Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1392/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 i art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 33 ust. 4 pkt 1, art. 280 pkt 1 ppkt a, art 281 ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1566
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za pobór wody podziemnej w miejscowości N. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w [...] na rzecz strony skarżącej Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Dyrektora Zarządu Zlewni w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (zwany dalej organem) z dnia [...] października 2018 r. nr [...], którą określono dla Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] opłatę podwyższoną za okres od 1 stycznia 2018 r. – 31 marca 2018 r. w wysokości 120,00 zł za pobór wody podziemnej w miejscowości [...].

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 280 pkt 1 ppkt a, art 281 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne ( Dz. U. poz. 1566 i 2180; dalej: "P.w.").

Decyzję wydano po uprzednim skierowaniu do Państwowego Gospodarstwa Leśnego informacji o wysokości opłaty w tej samej wysokości i nieuwzględnieniu złożonej przez ten podmiot reklamacji.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Państwowe Gospodarstwo Leśne korzysta z usługi wodnej bez pozwolenia wodnoprawnego, co oznacza, że zgodnie z art. 298 pkt 1 P.w. obowiązane jest ponosić opłatę za usługi wodne. Na tej podstawie stwierdzono, że organ zobowiązany był do wydania decyzji określającej wysokość opłaty podwyższonej za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 marca 2018 r. w wysokości 120,00 zł za pobór wód podziemnych w miejscowości Nowosiółki wyliczonej na podstawie art. 281 ust. 1 pkt 1 oraz art. 281 ust. 2 P.w.

W skardze do Sądu PGL zarzuciło naruszenie przepisów mających wpływ na wynik sprawy:

- art. 6, art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a.") polegające na zaniechaniu poczynienia dokładnych ustaleń faktycznych odnośnie wielkości dobowego poboru wody oraz sposobu korzystania z wody podziemnej pobieranej z ujęcia wody w miejscowości [...], pod kątem zbadania czy nie dochodzi do zwykłego korzystania z wody,

- art. 7a K.p.a. polegające na zaniechaniu zastosowania tego przepisu w sytuacji wątpliwości, co do znaczenia pojęcia "zwykłego korzystania z wody",

- art. 11 i art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. polegające na zaniechaniu wskazania w treści zaskarżonej decyzji informacji o wysokości i sposobie ustalenia opłaty zmiennej, na podstawie której ustalono opłatę podwyższoną,

Naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 33 w zw. z art. 35 ust. 1 P.w. polegające na błędnym uznaniu, że zwykłe korzystanie z wody nie może dotyczyć podmiotu instytucjonalnego, jakim jest Nadleśnictwo reprezentujące Skarb Państwa, bez szczegółowego odniesienia się do faktycznego sposobu korzystania z wody podziemnej.

Na tych podstawach wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz Państwowego Gospodarstwa Leśnego kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podważono zarówno sam fakt naliczenia opłaty, jak też sposób jej wyliczenia. Powołując się na treść art. 33 ust. 4 pkt 1 P.w. wskazano, że zwykłe korzystanie z wód, co do którego nie ma obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, jak również ustalania opłaty obejmuje pobór wody wód podziemnych lub wód powierzchniowych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m³ na dobę". Dla dokonania oceny, czy Nadleśnictwo pobiera wody w ramach zwykłego korzystania z wód, czy też w ramach usługi wodnej, konieczne były ustalenia faktyczne w zakresie ilości pobieranej wody w ujęciu średniorocznym. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w [...] przeprowadziło kontrolę w dniach 4 kwietnia i 4 maja 2018 r., a z protokołu wynika, że w kwartale podlegającym kontroli z ujęcia wody N. pobranych zostało 104 m³ wody podziemnej. Skarżąca twierdzi, że już na podstawie wielkości poboru kwartalnego można ustalić, że pobór wody podziemnej wynosi około 1,15 m³ na dobę (104 m³: 90 dni) i nie przekracza 5 m³ poboru na dobę. Organ administracji nie przeprowadził w tym zakresie żadnych ustaleń.

Dalej zarzucono, że organ nie poczynił również ustaleń w zakresie rzeczywistego sposobu korzystania z leśniczówki, korzystanie z wody służy realizacji celów mieszkalnych, co wpisuje się w zwykłe korzystanie z wód. Wskazano również, że Nadleśnictwo nie ma samodzielnego bytu prawnego, a występuje wyłącznie jako statio fisci Skarbu Państwa, jest jedynie zarządcą terenu i w związku z tym nie ma prawa do zwykłego korzystania z wód, które przysługuje wyłącznie właścicielowi. Końcowo wskazano też na błędny sposób ustalenia płaty. Z treści decyzji wynika, że wynosi ona 500 % opłaty zmiennej nie wskazując ile wynosi opłata zmienna.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutu nieprzekroczenia przez Państwowe Gospodarstwo Leśne wielkości 5 m³ na dobę wskazał, że pozostaje to bez znaczenia na wielkość opłaty, ponieważ prawo do zwykłego korzystania z wód zarezerwowane zostało wyłącznie dla zaspokajania potrzeb własnego gospodarstwa rolnego oraz domowego, podczas gdy budynki leśniczówki stanowią własność Skarbu Państwa. Dalej wyjaśniono, że Lasy Państwowe prowadzą gospodarkę leśną oraz gospodarkę gruntami i innymi nieruchomościami związanymi z gospodarką leśną ( art. 4 ust. 3 ustawy o lasach). Powołując się następnie na definicję gospodarki leśnej z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o lasach wskazano, że Skarb Państwa reprezentowany przez odpowiednie Nadleśnictwo jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 479 § 1 K.p.a. i art. 2 ustawy Prawo przedsiębiorców. W związku z powyższym na podstawie art. 389 pkt 2 w zw. z art. 34 pkt 13 P.w. korzystanie przez z wód podziemnych wymaga pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód tj. korzystanie na potrzeby związane z działalnością gospodarczą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz.2107 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Poddawszy zaskarżoną decyzję ocenie legalności w granicach wyznaczonych wyżej powołanymi przepisami Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie wobec naruszenia przepisów prawa procesowego i prawa materialnego.

Stosownie do art. 280 pkt 1 lit. a P.w. opłatę podwyższoną ponosi się w razie korzystania z usług wodnych polegających na poborze wód podziemnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Stosownie do art. 281 ust. 1 pkt 1 P.w. wysokość opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 280 pkt 1, ustala się w wysokości 500% opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych.

Punktem wyjścia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji jest kwestia ustalenia skarżącemu opłaty zmiennej. Opłata podwyższona jest pochodną opłaty zmiennej. Problematyka ustalenia dla Nadleśnictwa ww. opłaty była przedmiotem odrębnej sprawy rozstrzygniętej przez tut. Sąd wyrokiem z tego samego dnia to jest 21 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1385/18. Ponieważ wyrokiem w tamtej sprawie decyzja Dyrektora ustalająca opłatę zmienną została uchylona, oczywistą konsekwencją stało się uchylenie decyzji objętej skargą w niniejszej sprawie. Koniecznym stało się też powtórzenie argumentacji dotyczącej samej opłaty zmiennej.

Zgodnie z art. 267 pkt 1 P.w. jednym z instrumentów ekonomicznych służących gospodarowaniu wodami są opłaty za usługi wodne, w tym za usługi w postaci wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi (art. 268 ust. 1 pkt 2 P.w.). Stosownie do art. 270 ust. 8 Prawa wodnego opłata za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi składa się z opłaty stałej oraz opłaty zmiennej zależnej od ilości i jakości ścieków wprowadzanych w ramach pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego.

W przepisie art. 35 ust. 3 P.w. skatalogowano różne rodzaje usług wodnych, wskazując w pkt 1) że jedną z nich jest również pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych, Natomiast w art. 35 ust. 1 Prawa wodnego przewidziano, że usługi wodne polegają na zapewnieniu gospodarstwom domowym, podmiotom publicznym oraz podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą możliwości korzystania z wód w zakresie wykraczającym poza powszechne korzystanie z wód, zwykłe korzystanie z wód oraz szczególne korzystanie z wód. Definicja ta, w odniesieniu do celu usług wodnych, odpowiada definicji zawartej w art. 2 pkt 38 Ramowej Dyrektywy Wodnej, zgodnie z którą usługi wodne oznaczają wszystkie usługi, które gospodarstwom domowym, instytucjom publicznym lub każdej działalności gospodarczej umożliwiają korzystanie z wód w określony sposób. W świetle powyższych przepisów wskazać należy, że definicja usług wodnych, z której nie wynikają wyraźnie kryteria pozwalające na zakwalifikowanie określonego korzystania z wód jako usługi wodnej, wymaga każdorazowego sprawdzenia, czy spełnione są kryteria określone w art. 35 ust. 1 Prawa wodnego, czyli cel usług wodnych, oraz czy dane korzystanie można zaliczyć do katalogu usług z art. 35 ust. 3 P.w. (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18.09.2018 r. sygn. akt II SA/Gd 365/18 dostępny na str., cbosa).

Z treści powołanego art. 35 ust. 1 wyraźnie ustawodawca wskazał na odróżnienie korzystania z usług wodnych od korzystania ze zwykłego korzystania z wód oraz korzystania szczególnego. W procesie ustalania opłaty przez właściwy organ okoliczności te powinny być przedmiotem wnikliwych ustaleń, których w niniejszej sprawie zabrakło. Ustawodawca w art. 35 P.w. nie przewidział klasyfikacji podmiotów ze względu na ich kategorię i przyporządkowania do konkretnego sposobu korzystania z usług wodnych.

Beneficjentami usług wodnych mogą być gospodarstwa domowe, podmioty publiczne oraz podmioty prowadzące działalność gospodarczą - art. 35 ust. 1 i ust. 2 P.w.. Na mocy tych regulacji adresatem decyzji określającej wysokość opłat za usługi wodne może być państwowa lub samorządowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jeżeli korzysta z wód w ramach usług wodnych. Do tego wniosku prowadzi użycie przez ustawodawcę wyrażenia "podmioty publiczne", którego pojemność jest na tyle szeroka, że oprócz podmiotów administracji jak państwo czy samorząd administracyjny, obejmuje także wszystkie działające w ich imieniu instytucje publiczne (np. urzędy) niezależnie od tego czy posiadają osobowość prawną w rozumieniu przepisów prawa cywilnego. W prawie administracyjnym podmiotowość administracyjna nie jest uzależniona od posiadania, przez adresata normy podmiotowości cywilnoprawnej (patrz: wyrok WSA w Rzeszowie z 20.02.2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1391/18).

Zatem Sąd podziela pogląd, że zwykłe korzystanie z wód przysługuje nie tylko osobom fizycznym, ale także osobom prawnym. Świadczy o tym treść art. 33 ust. 1 P.w., która w sposób wyraźny przyznaje prawo zwykłego korzystania z wód każdemu właścicielowi gruntu, a nie tylko takim właścicielom gruntów, którzy są osobami fizycznymi (wyrok WSA w Rzeszowie z 6 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1383/18 dostępny na str. cbosa).

W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd podał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2018 r. poz. 2129) lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe zwane dalej "Lasami Państwowymi". Stosownie do art. 4 ust. 3 ustawy o lasach, w ramach sprawowanego zarządu Lasy Państwowe prowadzą gospodarkę leśną, a także prowadzą ewidencję majątku Skarbu Państwa oraz ustalają jego wartość. Według art. 32 ust. 1 ustawy o lasach Lasy Państwowe, jako państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej reprezentują Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia. Nadleśnictwo - stosownie do art. 32 ust. 2 pkt 3 ustawy o lasach jest jednostką organizacyjną wchodzącą w skład Lasów Państwowych. Jak wynika z art. 35 ust. 1 pkt 1 i 2 i 2a ustawy o lasach Nadleśniczy w szczególności reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych w zakresie swojego działania, kieruje nadleśnictwem jako podstawową jednostką organizacyjną Lasów Państwowych oraz bezpośrednio zarządza lasami, gruntami i innymi nieruchomościami Skarbu Państwa, pozostającymi w zarządzie Lasów Państwowych. Stroną skarżącą jest państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej reprezentująca Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia będącego własnością tej osoby prawnej.

Przytoczone wcześniej przepisy ustawy o lasach w zestawieniu z art. 33 i 34 Kodeksu cywilnego nie pozostawiają wątpliwości, że to Skarb Państwa, jako osoba prawna posiada osobowość prawną wynikającą bezpośrednio z ustawy. Skarb Państwa może być w szczególności właścicielem nieruchomości, co do której zarząd sprawuje państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej. Nadleśnictwo zaś jest podstawową jednostką organizacyjną Lasów Państwowych, którą kieruje Nadleśniczy.

Jeśli jednak właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa a stroną jest jednostka organizacyjna działająca w ramach osobowości prawnej Skarbu Państwa, to oznacza, że jej działania są działaniami tej osoby prawnej. Mając na uwadze niewątpliwie gospodarcze uprawnienia jednostek Lasów Państwowych, które w judykaturze sądów gospodarczych w określonych stanach faktycznych traktowane są jako przedsiębiorcy, nie można jednocześnie pomijać określonego w ustawie o lasach tak sposobu powoływania organów tej instytucji oraz szeregu kompetencji o podłożu władczym, które pozwalają traktować jednostki Lasów Państwowych jako elementy ustroju administracji publicznej (por. art. 33 ust. 2, art. 26 ust. 3, art. 47 ust. 2). Taki status prawny strony skarżącej nie pozwala ujmować jej działalności wyłącznie jako nastawionej na działalność gospodarczą (zarobkową). Jak się wskazuje w doktrynie, organy administracji leśnej są terenowymi organami rządowej administracji specjalnej łączącymi funkcje z zakresu administracji państwowej ze specjalistycznymi zadaniami spoza obszaru stosunków administracyjnych (zob. Prawo administracyjne - p/red. J. Bocia. Wrocław, 1993 r., str. 9 i nast.).

Instytucja zwykłego korzystania z wód uregulowana w art. 33 ust. 1 P.w. odnosi się do wszystkich podmiotów szeroko rozumianego obrotu prawnego i nie doznaje żadnego ograniczenia w tej ustawie. Z tych przyczyn Sąd za błędny uznał pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący ze względu na prowadzoną działalność gospodarczą wyłączony jest z możliwości zwykłego korzystania z wody.

Warto również wskazać, że wykładnia wykluczająca zwykłe korzystanie z wód przez jednostki organizacyjne posiadające jaki i nie posiadające osobowości prawnej oznaczałaby, że wszelkie postaci korzystania z własności do wód tych podmiotów, stanowiłyby postać szczególnego korzystania z wód. Szczególne korzystanie z wód nie tylko wiąże się z obowiązkiem ponoszenia opłat, ale także obowiązkiem posiadania pozwolenia wodnoprawnego, czyli zgody właściwego organu na niestandardową postać dostępu do wód. Sąd nie dostrzega racjonalnych powodów, które pozwalałyby na tak istotne różnicowanie podmiotów prawa w korzystaniu z podlegającego równej ochronie prawa własności. Na pogorszenie sytuacji administracyjnoprawnej osób prawnych w tym Skarbu Państwa nie pozwala organom władzy publicznej konstytucyjna zasada równości ustanowiona w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W wykonaniu delegacji zawartej w art. 277 ust. 1 P.w. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz. U. z 2017 r., poz. 2502). Według § 1, to przepisy cyt. rozporządzenia określają jednostkowe stawki opłat za usługi wodne. W § 5 ust. 1 zawarto katalog jednostkowych stawek opłat za usługi wodne za pobór wód w formie opłaty zmiennej, w zależności od ilości pobieranych wód w ramach pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego.

Z zaskarżonej decyzji wynika, że dla skarżącego do obliczenia opłaty zmiennej zastosowano jednostkową stawkę z § 5 ust. 1 pkt lit. a rozporządzenia, przewidzianą za pobór wody powierzchniowej dla innych celów niż wymienionych w pkt 1-35, określonych w Polskiej Klasyfikacji Działalności w wysokości 0,115 zł za 1m3 w wysokości 0,115 zł za 1m3.

Powołane przepisy prowadzą do wniosku, że w przypadku naliczenia opłaty zmiennej konieczne jest dysponowanie pozwoleniem wodnoprawnym albo pozwoleniem zintegrowanym. Tymczasem skarżący nie dysponuje takim pozwoleniem, co zostało stwierdzone też w protokole: "brak decyzji pozwolenie wodnoprawne dotyczące poboru wody podziemnej". Również § 5 pkt 36 rozporządzenia dotyczy dysponowania pozwoleniem wodnoprawnym do innych celów niż wymienione w pkt 1-35. Przy czym organ nie wyjaśnił, na czym ma polegać ten inny cel i jak jest określony w Polskiej Klasyfikacji Działalność i czy ta klasyfikacja w stosunku do PGL ma zastosowanie. Organ w sporządzonym protokole określił, że woda jest pobierana na cele socjalno bytowe, a ustalenie ilości wód pobranych nastąpiło wg wskazań urządzeń pomiarowych oraz wg dokumentacji (rejestrów) prowadzonych przez kontrolowanego.

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na weryfikację, czy obowiązek ponoszenia odpłatności został prawidłowo nałożony wobec niewyjaśnienia czy i jakie pozwolenie wodnoprawne powinien mieć skarżący, na podstawie jakich urządzeń pomiarowych dokonano stwierdzenia ilości pobranej wody podziemnej. Wreszcie organ nie wyjaśnił dlaczego korzystanie z pobranej wody podziemnej nie wypełnia przesłanki zwykłego korzystania z wód w rozumieniu art. 33 P.w., gdy ilość wody pobranej w kwartale w przeliczeniu na ilości dzienne nie przekracza 5m3/ dobę) Sąd z lektury skargi dowiedział się, że korzystanie z wód podziemnych dotyczy leśniczówki, a ujęcie wody powstało w 2014 r. i służy do zaopatrzenia w wodę budynku leśniczówki [...]. W skardze podano też, że jeżeli pobór wody podziemnej jest związany z funkcjonowaniem lokalu mieszkalnego w leśniczówce, oddanym w najem na podstawie umowy, to takie korzystanie z wody niczym nie różni się od korzystania z wody przez właściciela budynku mieszkalnego na własnej nieruchomości, na potrzeby prowadzenia gospodarstwa domowego czy rolnego.

Przywołane zarzuty skargi wskazują, że organ orzekający nie podjął nawet próby wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych sprawy. W szczególności nie wyjaśnił, kiedy i na podstawie jakiej dokumentacji powstało ujęcie do poboru wód podziemnych i czy wymagało według przepisów z daty wybudowania pozwolenia wodnoprawnego i jak było kwalifikowane według poprzednio obowiązującej ustawy Prawo wodne. Zagadnienie to ma podstawowe znaczenie dla ustalenia, czy możliwym jest zastosowanie art. 272 ust. 1 w zw. z § 5 ust. 1 pkt 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi.

W kontekście treści art. 33 Prawa wodnego, która jest porównywalna z treścią art. 36 Prawa wodnego z 2001 za aktualny można uznać pogląd zawarty w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2017 r. sygn. akt II OSK2919/16, że o ile w ustępie pierwszym wskazano podmiot uprawniony do zwykłego korzystania z wód (właściciela terenu), to ustęp drugi tego artykułu regulował zakres zwykłego korzystania i w swojej treści nie zawierał odniesienia do osoby/podmiotu właściciela wskazanego w ustępie pierwszym. Z użycia zaś w art. 36 ust. 2 (poprzednio obowiązującej) ustawy Prawo wodne zwrotu "własny" nie można wyprowadzić wniosku, że ustawodawca zrównuje kwestię własności z osobistym użytkowaniem gospodarstwa domowego przez właściciela gruntu, na którym się ono znajduje. Gdyby taki był zamysł ustawodawcy to - według NSA - wprost odwołałby się do pojęcia "osobistych potrzeb", tak jak to uczynił przy powszechnym korzystaniu z wód, bądź w inny dosłowny sposób wyraziłby taką przesłankę. Tymczasem w omawianym przepisie chodziło o skalę korzystania z wód na potrzeby gospodarstwa domowego oraz gospodarstwa rolnego. W przypadku zwykłego korzystania z wód, miało to być korzystanie z nich w nieznacznym zakresie, nieuciążliwym dla środowiska, o czym świadczyły wyłączenia wskazane w art. 36 ust. 3 poprzednio obowiązującej ustawy. Jak wskazał NSA, ograniczenie zakresu zwykłego korzystania z wód do zaspokojenia potrzeb własnego gospodarstwa domowego należy rozumieć w ten sposób, że wystarczające jest zaspokojenie potrzeb gospodarstwa domowego z woli i za wiedzą właściciela terenu, na którym jest zlokalizowane gospodarstwo domowe. Zdaniem NSA w omawianym przepisie kwestii własności gruntu nie można utożsamiać z osobistym prowadzeniem gospodarstwa domowego przez właściciela tego gruntu. NSA podkreślił, że bezsprzecznie uprawnienie do zwykłego korzystania z wód przysługuje wyłącznie właścicielowi. Z faktu tego nie można jednak wyciągać wniosku, że właściciel, aby jego korzystanie z wód zakwalifikować, jako zwykłe, musi osobiście prowadzić gospodarstwo domowe na należącym do niego gruncie. Jak zauważył także Bartosz Rakoczy - autor Komentarza do ustawy Prawo wodne (poprzednio obowiązującej - Lex 2013 - Komentarz do art. 36) "w przeciwieństwie do powszechnego korzystania z wód, przy zwykłym korzystaniu z wód prawodawca nie wskazał, że ma ono służyć zaspokojeniu potrzeb osobistych. Wyodrębnił, zatem wątki przedmiotowe - zaspokajanie potrzeb gospodarstwa, a nie podmiotowe - zaspokajanie potrzeb osobistych".

Stanowisko powyższe może mieć pełne zastosowanie w aktualnym stanie prawnym, bo w zakresie koniecznym do rozstrzygnięcia sporu inna jest jedynie redakcja przepisu art. 33 P.w. w stosunku do art. 36 ustawy Prawo wodne z 2001 r. Podobnie zresztą było w regulacjach ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz. U. z 1974 r. Nr 38, poz. 230) uchylonej z dniem 1 stycznia 2002 r. (zob. art. 49 i 47).

W sprawie nie została wyjaśniona kwestia jakim celom służy pobierana woda podziemna, jaka jest średnioroczna ilość pobranych wód podziemnych na dobę, o której mowa w art. 33 ust. 4 pkt 1 P.w. Zdaniem Sądu, jeśli rzeczywiście pobór wody objęty pkt V protokołu dotyczy leśniczówki, w której prowadzone jest gospodarstwo domowe pracownika jednostki Lasów Państwowych, to jeśli wybudowana ona została wyłącznie na potrzeby zamieszkania i prowadzenia tam gospodarstwa domowego pracowników jednostki organizacyjnej realizującej zarząd majątkiem Skarbu Państwa i będącej jednocześnie tzw. statio fisci Skarbu Państwa, należy przyjąć, że odbyło się to za wiedzą i zgodą właściciela gruntu oraz, że możliwe jest w tym wypadku zwykłe korzystanie z wód (o ile spełnione zostały pozostałe warunki takiego korzystania). Ponadto z akt sprawy w ogóle nie wynika, w jaki sposób odbywa się pobór wód podziemnych przez Nadleśnictwo i czy wiąże się z nim istnienie urządzenia, na które w chwili jego wykonania wymagane było pozwolenie wodnoprawne - biorąc pod uwagę wcześniej wyrażone stanowisko Sądu dotyczące, co do zasady możliwości zwykłego korzystania z wód przez jednostkę organizacyjną właściciela nieruchomości.

Aktualny jest również stwierdzenie odnośnie braku stosownego wypisu i wyrysu z ewidencji gruntów, gdyż zgodnie z art. 20 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2017 r., poz. 2101 ze zm.) dane zawarte w ewidencji gruntów są podstawą dla prawidłowego określenia adresata obowiązku. Brak ten czyni niemożliwym prawidłową weryfikację adresata obowiązku, a także zidentyfikowanie, jakiej nieruchomości ten obowiązek dotyczy.

W świetle przedstawionej argumentacji musiały znaleźć potwierdzenie te zarzuty skargi, które kwestionują przeprowadzony przez organ proces dochodzenia do prawdy materialnej, a więc naruszono art. 7, art. 77 i 80 art. K.p.a. Organ Polskich Wód nieprawidłowo, bo z naruszeniem przepisów prawa materialnego założył z góry, że Nadleśnictwo prowadzi działalność gospodarczą, której nie da się pogodzić z ustawowymi celami zwykłego korzystania z wód. Orzecznictwo sądów powszechnych traktujące stronę skarżącą, jako przedsiębiorcę absolutnie nie zaprzecza, a jedynie potwierdza, że w pewnych okolicznościach należy traktować nadleśnictwo, jako prowadzących działalność gospodarczą. Lasy Państwowe nie są podmiotem, którego działalność zamyka się wyłącznie w czynnościach zarobkowania, stąd należało dokładnie wyjaśnić potrzeby funkcjonowania leśniczówki, której mieszkańcy/użytkownicy (?) dokonują poboru wody podziemnej w podanej w decyzji ilości. Ze względu na pełnienie przez Lasy Państwowe funkcji administracyjnych, zbliżonych zresztą do tych, jakie pełnią organy Polskich Wód, trudno było bezkrytycznie podzielić założenie wykorzystywania pobieranej wody podziemnej dla celów działalności gospodarczej, która rzeczywiście generuje potrzebę posiadania pozwolenia wodnoprawnego stosownie do art. 34 pkt 13 ustawy Prawo wodne. Tym bardziej, że jak wynika z niebudzących sporu ustaleń względem ilości pobranych wód w I kwartale 2018 r., może się ona mieścić w dozwolonych właścicielowi granicach korzystania, tj. pobór w ilości 5 m3 średniorocznie, na dobę. Dopiero przeprowadzenie dokładnych ustaleń i rozważań na temat tej kluczowej dla sprawy kwestii, umożliwi odpowiedź na pytanie o dopuszczalność nakładania na stronę obowiązku opłaty zmiennej jak również w konsekwencji opłaty podwyższonej.

W ponownie prowadzonym postępowaniu należy wyjaśnić: kto jest właścicielem terenu, na którym pobierane są wody podziemne, jakim celom służy i przy użyciu jakich urządzeń pobierana woda, a także w jakiej ilości średniorocznie jest ona pobierana. W tej sytuacji odnoszenie się do zarzutów dotyczących wysokości opłaty, w szczególności zastosowania współczynnika różnicującego byłoby przedwczesne. Może się bowiem okazać, że opłata w ogóle nie powinna być naliczona. Należy jednak zwrócić uwagę na zakres delegacji ustawowej zawartej w art. 272 ust. 2 P.w. dla wydania rozporządzenia (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 20.02.2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1391/18) .

Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.

Wszystkie powyższe wywody związane są z opłata zmienną. Jednakże mają wpływ one na ocenę legalności decyzji określającej opłatę podwyższoną, skoro jest ona zależna od opłaty zmiennej. Zgodnie bowiem z art. 280 P.w. opłatę podwyższoną ponosi się w razie korzystania z usług wodnych polegających na poborze wód podziemnych lub wód powierzchniowych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego (pkt 1 lit. a), lub z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym (pkt 2 lit. a).

Uchylenie decyzji określającej opłatę zmienną, co nastąpiło wyrokiem tut. Sądu z dnia 21 marca 2019 r. w sprawie II SA/Rz 1385/18 i wyjaśnienie powyższych okoliczności spowodowało konieczność uchylenia decyzji dotyczącej opłaty podwyższonej także w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. Najpierw bowiem należy wyjaśnić czy Nadleśnictwo korzysta z wód w ramach przysługującego Skarbowi Państwa zwykłego korzystania z wód.