Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1534/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonego postanowienia
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2 i par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 145 par 2, art. 212, art. 228 par 1 pkt 1 w zw. z art. 239
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie Sędzia WSA Marek Krawczak, Sędzia WSA Aneta Lemiesz (sprawozdawca), Protokolant Agata Próchniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi E. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia, 2) określa, że postanowienie, którego nieważność stwierdzono w pkt 1, nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz E. Sp. z o.o. z siedzibą w P. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 21 października 2010r. (wpływ w dniu 25 października 2010r.) spółka E. sp. z o.o. z siedzibą w P. (zwana dalej "Spółką" lub "Wnioskodawca"), działając przez pełnomocnika, wniosła o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych.

Ww. wniosek nie został złożony na urzędowym formularzu, niemniej jednak odtwarzał przyjęty w nim schemat. I tak, wniosek zawierał m.in. opis stanu faktycznego, pytanie interpretacyjne i - w pkt 8 - stanowisko wnioskodawcy.

Do wniosku dołączono m.in. pełnomocnictwo ("Upoważnienie") z dnia 6 lipca 2010r. uprawniające radcę prawnego Pana P.B. do występowania w imieniu Spółki o interpretacje do urzędów skarbowych i załatwiania wszelkich spraw w związku z tymiż interpretacjami. Załącznikiem wniosku był także odpis z Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 18 maja 2010r.

Pismem z dnia 21 stycznia 2011r. organ wezwał Spółkę do "przedstawienia własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej zdarzenia przyszłego w odniesieniu do pytania przedstawionego we wniosku". Jednocześnie pouczono Spółkę, że nieuzupełnienie ww. braku formalnego w wyznaczonym terminie spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia na podstawie art. 14g § 1 i § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 ze zm.), dalej "Ordynacja podatkowa". Wezwanie to, pomimo ustanowienia w sprawie pełnomocnika, zostało skierowane bezpośrednio do Spółki i doręczone jej w dniu 27 stycznia 2011r., czyli już po upływie terminu, o którym mowa w art. 14d Ordynacji podatkowej.

Na ww. wezwanie odpowiedział - pismem z dnia 31 stycznia 2011r. - Pan P.D., Prezes Spółki, wyjaśniając, że stanowisko wnioskodawcy zawarte było już we wniosku z dnia 21 października 2010r. Ponadto podniósł, że wbrew przepisowi art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, wezwanie doręczono Spółce z pominięciem osoby pełnomocnika. Jednocześnie - powołując się na ww. okoliczność i treść art. 14o § 1 Ordynacji podatkowej - wskazał, że w sprawie znajdą zastosowanie przepisy o tzw. "milczącej" interpretacji.

Następnie postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w W., działającego z upoważnienia Ministra Finansów, z dnia [...] lutego 2011r. - wobec uznania, że Spółka nie uzupełniła braków formalnych, o których mowa w wezwaniu z dnia 21 stycznia 2011r. - pozostawiono jej wniosek bez rozpatrzenia. Postanowienie to, podobnie jak ww. wezwanie, zostało również skierowane bezpośrednio do Spółki, z pominięciem przy doręczeniach jej pełnomocnika. Doręczenie ww. postanowienia Spółce nastąpiło w dniu 9 lutego 2011r.

Na ww. postanowienie Spółka, działając samodzielnie, pismem z dnia 14 lutego 2011r. złożyła zażalenie; nadając je jednak w placówce pocztowej dopiero w dniu 17 lutego 2011r., czyli po upływie terminu w tym zakresie ustanowionego.

Z dnia 24 lutego 2011r. pochodzi zaś pismo pełnomocnika Spółki, w którym poinformował on organ, że w sprawie doszło do wystąpienia skutku, o którym mowa w art. 14o § 1 w zw. z art. 14d Ordynacji podatkowej.

I wreszcie postanowieniem z dnia [...] marca 2011r. Dyrektora Izby Skarbowej w W., działającego z upoważnienia Ministra Finansów - które to postanowienie stanowi przedmiot zaskarżenia w niniejszym postępowaniu - stwierdzono uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia w sprawie. To postanowienie zostało doręczone zarówno Spółce jak i jej pełnomocnikowi. Z tym że adresatem postanowienia była Spółka, a radca prawny Pan P.B., został wskazany w pkt 2 rozdzielnika tego pisma; nie powołano się tam jednak na fakt jego pełnomocnictwa w sprawie.

Od ww. postanowienia - w ustawowym terminie - skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła zarówno Spółka (data wpływu w dniu 21 kwietnia 2011r.), jak i pełnomocnik Spółki (wpływ w dniu 26 kwietnia 2011r.).Sąd potraktował drugą ze skarg, jako uzupełnienie pierwszej z nich, jako że strona może wnieść do sądu tylko jedną skargę.

Strona skarżąca podniosła w skardze zarzuty rażącego naruszenia prawa, tj.:

1) przepisu art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej poprzez pominięcie przy doręczaniu pism pełnomocnika i doręczanie ich bezpośrednio Spółce,

2) przepisu art. 14g § 3 w zw. z art. 216 § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 14o § 1 w zw. z art. 14d Ordynacji podatkowej oraz art. 236 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez wydanie postanowienia o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia po tym, jak termin na wydanie decyzji minął.

Powołując się na ww. naruszenia Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na niedochowanie terminu na wniesienie zażalenia na postanowienie bez rozpatrzenia. W razie zaś nieuwzglednienia przez Sąd tego wniosku - powołując się na zasady ostrożności procesowej - organ wniósł o oddalenie skargi.

W zakresie pierwszego z podniesionych w skardze zarzutów organ podniósł, że wniosek Spółki został podpisany przez radcę prawnego Pana P.B. Do wniosku dołączono kserokopię potwierdzoną za zgodność z oryginałem upoważnienie z dnia 6 lipca 2010r. W upoważnieniu tym nie wskazano jednak adresu do doręczeń wszelkiej korespondencji. Wobec powyższego wezwanie z dnia 21 stycznia 2011r. zostało wystosowane na adres wnioskodawcy wskazany we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji. W związku zaś z faktem, że w odpowiedzi na ww. wezwanie, podpisanej przez Pana P.D., Prezesa Zarządu Spółki, również nie wskazano adresu do doręczeń korespondencji ograniczając się do stwierdzenia, że pismo powinno być doręczone pełnomocnikowi, który jest radcą prawnym ustanowionym do załatwiania spraw interpretacyjnych przed urzędami skarbowymi, organ przesyłał całą korespondencję na adres wskazany we wniosku.

Ustosunkowując się do drugiego zarzutu skargi organ wskazał, że w tej sprawie nie nastąpiło wydane interpretacji milczącej, gdyż przed upływem przewidzianego terminu Dyrektor Izby Skarbowej w W., działając z upoważnienia Ministra Finansów, wydał postanowienie z dnia [...] lutego 2011r. o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do treści art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz.1270, określanej dalej p.p.s.a), kontrola zaskarżonych rozstrzygnięć dokonywana jest pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym Sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami i podstawami wskazanymi w skardze. Oznacza to, że Sąd, w przypadku gdy stwierdzi, że zaskarżone rozstrzygnięcie podjęte zostało z naruszeniem prawa - o ile naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy - może, w zależności od charakteru i ciężaru tego naruszenia, uchylić zaskarżone rozstrzygniecie lub też stwierdzić jego nieważność.

Skarga jest uzasadniona.

Przed przystąpieniem do rozważań nad okolicznościami tej konkretnej sprawy uzasadnione jest poczynienie kilku uwag o ogólnym charakterze.

I tak, proces stosowania prawa jest procesem sformalizowanym. Każde działanie podjęte w jego ramach przybiera określoną formę prawną. Również w przypadku decyzji (postanowienia) administracyjnej obowiązujący porządek prawny ustanawia pewne kwantum wymogów formalnych, które warunkuje jej zewnętrzne (realne) zaistnienie w obrocie prawnym. Pierwszym warunkiem bytu prawnego takiej decyzji lub postanowienia jest posiadanie co najmniej czterech cech spośród katalogu elementów zawartych w art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej w odniesieniu do decyzji oraz w art. 217 § 1 Ordynacji podatkowej - w odniesieniu do postanowienia. Są to: oznaczenie organu podatkowego i strony (w przypadku postanowienia - także innych osób biorących udział w postępowaniu), rozstrzygnięcie, podpis (własnoręczny). Drugim warunkiem zaistnienia decyzji (postanowień) w obrocie jest jej doręczenie. Przesłanka ta jest wyprowadzana z treści art. 212 Ordynacji podatkowej. Przepis ten na podstawie art. 219 Ordynacji podatkowej znajduje odpowiednie zastosowanie także do postanowień (por. M. Kamiński, Nieważność decyzji administracyjnej. Studium teoretyczne, Zakamycze 2006, s. 155 i n.).

Tak więc przepis art. 212 Ordynacji podatkowej, określa moment, w którym decyzja podatkowa wchodzi do obrotu prawnego. Jest nim moment doręczenia - a nie wydania - tej decyzji stronie postępowania. Od tego momentu decyzja wiąże organ podatkowy, który ją wydał, oraz stwarza określone w niej uprawnienia i obowiązki o charakterze procesowym i materialnym tak dla strony, jak i dla organu. Do momentu doręczenia decyzji nie istnieje ona w sensie prawnym. Decyzje niedoręczone stronie to decyzje nieistniejące.

Zgodnie z art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Nie tylko więc z woli strony, ale także z mocy ustawy pełnomocnik z chwilą ustanowienia ma decydującą rolę w toczącym się postępowaniu i powinien mieć zapewniony czynny udział w postępowaniu, tak samo jak strona postępowania, gdyby działała samodzielnie Reguła ta nie doznaje wyjątków (por. St. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz. Wydanie 7, LexisNexis, str. 686).

Słusznie więc został podniesiony w skardze zarzut naruszenia w sprawie przepisu art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej.

Pominięcie pełnomocnika przy doręczeniu postanowienia z dnia [...] lutego 2011r. oznacza, że doręczenie to było bezskuteczne. Tak więc ww. postanowienie nie weszło do obrotu prawnego, a w konsekwencji nie rozpoczął biegu termin do wniesienia na nie zażalenia.

Innymi słowy w obrocie prawnym nie zaistniał akt, który podlegałby zaskarżeniu.

Wniesienie zażalenia na postanowienie, które nie zostało skutecznie doręczone obligowało organ, stosownie do art. 228 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 Ordynacji podatkowej, do stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia.

Niedopuszczalność zażalenia może wynikać z przyczyn przedmiotowych, jak i podmiotowych. Niedopuszczalność zażalenia z przyczyn przedmiotowych obejmuje m.in. przypadki braku przedmiotu zaskarżenia tj. orzeczenia, które albo nie weszło do obrotu prawnego np. zostało z obrotu usunięte, albo - tak jak w niniejszej sprawie - zostało wydane, lecz nie zostało skutecznie doręczone.

Tymczasem organ całkowicie pominął w sprawie ocenę dopuszczalności zażalenia, przeszedł od razu do oceny terminowości jego wniesienia. W sytuacji zaś, gdy w dacie wniesienia zażalenia nie istniało w obrocie postanowienie, które było podstawą zaskarżenia, badanie terminu do wniesienia zażalenia było nieuzasadnione.

Rozważania poczynione powyżej znajdują zastosowanie także do oceny drugiego zarzutu skargi i w konsekwencji prowadzą do uznania, że jest on nieuzasadniony. W okolicznościach sprawy skutek wadliwego doręczenia jest bezwzględny. Sam fakt wydania - bez doręczenia stronie - postanowienia, de iure nie-aktu, nie mógł wywołać żadnych skutków prawnych, w tym także tych, o których mowa w analizowanym zarzucie skargi.

Reasumując wskazać należy, że pominięcie kwestii oceny dopuszczalności zażalenia i rozstrzygniecie o uchybieniu terminowi do wniesienia zażalenia od nieistniejącego w obrocie postanowienia stanowi w ocenie Sądu rażące naruszenie prawa uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia, w związku z czym Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej - orzekł jak w sentencji.