Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 707/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 240 par. 1 pkt 5 i 11, art. 121, art. 122, art. 123, art. 180 par. 1, art 181,  art. 187 par. 1 i 2, art. 188, art. 191
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopada 2020 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia w całości decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do listopada 2011 roku oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...]określił D. M.W. (zwanej dalej: "skarżącą") zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2011 r.

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego Dyrektor Izby Skarbowej

w B. decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...]utrzymał

w mocy decyzję organu I instancji.

Na decyzję organu odwoławczego skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku

Wyrokiem z dnia 9 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Bk 796/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.

Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od ww. wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2018 r. sygn. akt I FSK 1003/16 oddalił skargę kasacyjną.

W dniu 30 grudnia 2019 r. do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej

w B. (zwanego dalej: "DIAS") wpłynął wniosek skarżącej o wznowienie, na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 i 11 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej jako: "o.p."), postępowania

w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Dyrektora Izby Skarbowej w B.z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...]w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2011 r.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...]DIAS wznowił, na wniosek skarżącej, postępowanie zakończone decyzją ostateczną Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...]w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2011 r.

W dniu [...] lutego 2020 r. w stanowisku w sprawie zebranego materiału dowodowego strona skarżąca zawnioskowała o przeprowadzenie dowodów niezbędnych do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego poprzez : (- ) uzyskanie

i włączenie do akt sprawy kopii akt postępowania prowadzonego przed Sądem Rejonowym w B., III Wydział Karny, sygn. akt[...], (-) uzyskanie

i włączenie do akt sprawy kopii akt postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w L. sygn. akt[...], (-) ustalenie sygnatury akt postępowania sądowego, w którym oskarżonym był J.T. M. i włączenia do akt sprawy kopii akt tego postępowania, (-) przesłuchania w charakterze świadków J. S., A.K., J. E. K., A.L. K., M. K.-M., K. B. i A. L. na okoliczności transakcji zawieranych z Jarosławem T. Majewskim celem potwierdzenia faktów związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, (- )uzyskania i dołączenia do akt postępowania decyzji podatkowych dotyczących dostawców Jarosława T. M. Spółek A., T.P., A. i W. celem potwierdzenia faktów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej J.T. M., (-) uzyskanie i dołączenie do akt sprawy całości akt postępowań podatkowych dotyczących J. T. M., (-) przeprowadzenie czynności konfrontacji skarżącej z J.T. M. celem ustalenia wszystkich okoliczności kwestionowanych transakcji. Ponadto wniosła o włączenie do akt postępowania innych dokumentów dotychczas nieudostępnionych stronie, wyłączonych z akt postępowania podatkowego, celem umożliwienia zapoznania się z ich treścią. Przedmiotowe wnioski zostały przez DIAS oddalone.

DIAS, po wznowieniu postępowania, decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...]odmówił uchylenia w całości decyzji ostatecznej Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...]

w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do listopada 2011 r.

Po rozpatrzeniu odwołania, DIAS decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wyrok TSUE z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt C-189/18 zapadł w stanie faktycznym, gdzie przepisy prawa węgierskiego wprost przewidywały związanie organów ustaleniami faktycznymi oraz kwalifikacją prawną dokonaną w postępowaniu prowadzonym przez organy administracyjne względem dostawcy podatnika. Zdaniem organu przeprowadzone postępowanie podatkowe w żaden sposób nie narusza tezy z wyroku TSUE. DIAS dodał, że strona miała możliwość zapoznania się z aktami sprawy obejmującymi dowody wykorzystane przez organ, a dokumenty pochodzące z innych postępowań nie stanowiły jedynego materiału dowodowego, na którym organy oparły swoje rozstrzygnięcia. Zdaniem organu prawo do zapoznania z materiałem dowodowym i oceny materiału dowodowego nie może być interpretowane w ten sposób, że wyłącza działanie przepisów chroniących tajemnicę skarbową czy dane osobowe. DIAS wskazał, że zgodnie z ww. wyrokiem TSUE zasada poszanowania prawa do obrony nie ma bezwzględnego charakteru, lecz może podlegać ograniczeniom. Dodał przy tym, że przepis art. 179 § 1 o.p. w istocie wprowadza ograniczenie w prawie do obrony strony w toku postępowania podatkowego. DIAS stwierdził ponadto, że wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej C-189/18 nie ma takiego wpływu na treść wydanej decyzji, o jakim mowa w art. 240 § 1 pkt 11 o.p., który implikowałby konieczność uchylenia decyzji Dyrektora Izby Skarbowej

w B. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr[...].

Organ odwoławczy podniósł, że w sprawie nie zaszły również przesłanki do uchylenia czy zmiany decyzji ostatecznej na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 o.p. Stwierdził, że wskazywane we wniosku o wznowienie postępowania (a także w toku niniejszego postępowania) zeznania świadków i inne dowody zgromadzone w postępowaniu karnym prowadzonym przed Sądem Okręgowym w B. w sprawie o sygn. akt [...] oraz w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w L. pod sygn. [...]nie stanowią nowych okoliczności faktycznych ani nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji nieznanych organowi, który wydał decyzję i tym samym nie stanowią przesłanki określonej w art. 240 § 1 pkt 5 o.p. DIAS podniósł, że przedstawiona

w postępowaniu wznowieniowym argumentacja strony sprowadza się do twierdzenia, że materiały dowodowe możliwe do pozyskania ze sprawy karnej prowadzonej przeciwko skarżącej oraz z postępowań karnych i podatkowych prowadzonych wobec Jarosława Majewskiego oraz jego dostawców mają potwierdzić, że Jarosław Majewski prowadził faktyczną działalność gospodarczą, co mogłoby prowadzić do podważenia jednego z elementów uzasadnienia decyzji ostatecznej.

Zdaniem organu odwoławczego zgromadzony w postępowaniu podatkowym materiał dowodowy pozwolił na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżąca uczestniczyła w oszustwie podatkowym (w tzw. transakcjach typu karuzelowego). Niezależnie od hipotetycznej możliwości uznania działalności Jarosława Majewskiego za działalność gospodarczą na gruncie przepisów odrębnych, organ podkreślił, że osoba ta nie była podatnikiem podatku od towarów i usług, w związku z czym nie miała prawa wystawiać faktur VAT, a skarżąca nie podjęła jakichkolwiek działań w celu weryfikacji tego czy wystawca faktur jest czynnym podatnikiem VAT, pomimo zaksięgowania 66 faktur na kwotę ponad 2 milionów złotych.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) art. 245 § 1 pkt 1 w związku z art. 240 § 1 pkt 11 o.p. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania z uwagi na bezpodstawne przyjęcie, że tezy zawarte w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 16 października 2019 r. (sprawa C-189/18) nie mogą mieć zastosowania w sprawie, gdyż odnoszą się jedynie do prawa węgierskiego podczas gdy wyrok ten dotyczy ogólnego stosowania prawa do obrony w postępowaniach prowadzonych w całej Unii Europejskiej i obejmuje również dotyczy prawa Skarżącej w prowadzonym przez organ podatkowy postępowaniu;

2) art. 245 § 1 pkt 1 w związku z art. 240 § 1 pkt 5 o.p. poprzez nie podjęcie w postępowaniu wznowieniowym żadnych czynności w celu zbadania, czy w niniejszej sprawie występują przesłanki wyszczególnione w art. 245 § 1 pkt 1 o.p., a w skutek tego błędne uznanie, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka do wznowienia

postępowania, co nastąpiło w efekcie bezpodstawnego przyjęcia, że treść zeznań świadków i inne dowody zgromadzone w postępowaniu karnym prowadzonym przed Sądem Okręgowym w B. sygn. akt [...]oraz w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w L. sygn. akt [...]nie mają istotnego znaczenia dla sprawy, gdyż nie stanowią nowych okoliczności faktycznych, w sytuacji gdy nowym okolicznościom przedstawionym przez skarżącą w postępowaniu wznowieniowym należy nadać cechy istotności, które dałyby podstawę do zmiany treści decyzji ostatecznej z dnia [...] czerwca 2015 r., ponadto organy podatkowe;

3) art. 121 o.p. w związku z art. 122 o.p., art. 191 o.p. poprzez:

a) przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i ustalenie przez organ podatkowy w sposób dowolny, bez oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale, że skarżąca nie nabyła towarów do kontrahenta, gdyż nie prowadził on działalności gospodarczej, w sytuacji, gdy z ustaleń dokonanych przez Sąd Okręgowy w B. i Prokuraturę Okręgową w L. jednoznacznie wynika, że skarżąca działała w dobrej wierze, z zachowaniem należytej staranności oraz nie była świadoma, że jej bezpośredni kontrahent nie zgłosił prowadzonej działalności gospodarczej, a jak wynika ze zgromadzonych w sprawie dowodów okoliczności te nie były znane w trakcie postępowania podatkowego i mają istotne znaczenie dla sprawy;

b) uznanie przez organ II instancji, że ustalenia dokonane przez Sąd Okręgowy

w B. i Prokuraturę Okręgową w L. nie stanowią nowych okoliczności faktycznych w sytuacji, gdy niemożliwym jest stwierdzenie powyższego bez wnikliwego zaznajomienia się ze zgromadzonymi wtoku tychże postępowań dowodami i istotnymi okolicznościami ustalonymi w dalszym etapie tych postępowań; c) nieuwzględnienie przez organ II instancji ustaleń zawartych w piśmie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] marca 2014 r. skierowanym do Prokuratury Okręgowej w L.dotyczących faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej przez bezpośredniego kontrahenta skarżącej,

d) pobieżne ustalenie stanu faktycznego oraz niewyjaśnienie i nieuwzględnienie wielu istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, w tym ostatecznych ustaleń poczynionych w sprawie karnej prowadzonej przez Sąd Okręgowy w B.

i Prokuraturę Okręgową w L., pomimo składania przez skarżącą rzeczowych wyjaśnień i wniosków dowodowych w tym zakresie;

e) ustalenie stanu faktycznego w sprawie w sposób sprzeczny z zebranym

w sprawie materiałem dowodowym, potraktowanie dowodów w sposób wybiórczy,

z pominięciem tych, które podważają stawianą przez organ tezę o świadomym udziale podatniczki w oszustwie podatkowym, a co za tym idzie manipulowanie materiałem dowodowym, co nasuwa wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością ustalonego stanu faktycznego oraz może wzbudzić wątpliwości co do trafności oceny innych dowodów;

4) art. 123 § 1 o.p. w związku z art. 180 § 1 o.p., art. 181 o.p., art. 187 § 1 i 2 o.p.,

art. 188 o.p. poprzez:

a) niezapewnienie skarżącej możliwości skorzystania z prawa do czynnego udziału w postępowaniu i zgłaszania wniosków dowodowych, przejawiającego się

w szczególności w uznaniu przez organ II instancji, iż na etapie postępowania wznowieniowego strona nie może składać nowych wniosków dowodowych mających na celu wyjaśnienie sprawy, skoro nie składała ich wcześniej przed organem podatkowym I instancji, pomimo iż wnioskowane przez skarżącą dowody pozwoliłyby na ustalenie prawidłowego stanu faktycznego oraz spełnienia wszystkich przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania i właściwe zakończenie sprawy tj. uchylenie ostatecznej decyzji w podatku VAT za 2011 r.;

b) uniemożliwienie skarżącej dostępu do wyłączonych z akt postępowania dokumentów stanowiących podstawę do sformułowania ustaleń zawartych w decyzji podatkowej, pomimo iż w świetle orzecznictwa TSUE skarżąca winna mieć zapewniony dostęp do całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (wyrok w sprawie C-189/18 z dnia 16 października 2019 r.);

5) art. 210 § 1 pkt 6 w związku z art. 210 § 4 o.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji pobieżne i schematyczne uzasadnienie faktyczne i prawne skarżonej decyzji, w szczególności wskazanie, iż:

a) zawarte w wyroku TSUE z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt C-189/19 tezy dotyczą tylko prawa węgierskiego i nie mają zastosowania w sprawie skarżącej podczas gdy wprost odnoszą się do sytuacji jak w przedmiotowej sprawie pozbawienia strony prawa do obrony i możliwości wglądu w dokumenty stanowiące podstawę do ustaleń zawartych w decyzji podatkowej;

b) organ podatkowy miał prawo odmówić przeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącą dowodów przedstawionych w trakcie postępowania wznowieniowego, mimo iż w postępowaniu wznowieniowym to właśnie nowe, nieznane wcześniej dowody mają kluczowe znaczenie;

c) ustalenia poczynione w odrębnych postępowaniach karnych nie stanowią nowych okoliczności faktycznych ani nowych dowodów w sytuacji, gdy dowody zgromadzone w ramach tych postępowań mogą mieć istotny wpływ na prawo do odliczenia podatku VAT w związku z koniecznością ustalenia świadomości podatniczki dotyczących prowadzenia działalności przez jej kontrahenta;

6) art. 194a § 1 o.p. w związku z art. 180 § 1 i art. 188 o.p. poprzez jego niezastosowanie i niewystąpienie do Prokuratury Okręgowej w L. prowadzącej postępowanie wobec dostawy skarżącej J. M. (sygn. akt[...]) o przesłanie wnioskowanych przez stronę uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt tamtejszej sprawy, w sytuacji gdy skarżąca, z uwagi na brak statusu strony w prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w L. postępowaniu, nie miała możliwości ich samodzielnego pozyskania, a ustalenia poczynione w tamtejszym postępowaniu, zwłaszcza co do faktycznego prowadzenia przez Majewskiego działalności gospodarczej mają istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowego postępowania wznowieniowego

Mając na uwadze powyższe, autor skargi wniósł o: (1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji lub (2) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpatrzenia; (3) rozpoznanie sprawy na rozprawie; (4) zasądzenie od organów podatkowych na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Ponadto strona skarżąca wniosła o skierowanie na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana 2012 - Dz. Urz. U.E. z dnia 26 października 2012 r. Nr C 326/47) do Trybunału Sprawiedliwości następujących pytań prejudycjalnych dotyczących wykładni przepisów prawa unijnego:

1) Czy w świetle art. 47 zd. 1 i art. 48 ust. 1 i 2 Karty Praw Podstawowych UE możliwe jest, z uwagi na ochronę interesu publicznego (bez szerszego uzasadnienia w jaki sposób ten interes publiczny możne zostać naruszony), pozbawienie podatnika prawa zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy, pomimo iż na treści tych dokumentów oparta została wydana wobec podatnika decyzja podatkowa?

2) Czy doręczenie podatnikowi negatywnej decyzji kończącej postępowanie opartej

o kwestionowane przez podatnika ustalenia organu podatkowego, w celu obalenia których podatnik złożył stosowne wnioski dowodowe i równocześnie z tą decyzją lub po jej doręczeniu postanowienia o odmowie przeprowadzenia tychże dowodów stanowi naruszenia prawa do obrony i prawa do bycia \/wysłuchanym, o którym mowa art. 41 ust. 2 lit. a) i art. 48 ust. 1 i 2 Karty Praw Podstawowych UE?

3) Czy w świetle art. 41 ust. 1 i 2 lit. c) i art. 48 ust. 1 i 2 Karty Praw Podstawowych UE oraz art. 296 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana) z dnia 26 października 2012 r. (dalej jako: TFUE) odmowa przeprowadzenia dowodów lub dostępu do nich, może być uzasadniona jedynie poprzez ogólne stwierdzenia takie jak odwołanie się do ogólnych zasad ochrony interesu publicznego lub brak w ocenie organu możliwości udowodnienia w ten sposób przedstawianych przez podatnika okoliczności bez szczegółowego umotywowania owej odmowy przez organ podatkowy i bez szczegółowego odniesienia się do poszczególnych wniosków dowodowych?

4) Czy organ podatkowy w świetle art. 41 ust. 1 i 2 lit. c) i art. 48 ust. 1 i 2 Karty Praw Podstawowych UE może zaniechać pozyskania dowodów będących w posiadaniu innych organów państwowych (w tym organów ścigania), w przypadku gdy podatnik wnioskuje o ich pozyskanie, mogą one być istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a podatnik samodzielnie, ze względu na ograniczenia prawne, nie ma możliwości ich pozyskania w celu włączenia do akt postępowania?

Jednocześnie do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia objętego pytaniami prejudycjalnymi skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania na podstawie

art. 124 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325., zwanej dalej: "p.p.s.a.").

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 20 listopada 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek zawarty w skardze o wystąpienie z pytaniami prejudycjalnymi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

1. Na wstępie sąd wyjaśnia podstawę prawną skierowania sprawy do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym:

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 4 listopada 2020 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podstawą skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym był art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) oraz § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym. Z § 3 Zarządzenia Prezesa NSA nr 39 wynika, że wynikające z § 1 pkt 2 skierowanie do załatwienia na posiedzeniu niejawnym spraw wyznaczonych do rozpatrzenia na rozprawie, znajduje odpowiednie zastosowanie do wojewódzkich sądów 6 Sygn. akt I SA/Bk 555/20 administracyjnych, których siedziby znajdują się na terenie objętym obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 1758 ze zmianą wynikającą z Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020 r. – Dz. U. z 2020 r. poz. 1829). Powołanym wyżej rozporządzeniem zmieniającym Rada Ministrów objęła obszarem czerwonym z dniem 17 października 2020 r. również miasto na prawach powiatu Białystok, będące siedzibą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.

W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).

2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Przy czym, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów, należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

4. Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy uchylenia w wyniku wznowienia postępowania ostatecznej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr[...], która została utrzymana w mocy decyzją skarżoną, w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do listopada 2011 r., wobec stwierdzenia braku przesłanki, określonej w art. 240 § 1 pkt 11 o.p.

5. W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 128 zdanie drugie o.p. uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w niniejszej ustawie oraz w ustawach podatkowych. Wznowienie postępowania podatkowego uregulowane w art. 240 – 246 o.p. jest zatem wyjątkiem od zasady trwałości decyzji, dając możliwość wzruszenia ostatecznej decyzji w wymienionych enumeratywnie w art. 240 § 1 o.p. przypadkach.

6. W niniejszej sprawie wznowienie postępowania nastąpiło na wniosek skarżącej, który został oparty na podstawie art. 240 § 1 pkt 11 o.p. Przepis ten przewiduje możliwość wznowienia postępowania w sytuacji, gdy orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma wpływ na treść wydanej decyzji. Zgodnie z art. 241 § 1 pkt 2 wznowienie postępowania z przyczyny wymienionej w art. 240 § 1 pkt 11 o.p. następuje tylko na żądanie strony wniesione w terminie miesiąca od publikacji sentencji orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Orzeczeniem TSUE, które zdaniem skarżącego ma wpływ na treść wydanej decyzji jest wyrok TSUE z 16 października 2019 r., sygn. akt C-189/18 (Dz.U.UE.C.2019/423/8). Publikacja sentencji przedmiotowego orzeczenia nastąpiła w dniu 16 grudnia 2019 r., zatem skarżący złożył wniosek w terminie.

Wznowienie przez DIAS postępowania podatkowego zakończonego ww. decyzją ostateczną otworzyło drogę do oceny, czy wyrok TSUE z dnia 16 października 2019 r., C-189/18 ma wpływ na treść tej decyzji w stopniu uzasadniającym żądanie strony zawarte we wniosku o wznowienie postępowania. Zagadnienie to stanowi oś sporu w niniejszej sprawie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wykształciły się określone kryteria i wskazania prawne co do oceny rzeczonego wpływu orzeczenia TSUE na treść decyzji ostatecznej. Pierwszym z tych kryteriów jest, by uwzględnienie wykładni prawa unijnego przedstawionej w danym wyroku wymuszało wydanie odmiennego rozstrzygnięcia sprawy (tak m. in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2017 r., sygn. akt I FSK 513/17, LEX nr 2378150). Z drugiej zaś strony akcentuje się w orzecznictwie, że dane orzeczenie TSUE, które stanowi podstawę wznowienia postępowania zgodnie z art. 240 § 1 pkt 11 o.p., winno mieć walor orzeczenia precedensowego. Przykładowo w wyroku z dnia 7 czerwca 2019 r., sygn. akt I FSK 477/17 (LEX nr 2696176) Naczelny Sąd Administracyjny, dokonując oceny innego orzeczenia TSUE jako przesłanki wznowienia, wskazał, że orzeczenie to stanowi jedynie kontynuację wytyczonej wcześniej linii orzeczniczej, w związku z czym nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy. Podobną argumentację można również odnaleźć w innych orzeczeniach sądów administracyjnych (m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2018 r., sygn. akt I FSK 612/16, LEX nr 2455061; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2019 r., sygn. akt I FSK 238/17, LEX nr 2624868; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 770/18, LEX nr 2606674).

W przeprowadzonym postępowaniu wznowieniowym należało zatem poddać ocenie wykładnię zaprezentowaną w przedmiotowym wyroku TSUE oraz precedensowy charakter tego orzeczenia. TSUE w omawianym orzeczeniu przedmiotem wykładni uczynił m. in. zasadę poszanowania prawa do obrony. Mając na względzie powyżej ujęte wskazania prawne sformułowane w orzecznictwie, należy zauważyć, że zaprezentowana w przedmiotowym wyroku TSUE wykładnia zasady poszanowania prawa do obrony nie wykazuje precedensowego charakteru. W zakresie wykładni tej zasady TSUE jedynie kontynuuje wykładnię przedstawioną w wyroku TSUE z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt C-298/16 (LEX nr 2390647), w którym wskazano, że jednostka powinna mieć umożliwiony, na swój wniosek, dostęp do informacji i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy administracyjnej i podlegających uwzględnieniu przez organ publiczny w celu wydania decyzji chyba, że względy interesu ogólnego uzasadniają ograniczenie dostępu do tych informacji i dokumentów. W wyroku stanowiącym podstawę wznowienia postępowania w niniejszej sprawie TSUE w sposób tożsamy interpretuje tę zasadę w kontekście dostępu strony do akt sprawy, zatem orzeczenie to nie wykazuje waloru precedensowego w tej kwestii. TSUE podkreśla w omawianym wyroku, że orzecznictwo w tym zakresie jest ugruntowane.

7. Sąd nie podzielił zapatrywań skarżącego, jakoby wykładnia przedstawiona w wyroku TSUE w sprawie C-189/18 miała wpływ na decyzję ostateczną, który wymuszałby odmienne rozstrzygnięcie sprawy. Kwestię tę wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 stycznia 2019 r., sygn. akt I FSK 514/17 (LEX nr 2625158). Jak wynika z tego orzeczenia, art. 240 § 1 pkt 11 o.p. może znaleźć zastosowanie, jeżeli przeprowadzona przez organ wykładnia przepisów prawa krajowego stanowiących implementację norm prawa unijnego w świetle wykładni TSUE okaże się wadliwa w takim stopniu, że wymusza wydanie odmiennej decyzji w sprawie. W realiach niniejszej sprawie chodzi o wykładnię przepisów prawa krajowego, które gwarantują stronie poszanowanie prawa do obrony w postępowaniu podatkowym. W tym kontekście wymienić można m. in. art. 123 o.p., tj. zasadę czynnego udziału stron oraz art. 178 o.p., dający stronie prawo wglądu do akt sprawy podatkowej.

Wyrok TSUE w sprawie C-189/18 w swej wykładni przewiduje jednak odstępstwa od zasady poszanowania prawa do obrony ze względu na interes ogólny. W polskiej ordynacji podatkowej ograniczenie tej zasady wyraża się m. in. w treści art. 179 o.p., który uniemożliwia stronie zapoznanie się z aktami w zakresie dokumentów zawierających informacje niejawne oraz wyłączonych z akt przez organ ze względu na interes publiczny. W przypadku prawidłowego zastosowania tego przepisu nie może być mowy o naruszeniu zasady poszanowania prawa do obrony w jej kształcie przedstawionym przez TSUE.

Choć nie można z góry wykluczyć wpływu wyroku TSUE w sprawie C-189/18 wyłącznie ze względu na fakt jego wydania na gruncie przepisów węgierskiej ordynacji podatkowej, to jednak nie sposób nie zauważyć, że polska Ordynacja podatkowa w sposób odmienny kształtuje sytuację procesową strony w postępowaniu podatkowym. W przypadku prawidłowego zastosowania przez organ przepisów Ordynacji podatkowej stanowiących gwarancje procesowe strony nie może być mowy o naruszeniu zasady poszanowania prawa do obrony w kształcie zarysowanym w orzecznictwie TSUE.

8. Należy zauważyć, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym prowadzonym na gruncie przedmiotowej decyzji ostatecznej nie stwierdzono naruszenia praw procesowych skarżącego, w szczególności zasady czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela w tym zakresie pogląd przedstawiony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2011 r., sygn. akt I FSK 1672/10, w którym zauważył, że postawa skarżącego w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną była bierna, w szczególności skarżący nie wyraził zgody na jego przesłuchanie w charakterze strony, nie zaskarżył postanowienia o odmowie zapoznania się z częścią dokumentów wyłączonych z akt postępowania kontrolnego oraz nie wypowiedział się w 7-dniowym terminie odnośnie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Trudno zatem mówić o ograniczeniu praw strony, gdy strona nie korzysta ze swoich praw. Należy przy tym podkreślić, że postępowanie wznowieniowe nie służy ponownemu merytorycznemu rozpatrzeniu sprawy podatkowej, gdyż stałoby to w sprzeczności z zasadą trwałości decyzji wynikającą z art. 128 o.p. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2019 r., sygn. akt I FSK 393/17, LEX nr 2619029).

9. Wobec powyższego sąd nie podzielił zarzutu skarżącej naruszenia art. 240 § 1 pkt 11 w zw. z art. 245 § 1 pkt 1 i art. 240 § 1 pkt 5 o.p., gdyż orzeczenie TSUE z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt C-189/18 nie miało wpływu na treść decyzji ostatecznej z dnia [...] czerwca 2015 r. który wymuszałby jej uchylenie. Ponadto możliwość zastosowania tych przepisów wyklucza brak precedensowego charakteru orzeczenia TSUE. Sąd podziela również pogląd zaprezentowany przez organ, że cele leżące w interesie ogólnym (publicznym) to także interes osób trzecich, w związku z czym dopuszczalne jest ograniczenie względem strony dostępu do akt w zakresie dotyczącym osób trzecich.

10. Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania – art. 121 i art. 122 o.p. oraz 191 o.p. wyrażone w pkt 3 skargi. Nie można mówić o naruszeniu zasady zaufania w sytuacji, gdy organ działał na podstawie i w granicach prawa. Natomiast zarzut naruszenia art. 122 o.p. nie może być uwzględniony wobec faktu, że stan faktyczny został należycie wyjaśniony w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną, zaś postępowanie wznowieniowe nie służy ponownemu merytorycznemu rozpoznaniu sprawy przez organ. Wobec uznania, że organ działał na podstawie i w granicach prawa.

11. Nie doszło także do naruszenia art. 210 § 1 pkt 6 w zw. z art. 210 § 4 o.p. oraz art. 194a § 1 w zw. z art. 180 § 1 i art. 188 o.p., z uwagi na fakt, jak słusznie podniósł organ, że wyrok TSUE dotyczy sprawy węgierskiej i odnosi się do innego stanu prawnego ukształtowanego prawodawstwem węgierskim. Podobnie bez wpływu na możliwość wznowienia postępowania pozostaje niewystąpienie organu do prokuratury w L. w sprawie dostawcy skarżącej.

12. Sąd administracyjny niezwiązany granicami skargi nie stwierdził innych naruszeń prawa, które mogłyby stanowić podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

13. W tym stanie rzeczy skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.