Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2705/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1781/18 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 26 kwietnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt I SA/Wa 1781/18) oddalił skargę J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] sierpnia 2018 r. w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzją z [...] lipca 2018 r. Prezydent Miasta Płocka na podstawie art. 41 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.) przyznał J. M. specjalny zasiłek celowy:

- na lipiec 2018 r. w wysokości 403,50 zł, w tym 150 zł na leki, gaz i wodę, 120 zł na przejazd do kliniki słuchu oraz 133,50 zł na zwrot kosztów zakupu okularów;

- na sierpień 2018 r. w wysokości 250 zł, w tym 150 zł na leki, gaz i wodę oraz 100 zł na energię elektryczną i wywóz nieczystości;

- na wrzesień 2018 r. w wysokości 150 zł z przeznaczeniem na leki, gaz i wodę;

- na październik 2018 r. w wysokości 250 zł, w tym 150 zł na leki, gaz i wodę oraz 100 zł na energię elektryczną i wywóz nieczystości.

Jak wskazał organ, wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego miesięczny dochód wynosi 694,45 zł, przy ustawowym kryterium dochodowym 634 zł. Sytuacja życiowa wnioskodawcy nie stanowi jednak szczególnie uzasadnionego przypadku. Ponadto organ wyjaśnił, że dysponuje miesięcznie na zasiłki celowe kwotą 145.000 zł, co przy około 1200 wnioskach daje średnią wysokość zasiłku na poziomie około 120 zł. W tym stanie rzeczy organ uznał, że przyznana pomoc jest adekwatna do posiadanych możliwości finansowych.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. M.

Decyzją z [...] sierpnia 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Zdaniem Kolegium z aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący (lat 53) jest rozwiedziony i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszkając w lokalu kwaterunkowym o powierzchni 34,70 m2. Ma trzydziestoletnią córkę, twierdzi jednak, że nie utrzymuje z nią kontaktu. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe, która to niepełnosprawność ma charakter trwały. Z orzeczenia wynika, że może być zatrudniony, ale konieczne jest przystosowane stanowisko pracy. Na dochód wnioskodawcy składa się zasiłek stały w kwocie 398,07 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 296,38 zł. Łączny dochód wynosi więc 694,45 zł, przy ustawowym kryterium dochodowym wynoszącym 634 zł. W wywiadzie ustalono, że stałe, miesięczne wydatki strony, związane z opłatami za mieszkanie wynoszą około 441 zł. Zdaniem jednak Kolegium, o ile przepis art. 41 ww. ustawy pozwala na przyznanie specjalnego zasiłku celowego w przypadku przekroczenia przez osobę lub rodzinę kryterium dochodowego, to jednak przyznanie go dotyczy zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, które znacząco obciążyły ich budżety domowe, nie pozwalając zaspokoić powstałych potrzeb życiowych. Chodzi zatem o sytuacje wyjątkowe i dotkliwe w skutkach oraz daleko ingerujące w plany życiowe tych osób i rodzin. W ocenie Kolegium sytuacja życiowa wnioskodawcy stanowi przypadek szczególnie uzasadniony, chociaż wysokość wsparcia finansowego może nie spełniać jego oczekiwań. Organ I instancji przedstawił przyczyny rozstrzygnięcia, które znajdują swoje uzasadnienie chociażby w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Skargę na powyższą decyzję złożył J. M., podnosząc, że organ poza jego niepełnosprawnością nie zbadał i nie uwzględnił innych dolegliwości chorobowych takich jak: choroby serca, odcinka kręgosłupa lędźwiowego i szyjnego, cukrzyca typu II, zawroty głowy, poważna wada wzroku.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Rozpoznając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał ją za niezasadną. Podkreślając uznaniowy charakter decyzji wydanej na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2017 r. poz. 1769) oraz fakt przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego, Sąd uznał, że sytuacja osobista, finansowa, zdrowotna skarżącego pozwala na uznanie, że zostały spełnione przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku celowego, w szczególności na zakup leków, koszty dojazdów do kliniki słuchu oraz zakup okularów. Organ I instancji przedstawił wysokość kwoty, jaką dysponuje ośrodek pomocy społecznej, ilość świadczeniobiorców, średnią wysokość świadczenia przyznanego na jedną osobę uprawnioną. Ponadto, jak stwierdził Sąd, skarżący nie jest pozostawiony bez pomocy, co wynika z akt administracyjnych

(decyzje przyznające świadczenia). Organ udziela skarżącemu różnych świadczeń, jednakże nie wszystkie potrzeby i w oczekiwanej przez niego wysokości może zaspokoić. Tym samym, organy wydając decyzje nie naruszyły art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. i prawa materialnego. Sąd wyjaśnił, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy są również upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń oraz w wysokościach przez nich oczekiwanych.

Uznając, że z przyczyn powyższej wskazanych, organy nie naruszyły granic uznania administracyjnego, w tym nie naruszyły art. 7 K.p.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył J. M., zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c P.p.s.a. w związku z art. 2 ust 1., art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie oceny legalności zaskarżonej decyzji z pominięciem naruszenia przez organ administracji publicznej, tych przepisów, w szczególność poprzez brak dostrzeżenia okoliczności, zgodnie z którymi oba organy przekroczyły zasadę swobody w uznaniu administracyjnym oraz to, iż wydały decyzje w sprzeczności z przepisami K.p.a., a to z uwagi na brak odniesienia się w decyzji do problemów zdrowotnych skarżącego oraz brak ustalenia stanu faktycznego w tym zakresie,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez zaniechanie dokonania prawidłowej

kontroli instancyjnej i w konsekwencji nie stwierdzenie podstaw do uchylenia postanowienia organu II instancji.

Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, oświadczając, że skarżący nie opłacił pomocy prawnej ani w części, ani w całości. Skarżący wniósł o nieprzeprowadzanie rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że braki w ustaleniach faktycznych polegające na nieustaleniu stanu zdrowia skarżącego są istotnym błędem postępowania przed organem. Skoro natomiast organ nie posiadał prawidłowego i pełnego obrazu stanu faktycznego sprawy, tj. nie posiadał wiedzy o kluczowych dolegliwościach skarżącego, to nie mógł w sposób prawidłowy zastosować "uznania administracyjnego".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że stosownie do art. 182 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - zwanej również P.p.s.a.): "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 P.p.s.a.). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Oceniając wniesioną skargę kasacyjną w granicach określonych treścią art. 183 § 1 P.p.s.a. i nie dostrzegając przy tym przypadków nieważności postępowania wymienionych w § 2 tej ustawy, jako błędny, a przez to niezasadny uznać należało zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w związku z art. 2 ust 1., art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. (zarzut 1). Podkreślić przede wszystkim należało, że podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 41 ustawy z 12 marca 2004 r. i to jego przesłanki stanowiły przedmiot oceny organów administracyjnych, a także Sądu pierwszej instancji. Na podstawie tego przepisu został stronie przyznany specjalny zasiłek celowy na określone miesiące, w określonej kwocie i na określone cele. Stawianie zatem w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 39 ust. 1 i 2 ww. ustawy, regulującego inne świadczenie z zakresu pomocy społecznej, tj. zasiłku celowego, pozostaje w oderwaniu zarówno od okoliczności niniejszej sprawy jak też podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Nie mogło też stanowić podstawy przeprowadzenia kontroli kasacyjnej.

W konsekwencji powyższego za niezasadny uznać należało również zarzut naruszenia 134 § 1 P.p.s.a. (zarzut 2).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Sąd nie orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, albowiem na podstawie art. 258 – 261 P.p.s.a. w tej materii wyłącznie właściwe są wojewódzkie sądy administracyjne.