Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 715/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 7, 77 par. 1, 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. Z. – O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez A. Ż. – O., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 31 marca 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] 2021 r. nr [...] organ pierwszej instancji - Burmistrz- odmówił skarżącej przyznania:

1. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17ust1 pkt 4 na D. Ż. w kwocie 1830 zł od 2020-10-01 do 2020-12-31,

2. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust 1 pkt 4 na D. Ż. w kwocie 1971 zł od 2021-01-01 do 2021-05-31,

3. składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieka nad matką.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pomocowy wskazał, że skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką D. Ż., legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji do dnia 31 maja 2021 r. lekarza orzecznika ZUS z dnia 11 maja 2020 r.

Organ wskazał, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji równoznaczną ze znacznym stopniem niepełnosprawności, jednakże nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność i z tego powodu nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 6, 8, 9, art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez córkę osoby wymagającej opieki, której daty niepełnosprawności nie da się ustalić skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organ od podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało treść przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Następnie wskazało, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że w dniu 26 października 2020 r. od organu pierwszej instancji wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką D. Ż., która na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 11 maja 2020 r. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji ze stwierdzeniem, że nie można ustalić daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji, natomiast niezdolność ta istniała w dniu 1 października 2019 r.

Z przeprowadzonego w dniu 8 grudnia 2020 r. wywiadu środowiskowego wynika, że D. Ż. jest mężatką, ale jej mąż J. Ż. sam jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i sam wymaga pomocy, w związku z czym nie może opiekować się żoną. D. Ż. jest osobą w logicznym kontakcie, porusza się samodzielnie, posiłki spożywa samodzielnie. Cierpi na kardiomiopatię niedokrwienną, niewydolność serca i nadciśnienie tętnicze. Wymaga pomocy innych osób. Skarżąca - córka osoby wymagającej opieki nie mieszka z matką jednak odległość jaka dzieli ją od matki nie stanowi przeszkody w sprawowaniu opieki. Córka robi zakupy, gotuje posiłki, sprząta, pomaga przy kąpieli, wozi matkę do lekarza, realizuje recepty. Jak wynika z wywiadu środowiskowego D. Ż. posiada piątkę dzieci, jednak pozostała czwórka dzieci nie jest w stanie sprawować nad nią opieki ze względu na pracę zarobkową, dużą odległość od zamieszkania matki, a także z uwagi na fakt sprawowania opieki nad własnymi dziećmi.

Ze złożonego przez skarżącą w dniu 21 grudnia 2020 r. oświadczenia wynika, że sprawuje ona opiekę nad matką od 1 grudnia 2019 r, jest zdolna do pracy i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie posiada uprawnień do świadczeń z ZUS ani KRUS ani żadnej innej instytucji, żaden z członków nie przebywa za granicą i nie jest uprawniony doświadczeń w związku z opieką nad matka. D. Ż. nie jest umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie.

SKO wskazało, że organ pierwszej instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r, poz. 1443). W wymienionym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej. Wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, a to zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy, a oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego stanowi przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie

tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że wyżej zaprezentowane stanowisko odnośnie wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b ustawy po wejściu w życie wyroku TK w sprawie o sygn. K 38/13 jest jednolite i utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (przykładowo: wyroki NSA z dnia: 14 grudnia 2016 r., sygn. l OSK 1614/16, z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. l OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. l OSK 923/16, z dnia 7 września 2016 r., sygn. l OSK 755/16, z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. l OSK 1079/17, z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. l OSK 1600/16, z dnia 2 czerwca 2018 r., sygn. l OSK 108/17, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. l OSK 8/19, z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt l OSK 1192/19), i sprowadza się ono do tego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Jednakże w ustalonym stanie faktycznym sprawy, zdaniem Kolegium, nie zachodzi związek przyczynowy, pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką.

Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Co prawda ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Kolegium wyjaśniło, że z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi; spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Według Kolegium w analizowanej sprawie związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z zatrudnienia bądź niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje. Po pierwsze, jak wynika z akt sprawy skarżąca nie pracuje zawodowo, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zarejestrowana

w Powiatowym Urzędzie Pracy. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu, który wskazywałby na to, że w związku z opieką nad matką skarżąca zmuszona była do rezygnacji z zatrudnienia. Ponadto zakres świadczonej pomocy w analizowanej sprawie nie wyłącza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą.

Sama pomoc osobie wymagającej opieki w czynnościach deklarowanych przez skarżącą, tj. robienie zakupów, gotowanie posiłków, sprzątanie, pomoc przy kąpieli, wożenie matki do lekarza, realizowanie recept" należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być, co oczywiste, sprawowana w sposób ciągły. Czynności te nie wymagają zapewne codziennego zaangażowania opiekuna (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 listopada 2020 r, sygn. akt III SA/Kr 934/20, CBOSA).

Jak wynika z akt sprawy osoba wymagająca opieki zamieszkuje w miejscowości T, natomiast skarżąca, jej córka mieszka w B. Z oświadczenia D. Ż. z dnia 8 grudnia 2020 r. wynika, że córka przyjeżdża do niej codziennie o różnych porach dnia a w każdą sobotę pomaga przy kąpieli. Nie sposób więc przyjąć, że mamy do czynienia z opieką stałą bądź długoterminową nad matką, którą zdefiniował Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianym wyżej w wyroku z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt l OSK 1148/20.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła SKO naruszenie przepisów:

1. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że zakres opieki świadczony przez Skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą (rezygnacją z pracy) a sprawowaniem przez Nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo -skutkowy istnieje;

2. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 §1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniósło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez orzekające w tej sprawie organy stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - córka, a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji do dnia 31 maja 2021 r. lekarza orzecznika ZUS z dnia 11 maja 2020 r. Daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji trudno ustalić. Powyższa niezdolność istniała w dniu 1 rudnia 2019 r.

Zdaniem Sądu zasadnie podniosło orzekające w drugiej instancji SKO, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wskazanym wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Sądu, zgodzić się należało z Kolegium, że ten błąd organu pierwszej instancji, który na tej tylko podstawie odmówi przyznania żądanego świadczenia, nie mógł przekreślić trafności i zasadności podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia.

Orzekające w sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo bowiem uznało, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Trafna jest stanowisko, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia, czy też niepodejmowaniem pracy przez skarżącą, a koniecznością sprawowanej opieki nad matką.

Wskazać bowiem należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205).

Podkreślić jednakże należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).

Zdaniem Sądu, z ustalonego przez organy stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym powyżej przepisie. Z ustalonego stanu faktycznego wynika bowiem, że skarżąca nie pracuje zawodowo, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy. W aktach brak jest jakiegokolwiek dowodu, że skarżąca byłą zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką.

Z przeprowadzonego w dniu 8 grudnia 2020 r. wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej – D. Ż. - jest mężatką, ale jej mąż J. Ż. sam jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, sam więc wymaga pomocy, w związku z czym nie może opiekować się żoną. Matka skarżącej jest osobą w logicznym kontakcie, porusza się samodzielnie, posiłki spożywa samodzielnie. Cierpi na kardiomiopatię niedokrwienną, niewydolność serca i nadciśnienie tętnicze. Wymaga pomocy innych osób. Skarżąca nie mieszka jednak z matką. Odległość jaka dzieli jej miejsce zamieszkania od miejsca zamieszkania matki nie stanowi przeszkody w sprawowaniu opieki. Córka robi zakupy, gotuje posiłki, sprząta, pomaga przy kąpieli, wozi matkę do lekarza, realizuje recepty. Jak wynika także z wywiadu środowiskowego matka skarżącej posiada piątkę dzieci, jednak pozostała czwórka dzieci nie jest w stanie sprawować nad nią opieki ze względu na pracę zarobkową, dużą odległość od zamieszkania matki, a także z uwagi na fakt sprawowania opieki nad własnymi dziećmi.

Wobec powyższego zasadnie zauważyło SKO, że z unormowania art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

W rozpoznawanej sprawie z ustalonego stanu faktycznego nie można jednak wywieść, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, w rozumieniu regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wprawdzie z oświadczenia matki skarżącej z dnia 8 grudnia 2020 r. wynika, że córka (skarżąca) przyjeżdża do niej codziennie o różnych porach dnia, a w każdą sobotę pomaga przy kąpieli, to czynności, które wykonuje skarżąca nie przekonały Sądu do przyjęcia stanowiska, iż zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką rzeczywiście uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zgodzić się należało z Kolegium, że deklarowane przez skarżącą czynności, takie jak: robienie zakupów, gotowanie posiłków, sprzątanie, pomoc przy kąpieli, wożenie matki do lekarza, realizowanie recept, należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie. Czynności te nie wymagają zapewne codziennego zaangażowania opiekuna

(por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 listopada 2020 r, sygn. akt III SA/Kr 934/20, CBOSA), w taki sposób, który jest wymagany przepisem art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Powtórnie podkreślić zatem należy, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Musi on wykazać, że rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną oraz, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

Również w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

W konsekwencji podzielić należało stanowisko SKO, zgodnie z którym w niniejszej sprawie sprawowana przez skarżącą opieka nad niepełnosprawną matką nie umożliwia skarżącej podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nawet w niewielkim wymiarze. W pojęciu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mieszczą się bowiem zarówno czynności polegające na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej czy na karmieniu oraz pomocy w wykonywaniu czynności samoobsługowych, jak też prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do jej codziennego i godnego funkcjonowania w środowisku. Należy jednak zwrócić szczególną uwagę na stopień zaabsorbowania opieką nad matką, obok jej niepełnosprawności i wieku. Nawet więc w sytuacji, gdy skarżąca przyjeżdża do matki codziennie, to czynności, które wykonuje w związku z opieką nad nią, nie absorbują ją w takim wymiarze, że nie jest w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, zwłaszcza, iż matka skarżącej jest w logicznym kontakcie, porusza się samodzielnie i posiłki także spożywa samodzielnie. Nie oznacza to zanegowania jej stanu zdrowia, nie mniej jednak czynności opiekuńcze, jak i fakt niezamieszkiwania w jednym miejscu z matką potwierdzają, że skarżąca nie sprawuje nad matką stałej i długotrwałej opieki, a więc na tyle absorbującej ją codziennie w rozumieniu przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że wykluczają podjęcie zatrudnienia. Choćby stwierdzenia przez samą opiekowaną, że córka przyjeżdża w różnych oporach dnia w zależności od potrzeb zdają się także potwierdzać zasadność podjętego przez organy rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane po prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Nie można więc, wbrew twierdzeniom skargi zarzucić organom skutecznie naruszenia przepisów postepowania – artykułów 7, 77 § 1, i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że Kolegium rozpoznając niniejszą sprawę w sposób prawidłowy dokonało wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i zastosowało je w przedmiotowej sprawie. Nie dopatrzył się więc naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Wobec tego skarga nie mogła odnieść zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.