Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 887/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137, art. 140 ust. 1-4, art. 216 ust. 1, art. 217 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 6, art. 47
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
article: art. 2a
journal: Dz.U. 2016 poz 1440
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jedn.
article: art. 59 ust. 1
journal: Dz.U. 1989 nr 14 poz 74
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - t. jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2016r. [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącego M. P. kwotę 200zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], Starosta P. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), art. 136 ust. 3, art. 137, art. 138, art. 139, art. 140 ust. 1-4, art. 142, art. 216 ust. 1 i 2 oraz art. 217 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 782 z późn. zm., dalej: "u.g.n.") w zw. z § 2 ust. 1, § 5-7, § 9, § 10 i § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu i trybu dokonywania podziałów nieruchomości (Dz. U. nr 268, poz. 2663) orzekł o:

(1) zwrocie na rzecz S. L., M. W., M. K., P. K., H. E., M. P., Z. Z., B. K., J. K., B. Z., I. P., A. Z. oraz S. Z. – każdemu w określonej decyzją części ułamkowej – części nieruchomości położonej w P. w rejonie ul. [...] i ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy P. – Stare M. w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] cz., arkusz mapy [...], obręb [...] J., oznaczonej na mapie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do decyzji, jako działka nr [...] o powierzchni 115 m2;

(2) odmowie zwrotu na rzecz S. L., M. W., M. K., P. K., H. E., M. P., Z. Z., B. K., J. K., B. Z., I. P., A. Z. oraz S. Z. – części nieruchomości położonej w P. w rejonie ul. [...] i ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy P. – Stare M. w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] [...]., arkusz mapy [...], obręb [...] J., oznaczonej na mapie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do decyzji jako działka nr [...] o powierzchni 326 m2;

(3) odmowie zwrotu na rzecz S. L., M. W., M. K., P. K., H. E., M. P., Z. Z., B. K., J. K., B. Z., I. P., A. Z. oraz S. Z. – nieruchomości położonej w P. w rejonie ul. [...] i ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy P. – Stare M. w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...] J., o powierzchni 139 m2;

(4) zatwierdzeniu podział nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], arkusz mapy 10, obręb 0021 Jeżyce, położonej w P. w rejonie ul. [...] i ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy P. – Stare M. w P. i stanowiącej własność P., na działki: nr [...] o powierzchni 326 m2 i nr [...] o powierzchni 115 m2, zgodnie z mapą z projektem podziału, stanowiącą załącznik do decyzji;

(5) zobowiązaniu S. L., M. W., M. K., P. K., H. E., M. P., Z. Z., B. K., J. K., B. Z., I. P., A. Z. i S. Z. do zwrotu na rzecz Miasta P. łącznie kwoty [...]zł z tytułu należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 u.g.n.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że Prezydium Rady N. Miasta P. orzeczeniem z dnia [...] października 1968 r., nr [...], na podstawie ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64) wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w P. przy ul. [...], narożnik ul. [...], zapisaną w księdze wieczystej KW J. tom [...], karta [...] o powierzchni 607 m2, jako własność K. R.. Zarząd Dróg, Mostów i Zieleni w P. przewidział w planie inwestycyjnym przebudowę ul. [...], narożnik ul. [...] w P.. Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustalono na kwotę [...]zł. Następnie orzeczeniem Prezydium Rady N. Miasta P. z dnia [...] sierpnia 1969 r., nr [...], zmieniono wcześniejszą wysokość odszkodowania i ustalono odszkodowanie w wysokości [...] zł. W dniu [...] grudnia 1998 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczeń z dnia [...] października 1968 r. i [...] sierpnia 1969 r. Niemniej ponownie rozpatrując sprawę organ ten decyzją z dnia [...] listopada 1999 r., nr [...], stwierdził nieważność orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1969 r. w zakresie ustalenia odszkodowania. Nie stwierdzono natomiast żadnych przesłanek braku legalności tego orzeczenia w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 19 października 2001 r., sygn. akt I SA 2525/99, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi na powyższą decyzję Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 1999 r. W konsekwencji decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...], Dyrektor Zarządu Geodezji i [...] Miejskiego G. (dalej: "ZGiKM G.") ustalił odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość w kwocie [...]zł. Tak ustalone odszkodowanie zostało umniejszone o kwotę 889,00 zł, stanowiącą zwaloryzowane odszkodowanie wypłacone właścicielom w 1970 r., wobec czego wypłacie podlegała kwota [...]zł. W oparciu o postanowienia sądowe o stwierdzeniu nabycia spadku ustalono, że następcami prawnymi byłych właścicieli nieruchomości są S. L. i M. W. – każda w [...] części, M. K., P. K., H. E., M. P. – każdy w [...] części, Z. Z. w [...] części, B. K. i J. K. – każdy w [...] części, B. Z., I. P., A. Z. oraz S. Z. – każda w [...] części. Zgodnie z mapą stanu prawnego z dnia [...] listopada 2002 r. działki nr [...] i [...] dawniej stanowiły parcele [...] i [...], zapisane w KW J. t. [...], j. [...], jako własność K. R.. Działki nr [...] i [...] powstały w skutek decyzji zatwierdzającej podział działki nr [...], wydanej przez Zarządu Geodezji i [...] Miejskiego "G." w dniu [...] września1997 r., nr [...] W wyniku podziału działki nr [...] powstały działki nr [...] i [...]. Następnie w wyniku decyzji Zarządu Geodezji i [...] Miejskiego "G." z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...], postępowanie o podział działki nr [...] umorzono, w wyniku czego wykreślono z ewidencji działki nr [...] i [...], zastępując je działką nr [...]. Projekt podziału przedmiotowej działki powstał z wniosku Z. P. w dniu [...] kwietnia 2015 r. Następnie organ I instancji wskazał, że nieruchomość przy ul. [...] i ul. [...] została ujęta w uzasadnieniu zapotrzebowania na nieruchomości dla Gminy stołecznego miasta P., a objętej dekretem z dnia [...] kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny w latach 1939-1945 (Dz. U. nr 20, poz. 138 z późn. zm.). Nieruchomość będące parcelami [...] i [...] stanowiły budynek rozebrany przez okupanta, teren uliczny w użytkowaniu Gminy M., zgodnie z Planem Zagospodarowania Przestrzennego Miasta. Późniejsze dokumenty potwierdzają, że nieruchomość przeznaczona była na cele komunikacyjne miasta. Podczas oględzin przeprowadzonych w dniu [...] maja 1996 r. stwierdzono, że na działce nr [...] usytuowana jest w części ul. [...] i chodnik. Na działce znajdują się kiosk "R." na podmurówce, lipa oraz skrzynka telefoniczna. Kolejne oględziny zostały przeprowadzone w dniu [...] sierpnia 2003 r. W ich trakcie stwierdzono, że działka nr [...] jest niezabudowana, ale zagospodarowana w części ul. [...] i częścią wysepki, która się na niej znajduje. Działka nr [...] jest zagospodarowana jezdnią asfaltową oraz chodnikiem z płyt betonowych. Na działce znajduje się ponadto Kiosk "R.", który położony jest na chodniku, dwa okazałe drzewa, krzewy, dwa zadaszone stanowiska telefoniczne, a także tablica ogłoszeniowa na słupkach metalowych [...] Związku Wędkarskiego – K. J.. Na działce zlokalizowana jest również skrzynka sterująca sygnalizacją świetlną skrzyżowania, dwie skrzynki energetyczne oraz skrzynka przyłącza gazowego. Ponadto dwa sygnalizatory świetlne oraz dwa znaki drogowe. Między działką nr [...], a działką nr [...] znajduje się płot z elementów metalowych wraz z furtką wejściową do posesji nr [...]. W dniu [...] maja 2012 r. stwierdzono, że działka nr [...] stanowi utwardzony asfaltem fragment pasa ul. [...], w części południowej fragment wysepki porośniętej trawnikiem oraz zajętej pod chodnik utwardzony. W tym miejscu znajdują się również liczne elementy infrastruktury – słup sygnalizacji świetlnej dla pieszych oraz latarnia podtrzymująca przewody sieci tramwajowej. W części północnej działka zajęta jest pod fragment chodnika oraz ozdobne słupki z łańcuchem odgraniczające go od ul. [...]. Działka nr [...] w części południowo-zachodniej zajęta jest pod fragment utwardzonego asfaltem pasa ul. [...], wzdłuż niej znajduje się chodnik utwardzony o zmiennej szerokości 3-6 m, odgraniczony od niej słupkami ozdobnymi z łańcuchem. W części północno-wschodniej fragment niezabudowany porośnięty zielenią, w tym miejscu znajdują się dwa drzewa, kilka krzewów, tablica informacyjna [...] Związku Wędkarskiego oraz dwa automaty telefoniczne. Teren nieutwardzony stanowi miejsca postojowe samochodów. Obok położony jest kiosk na podmurówce. W części południowej na działce wzdłuż granicy znajdują się liczne skrzynki infrastruktury technicznej, a także słupy sygnalizacji świetlnej, znak drogowy i słupki oddzielające chodnik od ul. [...]. W związku z podziałem działki nr [...] w dniu [...] sierpnia 2013 r. przeprowadzone zostały kolejne oględziny. W ich trakcie potwierdzono poprzedni stan zagospodarowania działki nr [...], a także stwierdzono, że działka nr [...] w części południowo-zachodniej stanowi utwardzony asfaltem fragment pasa ul. [...]. W pozostałej części działka zajęta jest pod chodnik z kostki brukowej odgrodzony od ulicy ozdobnymi słupkami z łańcuchem. W części środkowej fragment działki nieutwardzony, w tym miejscu jedno drzewo wieloletnie. W części południowej liczne skrzynki infrastruktury technicznej, słupy sygnalizacji świetlnej oraz znak drogowy, Działka nr [...] w północnej części stanowi teren nieutwardzony porośnięty kilkoma krzewami i drzewem wieloletnim oraz roślinnością spontaniczną. W tym miejscu wzdłuż granicy zachodniej znajdują się dwa automaty telefoniczne oraz tablica informacyjna. Część środkowa stanowi nieutwardzone miejsca postojowe oraz utwardzony kostką granitową dojazd do działki sąsiedniej. W części południowej znajduje się kiosk na fundamencie betonowym, zajęty pod lokal użytkowy. Podczas oględzin przeprowadzonych w dniu [...] lipca 2015 r. potwierdzono stan zagospodarowania działki nr [...], a także działek [...] i [...]. Z. P. pismem z dnia [...] kwietnia 1996 r., znak: [...] informował, że ewentualny zwrot nieruchomości może dotyczyć wyłącznie części działki nr [...], gdyż znaczny jej obszar zajęty jest pod istniejący od dawna układ drogowy stanowiący jezdnię i chodnik ul. [...]. Natomiast do pisma z dnia [...] czerwca 2003 r., nr [...], załączono fragment mapy ewidencyjnej z wkreśloną linią rozgraniczającą ul. [...]. W nawiązaniu do powyższego w dniu [...] września 2003 r. wyrażono negatywne stanowisko odnośnie zwrotu działek nr [...] w całości oraz w [...] w części. Informację dotyczącą zagospodarowania nieruchomości uzupełniono pismem z dnia [...] lipca 2009 r., znak: [...], w którym Z. P. stwierdził, że przebudowę ul. [...] i ul. [...] według metryczek datuje się na 1965 r. Ulica w całości jest oświetlona i uzbrojona. Według informacji z dnia [...] lipca 2009 r. obie działki, tj. działka nr [...] i [...], znajdowały się w liniach granicznych ulicy i stanowiły drogę publiczną. Natomiast po przeprowadzonym pierwotnym podziale nieruchomości Z. P. oświadczył, że działka nr [...] nie stanowi drogi publicznej i nie znajduje się w liniach granicznych ul. [...]. Zgodnie i opinią Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...], dla nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot nie odnaleziono w archiwum żadnych pozwoleń na budowę. Ponadto poinformowano, że w latach 1968-1975 teren ten był położony zgodnie z planem miejscowym z 1966 r. na terenie oznaczonym symbolem S23MW – mieszkalnictwa rodzinnego o wysokiej intensywności z zabudową gospodarczą. Natomiast w latach 1975 - 1978 objęte były planem zagospodarowania przestrzennego z 1975 r. i znajdowały się na obszarze koncentracji usług powszechnego użytku (symbol UIV). Na nieruchomościach objętych wnioskiem o zwrot brak jest sieci wodociągowych i kanalizacyjnych oraz sieci cieplnej. Na działce nr [...] - na słupie trakcyjnym znajduje się 5 opraw oświetleniowych, zamontowanych prawdopodobnie z nakładów ENEA lub wcześniejszej Energetyki P.. Sieć oświetlenia w tym rejonie wybudowana w 1975 r. była przez Zarząd Dróg i Mostów w P. i przekazana Zakładowi Energetycznemu na utrzymanie, a jej ostatnia przebudowa miała miejsce na przełomie lat [...]. Utrzymanie w zakresie kosztów związanych ze zużywaną energią elektryczną pobieraną przez lampy na ul. [...] oraz w zakresie kosztów przeznaczonych na konserwację tj. naprawy awaryjne przeglądy punktów świetlnych i linii oświetleniowej napowietrznej należy do Zarządu Dróg Miejskich. Ponadto w 2010 r. przeprowadzono na ww. działce remont nawierzchni jezdni, chodników, zjazdów i miejsc postojowych od ul. [...] do wiaduktu kolejowego w P.. Na działce nr [...] zlokalizowane są – gazociągi niskiego ciśnienia dn 225 mm PE, wybudowany w 1994 r., odebrany protokołem odbioru końcowego z dnia [...] listopada 1994 r. i nieczynny żeliwny gazociąg DN 150 mm. Znajdują się tam również przyłącze gazu niskiego ciśnienia dn 90 mm PE zasilające w gaz ziemny budynek zlokalizowany przy ul. [...] oraz nieczynne przyłącze gazu DN 50 mm. Inwestorem budowy czynnego gazociągu był W. Okręgowy Zakład Gazownictwa, obecnym właścicielem jest PGNiG SPV 4 Sp. z o.o., Oddział w P.. Na działkach nr [...] i [...] brak jest sieci, przyłączy i infrastruktury gazowej. Na obszarze działek nr [...] oraz [...] znajdują się – linia kablowa SN relacji [...] J. – [...], linie kablowe NN relacji [...] do [...], [...], [...], [...] i [...], a także szafka kablowa NN [...] Urządzenia te zostały wybudowane ponad 30 lat temu. Działka nr [...] została wydzierżawiona pod pawilon handlowy o powierzchni 12 m2. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, Starosta P. stwierdził, że w stosunku do części nieruchomości położonej w P. w rejonie ul. [...] i ul. [...], występują przesłanki do jej zwrotu. Nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...] października 1968 r. z przeznaczeniem pod przebudowę ul. [...], narożnik ul. [...] w P.. Na większości obszaru nieruchomości, stanowiącej obecną działkę nr [...] oraz część działki nr [...] zrealizowany jest fragment skrzyżowania ul. [...] i ul. [...], stanowiący wg pozyskanych w toku postępowania dokumentów część układu komunikacyjnego tych ulic, a zarazem drogę publiczną. Część działki nr [...], stanowiąca dawniej działkę nr [...], znajduje się poza układem komunikacyjnym i nie była wykorzystana pod przebudowę skrzyżowania. Powyższe potwierdza pozyskany w sprawie materiał dowodowy, w tym przede wszystkim opinie zarządcy drogi, protokoły z oględzin nieruchomości, informacje udzielone przez operatorów sieci przesyłowych, a także sporządzony operat szacunkowy dotyczący określenia wartości nieruchomości. Przedmiotowa część nieruchomości stanowi teren niezabudowany, zajęty m.in. pod zieleń oraz pawilon usługowy. Materiał dowodowy i fakty ustalone w niniejszym postępowaniu świadczą o niskim skomplikowaniu przedmiotowej sprawy, w której już na etapie postępowania przed Dyrektorem Zarządu Geodezji i [...] Miejskiego zakładano podział nieruchomości celem wydzielenia części przeznaczonej do zwrotu. Przedłużający się termin niniejszego postępowania spowodowany został natomiast m.in. zawieszeniem postępowania z uwagi na konieczność ustalenia kręgu osób uprawnionych oraz procedurą podziału nieruchomości, obejmującą dwukrotne sporządzenie projektu podziału. W związku z koniecznością wydzielenia z działki nr [...] części stanowiącej fragment pasa drogowego ul. [...] i ul. [...], a tym samym realizację celu wywłaszczenia nieruchomości, konieczne było sporządzenie projektu podziału nieruchomości, który przekazany został przez Z. P. w piśmie z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] Zgodnie z art. 96 ust. 1b u.g.n. w przypadku wydzielenia części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wydaje się odrębnej decyzji zatwierdzającej podział, o której mowa w art. 96 ust. 1 u.g.n. Ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zatwierdza podział. Z uwagi na fakt, że wydzielenie części nieruchomości ma miejsce na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, na mocy art. 95 pkt 4 oraz art. 97 ust. 4 u.g.n. podział nieruchomości mógł nastąpić z urzędu, niezależnie od ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku braku planu, niezależnie od decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Wobec powyższego w toku niniejszego postępowania wykonano operat podziału nieruchomości, podlegający przyjęciu do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego przed wydaniem niniejszej decyzji. W operacie zamieszczono protokół z dokonanej czynności przyjęcia granic nieruchomości oraz stanowiącą załącznik do niniejszej decyzji mapę z projektem podziału, która zawiera wykaz zmian gruntowych oraz wykaz synchronizacyjny. Przyjęcie granic nieruchomości podlegającej podziałowi nastąpiło w wyniku badania księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości oraz danych wykazanych w katastrze nieruchomości. W celu ustalenia, czy wartość zwracanej nieruchomości uległa zmianie sporządzono operat szacunkowy określający wartość rynkową nieruchomości, wartość nieruchomości według stanu z dnia wywłaszczenia i cen aktualnych oraz wartość według stanu z dnia zwrotu, uwzględniającą działania podjęte na niej po wywłaszczeniu. W opinii rzeczoznawcy majątkowego sporządzonej na dzień [...] września 2015 r. ustalono, że wartość części nieruchomości, stanowiącej działkę projektowaną nr [...], według stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny, a także według stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny uwzględniająca działania podjęte na niej po nabyciu wynosi [...] zł. Nie stwierdzono zatem zmiany wartości nieruchomości. Wartość aktualną ustalono na kwotę [...]zł. Odszkodowanie za nieruchomość wywłaszczoną orzeczeniem z dnia [...] października 1968 r. ustalono decyzją z dnia [...] września 2005 r. na kwotę [...]zł. Po zwaloryzowaniu kwoty [...]zł, stanowiącej proporcjonalną kwotę odszkodowania za grunt o powierzchni 115 m2, przy zastosowaniu wskaźnika wzrostu cen i usług konsumpcyjnych za okres od października 2006 r. do września 2015 r. kwota ta wyniosła [...] zł. Nie stwierdzono zmiany wartości nieruchomości. Zgodnie z art. 217 ust. 2 u.g.n. wnioskodawcy są jednak zobowiązani do zwrotu kwoty [...]zł, stanowiącej 50% aktualnej wartości zwracanej części nieruchomości, a jednocześnie należności określonej w art. 140 ust. 1 i ust. 4 u.g.n. Na przeznaczonej do zwrotu części nieruchomości stwierdzono istnienie urządzeń przesyłowych – infrastruktury telekomunikacyjnej administrowanej i eksploatowanej przez O. P. S.A. Sieć teletechniczna została wybudowana w 1965 r. na podstawie projektu technicznego opracowanego przez Biuro Studiów i Projektów Łączności w W. – Oddział w P.. W tej sytuacji nieruchomość może być obciążona służebnością przesyłu, co nie stanowi przeszkody do zwrotu nieruchomości.

Pismem z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], L.dz. 251115-661, M. P. odwołało się od powyższej decyzji z dnia [...] listopada 2015 r., zarzucając organowi I instancji naruszenie (1) art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u.g.n. przez uznanie, że spełnione zostały warunki do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, (2) art. 80 k.p.a. przez uznanie, że działka nr [...] okazała się zbędna na cel wywłaszczenia, oraz (3) art. 8 k.p.a.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło pod przebudowę drogi publicznej, a nie pod samą drogę publiczną. Oznacza to, że wywłaszczeniu miał podlegać większy obszar niż teren objęty liniami rozgraniczającymi drogę publiczną. Tym samym ustalenia organu I instancji co do obszaru zajętego pod drogę publiczną nie powinny stanowić podstawy do orzeczenia zwrotu omawianej nieruchomości. Należy przy tym zaznaczyć, że Z. P. w piśmie z dnia [...] lipca 2009 r. przyjął, że inwestycje prowadzone na działkach nr [...] i [...] (obecnie działki nr [...] i [...]) stanowią drogę publiczną. Ponadto w piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r. E. Sp. z o.o. poinformował, że na nieruchomościach objętych wnioskiem o zwrot znajduje się sieć oświetlenia drogowego w jej eksploatacji. Ustalenia biegłego rzeczoznawcy również nie pozostawiają wątpliwości, że sposób zagospodarowania działki nr [...] pozostaje w ścisłym związku z sąsiednią drogą publiczną. Świadczy o tym obecność infrastruktury telekomunikacyjnej. Tym samym wątpliwe wydaje się samodzielne zagospodarowanie tej działki.

Decyzją z dnia [...] września 2016 r., nr [...], Wojewoda Wielkopolski na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2015 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne organu I instancji oraz przytoczył przepisy, które w jego ocenie powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. Następnie Wojewoda Wielkopolski wyjaśnił, że Starosta P. prawidłowo zwrócił część wywłaszczonej nieruchomości. Grunt ten został wywłaszczony orzeczeniem Prezydium Rady N. miasta P. z [...] października 1968 r., wydanym na wniosek Zarządu Dróg, Mostów i Zieleni w P.. Nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem została przeznaczona przebudowę drogi publicznej na mocy decyzji o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] czerwca 1967 r., nr [...] Skarżący wskazywał wprawdzie, że wywłaszczenie nieruchomości pod przebudowę drogi publicznej, a nie stricte pod drogę publiczną, może wskazywać, że wywłaszczenie miało objąć obszar większy niż teren objęty liniami rozgraniczającymi drogę publiczną. Kluczową kwestią w sprawie było jednak ustalenie, czy nieruchomość została rzeczywiście wykorzystana na ten cel. W przeciwnym razie uznać ją należy za zbędną na cel wywłaszczenia, co w konsekwencji pociąga za sobą obowiązek jej zwrotu zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. Wojewoda Wielkopolski podzielił ocenę organu I instancji dotyczącą zbędności projektowanej działki nr [...] na cel wywłaszczenia. Przywołane w uzasadnieniu odwołania pismo Z. P. z [...] lipca 2009 r. wprawdzie rzeczywiście wskazywało na to, że ówczesne działki nr [...] i [...] stanowią drogę publiczną. Niemniej nie może być ono potraktowane jako wiarygodny dowód w sprawie. Jest ono bowiem sprzeczne z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowy. Przeciwko wywodom w powyższym piśmie Z. P. przemawia również fakt zainicjowania i popierania przez wspomniany Zarząd postępowania podziałowego działki oznaczonej ówcześnie jako działka nr [...], które ostatecznie doprowadziło do wydania przez decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r. zatwierdzającej podział tej działki na działki nr [...] i [...]. Następnie z uwagi na fakt, że ta decyzja została ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego, Z. P. zlecił uprawnionemu geodecie sporządzenie projektu podziału działki nr [...] na działki nr [...] i [...]. Mając na względzie wskazane wyżej informacje pisemne od Z. P., a także wyniki oględzin, organ odwoławczy doszedł do wniosku, że projektowana działka nr [...] została wydzielona w celu jej zwrotu. Nie znajduje się ona bowiem w pasie drogowym, nie znajduje się na niej infrastruktura związana z ul. [...]. Wbrew twierdzeniu odwołującego się istnienie takiej infrastruktury na działce przeznaczonej do zwrotu nie wynika z pisma E. sp. z o. o. z [...] sierpnia 2013 r. Spółka poinformowała w nim bowiem m.in., że kablowe linie zasilające oświetlenie drogowe znajdują się w obrębie działek nr [...] i [...]. Z analizy porównawczej załącznika graficznego decyzji podziałowej z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz załącznika graficznego decyzji organu I instancji wynika, że ówczesna działka nr [...] odpowiada obecnie projektowanej działce nr [...], co do której Starosta P. orzekł o odmowie zwrotu. Natomiast projektowanej działce nr [...], która została przewidziana do zwrotu, odpowiadała wcześniej działka nr [...], która nie została wymieniona w tym piśmie. Z załącznika graficznego do tego pisma również nie wynika, by przez dawną działkę nr [...] przebiegała wspomniane urządzenia. Jedyną infrastrukturą techniczna znajdującą się na projektowanej działce nr [...] jest infrastruktura telekomunikacyjną, którą trudno uznać za ściśle związaną z drogą publiczną. Ponadto przeciwko wykorzystaniu projektowanej działki nr [...] na cel wywłaszczenia przemawia pismo Z. P. z [...] maja 2015 r., wskazujące, że na projektowanej działce nr [...] nie realizowano inwestycji polegającej na budowie drogi i nie podejmowano innych działań inwestycyjnych. Organ odwoławczy doszedł zatem do przekonania, że ustalenia Starosty [...] w zakresie zaistnienia pozytywnych przesłanek zwrotu projektowanej działki nr [...] są prawidłowe. Z zebranego materiału wynika bowiem, że przedmiotowa działka nie została użyta na cel wywłaszczenia określony jako przebudowa ul. [...], narożnik ul. [...], i że nie stanowi ona drogi publicznej. Wojewoda Wielkopolski po weryfikacji operatu szacunkowego z [...] września 2015 r. uznał, że jest on wiarygodnym dowodem. Dokument ten spełnia wymogi formalne, o których mowa w § 56 i § 57 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 z późn. zm.). Nie budzi też zastrzeżeń pod kątem spójności oraz zasad logicznego rozumowania.

Pismem z dnia [...] października 2016 r., nr [...], L.dz. [...], M. P. odwołało się od powyższej decyzji z dnia [...] września 2016 r., zarzucając organowi II instancji naruszenie: (1) art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u.g.n. oraz art. 217 ust. 2 u.g.n. i (2) art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że największe wątpliwości budzi sposób, w jaki zobowiązano wnioskodawców do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, a w szczególności powołanie się na art. 217 ust. 2 u.g.n. W niniejszej sprawie wywłaszczenie nastąpiło na skutek orzeczenia z dnia [...] października 1968 r. Odszkodowanie zostało jednak ustalone dopiero decyzją z dnia [...] września 2005 r. Przepis art. 217 ust. 2 u.g.n. odnosi się przy tym do "aktualnej wartości nieruchomości", a nie do "wartości rynkowej". Przepis ten nie powinien zatem znaleźć zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Ponadto w piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r. E. Sp. z o.o. poinformował, że na nieruchomościach objętych wnioskiem o zwrot znajduje się siec oświetlenia drogowego w jej eksploatacji. Ustalenia biegłego rzeczoznawcy również nie pozostawiają wątpliwości, że sposób zagospodarowania działki nr [...] pozostaje w ścisłym związku z sąsiednią drogą publiczną. Świadczy o tym obecność infrastruktury telekomunikacyjnej. Tym samym wątpliwe wydaje się samodzielne zagospodarowanie tej działki.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że art. 217 ust. 2 u.g.n. znajduje zastosowanie w przypadku, gdy pozbawienie prawa własności nastąpiło w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem [...] grudnia 1990 r. Tym samym istotny jest moment odjęcia wspomnianego prawa, a nie moment ustalenia odszkodowania. Dlatego ustalenie odszkodowania dopiero w 2005 r. nie skutkuje wyłączeniem art. 217 ust. 2 u.g.n. W pozostałym zakresie organ II instancji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga okazała się zasadna, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.

Na wstępnie należy zauważyć, że orzeczeniem Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Dzielnicowej Rady N. P. – J. z dnia [...] października 1968 r., nr [...], w trybie art. 1-3, art. 7, art. 8, art. 14 i art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94 z późn. zm.) wywłaszczona została nieruchomość położona w P. przy ul. [...] i ul. [...], zapisana w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w P. – J. tom [...], karta [...] (k. 711-713 akt adm. organu I instancji). Wspomniana nieruchomość odpowiada aktualnie działkom nr [...], [...] i [...]. Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 z późn. zm., dalej: "u.g.n."). Zgodnie z art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III powołanej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 cytowanej ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Tym samym zastosowanie w niniejszej sprawie znalazł art. 136 ust. 3 u.g.n., przewidujący, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosowanie do art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosowanie do art. 140 u.g.n.

Jak wynika przy tym z art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli (1) mimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo (2) mimo upływ 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli natomiast w przypadku, o którym mowa art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Trzeba jednak od razu zaznaczyć, że terminy te nie będą miały zastosowania w razie zrealizowana drogi publicznej na wywłaszczonej nieruchomości. W świetle art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1440 z późn. zm.) drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi wojewódzkiego, powiatowe i gminne – własność właściwego samorządu województwa, powiatu albo gminy. Tym samym nie ma możliwości zwrotu poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy terenów zajętych pod drogi publiczne.

Z materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy wynika, że rozważana nieruchomość została wywłaszczona na wniosek na wniosek Zarządu Dróg, Mostów i Zieleni w P. (k. 711-713 akt adm. organu I instancji). Takie stwierdzenie zostało zawarte w powołanym orzeczeniu z dnia [...] października 1968 r., w którego uzasadnieniu wskazuje się, że celem wywłaszczenia była przebudowa drogi publicznej.

Inwestycja, której dotyczyło wywłaszczenie, została niewątpliwie zrealizowana na działce nr [...] i działce nr [...]. Okoliczności te znajdują swoje potwierdzenie w protokołach oględzin z dnia [...] sierpnia 2003 r. (k. 168 akt adm. organu I instancji), [...] lutego 2012 r. (k. 362 akt adm. organu I instancji), [...] sierpnia 2013 r. (k. 498 akt adm. organu I instancji) i [...] lipca 2015 r., nr [...] (k. 640 akt adm. organu I instancji). W dokumentach tych stwierdzono bowiem zrealizowanie na wymienionych działkach drogi publicznej – ul. [...]. Okoliczność tą potwierdza także pismo Kierownika Oddziału Wydziału Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miasta P. z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...], Ldz. [...] (k. 274 akt ad. organu I instancji) oraz pismo Z. P. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] (k. 451 akt adm. organu I instancji), w których wskazano odpowiednio, że działka nr [...] i działka nr [...] (aktualnie działka nr [...]) znajdują się w liniach granicznych ulicy. Powyższy status działki nr [...] znajduje swoje odzwierciedlenie również w wypisie z rejestru gruntów z dnia [...] lipca 2009 r. (k. 270 akt adm. organu I instancji). Poza tym w piśmie Z. P. z dnia [...] września 2013 r., nr [...], wyjaśniono, że na działce nr [...] usytuowane jest nadal eksploatowane oświetlenie drogowe (k. 513 akt adm. organu I instancji). Wniosek ten podtrzymuje się też w piśmie E. Sp. z o.o. w P. z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] (k. 532 akt adm. organu I instancji). Należy ponadto zaznaczyć, że powyższe ustalenia nie były podważane przez żadną ze stron. Okoliczności te są zatem bezsporne.

Jednocześnie należy uznać, że na działce nr [...] nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, na co wskazują powołane wyżej protokoły z oględzin. Z dokumentów tych wynika, że na wspomnianym terenie znajduje się budka telefoniczna, tablica informacyjna, kiosk na podmurówce betonowej, drzewo, krzewy i zieleń nieurządzona, obszar utwardzony gruzem oraz obszar niezabudowany. Ustalenia te znajdują odzwierciedlenie w dokumentacji fotograficznej (k. 198-201 akt adm. organu I instancji). Uwagi te potwierdza również wspomniane pismo Z. P. z dnia [...] marca 2013 r., w którym zaznacza się, że działka nr [...] (obecnie działka nr [...]) nie stanowi drogi publicznej i nie znajduje się w liniach rozgraniczających ul. [...], oraz pismo tego organu administracji publicznej z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], L.dz. nr [...], w którym wyraźnie wskazuje się na brak podejmowania działań zmierzających do wykonania opisanego przedsięwzięcia na działce nr [...] (k. 578 akt adm. organu I instancji). Nie można zatem przyjąć, że opisane wyżej istniejące na tej działce obiekty stanowią rezultat przebudowy drogi publicznej lub pozostają w ścisłym związku z taką inwestycją.

Konkluzji tej nie zmienia pismo Z. P. z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...], w którym stwierdzono, że działka nr [...] i działka nr [...] (obecnie działki nr [...] i [...]) stanowią drogi publiczne (k. 266 akt adm. organu I instancji). Należy bowiem przyjąć, że stanowisko wyrażone w powyższym dokumencie ma charakter ogólny i jest nieprecyzyjne. P. ono w sprzeczności z innymi dowodami zgromadzonymi w aktach sprawy i jako takie nie mogło stwarzać podstawy faktycznej kontrolowanych rozstrzygnięć. Podobnie nie można przyjąć, jak twierdzi skarżący, że pismo E. Sp. z o.o. z dnia [...] sierpnia 2013 r. w jakikolwiek sposób wskazuje na zrealizowanie celu wywłaszczenia na działce nr [...]. Przeciwnie z powyższego pisma oraz załączonej do niego mapy wynika, że teren wspomnianej działki nie jest objęty bezpośrednio infrastrukturą techniczną znajdującą się w dyspozycji E. Sp. z o.o. Wnioskom tym nie przeczy również pismo z dnia [...] października 2015 r., nr [...], w którym Kierownik Działu Ewidencji i Zarządzania Danymi o Infrastrukturze P. – O. PL podał, że na działce nr [...], [...] i [...] znajdują się elementy infrastruktury telekomunikacyjnej (k. 785 akt adm. organu I instancji). Istnienie wspomnianych urządzeń pozostaje bowiem bez związku z celem wywłaszczenia.

Tym samym organy administracji publicznej trafnie orzekły o odmowie zwrotu działki nr [...] i działki nr [...], zwracając zarazem wnioskodawcom działkę nr [...]. Ta ostatnia okazała się bowiem zbędna na cel wywłaszczenia, skoro omawiane roboty związane z przebudową drogi nie zostały na niej wykonane.

Przyjęcie, że działka nr [...] podlegała zwrotowi, prowadzi zarazem w świetle art. 136 ust. 3 u.g.n. do konieczności orzeczenia o zwrocie odszkodowania lub nieruchomości zamiennej. Zgodnie z art. 140 ust. 1 u.g.n. w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Jak wynika przy tym z art. 140 ust. 2u.g.n., odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym, że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2 u.g.n., nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż wartość odtworzeniowa. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 140 ust. 3 u.g.n., że jeżeli zwrotowi podlega tylko część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości. Ponadto w art. art. 140 ust. 4 u.g.n. przewiduje się, że w razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, odszkodowanie, ustalone stosownie do art. 140 ust. 2 u.g.n., pomniejsza się albo powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Przy określaniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu. Nie uwzględnia się skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości, a art. 140 ust. 3 u.g.n. stosuje się odpowiednio.

Z materiału dowodowego wynika, że na potrzeby opisanych rozliczeń sporządzonych został operat szacunkowy z dnia [...] września 2015 r., wykonany przez rzeczoznawcę majątkowego (k. 754v akt adm. organu I instancji). Z zawartego tam wyliczenia wynika, że aktualna wartość działki nr [...] wynosi [...] zł. W opracowaniu tym wskazano zarazem, że w zakresie uregulowanym w art. 140 ust. 4 u.g.n. nie doszło także do zmiany wartości nieruchomości podlegającej zwrotowi. Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Sąd również nie znalazł podstaw do podważenia wspomnianego operatu szacunkowego. Opracowanie to sporządzone jest poprawnie, zgodnie z wymogami ustawowymi, a zawarte w nim wyliczenia i wnioski mają charakter jasny, logiczny i spójny.

Wątpliwości w rozpatrywanej sprawie wzbudziła natomiast kwestia wysokości odszkodowania podlegającego zwrotowi na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 140 u.g.n. Ten ostatni przepis odsyła bowiem do art. 217 ust. 2 u.g.n., zgodnie z którym osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem [...] grudnia 1990 r., w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane, w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości tych nieruchomości.

Należy jednoczesnie zauważyć, że w niniejszej sprawie w orzeczeniu z dnia [...] października 1968 r. ustalono pierwotnie odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie [...]zł. Następnie decyzja ta została uchylona w części dotyczącej odszkodowania i na mocy orzeczenia Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Dzielnicowej Rady N. P. – J. z dnia [...] sierpnia 1969 r., nr [...], ustalono kwotę [...]zł tytułem odszkodowania za odjęte prawo własności (k. 683 akt adm. organu I instancji). Z kolei decyzją z dnia [...] listopada 1999 r., nr [...], Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uchylił w całości decyzję własną z dnia [...] grudnia 1998 r. i stwierdził nieważność orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1969 r. w zakresie ustalenia odszkodowania (k. 654-657 akt adm. organu I instancji). Skarga H. E. na powyższą decyzję z dnia [...] listopada 199 r. została prawomocnie oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] października 2001 r., sygn. I SA [...]. W konsekwencji o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość orzekł dopiero Zarząd Geodezji i [...] Miejskiego "G." w P. w decyzji z dnia [...] września 2005 r., nr [...] (k. 646-653 akt adm. organu I instancji).

Na tym tle wyłoniło się pytanie, czy art. 217 ust. 2 u.g.n. powinien znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. M. P. wywodziło, że skoro odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone w decyzji z dnia [...] września 2005 r., to okoliczność ta wyłącza stosowanie powołanego przepisu. Organ I instancji oraz organ odwoławczy przyjęły natomiast stanowisko odmienne, argumentując, że przepis art. 217 ust. 2 u.g.n. wskazuje na datę pozbawienia własności nieruchomości, przy czym Wojewoda Wielkopolski w odpowiedzi na skargę z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] (k. 10-11 akt sądowych), wywodził, że powołany przepis powinien być interpretowany literalnie.

Sąd w tej mierze nie podzielił stanowiska organów administracji i przychylił się do poglądu skarżącego.

Należy zauważyć, że językowa wykładania art. 217 ust. 2 u.g.n. zdaje się rzeczywiście prowadzić prima facie do wniosku, że przepis ten nie powinien być stosowany w niniejszej sprawie. Ustawodawca adresuje bowiem powyższą normę prawną do osób, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem [...] grudnia 1990 r. Można by zatem wywodzić, że z perspektywy powołanego przepisu istotny jest moment odjęcia prawa własności, a nie moment ustalenia odszkodowania. Taka interpretacja jest jednak niepełna i wymaga uzupełnienia przez zastosowanie pozostałych reguł wykładni, w tym przede wszystkim wykładni funkcjonalnej. Proces wykładni przepisu nie może bowiem zakończyć się na wynikach interpretacji literalnej, lecz powinien uwzględnić także pozostałe reguły wykładni. Dopiero wtedy możliwe jest prawidłowe zrekonstruowanie normy prawnej.

Próbując odtworzyć cel, jaki miał realizować art. 217 ust. 2 u.g.n., należy najpierw zauważyć, że zakres zastosowania tego przepisu został wyznaczony w szczególności przez odwołanie się do kryterium czasu. W myśl art. 217 ust. 2 u.g.n. wywłaszczenie powinno bowiem nastąpić przed dniem [...] grudnia 1990 r. Takie rozwiązanie w świetle założenia o racjonalności ustawodawcy trzeba przy tym uznać za celowy zabieg legislacyjny. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie ustanowienie powyższej cezury czasowej można wiązać z wejście w życie ustawy z dnia [...] września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.), która wprowadziła pojęcie "odszkodowania odpowiadającego wartości wywłaszczonej nieruchomości" do art. 59 ust. 1 ustawy z dnia [...] kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r., Nr 14, poz. 74 z późn. zm.). Zmiana ta, jak można sądzić, wiązała się z przejściem do gospodarki rynkowej i rozwojem rynku obrotu nieruchomościami. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w okresie gospodarki centralnie planowanej nie istniał rozbudowany rynek, na którym dokonywane byłyby transakcje gruntami, budynkami i lokalami. Cecha ta wraz z kluczową rolą Państwa w gospodarce, a w konsekwencji także z wiodącym znaczeniem reglamentacji administracyjnoprawnej, sprawiała, że odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości nie zawsze miały charakter ekwiwalentny w stopniu porównywlanym do dzisiejszych rekompensat za odjęcie prawa rzeczowego. Dlatego też ustawodawca, dostrzegając te trudności, zdecydował się na przyznanie w art. 217 ust. 2 u.g.n. częściowego zwolnienia od obowiązku zwrotu całego zwaloryzowanego odszkodowania.

Podobne stanowisko jest również podzielane w orzecznictwie (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 159/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze dotychczasowe rozważania, należy zdaniem Sądu przyjąć, że przepis art. 217 ust. 2 u.g.n. powinno się interpretować w ten sposób, że do jego zastosowania konieczne jest, aby zarówno samo odjęcie własności jak i ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nastąpiło przed dniem [...] grudnia 1990 r. W konsekwencji takiej wykładni przepis ten nie powinien znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że poprzednicy prawni wnioskodawców utracili prawo własności omawianej nieruchomości przed dniem [...] grudnia 1990 r., jednakże odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone w decyzji z dnia [...] września 2005 r. Odszkodowanie to odpowiadało rynkowej wartości odjętego prawa rzeczowego, a zatem miało charakter ekwiwalentny. Nie ma zatem podstaw, by stosować w tym przypadku dobrodziejstwo z art. 217 ust. 2 u.g.n. Kontrolowane rozstrzygnięcia organów administracji publicznej okazały zatem wadliwe w powyższym zakresie.

W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] września 2016 r., nr [...], z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 217 ust. 2 u.g.n., co miało istotny wpływ na wynik postępowania.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ II instancji powinien prawidłowo wyliczyć kwotę odszkodowania podlegającego zwrotowi na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 140 u.g.n., bez uwzględnienia art. 217 ust. 2 u.g.n.

Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.