Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 567/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2 P.p.s.a.  w zw. z art. 156 par. 1 pkt 3Kpa, art. 151 P.p.s.a.
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Protokolant Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 października 2012 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W. D. po raz pierwszy wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej wnioskiem z dnia[...].

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia[...] po rozpatrzeniu tego wniosku, działając na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn.zm.) odmówił W. D. uprawnienia do wyżej wymienionego świadczenia.

Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że przyczyną odmowy było ustalenie, że strona nie spełnia określonego przepisami warunku deportacji do pracy przymusowej poza terytorium RP. W. D. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc między innymi, że po wyrzuceniu jego matki i rodzeństwa z własnego gospodarstwa pozostał sam bez środków do życia. Uważa, że deportacja rodziny była jednocześnie deportacją jego osoby. N. przestali go szukać, gdy dowiedzieli się, że pracuje u O. B. Nie wątpi jednak, że wszczęto wobec niego czynności fizycznego deportowania. W jego ocenie decyzja była postanowiona i wykonywana (częsty pobyt żandarmów w majątku), lecz okazała się bezskuteczna – O. B. potrzebni byli pracownicy. Nie może to jednak przekreślać faktu, że ma prawo do przymiotu osoby deportowanej.

Decyzją z dnia[...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy – utrzymał w mocy decyzję własną z dnia.

Wyjaśniając podstawę prawną rozstrzygnięcia Kierownik wskazał na ustawową definicję represji zawartą w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym (...). Co do pojęcia deportacji organ wskazał, że przyjmuje się, że praca wykonywana przymusowo na terytorium R. w granicach sprzed [...] nawet poza miejscem stałego zamieszkania, nie stanowi represji w rozumieniu ustawy.

Kierownik Urzędu ustalił w decyzji, że strona w latach [...] wykonywała pracę przymusową na terytorium (), w jej granicach sprzed [...]. Organ zaznaczył, że nie kwestionuje faktu pracy strony, jednakże w związku z tym, że praca wykonywana była , świadczenie stronie nie przysługuje.

Pismem z dnia[...] W. D. wniósł na podstawie art. 145a § 1 kpa o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego orzekający o niezgodności z Konstytucją art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. opublikowany w Dzienniku Ustaw Nr 110 z 2003 r. poz. 1060.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] na podstawie art. 149 § 3 w związku z art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego – odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wskazaną we wniosku strony decyzją z dnia[...].

Ten sam organ, decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu wniosku W. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wnioskodawca powołał się na świadczenie ciężkiej, przymusowej i upokarzającej pracy na rzecz okupanta – utrzymał w mocy decyzję własną z dnia[...].

W. D. nie zgodził się z decyzją o odmowie wznowienia postępowania i wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję ostateczną z dnia [...].

W skardze tej opisując swoje wojenne losy wskazał, że w [...] wysiedlili całą jego rodzinę. Matkę z braci wywieźli, a siostry i brata zabrano na roboty.

W tym dniu był nieobecny w domu więc został bez środków do życia. N. zaraz zasiedlili ich dom i całe gospodarstwo. To było dla niego straszne przeżycie, jednak chciał żyć. Zmuszony był więc szukać środków na przeżycie i "deportował się sam do pracy w majątku O. B.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Sz 231/08 oddalił skargę W. D.

Wnioskiem z dnia [...] W. D. wystąpił po raz kolejny o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie od[...].

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] działając na podstawie art. 154 § 1 i 2 kpa oraz art. 2, art. 4 ust. 1,2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...) oraz w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 (Dz. U. Nr 220, poz. 1734) odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] o odmowie przyznania uprawnienia pieniężnego określonego w art. 3 ust. 1 przywołanej ustawy. Wyjaśniając w uzasadnieniu kwestie proceduralne związane z orzekaniem w trybie art. 154 § 1 kpa. Kierownik wskazał ponadto, że niezbędnym warunkiem uzyskania prawa do tego świadczenia jest udowodnienie wykonywania pracy przymusowej połączonej z wysiedleniem (wyrwaniem) z dotychczasowego środowiska. Nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Strona w okresie okupacji nie była deportowana, lecz wykonywała pracę przymusową w bezpośrednim sąsiedztwie stałego miejsca zamieszkania. Praca nie przybrała zatem dotkliwej formy, o której mówi Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r. tzn. nie była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska.

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy W. D. wyjaśnił, że "nie dał się deportować bo już zrozumiał, że musi pozostać aby służyć. Następnie wskazał, że odległość z W. N. (gdzie mieszkał) do Ł. wynosiła około [...]. Pozostał bez ubrania i środków do życia, a chciał żyć, musiał się więc "deportować" do Ł. Żandarmi doliczyli się, że jednego członka rodziny D. brak i podobno go szukali, ale nie dał się "namierzyć". Sama O. B. nie była zainteresowana deportacją jego osoby bo brakowało jej rąk do pracy. Następnie wnioskodawca opisał niewolniczy charakter pracy wykonywanej w majątku O.B.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1,2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1006 r. o świadczeniu pieniężnym (...), po rozpatrzeniu wniosku utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].

Zdaniem organu, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, nie wystąpiły okoliczności określone w art. 154 kpa stanowiącym wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej. Według organu w przypadku strony nie został spełniony ustawowy warunek deportacji, do pracy przymusowej na rzecz, ponieważ strona wyjechała do Ł. dobrowolnie. Wyjaśniając treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. () Kierownik stwierdził, że wyrok ten nie oznacza możliwości automatycznego przyznania świadczeń wszystkim osobom wykonującym pracę przymusową.

W dniu [...] W. D. wystąpił o przyznanie mu świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej – na terenie przedwojennej w okresie [...] powołując się na oświadczenia dwóch świadków i oświadczenie własne, w którym podał, że on i jego rodzina [...] zostali wysiedleni przez żandarmów z ich domu i gospodarstwa rolnego. Całą rodzinę zabrano i wysiedlono w nieznanym kierunku a jego zawieziono do majątku O. B. Był tam zatrudniony jako robotnik. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 2 lit.a i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...) odmówił W.D. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w tej ustawie

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...] weszła w życie nowelizacja ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy (Dz. U. Nr 87, poz. 395, z późn. zm.).

W myśl znowelizowanego art. 2 pkt 2 lit. "a" powołanej ustawy represją w rozumieniu ustawy jest: deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny.

Zatem niezbędnym warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie jest udowodnienie deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej i wykonywania tej pracy przez okres co najmniej 6 miesięcy. Przepisy przywołanej wyżej ustawy z dnia 31 maja 1996 r. nie przewidują automatycznego przyznawania uprawnienia do świadczenia dla wszystkich poszkodowanych przez pracę przymusową . Istniał przecież na terenach okupowanych powszechny obowiązek świadczenia pracy, której niepodjęcie zagrożone było surowymi karami. Niejednokrotnie istniała potrzeba jej wykonywania z powodów bytowych, konieczności przeżycia w trudnych warunkach okupacyjnej rzeczywistości (otrzymania wyżywienia bądź kartek na żywność, różnego rodzaju deputatów w naturze, wynagrodzenia na zaspokojenie minimalnych potrzeb życiowych, ubezpieczenia itp.).

Dlatego też ustawodawca zawęził krąg osób uprawnionych do świadczenia do osób wobec których okupant stosował represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie (deportacja/wywiezienie) w stosunku do obowiązujących powszechnie przepisów. W niniejszej sprawie nie zostało spełnione kryterium deportacji do pracy przymusowej. Rodzina strony została wprawdzie wysiedlona z miejsca zamieszkania, jednak strona przebywała w tym czasie poza domem. Pozostając bez środków do życia zmuszona była podjąć pracę w pobliskim majątku rolnym w miejscowości Łagiewniki.

Kierownik Urzędu wyraził współczucie stronie z powodu przeżyć w okresie okupacji, jednak stwierdził, że wykonywanie pracy nie będącej następstwem deportacji (wywiezienia) nie wypełnia dyspozycji art. 2 pkt 2 powołanej ustawy i nie może być przyznane z tego tytułu uprawnienie do świadczenia pieniężnego.

W przekonaniu Kierownika Urzędu, ocena ta nie podważa subiektywnego poczucia krzywdy strony, zrozumiałego z punktu widzenia trudnych, często tragicznych doświadczeń okresu okupacji, jednak niniejsze rozstrzygnięcie musi opierać się na kryteriach w jakimś stopniu zobiektywizowanych i dlatego organ orzekł jak na wstępie decyzji.

W. D. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie świadczenia pieniężnego zgodnie z ustawą z dnia 31 maja 1996 r. (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) i o uwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. Wnioskodawca wyjaśnił, że zatrzymanie nie nastąpiło z jego inicjatywy, ale został zatrzymany przez żandarmów w miejscowości , gdzie było gospodarstwo, które zostało zabrane jego rodzinie i zasiedlone przez obywatela narodowości . Oddzielono go od rodziny do innej miejscowości , gdzie w[...] został osadzony u gospodarza – O. B. celem wykonywania wszelkich prac rolnych pomimo młodego wieku. Nie otrzymywał żadnego wynagrodzenia z tytułu tej pracy przymusowej, otrzymywał jedynie jedzenie i miejsce do spania w pomieszczeniach gospodarczych, oddalenie się z gospodarstwa było zakazane pod rygorem zastosowania restrykcyjnych kar.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. - Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn.zm.) po rozpoznaniu wniosku W.D. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję [...] własną z dnia [...].

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik UdSKiOR uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że przedmiot sprawy jest unormowany w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Przepis artykułu 1 tej ustawy przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie, z tym że nie wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Omawiana ustawa przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w art. 2 ustawy i obejmują:

1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach [...] z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych;

2. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia lub z tego terytorium na terytorium:

a. R. i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia [...] oraz po tym okresie do końca z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Treść cytowanego przepisu, w powiązaniu z art. 3 określającym podstawę wymiaru świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia.

Zgodnie z art. 4 w/w ustawy uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych, i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji.

Wynika stąd, że dla uzyskania potwierdzenia konieczne jest złożenie przez

zainteresowanego wniosku oraz poparcie wniosku odpowiednimi dowodami.

Dla wydania decyzji pozytywnej na podstawie art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym... konieczne jest więc łączne wystąpienie :

■ ustalenia, że osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia [...] lub z tego terytorium na terytorium i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach,

■ oraz ustalenia, że praca była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organ wywnioskował, że[...] rodzina wnioskodawcy została wysiedlona z miejsca zamieszkania w miejscowości. Jak wynika z oświadczeń składanych przez zainteresowanego on sam nie został wysiedlony ponieważ podczas przeprowadzania przez władze okupacyjne wysiedlenia mieszkańców przebywał poza domem rodzinnym. Zainteresowany w swoich wyjaśnieniach wskazał, iż o fakcie wysiedlenia swojej rodziny dowiedział się dopiero po powrocie do domu, w którym nie zastał członków swojej rodziny.

Kierownik Urzędu wyjaśnił dalej, że w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie postanowieniem z dnia [...] dopuścił dowód z przesłuchania strony. Wnioskodawca w protokole przesłuchania z dnia [...]wskazał, iż powrócił na drugi dzień po wysiedleniu i zastał osadnika niemieckiego który "bez słowa" odwiózł, gdzie przekazał wnioskodawcy w ręce pracowników majątku ziemskiego należącego do O. B.. Ponadto zainteresowany wskazał, iż w tym majątku pozostał do końca wojny i wykonywał tam pracę, za którą otrzymywał skromne wyżywienie.

Organ stwierdził, że opis represji zawarty we wniosku jak i protokole przesłuchania mimo drobnych rozbieżności występujących pomiędzy opisem represji w protokole przesłuchania z dnia[...] a obszernej relacji we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia[...] nie stoi w sprzeczności z innymi dowodami zebranymi w sprawie. W aktach sprawy znajduje się ankieta kierowana do Biura Dowodów Osobistych, która potwierdza pobyt W. D. w okresie okupacji . Ponadto w aktach sprawy znajdują się oświadczenia świadków S.R. oraz G.C., którzy potwierdzili fakt wykonywania pacy przez zainteresowanego. Wnioskodawca w obszernej relacji z dnia [...] wskazał, iż nie został deportowany wraz z rodzicami i że pozostał bez ubrania i środków do życia. Wskazał również, iż "musiałem się, więc sam deportować bo mimo tragedii wysiedlenia żyć chciałem".

Wobec powyższego, w ocenie organu, nie doszło w przedmiotowej sprawie do deportacji wnioskodawcy do pracy przymusowej. Niewątpliwe nastąpiła zamiana miejsca zamieszkania strony jednakże nie była ona spowodowana wywiezieniem do pracy przymusowej a względami ekonomicznymi. Zainteresowany po wysiedleniu rodziców pozostał w swojej rodzinnej miejscowości jednakże nie miał żadnych środków do życia i aby nie zostać wywieziony przez władze okupacyjne pracował w majątku.

Kierownik podkreślił, że uprawnienie do świadczenia pieniężnego przysługuje wyłącznie z tytułu deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej. W ocenie organu brak jest jednak podstaw do twierdzenia, iż strona została deportowana do pracy przymusowej. Przeciwnie, sam wnioskodawca wskazał, iż wykonywał prace ze względów ekonomicznych, bo choć za pracę nie dostawał wynagrodzenia otrzymywał skromne wyżywienie oraz możliwość mieszkania w budynku gospodarczym znajdującym się na terenie majątku.

Na poparcie swojego stanowiska organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia sygn. akt II SA/Łd 1313/11) stwierdzający : "nie ulega bowiem wątpliwości, że pod pojęciem pracy przymusowej powinno się rozumieć pracę podejmowaną w wykonaniu wyraźnych zarządzeń czy nakazów władz okupacyjnych, nie zaś pracę podejmowaną z konieczności zdobycia środków na utrzymanie". Zebrany materiał dowodowy w ocenie Kierownika Urzędu nie potwierdza skierowania W. D. do pracy przymusowej przez władze okupacyjne.

Mając na uwadze całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie organ uznał, iż brak jest podstaw do przyznania stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego w oparciu o przepis art. 2 pkt 2 lit. 1 cyt. ustawy.

Nie zgadzając się z wyżej opisaną decyzją ostateczną W. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę podnosząc zarzut niewłaściwej interpretacji pojęcia deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej. Skarżący stwierdził, że jego praca była wykonywana w warunkach deportacji, gdyż nie z własnej woli znalazł się w majątku O. B. Tylko zwykły przypadek spowodował, że nie został zabrany przez żandarmów i z całą rodziną wywieziony w nieznane. Powróciwszy z jednego przypadkowego noclegu u kolegi z sąsiedniej miejscowości zobaczył, że rodziny już nie ma, a gospodarstwo jest zajęte. Nie znając języka musiał wsiąść na wskazany pojazd konny i pod eskortą wywieziony został niedobrowolnie do pracy w majątku ziemskim. Zdaniem skarżącego ustalenia takiego postępowania mogły być podjęte w porozumieniu z sołtysem. Wszystkie deportacje (wywózki) wiązały się – zdaniem skarżącego – ze zgłoszonymi, bądź firmy zapotrzebowaniami na robotników przymusowych.

Powołując się na wypowiedzi świadków S. R. i G. C. W.D. zarzucił organowi tendencyjna interpretację jego słów : "musiałem deportować się sam" i wyraził przekonanie, że był przeznaczony do majątku O. B. z pewnością na zapotrzebowanie właścicielki. W przekonaniu skarżącego, żądanie od niego wyraźnego zarządzenia lub nakazu władz okupacyjnych jest nierealne.

W tym przypadku ustne skierowanie – wywiezienie, było wyraźnym zarządzeniem władz okupacyjnych.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i powtórzył stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

W dniu [...] wpłynęło do Sądu pismo W. D. informujące, że w załączeniu składa swoje "uwagi odnośnie decyzji Kierownika do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych". Przedłożone pismo stanowi kserokopię pisma opatrzonego na końcu treści datą [...] zawiera kolejny opis okoliczności skierowania skarżącego do pracy przymusowej w majątku O. B. oraz opis powojennych losów i dokonań zawodowych i społecznych W. D.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ zaskarżona decyzja, wbrew odmiennym wywodom skarżącego, prawa nie narusza.

Przed przystąpieniem do umotywowania wyników sądowej kontroli zgodności z prawem materialnym zaskarżonego aktu należy wyjaśnić, że z uwagi na wynikającą z akt administracyjnych wielość decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydawanych po rozpatrzeniu wniosków W. D. należało w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy w sprawie nie doszło do sytuacji, w której zaskarżoną decyzję wydano w sprawie już wcześniej rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Stan taki, nazywany res indicata (rzecz osądzona, powaga rzeczy osądzonej) prowadziłaby bowiem Sąd do obowiązku stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), określanej dalej jako P.p.s.a., w związku z art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Z tego powodu, w części wstępnej niniejszego uzasadnienia, zamieszczony został szczegółowy opis wydanych ostatecznych decyzji administracyjnych i wyroku WSA z dnia11 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Sz 231/08, celem wyjaśnienia czy obecnie poddana osądowi decyzja ostateczna charakteryzuje się tożsamością podmiotową i przedmiotową w stosunku do spraw wcześniej zakończonych i czy wcześniej już nie zapadł prawomocny wyrok sądu administracyjnego w tej samej sprawie.

W wyniku tej analizy Sąd doszedł do wniosku, że o ile zachodzi we wszystkich tych sprawach tożsamość podmiotowa – wnoszącym o przyznanie świadczenia pieniężnego był W. D., o tyle nie ma między nimi tożsamości przedmiotowej.

Sprawa zakończona obecnie kontrolowaną, decyzją ostateczną z dnia [...] dotyczyła wprawdzie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), ale w stosunku do decyzji ostatecznej z dnia[...] odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego przewidzianego w tej ustawie z tytułu deportacji do pracy przymusowej uległ zmianie stan prawny, zmieniła się bowiem ustawowa definicja deportacji określona w art. 2 pkt 2 lit. a tej ustawy. Natomiast decyzja ostateczna z dnia[...] w sprawie, w której zapadł prawomocny wyrok WSA z dnia 11 czerwca 2008 r. (sygn. akt II SA/Sz 231/08) została wydana w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego, bowiem dotyczyła wniosku o wznowienie postępowania. Również decyzja ostateczna z dnia [...] wydana została w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego przewidzianym w art. 154 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, co wyklucza tożsamość przedmiotową tych dwóch decyzji ostatecznych zarówno względem siebie, jak również względem decyzji ostatecznej z dnia[...] jak i z dnia [...],które wydane zostały w trybie zwykłym postępowania.

Jak z powyższego wynika, nie istniała ani w postępowaniu administracyjnym ani w postępowaniu sądowo – administracyjnym przeszkoda w postaci stanu powagi rzeczy osądzonej w obecnie rozstrzyganej sprawie.

Analiza ustaleń organu zawartych w zaskarżonej decyzji i odnoszących się do nich ocen prawnych dokonana w kontekście materiału dowodowego zebranego w aktach administracyjnych przedstawionych sądowi wraz z odpowiedzią na skargę nie dostarczyła podstaw faktycznych i prawnych do podważenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Istota sporu w niniejszej sprawie wyłania się na tle ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności istotnych dla materialno-prawnej oceny roszczenia skarżącego. Według organu skarżący wykonywał w majątku O.B. pracę, którą można ocenić jako pracę przymusową, lecz na przeszkodzie przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego stoi ustalenie, że do pracy tej W.D. nie został deportowany. Skarżący natomiast wywodzi, że był deportowany do pracy przymusowej w okolicznościach wyczerpujących dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym ...

W ocenie Sądu w sporze tym trzeba przyznać rację organowi.

Jak trafnie podkreślił to organ, z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie zaskarżonej decyzji, świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które podlegały represjom określonym w ustawie. Oznacza to, że podleganie, w okresie wskazanym w ustawie, innym formom represji, niż w niej określone nie stanowi podstawy do przyznania świadczenia pieniężnego przewidzianego przez tę ustawę.

Formy tych represji ustawodawca określił w art 2, wśród nich w pkt 2 lit. a wskazał, że represją w jej rozumieniu jest : "deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium R. i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach[...].

Z cytowanego przepisu wynika zatem, że wbrew przekonaniu skarżącego, dla wyczerpania ustawowych znamion deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy nie jest wystarczające jakiekolwiek przemieszczenie się osoby poddanej następnie obowiązkowi pracy nawet takiej, która ma cechy pracy przymusowej.

Podkreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie fakt pracy skarżącego o charakterze pracy przymusowej nie był kwestionowany przez organ.

Nie ma również istotnego ujemnego znaczenia okoliczność, że skarżący zatrudniony był w majątku położonym kilka kilometrów od miejsca jego zamieszkania. Sąd w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 27 marca 2012 r. (sygn. akt II OSK 468/11, LEX nr 1138199), że wskazana wyżej ustawa o świadczeniu pieniężnym: "nie uzależnia deportacji od takich okoliczności, jak odległość na jaką deportowany został wywieziony do pracy przymusowej, jego wiek, czy też rozdzielenie z rodziną."

Znaczenie ma natomiast kryterium deportacji. W ocenie Sądu okoliczność, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia deportacji nie oznacza, że chodzi w omawianym przepisie o każde wywiezienie, w takim bowiem przypadku ustanowienie tego kryterium byłoby zbędne, a należałoby uprawnić do świadczenia każdego, kto poza miejscem zamieszkania pracował przymusowo na rzecz na terytorium i w czasie określonym w ustawie. Tymczasem z ratio legis przepisu wynika, że ustawodawcy chodziło o przyznanie świadczenia osobom wysiedlonym wbrew woli z ich środowiska życiowego w celu świadczenia pracy przymusowej.

Co do tego, że rodzina skarżącego została usunięta z miejsca zamieszkania i wywieziona do pracy przymusowej także nie ma sporu. Żadna jednak z tych niespornych okoliczności nie jest jednocześnie dowodem na to, że skarżący poddany został także represji w postaci deportacji do pracy przymusowej.

Podzielając stanowisko organu, że w sprawie nie zaistniały okoliczności dowodzące fakt deportacji skarżącego do pracy przymusowej Sąd miał na uwadze po pierwsze, brak jakichkolwiek dowodów z dokumentów potwierdzających tę okoliczność, na co zwrócił uwagę również Kierownik Urzędu. Po drugie, wprawdzie oświadczenia świadków, na których powołuje się skarżący w skardze, zasadnie wzięte zostały przez organ pod uwagę na dowód pobytu W. D. i wykonywania pracy na rzecz właścicielki majątku O. B., ale jednocześnie również zasadnie organ z oświadczeń tych nie wyprowadził wniosków dalej idących, skoro nie wynikają z nich okoliczności związane z realiami opuszczenia przez skarżącego rodzinnej wsi.

W tej sytuacji – jak to zostało podkreślone w zaskarżonej decyzji – organ poddał ocenie wyjaśnienia strony zawarte w jej pismach i oświadczeniach. Lektura tych dowodów prowadzi do wniosku, że stawiany skargą zarzut tendencyjności organu jest chybiony, bowiem wynika z nich wyraźnie rozwijanie się wersji skarżącego wraz z upływem czasu i dostosowywanie jej do potrzeb aktualnie (w danym momencie) dowodzonej tezy.

Forsowana przez skarżącego ostateczna koncepcja deportowania go do pracy przymusowej trafnie zatem oceniona została przez organ jako niewiarygodna i nie dająca podstawy do poczynienia ustaleń prowadzących do przyznania mu świadczenia pieniężnego w oparciu o art. 2 pkt 2 lit. a ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie zaskarżonej decyzji.

Wersja ta bowiem nie wynika z konkretnych faktów odzwierciedlających deportację w wykonaniu zaplanowanej i zorganizowanej akcji podjętej względem skarżącego w wykonaniu nakazu władzy okupacyjnej, lecz jest oparta na domysłach i przypuszczeniach skarżącego wysnutych z okoliczności deportacji innych członków jego rodziny.

W realiach niniejszej sprawy za uzasadnione przyjąć trzeba stanowisko organu wskazujące na ekonomiczne podłoże wykonywania przez skarżącego przymusowej pracy w majątku O. B.

W tym stanie sprawy, podzielając dokonaną w sprawie administracyjnej ocenę dowodów i ustalone na jej podstawie ustalenia faktyczne prowadzące do wskazanych w zaskarżonej decyzji ocen prawnych. W rezultacie brak było podstaw do podważenia prawidłowości ustalenia, że skarżący nie był deportowany do pracy przymusowej.

Dlatego należało na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalić skargę.