Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 644/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5 lutego 2021 r. (nr[...]) Wójt Gminy T. – na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej jako "k.p.a.") oraz art. 1 ust. 2, art. 2, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 1, art. 32 ust. 1d i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej jako "u.ś.r.") oraz § 2, § 10 i § 12 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), po ponownym rozpoznaniu sprawy - odmówił przyznania K. K. (dalej zwanej również "stroną", "wnioskodawczynią", "skarżącą") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką - K. G.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 27 lutego 2020 r. strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną matką - K. G., wskazując, że wnosi o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawczyni, jak i osoby niepełnosprawnej oraz wyraża wolę uchylenia specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ pierwotnie wydał decyzję odmowną o nr [...] z dnia 4 czerwca 2020 r., od której strona odwołała się i w konsekwencji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. decyzją z dnia 2 września 2020 r. (nr[...]) uchyliło w całości tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Wywiad środowiskowy został przeprowadzony w dniu 16 listopada 2020 r., podczas którego pracownik socjalny stwierdził, iż rodzina Państwa K. wraz z dziećmi mieszka w domu rodzinnym G. K. (męża wnioskodawczyni), razem z jego rodzicami oraz osobą niepełnosprawną - K. G. (matką wnioskodawczyni). Państwo K. (tj. K. i G.) wychowują troje małoletnich dzieci. Starsza córka - W. (lat 17) jest uczennicą Szkoły Ponadpodstawowej [...] w G.; młodsze córki: P. (lat 16) oraz N. (lat 13) są uczennicami Szkoły Podstawowej w W. i M.. We wspólnym gospodarstwie domowym znajduje się także matka wnioskodawczyni - K. G.. W rodzinie występuje wiele schorzeń oraz problemów zdrowotnych, zarówno u dorosłych członków rodziny, jak i u dzieci. Wszyscy z rodziny są pod kontrolą lekarzy specjalistów i leczą się przewlekle.

Organ wskazał, że dnia 31 października 2018 r. K. K. zakończyła pracę zawodową ze względu potrzeby opieki i zajęcia się swoją matką, która jest osobą niepełnosprawną; porusza się na wózku inwalidzkim i wymaga pomocy osoby drugiej w wykonywaniu części czynności życia codziennego; choruje na zespół złego wchłaniania, osteoporozę, łuszczycę, reumatoidalne zapalenie stawów, a także przebywa na diecie bezglutenowej i bezmlecznej. Z posiadanego orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z dnia 3 września 2014 r. wynika, że jest osobą trwale, całkowicie niezdolną do pracy i trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu o nr [...] z dnia 15 października 2019 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. stwierdził natomiast znaczny stopień niepełnosprawności wydany na stałe wraz z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, bez ustalonego terminu powstania niepełnosprawności. Organ stwierdził także, że G. K. (mąż strony – K. K.) jest osobą bierną zawodowo od sierpnia 2019 r.; w okresie od listopada 2019 r. do chwili obecnej zarejestrowany w Urzędzie Pracy.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W dniu 16 listopada 2020 r. podczas rozmowy z pracownikiem socjalnym sporządzającym wywiad środowiskowy strona, będąc w zaawansowanej ciąży (poród nastąpił w grudniu 2020 r.) oświadczyła, że sprawuje opiekę nad K. G. (matką) w następujący sposób: przygotowuje posiłki; smaruje ciało maściami; wykonuje okłady; masuje nogi i dłonie; organizuje i jeździ z mamą do lekarza oraz na zlecone badania; sprząta pokój; zmienia pościel; pomaga w higienie osobistej. Podczas dni z gorszym samopoczuciem matki strona pomaga mamie się ubrać, karmi ją, pomaga przesiąść się z łóżka na wózek inwalidzki oraz zmienia pieluchomajtki. Obie panie nie określiły jednak jednoznacznie częstotliwości pogorszeń stanu samopoczucia matki. W trakcie przeprowadzania wywiadu pracownik socjalny nie zastał K. G. w domu, ponieważ przebywała u swojej drugiej córki w S., a podczas rozmowy telefonicznej stwierdziła, że ma zamiar zostać tam jeszcze kilka dni.

W trakcie przeprowadzania wywiadu ustalono, że K. G. nie jest osobą stale leżącą; nie korzysta z pieluchomajtek w codziennym życiu lecz tylko podczas dni z gorszym samopoczuciem i podczas wychodzenia z domu w konkretnym celu, np. wizyta u lekarza. Porusza się głównie za pomocą wózka inwalidzkiego, jednak jest w stanie poruszać się na własnych nogach w asyście drugiej osoby. W codziennym życiu nie potrzebuje pomocy przy spożywaniu posiłków; jest także w stanie sama przygotować prosty posiłek i częściowo się ubrać. Sama przemieszcza się po mieszkaniu. Potrzebuje wsparcia aby zejść po schodach i w trakcie przemieszczania się poza domem. Wzmożonej opieki wymaga podczas pogarszania się jej stanu zdrowia.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że znaczna część aktywności strony dotyczy prowadzenia gospodarstwa domowego (w którym zamieszkuje wraz z mężem, trójką dzieci oraz niepełnosprawną matką) i nie wykracza poza zakres czynności, które należy wykonywać w każdym gospodarstwie domowym, niezależnie czy przebywa w nim osoba niepełnosprawna. Bezspornie do takich czynności należy zaliczyć przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, zmianę pościeli, towarzyszenie podczas wizyt u lekarza, zakupy, ogrzewanie domu, itp. Istotne znaczenie ma także fakt pozostawania biernym zawodowo przez G. K. (męża wnioskodawczyni), mogącego pomóc w wykonaniu czynności, których strona nie może wykonać sama. Sytuacja zdrowotna w rodzinie jest trudna. Wymaga wiele cierpliwości i dobrej organizacji, jednak czynności opiekuńcze dotyczące wyłącznie K. G. nie zajmują tyle czasu w ciągu dnia, aby nie można było ich pogodzić z pracą zawodową, szczególnie w przypadku podjęcia pracy w niepełnym wymiarze czasu, bądź podjęcia pracy zmianowej.

Od miesiąca grudnia 2020 r. strona opiekuje się również nowo narodzonym dzieckiem. W związku z powyższym przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi sprawującemu opiekę, że nie jest on wstanie podjąć innej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, nie jest spełniona, tym bardziej, że w obecnej sytuacji wnioskodawczyni zapewne sprawuje wzmożoną opiekę głównie nad niemowlęciem.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 października 2020 r. (sygn. akt I OSK 1148/20) ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

W związku z tym konieczne jest dokładne ustalenie, jakie czynności opiekuńcze związane z osobą chorego wykonuje osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne i ile czasu czynności te zajmują. Opieka związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego - sprzątaniu, gotowaniu, itp., bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Istotne jest wobec tego ustalenie, na ile chory jest samodzielny, czy jest osobą leżącą na stałe, czy może się poruszać samodzielnie lub z pomocą sprzętu rehabilitacyjnego, czy wymaga pomocy w czynnościach higienicznych, czy może sam pozostać w domu na kilka godzin, czy jest zdolny do spożywania posiłków, przyjmowania lekarstw, itp.

Mając to na uwadze organ wskazał, że wnioskodawczyni nie sprawuje opieki w stopniu uzasadniającym całkowite wykluczenie możliwości podjęcia zatrudnienia,

choćby w niepełnym wymiarze.

W złożonym odwołaniu K. K. zarzuciła organowi naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazując, że podane w decyzji stwierdzenia organu zostały sformułowane bez wzięcia pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez wnioskodawczynię w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał ponadto - zdaniem strony - pobieżniej oceny jej oświadczenia odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki.

Decyzją z dnia 31 maja 2021 r. (nr[...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ustawodawca ustanowił szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Główną przesłanką w nim wskazaną jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej nie podejmowaniem w tymże celu. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki i nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszała konieczność sprawowania permanentnej opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1032/11). Rozmiar tej opieki musi być natomiast na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej.

Kolegium zwróciło uwagę na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. W świetle powyższego nie każda zatem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będą podstawą do przyznania świadczenia, a jedynie takie, których celem jest sprawowanie opieki (por. wyroki NSA: z dnia 5 czerwca 2007 r, sygn. akt I OSK 1411/06; z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 556/11; z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 101/12; z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Uszczegóławiając, przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana, jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 624/12).

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, zdaniem Kolegium, nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej K. K. a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką - K. G.. Z dokonanych w toku postępowania ustaleń (w ramach wywiadu środowiskowego, pozyskanych dokumentów i oświadczeń) nie wynika, by rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad K. G. wymuszał na K. K. niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. K. G. nie jest osobą obłożnie chorą i stale leżącą, porusza się przede wszystkim za pomocą wózka inwalidzkiego, jest jednak w stanie poruszać się na własnych nogach przy asyście osoby drugiej, sama przemieszcza się po mieszkaniu, potrzebuje jedynie wsparcia przy zejściu ze schodów i poza domem; nie jest też niesprawna ruchowo w górnej części ciała, może samodzielnie siedzieć, nie wymaga karmienia, pojenia, jest świadoma, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i leki, a jest również w stanie przygotowywać sobie prosty posiłek, jest samodzielna w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych (korzysta z pampersów jedynie w sytuacji wyjścia do lekarza, czy na badania i ewentualnie w sytuacjach pogorszenia się stanu zdrowia). Czynności opiekuńcze związane z osobą niepełnosprawną wykonywane przez wnioskodawczynię regularnie to: pomoc przy kąpieli, przygotowanie i podawanie leków, przygotowanie i podawanie posiłków, uczestniczenie w wizytach lekarskich i spacerach, masowanie nóg oraz dłoni, zaś w czasie gdy nasilają się objawy pęcherzycy dodatkowo smarowanie maściami i wykonywanie okładów, a także pomoc w ubieraniu się.

W ocenie Kolegium, na podstawie dokonanych ustaleń należało przyjąć, że rozmiar obowiązków wnioskodawczyni związanych z opieką nad matką nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Takie czynności, jak: przygotowywanie posiłków, dawkowanie leków, pomoc przy kąpieli, czy także umawianie i towarzyszenie matce podczas wizyt lekarskich - nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności wnioskodawczyni. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, co tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania wnioskodawczyni i jej rodziny z matką nie może usprawiedliwiać jej w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu czy rezygnacji) z wykonywania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Podkreślenia wymaga, że z akt sprawy nie wynika, by matka wnioskodawczyni wymagała ciągłej (całodziennej) obecności czy też nadzoru z jej strony. W związku z tym czynności odnoszące się do opieki nad matką wykonywane przez wnioskodawczynię nie zajmują stale jej czasu; są realizowane w pewnych odstępach czasowych, jak np. czynności higieniczne, przygotowywanie i podawanie posiłków i leków, i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawczyni, a przede wszystkim mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający podjęcie jej zatrudnienia, choćby w niepełnym zakresie czasu pracy.

Zdaniem Kolegium aktualny stan zdrowia K. G., zakres deklarowanych przez wnioskodawczynię czynności opiekuńczych; obiektywny czas i sposób ich wykonywania oraz fakt, że matka wnioskodawczyni jest w stanie funkcjonować samodzielnie wskazują na to, że nie tyle sprawuje ona opiekę nad matką, uniemożliwiającą jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, co w istocie świadczy jej określoną pomoc, która nie uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podejmowane przez wnioskodawczynię rzeczywiste czynności związane z opieką nad matką nie są czynnościami tak zintensyfikowanymi i absorbującymi czasowo, by mogły uniemożliwiać jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Pozostałe czynności wskazane przez wnioskodawczynię, jak: sprzątanie, pranie, zmiana pościeli, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych itp. są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym zresztą zamieszkuje również wnioskodawczyni wraz ze swoją rodziną. Pomoc jej zasadniczo sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują i nie wiąże się ze świadczeniem bezpośredniej, osobistej i stałej opieki nad matką K. G..

W ocenie Kolegium istotnym było również podkreślenie, że wnioskodawczyni ma pod opieką czworo małoletnich dzieci (w wieku 17, 16, 13 oraz 6 miesięcy). W świetle zasad doświadczenia życiowego niezwykle trudne jest w takiej sytuacji pogodzenie czynności opiekuńczych nad dziećmi posiadającymi liczne schorzenia oraz niemowlęciem z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną. Tego typu sytuacja faktyczna wskazuje z jednej strony na to, że w rzeczywistości wnioskodawczyni nie może poświęcać całego swojego czasu na opiekę nad matką (która to opieka w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. ma być opieką stałą lub długotrwałą), z drugiej zaś, że ewentualne niepodejmowanie zatrudnienia jest podyktowane nie koniecznością opieki nad matką (jako okoliczność wyłączna), lecz także opieką nad małoletnimi dziećmi, w tym 6 miesięcznym niemowlęciem.

W okolicznościach niniejszej sprawy Kolegium stwierdziło, że nie można pominąć także tego, że K. G. otrzymuje również pomoc, wsparcie oraz opiekę ze strony swojej drugiej córki - W. D., zamieszkałej w S., u której także czasami przebywa. W dniu 20 listopada 2020 r., podczas przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki, pracownik socjalny nie zastał K. G., gdyż przebywała u córki w S., o czym poinformowała telefonicznie ona sama, dodając, iż ma zamiar tam pozostać jeszcze jakiś czas. Trudno w takiej sytuacji wywodzić niemożność podjęcia pracy przez wnioskodawczynię.

Kolegium podkreśliło, że opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być realny i bezpośredni. Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki wnioskodawczyni i konieczności wsparcia matki przez nią (do czego jest ona zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy), Kolegium podkreśliło za organem I instancji, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że matka wnioskodawczyni mimo posiadanego orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji i znacznego stopnia niepełnosprawności jest w stanie określone czynności wykonywać samodzielnie bez stałej obecności wnioskodawczyni. Nie zawsze bowiem ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Mając to na uwadze, w ocenie Kolegium, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, nie można było uznać istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię pracy zarobkowej a sprawowaniem przez nią opieki nad matką z uwagi na rzeczywisty zakres i charakter sprawowanej opieki. Ponadto, ustalony zakres pomocy, jakiej wnioskodawczyni udziela matce nie wykracza poza przeciętne ramy pomocy świadczonej przez dzieci na rzecz rodziców w wieku starszym i obiektywnie nie wyklucza to możliwości podjęcia przez nią pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Powyższe przesądza o niespełnieniu przesłanki do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.

K. K. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G., wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Wójta Gminy T. z dnia 5 lutego 2021 r., a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie od organu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Skargę oparto na zarzucie naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawczyni odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącej wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że matka wnioskodawczyni potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co nadto istotne, okoliczność, że matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający matkę do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Rezygnacja z zatrudnienia obejmuje również jej niepodejmowanie, tym bardziej, że przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r., enumeratywnie wymieniający katalog podmiotów sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie obejmuje osób bezrobotnych, zaś art. 17 ust. 6 u.ś.r. wprost stanowi, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Gdyby wolą ustawodawcy był zamiar pozbawienia takich osób możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, to z pewnością zastrzeżenie takie zostałoby uczynione wprost w powyższym przepisie. Wykładni zawartej w przepisie art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r., a spornej w tej sprawie przesłanki wyrażonej sformułowaniem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności" należy - w ocenie skarżącej - dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 1008/17). Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji RP stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16). Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez Państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne tym samym ma zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16). Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale nie po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem. Rezygnacja z zatrudnienia obejmuje również jej niepodejmowanie, tym bardziej, że przepis art. 17 ust. 5, enumeratywnie wymieniający katalog podmiotów sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie obejmuje osób bezrobotnych, zaś art. 17 ust. 6 u.ś.r. - wprost stanowi, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Wśród tych podmiotów niewątpliwie nie wymienia się osób bezrobotnych. Gdyby wolą ustawodawcy był zamiar pozbawienia takich osób możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, to z pewnością zastrzeżenie takie zostałoby uczynione wprost w powyższym przepisie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, i wnosząc o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego a rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia powodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji lub nie podejmowania zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: matką skarżącej – K. G.), a jeżeli tak to ustalenie również, czy - co do zasady - wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej opieki nad matką rzeczywiście wyklucza możliwość podjęcia przez nią jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy - zatrudnienia.

W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżąca – K. K. wraz z dziećmi mieszka w domu rodzinnym G. K. (męża skarżącej), razem z jego rodzicami oraz swoją matką - K. G.. Państwo K. (tj. K. i G.) wychowują czworo małoletnich dzieci: W. (lat 17), która jest uczennicą Szkoły Ponadpodstawowej [...] w G., P. (lat 16) oraz N. (lat 13), które są uczennicami Szkoły Podstawowej w W. i M. oraz nowo narodzone dziecko (w grudniu 2020 r.). W rodzinie występuje wiele schorzeń oraz problemów zdrowotnych, zarówno u dorosłych członków rodziny, jak i u dzieci. Ustalono, że skarżąca w dniu 31 października 2018 r. zakończyła pracę zawodową ze względu – jak wskazała - potrzebę opieki i zajęcia się swoją matką. Mąż skarżącej - G. K. jest osobą bierną zawodowo od sierpnia 2019 r.; w okresie od listopada 2019 r. (do chwili sporządzenia wywiadu środowiskowego – XI 2020 r.) był zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Matka skarżącej – K. G. jest osobą niepełnosprawną; porusza się na wózku inwalidzkim i wymaga pomocy osoby drugiej w wykonywaniu części czynności życia codziennego; choruje na zespół złego wchłaniania, osteoporozę, łuszczycę, reumatoidalne zapalenie stawów, a także przebywa na diecie bezglutenowej i bezmlecznej. Z posiadanego orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z dnia 3 września 2014 r. wynika, że jest osobą trwale i całkowicie niezdolną do pracy, a także trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu z dnia 15 października 2019 r. (nr[...]) Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. stwierdził natomiast znaczny stopień niepełnosprawności wydany na stałe wraz z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, bez ustalonego terminu powstania niepełnosprawności. W dniu 16 listopada 2020 r. podczas rozmowy z pracownikiem socjalnym sporządzającym wywiad środowiskowy strona (będąc w zaawansowanej ciąży) oświadczyła, że sprawuje opiekę nad matką w następujący sposób: przygotowuje posiłki; smaruje ciało maściami; wykonuje okłady; masuje nogi i dłonie; organizuje i jeździ z mamą do lekarza oraz na zlecone badania; sprząta pokój; zmienia pościel; pomaga w higienie osobistej; natomiast podczas dni z gorszym samopoczuciem matki skarżąca pomaga mamie się ubrać, karmi ją, pomaga przesiąść się z łóżka na wózek inwalidzki oraz zmienia pieluchomajtki. W trakcie przeprowadzania wywiadu zaznaczono, że pracownik socjalny nie zastał K. G. w domu wraz ze skarżącą, ponieważ przebywała u swojej drugiej córki w S. i podczas rozmowy telefonicznej stwierdziła, że ma zamiar zostać tam jeszcze kilka dni. Z oceny przeprowadzonej w ramach wywiadu środowiskowego sytuacji skarżącej i wniosków pracownika socjalnego wynikało, że matka skarżącej - K. G. nie jest osobą stale leżącą; nie korzysta z pieluchomajtek w codziennym życiu lecz tylko podczas dni z gorszym samopoczuciem i podczas wychodzenia z domu w konkretnym celu (np. wizyta u lekarza); porusza się głównie za pomocą wózka inwalidzkiego, jednak jest w stanie poruszać się na własnych nogach w asyście drugiej osoby; w codziennym życiu nie potrzebuje pomocy przy spożywaniu posiłków; jest w stanie sama przygotować prosty posiłek i częściowo się ubrać; sama przemieszcza się po mieszkaniu a potrzebuje wsparcia aby zejść po schodach i w trakcie przemieszczania się poza domem; wzmożonej opieki wymaga podczas pogarszania się jej stanu zdrowia.

W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły a następnie oceniły materiał dowodowy pod kątem zaistnienia przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Sądu podzielić należy także stanowisko organów, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, iż powodem braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącej nie może być uznany fakt wykonywania (sprawowania) opieki nad matką, a zatem nie można przyjąć, że rozpoznawanej sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej K. K. a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką - K. G..

Organy obu instancji w istocie zgodnie i słusznie stwierdziły, że z poczynionych ustaleń nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką wymuszał powstrzymywanie się przez skarżącą od podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy), podkreślając przy tym, że matka skarżącej nie jest osobą obłożnie chorą i stale leżącą - porusza się przede wszystkim za pomocą wózka inwalidzkiego, lecz jednak jest w stanie poruszać się na własnych nogach przy asyście osoby drugiej; sama przemieszcza się po mieszkaniu a potrzebuje jedynie wsparcia przy zejściu ze schodów i poza domem; nie jest też niesprawna ruchowo w górnej części ciała, może samodzielnie siedzieć, nie wymaga karmienia, pojenia, jest świadoma, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i leki, a także jest w stanie przygotować sobie prosty posiłek; jest samodzielna w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych (korzysta z pampersów jedynie w sytuacji wyjścia do lekarza, czy na badania i ewentualnie w sytuacjach pogorszenia się stanu zdrowia). W zawiązku z tym organy stwierdziły, że czynności wykonywane w ramach sprawowania opieki przez skarżącą nad matką, takie jak: przygotowywanie posiłków, dawkowanie leków, pomoc przy kąpieli, czy także umawianie i towarzyszenie matce podczas wizyt lekarskich - nie mogą być uznane za "czynności wymagające pełnej dyspozycyjności wnioskodawczyni", gdyż mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym czy też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, co w sytuacji wspólnego zamieszkiwania skarżącej i jej rodziny wraz z matką nie może usprawiedliwiać braku jej całkowitej aktywności zawodowej, a w konsekwencji wiązania tego braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Podkreślono, że z poczynionych - na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego - ustaleń nie wynika, by matka skarżącej wymagała ciągłej (całodziennej) obecności czy też nadzoru z jej strony, bowiem czynności odnoszące się do opieki nad matką wykonywane przez skarżącą nie zajmują stale jej czasu; są realizowane w pewnych odstępach czasowych, jak np. czynności higieniczne, przygotowywanie i podawanie posiłków i leków i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawczyni, a przede wszystkim mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający podjęcie jej zatrudnienia, choćby w niepełnym zakresie czasu pracy. W konsekwencji aktualny stan zdrowia matki skarżącej, zakres deklarowanych przez skarżącą czynności opiekuńczych; obiektywny czas i sposób ich wykonywania, jak również fakt, że matka skarżącej jest w stanie funkcjonować samodzielnie, wszystko to wskazuje, że podejmowane przez skarżącą rzeczywiste czynności związane z opieką nad matką nie są czynnościami tak zintensyfikowanymi i absorbującymi czasowo, by mogły uniemożliwiać jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, tym bardziej, że – zważywszy, iż skarżąca mieszka wraz z matką – część z czynności "wspomagających" matkę w opiece, to zwykłe czynności dnia codziennego (np. sprzątanie, pranie, zmiana pościeli, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych), które wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują.

Co istotne w niniejszej sprawie, organy ponadto zaakcentowały, że skarżącą ma pod opieką czworo małoletnich dzieci (w wieku 17, 16, 13 oraz 6 miesięcy) i okoliczność ta – w świetle zasad doświadczenia życiowego – prowadzi do wniosku, że niezwykle trudne jest w takiej sytuacji pogodzenie czynności opiekuńczych nad dziećmi posiadającymi liczne schorzenia oraz niemowlęciem z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną. W związku z tym wskazano, że tego typu sytuacja faktyczna wskazuje z jednej strony na to, że w rzeczywistości skarżąca nie może poświęcać całego swojego czasu na opiekę nad matką (która to opieka w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. ma być opieką stałą lub długotrwałą), a z drugiej strony wskazuje też na to, że ewentualne niepodejmowanie zatrudnienia jest podyktowane nie koniecznością opieki nad matką (jako okoliczność wyłączna), lecz także opieką nad małoletnimi dziećmi, w tym przede wszystkim sześciomiesięcznym niemowlęciem, które - co oczywiste - wymaga szczególnej troski i zaangażowania w opiekę przez matkę (skarżącą).

Dodatkowo organy zwróciły uwagę także na to, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można pominąć również faktu, iż matka skarżącej otrzymuje pomoc, wsparcie oraz opiekę też ze strony swojej drugiej córki - W. D., zamieszkałej w S., u której także czasami przebywa. Istotne znaczenie ma także fakt pozostawania biernym zawodowo przez G. K. (męża wnioskodawczyni), mogącego pomóc w wykonaniu czynności opiekuńczych względem matki skarżącej. Trudno zatem w takiej sytuacji wywodzić niemożność podjęcia pracy przez skarżącą.

Mając powyższe na uwadze należy zgodzić się ze stanowiskiem organów orzekających w niniejszej sprawie, że opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres musi wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną, faktyczną i konieczną opieką, musi być realny i bezpośredni. W rozpoznawanej sprawie – w świetle poczynionych ustaleń – z jednej strony stan zdrowia i związany z nim stan niepełnosprawności matki skarżącej, zaś z drugiej strony wsparcie w opiece nad matką przez innych członków rodziny (rzeczywiste przez siostrę skarżącej a możliwe przez męża skarżącej), wskazuje na to, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można było uznać istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Z kolei fakt urodzenia kolejnego dziecka przez skarżącą w grudniu 2020 r. poddaje w wątpliwość w istocie wypełnienie określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki warunkującej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jaką jest konieczność zaprzestania aktywności zawodowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną a nie nowo narodzoną.

W ocenie Sądu, mając powyższe na uwadze, przyjąć należy, że organy w sposób prawidłowy uznały, że okoliczności faktyczne sprawy wskazują na to, że – abstrahując od wykazania istnienia samego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem aktywności zawodowej a koniecznością sprawowoania opieki nad matką z uwagi na fakt sprawowania koniecznej opieki nad nowo urodzonym dzieckiem – istnienia takiego związku nie można dostrzec z uwagi na to, iż zakres koniecznej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym, tym bardziej, że przy realizacji opieki nad matką skarżąca nie jest zdana wyłącznie na siebie, a wręcz przeciwnie pomoc w jej sprawowaniu okazują (lub potencjalnie mogą okazywać) także inni członkowie rodziny (jej siostra czy też mąż skarżącej).

Raz jeszcze należy zatem podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia czy tym bardziej niektóre (nie wszystkie) dni, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego nie podejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty. W niniejszej sprawie organy prawidłowo oceniły, że zarówno zakres deklarowanych przez skarżącą czynności związanych ze sprawowaną, wymaganą i konieczną - z uwagi na niepełnosprawność matki - opieką, jak również jej niecodzienne sprawowanie, nie stanowi samo w sobie podstawy do powstrzymywania aktywności zawodowej przez skarżącą.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).