Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 22/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1 i par. 2, art. 184 w zw. z art. 197 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka, po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Rz 673/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie dorady podatkowego w sprawie ze skargi R. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 8 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług za kwiecień 2013 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 673/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił R. N. (zwanemu dalej "skarżącym") przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie w sprawie zawodowego pełnomocnika, w osobie doradcy podatkowego. W związku z tym złożył, na urzędowym formularzu, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, zgodnie z którym pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką, a także rodzicami i dwoma pełnoletnimi braćmi. Zgodnie z przedmiotowym oświadczeniem cała siedmioosobowa rodzina utrzymuje się miesięcznie za kwotę 1 211 zł brutto, obejmującą dochody poszczególnych, wspólnie gospodarujących osób, tj. dochód skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej – ok. 500 zł miesięcznie, a także pobierany przez matkę skarżącego zasiłek dla bezrobotnych, w wysokości 711,48 zł miesięcznie. Jak wynika z przedłożonych informacji bracia skarżącego nie uzyskują jakichkolwiek dochodów.

Wyszczególniając, będące w dyspozycji wszystkich wspólnie gospodarujących osób składniki majątku, skarżący wymienił: dom o pow. 250 m2, działkę budowlana o pow. 8 arów (należącą do jego matki), samochód dostawczy [...], rok. prod. 2004, samochód osobowy marki [...], stanowiący własność brata. W uzasadnieniu swojego wniosku skarżący podkreślił, że nie stać go na pokrycie kosztów sądowych we wszystkich, zawisłych przed sądem sprawach, wynoszących łącznie 800 zł, ani też na skorzystanie z usług zawodowego pełnomocnika, która jest mu niezbędna, z uwagi na brak fachowej wiedzy. Zaznaczył także, że jego żona przebywa aktualnie na urlopie wychowawczym, tak więc oboje są zdani na pomoc rodziców. Sam skarżący, jak zapewnił, osiąga bowiem niewielkie dochody.

Skarżący nadmienił ponadto, że obecnie prowadzona jest wobec niego egzekucja komornicza, na podstawie decyzji określającej przybliżoną kwotę zobowiązań podatkowych, co bez wątpienia wpływa na obraz jego sytuacji materialnej.

Ustosunkowując się do wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń, dotyczących jego sytuacji materialnej i wysokości dochodów, skarżący stwierdził między innymi, że miesięcznie na zakup żywności wydaje ok. 600 zł, na zakup odzieży 30 zł, leków 60 zł, środków czystości 40 zł. Miesięczna wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu kształtuje się w ten sposób, iż koszty korzystania z mediów wynoszą: energia elektryczna – ok 260 zł, odprowadzanie ścieków 60 zł, ogrzewanie ok 166 zł, internet i telefon 60 zł.

Składając kolejne oświadczenie (złożone do akt sprawy I SA/Rz 674/15) skarżący zadeklarował, że nie korzysta z pomocy społecznej, a rozmiar prowadzonej przez niego działalności gospodarczej jest znikomy, o czym świadczy chociażby to, że nie zatrudnia żadnych pracowników. Do przedmiotowego oświadczenia skarżący załączył kopie deklaracji podatkowych, składanych na poczet podatku od towarów i usług, za czerwiec, lipiec i sierpień 2015 r., z których wynika, że w tym czasie nie wykonywał on żadnych czynności opodatkowanych tym podatkiem.

Jak wynika z informacji zamieszczonych w Krajowym Rejestrze Sądowym, nr KRS [....], skarżący wraz z małżonką są jedynymi udziałowcami N. sp. z o.o., z siedzibą w P., w której to spółce skarżący pełni również funkcję prezesa zarządu.

Składając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego skarżący podniósł, że zadeklarowane przez niego koszty utrzymania są zmienne, natomiast jego bracia sami pokrywają koszty utrzymania własnych samochodów. Zakwestionował również to, że ich wydatki bytowe powinny być zaliczone do ogólnych kosztów utrzymania. Oprócz tego skarżący przyznał, że "przeniósł" swoją działalność do sp. z o.o., nie podał jednak żadnej informacji, dotyczącej działalności tego podmiotu, tj. jej rozmiarów oraz uzyskiwanych dochodów.

Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 100 zł.

Sąd pierwszej instancji uznał, że w sprawie zachodzi szereg istotnych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

W ocenie Sądu skarżący złożył oświadczenia, których nie sposób uznać za pełne oraz wiarygodne. Przemilczał bowiem wiele istotnych dla rozpoznania tego wniosku informacji, a podane przez niego dane są często wzajemnie sprzeczne i nie korespondują ze sobą. W pierwotnie złożonym oświadczeniu zadeklarował, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z braćmi, którzy nie uzyskują żadnych dochodów, jednakże następnie, w sprzeciwie od postanowienia referendarza przyznał (ustosunkowując się do wytkniętych w orzeczeniach uchybień), że sami pokrywają swoje wydatki, związane chociażby z utrzymaniem pojazdów. Podobnie deklarowane suma wydatków w jego gospodarstwie domowym jest rażąco niska, mając na uwadze potrzeby bytowe siedmiu osób. Wątpliwości z tym związanych nie wyjaśnia ani zmienność wydatków, w zależności od okresów rozliczeniowych, ani pomoc rzeczowa ze strony rodziców czy teściów. Dochody rodziców skarżący określił jako znikome, a przy tym z oświadczeń nie wynika, aby prowadzili oni gospodarstwo rolne.

Zdaniem Sądu wyjaśnieniem tak niskich wydatków bytowych nie może być również różnica cen towarów i usług pomiędzy miastem a wsią, gdyż brak jest podstaw do przyjęcia, że ceny te różnią się w sposób istotny, poza tym żona skarżącego, jak wynika z wyciągów z rachunków bankowych, robi zakupy również w mieście. Tak więc twierdzenia sprzeciwu w tym zakresie są gołosłowne i oderwane od rzeczywistości.

WSA uznał, że najistotniejszym zarzutem, dotyczącym nierzetelności przedstawionych informacji, jest jednak to, że skarżący przemilczał, że rzeczywistą działalność przeniósł do spółki. Ponadto, nie uzupełnił informacji dotyczących tego faktu również składając sprzeciw, w którym na to przeniesienie się powołał, w następstwie podniesienia tego faktu w uzasadnieniu postanowienia referendarza. Tym samym skarżący uniemożliwił ocenę jego sytuacji materialnej. Sąd podkreślił, że rolą Sądu nie jest poszukiwanie informacji przemawiających za zasadnością konkretnego wniosku, tym bardziej że ciężar ich dostarczenia bez wątpienia spoczywał na skarżącym. W niniejszym przypadku skarżący powoływał się w swoich oświadczeniach na działalność prowadzoną pod własną firmą, która faktycznie została wygaszona, co potwierdzają kserokopie deklaracji VAT, przemilczając przeniesienie jej do spółki. Takie działalnie, zmierzające do przedstawienia własnej sytuacji, w sposób nierzetelny, nie można zasługiwać na aprobatę. W związku z tym, z uwagi na tę okoliczność, brak jest podstaw do uznania, że skarżący wykazał spełnienie przez siebie przesłanek, uzasadniających przyznanie mu wsparcia ze środków budżetowych, chociażby w zakresie częściowym.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia Sądu jak i zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wskazał, że Sąd błędnie ocenił przedstawione przez niego fakty dotyczące ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem rodziny. Podkreślił, że pogorszenie sytuacji materialnej jego rodziny było procesem nagłym związanym wieloma czynnikami nie zależnymi od niego. Wyjaśnił, że wszelkie składane przez niego wyjaśnienia odpowiadały prawdziwe, jak również to Spółkę założył wraz z żoną, która nie osiąga żadnych dochodów dlatego błędne jest twierdzenie Sądu dotyczące przeniesienia działalności gospodarczej do Spółki.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 r., II FZ 681/10) z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, przeanalizował jego sytuację materialną. W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny powziął wątpliwość i dostrzegł nieścisłości i niejasności w oświadczeniach składanych przez wnioskodawcę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż rzeczywista sytuacja materialna skarżącego nie została wykazana. Skarżący w niniejszej sprawie przemilczał fakt, że działalność gospodarczą przeniósł do spółki i nie wskazał jakie dochody z tego tytułu uzyskuje. Ta okoliczność powoduje, że informacja o stanie majątkowym strony jest niepełna i jako taka nie daje podstaw do przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższa nieścisłość podważa wiarygodność przedstawionych informacji, wobec czego jego wniosek może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 522/08 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl), Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie tego prawa fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. Wykazane w rozpoznawanej sprawie nieścisłości uniemożliwiają zatem uznanie, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym.

Należy także zaakcentować, że na dzień rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy na skarżącym nie ciąży obowiązek uiszczenia jakichkolwiek kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika bowiem, że wpis od skargi w wysokości 100 zł, jedyny na obecnym etapie postępowania element kosztów sądowych, został przez niego uiszczony w dniu 30 grudnia 2015 r. Powyższa okoliczność wskazuje, że skarżący mógł z uzyskiwanych dochodów wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. Tym samym nie można uznać, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym, skoro koszty takie zostały przez nią uiszczone.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.