Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1075/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie w części
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2014 poz 1204
law: Ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Paweł Kornacki (spr.), Beata Machcińska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi L. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie w części dotyczącej uznania za nieuzasadnione zarzutów na postępowanie egzekucyjne dotyczące tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] z dnia [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. L. L. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. (dalej: DIAS) w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości w opłacie abonamentowej RTV.

2. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na gruncie następującego stanu sprawy.

2.1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. (dalej: NUS) prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych "A" S.A. "A`" nr od [...] do nr [...] z dnia [...] r. Obejmowały one zaległości z tytułu opłaty abonamentowej za okres od stycznia 2009 r. do lutego 2014 r. w kwocie [...] zł plus należne odsetki za zwłokę.

Zawiadomieniem z [...] r., doręczonym 8 lipca 2014 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych NUS zajął świadczenie zobowiązanego z zaopatrzenia emerytalnego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Jednakże ZUS pismem z 10 lipca 2014 r. poinformował organ egzekucyjny, że zobowiązany nie pobiera żadnego świadczenia emerytalno-rentowego, w związku z czym pozostawia zajęcie bez wykonania.

Na prowadzone postępowanie egzekucyjne zobowiązany w dniu 14 lipca 2014 r. wniósł zarzuty, podnosząc:

a) nieistnienie obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej z uwagi na wyrejestrowanie odbiornika RTV w 2001 r. Podał, że nie ma dowodu wyrejestrowania, bo nie ma obowiązku tak długo go przetrzymywać i to "A" S. A., jeśli twierdzi inaczej, powinna wykazać, że skarżący nie wyrejestrował odbiornika.

W tej mierze wskazał również, że jego żona ponowne zarejestrowała odbiornik RTV w dniu 3 września 2012 r., dołączył dowód rejestracji odbiornika i oświadczył, że zamieszkuje z żoną w jednym gospodarstwie domowym.

b) Przedawnienie roszczeń z tytułu abonamentu RTV, gdyż zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego roszczenia te przedawniają się z upływem 3 lat.

c) Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, gdyż "A" S.A. jako spółka prawa handlowego nie posiada umocowania do egzekucji należności abonamentowych.

Pismem z 14 października 2015 r. "A`" "A" S.A. ("A`") na podstawie art. 64 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 168 ze zm. - dalej: k.p.a.) wezwał zobowiązanego do nadesłania oświadczenia o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego przez skarżącego i jego żonę. Dodał, że oświadczenie powinno być podpisane przez obie osoby i wskazywać okres prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Zaznaczył, że należy je przesłać w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, a nieusunięcie tych braków formalnych w terminie będzie miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy zgłoszonych zarzutów.

W piśmie z 22 października 2015 r. zobowiązany wyjaśnił, że z żoną tworzy wspólne gospodarstwo domowe od kilkudziesięciu lat. Dodał, że nie jest uprawniony do dokonania czynności prawnej polegającej na odebraniu od żony żądanego przez "A" S.A. oświadczenia. O jego odebranie może wnioskować wyłącznie organ administracji publicznej kierując żądanie bezpośrednio do osoby mającej złożyć oświadczenie, podając odpowiednią podstawę prawną.

2.2. "A`" postanowieniem [...] r. nr [...] , [...] uznał zarzuty nieistnienia obowiązku, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej i przedawnienia należności za nieuzasadnione.

Wierzyciel wyjaśnił w uzasadnieniu postanowienia, że zgodnie z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm. – dalej: u.o.a.) "A" S.A. jest uprawniona do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej oraz opłaty pobieranej w przypadku stwierdzenia niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego, przy zastosowaniu wprost przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z dniem 1 września 2009 r. państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej "A1" została przekształcona w spółkę akcyjną o nazwie "A" S.A., w której Skarb Państwa jest jedynym akcjonariuszem, a spółka wstąpiła we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem była "A1", bez względu na charakter prawny tych stosunków. Obowiązek występowania "A" S.A. jako wierzyciela opłat abonamentowych znalazł potwierdzenie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08.

Dalej wierzyciel wskazał, że zobowiązany zarejestrował odbiornik telewizyjny i otrzymał książeczkę do dokonywania wpłat, a następnie indywidualny numer identyfikacyjny. "A`" wskazał jednak, że nie dysponuje dokumentem, który stanowiłby o zgłoszeniu przez zobowiązanego w urzędzie pocztowym wyrejestrowania odbiornika.

Poza tym zobowiązany odmówił złożenia oświadczenia o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, która na swoje imię i nazwisko zarejestrowała kolejny odbiornik.

Nie doszło także do przedawnienia dochodzonych należności, ponieważ ma do nich zastosowanie art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 201, ze zm. – dalej: o.p.).

2.3. To rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy postanowieniem "A`" z [...] r., nr [...] .

2.3. NUS postanowieniem z [...] r., nr [...] zarzuty zobowiązanego także uznał za nieuzasadnione.

2.4. Z kolei DIAS postanowieniem z [...] r., nr [...] - sprostowanym postanowieniem z [...] r. nr [...]:

a) uchylił postanowienie NUS z [...] r. w części dotyczącej uznania za nieuzasadnione zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr od [...] do nr [...] z [...] r. i w tym zakresie umorzył postępowanie egzekucyjne;

b) w pozostałej części, dotyczącej uznania za nieuzasadnione zarzutów na postępowanie egzekucyjne dot. tytułów wykonawczych nr od [...] do nr [...] z [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu wskazał, że opłata abonamentowa ulega przedawnieniu po upływie 5 lat, zgodnie z art. 70 § 1 o.p., przy czym zgodnie z art. 70 § 4 o.p. termin przedawnienia tej należności przerywa zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym zobowiązany został powiadomiony. W tej sprawie NUS nie zastosował żadnego środka egzekucyjnego przerywającego bieg przedawnienia, ponieważ egzekucja ze świadczenia ZUS-u okazała się nieskuteczna, jako że zobowiązany nie pobiera żadnego świadczenia emerytalno-rentowego. Wobec tego opłata abonamentowa uległa przedawnieniu za okres od stycznia 2009 r. do grudnia 2011 r.

Odnośnie do pozostałej części świadczenia, tj. za okres od stycznia 2012 r. do lutego 2014 r. (tytuły wykonawcze nr od [...] do nr [...]) DIAS wskazał, że opłata jest wymagalna i podlega egzekucji.

Co do tej drugiej części organ zauważył, że zobowiązany nie przedłożył dowodu wyrejestrowania odbiornika, a wierzyciel deklaruje, że takiego nie posiada. Zobowiązany nie przekazał także stosownego oświadczenia, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną.

3.1. Zobowiązany wniósł skargę na postanowienie DIAS z [...] r. w części dotyczącej utrzymania w mocy postanowienia NUS z dnia [...] r.

Skarżący zauważył sprzeczność w uzasadnieniu ww. postanowienia, gdyż DIAS stwierdził, że opłata abonamentowa za okres od stycznia 2012 r. do lutego 2014 r. wykazana w tytułach wykonawczych od nr [...] do nr [...] istnieje, jest wymagalną i podlega egzekucji administracyjnej, zatem zasadnym jest kontynuowanie postępowania egzekucyjnego na ich podstawie. Jednakże zdaniem skarżącego ww. tytuły wykonawcze obejmują należności z tytułu abonamentu RTV za okres od stycznia 2012 r. do grudnia 2012 r., a nie od stycznia 2012 r. do lutego 2014 r. Natomiast NUS zawiadomieniem z 16 sierpnia 2017 r. zajął świadczenie emerytalne w "B" obejmując tym zajęciem również należności objęte tytułami wykonawczymi nr od [...] do nr [...] , czyli za miesiące od stycznia 2012 r. do lutego 2014 r.

Uzasadniając skargę zobowiązany podkreślił również, że DIAS przyjął bezkrytycznie twierdzenia "A" S.A., że zobowiązany nie przesłał żądanego oświadczenia o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa z żoną, która posiada odbiornik telewizyjny zarejestrowany we wrześniu 2012 r. Zobowiązany stwierdził, że oświadczenie takie przesłał, lecz go nie uwzględniono, gdyż przyjęto, że nie polega na prawdzie.

Skarżący zarzucił, że organy nie wykorzystały stosownych przepisów k.p.a. i u.p.e.a. określających procedury dowodowe oraz możliwości uzyskania dowodów przez wierzyciela i organ egzekucyjny w zakresie składanych wyjaśnień i informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

3.2. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

4. Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć zdecydowana większość argumentów skarżącego podnoszonych w toku kontrolowanego postępowania jest niezasadna.

5. W pierwszej kolejności omówienia wymaga kwestia horyzontalnych granic orzekania Sądu w tej sprawie.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie ma zastosowania). To oznacza, że sąd ma prawo i obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, jeśli dany zarzut nie został podniesiony w skardze, ale jednocześnie musi mieć na uwadze, że skarżący może uczynić przedmiotem skargi określony akt nie tylko w całości, ale również w części. W razie zaskarżenia aktu administracyjnego tylko w części, określony w ten sposób w skardze przedmiot zaskarżenia wyznacza granice sprawy rozpoznawanej przez sąd – w których sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami i powołaną w skardze podstawą prawną. Sąd nie może więc uczynić przedmiotem swojego rozpoznania aktu administracyjnego w części, w jakiej nie został on zaskarżony; w tym niezaskarżonym zakresie nie doszło bowiem w ogóle do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 346).

Powyższe uwagi mają znaczenie na gruncie rozpoznawanej sprawy, ponieważ postanowienie DIAS z [...] r. zostało zaskarżone tylko w części dotyczącej uznania zarzutów zobowiązanego za nieuzasadnione (co do tytułów wykonawczych nr od [...] do [...]). Zatem wyłącznie w tej części Sąd był uprawniony do kontroli legalności zaskarżonego aktu, a tym samym wyeliminowania go z obrotu prawnego.

6. Przechodząc do oceny skargi zasadności Sąd stwierdza, że nietrafna jest argumentacja skarżącego odnosząca się do zarzutu przedawnienia obowiązku uiszczania opłat abonamentowych.

Prawidłowe jest stanowisko organu, że do przedawnienia opłat abonamentowych stosować należy art. 70 § 1 o.p. - zgodnie z którym zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Decydujące w tym zakresie znaczenie ma charakter opłaty abonenckiej, a ten został określony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08 (OTK-A 2010/3/22). Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny, jednym z obowiązków ciążących z mocy Konstytucji na "każdym" jest ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych określonych w ustawie (art. 84 Konstytucji), natomiast nakładanie danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy (art. 217). Wyrażenie "ciężary i świadczenia publiczne" ma najszerszy zakres znaczeniowy, z kolei "daniny publiczne" są kategorią "świadczeń publicznych". Daniny te to świadczenia powszechne, przymusowe, bezzwrotne, ustalane jednostronnie na rzecz podmiotu prawa publicznego w celu realizacji zadań publicznych, a zaliczają się do nich podatki, rozmaite opłaty oraz cła, a także abonament RTV (patrz: pkt VI.1.4. uzasadnienia).

Ustalenia Trybunału pozwalają zatem przenieść rozważania dotyczące opłaty za abonament na grunt prawa daninowego, a konkretnie podstawowego dla tej materii aktu prawnego rangi ustawowej, jakim jest Ordynacja podatkowa. Przepis art. 2 tej ustawy regulujący zakres jej stosowania przewiduje w § 2, że jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, przepisy działu III stosuje się również do opłat oraz innych niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne organy, niż wymienione w § 1 pkt 1 ustawy (czyli organy podatkowe).

Objęcie opłaty za abonament przepisem art. 2 § 2 o.p. oznacza, że do tej opłaty stosuje się przepisy działu III tej ustawy. W rozpatrywanej sprawie oznacza to, że stosuje się także art. 70 § 1 o.p., który odnosi się do biegu terminu przedawnienia zobowiązania powstającego z mocy prawa. Pogląd ten znajduje tym bardziej uzasadnienie, że obowiązek ponoszenia tej daniny publicznej powstaje z mocy prawa, po wystąpieniu zdarzenia jakim jest rejestracja odbiornika.

Jednocześnie stosownie do art. 70 § 4 o.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Przy czym, do zaistnienia skutku z art. 70 § 4 o.p. konieczne jest prawnie skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego. Trzeba bowiem podkreślić, że czym innym jest nieskuteczność faktyczna środka egzekucyjnego, a więc niemożność uzyskania środków pieniężnych z uwagi na ich brak, mimo prawidłowego zastosowania środka egzekucyjnego (np. zajęcia istniejącego rachunku bankowego, na którym nie zgromadzono żadnych środków), a czym innym prawna nieskuteczność środka egzekucyjnego, wynikająca z jego bezprzedmiotowości, np. zajęcia nieistniającego konta, wierzytelności, czy zajęcia świadczenia, którego zobowiązany nie pobiera. O ile więc nieskuteczność faktyczna przerywa bieg terminu przedawnienia i kwestia ta jest niesporna w doktrynie, orzecznictwie i praktyce organów administracji, o tyle - w ocenie Sądu - zajęcie świadczenia, którego zobowiązany nie pobiera nie może być uznane za "zastosowanie środka egzekucyjnego" w rozumieniu art. 70 § 4 o.p. (por. wyrok WSA w Gliwicach z 2 marca 2016 r., I SA/Gl 1079/15, Lex nr 2016922).

Słusznie zatem DIAS uznał, że doszło do przedawnienia należności z tytułu opłaty abonamentowej za okres poprzedzający styczeń 2012 r., co dotyczy tytułów wykonawczych o nr od [...] do nr [...], zaś ówcześnie nie doszło jeszcze do przedawnienia należności za okres począwszy od stycznia 2012 r.

W tej materii należy odnotować, że w postanowieniu z [...] r. DIAS błędnie wymienił numery tytułów wykonawczych, co do których nie doszło do przedawnienia dochodzonej opłaty - jako nr od [...] do nr [...], natomiast powinien wymienić nr od [...] do nr [...]. Jednakże ten błąd został sprostowany postanowieniem z [...] r.

W związku z powyższym niezasadna jest argumentacja skarżącego zarzucająca sprzeczność w argumentacji organu. Skarżący po prostu nie dostrzega wymienionego sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w postanowieniu z [...] r.

7. Bezpodstawny w całości jest także zarzut skarżącego niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, oparty na twierdzeniu, że "A" S.A. jako spółka prawa handlowego nie jest organem umocowanym do ściągania należności abonamentowych.

7.1. W tej mierze należy wskazać, że zgodnie z art. 2 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 marca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) egzekucji administracyjnej podlegają m.in. należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. W świetle art. 3 § 1 u.p.e.a. egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. Stosownie zaś do art. 7 ust. 3 u.o.a. do opłat abonamentowych stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym.

W przepisie art. 3 § 1 u.p.e.a. wyszczególniono zatem dwie kategorie obowiązków: obowiązki wynikające z decyzji lub postanowień właściwych organów i obowiązki wynikające bezpośrednio z przepisów samego prawa, o ile są to obowiązki znajdujące się w zakresie administracji rządowej lub administracji samorządu terytorialnego. Niewątpliwie "A" S.A. nie została wyposażona w uprawnienie do wydawania decyzji lub postanowień określających wysokość należnych opłat abonamentowych. Rozważenia wymaga natomiast, czy wskazane opłaty stanowią obowiązki w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, które wynikają bezpośrednio z przepisu prawa, a zatem czy mieszczą się w drugiej z wymienionych kategorii.

Obowiązujące przepisy dają podstawy do stwierdzenia, że opłaty abonamentowe są należnościami, które wynikają wprost z przepisów prawa. Wysokość należności z tytułu niezapłaconego abonamentu została określona w art. 3 ust. 1 u.o.a. Zgodnie z art. 3 ust. 2 tej ustawy, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji do dnia 31 maja każdego roku ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" stawki kwotowe opłat abonamentowych na następny rok kalendarzowy. Odnośnie do terminu uiszczania opłat, art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a. stanowi, że na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży obowiązek uiszczania abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika. W myśl art. 3 ust. 4 u.o.a. opłatę abonamentową uiszcza się z góry do 25. dnia miesiąca, za który opłata jest należna i może też być ona uiszczona z góry za cały rok albo za wybrane miesiące. Tym samym pierwsza wpłata staje się wymagalna z upływem 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika, a kolejne wpłaty stają się wymagalne z upływem 25. dnia kolejnych miesięcy. Stąd w przypadku ustalenia, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, określenie w ustawie wysokości należności z tytułu abonamentu oraz terminu płatności, pozwala na stwierdzenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek.

Nie jest sporne, że KRRiT, będąca dysponentem opłat abonamentowych, nie jest organem administracji rządowej (nie podlega Radzie Ministrów i nie jest przez nią kontrolowana) i nie mieści się w żadnym z działów administracji rządowej. W konsekwencji obowiązek uiszczenia abonamentu RTV nie mieści się "w zakresie administracji rządowej", o którym mowa w art. 3 § 1 u.p.e.a. Nie przesądza to jednak o niemożliwości prowadzenia egzekucji administracyjnej nieuiszczonego abonamentu.

W tej kwestii wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyżej wyroku z 16 marca 2010 r. W orzeczeniu tym Trybunał stwierdził, że art. 7 ust. 3 i 6 u.o.a. są zgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i nie są niezgodne z art. 1 oraz z art. 84 w związku z art. 217 Konstytucji. Jak wynika z uzasadnienia wyroku, zdaniem Trybunału mimo, że obowiązek uiszczania abonamentu nie należy do zakresu administracji rządowej, przepis art. 3 u.p.e.a. nie stanowi przeszkody prowadzenia egzekucji administracyjnej opłat abonamentowych. Wynikająca z ustawy egzekucyjnej (lex generalis) norma ogólna dopuszczająca administracyjną egzekucję obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisu prawa, tylko gdy mieszczą się one w zakresie administracji rządowej, zostaje - zgodnie z tzw. regułą kolizyjną porządku treściowego – "uchylona" mocą zawartych w innych ustawach norm szczególnych (leges speciales), przekazujących określone należności pieniężne do egzekucji administracyjnej. Norma szczególna wprowadza wyjątek od normy ogólnej, która nie znajduje zastosowania w konkretnym wypadku stosowania prawa, a zatem nie stoi na przeszkodzie egzekwowaniu również tych obowiązków, które pozostają poza zakresem administracji rządowej. Taką normę szczególną stanowi art. 7 ust. 3 u.o.a. ustanawiając wyjątek od normy ogólnej wynikającej z art. 3 u.p.e.a. Pogląd ten dodatkowo uzasadniają publicznoprawny charakter abonamentu i wyraźne upoważnienie do żądania wykonania obowiązku (art. 7 ust. 5 u.o.a.). Przesądza to o dopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej, w celu wyegzekwowania obowiązku uiszczenia zaległego abonamentu bez konieczności wydania decyzji czy postanowienia, a jedynie na podstawie przepisu prawa, i to nawet pomimo tego, że obowiązek uiszczania abonamentu nie mieści się w zakresie administracji rządowej.

Tutejszy Sąd akceptując to stanowisko, zgadza się z argumentacją Trybunału Konstytucyjnego, że przyjęcie innej interpretacji prowadziłoby do zaprzeczenia racjonalizmu ustawodawcy, stanowiącego fundamentalne założenie systemu prawa. Czyniłoby też poddane wykładni przepisy niewykonalnymi, co jest niedopuszczalne, zwłaszcza, że Trybunał stwierdził ich zgodność z Konstytucją.

W sytuacji, gdy obowiązek uiszczania abonamentu istnieje z mocy prawa, które jednocześnie określa wysokość należności, to obliczenie opłaty ma charakter czynności materialno-technicznej i nie ma znaczenia, czy obliczenia tego dokona zobowiązany samodzielnie, czy też organ w trybie pozaprocesowym. Jak wskazał Trybunał, stanowisko wyrażone przez "A`", zarówno co do samego obowiązku uiszczenia zaległego abonamentu, jak i co do jego wysokości oraz wysokości należnych odsetek podatkowych - jako czynność dotycząca stwierdzenia obowiązku wynikającego wprost z przepisów prawa - będzie podlegać kontroli sądowej na podstawie i w trybie art. 3 § 2 pkt 4 i art. 52 § 3 p.p.s.a. Natomiast w razie konkretyzacji obowiązku w tytule egzekucyjnym możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowień wydawanych w toku postępowania egzekucyjnego wynika z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.

7.2. W powoływanym wyroku Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się także w kwestii uprawnień władczych "A", będącej spółką prawa handlowego. Trybunał stwierdził, że sam wybór "A" jako podmiotu odpowiedzialnego za rejestrację odbiorników i egzekwowanie wpływów z abonamentu nie wywołuje zastrzeżeń co do dopuszczalności takiego uregulowania, ani nie wyklucza skuteczności podejmowanych działań. Wykonywanie zadań publicznych może być bowiem zlecane różnorodnym podmiotom spoza administracji, także spółkom prawa handlowego. W tych przypadkach, działanie podmiotu niebędącego organem administracji w znaczeniu ustrojowym, traktowane jest jako działanie organu państwa w znaczeniu funkcjonalnym.

Stosownie do art. 1a pkt 13 u.p.e.a. wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym.

Zgodnie z art. 7 ust. 5 u.p.e.a. uprawnionymi do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w ust. 1 (m.in. obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej) są kierownicy jednostek operatora wyznaczonego - w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1481 ze zm.).

Według art. 178 ust. 1 w związku z art. 192 wskazanej ustawy – Prawo pocztowe, "A" S.A. pełni obowiązki operatora wyznaczonego w okresie 3 lat od dnia wejścia w życie tej ustawy, tj. od dnia 1 stycznia 2013 r. Na podstawie § 2 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 10 września 2013 r. w sprawie kontroli wykonywania obowiązków związanych z opłatami abonamentowymi (Dz.U. z 2013 r., poz. 1140), jednostką "A" uprawnioną do przeprowadzania na terenie kraju kontroli wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej za ich używanie jest "A`".

Biorąc pod uwagę przywołane przepisy, wierzycielem uprawnionym do żądania zapłaty zaległego abonamentu jest "A`". Nie ma zatem podstaw do uwzględnienia stawianych w skardze zarzutów, podważających uprawnienia "A" do występowania w postępowaniu egzekucyjnym w charakterze wierzyciela. Stanowisko takie jest prezentowane także w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Gliwicach z 17 lutego 2015 r., I SA/Gl 753/14, CBOSA; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12 grudnia 2012 r., I SA/Bk 365/12, Lex nr 1404153; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 czerwca 2014 r., I SA/Po 57/14, CBOSA).

Dlatego zaskarżone postanowienie nieuwzględniające podniesionego w tej materii zarzutu skarżącego, nie narusza prawa.

8. Natomiast w odniesieniu do zarzutu nieistnienia obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej tylko część argumentacji skarżącego zasługuje na uwzględnienie.

8.1. W ramach analizowanego obecnie zarzutu skarżący potwierdził rejestrację odbiornika telewizyjnego, tyle tylko, że wskazał, iż go również wyrejestrował w roku 2001. Od tej pory, aż do roku 2009 nie posiadał wraz z żoną w gospodarstwie domowym zarejestrowanego odbiornika. Dodał, że wobec upływu czasu nie ma powodów, aby to on miał obowiązek udowodnić wyrejestrowanie odbiornika. To "A" S.A. wyciąga z tego skutki prawne i to ten podmiot powinien wykazać, że nie doszło do wyrejestrowania odbiornika RTV.

Sąd stwierdza, że stanowisko skarżącego w tej mierze nie jest zasadne. Zobowiązany chcąc skutecznie podnieść zarzut nieistnienia obowiązku oparty na wyrejestrowaniu odbiornika RTV, powinien przedstawić dowody potwierdzające to wyrejestrowanie.

Stosownie bowiem do art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a. za używanie odbiorników RTV pobiera się opłaty abonamentowe, przy czym powstanie obowiązku uiszczenia opłaty wiąże się z dokonaniem rejestracji odbiornika. Fakt rejestracji odbiornika RTV w tej sprawie nie jest kwestionowany przez skarżącego. Po zarejestrowaniu odbiornika RTV uiszczenie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16 marca 2010 r., K 24/08, OTK-A z 2010 r. Nr 3, poz. 22 - część VI, pkt 3.3.4. uzasadnienia).

Powyższe stanowisko znajduje oparcie w regulacjach zobowiązujących abonenta do powiadomienia urzędu pocztowego m.in. o zaprzestaniu używania odbiornika, a to w: § 4 obowiązującego do dnia 16 czerwca 2005 r. rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70, poz. 338); § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2005 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2005 r. poz. 1190); § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r. poz. 1342); oraz § 11-12 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1676). Na ciążący na użytkowniku odbiorników obowiązek niezwłocznego powiadomienia (przez złożenie w placówce "Formularza zgłoszenia danych") m.in. o zaprzestaniu używania odbiorników zwrócił uwagę także Trybunał Konstytucyjny, w powołanym wyroku z dnia 16 marca 2010 r.

O ile zatem, w razie sporu co do faktu rejestracji odbiornika to na organie spoczywa obowiązek wykazania, że do tej czynności doszło, o tyle w przypadku sporu co do wyrejestrowania odbiornika, ciężar dowodowy spoczywa na zobowiązanym.

Co prawda w Kodeksie postępowania administracyjnego nie została zdefiniowana problematyka prawna ciężaru dowodu, ale konstrukcja powołanych wyżej regulacji prawnych, nakładających na abonenta obowiązek powiadomienia o zaprzestaniu używania odbiornika przesądza o obowiązku wykazania dokonania tegoż powiadomienia przez abonenta. Kształt tychże regulacji prawnych determinuje więc rozkład ciężaru dowodowego.

Poza tym, przecież z samej istoty rzeczy i praw logiki wynika, że w razie obiektywnego braku wyrejestrowania odbiornika, ani "A" S.A. ani żaden inny podmiot, nie mógłby wykazać, że sporna czynność miała miejsce. Przerzucenie więc w takiej sytuacji obowiązku dowodzenia na inny podmiot niż osoba, która powinna była dokonać wyrejestrowania, z góry skazywałoby go na niepowodzenie.

W tej sprawie bezsporne jest, że zobowiązany nie przedstawił dowodu wyrejestrowania odbiornika, a zatem ta okoliczność nie mogła zostać uznana za udowodnioną.

Podkreślenia jeszcze wymaga, że regulacja dotycząca opłat abonamentowych, która obowiązek ich wnoszenia wiąże wyłącznie z zarejestrowaniem odbiornika, nakazuje przechowywać taki dokument, gdyż wierzyciel ma prawo dochodzić zaległych, nieprzedawnionych opłat w czasie nieograniczonym, limitowanym wyłącznie terminem początkowym wyznaczonym datą rejestracji odbiornika. Wyrejestrowanie odbiornika jest zatem okolicznością kluczową dla bytu prawnego zaległych opłat abonamentowych i w interesie zobowiązanego było zabezpieczenie dowodu umożliwiającego wykazanie tej okoliczności. Negatywnych skutków nieposiadania takiego dowodu nie można sanować powołując się na nieotrzymanie przez długi czas od wierzyciela żadnej korespondencji dotyczącej zalegania w opłatach abonamentowych.

8.2. W ramach zarzutu nieistnienia obowiązku zasadna jest tylko argumentacja skarżącego odnosząca się do naruszenia przez organ zasad postępowania dowodowego, ale w związku z twierdzeniem skarżącego, że jego żona zarejestrowała odbiornik RTV w dniu 3 września 2012 r., a zobowiązany pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym.

W tym zakresie Sąd stwierdza, że postanowienie DIAS z [...] r. narusza – w zaskarżonej części – art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w sposób, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Wadliwość działania tego organu polega na braku uzupełnienia (w nieznacznej części) materiału dowodowego i zaakceptowaniu błędów popełnionych przez DCOF.

Zgodnie z powołanymi ostatnio przepisami organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1) oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80). Ponadto, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7).

Zgodnie z unormowaną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W wyroku NSA z 4 lipca 2001 r., I SA 301/00 (Lex nr 53964) przyjęto, że: "Obowiązek zebrania całego materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym oznacza, że organ administracji publicznej winien z własnej inicjatywy gromadzić w aktach dowody, które jego zdaniem będą konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oraz winien gromadzić w aktach sprawy także dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy".

Jako że zakres postępowania dowodowego wyznacza treść mającej zastosowanie w sprawie normy prawa materialnego, w kontekście ostatnio powołanych twierdzeń zobowiązanego należy przytoczyć art. 2 ust. 4, 5 i 6 u.o.a.

Zgodnie z art. 2 ust. 4 u.o.a. opłatę abonamentową uiszcza się za każdy odbiornik radiofoniczny i telewizyjny, z zastrzeżeniem ust. 5.

Z kolei ust. 5 pkt 1 stanowi, że niezależnie od liczby odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych używanych przez osoby fizyczne w tym samym gospodarstwie domowym lub w samochodzie stanowiącym ich własność - uiszcza się tylko jedną z opłat.

Zgodnie zaś z ust. 6 gospodarstwem domowym, w rozumieniu przepisów u.o.a., jest zespół osób mieszkających i utrzymujących się wspólnie albo jedna osoba utrzymująca się samodzielnie.

Sąd stwierdza, że skoro zobowiązany oświadczył, iż prowadzi od kilkudziesięciu lat z żoną wspólne gospodarstwo domowe, a żona zarejestrowała odbiornik RTV w 2012 r. i jednocześnie złożyła formularz zwolnienia jej z opłat za używanie odbiornika (wg treści zażalenia na postanowienie "A`" z [...] r.), to dopóki organ nie podważył tego oświadczenia konkretnym dowodem, nie było podstaw do odmówienia mu wiarygodności. W konsekwencji do czasu podważenia tego stanowiska zobowiązanego, nie było podstaw do stwierdzenia przez organ, że na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej za stosowny okres.

Skoro organy uzależniły ustalenie okoliczności prowadzenia przez zobowiązanego wspólnego gospodarstwa domowego z żoną od uzyskania oświadczenia w tej mierze podpisanego także żonę zobowiązanego, to powinny były zwrócić się o to bezpośrednio do żony zobowiązanego (do niej kierując korespondencję) na podstawie art. 50 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej może wzywać osoby do udziału w podejmowanych czynnościach i do złożenia wyjaśnień lub zeznań osobiście, przez pełnomocnika, na piśmie lub w formie dokumentu elektronicznego, jeżeli jest to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy lub dla wykonywania czynności urzędowych. Należy zauważyć, że wezwanie, o którym mowa może być skierowane do każdego podmiotu, który może dostarczyć niezbędnych wiadomości o faktach koniecznych dla biegu postępowania lub załatwienia sprawy. Nie było więc przeszkód, aby organ wezwał w tym trybie żonę zobowiązanego do złożenia wyjaśnień, czy i ewentualnie w jakim okresie, tworzy gospodarstwo domowe ze skarżącym. Skierowanie pisma do zobowiązanego, który już złożył oświadczenie w tej mierze, i w dodatku w trybie wezwania o uzupełnienie braków formalnych (art. 64 § 2 k.p.a.) zarzutów było błędne. Zobowiązany nie może ponosić konsekwencji błędów działań organu i to nawet, jeśli jego reakcję na wadliwe wezwanie nie można określić jako realizującą zasadę współdziałania z organem administracji publicznej.

Odnosząc się do wymaganego zakresu postępowania dowodowego w kontrolowanym postępowaniu, należy bowiem mieć na uwadze nie tylko to, że chodzi o postępowanie zainicjowane zarzutami na postępowanie egzekucyjne, ale – łącznie z tym - należy mieć na względzie, że w rozpatrywanej sprawie egzekwowany obowiązek powstał z mocy prawa, a więc jego zasadność nie była uprzednio weryfikowana w żadnym postępowaniu administracyjnym lub sądowym. Zatem to dopiero na etapie postępowania egzekucyjnego, kwestia istnienia egzekwowanego obowiązku może i powinna być wyjaśniona. Uznać bowiem należy, że w sprawach tego rodzaju (gdy obowiązek powstaje z mocy prawa) organ jest zobowiązany do wyjaśnienia podnoszonych zarzutów i do wykazania (udowodnienia), że egzekwowany obowiązek istnieje, przy uwzględnieniu zasad postępowania dowodowego określonego w przepisach k.p.a., które mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym, w myśl art. 18 u.p.e.a.

9. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z poprzedniej części uzasadnienia. Zważywszy na niewielki zakres postępowania dowodowego, który wymaga przeprowadzenia, uzupełnienia może dokonać Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. To skróci czas trwania postępowania administracyjnego do czasu jego ostatecznego zakończenia (zobowiązany zarzuty wniósł w piśmie z 12 lipca 2014 r., zaś zaskarżone postanowienie wydano [...] r.).

W postępowaniu ponownym należy więc skierować do żony zobowiązanego wezwanie na podstawie art. 50 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w celu wyjaśnienia, czy zobowiązany tworzy z nią gospodarstwo domowe w rozumieniu art. 2 ust. 5 i 6 u.o.a. W zależności od treści udzielonej odpowiedzi (mając oczywiście na uwadze także inne okoliczności, jak choćby wskazane w art. 70 § 1 o.p.) organ podejmie rozstrzygnięcie i oceni zasadność postanowienia NUS, na analogicznych zasadach, jak to uczynił w postanowieniu z [...] r.

10. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 1 i art. 210 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną z urzędu na posiedzeniu niejawnym kwotę 100 zł składa się uiszczony wpis, ponieważ działający osobiście skarżący nie wykazał, że poniósł inne wydatki, niezbędne do celowego dochodzenia jego praw.