Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 422/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek – Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2022 r., nr SKO Gd/6770/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej B. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

B. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 11 kwietnia 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Gminnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szemudzie, wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Szemud, z 19 listopada 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szemudzie, z upoważnienia Wójta Gminy Szemud, w dniu 19 listopada 2021 r., uzupełniając postępowanie wszczęte na wniosek B. S., po uchyleniu poprzedniej decyzji w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy, ponownie wydał decyzję odmawiającą stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego , z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką na H. P.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że postępowanie zostało uzupełnione o ponowny wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika socjalnego 10 listopada 2021 r. W ramach zebranego materiału dowodowego ustalono m.in. zakres opieki skarżącej nad matką, w skład której wchodzą: czynności higieniczne rano i wieczorem, obcinanie paznokci, kąpiel, mycie zębów, prowadzenie do toalety w zależności od potrzeby, wymiana pielucho - majtek w zależności od potrzeby, smarowanie kremami przeciw odparzeniom raz dziennie, codzienne przygotowanie ubrań i ubieranie, raz dziennie mierzenie ciśnienia, trzy razy dziennie mierzenie poziomu cukru, dwa razy dziennie podawanie leków, trzy razy dziennie podawanie leków na cukrzycę, przygotowywanie i podawanie posiłków kilka razy dziennie, na bieżąco sprzątanie, pranie, prasowanie, pomoc przy wizytach lekarskich w zależności od potrzeby i samopoczucia mamy, na bieżąco opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacji recept, pomoc przy załatwieniu spraw urzędowych, codziennie pomoc przy wyjściach na spacery, codzienne przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, czytanie książek oraz pism urzędowych, układanie do snu, trzy razy w tygodniu masaże, oklepywanie, czuwanie podczas snu. Według ustaleń poczynionych przez organ strona wykonuje niniejsze czynności łącznie przez około 5 godzin dziennie. Z ustalonego stanu faktycznego nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki wymuszał na wnioskodawczyni rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, gdyż wskazane czynności opiekuńcze nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawczyni przy należytej organizacji opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej, w szczególności w niepełnym wymiarze pracy. Ponadto, wskazane przez skarżącą czynności w dużej mierze polegają na prowadzeniu gospodarstwa domowego, a więc są to rutynowe czynności życia codziennego, które wykonują również osoby pracujące w pełnym wymiarze. Z wywiadu środowiskowego wynika, że matka wnioskodawczyni jest na tyle samodzielna, że spożywa wcześniej przygotowane posiłki oraz lekarstwa, a także że porusza się bez pomocy osób trzecich. W ocenie organu I instancji ,ustalony znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącej nie oznacza automatycznie, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ustalono, że strona była zatrudniona w okresie od 1997-04-01 do 2015-12-31, a następnie w okresie od 2016-01-01 do 2016-05-27 pobierała z ZUS świadczenie rehabilitacyjne oraz w okresie 2016-05-28 do 2018-06-30 pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy, co zostało potwierdzone odpowiednimi dokumentami. Z dniem 2021-05-01 strona zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy na gospodarstwie rolnym oraz, na potrzeby niniejszej sprawy złożyła oświadczenie, że nie jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika. Natomiast z przedłożonego zaświadczenia z KRUS z dnia 10 listopada 2021 r. wynika, że wnioskodawczyni od 1 października 2019 r. do chwili obecnej z mocy ustawy w zakresie emerytalno - rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim podlega ubezpieczeniu jako rolnik. Wskazane okoliczności, w ocenie organu, przeczą twierdzeniu o zaprzestaniu prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego. Organ I instancji nadmienił, iż nie można zaakceptować sytuacji, w której skarżąca, w tych samych okolicznościach, z jednej strony, przed jednym organem powołuje się na okoliczności determinujące podleganie ubezpieczeniu w KRUS jako rolnik, tj. osoba posiadająca gospodarstwo rolne i prowadząca w nim działalność rolniczą, a z drugiej strony, przed drugim organem, kierowana wolą otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, oświadcza że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego czy wykonywania w nim pracy, pomimo, iż jest ubezpieczona jako rolnik. Zgodnie z treścią art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., w przypadku rolników oraz członków ich rodzin świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przypadku rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego albo z pracy na gospodarstwie. Jak wynika z materiału dowodowego skarżąca od 1 października 2019 r. nieprzerwanie jest ubezpieczona jako rolnik, zatem należy poczytywać, iż nie zrezygnowała z pracy na gospodarstwie rolnym, ani z prowadzenia gospodarstwa rolnego, co z kolei wyklucza możliwość ustalenia prawa wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Organ stwierdził nadto, że związkowi pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a potrzebą pomocy matce przeczy oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym od 10 maja 2021 r., podczas gdy ustalony stopień niepełnosprawności matki datuje się od 1 marca 2021 r.

Rozpoznając odwołanie skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 11 kwietnia 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ II instancji przytoczył mające zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy przepisy u.ś.r. (art. 17 ust. 1, 1a). Następnie wskazał, że wymieniony przepis przewiduje, iż świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku wnioskującej o przyznanie świadczenia strony zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Musi zatem istnieć związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko tych którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym – a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują – zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im, czy to na rezygnację z zatrudnienia czy też na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie ustalony zakres sprawowanej przez stronę opieki wobec niepełnosprawnej matki nie można uznać za opiekę stałą lub długotrwałą uniemożliwiającą jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu art. 17 ust.1 u.ś.r.

Kolegium uznało za prawidłowe ustalenie organu I instancji, iż w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można mówić o wymaganym w/w przepisem ustawy fakcie rezygnacji strony odwołującej się z zatrudnienia z uwagi na konieczność podjęcia stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 01.03.2021 r. mamą. Przytoczono ustalenia odnośnie stanu faktycznego pod kątem zatrudnienia skarżącej, po czym skonstatowano, iż wbrew oświadczeniu strony, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, iż strona zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 10.05.2021 r., informacja z KRUS wskazuje, że strona nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik z mocy ustawy, a warunkiem takiego ubezpieczenia jest prowadzenie gospodarstwa rolnego. W świetle informacji KRUS znajdującej się w aktach sprawy nie sposób uznać, iż strona zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tym samym warunek opisany wyżej w art. 17b pkt 1 u.ś.r. nie został spełniony. Skutkuje to już tylko na tej podstawie odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Kolegium, jednoczesne prowadzenie gospodarstwa rolnego przez stronę i sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką nie wypełnia dyspozycji przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jakim jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Również ustalony zebranym materiałem dowodowym zarówno stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, jak i zakres sprawowanej opieki przez stronę jest tego rodzaju, iż pozwala zarówno na prowadzenie gospodarstwa rolnego, jak i na możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konicznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z powyższym wniesiono m.in. o uchylenie decyzji organu I i II instancji. W uzasadnieniu po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. nadmieniono, że z przywołanej normy wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być pracą całodobową.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Stosownie zaś do treści art. 17b u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1). Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – H. P. złożyła jej córka – skarżąca B. S., a więc osoba pozostająca w kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie z 24 marca 2021 r. zaliczającym ją na stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z określeniem, że nie da się ustalić daty, od której istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 marca 2021 r. Symbol przyczyny niepełnosprawności: 05-R (upośledzenie narządu ruchu). W orzeczeniu stwierdzono konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji H. P.

Z uzasadnienia decyzji organu I i II instancji wynika, że podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ze względu na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Za kolejną przeszkodę przyznania wnioskowanego świadczenia organy uznały okoliczność, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, co oznacza, że faktycznie nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, a w konsekwencji nie spełnia warunków, o których mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd nie podziela stanowiska orzekających w sprawie organów, że przeszkodą do przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS, co według organu jest jednoznaczne ze stwierdzeniem, iż skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym.

Z faktu objęcia ubezpieczeniem społecznym rolnika na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2021 r. poz. 266 ze zm.) wynika bowiem wyłącznie domniemanie prawne prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 1 tej ustawy ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników (...). Natomiast w myśl art. 6 pkt 1 tej ustawy, przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.

Jednak przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów u.ś.r. nie opiera się na domniemaniu prawnym prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz na stwierdzeniu w stanie faktycznym rzeczywistego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wynikające z objęcia ubezpieczeniem przysługującym rolnikowi wynika – jak zostało to wskazane powyżej – wprost z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, natomiast przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku i ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. (por. wyrok NSA z 30 października 2020 r., I OSK 1273/20, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z wymogami art. 17b ust. 2 u.ś.r. skarżąca złożyła oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Organy kwestionując to oświadczenie, nie przedstawiły żadnej argumentacji przemawiającej za utożsamieniem podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS z faktycznym prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Podkreślić należy, że poczynienie odpowiednich ustaleń faktycznych w tym zakresie nie może zostać zastąpione stwierdzeniem, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa może być bowiem utrata statusu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników.

Zatem fakt, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników nie przekreśla jeszcze możliwości uzyskania przez nią wnioskowanego świadczenia. Stanowisko orzekających w sprawie organów w powyższym zakresie jako wadliwe nie mogło zostać zaakceptowane jako podstawa negatywnego rozstrzygnięcia o uprawnieniach skarżącej.

W tej sytuacji ocenie poddać należało stanowisko organów co do braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką. W niniejszej sprawie organ odwoławczy zaakcentował przede wszystkim, że przyczyny niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ ustalony zebranym materiałem dowodowym stan zdrowia matki skarżącej, jak i zakres opieki sprawowanej nad nią przez skarżącą jest tego rodzaju, iż pozwala zarówno na prowadzenie gospodarstwa rolnego, jak i na możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Sądu, analiza całego materiału dowodowego prowadzi do odmiennych od przyjętych przez Kolegium wniosków co do niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Przede wszystkim nie można zgodzić się z oceną Kolegium, że przy ustalonym stanie zdrowia matki skarżącej, nie wymaga ona szczególnej pielęgnacji i obsługi skarżącej przez całą dobę lub jej znaczną część, co nie uniemożliwiałoby skarżącej podjęcie zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, bądź innej pracy zarobkowej.

Orzeczenie o niepełnosprawności H. P. zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r.,

poz. 573 ze zm.), zwanej dalej u.r. Wynika z niego wyraźnie, że z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności i ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia jej stałej i długotrwałej opieki osób trzecich. W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze (pkt 5) oraz korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (pkt 6).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne, nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego wyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie wymaganym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Rolą organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób, albowiem w tej kwestii wiążąco wypowiedział się właściwy organ w orzeczeniu o niepełnosprawności, ale konfrontacja czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez skarżącą z normatywnie określonym zakresem czynności niezbędnych do świadczenia osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym, niezdolnej do samodzielnej egzystencji.

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (w tym wywiadu środowiskowego z 18 maja 2021 r., uzupełnionego wywiadem z 8 listopada 2021 r.) wynika, że H.P. ma problemy kardiologiczne, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, problemy z kręgosłupem oraz problemy urologiczne, które wiążą się z opuchlizną kończyn dolnych, co utrudnia jej chodzenie. Matka skarżącej porusza się przy pomocy laski, zdarza się, że zostaje w domu na kilka godzin, jednak zazwyczaj ktoś z rodziny jest na zewnątrz – na terenie gospodarstwa rolnego. Jest w stanie samodzielnie spożywać wcześniej przygotowane przez córkę posiłki i lekarstwa, w trakcie wywiadu poruszała się samodzielnie. Z akt sprawy (w tym oświadczeń skarżącej) wynika ponadto, że w związku ze sprawowaną opieką nad matką skarżąca wykonuje następujące czynności: czynności higieniczne rano i wieczorem, obcinanie paznokci, kąpiel, mycie zębów, prowadzenie do toalety w zależności od potrzeby, wymiana pielucho–majtek w zależności od potrzeby, smarowanie kremami przeciw odparzeniom raz dziennie, codzienne przygotowanie ubrań i ubieranie, mierzenie ciśnienia, trzy razy dziennie mierzenie poziomu cukru, podawanie leków, przygotowywanie i podawanie posiłków kilka razy dziennie, na bieżąco sprzątanie, pranie, prasowanie, pomoc przy wizytach lekarskich w zależności od potrzeby i samopoczucia matki, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, pomoc przy załatwieniu spraw urzędowych, codzienna pomoc przy wyjściach na spacery, codzienne przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, czytanie książek oraz pism urzędowych, układanie do snu, trzy razy w tygodniu masaże, oklepywanie, czuwanie podczas snu. Skarżąca, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, była zatrudniona w okresie od 1 kwietnia 1997 r. do 31 grudnia 2015 r., a następnie w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 27 maja 2016 r. pobierała z ZUS świadczenie rehabilitacyjne oraz w okresie 28 maja 2016 r. do 30 czerwca 2018 r. pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Powyższe okoliczności wynikające z akt sprawy nie były kwestionowane przez organ odwoławczy. Zdaniem Sądu, Kolegium dokonało jednak wybiórczej ich oceny, kładąc nacisk w uzasadnieniu decyzji tylko na niektóre z nich, i wywodząc z tego wniosek o zakresie sprawowanej opieki, który nie uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia. Jak uznał bowiem organ II instancji, czynności wskazane i wykonywane przez skarżącą stanowią połączenie czynności związanych ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką oraz czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego całej wspólnie mieszkającej rodziny, których nie sposób uznać za czynności związane z opieką nad matką skarżącej. Natomiast czynności związane ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, do których organ odwoławczy zaliczył: pomoc przy higienie, ubieranie i rozbieranie, podawanie leków, masaże, ćwiczenia, wizyty u lekarzy nie zajmują, w ocenie Kolegium, nie tylko całego dnia, ale także jego znacznej części, wobec czego zakres tak sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia.

W ocenie Sądu, z materiału dowodowego wynika, wbrew temu co przyjęło Kolegium, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest szeroki i uniemożliwia podjęcie przez nią aktywności zawodowej nawet w częściowym zakresie, ze względu na stałą dyspozycyjność skarżącej związaną z potrzebami jej matki wynikającymi z jej schorzeń i stanu zdrowia. Matka skarżącej niewątpliwie wymaga stałej opieki, a skarżąca jej taką opiekę zapewnia.

Ujawnione w toku postępowania okoliczności, których nie podważyło Kolegium, potwierdzają adekwatność niezbędnej opieki sprawowanej nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką względem zakresu potrzeb określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Tezie o samodzielności matki skarżącej uzasadniającej możliwość aktywności zawodowej skarżącej przeczą okoliczności ujawnione w toku postępowania dotyczące zakresu pomocy, jaką skarżąca świadczy matce. Otóż, skarżąca pomaga matce przy wstawaniu i chodzeniu ze względu na problemy w poruszaniu się. Bada jej parokrotnie w ciągu dnia poziom cukru i podaje leki na cukrzycę, oprócz tego aplikuje również inne leki. Wykonuje całodobowo wszystkie czynności higieniczne (mycie, wymiana pielucho – majtek), ubiera matkę, prowadzi do toalety, parę razy dziennie mierzy ciśnienie, podaje przygotowane wcześniej posiłki, towarzyszy przy spacerach. Powyższy zakres wykonywanych czynności i ich częstotliwość potwierdza, że pomoc skarżącej ma charakter stały i długotrwały, a przy tym niezbędny dla funkcjonowania matki.

W ocenie Sądu, organy administracji publicznej, które rozpoznają wnioski w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sam fakt, że podopieczny jest w stanie wykonywać pewne proste czynności domowe, spożywać posiłki, czy poruszać się – na co zwracało szczególną uwagę Kolegium – nie może w żaden sposób przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy.

Zdaniem Sądu, sporządzony wywiad środowiskowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad matką, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do charakteru schorzeń i orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie podważa twierdzeń skarżącej

o sprawowaniu przez nią opieki nad matką w sposób stały, długotrwały i kompleksowy. Wykonywanie przez opiekuna nawet zwykłych czynności związanych z zapewnieniem podopiecznemu właściwych warunków życia (w tym załatwianie codziennych sprawunków i dbałość o dom), z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia podopiecznego, których szczegółowy opis strona przedstawiła w trakcie postępowania, wchodzi w zakres opieki nad osobą niepełnosprawną uzasadniającej prawo do świadczenia, której organy nie zdołały podważyć ustaleniami przeciwnymi.

Należy wskazać, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, w orzecznictwie podkreśla się, że opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi jednak oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (por. wyrok NSA z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W toku kontrolowanego postępowania nie wykazano, aby H. P., w sposób niezaprzeczalny wymagającej opieki i pomocy we wszystkich sferach życia, pomoc świadczył kto inny niż skarżąca. Ustalenia faktyczne wskazują, że skarżąca zakresem i charakterem swoich działań daje matce wsparcie, zaspokaja jej potrzeby, pomaga zachować właściwy stan zdrowia i jakość życia.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, wynikające z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie okoliczności dotyczące zakresu świadczonej przez skarżącą opieki nad matką oraz ich związek z niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia nie został przez Kolegium podważony w sposób, który uzasadniał odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji za nieuzasadnione należało uznać stanowisko organu odwoławczego o braku istnienia związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Nawet ewentualna potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego w związku z upływem czasu, nie wykracza poza kompetencje Kolegium wynikające z art. 136 § 1 k.p.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie w skardze złożyła skarżąca, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.