Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 288/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 197 ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.
article: art. 279 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek asesor WSA Katarzyna Korycka (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Kamila Wesołowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w T. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Studiów Doktoranckich na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu [...] w T. z dnia [...] września 2018r. nr [...], 2. umarza postępowanie administracyjne, 3. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] w T. na rzecz skarżącej kwotę [...](dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2018 r. [...] Kierownika Studiów Doktoranckich na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu [...] w T., na podstawie art. 196 ust. 6 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm., dalej powoływanej jako "psw"), oraz § 26 ust. 1 pkt 3 uchwały Nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu [...] w T. (dalej powoływanego jako "Regulamin"), orzekł o skreśleniu z dniem [...] września 2018 r. skarżącej M. K. z listy doktorantów czwartego roku stacjonarnych studiów doktoranckich z zakres nauk medycznych Wydziału Lekarskiego, z powodu nieuzyskania stopnia doktora.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że decyzja o skreśleniu z listy doktorantów jest konsekwencją niewykonania ciążącego na skarżącej obowiązku wynikającego z § 17 Regulaminu.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, domagając się jej cofnięcia. Skarżąca podniosła, że nie złamała żaden z punktów § 17 Regulaminu, na który powołano się w zaskarżonej decyzji, że termin podjętych studiów doktoranckich został dwukrotnie przedłużony ze względu na otrzymanie grantów naukowych umożliwiających przeprowadzenie dodatkowych badań naukowych, że ostatecznie odbywanie studiów doktoranckich zostało przedłużone do dnia [...] września 2018 r., że pomimo wywiązania się ze wszystkich obowiązków doktoranta (rozprawa doktorska została złożona do Dziekanatu [...] maja 2018 r.) na skutek znacznego opóźnienia w wysłaniu drugiej recenzji przedłożonej przez nią rozprawy doktorskiej, nie mogła ona zrealizować w terminie jej publicznej obrony oraz, że obrona ta miała miejsce [...] października 2018 r., natomiast podjęcie uchwały przez Radę Wydziału w sprawie nadania stopnia naukowego doktora nauk medycznych nastąpiło w dniu [...] listopada 2018 r. Podkreślając, że decyzja o skreśleniu z listy studentów wywołuje skutek dopiero w chwili osiągnięcia przez tę decyzję cechy ostateczności, i że zatem do momentu uprawomocnienia się tej decyzji przysługiwał jej pełen zakres praw studenckich, skarżąca stwierdziła, że w niniejszej sprawie wygasła przesłanka do skreślenia jej z listy studentów studiów doktoranckich. Wskazała, że analizowana decyzja ma charakter decyzji konstytutywnej, że wywołuje ona skutki ex nunc i, że wobec tego nie jest dopuszczalne wskazywanie w decyzji o skreśleniu z listy studentów formułki, że: "skreśla się z dniem...", ponieważ skreślenie wywołuje skutki prawne dopiero od daty doręczenia decyzji o skreśleniu. Podkreśliła też, że zaskarżona decyzja datowana jest na dzień [...] września 2018 r. tj. na dzień, gdy jeszcze pozostawała słuchaczką studium doktoranckiego oraz, że została ona wykreślona z systemu USOS web [...] września 2018 r., czego dowodem jest print screen ekranu (w załączeniu odwołania). Wskazała również, że w toku studiów doktoranckich prowadziła szereg badań naukowych, uczestniczyła w licznych krajowych i międzynarodowych konferencjach naukowych oraz projektach badawczych, otrzymywała nagrody za doniesienia zjazdowe, publikowała wyniki swoich badań (również w czasopismach z listy filadelfijskiej), wielokrotnie otrzymywała stypendium dla najlepszych doktorantów i zawsze dbałam o jak najlepsze imię Uniwersytetu. W związku z przedstawioną argumentacją, powołując się na zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu studenta, skarżąca o uwzględnienie jej wniosku o cofnięcie decyzji o skreśleniu z listy studentów studiów doktoranckich.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. znak [...], Prorektor ds. Studenckich i Polityki Kadrowej Uniwersytetu [...] w T., po rozpatrzeniu ww. odwołania, uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej wskazania daty skreślenia z listy doktorantów (pkt 1) oraz utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałym zakresie (pkt 2).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że studia doktoranckie na Wydziale Lekarskim trwają cztery lata, że dodatkowo kierownik studiów doktoranckich może przedłużyć ten okres, łącznie nie dłużej niż o dwa lata (§ 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich - Dz.U. z 2017 r., poz. 1696, dalej powoływanego jako "rozporządzenie MNiSW") oraz, że skarżąca uzyskując zgodę na przedłużenie studiów, powinna była je ukończyć najpóźniej [...] września 2018 r., uzyskując stopień naukowy doktora. W świetle zapisów § 17 ust. 1 Regulaminu skarżąca nie wywiązała się z ciążącego obowiązku obrony rozprawy doktorskiej, a tym samym nie ukończyła studiów w określonym terminie z powodu nieuzyskania kwalifikacji trzeciego stopnia. Powyższe, jak stwierdził organ odwoławczy, uzasadnia rozstrzygnięcie określone w pkt 2 decyzji. Natomiast rozstrzygnięcie zawarte w pkt 1 decyzji organu odwoławczego wynika, jak wskazał organ, z podzielenia przez organ stanowiska skarżącej, że w decyzji o skreśleniu z listy doktorantów nie powinno się wskazywać daty skreślenia.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się cofnięcia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżąca podtrzymała argumentację odwołania, podkreślając że rozprawę doktorską złożyła do Dziekanatu w połowie maja 2018 r., i że nie mogła przypuszczać, iż złożenie pracy z tak dużym wyprzedzeniem może doprowadzić do zwłoki w jej obronie i nieukończenia studiów w terminie, że w obowiązującym ją Regulaminie termin złożenia pracy doktorskiej nie został określony, a także że to nie strona, jako uczestnik studiów doktoranckich, nie dopełniła swoich obowiązków, lecz osoby trzecie zaangażowane w proces przewodu doktorskiego (na skutek znacznego opóźnienia m.in. wysłania drugiej recenzji złożonej przez nią z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem rozprawy doktorskiej), zatem niesprawiedliwe jest obciążanie ją za to odpowiedzialnością.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ II instancji dodatkowo podkreślił, że studia doktoranckie na Wydziale Lekarskim trwają cztery lata, że okres trwania studiów został skarżącej dwukrotnie wydłużony łącznie o okres dwóch lat tj. pierwszy raz na rok do dnia [...] września 2017 r., a drugi raz do [...] września 2018 r., że pomimo tego skarżąca w dniu [...] września 2018 r. ponownie zwróciła się o przedłużenie jej terminu odbywania studiów doktoranckich, które to przedłużenie nie było możliwe z uwagi na obowiązujące regulacje tj. § 7 rozporządzenia MNiSW i § 19 ust. 5 pkt 1 Regulaminu w świetle których można przedłużyć okres odbywania studiów doktoranckich w przypadkach uzasadnionych koniecznością prowadzenia długotrwałych badań naukowych, na czas trwania tych badań, jednak nie dłużej niż o 2 lata oraz, że zgodnie z art. 2 ust 1 pkt 10 oraz pkt 18h psw studia doktoranckie są to studia trzeciego stopnia, kończące się uzyskaniem kwalifikacji trzeciego stopnia, tj. w drodze przewodu doktorskiego. W tych okolicznościach, jak stwierdził organ, skarżąca uzyskując zgodę na przedłużenie studiów, powinna je ukończyć najpóźniej do [...] września 2018 r., tymczasem na dzień [...] września 2018 r. strona nie obroniła rozprawy doktorskiej, pomimo złożenia pracy w dniu [...] maja 2018 r., co oznacza, w świetle treści § 17 ust. 1 Regulaminu, że skarżąca nie wywiązała się z ciążącego na niej obowiązku obrony rozprawy doktorskiej, a tym samym nie ukończyła studiów w terminie z powodu nieuzyskania kwalifikacji trzeciego stopnia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej powoływanej jako ppsa), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiot oceny Sądu stanowi legalność rozstrzygnięcia o skreśleniu skarżącej z listy doktorantów czwartego roku stacjonarnych studiów doktoranckich Wydziału Lekarskiego [...] w T. z powodu niewywiązania się z obowiązku obrony rozprawy doktorskiej / uzyskania stopnia doktora do dnia [...] września 2018 r., z którym to dniem kończył się przedłużony okres odbywania studiów doktoranckich.

Kwestie związane ze skreśleniem z listy uczestników studiów doktoranckich uregulowane zostały w art. 197 ust. 4 i 5 psw w zw. z art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1669). Zgodnie z treścią art. 197 ust. 1 psw doktorant jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów doktoranckich. Do podstawowych obowiązków doktorantów, poza obowiązkami określonymi w art. 197 ust. 1, należy realizowanie programu studiów doktoranckich oraz prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu, co wynika z art. 197 ust. 2 psw. Doktoranci, którzy nie wywiązują się z wymienionych powyżej obowiązków, zgodnie art. 197 ust. 4 psw, mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich. Decyzją o skreśleniu podejmuje kierownik studiów. Z przytoczonego przepisu wynika, że kierownik studiów może skreślić doktoranta z listy uczestników studiów doktoranckich, w sytuacji niewywiązania się przez niego z obowiązków wymienionych w art. 197 ust. 1-2 prd, w tym więc i z obowiązku postępowania zgodnie z regulaminem studiów. Do decyzji podejmowanej w powyższym przedmiocie, zgodnie z art. 207 ust. 1 psw, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualnie: t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096, dalej powoływanej jako "kpa") oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego, gdyż nie ulega wątpliwości, że stanowi ona decyzję podjętą w indywidualnych sprawach doktorantów, a więc dotyczy sfery praw i obowiązków studenta i wywiera bezpośredni skutek na zewnątrz (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 2204/11 – dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odesłanie, w treści art. 207 ust. 1 psw, do odpowiedniego stosowania przepisów kpa oraz użyte w przepisie art. 197 ust. 4 psw sformułowanie "mogą zostać skreśleni", oznacza że zgodnie z wolą ustawodawcy decyzja o skreśleniu doktoranta z listy uczestników studiów doktoranckich podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, co zdaniem Sądu wymaga uwzględnienia uregulowań Kodeksu postępowania administracyjnego konstytuujących obowiązek rzetelnego ustalenia i wnikliwej analizy wszystkich istotnych okoliczności sprawy, zgodnie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, wzięcia pod uwagę interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa) oraz wykazania w uzasadnieniu decyzji, że podjęte rozstrzygnięcie jest usprawiedliwione okolicznościami sprawy (art. 11 i art. 107 § 3 kpa). W żaden sposób nie może zmienić wskazanego charakteru decyzja o skreśleniu doktoranta z listy uczestników studiów doktoranckich okoliczność, że w przedmiotowym Regulaminie przesłanki skreślenia doktoranta z listy uczestników studiów doktoranckich określone zostały w sposób obligatoryjny, gdyż akt powszechnie obowiązującego prawa (psw) w art. 197 ust. 4 psw wyraźnie wskazuje jedynie na możliwość podjęcia decyzji o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich w sytuacji zaistnienia, którejś z ustawowych przesłanek skreślenia. Ponadto skutki decyzji o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich są tak daleko idące dla doktoranta w zakresie jego praw i obowiązków, że nie sposób przyjąć, iż akt niższego rzędu, może w tym zakresie modyfikować regulacje ustawowe.

W sprawie decyzja o skreśleniu skarżącej z listy doktorantów uzasadniona została przez organy obu instancji zarzutem niewykonania przez stronę wynikającego z § 17 Regulaminu obowiązku obrony rozprawy doktorskiej (organ II instancji) / uzyskania stopnia doktora (organ I instancji). Organ II instancji sprecyzował, że skarżąca nie wywiązała się z tego obowiązku do dnia [...] września 2018 r., kiedy to upływał terminu na jaki przedłużony został skarżącej okres odbywania studiów doktoranckich, i że tym samym nie ukończyła ona studiów w wymaganym terminie z powodu nieuzyskania kwalifikacji trzeciego stopnia.

Analiza przepisów, mających zastosowanie do studiów doktoranckich odbywanych przez skarżącą, niewątpliwie prowadzi do wniosku, że ustawodawca dla studiów doktoranckich przewidział określony okres ich trwania, stanowiąc wyraźnie w art. 195 ust. 4a psw, że studia doktoranckie trwają nie krócej niż dwa lata i nie dłużej niż cztery lata. Poza sporem w niniejszej sprawie było, że studia doktoranckie, które odbywała skarżąca trwały cztery lata (osiem semestrów), że rozpoczęły się one [...] października 2012 r., a przewidziany termin ich ukończenia upływał dnia [...] września 2016 r. Problematyka przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich została uregulowana, na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 201 ust. 1 psw, w przywoływanym powyżej rozporządzeniu MNiSW, które zostało poprzedzone rozporządzeniem tego Ministra z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz.U. z 2016 r. poz. 558), które było poprzedzone rozporządzeniem tegoż Ministra z dnia 24 października 2014 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz.U. z 2014 r. poz. 1480). W aktach tych, w tym w § 7 rozporządzenia MNiSW, przewidziana została możliwość przedłużenia okres odbywania studiów doktoranckich, a także wymienione zostały przesłanki możliwości ich przedłużenia i okresy przedłużenia terminu odbywania studiów doktoranckich. Również w Regulaminie przewidziane zostały przesłanki i okresy możliwości przedłużenia studiów doktoranckich. W przedmiotowej sprawie skarżącej dwukrotnie został przedłużony na jej wniosek motywowany potrzebą przeprowadzenia dodatkowych badań naukowych okres odbywania studiów doktoranckich, za pierwszym i drugim razem o jeden rok akademicki (dwa semestry), tj. odpowiednio do dnia [...] września 2017 r. i następnie do dnia [...] września 2018 r. Skarżąca pismem z dnia [...] września 2018 r. złożyła również po raz trzeci wniosek o przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich do dnia zamknięcia przewodu doktorskiego, wskazując że złożyła rozprawę doktorską [...] maja 2018 r. i, że w dalszym ciągu oczekuje na drugą recenzję. Wniosek ten nie został uwzględniony, z powołaniem się na okoliczność braku możliwości w Regulaminie przedłużenia okresu studiów doktoranckich na termin dłuższy niż 2 lata. W tych okolicznościach przedłużony okres odbywania studiów doktoranckich upływał [...] września 2018 r. W tym też ostatnim dniu okresu trwania studiów doktoranckich organ I instancji wydał decyzję o skreśleniu skarżącej z listy doktorantów czwartego roku. Skarżąca obroniła zaś pracę doktorską w dniu [...] października 2018 r., a Rada Wydziału podjęła uchwałę o nadaniu jej stopnia doktora w dniu [...] listopada 2018 r. Natomiast organ II instancji w dniu [...] grudnia 2018 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, skreślającej skarżącą z listy doktorantów. W sprawie, mając na względzie powyższe okoliczności, zasadnym jest także wskazanie na przepis art. 2 ust. 10 psw, w którym ustawodawca definiując studia trzeciego stopnia określił, że są to studia doktoranckie kończące się uzyskaniem kwalifikacji trzeciego stopnia, a więc uzyskaniem w drodze przewodu doktorskiego (...) stopnia naukowego doktora (...) potwierdzonego odpowiednim dyplomem (art. 2 ust. 18h psw). Należy też przywołać § 17 pkt 1 Regulaminu, który określa, że do podstawowych obowiązków uczestnika studiów doktoranckich należy przygotowanie i obrona rozprawy doktorskiej oraz na § 30 Regulaminu, w którym wskazane zostało, że ukończenie studiów doktoranckich następuje po uzyskaniu stopnia naukowego doktora (...).

Zdaniem Sądu z przytoczonych powyżej okoliczności faktycznych i przepisów prawa wynika, że decyzję o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich można w ramach uznania administracyjnego podjąć w stosunku do uczestnika studiów doktoranckich, którym jest doktorant (art. 196 ust. 4, art. 2 ust. 1 pkt 18l psw). Studia doktoranckie trwają określony przepisami okres, który może zostać przedłużony w drodze indywidualnych aktów kierownika studiów doktoranckich o przedłużeniu okresu odbywania studiów doktoranckich. Dodatkowo Senat [...] w T. w przedmiotowymi Regulaminie powiązał status ukończenia studiów doktoranckich z uzyskaniem stopnia naukowego doktora (§ 30 Regulaminu). Nie budzi żadnych wątpliwości w sprawie, że w dniu podejmowania decyzji przez organ II instancji o skreśleniu skarżącej z listy doktorantów tj. w dniu [...] grudnia 2018 r. skarżąca ukończyła już studia doktoranckie, gdyż miała już w tym dniu stopień naukowy doktora, jako że pracę doktorską obroniła w dniu [...] października 2018 r., a Rada Wydziału podjęła uchwałę o nadaniu jej stopnia doktora w dniu [...] listopada 2018 r. Oznacza to, że organ orzekł o skreśleniu z listy doktorantów osobę, która uzyskała tytuł doktora, tymczasem zgodnie z § 30 Regulaminu uzyskanie tego tytułu stanowi przesłankę ukończenia studiów doktoranckich i utraty statusu doktoranta. A zatem organ II instancji uznał, że nadal jest uczestnikiem studiów doktoranckich osoba, która uzyskała tytuł doktora i, że może badać istnienie podstaw do jej skreślenia jako uczestnika studiów doktoranckich. Innymi słowy organ II instancji skreślił ze studiów doktoranckich osobę nie mogącą być ich uczestnikiem, a więc osobę która uzyskała tytuł doktora w następstwie odbywanych studiów doktoranckich. Sprawę administracyjną określa jej strona podmiotowa i przedmiotowa. Podmiotem analizowanej sprawy administracyjnej (stanowiącej przedmiot kontrolowanego przez Sąd postępowania administracyjnego) jest osoba mająca status doktoranta, a jej przedmiotem wystąpienie podstaw do skreślenia tej osoby z listy uczestników studiów doktoranckich z powodu nie wywiązania się z obowiązków doktoranta. W toku postępowania administracyjnego, tj. pomiędzy wydaniem decyzji przez organ I i przez organ II instancji, nastąpiła istotna zmiana okoliczności sprawy, związana z uzyskaniem statusu doktora przez skarżącą. Osoba, która uzyskała statusu doktora, nie może być już uczestnikiem studiów doktoranckich, a zatem nie można jej skreślić. Uzyskanie statusu doktora wiąże się z utratą statusu doktoranta i według § 30 Regulaminu z ukończeniem studiów doktoranckich. Okoliczność tą powinien uwzględnić organ II instancji w ramach oceny istnienia sprawy administracyjnej stanowiącej przedmiot postępowania administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 138 § 1 kpa, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (pkt 1), bądź uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części (pkt 2), bądź też umarza postępowanie odwoławcze (pkt 3). Organ odwoławczy może też uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, w sytuacji zaistnienia podstaw z art. 138 § 2 kpa. Charakter rozstrzygnięć organu odwoławczego zdeterminowany jest zasadą dwuinstancyjności postępowania odwoławczego. Jej istota polega na dwukrotnym merytorycznym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Wypływa stąd obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozstrzygania tej samej sprawy, z uwzględnieniem w związku z tym zmiany stanu faktycznego i prawnego sprawy, jaka zaistniała w okresie pomiędzy orzekaniem przez organ I i organ II instancji.

Tym samym organ odwoławczy, zobowiązany był uwzględnić to, że na dzień wydawania decyzji tj. [...] grudnia 2018 r., skarżąca jako osoba, która uzyskała stopień naukowy doktora i utraciła tym samym status doktoranta, nie mogła być już uczestnikiem studiów doktoranckich, mających na celu uzyskanie tego tytułu, a zatem nie można było już jej skreślić z listy uczestników studiów doktoranckich. Nie było już bowiem relacji prawnej doktorant - szkoła wyższa. Przepis art. 138 § 1 nie określa w jakiej sytuacji organ odwoławczy umarza postępowanie przed organem pierwszej instancji. Przyjąć więc należy, że w tym zakresie mają zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organem pierwszej instancji (art. 140), czyli przepis art. 105 kpa. Organ odwoławczy może zatem wydać taką decyzję wówczas, gdy postępowanie pierwszoinstancyjne stało się bezprzedmiotowe, przy czym chodzi tu o tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania pierwszoinstancyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 kpa. Umorzenie postępowania ma wobec tego miejsce wtedy, gdy wystąpi trwała i nieusuwalna przeszkoda w kontynuacji postępowania, a więc wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego. Przedmiotem tym jest sprawa administracyjna, toteż postępowanie to jest bezprzedmiotowe wówczas, gdy sprawa, która miała być załatwiona decyzją administracyjną nie miała tego charakteru przed datą wszczęcia postępowania lub utraciła ten charakter w jego toku (tak m.in. (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, LEX i cytowana tam literatura). Przedmiotem postępowania administracyjnego jest konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Umorzenie postępowania z powodu bezprzedmiotowości jest obligatoryjne, a decyzja o umorzeniu postępowania jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania, co do istoty sprawy (por. m.in. wyrok NSA z 24 września 2014 r., sygn. akt I OSK 1317/13 – dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie w momencie orzekania przez organ II instancji odpadły w sposób trwały i nieusuwalny przesłanki do merytorycznego orzekania, gdyż nie można było załatwić sprawy decyzją administracyjną, o której mowa w art. 197 ust. 4 psw, w związku z definitywną utratą przez skarżącą statusu doktoranta na skutek uzyskania stopnia naukowego doktora i ukończenia studiów doktoranckich. Dlatego też organ II instancji nie mógł utrzymać w mocy decyzji wydanej na podstawie przepisu, który w czasie rozpatrywania odwołania już nie mógł mieć zastosowania, bo taka decyzja wydana byłoby z rażącym naruszeniem prawa, lecz powinien był uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie w sprawie, tj. postępowanie w pierwszej instancji w całości.

W ocenie Sądu wadliwie wydana została również decyzja organu I instancji o skreśleniu skarżącej z listy uczestników studiów doktoranckich. W przypadku decyzji organu I instancji, brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że decyzja ta odpowiada wymogom, warunkującym wydanie zgodnej z prawem decyzji. Uzasadnienie tej decyzji ogranicza się bowiem wyłącznie do jednego zdania, w którym organ stwierdził, że podjęte rozstrzygnięcie jest konsekwencją niewykonania ciążącego na skarżącej obowiązku wynikającego z § 17 Regulaminu, bez nawet sprecyzowania, o który konkretnie obowiązek chodzi spośród katalogu obowiązków wymienionych w § 17 Regulaminu. W sentencji decyzji organ wskazał natomiast, że powodem skreślenia skarżącej z listy doktorantów jest nieuzyskanie stopnia doktora. Zauważyć w tym kontekście należy, że w pkt 1 § 17 Regulaminu określony został, jako podstawowy obowiązek uczestnika studiów doktoranckich, obowiązek przygotowania i "obrony" rozprawy doktorskiej, a nie uzyskania stopnia naukowego doktora. Z akt sprawy wynika, że skarżąca złożyła do Dziekanatu rozprawę doktorską w maju 2018 r., lecz pomimo tego nie zakończyła przewodu doktorskiego. Dlatego też pismem z dnia [...] września 2018 r. złożyła ona kolejny wniosek o przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich do dnia zamknięcia przewodu doktorskiego, wskazując na okoliczność złożenia rozprawy doktorskiej oraz oczekiwania w dalszym ciągu na drugą recenzję, z powodu którego nie może ukończyć skutecznie studiów doktoranckich w terminie – do [...] września 2018 r. Wniosek ten nie został jednak uwzględniony przez Kierownika Studiów Doktoranckich, który powołał się na okoliczność braku możliwości w Regulaminie przedłużenia okresu studiów doktoranckich na termin dłuższy niż 2 lata. Tymczasem w Regulaminie (tak samo zresztą jak w § 7 ust. 1 rozporządzenia MNiSW) okres przedłużenia studiów maksymalnie o 2 lata przypisany został jedynie do przesłanki przedłużenia dotyczącej konieczności prowadzenia długotrwałych badań naukowych (§ 19 ust. 5 pkt 1 Regulaminu). W sytuacji natomiast przesłanki przedłużenia studiów związanej ze złożeniem promotorowi ukończonej rozprawy doktorskiej okres przedłużenia studiów doktoranckich wyznaczony został poprzez wskazanie, iż może to nastąpić nie dłużej niż do czasu zakończenia przewodu doktorskiego. Choć w sprawie taka sytuacja miała miejsce, skarżącej odmówiono przedłużenia okresu studiów doktoranckich ze wskazaniem na upływ maksymalnego okresu przedłużenia dotyczącego przesłanki przedłużenia, na którą skarżąca nie powołała się we wniosku o przedłużenie studiów doktoranckich. Ponadto organ w żaden sposób nie rozważył, istotnej zdaniem Sądu okoliczności, złożenia przez skarżącą pracy doktorskiej i brakiem możliwości jej obrany, z uwagi na oczekiwanie na drugą recenzję. Naruszenie podstawowych obowiązków uczestnika studiów doktoranckich wymaga zaistnienia okoliczności po stronie uczestnika studiów doktoranckich, których skutkiem jest naruszenie tych obowiązków. Jeżeli natomiast uczestnik studiów doktoranckich nie ma wpływu na zaistnienie sytuacji, której skutkiem jest niezrealizowanie podstawowego obowiązku uczestnika studiów doktoranckich, gdyż odpowiadają za ten stan czynniki zewnętrzne, niezależne od doktoranta, to tym samym brak jest podstaw do przypisania mu działania kwalifikowanego jako naruszenie podstawowych obowiązku uczestnika studiów doktoranckich. Ten aspekt sprawy, a więc w szczególności kwestię wpływu skarżącej na zaistnienie sytuacji uznanej przez organ I instancji jako naruszenie podstawowego obowiązku uczestnika studiów doktoranckich, organ I instancji powinien był, w świetle wskazanych okoliczności faktycznych (złożenie w maju 2018 r. rozprawy doktorskiej) i prawnych (wadliwa podstawa odmowy przedłużenie studiów doktoranckich) wnikliwie zbadać i rozważyć, zważywszy że w świetle art. 197 ust. 2 psw decyzja o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Tymczasem organ I instancji, żadnych rozważań w tym zakresie nie poczynił, co stanowi istotną wadliwość podjętej przez niego decyzji z uwagi na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa zw. z art. 11 i art. 107 § 3 kpa. Rozważań w tym zakresie nie poczynił również organ II instancji, pomimo że orzekał merytorycznie o prawach i obowiązkach skarżącej (choć to jak wykazano powyżej nie powinno mieć miejsca z uwagi na zaistnienie podstaw do umorzenia postępowania pierwszej instancji). Brak jest również w decyzji organu I instancji jakiegokolwiek wyjaśnienia jej podstawy prawnej. Organ I instancji podejmując tak daleką w skutkach dla doktoranta decyzję, nie poddał też analizie, w tym i w kontekście woli aktualnego prawodawcy (wyrażanej także w przepisach przejściowych – art. 279 ust. 3 ww. ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce), zgodności z przepisami prawa powszechnie obowiązującego oraz z zasadą racjonalności i celowości prawa - zapisu Regulaminu ustanawiającego obowiązek uczestnika studiów doktoranckich obrony, a nie złożenia, rozprawy doktorskiej w okresie studiów doktoranckich i uwarunkowania od tego ukończenia studiów doktoranckich. Podsumowując stwierdzić zatem należy, że podjęta w ramach uznania administracyjnego decyzja organu I instancji, z uwagi na brak jakiegokolwiek wyjaśnienia w niej istotnych okoliczności faktycznych sprawy i podstawy prawnej rozstrzygnięcia, istotnie narusza prawo oraz czyni niemożliwym poznanie motywów rozstrzygnięcia organu I instancji, i jako taka nie poddawała się kontroli organu II instancji, ani też nie poddaje się kontroli Sądu.

W tych okolicznościach Sąd uznał skargę za uzasadnioną. Decyzje organów obu instancji zostały bowiem wydane z istotnym naruszeniem ww. przepisów kpa, z uwagi na brak jakiegokolwiek wyjaśnienia zindywidualizowanych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy - w decyzji organu I instancji (naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa zw. z art. 11 i art. 107 § 3 kpa), co zostało zaakceptowane przez organ II instancji, oraz brak umorzenia postępowanie w sprawie pomimo, iż stała się ona bezprzedmiotowa - w decyzji organu II instancji (naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 kpa).

Biorąc pod uwagę poczynione rozważania i dostrzeżone w ich ramach przez Sąd istotne nieprawidłowości i naruszenia prawa przez organy obu instancji, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa") orzekł w pkt 1 sentencji wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W pkt 2 sentencji wyroku Sąd orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego, kierując się dyspozycją przepisu art. 145 § 3 ppsa, zgodnie z którym w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Przytoczony przepis stanowi przeniesienie na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 kpa. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie tego organu i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty. Ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co jak wykazano miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 3 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ppsa.