Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 709/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 5  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a, art. 135, art. 200 i 205
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. Zasądza na rzecz skarżącej od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie:

Zaskarżoną przez M. L., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 12 marca 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; zwanej dalej w skrócie - k.p.a.), art. 17 ust. 1 i ust. 4, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2021 r., znak: [...], o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem J. L.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ pierwszej instancji - Prezydent Miasta - decyzją z dnia [...] 2021 r., znak: [...], orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem J. L.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiący jakim podmiotom świadczenie pielęgnacyjne przysługuje.

Dalej organ wskazał, że skarżąca w dniu 24 listopada 2020 r złożyła wniosek o przyznanie jej przedmiotowego świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem J. L. Organ wskazał, że w toku postępowania ustalił, że J. L. legitymuje się orzeczeniem wydanym przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności dnia 19 lutego 1998 r. zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności od listopada 1997 r., bezterminowo, a niepełnosprawność datuje się od urodzenia. Do wniosku dołączone zostało także oświadczenie skarżącej o pobieraniu przez nią świadczenia emerytalnego. Fakt ten został potwierdzony przez ZUS pismem z dnia 1 marca 2020 r.

Organ stwierdził, że zgodnie z art. 17 ust 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Zdaniem organu ustawodawca wykluczył więc z grona beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego osoby pobierające emeryturę. Podkreślił organ, że świadczenie pielęgnacyjne częściowo rekompensuje utracony dochód w wyniku rezygnacji z zatrudnienia osobie wychodzącej z rynku pracy w celu sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Tymczasem emerytura jest świadczeniem pieniężnym przysługującym ubezpieczonemu, który zaprzestał aktywności zawodowej po przeprowadzeniu określonej liczby lat i po osiągnięciu określonego wieku. ( por. wyrok WSA z dnia 17.10. 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 468/19).

W złożonym w ustawowym terminie odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca, uznając decyzję za krzywdzącą, zarzuciła organowi pierwszej instancji błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że w związku z otrzymaniem emerytury (niższej niż świadczenie pielęgnacyjne), w całości nienależne jest jej świadczenie pielęgnacyjne, podczas gdy właściwa interpretacja tego przepisu powinna prowadzić do innego wniosku, iż przepis ten wyłącza jedynie prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury. Organ powinien zatem ostatecznie przyznać jej świadczenie pielęgnacyjne w wysokości pomniejszonej o wartość emerytury netto. Następnie zarzuciła naruszenie zasad i przepisów Konstytucji RP, a przede wszystkim zasady równości (art. 32 Konstytucji), zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) a także art. 69 i art. 71 Konstytucji, mówiących o udzielaniu pomocy rodzinom i osobom niepełnosprawnym, a ponadto art. 3 i art. 28 Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych.

W obszernym uzasadnieniu skarżąca opisała swoją bardzo trudną sytuację życiową i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium, po przytoczeniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazało, że przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i niepodejmowanie z tego powodu pracy. Kolegium stwierdziło, że celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia.

W niniejszej sprawie wniosek złożyła skarżąca, sprawująca opiekę nad swoim niepełnosprawnym synem J. L.

Zgodnie z orzeczeniem z dnia 7 czerwca 1992 r. został on zaliczony do pierwszej grupy inwalidzkiej, przy czym uznano, że inwalidztwo powstało przed 16 rokiem życia. Zgodnie natomiast z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 19 lutego 1998 r., J. L. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczony stopień ma charakter trwały i orzeczenie wydano na stałe. Ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od listopada 1997 r. Niepełnosprawność datuje się od urodzenia.

Badając akta przedmiotowej sprawy i konfrontując stan faktyczny z odnośnymi przepisami prawa oraz linią orzeczniczą sądów administracyjnych w Polsce, Kolegium stanęło na stanowisku, że zasadnym jest odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na fakt, iż skarżąca pobiera emeryturę.

Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze lub dodatkowe źródło dochodu. Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Art. 17 ust. 5 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Wykładnia językowa cyt. przepisu nie budzi żadnych wątpliwości - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie mającej ustalone prawo do emerytury (renty czy też innych świadczeń wymienionych w tym przepisie).

Przepis art. 17 ust 5 pkt. 1 lit a częściowo został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK2/17 ( Dz. U. z 2019 r., poz. 1257) od dnia 9 stycznia 2020 r. Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis traci moc ale tylko w zakresie takim w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, iż: przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych skonstruowany jest w sposób jasny i nie wymagający wykładni. Przepis ten wyłącza wprost prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które mają przyznane prawo do emerytury i sprawują opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z poglądem WSA

w Opolu, wyrażonym w wyroku z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt II SA/Op 314/19,: przepisy art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych są jasne na tyle, że nie wymagają żadnej wykładni, zgodnie z obowiązującą w systemie prawa zasadą: clara non sunt interpretanda. Przepis art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy jest sformułowany w sposób niebudzący wątpliwości i co istotne - jako norma bezwzględnie obowiązująca - nie pozostawia organom administracji orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego. Także WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 5 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 714/19, wywiódł, że mając na uwadze literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. stwierdzić należy, iż przepis ten wprost wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób wymienionych w art. 17 ust. 1 i 1a tej ustawy, sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Nie jest więc w takim przypadku możliwe uzyskanie, przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawną osobą, świadczenia pielęgnacyjnego. Podobne stanowiska zajęły Wojewódzkie Sądy Administracyjne w Rzeszowie i Wrocławiu (por. wyroki, sygn. akt II SA/Rz 720/19 z dnia 28 sierpnia 2019 r. i sygn. akt IV SA/Wr 105/19 z dnia 22 maja 2019 r.). Świadczenie pielęgnacyjne ma częściowo zrekompensować osobie, która zrezygnowała z zatrudnienia lub go nie podejmuje w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, niemożność uzyskania dochodu ze stosunku pracy lub prowadzonej działalności gospodarczej, natomiast osoba sprawująca opiekę, pobierająca emeryturę lub inne świadczenie wymienione w omawianym przepisie posiada już zabezpieczenie finansowe, zatem jej wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego znajduje uzasadnienie.

Niemniej jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuszcza możliwość uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, jednakże nie sposób przyjąć, że dokonanie wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej przedmiotowego przepisu prowadzi do wniosku, iż osoba mająca ustalone prawo do emerytury (renty, która nie jest rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy) sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest uprawniona do równoczesnego uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie Kolegium, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, przy uwzględnieniu dyrektyw wykładni funkcjonalnej, celowościowej i systemowej może jedynie prowadzić do wniosku, iż osoba opiekująca się osobą niepełnosprawną mająca ustalone prawo do emerytury (renty) może dokonać wyboru pomiędzy prawem do emerytury (renty) a prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, a wybór świadczenia pielęgnacyjnego jest równoznaczny z koniecznością zawieszenia prawa do emerytury. W świetle regulacji zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych odnośnie zbiegu prawa do różnego rodzaju świadczeń (art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych) do zaaprobowania jest pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 1983/20). Sąd ten uznał, że emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, iż zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje od dnia zawieszenia emerytury, o ile osoba sprawująca opiekę spełnia pozostałe wymogi dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżąca pobiera emeryturę i nie zawiesiła jej, a zatem nie jest możliwym przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z przyczyn wyżej opisanych. Jedynie w przypadku zawieszenia przez skarżącą prawa do emerytury możliwym będzie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe, Kolegium orzekło, jak na wstępie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca zarzuciła SKO naruszenie przepisów prawa materialnego;

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na ustalone prawo do emerytury,

- art. 32, 2, 69, 71 Konstytucji RP oraz art. 3 i 28 Konwencji Prawa Osób Niepełnosprawnych, co skutkowało nieprawidłowym zastosowaniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skarżąca zarzuciła także SKO obrazę przepisów postępowania, artykułów: 7, 77, 9, 79a i 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez orzekające w tej sprawie organy stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do oceny dokonanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym powtórzyć należy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Orzekające w sprawie organy administracji poprzestały na literalnym brzmieniu tego przepisu (wykładnia językowa) i przyjęły, że ponieważ skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości. Mimo, że językowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych może prowadzić do takiego wniosku, to jednak zdaniem Sądu zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do innego rozumienia tego przepisu.

Wskazać bowiem należy, że w dotychczasowym orzecznictwie Sąd prezentował stanowisko, iż narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie. Nie ma racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 547/20, LEX nr 3021648).

Również przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną oraz od treści art. 24 ust. 2 ustawy, wprowadzającej zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami, wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia.

W sytuacji jednak, gdy obrocie prawnym na datę złożenia wniosku pozostawałaby ostateczna decyzja o przyznaniu skarżącej emerytury organy nie powinny czynić przeszkód w uzyskaniu przez skarżącą, świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinny przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać, właściwie ją w tym zakresie uprzednio pouczając, zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 735). W tym zakresie błędne jest stanowisko SKO, że skarżącej nie mogło zostać przyznane żądane świadczenie, gdyż jej nie zawiesiła. W najnowszym bowiem orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki w sprawach sygn. akt: I OSK 254/20, I OSK 2375/19 oraz I OSK 764/20), wyrażono pogląd, i taki też podziela Sąd w tej sprawie, że skarżąca winna mieć możliwość wyboru świadczenia korzystniejszego (wyższego) lub przez siebie wybranego. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270). Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ww. ustawy. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty (por. m. in. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20; LEX nr 3101140).

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zgodnie z zasadą równości wobec prawa wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. W sytuacji, gdy prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (tak w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 9 marca 1988 r., U 7/87; z 6 maja 1998 r., K 37/97; z dnia 20 października 1998 r., K 7/98; z dnia 17 maja 1999 r., P 6/98; z dnia 4 stycznia 2000 r., K 18/99; z dnia 18 grudnia 2000 r., K 10/00; z dnia 21 maja 2002 r., K 30/01; z dnia 28 maja 2002 r., P 10/01 oraz z dnia 18 marca 2014 r., SK 53/12).

Sąd nie znalazł racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.

Podniesiony wobec tego przez skarżącą zarzut obrazy przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, a więc w konsekwencji pozbawienie skarżącej w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jako osoby mającej ustalone prawo do emerytury, a tym samym dokonanie nieuprawionego zróżnicowania sytuacji skarżącej, jako opiekuna osoby niepełnosprawnej, jest w pełni uzasadniony.

Dokonany zatem przez uprawnionego wybór świadczenia dla niego korzystniejszego powinien odnosić swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych W myśl tego przepisu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego

(tak wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2852/20, CBOSA). W państwie prawnym nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne zwłaszcza, gdy mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne (por. wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., sygn. akt II SA/Op 302/18, CBOSA).

Rozstrzygając zatem sprawę ponownie, organy zastosują się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a. Wezmą pod uwagę, że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do przyjęcia, że posiadanie przez skarżącą uprawnienia do emerytury nie stanowi przeszkody do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarga musiała zatem wywrzeć zamierzony skutek wobec błędnej wykładni przepisów prawa materialnego i ich niewłaściwego zastosowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach Sąd orzekł, na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) , jak w punkcie II sentencji wyroku.