Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1384/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 216
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. W. i S. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 marca 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 788/16 w sprawie ze skargi H. W. i S. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek Miasta [...] o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 2 marca 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 788/16 oddalił skargę H. W. i S. W. na decyzję Wojewody [...] z [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.

Skargę kasacyjną od wyroku wnieśli H. W. i S. W., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając go w całości i - na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; obecnie Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." - zarzucili mu naruszenie:

1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez błędne jego zastosowanie polegające na utrzymaniu zaskarżonej decyzji pomimo braku podstaw,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 105 K.p.a. przez jego niezastosowanie i wadliwe uznanie, że w świetle zaistniałego stanu faktycznego i materiału dowodowego nie doszło do rażącego naruszenia prawa na skutek umorzenia postępowania, co w konsekwencji mogło doprowadzić do uchylenia decyzji obu instancji,

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 K.p.a. przez jego niezastosowanie;

2) prawa materialnego:

a) art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.g.n.", przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że znajdzie on zastosowanie jedynie w sytuacji wywłaszczenia na mocy decyzji administracyjnej,

b) art. 216 u.g.n. przez błędną wykładnię i uznanie, że do zwrotu nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot nie mają zastosowania przepisy odnośnie do wywłaszczenia nieruchomości z uwagi na nabycie nieruchomości z mocy prawa,

c) art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 u.g.n. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że znajdzie on zastosowanie jedynie w sytuacji wywłaszczenia na mocy decyzji administracyjnej.

Skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie rozpoznanie skargi, zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Miasto [...] w piśmie z 18 maja 2017 r. złożyło odpowiedź na skargę kasacyjną i wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na rzecz uczestnika Miasta [...] kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zarzutów wskazanych w podstawie skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza natomiast związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia oraz wnioskiem.

Ocenę naruszenia przepisów prawnych powołanych w skardze kasacyjnej poprzedzić należy przypomnieniem żądania skarżących. Otóż H. W. i S. W. złożyli wniosek o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul.[...] , oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr[...] , arkusz mapy[...], obręb[...].

Starosta [...] decyzją z [...] r. nr[...], działając na podstawie art. 104 i art. 105 § 1 K.p.a., art. 136, art. 137, art. 216 u.g.n., umorzył postępowanie o zwrot powyższej nieruchomości stanowiącej fragment ul.[...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb[...], arkusz mapy[...], działka nr[...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr[...], jako własność Miasta[...]. Organ ustalił, że decyzją z [...]r. nr [...] Wojewoda[...], działając w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. poz. 872 ze zm.), orzekł o nabyciu z mocy prawa przez Miasto [...] za odszkodowaniem z dniem 1 stycznia 1999 r. nieruchomości stanowiącej fragment ulicy[...] , oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] o powierzchni 133 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr[...] , pozostającej w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa, jako grunt zajęty pod drogę publiczną - drogę powiatową. Nabycie nieruchomości nastąpiło z mocy prawa. W art. 216 u.g.n. wśród aktów prawnych, do których przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości mają zastosowanie, nie wymieniono ustawy z dnia 13 października 1998 r., stanowiącej podstawę nabycia nieruchomości. Oznacza to brak materialnoprawnej podstawy do zgłoszenia roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Ustalenie to stanowi zaś podstawę do umorzenia postępowania o zwrot nieruchomości. Starosta [...] stwierdził również, że negatywną przesłankę do zwrotu nieruchomości stanowi fakt, że działka nr [...] znajduje się w całości w liniach rozgraniczających ul. [...] i w rozumieniu ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 460 ze zm.) stanowi drogę publiczną.

Wojewoda [...] po rozpoznaniu odwołania H. W. i S. W., decyzją z[...] . nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewoda dodatkowo uznał, że pod pojęciem "nieruchomość wywłaszczona", należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia na podstawie indywidualnej i konkretnej decyzji administracyjnej wydanej na podstawie obowiązujących ustaw (dekretów z mocą ustaw) regulujących zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności nieruchomości za odszkodowaniem. Wyjątek od zasady, że warunkiem stosowania przepisów o zwrocie nieruchomości jest stwierdzenie, że miało miejsce wywłaszczenie sensu stricto, tj. władcze odjęcie prawa własności w drodze decyzji administracyjnej, znajduje się w art. 216 u.g.n., który w enumeratywnym wyliczeniu wskazuje na sytuacje, w których przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych lub przejętych. Jednakże w ww. wyliczeniu zawartym w art. 216 u.g.n. nie znajduje się odesłanie do ustawy z dnia 13 października 1998 r. Organ odwoławczy potwierdził ustalenia, że działka nr [...] znajduje się w całości w liniach granicznych drogi - ul.[...] , a jej północno-zachodnia cześć stanowi fragment utwardzonego asfaltem skrzyżowania z ul.[...]. Oznacza to, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę H. W. i S. W. Sąd zgodził się ze stanowiskiem organów administracyjnych, że wobec enumeratywnego wskazania w art. 216 u.g.n aktów prawnych i ich charakteru, brak jest w sprawie podstaw materialnoprawnych do podejmowania przez organy administracji rozstrzygnięcia w sprawie zwrotu nieruchomości. Przy czym zdaniem Sądu dokonując powyższej oceny organy obu instancji wykroczyły poza zakres art. 105 §1 K.p.a. Instytucja umorzenia postępowania uregulowana w tym przepisie jest związana bowiem z bezprzedmiotowością postępowania, którą należy odróżnić od bezzasadności żądania strony, która jest oceną merytoryczną żądania strony postępowania. Organy obu instancji oceniając o zasadności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc dokonując merytorycznej oceny wniosku złożonego przez skarżących, naruszyły art. 105 § 1 K.p.a. w stopniu, który jednak nie miał istotnego wpływu na wynik sprawy. Powyższe bezprzedmiotowym czyni rozważanie przez Sąd, czy zaistniały przesłanki zwrotu nieruchomości określone w art. 137 u.g.n.

Naczelny Sąd Administracyjny ograniczając swoje rozważania do oceny prawidłowości stosowania przez Sąd I instancji wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa, uznał, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach kasacyjnych.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej konieczne jest podkreślenie, że ze względu na to, że konstrukcja art. 174 P.p.s.a. umożliwia zaskarżenie wszelkich naruszeń prawa, jakich mógł się dopuścić Sąd I instancji przy wydawaniu rozstrzygnięcia, granice skargi kasacyjnej wyznaczane są przez stronę skarżącą kasacyjnie. Powinny one zawsze zostać wyznaczone w sposób precyzyjny. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienia, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (por. wyrok NSA z 19 lutego 2009 r., II FSK 1688/07, LEX nr 1095923). Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać granic skargi kasacyjnej. Sąd ten jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności (por. wyrok NSA z 13 listopada 2014 r., I OSK 1420/14, LEX nr 1658243). Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 P.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Pewnym złagodzeniem rygorów wynikających z art. 176 w związku z art. 178 P.p.s.a. jest przewidziana w art. 183 § 1 tej ustawy możliwość przytoczenia przez stronę nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Należy przy tym wskazać, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 września 2006 r., SK 63/05 - orzekając o zgodności art. 174, art. 183 § 1, art. 184 P.p.s.a. z wymienionymi przepisami Konstytucji RP - nie zakwestionował konstytucyjności przyjętego modelu skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Ważne jest też zwrócenie uwagi, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 P.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 podjęta w pełnym składzie. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., II GSK 2140/13, LEX nr 1682677), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r., I FSK 1679/11, LEX nr 1218340). Do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie należy jednak wyciąganie z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej przytoczonych tam zarzutów i wiązanie ich z powołanymi tam przepisami w celu uzupełnienia przytoczonej w petitum skargi kasacyjnej podstawy kasacyjnej (por. wyrok NSA z 13 listopada 2007 r., I FSK 1448/06, LEX nr 419045). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie podkreślał, że nie ma on obowiązku formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej. Należy bowiem mieć na uwadze, że wyodrębnianie zarzutów z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej zawsze niesie ryzyko nieprawidłowego odczytania intencji strony wnoszącej skargę kasacyjną. Konieczne jest przy tym oddzielenie podstawy kasacyjnej od jej uzasadnienia, które jest niezbędnym elementem skargi kasacyjnej (zob. wyrok NSA z 19 marca 2014 r., II GSK 16/13, LEX nr 1551417; wyrok NSA z 17 lutego 2015 r., II OSK 1695/13, LEX nr 1658172). Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji.

W skardze kasacyjnej zawarto zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz naruszenia prawa materialnego. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna oparta jest na obu podstawach kasacyjnych, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113).

Wskazać jeszcze trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznający tę sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie tego Sądu, zgodnie z którym w świetle brzmienia art. 174 P.p.s.a. zasadniczo nie jest dopuszczalne formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako zarzutu naruszenia przepisu prawa "przez jego niezastosowanie" czy "pominięcie" (por. wyrok NSA z 1 czerwca 2004 r., OSK 284/04, niepubl., wyrok NSA z 3 grudnia 2008 r., I OSK 1807/07, LEX nr 525973; wyrok NSA z 14 maja 2007 r., I OSK 1247/06, LEX nr 342527; wyrok NSA z 28 marca 2007 r., I OSK 31/07, LEX nr 327781; postanowienie NSA z 2 marca 2012 r., I OSK 294/12, LEX nr 1136684; wyrok NSA z 25 kwietnia 2012 r., II OSK 329/12; wyrok NSA z 6 grudnia 2013 r., I OSK 2255/12; wyrok NSA z 8 września 2017 r., I OSK 3080/15). Należy się do tego poglądu przychylić z tym zastrzeżeniem, że nie dyskwalifikowałoby zarzutu skargi kasacyjnej wskazanie na niezastosowanie określonego przepisu jedynie wtedy, gdyby strona skarżąca kasacyjnie jednocześnie wskazała przepis, który w jej przekonaniu został wadliwie zastosowany zamiast przepisu przez nią wskazywanego - wraz z podaniem uzasadnienia tego stanowiska. Można uznać, że wymóg ten skarga kasacyjna spełnia przez wskazanie art. 216 i art. 136 ust. 3 u.g.n., których błędnej wykładni - zdaniem skarżących kasacyjnie - dokonał Sąd I instancji.

Wszystkie zarzuty naruszenia przepisów postępowania odnoszą się do wadliwie zastosowanego art. 105 K.p.a. i zostały powiązane z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz z art. 151 albo art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Jeśli chodzi o zarzut naruszenia tych przepisów w powiązaniu z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., jest on o tyle nieskuteczny, że art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. nie był stosowany w sprawie przez organ odwoławczy. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Autorka skargi kasacyjnej nie precyzuje przy tym dokładnie, która z dwóch norm prawnych zawartych w dwóch paragrafach art. 105 K.p.a. została naruszona. Biorąc pod uwagę argumentację na poparcie naruszenia tego przepisu zawartą w uzasadnieniu skargi kasacyjnej należało uznać, że naruszenie prawa dotyczy art. 105 § 1 K.p.a., a więc obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem postępowanie administracyjne podlega umorzeniu w całości albo w części, gdy postępowanie administracyjne z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Wydanie decyzji z tej przyczyny ściśle jest powiązane z wykładnią art. 216 u.g.n.

Z prawidłowych i niekwestionowanych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że nieruchomość, której dotyczy wniosek o zwrot, została przejęta na własność Miasta [...] na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...] r. nr[...] , wydanej w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Decyzją tą Miasto [...] nabyło z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. za odszkodowaniem nieruchomość stanowiącą fragment ulicy[...] , oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni 133 m2, zapisaną w księdze wieczystej KW nr[...] , pozostającą w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa, jako grunt zajęty pod drogę publiczną - drogę powiatową. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że nieruchomość, w skład której wchodzi działka nr[...], do 31 grudnia 1998 r. była współwłasnością m.in. skarżących i była zajęta pod drogę publiczną - fragment ul.[...], o kategorii wojewódzkiej, co potwierdza treść załącznika nr 13 do rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 14 lipca 1986 r, w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich, m.in. w województwie poznańskim (Dz. U. poz. 151 ze zm.). Ustawa ta miała szczególny charakter wynikający z jej celu, którym było stworzenie warunków prawnych umożliwiających jednorazowe uregulowanie stanu prawnego nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, a stanowiących własność osób prywatnych. W związku z czym przewidywała ona uproszczony tryb przejmowania takich nieruchomości. Stanowiła ona akt szczególny w stosunku do ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. w żadnym z przepisów nie zawiera odesłania do u.g.n. w zakresie stosowania przepisów tej ustawy o zwrocie nieruchomości, jak również odesłania generalnego do przepisów u.g.n. – w sprawach nieuregulowanych w ustawie.

Co prawda przejęcie nieruchomości w trybie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. nosi znamiona wywłaszczenia - dokonywane jest na realizację celu publicznego, polega na pozbawieniu praw do nieruchomości i odbywa się za odszkodowaniem, jednakże nie przesądza to o możliwości zastosowania do takiej nieruchomości przepisów u.g.n. dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Instytucja zwrotu nieruchomości zarezerwowana jest dla gruntów wywłaszczonych w trybie przepisów u.g.n., a także przejętych lub nabytych na podstawie aktów prawnych wymienionych w art. 216 u.g.n. Wyliczenie zawarte w art. 216 u.g.n. ma charakter zamknięty. Niedopuszczalne jest zatem i z tej przyczyny stosowanie przepisów o zwrocie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie przepisów innych niż wymienione w art. 216 u.g.n. W wyliczeniu tym brak ustawy z dnia 13 października 1998 r. Nie jest zatem możliwe orzeczenie na podstawie przepisów działu III rozdziału 6 u.g.n. o zwrocie nieruchomości przejętej decyzją wydaną na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. W wyroku z 23 września 2010 r. sygn. I OSK 1602/09 (LEX nr 745095) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że art. 216 u.g.n. stanowiący normę o charakterze szczególnym, nie podlega interpretacji rozszerzającej. Wyliczenie w nim ustaw i przepisów poszczególnych ustaw ma charakter enumeratywny i stanowi katalog zamknięty. Niedopuszczalne jest stosowanie przepisów o wywłaszczeniu do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie przepisów innych niż wymienione w tym artykule.

Wskazać jeszcze trzeba, że konstrukcja art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. determinuje wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona", zawartego w art. 136 ust. 3 u.g.n. Przez pojęcie to należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących ustaw, regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem (wyrok NSA z 26 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 763/08).

W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że Miasto [...] nie nabyło prawa własności przedmiotowej nieruchomości w drodze tak rozumianej instytucji wywłaszczenia nieruchomości. Nieruchomość została objęta decyzją wydaną w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r., a wspomniana działka wydzielona pod ulicę przeszła na własność jednostki samorządu terytorialnego za odszkodowaniem, ale z mocy prawa, a nie w drodze wywłaszczenia we wskazanym znaczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie dokonał zatem błędnej wykładni art. 216 ust. 1 i art.136 ust. 3 u.g.n., przyjmując, że nieruchomość nie podlega zwrotowi w trybie tego przepisu. Podobnie Sąd I instancji nie naruszył przepisów postępowania w sposób wskazany w skardze kasacyjnej.

Powołane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej orzeczenia sądów administracyjnych, czy w trakcie rozprawy w dniu 3 kwietnia 2019 r. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2017 r. sygn. akt SK 39/15, mające wskazywać, że art. 216 u.g.n. znajduje zastosowanie w różnych sytuacjach, nie są adekwatne do okoliczności rozpoznawanej sprawy. Przykładowo wyrok WSA w Gliwicach z 24 października 2014 r., II SA/Gl 527/14 dotyczy nieruchomości przejętej pod autostrady płatne, a ze stanu faktycznego sprawy wynika, że część nieruchomości znajdowała się poza liniami granicznymi autostrady; wyrok NSA z 5 grudnia 2012 r. dotyczy nabycia nieruchomości na podstawie umowy cywilnoprawnej w trybie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości; w art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. wprost wskazano, że zwrot nieruchomości dotyczy także nieruchomości nabytych na podstawie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. Powołane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dotyczy zaś stosowania przepisów o zwrocie nieruchomości nabytej na podstawie umowy cywilnej w trakcie rokowań poprzedzających wszczęcie powstępowania wywłaszczeniowego (art. 114 u.g.n.).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Z uwagi na datę wszczęcia postępowania sądowego w tej sprawie uzasadnienie niniejszego wyroku sporządzone zostało zgodnie z wymogami art. 193 zdanie drugie P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek Miasta [...] o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, zawarty w odpowiedzi na skargę, gdyż Miasto Poznań w postępowaniu sadowym występuje w charakterze uczestnika, a zwrot kosztów przysługuje wyłącznie stronie, która wniosła skargę kasacyjną (art. 203 P.p.s.a.) albo skarżącemu lub organowi (art. 204 P.p.s.a.).