Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 632/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2018-10-23 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 23 października 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 23 października 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T Spółki z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T Spółki z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

T Spółka z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry.

W odpowiedzi na zarządzenie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1080 zł, w dniu 4 października 2018 r. wpłynął do Sądu złożony na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że Spółka znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i jest w stanie likwidacji, posiada stratę brutto za rok 2017 w wysokości 463.000,95 zł. Rachunki bankowe Spółki zostały zablokowane na poczet wymierzonych kar administracyjnych, co powoduje niemożność opłacenia wpisu.

Zarządzeniem z dnia 5 października 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., skarżąca Spółka została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie:

a) wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za ostatnie sześć miesięcy,

b) odpisów rocznych deklaracji podatkowych za rok 2017,

c) składanych odpisów deklaracji miesięcznych w podatku od towarów i usług oraz w podatku akcyzowym za ostatnie sześć miesięcy,

d) bilansu, rachunku zysków i strat, sprawozdania finansowego za rok 2017,

e) odpisu dokumentu potwierdzającego otwarcie likwidacji Spółki (art. 274 § 1 k.s.h.),

f) bilansu otwarcia likwidacji (art. 281 § 1 k.s.h.); sprawozdania finansowego związanego z zamknięciem ksiąg rachunkowych w Spółce na dzień poprzedzający dzień otwarcia likwidacji (art. 45 ust. 1 ustawy o rachunkowości); rocznego rozliczenia podatkowego w podatku dochodowym w związku z postawieniem Spółki w stan likwidacji (art. 8 ust. 6 u.p.d.o.p.) – o ile dokumenty te zostały już sporządzone

- w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy.

W odpowiedzi pismem z dnia [...] października 2018 r. Spółka wyjaśniła, iż nie posiada środków trwałych "wobec niedokonywania zakupu towarów, które byłyby wykorzystywane przez okres ponad pięciu lat jako środki trwałe", nie ponosi kosztów reprezentacji pełnomocnika z uwagi na trudną sytuację finansową, w dniu [...] grudnia 2017 r. jej rachunek bankowy został zablokowany na łączną kwotę ponad 644.000 zł, nie posiada ruchomości o wartości wyższej niż 5.000 zł, zatrudnia dwie osoby, z których jedna pobiera wynagrodzenie w kwocie 3.923,64 zł, druga pozostaje na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS, zaś prezes zarządu pobiera wynagrodzenie w wysokości 10.000 zł brutto miesięcznie. Do pisma załączyła kopie: sprawozdania zarządu z działalności Spółki w 2017 r., zeznań podatkowych CIT-8 za 2016 i 2017 r., deklaracji VAT-7 od stycznia do czerwca 2018 r., bilansu za rok 2017, rachunku zysków i strat za rok 2017, dodatkowych informacji i wyjaśnień z dnia [...] marca 2018 r., aktualizacji zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...] grudnia 2017 r. oraz potwierdzenie operacji na rachunku bankowym w dniu [...] grudnia 2017 r.

Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (postanowienia NSA z 27 września 2011 r., II GZ 434/11, z 19 stycznia 2010 r., I GZ 1/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienia NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 323/14, z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z przedłożonej deklaracji CIT-8, w ubiegłym 2017 roku Spółka osiągnęła przychód 19.033.247,14 zł, natomiast w 2016 roku 7.467.050,41 zł. Wprawdzie jak wynika z przedłożonych deklaracji VAT-7 w pierwszym półroczu bieżącego roku nie odnotowała żadnej podstawy opodatkowania w podatku od towarów i usług, dokonała jednak wydatków na nabycie towarów i usług pozostałych na kwoty: 35.232,00 zł (styczeń), 35.816,00 zł (luty), 26.136,00 zł (marzec), 36.451,00 zł (kwiecień), 32.514,00 zł (maj), 29.072,00 zł (czerwiec). Z uwagi na fakt, że posiadane na koniec grudnia 2017 r. środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych wynosiły 4.175,79 zł, z przedłożonej dokumentacji nie wynika wprost, jakie było pochodzenie powyższych kwot, skoro środków trwałych Spółka nie posiada. Brak również informacji o zaciągniętych kredytach czy pożyczkach. Podobnie w roku 2017, choć przychody Spółki z tytułu sprzedaży produktów wyniosły 19.033.247,14 zł, to poniesione wydatki przekroczyły te kwotę o 460.163,34 zł, choć środki pieniężne, którymi Spółka dysponowała na początek okresu rozliczeniowego wynosiły 1.185.643,83 zł. Największą pozycję w bilansie zajmowały usługi obce – 17.643.157,44 zł, następnie wynagrodzenia – 963.766,86 zł. Z kolei koszty finansowe kształtowały się na poziomie 2.838,06 zł. Natomiast z łącznej kwoty 19.493.410,48 zł tylko 18.802.170,59 zł zaliczono do kosztów uzyskania przychodu (zeznanie podatkowe CIT-8). Tym samym do opodatkowania deklarując nie stratę wykazaną w bilansie, lecz dochód w kwocie 231.076,55 zł. W tej sytuacji za aktualny uznać należało pogląd, w myśl którego koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, zaś dochodzenie swych praw podmiotowych na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem zdolność do ich ponoszenia bada się z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (postanowienie NSA z 13 lutego 2014 r., II FZ 1543/13, postanowienie WSA w Gdańsku z 2 lipca 2004 r., I SA/Gd 269/04, orzeczenia.nsa.gov.pl). I choć przychodów podlegających podatkowi od towarów i usług w bieżącym roku Spółka nie odnotowała (zerowe podstawy opodatkowania w deklaracjach VAT-7) to okoliczność, iż wydatkowała od początku bieżącego roku kwotę 195.221,00 zł na nabycie towarów i usług pozostałych, uzasadnia tezę o istniejących możliwościach płatniczych Spółki. Oznacza to również, iż należny wpis sądowy od skargi, jak również pozostałe opłaty sądowe i wydatki powinny się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości, tym bardziej, że strona skarżąca jest spółką prawa handlowego – spółką kapitałową. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1577), dalej w skrócie k.s.h., przewiduje w art. 177 § 1 rozwiązanie pozwalające skorzystać z dopłat wspólników, które mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (postanowienie NSA z 20 lutego 2014 r., II FZ 146/14, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk, mając zapewnioną swobodę działalności gospodarczej oraz możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością, nie może przerzucać kosztów postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania jego działalności ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Mogłoby to również prowadzić do naruszenia zasady konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien zapewnić sobie środki na pokrycie związanych z tą działalnością kosztów postępowań sądowych. Jeśli bowiem sprawa ma ścisły związek z działalnością podmiotu prawa prywatnego, to nie powinna z reguły obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Wpis sądowy jako wydatek wiąże się bowiem z bieżącą działalnością takiego podmiotu, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać zabezpieczone w osiąganych przychodach. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjął wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie NSA z 29 marca 2011 r. I OZ 191/11).

Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę na nieprzedstawienie przez skarżącą Spółkę całości dokumentacji, o którą została ona wezwana celem wykazania wszystkich okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. I tak co do kwestii zajęcia rachunku bankowego Spółki wskazać należy, iż przedłożyła ona jedynie dwa dokumenty, tzn. potwierdzenie dokonania w dniu [...] grudnia 2017 r. przelewu kwoty 15.213,05 na rachunek Urzędu Skarbowego, a także aktualizację zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...] grudnia 2017 r. W drugim z wymienionych dokumentów wskazane zostały jedynie kwoty dochodzonych należności głównych wraz z odsetkami oraz koszty egzekucyjne, natomiast nie można ustalić jakie środki Spółka ewentualnie posiada na rachunku bankowym i jak wyglądał przepływ tych środków w okresie ostatnich trzech miesięcy. Jak strona podała, w dniu [...] grudnia 2017 r. na jej rachunku bankowym zablokowano łącznie 644.000 zł. Wobec nieprzedłożenia wskazanych dokumentów brak jest możliwości ustalenia pełnej sytuacji majątkowej Spółki, w szczególności przepływu środków finansowych, jakimi dysponowała w bieżącym roku, skoro jak wynika z przedłożonych deklaracji VAT-7, prowadziła ona działalność w okresie pierwszych sześciu miesięcy 2018 r. deklarując nabycie towarów i usług. Dodatkowo sama okoliczność zablokowania środków pieniężnych nie mogła przesądzić o uwzględnieniu wniosku. W myśl bowiem art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.) w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej.

Nie została również wykazana okoliczność, iż skarżąca Spółka znajduje się w stanie likwidacji. W myśl art. 274 § 1 k.s.h. otwarcie likwidacji następuje z dniem uprawomocnienia się orzeczenia o rozwiązaniu spółki przez sąd, powzięcia przez wspólników uchwały o rozwiązaniu spółki lub zaistnienia innej przyczyny jej rozwiązania. Po tym jak w formularzu PPF zostało zamieszczone oświadczenie, iż Spółka znajduje się w stanie likwidacji w związku z trudną sytuacją finansową, wezwanie dotyczące przedstawienia dokumentacji źródłowej, obrazującej aktualną sytuację Spółki objęło m.in. odpis dokumentu potwierdzającego otwarcie likwidacji Spółki (art. 274 § 1 k.s.h.), a także bilans otwarcia likwidacji (art. 281 § 1 k.s.h.); sprawozdanie finansowe związane z zamknięciem ksiąg rachunkowych w Spółce na dzień poprzedzający dzień otwarcia likwidacji (art. 45 ust. 1 ustawy o rachunkowości); roczne rozliczenie podatkowe w podatku dochodowym w związku z postawieniem Spółki w stan likwidacji (art. 8 ust. 6 u.p.d.o.p.) – o ile dokumenty te zostały już sporządzone. Pomimo wezwania żaden z tych dokumentów nie został przedstawiony, w szczególności dokument potwierdzający postawienie Spółki w stan likwidacji. Również w dostępnej na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z Krajowego Rejestru Sądowego brak jest w dacie wydania niniejszego postanowienia wzmianki na temat likwidacji Spółki. Okoliczność ta nie mogła zatem zostać uznana za udowodnioną, jak również, iż likwidacja podyktowana była trudną sytuacją finansową Spółki.

Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżąca Spółka w niniejszej sprawie, w odniesieniu do stanu likwidacji podyktowanego deklarowaną trudną sytuacją majątkową nie uczyniła. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14).

W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 2 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia kosztów postępowania nie została spełniona, wobec czego na podstawie art. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.