadę równego traktowania wszystkich dłużników.

Sytuacja skarżącego nie jest na tyle szczególna lub uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie niż sytuacja innych płatników składek. ZUS. Każda osoba, która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzania należnych składek na te ubezpieczenia.

Organ, na co wskazuje uzasadnienie decyzji, poddał twierdzenia i dowody przedstawione w sprawie wnikliwej analizie i wyprowadził z nich prawidłowe wnioski. Dokonana w sprawie ocena wniosku mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że kontrolujący zaskarżoną decyzję sąd administracyjny nie może dokonywać własnych ustaleń faktycznych, ani też nie może zmienić zaskarżonej decyzji. Powyższe wynika m.in. z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. "Stosowanie środków określonych w ustawie" polega, w razie uwzględnienia skargi, zgodnie z art.145 §1 cyt. ustawy m.in. na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części, stwierdzeniu jej nieważności, ewentualnie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż w sprawach gdzie rozstrzygnięcie organów opiera się na uznaniu administracyjnym sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór należności powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (tak też: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). O ile więc zachowano wszelkie wymogi prawa procesowego, to sąd administracyjny, który sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem, nie jest władny jej uchylić (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1745/97, dost. LEX nr 44771). Wyrazistym podkreśleniem roli orzecznictwa w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku NSA z 7 lutego 2001 r. stwierdzająca , iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473). Analogiczne stanowisko dominuje w doktrynie prawa podatkowego, gdzie wskazuje się, że kontrola wobec uznania może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on, co wyżej już wywiedziono - trzecią instancją postępowania administracyjnego (A. Habuda, Uznanie administracyjne – zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s.117).

W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie należności, nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07), co z kolei nie jest samodzielną przesłanką powodującą oddalenie wniosku podatnika bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji. Umorzenie zaległości publicznoprawnych pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całego społeczeństwa. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg doprowadziło by do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano organy podatkowe oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie mogą decydować jego subiektywne przekonania, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Dolegliwość wynikająca z zapłaty należności publicznoprawnej jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o umorzeniu w całości owej zaległej należności. Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane, jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a podatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy.

Wedle sądu, ocena organu w przedmiocie istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wszechstronna analiza ustawowych przesłanek umorzenia zaległości nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności. Chybiony jest przy tym zarzut, jakoby organ poczynił ustalenia w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialno-bytowej zobowiązanego, czy abstrahował od wysokości faktycznych dochodów, przeciwnie ustalenia organu są w tym zakresie wystarczająco precyzyjne.

Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanego, podnoszone, jako jeden z głównych jego argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003 r. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Zaakcentować należy, że pozostawanie w separacji nie zwalnia drugiego z małżonków od udzielania współmałżonkowi pomocy, w tym także finansowej.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną zobowiązanego, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Organy zasadnie wskazały, że mimo aktualnej sytuacji finansowej zobowiązanego nie jest wykluczone wyegzekwowanie zobowiązania, choć dopiero w dłuższej perspektywie czasowej.

Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, w tym norm konstytucyjnych i przepisów materialnoprawnych. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Prawnie irrelewantne były argumenty skargi związane z przyczynami powstania zaległości składkowych, gdyż przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 przywołanego wyżej rozporządzenia istotna staje się ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności. (wyrok NSA z 15.09.2011r., sygn. akt II GSK 832/10)

Wobec tego decyzja organu o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlega oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.