Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1342/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2007-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Asesor WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Referent stażysta Izabela Auguścik - Michułka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. Nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Referent Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., na podstawie art. 6, art. 9-10, art. 12-15, art. 24, art. 47 oraz art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.), oraz art. 104 i 108 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku M. C. postanowił przyznać zasiłek rodzinny na dzieci: A. C. i J. C. na okres od dnia [...] 2005 r. do dnia [...] 2006 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na A. C. jednorazowo w miesiącu [...] 2005 r. w wysokości [...]zł i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego do 5 roku życia na J. C. na okres od dnia [...] 2005 r. do [...] 2006 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Następnie Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Zaliczek Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K., decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 30 ust. 1,6,7,8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) oraz art. 104 i 163 Kodeksu postępowania administracyjnego, zwanego dalej K.p.a., uchylił decyzję Nr [...] z dnia [...] r. w części dotyczącej zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w okresie od dnia [...] 2005 r. do [...] 2006 r. i stwierdził, że świadczenie wypłacone w okresie od dnia [...] 2005 r. do dnia [...] 2006 r. w łącznej wysokości [...] zł zostało nienależnie pobrane oraz zobowiązał M. C. do spłaty nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu wskazał, że z informacji komornika wynika, iż wyżej wymieniona uzyskała część zasądzonych alimentów, które po doliczeniu do dochodu na osobę w rodzinie powodują przekroczenie kryterium dochodowego, od którego uzależnione jest nabycie prawa do świadczenia. W związku z tym świadczenia wypłacone po dacie zaistnienia zmiany są zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi.

W odwołaniu z dnia [...] 2006 r. M. C. wniosła o uchylenie powyższej decyzji i umorzenie postępowania. Zarzuciła, że wraz z wnioskiem o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, złożyła oświadczenie o częściowej egzekucji alimentów i zaświadczenie komornika o wysokości wyegzekwowanych alimentów. Dodała, że nie zmieniła się jej sytuacja rodzinna mająca wpływ na przyznane świadczenia, gdyż przez cały czas otrzymywała częściowo wyegzekwowane należności na poczet zasądzonych alimentów. Ponadto wskazała, że nie ponosi odpowiedzialności za treść informacji, przekazywanych przez komornika do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. dotyczących wysokości wyegzekwowanych alimentów oraz, że była przekonana, iż powyższe informacje otrzymywane przez nią i przez organ są tej samej treści.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania M. C., decyzją z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych ( tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 79 poz. 856 z późn. zm.) oraz art. 138 § 2 K.p.a. uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że na podstawie zaświadczenia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] 2005 r. o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny M. C. w 2004 r. oraz zaświadczenia Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia [...] 2005 r. o wysokości alimentów wyegzekwowanych w 2004 r. od dłużnika G. C. ustalono, że dochód rodziny M. C. w 2004 r., w przeliczeniu na osobę wynosił [...] zł, a więc był niższy od kryterium dochodowego, wynoszącego 583,00 zł na osobę, w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu, prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód. Natomiast na podstawie art. 3 pkt 24 lit. e ustawy o świadczeniach rodzinnych, uzyskanie dochodu oznacza – uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem całości lub części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych. Stosownie do art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, komornik sądowy jest obowiązany udzielić organowi właściwemu wierzyciela, informacji mających wpływ na wypłatę zaliczki. Pismem z dnia [...] 2006 r. komornik sądowy zawiadomił MOPS w K., iż w okresie ostatnich trzech miesięcy, tj. [...] 2005 r., [...] i [...] 2006 r., przekazał M. C. z tytułu alimentów łączną kwotę [...] zł i w związku z tą informacją organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie uchylenia decyzji przyznającej stronie świadczenia rodzinne. Z przedłożonych następnie przez M. C. dowodów wynikało, że otrzymywała systematycznie od miesiąca [...] 2005 r., za pośrednictwem komornika, kwoty alimentów, które miały wpływ na zwiększenie dochodu rodziny. Organ odwoławczy stwierdził, że wobec tego Komornik Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w Z. poświadczył nieprawdę w zaświadczeniu z dnia [...] 2005 r. informującym, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych w okresie ostatnich trzech miesięcy była bezskuteczna. Wyjaśnienie przez organ pierwszej instancji niespójności w informacjach komornika miało decydujące znaczenie dla ustalenia, czy M. C. od początku przysługiwało świadczenie rodzinne. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał, że w związku z otrzymywaniem części zasądzonych alimentów, zmieniła się sytuacja dochodowa rodziny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, M. C. wniosła o uchylenie powyższej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazała, że nie zostały uwzględnione jej wyjaśnienia, iż składając wniosek o wypłatę świadczeń rodzinnych i zaliczki alimentacyjnej, otrzymywała część należnych alimentów. Nie wiedziała, że komornik nie powiadomił organu właściwego do wydania decyzji w sprawie zaliczki alimentacyjnej o częściowej skuteczności prowadzonej egzekucji. Niezgodne z prawdą jest twierdzenie, że nie wypełniła obowiązku wynikającego z ustawy, dotyczącego informowania o zmianie sytuacji dochodowej, bowiem przez cały okres otrzymywania zaliczki alimentacyjnej sytuacja dochodowa była taka sama.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa.

Jednocześnie na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd dokonuje kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze.

Zgodnie z art. 135 P.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W wyniku przeprowadzenia kontroli w wyżej wskazanym zakresie, stwierdzić należało, że zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie rozważyć należało podstawy zastosowania obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego oraz zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228 poz. 2255 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych.

Według art. 32 ust. 1 cytowanej ustawy, organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

Nie ulega zatem wątpliwości, że stosując cytowany przepis, organ administracji jest zobowiązany wskazać w uzasadnieniu podstawę zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji oraz ustalenia w zakresie okoliczności, które wskazują na jej wystąpienie. Jest to tym bardziej istotne, że tylko stwierdzenie, iż świadczenie rodzinne zostało nienależnie pobrane jest – zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – podstawą zobowiązania do jego zwrotu.

Natomiast przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych określa, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się : - świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; - świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

W decyzji organu pierwszej instancji zawarte zostało wskazanie, że w związku z uzyskaniem części zasądzonych alimentów i przekroczeniem kryterium dochodowego, świadczenia rodzinne wypłacone po dacie zaistnienia zmiany, są świadczeniami nienależnie pobranymi zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i podlegają zwrotowi.

Organ orzekający pominął zatem wskazanie, która z wymienionych w tym przepisie podstaw uznania świadczenia za nienależne miała miejsce tj. czy świadczenia rodzinne zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, czy też zawieszenia prawa do tych świadczeń, czy wstrzymania wypłaty świadczeń rodzinnych. Nie wskazał przede wszystkim ustaleń w zakresie tego, czy osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Na podkreślenie zasługuje zwłaszcza ta ostatnia przesłanka, bez jej stwierdzenia nie może być bowiem mowy o nienależnym pobraniu świadczeń rodzinnych. Zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. wszystkie wymienione ustalenia powinny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji i to niezależnie od tego, co zawiera materiał dokumentacyjny dołączony do akt administracyjnych.

Natomiast organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu, że pismem z dnia [...] 2006 r. komornik sądowy zawiadomił MOPS w K., iż w okresie trzech miesięcy, tj. [...] 2005 r., [...] i [...] 2006 r. przekazał M. C. z tytułu alimentów łączną kwotę [...] zł oraz, że w związku z tą informacją organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie uchylenia decyzji przyznającej stronie świadczenia rodzinne. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że z przedłożonych następnie przez M. C. dowodów wpłat wynikało, że otrzymywała systematycznie od miesiąca [...] 2005 r., za pośrednictwem komornika, kwoty alimentów, które miały wpływ na zwiększenie dochodu rodziny. Cytowanym stwierdzeniem organ odwoławczy wskazał zatem w sposób ogólny na postępowanie w sprawie uchylenia decyzji, pomimo że art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadza możliwość uchylenia ostatecznej decyzji alimentacyjnej zarówno wówczas, gdy uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, jak i wówczas gdy osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Natomiast konsekwencje zastosowania wymienionych podstaw uchylenia ostatecznej decyzji są różne – tym bardziej istotne jest sprecyzowanie, która z nich wchodzi w grę w konkretnej sytuacji.

Podkreślić bowiem należało, że uzasadnienie organu odwoławczego – także w razie wydania decyzji kasatoryjnej – musi odpowiadać warunkom określonym w art. 107 § 3 K.p.a., a więc zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, a nie tylko przytoczenie części przepisów prawa.

Tymczasem organ odwoławczy podniósł argument zwiększenia dochodu rodziny, ale spośród przepisów prawa przytoczył – w tym zakresie – tylko art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu, prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód oraz art. 3 pkt 24 lit. e tej ustawy stwierdzający, że uzyskanie dochodu oznacza – uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem całości lub części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał, że w związku z otrzymywaniem części zasądzonych alimentów, zmieniła się sytuacja dochodowa rodziny. Takie stwierdzenie może dotyczyć zarówno przyjęcia, że zastosowanie mają przepisy dotyczące nienależnie pobranego świadczenia, a więc także dotyczące zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, jak również wyżej wzmiankowanej zmiany sytuacji dochodowej rodziny, wymienionej w art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która nie jest podstawą żądania zwrotu pobranego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło tym samym przepis art. 107 § 3 K.p.a., określający warunki jakim powinno odpowiadać uzasadnienie. Stanowiło to równocześnie uchybienie zasadzie wyrażonej w art. 8 K.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli, a także zasadzie zawartej w art. 9 K.p.a., według której organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Podkreślić należało, że na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze wyżej wskazane naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ orzekający uwzględni wytyczne dotyczące warunków, jakie powinno spełniać uzasadnienie decyzji – zarówno w zakresie wskazania ustaleń, jak i podstawy prawnej rozstrzygnięcia. W tym celu organ administracji rozpatrzy cały zebrany materiał dowodowy i oceni na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia, zostały udowodnione. W uzasadnieniu wskaże – zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. – na jakiej podstawie uznał konkretne okoliczności za ustalone i z jakich przyczyn ocenił dowody jako wiarygodne, ewentualnie z jakich powodów odmówił wiary poszczególnym dowodom. Następnie przedstawi szczegółowe wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji.

Na marginesie dodać należało, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni, że na podstawie art. 1 pkt 2 lit. h ustawy z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym ( Dz. U. Nr 109, poz. 747), uchylony został przepis art. 3 pkt 24 lit. e ustawy o świadczeniach rodzinnych określający, że uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem całości lub części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych.

W rozpoznawanej sprawie bezprzedmiotowe było rozstrzygnięcie w zakresie art. 152 P.p.s.a., gdyż zaskarżona decyzja, jako uchylająca decyzję organu pierwszej instancji, nie miała przymiotu wykonalności.