Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 828/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1 pkt 10, art. 27 par. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie WSA Ewa Kowalczyk WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) Protokolant referent stażysta Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi P. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z [...] r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego P. K. kwotę [...]([...]) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, dalej: "Dyrektor Izby Administracji Skarbowej", "organ nadzoru", po rozpatrzeniu zażalenia P. K., dalej: "zobowiązany", "skarżący", utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł., dalej: "Naczelnik Urzędu Skarbowego", "organ egzekucyjny", z dnia [...] r. oddalające zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r. nr [...] oraz [...]

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego wystawił na zobowiązanego i jego małżonkę, odpowiedzialną majątkiem wspólnym, wskazane wyżej tytuły wykonawcze, którymi objęto podatek od towarów i usług za okres od stycznia do lipca 2013 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Celem realizacji objętych tytułami wykonawczymi należności organ egzekucyjny dokonał zajęcia nieruchomości, przy czym odpisy tytułów wykonawczych wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu doręczono skarżącemu i jego małżonce w dniu 1 marca 2018 r.

Pismami z 8 marca 2018 r. radca prawny P. S. (podpisany pod pismami osobiście, w tym pod jednym – podwójnie), mieniący się jako osoba reprezentująca P. K., wniósł zarzuty na prowadzoną egzekucję na podstawie art. 33 § 1 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarzucając naruszenie art. 27 § 1 pkt 7 tej ustawy poprzez niepodpisanie tytułu wykonawczego oraz klauzuli wykonalności. Zaskarżył przy tym dokonane czynności zajęcia nieruchomości, wywodząc, że nieczytelny podpis osoby wystawiającej tytuły wykonawcze i osoby nadającej klauzule wykonalności powoduje nieważność wszystkich czynności egzekucyjnych podjętych w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym, w tym czynności zajęcia nieruchomości.

Następnie, pismem adresowanym na adres kancelarii osoby podpisanej jako pełnomocnik zobowiązanego, organ wezwał radcę prawnego P. S. do sprecyzowania w ciągu 7 dni od otrzymania wezwania pism z dnia 8 marca 2018 r. : czy są one zarzutami na postępowanie egzekucyjne, czy też skargą na czynności egzekucyjne pod rygorem rozpatrzenia pism jako zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Wobec braku doprecyzowania żądania organ egzekucyjny rozpatrzył przedmiotowe wnioski jako zarzuty na postępowanie egzekucyjne i postanowieniem z [...] r. oddalił zarzuty na prowadzoną egzekucję administracyjną. Postanowienie zostało skierowane do radcy prawnego P. S. jako "pełnomocnika" strony i wysłane na adres jego kancelarii (k.15).

Na powyższe postanowienie radca prawny P. S., nadal występujący jako pełnomocnik strony, złożył zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, datowane na 18 czerwca 2018 r. Zarzucił w nim naruszenie art. 27 § 1 pkt 7 ustawy egzekucyjnej poprzez niepodpisanie tytułu wykonawczego oraz klauzuli wykonalności.

Organ nadzoru, utrzymując w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, odwołał się do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.) dalej: "u.p.e.a.": art. 26 § 1, art. 27 § 1 pkt 9, art. 33 § 1 oraz do art. 34 § 1 i § 4. Wskazał, że w niniejszej sprawie nie zaistniała potrzeba uzyskania stanowiska wierzyciela ze względu na tożsamość organu egzekucyjnego i wierzyciela. Powołując się na art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a., normujący formalne wymogi tytułu wykonawczego, organ stwierdził, że tytuły wykonawcze o numerach: [...] oraz [...] spełniają wszystkie wymagania nałożone przepisami u.p.e.a. i zauważył, że przepisy te nie nakładają obowiązku złożenia na formularzu tytułu wykonawczego czytelnego podpisu, wobec czego zarzut niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 7 ustawy egzekucyjnej nie jest zasadny. Przepisy Kodeksu cywilnego w sprawie niniejszej nie ma zastosowania gdyż aktem regulującym postępowanie egzekucyjne jest u.p.e.a. oraz w zakresie nieuregulowanym odpowiednio stosowane znajdują przepisy K.p.a. Zatem złożony podpis uzupełniony pieczątką z imieniem, nazwiskiem i stanowiskiem służbowym podpisującej się osoby pozwala na pełnie zidentyfikowanie osoby podpisującej i powiązanie jej z treścią dokumentu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego, wnosząc o uchylenie przedmiotowego postanowienia wraz z postanowieniem je poprzedzającym, zarzucił naruszenie art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a., poprzez niepodpisanie tytułów wykonawczych oraz klauzuli wykonalności.

W uzasadnieniu skargi wywodził, że tytuł wykonawczy, żeby mieć moc prawną winien być podpisany. Odwołując się do treści art. 78 § 1 Kodeksu cywilnego i reguł prawa cywilnego pełnomocnik zajął stanowisko, że skoro własnoręczny podpis nie może być zastępowany faksymilami, parafami, inicjałami, znakami graficznymi, znakami stenograficznymi, kopiami, skanami, faksami, maszynowym napisami, to tytuł egzekucyjny nigdy nie został podpisany. Wobec tego wszelkie czynności egzekucyjne, w tym czynności zajęcia nieruchomości, są bezprawne. W jego ocenie podpis własnoręczny pod oświadczeniem woli musi być tak napisany aby umożliwić weryfikację i autentyczność oraz potwierdzić tożsamość osoby podpisującej oświadczenie woli i "żaden bohomaz nie może zostać uznany za własnoręczny podpis pod oświadczeniem woli" - nie stanowi więc podpisu pod oświadczeniem woli.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie argumentując jak w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 poz. 2107 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 poz. 1302 ze zm.) dalej "P.p.s.a.", kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy P.p.s.a.). W zakresie kontroli mieści się ocena, czy zaskarżony akt odpowiada prawu oraz czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., zaskarżone decyzje bądź postanowienia podlegają uchyleniu w sytuacji naruszenia prawa, mającego lub chociażby mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tak zakreślonych granicach kontroli, wniesiona skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn, aniżeli wyeksponowane w jej treści.

Zgodnie z art. 32 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej: "K.p.a.", który ma zastosowanie w sprawie z uwagi na treść art. 18 u.p.e.a., stanowiącego o odpowiednim stosowaniu K.p.a. do postępowania egzekucyjnego, strona może działać przez pełnomocnika, chyba, że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Działając w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów K.p.a., pełnomocnik strony winien legitymować się stosownym pełnomocnictwem udzielonym na piśmie, w formie dokumentu elektronicznego lub zgłoszonym do protokołu (art. 33 § 2 K.p.a.), a w przypadku pełnomocnictwa udzielonego na piśmie, winien dołączyć do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (art. 33 § 3 K.p.a.).

Dla wykazania, że pełnomocnik został dla strony ustanowiony, niezbędne jest okazanie dokumentu stwierdzającego ustanowienie takiego pełnomocnika. Z momentem przedstawienia pełnomocnictwa przez mocodawcę pełnomocnik wykazuje umocowanie do działania w postępowaniu, a organ uzyskuje możliwość zbadania prawidłowości i zakresu pełnomocnictwa. Należy przy tym odróżnić stosunek pełnomocnictwa istniejący pomiędzy mocodawcą, a pełnomocnikiem od ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu. Pełnomocnictwo, aby mogło wywrzeć skutek w postępowaniu musi zostać uzewnętrznione, czyli informacja o jego istnieniu musi dotrzeć do organu po myśli art. 33 § 2 K.p.a. Informacja ta zgodnie z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą pisemności (art. 14 § 1 K.p.a.) musi znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy. Stosownie, bowiem do art. 33 § 3 zd. 1 K.p.a. pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa.

Z przepisów tych wynika, że organ musi zostać zawiadomiony o fakcie ustanowienia pełnomocnika w danej konkretnej sprawie, np. przez złożenie dokumentu pełnomocnictwa do akt. Przez akta, o których mowa w art. 33 § 3 K.p.a. należy rozumieć akta konkretnego postępowania administracyjnego.

Z powyższego jednoznacznie wynika, że to wola strony decyduje o tym czy w konkretnym postępowaniu administracyjnym będzie reprezentowana przez pełnomocnika, a wola ta winna być wyraźnie zakomunikowana organowi poprzez dołączenie do akt sprawy udzielonego pełnomocnictwa. Organ nie jest uprawniony ani zobowiązany do zastępowania strony w tym zakresie, nawet w sytuacji posiadania wiedzy o ustanowieniu przez stronę pełnomocnika do wszystkich spraw w innym równolegle toczącym się postępowaniu.

Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że jeżeli strona nie informuje organów prowadzących postępowanie o ustanowieniu w jego toku pełnomocnika to organy administracji nie mogą domniemywać jego istnienia. Dopiero wówczas, gdy strona zawiadomi te organy o fakcie ustanowienia pełnomocnika w konkretnej sprawie oraz złoży do akt sprawy dokument pełnomocnictwa, organy mają obowiązek uwzględnić tę okoliczność, stosownie do reguł określonych w przepisach K.p.a. Obowiązek doręczenia pism pełnomocnikowi istnieje zatem dopiero od momentu doręczenia organowi dokumentu pełnomocnictwa. Sąd podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku z dnia 15 grudnia 2017 r., sygn. akt II FSK 3499/15, zgodnie z którym dopiero od momentu złożenia pełnomocnictwa do akt konkretnej sprawy aktualizują się procesowe obowiązki i uprawnienia pełnomocnika w postępowaniu. Złożenie pełnomocnictwa jest wyrazem woli występowania w danym postępowaniu. Zgłoszenie pełnomocnictwa winno być konkretne i wskazywać, że dotyczy określonego postępowania, a celem jego złożenia jest reprezentowanie strony w tym właśnie postępowaniu.

Zatem, poza sporem pozostaje, że skuteczne działanie pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym jest uzależnione od wykazania przez niego przed organem posiadanego umocowania. Brak pełnomocnictwa nie pozwala na uznanie za skuteczne czynności podjętych przez pełnomocnika. Brak pełnomocnictwa należy traktować jako brak formalny pisma, o którego uzupełnienie należy wezwać pełnomocnika.

W toku kontroli prawidłowości przeprowadzonego postępowania, sprawowanej w ramach art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd stwierdził, że w aktach administracyjnych przedmiotowej sprawy brak jest pełnomocnictwa, które umocowywałoby radcę prawnego P. S. do reprezentowania strony w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o tytuły egzekucyjne [...] oraz [...] Mimo braku takiego dokumentu w aktach sprawy, organ bezpodstawnie potraktował radcę prawnego jako umocowanego pełnomocnika w sprawie, kierując do niego wszelką dalszą korespondencję począwszy od wezwania do doprecyzowania treści pism z 8 marca 2018 r. aż po wydane w sprawie postanowienia (zarówno w pierwszej jak i drugiej instancji).

Sąd podkreśla w tym kontekście raz jeszcze, że dla stwierdzenia prawidłowości przeprowadzonego w sprawie postępowania konieczne jest, aby pełnomocnik reprezentujący stronę postępowania administracyjnego, legitymował się prawidłowo sporządzonym pełnomocnictwem udzielonym przez mocodawcę, złożonym do akt tego postępowania. W razie stwierdzenia braku pełnomocnictwa organ administracyjny stosownie do art. 64 § 2 K.p.a. ma obowiązek wezwać wnoszącego wniosek do usunięcia tego braku w wyznaczonym terminie. Tylko taki sposób prowadzenia postępowania można uznać za prawidłowy i gwarantujący stronie możliwość należytej obrony jej praw.

Dostrzeżona przez Sąd wada przeprowadzonego postępowania administracyjnego, w postaci reprezentowania strony w toku postępowania przed organami obu instancji przez osobę, która nie przedłożyła stosownego pełnomocnictwa, stanowi poważne naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konieczne jest więc usunięcie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego z porządku prawnego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uzupełni braki dotyczące umocowania osoby składającej zarzuty w imieniu zobowiązanego, a także zapewni stronie prawidłową reprezentację w toku postępowania.

W konsekwencji Sąd, mając na względzie przytoczoną wyżej argumentację, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz przepisu § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. Nr z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Na kwotę zasądzonych na rzecz wygrywającej strony kosztów postępowania składa się zatem wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie [...]zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie [...]zł oraz wpis od skargi w kwocie [...]zł, co łącznie stanowi [...] zł.