Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 284/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Alina Dominiak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2022 r. nr SKO Gd/5051/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia 1 września 2021 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej K. O. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 25 stycznia 2021 r. K. O. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem T. K.

Decyzją z dnia 18 marca 2021 r. Wójt Gminy [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem, wskazując na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej zwanej również "ustawą". Niepełnosprawność ojca wnioskodawczyni istnieje bowiem od 66 roku życia.

Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 20 lipca 2021 r. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał za błędne stanowisko organu dotyczące zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 wiek powstania niepełnosprawności nie może prowadzić do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy dostrzegł też potrzebę wyjaśnienia kwestii związanych z aktywnością zawodową wnioskodawczyni oraz zakresu sprawowanej nad ojcem opieki.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 1 września 2021 r. nr OPS.5202.320.1.2020/2021 postanowił nie przyznać wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że T. K. jest osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji od 21 stycznia 2019 r. Wymaga on opieki osób trzecich. Jak wynika z orzeczenia przeszedł on udar niedokrwienny lewej półkuli mózgu, w konsekwencji którego doszło do niedowładu połowicznego prawostronnego z zaburzeniami kontaktu słownego o typie afazji całkowitej. Ponadto niepełnosprawny choruje na miażdżycę uogólnioną i z tego powodu kilkukrotnie był hospitalizowany. U ojca wnioskodawczyni doszło do upośledzenia funkcji OUN, układu krążenia oraz narządu ruchu. Ze względu na swe schorzenia wymaga on opieki ze strony osób trzecich. Jego rodzice nie żyją. Ojciec wnioskodawczyni jest osobą samotną - wdowcem. Jedynymi żyjącymi krewnymi, na których ciąży obowiązek alimentacyjny są dzieci: synowie K. (pracuje) i S. (pracuje), córka K. (w chwili obecnej sprawuje opiekę nad ojcem) oraz rodzeństwo S., E., Teresa i M., G.

Organ podkreślił, że w dniu 16 sierpnia 2021 r. ponownie przeprowadzono wywiad środowiskowy w sprawie. Z wywiadu wynika, iż wnioskodawczyni sprawuje osobistą, całodobową opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. W toku przeprowadzonego wywiadu ustalono, że zakres sprawowanej przez córkę opieki obejmuje czynności higieniczne, prowadzenie do toalety, przygotowywanie ubrań i ubieranie, przygotowywanie posiłków (ojciec w miarę samodzielnie spożywa posiłki lewą ręką lecz bardzo często zdarza się, że przedmioty wypadają z ręki i wówczas jest zdenerwowany), dawkowanie leków, organizowanie wizyt lekarskich, dojazd na konsultacje lekarskie i rehabilitację, realizacja recept. Niepełnosprawny w miarę samodzielnie porusza się po mieszkaniu, wspierając się o ściany lub meble. Gdy stan zdrowia pozwalał na wyjścia, spacery córka towarzyszyła ojcu dla bezpieczeństwa, lecz w ostatnim czasie, po pobycie w szpitalu i pogorszeniu się stanu zdrowia nie wychodzi na dwór. Opieka nad ojcem jest sprawowana w pełnym zakresie przez córkę. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia ojca i szeroki zakres opieki wnioskodawczyni nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W podsumowaniu organ stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza fakt sprawowania przez wnioskodawczynię rzeczywistej, stałej, osobistej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Zakres czynności w związku ze schorzeniami ojca jest absorbujący i wymaga od wnioskodawczyni sprawowania tej opieki całodobowo. Nie budzi wątpliwości, iż niepodejmowanie przez nią zatrudnienia wynika bezpośrednio ze sprawowania rzeczywistej, stałej, bezpośredniej i całodobowej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczenia stoi jednak fakt, że niepełnosprawność ojca wnioskodawczyni istnieje od dnia 21 stycznia 2019 r. czyli od 66 roku życia.

Wnioskodawczyni odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że odmowa świadczenia nastąpiła w oparciu o części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która w wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 została uznana za niezgodną z art. 32 ust.1 Konstytucji RP.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 10 stycznia 2022 r. nr SKO Gd/5051/21 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie mógł być art. 17 ust. 1b ustawy, natomiast nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy. Z tego ostatniego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Z treści tego przepisu wynika, że aby można było mówić o opiece musi ona być stała lub długoterminowa i musi mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 12 lutego 2021 r. ustalono, że T. K. mieszka razem z córką w mieszkaniu w bloku. Nie jest osobą leżącą, po mieszkaniu porusza się w miarę samodzielnie. W konsekwencji przebytego udaru nastąpiła dysfunkcja w postawie ciała, dlatego na zewnątrz nie wychodzi bez opieki, zwłaszcza w okresie zimowym. Oprócz przebytego udaru choruje na cukrzycę typu 2, padaczkę poudarową oraz miażdżycę. W trakcie przeprowadzania wywiadu kontakt z ojcem wnioskodawczyni był momentami utrudniony, a on sam sygnalizował problemy z pamięcią i skupieniem się. Oświadczył, że córka sprawuje nad nim całodobową opiekę, pomaga w ubieraniu się, czynnościach higienicznych, dawkowaniu leków, przygotowywaniu posiłków oraz czynnościach domowych takich jak sprzątanie, pranie, zakupy, wizyty lekarskie. Z uwagi na fakt zamieszkiwania razem z córką opieka jest sprawowana w zależności od potrzeb jakie ojciec sygnalizuje.

Ostatnio nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia ojca wnioskodawczyni. Na przełomie lipca i sierpnia 2021 r. T. K. przebywał w szpitalu z uwagi na pogarszającą się sprawność kończyn, pogarszający się kontakt z otoczeniem oraz zaburzenia widzenia. Ze szpitala został wypisany 9 sierpnia 2021 r. W trakcie kolejnego wywiadu ustalono, że ojciec wnioskodawczyni w dużym stopniu wymaga pomocy drugiej osoby w codziennym funkcjonowaniu np. przy ubieraniu się, myciu, goleniu, dotarciu do toalety, dawkowania leków, organizowaniu i kontynuacji opieki medycznego np. wizyty lekarskie, dojazd do lekarzy i na rehabilitację, realizacja recept. Ojciec wnioskodawczyni je samodzielnie lewą ręką posiłki przygotowane przez córkę, ale bardzo często podczas jedzenia sztućce lub naczynia wypadają mu z rąk. W miarę samodzielnie porusza się po mieszkaniu, przytrzymując się ściany albo mebli. Po pobycie w szpitalu nie wychodzi na dwór.

Wnioskodawczyni podczas wywiadu środowiskowego oświadczyła, że gdyby nie opiekowała się schorowanym ojcem podjęłaby pracę w zawodzie wyuczonym. W ostatnim czasie otrzymała ofertę pracy, jednakże z uwagi na stale pogarszający się stan zdrowia ojca nie może podjąć zatrudnienia.

W chwili uzyskania przez ojca orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 21 stycznia 2019 r. wnioskodawczyni w wieku 30 lat nie była zatrudniona ani wcześniej, przynajmniej od 20 roku życia także nigdzie nie pracowała. W szczególności istotny jest fakt, że odwołująca jest w wieku aktywności zawodowej, a wyuczony zawód technik ochrony środowiska oraz technik usług pocztowych i finansowych powinien ułatwić znalezienie zatrudnienia.

W rozpoznawanej sprawie pomimo znacznego stopnia niepełnosprawności ojciec wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą, jest w miarę samodzielny - w zakresie poruszania się po mieszkaniu, jedzenia, korzystania z toalety. Nie kwestionując złego stanu zdrowia ojca i konieczności pomocy przez wnioskodawczynię organ wskazał, że w okolicznościach sprawy samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również konieczność sprawowania opieki, nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 ustawy samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskodawczyni mieszka razem z ojcem, a więc wszystkie czynności dnia codziennego nie mają charakteru nadzwyczajnego i nie świadczą o konieczności sprawowania nad jej ojcem stałej lub długotrwałej opieki. Z kolei zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez wnioskodawczynię, w sytuacji, gdy ojciec jest w stanie w miarę samodzielnie poruszać się po mieszkaniu, a więc móc korzystać z toalety, samodzielnie lewą ręką jeść przygotowane przez odwołującą posiłki nie powodują konieczności sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Także konieczność zawożenia ojca na badania, wizyty lekarskie i rehabilitację nie może stanowić przeszkody uniemożliwiającej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Brak jest zatem obiektywnie uzasadnionych okoliczności pozwalających na stwierdzenie, że ojciec wnioskodawczyni jest na tyle niesamodzielny, że konieczna jest jej stała obecność uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zawodowej.

Organ odwoławczy dodał, że dwaj bracia wnioskodawczyni jako osoby objęte obowiązkiem alimentacyjnym są zobowiązani do pomocy w sprawowaniu opieki nad ojcem, czy to w formie starań osobistych czy finansowych np. opłaceniu osoby drugiej , która tę opiekę zapewni. W okolicznościach faktycznych sprawy oraz w kontekście ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego, zdaniem Kolegium istnieje możliwość takiego zorganizowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem wnioskodawczyni przy współudziale rodziny, aby mogła ona podjąć zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sprawowana przez wnioskodawczynię opieka nad ojcem, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających ojca w jego codziennym funkcjonowaniu nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym art. 17 ust. 1 ustawy.

K. O. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skarżąca wskazywała, że podstawową przesłanką uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd bada zaskarżony akt (w realiach niniejszej sprawy decyzję administracyjną) pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Tym samym aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Orzekając w powyższym zakresie kognicji Sąd stwierdził, że skarga podlega uwzględnieniu.

Przedmiotem oceny Sądu skarżąca uczyniła decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Co warto odnotować organ pierwszej instancji odmówił przyznania prawa do świadczenia powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy, przyjmując, że jest spełniona w sprawie podstawowa przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy, to znaczy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Organ odwoławczy natomiast - odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) oraz ugruntowanego w tym zakresie orzecznictwa sądowoadministracyjnego uwzględniającego skutki tego wyroku - nie podzielił takiej argumentacji organu pierwszej instancji, jednakże przyjął, że pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie jest prawidłowe, bowiem w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z treści art.17 ust. 1 ustawy, a mianowicie brak jest podstaw do uznania, że istnieje rzeczywisty związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepełnosprawnością i związaną z nią koniecznością sprawowania opieki przez skarżącą nad ojcem, tj. jej koniecznym zakresem i koniecznością rezygnacji, czy niepodejmowania przez skarżącą z tego powodu aktywności zawodowej.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego

1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje,

jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Wskazać należy, że w art. 17 ustawy szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Na wstępie zaznaczenia wymaga, że organ pierwszej instancji – jak zresztą słusznie wskazało w uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium - błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Skład orzekający w pełni aprobuje ukształtowaną i ugruntowaną w tym zakresie linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wydaniu ww. wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji organów administracji w przypadku nierespektowania przy ich wydawaniu skutków prawnych ukształtowanych ww. wyrokiem Trybunału (np. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).

W tym zatem zakresie należało stwierdzić, że organ pierwszej instancji wydając w niniejszej sprawie swoje rozstrzygnięcie na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy dopuścił się naruszenia prawa poprzez dokonanie błędnej wykładni powołanego przepisu.

Przechodząc do zasadniczej kwestii związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem i niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia Sąd podkreśla, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 nie zawarto definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 ustawy wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Przepis powyższy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie pracy zarobkowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

W chwili składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego T. K. legitymował się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 15 maja 2019 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 21 stycznia 2021 r.

Z zebranej dokumentacji medycznej oraz wywiadów środowiskowych wynika, że ojciec wnioskodawczyni przewlekle choruje, jest po dwóch udarach niedokrwiennych lewej półkuli mózgu, w wyniku czego występuje niedowład i niedoczulica prawostronna, niedowidzenie połowiczne prawostronne oraz udar niedokrwienny lewej półkuli mózgu. Ponadto choruje na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu 2, padaczkę poudarową.

Powyższe schorzenia i niepełnosprawność ojca skarżącej powodują, że wymaga on znacznej opieki i uwagi ze strony najbliższych. Skarżąca, wspólnie zamieszkująca z ojcem, jest jednak jedyną osobą, która opiekę na nim sprawuje. Z akt sprawy i oświadczeń złożonych w trakcie wywiadów środowiskowych wynika, że skarżąca pomaga ojcu w zasadzie całodobowo, gdyż wymaga on pomocy w codziennym funkcjonowaniu, ubieraniu, myciu, sprzątaniu, przygotowywaniu posiłków, dawkowaniu lekarstw, także poruszaniu się po mieszkaniu. Mimo, że ojciec skarżącej próbuje posługiwać się lewą ręką przy jedzeniu, przedmioty często wypadają mu z ręki. Wcześniej wychodził na spacery z córką, ale obecnie cały czas przebywa w mieszkaniu. O trudnościach w podstawowym funkcjonowaniu może świadczyć też informacja pracownika socjalnego, że w czasie wywiadu rodzinnego w dniu 12 lutego 2021 r., gdy nie było córki, kontakt z ojcem skarżącej był utrudniony, miał problemy z logiczną wypowiedzią.

Na podstawie ustaleń dokonanych w trakcie postępowania wyjaśniającego, w tym kilku wywiadów środowiskowych organ pierwszej instancji nie miał żadnych wątpliwości, że skarżąca sprawuje właściwą opiekę nad ojcem, której zakres uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Takie wnioski zawierały też wszystkie wywiady środowiskowe sporządzone w sprawie. Pozostają one spójne z oświadczeniem skarżącej z dnia 21 stycznia 2021 r.

W tym zakresie uznać należy, że ustalenia organu pierwszej instancji co do zakresu sprawowanej opieki i sposobu jej wykonywania znajdują oparcie w całości materiału dowodowego. Uzasadnienie organu odwoławczego nie wyjaśnia w żaden sposób dlaczego na podstawie tych samych dowodów, rozpoznając sprawę w skutek odwołania skarżącej, doszło do całkowicie odmiennych wniosków niż organ I instancji opierający się na obszernych wywiadach środowiskowych.

W ocenie Sądu nieuzasadniona pozostaje w szczególności konstatacja organu odwoławczego odnośnie uznania, że rozmiar i zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem nie jest na tyle absorbujący, by skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jakkolwiek należy zgodzić się z twierdzeniem organu odwoławczego, że skarżąca prowadzi z ojcem wspólne gospodarstwo domowe i wykonuje w znacznej części czynności dnia codziennego związane z tym gospodarstwem (sprzątanie, robienie zakupów, przygotowanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych), to jednak należy też dostrzec, że oprócz tych czynności skarżąca wykonuje czynności opiekuńcze związane wyłącznie z pomocą ojcu, pomaga mu w wykonywaniu podstawowych czynności, w tym w zapewnieniu bezpieczeństwa, chodzeniu, podawaniu jedzenia, myciu.

W odniesieniu do twierdzeń zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trzeba zwrócić uwagę, że opieka skarżącej nad ojcem ma bardzo szeroki zakres. Zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego w zakres opieki wchodzą, obok czynności typowo pielęgnacyjnych, także czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak również konieczność pozostawania w gotowości do pomocy osobie, która ma istotne problemy zdrowotne, z poruszeniem się i samoobsługą. Należy do nich podawanie i przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, przygotowywanie i pilnowanie systematyczności zażywania lekarstw. Organ II instancji nie wyjaśnił w jakim zakresie skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie, skoro ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że świadczona opieka ma charakter całodobowy, a ojciec jest samodzielny w niewielkim jedynie zakresie.

W ocenie Sądu – wobec powyższych wyjaśnień – dokonana przez organ odwoławczy ocena, iż stan zdrowia ojca skarżącej nie wskazuje na to, że wymaga on opieki całodobowej i wsparcia innych osób przy wykonywaniu czynności życia codziennego, nie znajduje należytego umocowania w zgromadzonym materiale dowodowym, co należy uznać za naruszenie przez organ zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Odnosząc się w dalszej kolejności do twierdzeń organu odwoławczego zawartych w zaskarżonej decyzji, podkreślenia wymaga, że fakt ciążącego na rodzeństwie skarżącej obowiązku alimentacyjnego wobec ojca w żaden sposób nie wpływa na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że obaj synowie pracują i mieszkają w znacznej odległości od ojca, nie mogą zatem świadczyć osobistej opieki nad nim, natomiast wszelkie czynności opiekuńcze związane z ojcem wykonuje skarżąca. Uwarunkowane jest to stanem zdrowia ojca, jego potrzebami oraz możliwościami skarżącej. Nie można oczekiwać od skarżącej podjęcia zatrudnienia i jednoczesnego szukania przez wszystkich członków rodziny środków na zatrudnienie dodatkowej pomocy w opiece nad ojcem. Takie postępowanie unicestwiałoby sens świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia spowodowanego koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem najbliższej rodziny.

Odnosząc się zaś do argumentu, iż skarżąca wcześniej nie pracowała to wskazać należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia traktuje się niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym przepisy nie wyznaczają tutaj żadnej cezury czasowej. Niewątpliwie skarżąca jest osobą, która mogłaby podjąć zatrudnienie z uwagi na wiek oraz posiadane wykształcenie, a niewątpliwą przeszkodą w tym jest konieczność sprawowania opieki nad ojcem.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że decyzje obu organów orzekających w niniejszej sprawie zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd - działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.

O kosztach postępowania (punkt 2. sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu administracji na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. W szczególności ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji uwzględni przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, zgodnie z treścią art. 119 ust. 2 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).