Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 732/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2014-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1 pkt 1.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Błesiński, Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca), sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant referent stażysta Milena Małyszko, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 18 grudnia 2014r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek Uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]" nr "[...]" o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

Z motywów decyzji i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy:

W dniu 29.08.2013r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek E. J. o umorzenie ciążących na nim zobowiązań z tytułu nieopłaconych ww. składek za okres od 01.03.2009r. do 01.06.2010r. Wnioskujący podał, że po wypadku przy pracy w 1998r. ma trudności z chodzeniem i nie może już wykonywać pracy. Zachorował też na cukrzycę i przebywał w szpitalu, a obecnie pozostaje pod opieką lekarza diabetologa i chirurga naczyniowego. Przedłożył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, poinformował, że jest bezrobotny i pobiera z tego tytułu zasiłek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]" odmówił umorzenia należności za okres od marca 2009r. do maja 2010r. w łącznej kwocie należności głównych wraz z odsetkami -17.439 zł.

Jako podstawę prawną wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a, art. 24 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że rozpatrując wniosek przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu określenie sytuacji materialnej strony i ewentualne ustalenie istotnych okoliczności, mających wpływ na rozstrzygnięcie. Powołując się na wyjątkowy charakter umorzenia należności ZUS stwierdził, że w przypadku dłużnika nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), dalej: rozporządzenie z 31.07.2003r. Ocenił, że zobowiązany pomimo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności był w stanie podjąć zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy.

Organ powołał się na oświadczenia wnioskodawcy, że jest w separacji sądowej od 06.07.2001r. i nie zamieszkuje wspólnie z innymi członkami rodziny. Źródłem jego utrzymania jest zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 568,50 zł, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie posiada środków zgromadzonych na rachunku bankowym, papierów wartościowych oraz wierzytelności, nie zalega w Urzędzie Skarbowym w O. oraz nie wskazał żadnych zobowiązań pieniężnych. Ponadto nie wykazał stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem oraz poinformował, że koszty związane z leczeniem wynoszą 120,- zł miesięcznie.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że wnioskodawca figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako współwłaściciel samochodu osobowego marki "[...]", nie figuruje w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych jako właściciel bądź współwłaściciel nieruchomości, nie figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą (likwidacja 25.01.2011r.), ostatnie rozliczenie podatkowe PIT-36 złożył za 2011r., nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej i świadczeń rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w O., nie figuruje w kartotece emerytalno-rentowej w ZUS oraz nie pobierał świadczeń z Wydziału Zasiłków.

Dalej organ wskazał, że Urząd Pracy Powiatu "[...]" pismem z dnia 05.09.2013r. poinformował, że od dnia 01.03.2013r. wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku od 09.03.2013r., w trakcie posiadania statusu bezrobotnego otrzymał wykaz zakładów pracy chronionej oraz informację o Giełdzie Pracy, a także zgłosił gotowość podjęcia pracy. Nie wykazał żadnych innych zobowiązań, jak też żadnych wydatków związanych z utrzymaniem (np. rachunków za energię, gaz, czynsz i innych), na podstawie których można byłoby ustalić wysokość faktycznych ponoszonych kosztów.

Organ stwierdził, że dla uznania wystąpienia przesłanek do podjęcia decyzji o umorzeniu należności niezbędne jest udowodnienie ich wystąpienia poprzez złożenie stosownych dokumentów. Z uwagi na niedostarczenie dowodów potwierdzających sytuację materialną i osobistą nie można potwierdzić, że zobowiązany znalazł się w trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej, uzasadniającej umorzenie należności z tytułu składek, z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji rodziny, a trudności te mają charakter stały i pogłębiający się. Zdaniem Zakładu ubiegający się o ulgę nie wykazał zaistnienia przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia z 31.07.2003r. Z kolei wobec zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej organ nie stwierdził wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Wnioskodawca nie wykazał też istnienia problemów zdrowotnych, które uniemożliwiałby pozyskiwanie dochodów i opłacanie składek.

ZUS poinformował także o możliwości spłaty zadłużenia w układzie ratalnym.

E. J. skierował do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 12.11.2013r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie ciążących na nim należności z tytułu nieopłaconych składek. Przedstawił dodatkowe oświadczenia i dokumenty odnośnie stanu zdrowia (oczekuje na operację udrożnienia żył, ma cukrzycę, problemy ze słuchem) i w zakresie ponoszenia kosztów zakupu leków, aparatów słuchowych, wynajęcia mieszkania (400,- zł), miesięcznych opłat (energia, gaz: 105,- zł), kosztów leczenia (210,- zł), wydatków na żywność (specjalna dieta: ok. 600,- zł).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]". Wobec zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy została uchylona wyrokiem z dnia 20 lutego 2014r. sygn. akt I SA/Ol 94/14. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że posługiwanie się przez Zakład określonymi formularzami celem uzyskania danych dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy oraz udzielenie pisemnej informacji o konieczności podania przez niego danych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, nie zwalnia od żądania ich uzupełnienia czy uściślenia, bądź też przedstawienia stosownych dowodów w toku postępowania. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący podniósł, że nie posiada samochodu, gdyż został on zezłomowany na przełomie września i października 2013r. (fakt posiadania samochodu był istotnym argumentem na rzecz ściągalności składek w decyzji organu z dnia 23.10.2013r.). Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ powołał się na dane z Centralnej Ewidencji Pojazdów (pozyskane w dniu 12.09.2013r.) nie wyjaśniając kwestii aktualności tych danych w czasie ponownego rozpoznawania wniosku.

Zakład skupił się na okoliczności otrzymywania przez skarżącego od dnia 1.11.2013r. emerytury w kwocie netto 1.592,69 zł uznając, że kwota ta, jako przekraczająca minimum socjalne w jednoosobowym gospodarstwie emeryckim, określone na kwotę 1.064,76 zł (we wrześniu 2013r.), pozwala na minimalnie godziwy poziom życia.

Sąd uznał za zasadne zarzuty skargi, że w swoich rozważaniach Zakład nie odniósł się do aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego. Mianowicie, nie wziął pod uwagę argumentacji, że cukrzyca jest choroba przewlekłą, (wystąpiły już powikłania w postaci tzw. stopy cukrzycowej), że skarżący musi stale przyjmować leki i stosować określoną dietę, że z kwoty emerytury musi też zaoszczędzić środki na zakup aparatów słuchowych. Potencjalnie tego typu wydatki powinny wpłynąć na ocenę, czy opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Pominięcie tych okoliczności w rozważaniach organu stało się podstawą uznania przez Sąd, że zaskarżona decyzja została podjęta bez dostatecznego ustalenia stanu faktycznego i rozważenia wszystkich dowodów i aspektów sprawy, co mogło mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.

Rozpoznając ponownie sprawę decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]" W jej uzasadnieniu przedstawił sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy.

Organ podał, że skoro strona pobiera świadczenie emerytalne oraz właściwy organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, zasadne jest przyjęcie, że w odniesieniu do strony nie stwierdzono wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s., a tym samym nie ma podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. W oparciu o art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy Zakład wskazał, że to na zobowiązanym ciąży jednak obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o aktualnej, trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia.

Przedstawił aktualną sytuację wnioskodawcy i podał, że od 06.07.2001r. jest on w separacji oraz prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz) w wysokości 505 zł, koszty związane z leczeniem w wysokości 107 zł oraz wydatki na wyżywienie w wysokości 600 zł. Zakład zwrócił uwagę, że strona przedstawiła, iż jedynym źródłem utrzymania jest dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 1.131,15 zł (po potrąceniach egzekucyjnych w wysokości 486,42 zł miesięcznie) podczas, gdy jednocześnie wskazała, iż ponosi stałe miesięczne wydatki w kwocie ok. 1.212 zł, które przewyższają wskazany dochód. Na podstawie danych w posiadaniu Zakładu organ stwierdził, że strona nie ma innego źródła dochodu poza świadczeniem emerytalnym. Może to zatem świadczyć, że wnioskodawca nie wskazał dodatkowych, innych źródeł dochodu. Zakład zauważył, że pomimo wezwania strona nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających ponoszone koszty z tytułu opłat za wynajem mieszkania.

Ponadto z przedstawionych zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego z dnia 04.03.2014r. oraz z dnia 07.07.2014r. wynika, iż zadłużenie strony zmniejszyło się o kwotę w wysokości 1.408,70 zł należną z tytułu kosztów egzekucyjnych, zmniejszyła się także kwota z tytułu kosztów upomnienia z 167,20 zł do 70,30 zł oraz kwota należności głównej z 15.840,00 zł do 15.809,40 zł. W ocenie Zakładu wnioskodawca nie wykazał jednak, że prowadzona egzekucja znacząco wpłynęła na pogorszenie jego sytuacji finansowej, a jedynie stwierdził, iż powyższa okoliczność wyklucza jakąkolwiek możliwość spłaty zadłużenia wobec ZUS.

Zakład przyznał, że sytuacja finansowa strony uległa znacznemu pogorszeniu od kwietnia 2014r. w związku z potrąceniami egzekucyjnymi w wysokości 486,42 zł miesięcznie na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w O., jednakże w kontekście obowiązujących przepisów prawa zła sytuacja materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia wobec Zakładu, nie przesądzają o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku w zakresie umorzenia należności. Opłacanie bowiem należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których niezaprzeczalnie wynika, że ZUS jako wierzyciel nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania swoich należności, ale również w przyszłości nie będzie miał takiej możliwości.

Biorąc powyższe pod uwagę w opinii Zakładu nie można uznać, iż strona znalazła się w trudnej sytuacji majątkowej uzasadniającej umorzenie zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji. W szczególności nie wykazano, iż trudności mają charakter stały i pogłębiający się, zatem nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31.07.2003r.

Wobec zaprzestania przez stronę prowadzenia działalności gospodarczej organ nie stwierdził wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia.

ZUS podał, że wykonując wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20.02.2014r. sygn. akt I SA/Ol 94/14 pismem z dnia 13.06.2014r. wezwał wnioskodawcę do przedstawienia m.in. aktualnych dokumentów związanych z leczeniem i aktualnym stanem zdrowia, w tym: dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznych kosztów leczenia i leków, kosztów stosowanej diety, środków finansowych przeznaczonych na zakup aparatu słuchowego. W odpowiedzi na wezwanie strona oświadczyła, iż dołączona dokumentacja szpitalna do wniosku z dnia 29.08.2013r. o umorzenie należności z tytułu składek jest nadal aktualna. Z przedstawionych informacji wynika, iż cierpi na cukrzycę, posiada orzeczenie z dnia 21.10.2011r. Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. o zaliczeniu na stałe do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, które oznacza, że strona jest zdolna do pracy w warunkach chronionych. Jest ponadto osobą słabo słyszącą, z przedstawionej dokumentacji wynika, iż był w trakcie leczenia. Z uwagi na niedostarczenie aktualnych dokumentów ZUS z urzędu podjął czynności zmierzające do ustalenia w szczególności jego stanu zdrowia, jednakże z uwagi na osobisty i poufny charakter wskazanych przez stronę okoliczności oraz brak środków dowodowych pozwalających na ustalenie i potwierdzenie okoliczności, organ nie miał możliwości ich zweryfikowania.

Zakład przyznał, iż stan zdrowia oraz wiek wnioskodawcy niewątpliwie może mieć wpływ na ograniczenie możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu. Jednocześnie Zakład zauważył, iż strona osiąga dochód niezależnie od stanu zdrowia, tj. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.131,15 zł netto, a ponadto w złożonej dokumentacji oświadczyła, że firmy zatrudniające osoby niepełnosprawne nie zatrudniają osób pobierających świadczenie emerytalne. Stąd też organ domniemywa, że strona poszukuje dodatkowego źródła dochodu.

W związku z powyższym Zakład uznał, iż nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tzn. wnioskujący nie udowodnił, iż zły stan zdrowia pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład wyjaśniał, iż dla uznania wystąpienia powyższej przesłanki muszą zostać udowodnione łącznie dwie okoliczności, tj. niemożność uzyskiwania dochodu przy jednoczesnym złym stanie zdrowia. Uznał, że na tym tle nie można zatem stwierdzić, iż w przypadku strony zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przemawiające za umorzeniem.

Organ ponownie poinformował o możliwości spłaty zadłużenia w układzie ratalnym.

W skardze z dnia 20.09.2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. J. wniósł o uchylenie decyzji z dnia "[...]" W jego ocenie spełnił wymogi do umorzenia należności i wykazał, że nie jest w stanie ich opłacić ze względu swój na stan majątkowy i sytuację zdrowotną.

Nie zgodził się z oceną organu, że przedstawione przez niego okoliczności nie stanowią wystarczających przesłanek do umorzenia należności. Skarżący przedstawił dochody z lat 2008-2010 i podał, że już wcześniej żył poniżej minimum socjalnego.

Przedstawił aktualne miesięczne zestawienie dochodów (1.592,69 zł) z wydatkami (1.206,80 zł), na które składają się: opłaty 105 zł, koszty związane z leczeniem: 301,80 zł, wynajęcie mieszkania: 300 zł, wyżywienie: ok. 500 zł.

W jego ocenie Zakład myli się twierdząc, że skarżący nie skorzystał z możliwości ubiegania się o zastosowanie ulgi w spłacie należności objętych egzekucją Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. Jako dowód dołączył kopię decyzji tego organu z dnia 23.06.2014r. o odmowie umorzenia zaległości podatkowych.

Podał, że cierpi na cukrzycę typu II, która jest chorobą przewlekłą i nieuleczalną, prowadzącą do szeregu powikłań i ciągłego pogarszania się stanu zdrowia. Podkreślił, że jest rzeczywiście chory na cukrzycę i związane z tą chorobą powikłania, w jego przypadku nie jest to jedynie podejrzenie istnienia choroby. Choruje też na miażdżycę i niewydolność tętniczą, szczegółowo opisał dolegliwości. Wskazał, że leki są bardzo drogie i tylko częściowo refundowane, a co kwartał ich cena wzrasta. Z emerytury musi uzbierać kwotę na zakup aparatów słuchowych, których cena wynosi od 3 do10 tys. zł w zależności od mocy aparatu. NFZ zwraca tylko 650 zł. Ostatecznie zrezygnował jednak z zakupu tego aparatu, gdyż nie stać go na jego zakup. Wyjaśnił, że w wyniku choroby może nawet stracić nogi, a ZUS lekceważy jego stan zdrowia, bagatelizuje tą przesłankę umorzenia należności nawet pomimo ww. wyroku WSA w Olsztynie z 20.02.2014r., tak, jakby to była przemijająca choroba typu przeziębienie.

Oceniając przesłankę interesu społecznego, na którą powołał się ZUS przy odmowie umorzenia należności, skarżący końcowo podał, że najpierw należy umożliwić przeżycie pojedynczego człowieka.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie , co następuje:

Według ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2014.1647 j.t. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej (art. 1 § 1). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 tej ustawy, zgodnie z ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, zwana dalej w skrócie p.p.s.a.) umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit.b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W ostatnim przypadku jednak wyłącznie w sytuacji, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Sąd administracyjny uwzględniając skargę, co do zasady może zatem znieść z obrotu prawnego wyłącznie wadliwe orzeczenie. Sąd nie zastępuje jednak organu administracji publicznej, nie prowadzi postępowania dowodowego we własnym zakresie, nie wydaje orzeczeń o charakterze merytorycznym w rozpatrywanej sprawie.

Organ rozstrzygnął sprawę na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, zwanej także u.s.u.s.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

Według art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, czyli składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wymieniono wyczerpująco przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a mianowicie:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ ustalił, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne. Z w/w świadczenia dokonane są potracenia egzekucyjne w kwocie 486,42 zł przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. Brak jest zatem podstaw do uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Organ ponadto rozważył, czy sytuacja skarżącego wyczerpuje dyspozycję art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Stąd rozważył przesłanki umorzenia zaległych należności według rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 20 lutego 2014r. , sygn. akt I SA/OI 94/14 po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchylił zaskarżoną decyzję.

Za zasadne Sąd uznał zarzuty skargi, że w swoich rozważaniach Zakład nie odniósł się do aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego. Mianowicie, nie wziął pod uwagę argumentacji, że cukrzyca jest choroba przewlekłą , (wystąpiły już powikłania w postaci tzw. stopy cukrzycowej), że skarżący musi stale przyjmować leki i stosować określoną dietę, że z kwoty emerytury musi też zaoszczędzić środki na zakup aparatów słuchowych. Potencjalnie tego typu wydatki powinny wpłynąć na ocenę, czy opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie wykonał zaleceń Sądu w tym zakresie.

Decyzja ma charakter uznaniowy. Uznaniowy charakter mają decyzje wydawane na podstawie art. 28 u.s.u.s., na co zwracał uwagę Sąd Najwyższy w swoich uchwałach i wyrokach odnosząc się do zakresu i kryteriów dokonywanej ich kontroli. W uchwale z dnia 6 maja 2004r. (sygn. akt II UZP 6/04) Sąd Najwyższy wskazał, że "Zakres kognicji sądu nie ogranicza się jedynie, wobec uznaniowego charakteru decyzji, do oceny, czy zostały zachowane przesłanki formalne wymagane przepisami k.p.a. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r. III UZP 15/00 (OSNAPiUS 2000, nr 23, poz. 864) decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek, podlega merytorycznej kontroli sądu. Oznacza to, że do kompetencji sądu należy merytoryczna ocena zasadności wydanej i podlegającej zaskarżeniu decyzji, w tym odmawiającej umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek (...) na podstawie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy (...) posiłkując się w tym zakresie przepisami rozporządzenia (...) z dnia 31 lipca 2003 r.". Ponadto Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 lipca 2006 r. sygn. akt II UK 241/05 (OSNP 2007, nr 13-14, poz. 203) nie zgodził się z zarzutem ZUS, że stwierdzenie ustawodawcy dotyczące możliwości umorzenia składek przez Zakład wyłącza sądową kontrolę przesłanek warunkujących wydanie decyzji o ich umorzeniu, sprowadzając tę kontrolę tylko do formy decyzji i zachowania zasad postępowania. Jeszcze wyraźniej w tej kwestii wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 maja 2007 r. sygn. akt UK 216/06 (OSNP 2008, nr 13-14, poz. 202), stwierdzając, że "Nawet, jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 2 sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieje szansa na ich wyegzekwowanie (...) Sąd mógł więc badać, czy nieskorzystanie przez wierzyciela z prawa umorzenia należności nie krzywdzi dłużnika".

W rozpoznawanej sprawie ZUS ustalił, że skarżący cierpi na cukrzycę. Z zeznań skarżącego (k. 17 akt. adm. ) wynika, że ta choroba ma charakter postępujący. Wskazał on, że jego stan zdrowia wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Zeznał, że jest w stanie wykupić tylko najtańsze zamienniki leków przepisanych przez lekarzy. Wskazał, że nie stać go na zakup aparatów słuchowych. Nie stać go na rehabilitację. Organ nie ustosunkował się do jego zeznań.

Tym samym nie wypełnił zaleceń Sadu i nie dokonał analizy przesłanki materialnoprawnej pozwalającej na umorzenie należności z tytułu składek. W szczególności, czy odmowa umorzenia składek nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W decyzji Zakład przyznał, iż stan zdrowia oraz wiek wnioskodawcy niewątpliwie może mieć wpływ na ograniczenie możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu. Jednocześnie Zakład zauważył, iż strona osiąga dochód niezależnie od stanu zdrowia, tj. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.131,15 zł netto. Ponadto Zakład "domniemywa, że strona poszukuje dodatkowego źródła dochodu". Takie domniemanie jest sprzeczne z treścią zebranego materiału dowodowego. Przesłuchany w charakterze strony skarżący zeznał, że" jego stan zdrowia wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej".

Stosownie do treści § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego Rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozpoznając sprawę, uzupełni materiał dowodowy dotyczący stanu zdrowia skarżącego, postępującej choroby i ponoszenia przez niego wydatków na wyżywienie, leczenie i rehabilitację. W związku z tym Zakład wypowie się, czy w zaistniałej sytuacji opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W konsekwencji czy nieskorzystanie przez wierzyciela z prawa umorzenia należności nie krzywdzi dłużnika. W rezultacie ustalony stan faktyczny Zakład odniesie do wyżej wskazanej hipotezy normy prawnej.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.