Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 986/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 103 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 15 lipca 2022 r. nr SKO.4111.701.1472.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi H.J. (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "SKO", "Kolegium") w Krośnie z dnia 15 lipca 2022 r. nr SKO.4111.701.1472.2022 wydana w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – dalej "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b

i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm. – zwana dalej: "u.ś.r.").

Z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że po rozpoznaniu wniosku H.J. Wójt Gminy [...] decyzją z 2 czerwca 2022 r. nr OPS-SR.5222.94.2022 w związku z opieką nad mężem T.J., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 302,80 zł miesięcznie na okres od 25 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. oraz w wysokości 2 119 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2022 r. do bezterminowo.

Organ wskazał, że osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] kwietnia 2022 r. wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności dla Miasta [...] i Powiatu [...] z którego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2022 r., a zatem niespełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wójt wskazał także na drugą negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., a mianowicie wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury. Ponadto w związku z faktem, że wnioskodawczyni jest osobą bierną zawodowo, ma 69 lat i jest w wieku poprodukcyjnym nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania stałej opieki a możliwością podjęcia zatrudnienia. Sprawowana opieka nie wykracza poza okoliczności zwykle związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

W odwołaniu od ww. decyzji Skarżąca zarzuciła wydanie decyzji z naruszeniem art. 17 u.ś.r. poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu i uznanie, że nie zachodzą przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zawnioskowała o zmianę decyzji i wydanie decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania ze wskazaniem wytycznych w zakresie wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie. Odwołująca zarzuciła, że organ zastosował literalne brzmienie przepisu, bez uwzględnienia wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Zwróciła uwagę, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń. O takiej możliwości poinformowała organ składając wniosek. Podkreśliła, że powoływanie się na wiek poprodukcyjny nie może stanowić negatywnej przesłanki. Przepisy u.ś.r. nie przewidują żadnego kryterium wieku dla osoby mającej sprawować opiekę. Wskazana przez organ jako negatywna przesłanka data ustalenia niepełnosprawności męża jest rozbieżna ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego z 2014 r. Jej zdaniem obowiązkiem organu było rozpatrzenie wniosku o przyznanie świadczenia w oparciu o treść normy zawartej w art. 17 ust. 1 z pominięciem zastrzeżeń z art. 17 ust. 1b u.ś.r., dotyczącego okresu powstania niepełnosprawności męża.

Po rozpoznaniu odwołania SKO wskazaną na wstępie decyzją z dnia 15 lipca 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powołując się na wyrok TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji o niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Strona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Wbrew stanowisku Wójta okoliczność, tj. data ustalenia niepełnosprawności T.J., nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium, nie zaaprobowało także stanowiska organu I instancji, że pobieranie przez wnioskodawczynię emerytury, stanowi bezwzględną przesłankę negatywną co do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. SKO wskazało, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego np. emerytury. SKO podało, że wnioskodawczyni składając wniosek złożyła także oświadczenie z [...] maja 2022 r. w którym stwierdziła, że ma ustalone prawo do emerytury i w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązała się do jej zawieszenia.

Kolegium wskazało jednak, że pomimo opisanego wyżej błędnego stanowiska organu I instancji, wydana decyzja odpowiada prawu. Powołując się na art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. podało, że przez rezygnację z zatrudnienia należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie zaś innymi przyczynami głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Aby strona mogła skutecznie ubiegać się o to świadczenia musi z pracy zarobkowej zrezygnować albo zrezygnować z potencjalnej możliwości podjęcia zatrudnienia celem pełnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i nie legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium zauważyło, że H.J. jest emerytką, ma 70 lat. Jest osobą w wieku poprodukcyjnym, nie pozostaje w zatrudnieniu i jako taka nie może zrezygnować z zatrudnienia. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia lub rezygnacji z ewentualnie zaproponowanego zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Takiej okoliczności w sprawie zabrakło. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić substytut wynagrodzenia za pracę, którego nie może uzyskiwać osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny czy też zastępczego świadczenia emerytalno-rentowego. Wiek wnioskodawcy winien mieć znaczenie dla oceny spełnienia przesłanki w postaci nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie sposób przyjąć by każdy niezależnie od wieku mógł być osobą aktywną zawodowo. Stanowiska tego nie może zmienić nawet obiektywna zdolność danej osoby do realnego niesienia pomocy choremu członkowi rodziny. W okolicznościach sprawy nie spełniona została przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania mimo istnienia wszelkich okoliczności ku temu, celem niesienia pomocy. Kolegium wskazało, że sama wnioskodawczyni w oświadczeniu z [...] czerwca 2022 r. stwierdziła, że zarówno przed przejściem na emeryturę, jak i po nie podejmowała zatrudnienia. Z aktywności zawodowej w postaci pracy w gospodarstwie zrezygnowała celem otrzymania emerytury KRUS. Dodatkowo akta sprawy nie wskazują by istniał bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a aktualną opieką nad mężem. Odwołująca skończyła swą aktywność zawodową celem przejścia na emeryturę w 2008 r., w wieku 56 lat, tj. 14 lat temu, co nie miało żadnego związku z chorobą i koniecznością pomocy mężowi. Sama strona wyraźnie wskazała, że po przejściu na emeryturę nie podejmowała zatrudnienia.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła H.J. Zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegające na odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego poprzez uznanie jej za osobę nierezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nierezygnującą z możliwości podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na wiek. Wobec powyższych zarzutów zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji i przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu podkreśliła, że powoływanie się przez Kolegium na jej wiek nie może stanowić negatywnej przesłanki. Brak jest przepisów stanowiących w jakim wieku nie można podejmować zatrudnienia. W wielu grupach zawodowych aktywność ta utrzymywana jest po ukończeniu 70 lat. Przepisy u.ś.r. nie przewidują żadnego kryterium wieku dla osoby mającej sprawować opiekę. Wiek opiekuna nie może być przesłanką przesądzającą o odmowie świadczenia. Skarżąca przyznała, że od 14 lat jest na emeryturze i w tym czasie nie podejmowała zatrudnienia. Jednak przyczyną tego była jej sytuacja rodzinna i konieczność sprawowania opieki nad jej rodzicami. Obydwoje wymagali stałej opieki. Ojciec zmarł w 2014 r. a matka w 2017 r. Po tym czasie skarżąca nie podejmowała zatrudnienia, gdyż "nie miała takiej potrzeby". Sytuacja zmieniła się w 2021 r., gdy mąż podupadł na zdrowiu. W chwili obecnej mąż z uwagi na stan zdrowia wymaga stałej opieki, którą sprawuje ona. Duże znaczenie w sprawie ma także pogorszenie ich sytuacji materialnej. Powoduje to konieczność podjęcia przez nią dodatkowej pracy zarobkowej, co jest jednak niemożliwe z uwagi na sprawowaną opiekę nad mężem. Mogłaby podjąć zatrudnienie by polepszyć sytuację materialną, jednak nie czyni tego, rezygnuje z podjęcia zatrudnienia, gdyż musi opiekować się mężem

W odpowiedzi na skargę SKO w Rzeszowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał na trzy przyczyny odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Pierwsza było ustalenie, iż strona skarżąca posiada prawo do emerytury. W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Druga negatywną przesłanką przyznania świadczenia zdaniem organu I instancji był art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zdaniem, Wójta przy rozpoznawaniu wniosku Organ ten jest związany literalną treścią tej regulacji; zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. Roku życia.

Data powstania niepełnosprawności męża skarżącej ([...] luty 2022 r.) oczywiście powstała po 25 roku jego życia.

Trzecią przyczyną wg organu I instancji odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej to w okolicznościach sprawy, brak związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką nad mężem, a nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą z uwagi na jej wiek i emeryturę. Organ ten zakwestionował także charakter tej opieki stwierdzając, że podejmowane przez skarżącą czynności opiekuńcze wobec męża są typowymi czynnościami dnia codziennego, niejednokrotnie wykonywanymi przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i opiekują się osobą niepełnosprawną. Zakres pomocy świadczony przez nią na rzecz męża nie wypełnia dyspozycji stałej czy długotrwałej opieki, bez której osoba niepełnosprawna nie dałaby rady normalnie egzystować, ponieważ nie wykracza poza okoliczności zwykle związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i tym samym nie stoi na przeszkodzie podjęcia pracy zarobkowej czy pracy w gospodarstwie rolnym.

Odnosząc się do pierwszej z ww. przesłanek, tj. momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, organ odwoławczy wskazał, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że w zakresie, w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Powyższe oznacza, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył orzeczenia sądów administracyjnych.

Sąd w tym zakresie w całości podziela stanowisko SKO.

Słusznie Kolegium stwierdziło, że brak jest również podstaw do uznania, jak to uczynił Wójt w zaskarżonej decyzji, iż pobieranie przez Panią J. emerytury, stanowi bezwzględną przesłankę negatywną co do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ powołał się na przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie poglądem osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, np. emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 291 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Instytucja zawieszenia prawa do świadczenia była wykorzystywana do uzyskania w przyszłości wyższych świadczeń. Nie ma jednak przeszkód, by znalazła zastosowanie w sprawach takich jak nniejsza, dla celów pozaubezpieczeniowych. Ustawodawca bowiem nie wprowadził żadnych ograniczeń w zakresie złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane jest nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury.

W miesiącu wydania decyzji o wstrzymaniu emerytura nie będzie wypłacana i strona nabędzie prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas - por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 sierpnia 2021 r., II SA/Po 194/21, LEX nr 3215404, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 sierpnia 2021 r., II SA/Ol 413/21, LEX nr 3210061, wyrok NS A z dnia 14 lipca 2021 r., I OSK 702/21, LEX nr 3197189, wyrok NS A z dnia 25 czerwca 2021 r., I OSK 305/21, LEX 3196657.

Jak wynika z akt sprawy, H.J. składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła również oświadczenie z dnia 16 maja 2022 r. w którym stwierdziła, iż ma ustalone prawo do emerytury, do zawieszenia której zobowiązała się w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium nie rozważało kwestii przyczyn niezawieszenia świadczenia emerytalnego przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego i wpływu tego faktu na wynik sprawy.

Sąd nie podziela jednak trzeciej przesłanki negatywnej wskazanej przez SKO w kontrolowanej decyzji. Zdaniem SKO jest to brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad mężem.

Wykonywanie opieki i jej rozmiar musi uniemożliwiać podjęcie pracy, bądź wymuszać na opiekunie rezygnację z aktywności zawodowej.

Kolegium przyjęło, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika bowiem, że skarżąca ma obecnie 70 lat i osiągnęła wiek emerytalny, jest więc osobą w wieku poprodukcyjnym, nie pozostaje w zatrudnieniu i jako taka, nie może zrezygnować z zatrudnienia. Oceniło, że jak sama skarżąca stwierdziła w złożonym oświadczeniu z dnia 27 czerwca 2022 r., zarówno przed przejściem na emeryturę jak i po, nie podejmowała zatrudnienia. Z aktywności zawodowej w postaci pracy w gospodarstwie rolnym zrezygnowała celem otrzymania emerytury KRUS. Doświadczenie życiowe podpowiada, wg SKO, iż osoby w wieku strony czy zbliżonym do niego, z racji nie tylko wieku ale i niewątpliwie istniejących już schorzeń, realnie wykonywać wszelkich prac zarobkowych nie mogą, a tym samym nie zachodzi możliwość rezygnacji z ich podejmowania.

Zdaniem Kolegium akta sprawy nie wskazują aby istniał bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej wnioskodawczyni, a aktualną opieką nad mężem. Strona zakończyła swą aktywność zawodową celem przejścia na emeryturę w 2008 r. a więc w wieku 56 lat, tj. 14 lat temu, co nie miało jednak żadnego związku z chorobą i koniecznością niesienia pomocy mężowi, w po przejściu na emeryturę nie podejmowała zatrudnienia. Oznacza, że wg Kolegium nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Opisana wyżej trzecia negatywna przesłanka wskazana przez Kolegium tak naprawdę składa się z dwóch niezależnych przesłanek odmowy przyznania świadczenia. Pierwsza przesłanka to wiek skarżącej. Kolegium ustalając, że jest ona w wieku emerytalnym przyjęło de facto, że ciąży na skarżącej obowiązek wykazania, że jest zdolna do pracy. Taki pogląd nie ma żadnego uzasadnienia prawnego.

Jak słusznie przyjął NSA w wyroku z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. I OSK 2305/20 analiza brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że ustawodawca w przepisie tym nie wskazał granicy wieku osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osoba legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności. Ustawodawca w celu ustalenia zdolności bądź niezdolności do pracy zarobkowej przy sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną nie posłużył się kryterium wieku. Zdolność do zatrudnienia lub podjęcia pracy zarobkowej nie została zatem ograniczona przesłanką wieku. Prawo każdego obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku.

Co do drugiego elementu, tj. braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem z uwagi na fakt, iż pracowała w gospodarstwie rolnym i przeszła kilkanaście lat temu na emeryturę, Sąd nie podziela stanowiska Kolegium.

Ocena Kolegium jest dowolna i została wyrażona w oparciu o niepełny materiał dowodowy. SKO nie prowadziło szczegółowego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, co doprowadziło je do wadliwych wniosków.

Skarżąca w skardze wyjaśniła, że nie zgadza się z twierdzeniami organu II instancji w tej części, gdyż stawiają tezy, nie znając w ogóle jej sytuacji życiowej od czasu przejścia jej na emeryturę oraz jej zmiany od czasu pogorszenia zdrowia męża.

Stwierdziła, że prawdziwym jest fakt, że od 14 lat jest na emeryturze i w tym czasie nie podejmowała pracy zarobkowej.

Przyczyną takiego stanu rzeczy, była jej sytuacja rodzinna, a mianowicie konieczność sprawowania opieki nad rodzicami, którzy wymagali stałej opieki przez ostatnie lata swojego życia. Ojciec zmarł w wieku 94 lat w 2014 roku, natomiast matka w 2017 roku, również w wieku 94 lat. Po śmierci rodziców nie podejmowała ona zatrudnienia, ponieważ nie miała takiej potrzeby. Jej mąż pomimo przejścia na emeryturę w wieku 65 lat w roku 2018, nadal dodatkowo prowadził działalność gospodarczą z uwagi na niskie świadczenia emerytalne małżonków, które nie pozwalały im na normalny byt. Sytuacja jednak zmieniła się diametralnie w grudniu 2021 roku kiedy po przyjęciu 3 dawki szczepionki przeciw COVID 19, mąż skarżącej całkowicie podupadł na zdrowiu, a choroby zwyrodnieniowe stawów, w połączeniu z chorobą immunologiczną [....] i innymi schorzeniami męża spowodowały, że nie mógł poruszać się o własnych siłach, a towarzyszący mu przy tym ból, nie pozwalał mu nawet na sen. Od tego czasu życie skarżącej zostało podporządkowane ratowaniu zdrowia męża. Wyjaśniła, że mąż z uwagi na stan swojego zdrowia, wymaga stałej opieki, którą ona sprawuje. Ponadto dotychczas typowe obowiązki domowe dzielili z mężem wspólnie, obecnie została nimi obciążona w całości, tj. noszeniem drewna na opał, paleniem w piecu i pod kuchnią, robieniem zakupów czy kontrolą nad rachunkami i ich płaceniem, utrzymywaniem obejścia wokół domu czy organizacją bardzo częstych wizyt u lekarzy specjalistów (K. i K. - neurolog, szpital w [...] koło [...] i J. - ortopeda, szpital [....] w [...]).

Niewątpliwie duże znaczenie w niniejszej sprawie ma zmiana sytuacji materialnej skarżącej. Z uwagi na brak możliwości dorobienia przez męża do emerytury, dodatkowo sytuację ekonomiczno - gospodarczą w kraju (wysoki wskaźnik inflacji, wzrost cen podstawowych produktów żywności, ceny opału i mediów), jak również wciąż wzrastające koszty leczenia męża, sytuacja materialna rodziny znacznie się pogorszyła. To wszystko powoduje realną konieczność podjęcia przez skarżącą dodatkowej aktywności zawodowej, która niosłaby ze sobą dodatkowe dochody. Jednak jest to nie możliwe, z uwagi na konieczność sprawowania przez nią opieki nad mężem. Uważa ona, że w chwili obecnej w przypadku jej sytuacji można mówić, o rezygnacji z potencjalnej możliwości podjęcia zatrudnienia, celem pełnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tj. mężem. Tym bardziej, że jej stan zdrowia, żywotność i energia nie są adekwatne do wieku, ponieważ jest osobą bardzo energiczną, pracowitą i zdyscyplinowaną i całe życie ciężko pracowała i z całą odpowiedzialnością oświadcza, że mogłaby podjąć aktywność zawodową celem polepszenia ich sytuacji materialnej. Dlatego uważa, że w obecnej sytuacji, będąc w wieku poprodukcyjnym teoretycznie też mogłaby poprawić ich budżet domowy poprzez zatrudnienie, ale tego nie czynię, ponieważ musi opiekować się niepełnosprawnym mężem, który wymaga wszechstronnej opieki. I tym samym rezygnuje z możliwości podjęcia pracy zarobkowej i uzyskania dodatkowych dochodów, dzięki którym mogliby mieć dodatkowe środki na zakup leków czy innych wydatków związanych z utrzymaniem domu. Tak więc uznanie jej za osobę, która w mniemaniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest niezdolna do podejmowania zatrudnienia, tylko dlatego, że osiągnęła pewien wiek, jest dla niej daleko krzywdzące.

Z uwagi na powyższe, tezy stawiane przez SKO, stanowiące negatywną przesłankę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego uważa za przedwczesne. Są one niezgodne z zasadą prawdy obiektvwnej: zasadą uwzględnienia interesu obywateli, o której mowa w art. 7 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes obywateli, czego w tym przypadku zabrakło.

Sąd przytoczone tu stanowisko skarżącej w tym zakresie podziela. SKO oparło swoje wnioski na doświadczeniu życiowym, abstrahując od konkretnej sytuacji opiekuna w rozpoznawanej sprawie. Już lektura wywiadu środowiskowego pozwala na przyjęcie, że twierdzenia skarżącej są bardzo prawdopodobne, z uwagi na szczegółowo opisany w nim stan zdrowia męża na przestrzeni kilku lat.

SKO wprost nie odniosło się do podniesionej przez organ I instancji oceny sprawowanej opieki przez skarżącą, jako niespełniającej wymogów z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niemającej cech stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia i rehabilitacji.

Sąd nie podziela tego stanowiska.

Jak wynika z wywiadu środowiskowego mąż skarżącej jest bardzo schorowany, porusza się o kulach, nie jest w stanie wykonywać podstawowych czynności życia codziennego, np. nie da rady przygotować sobie posiłków, zrobić herbaty, samodzielnie korzystać z toalety, zmienić opatrunku, zrobić zastrzyku. Nie pamięta o systematycznym przyjmowaniu leków, o wizytach lekarskich. Nie jest w stanie samodzielnie dojechać na wizyty u lekarzy specjalistów. W przypadku nagłego pogorszenia stanu zdrowia mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie zareagować np. przyjąć właściwe leki, zadzwonić po pomoc. Nie może wyjść też samodzielnie z domu, ponieważ zapomina się.

Zakres prawidłowo przecież sprawowanej opieki nad osobą w opisanym stanie wyklucza podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia i nosi cechy opieki stałej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Na powyższe wskazują także czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą w ciągu dnia, wykraczające w oczywisty sposób poza zwykłą, doraźną opiekę nad domownikiem.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Kolegium będzie miało na względzie treść niniejszego uzasadnienia.