Wyrok NSA oz. w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 336/96
NSA oz. w Łodzi
Data orzeczenia: 1997-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Działalność gospodarcza
Wodne prawo
Powołane przepisy: article: art. 54 par. 3, art. 59 par. 2
journal: Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 26 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: art. 115 ust. 2 i 3, art. 137
journal: Dz.U. 1974 nr 38 poz. 230
law: Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne.
Teza: Egzekucja administracyjna należności spółki wodnej z tytułu składek członkowskich i innych świadczeń przysługujących od członków spółki jest niedopuszczalna.

TEZY

Egzekucja administracyjna należności spółki wodnej z tytułu składek członkowskich i innych świadczeń przysługujących od członków spółki jest niedopuszczalna.


SENTENCJA

uchyla zaskarżone postanowienia oraz utrzymane nimi w mocy postanowienia Urzędu Skarbowego w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne.


UZASADNIENIE

Urząd Skarbowy w S. na podstawie tytułów wykonawczych z 14 lutego 1995 r. wystawionych przez Spółkę Wodną w M. wszczął postępowanie egzekucyjne w stosunku do Henryka K. i Mariana P. Przedmiotem egzekucji były składki członkowskie za 1994 r. We wspólnym piśmie z 5 grudnia 1995 r. dłużnicy, powołując się na art. 54 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wnieśli skargę na czynności egzekucyjne polegające na zajęciu ruchomości, a na zasadzie art. 59 par. 1 pkt 2 tej ustawy wnieśli o umorzenie egzekucji. Zdaniem dłużników egzekwowany obowiązek nie istnieje, gdyż w 1994 r. Spółka nie wykonywała konserwacji urządzeń melioracyjnych.

Dwoma postanowieniami z 15 stycznia 1996 r. Urząd Skarbowy na podstawie art. 54 par. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oddalił skargi Henryka K. i Mariana P., stwierdzając brak podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Urzędu zgodnie z art. 29 ust. 1 wymienionej ustawy organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Postanowienia te - po rozpatrzeniu zażaleń Henryka K. i Mariana P. - zostały utrzymane w mocy przez Izbę Skarbową w P. postanowieniami z 5 lutego 1996 r. Izba Skarbowa uznała, że skoro zgodnie z art. 137 prawa wodnego należności spółek wodnych z tytułu składek i innych świadczeń na rzecz spółki mają charakter danin publicznych, to mają do nich zastosowanie przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Dlatego zgodnie z art. 2 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji należności te podlegają egzekucji administracyjnej. Ponadto podtrzymano argumentację organu I instancji.

Wymienione postanowienia zostały zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Henryka K. i Mariana P., którzy podnieśli te same argumenty co we wniosku o umorzenie egzekucji. Izba Skarbowa, odpowiadając na skargi, wniosła o ich oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniach zaskarżonych postanowień. Podkreślono, że udzielone przez wierzyciela wyjaśnienia potwierdziły zasadność i wymagalność egzekwowanego obowiązku.

Naczelny Sąd Administracyjny, nie będąc związany granicami skargi /art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, zważył, co następuje:

Należy najpierw zauważyć, iż pismo skarżących z 5 grudnia 1995 r. zawierało wyłącznie argumenty uzasadniające umorzenie egzekucji. Dlatego powinno być potraktowane przede wszystkim jako żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego /art. 59 par. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./, a nie jako skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 par. 3 tej ustawy. Natomiast organ I instancji - chociaż w uzasadnieniach postanowień stwierdził brak podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego - w rozstrzygnięciach orzekł o oddaleniu skargi /na czynności egzekucyjne/ na podstawie art. 54 par. 3 ustawy. Organ odwoławczy utrzymał w mocy te postanowienia, uznając - tak samo jak organ I instancji - że brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Ze stanowiskiem tym zgodzić się nie można. Przede wszystkim za błędne należy uznać wywodzenie dopuszczalności egzekucji administracyjnej składek należnych od członków spółki wodnej z art. 137 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./. Przepis ten stanowi, iż opłaty melioracyjne, koszty wykonywania urządzeń zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorczych urządzeń kanalizacyjnych wsi oraz należności spółek wodnych z tytułu składek i innych świadczeń na rzecz spółki mają charakter danin publicznych. Nie oznacza to jednak wcale, że za daniny publiczne można uznać składki należne spółce wodnej od jej członków. Należy podzielić pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z  dnia 20 grudnia 1990 r. II CR 343/90 /OSP 1992 z. 10 poz. 215/, że składki wnoszone przez członków spółki wodnej na jej rzecz mają charakter świadczenia cywilnoprawnego. W ocenie Sądu Najwyższego nie można przypisać ustawodawcy woli uznania składek członkowskich, będących świadczeniami ściśle związanymi ze stosunkiem prawnym zawiązanym między określonymi podmiotami, za daninę publiczną; podstawą świadczenia członków jest stosunek spółki, a natura prawna składek należnych od członków nie pozwala na zrównanie ich z ciężarami publicznymi. Cywilnego charakteru tym składkom nie odbiera skierowanie do orzecznictwa administracyjnego rozstrzygania sporów o wysokość składek i innych świadczeń członków spółki /art. 36 pkt 4 prawa wodnego/. Prowadzi to do wniosku, że przepis art. 137 prawa wodnego charakter danin publicznych przypisuje jedynie składkom i innym świadczeniom należnym spółce wodnej od podmiotów nie będących jej członkami, ustalanym wyłącznie w drodze decyzji administracyjnej /art. 115 ust. 2 i 3 prawa wodnego/. Sąd Najwyższy podkreślił, że potraktowanie świadczenia podmiotów nie będących członkami spółki jako daniny publicznej jest słuszne ze względu na okoliczności odnoszące się do przesłanek powstania obowiązku uczestniczenia materialnego w ochronie urządzeń wodnych; świadczenia tych podmiotów przez to, że swoje uzasadnienie w dostępności dla nich urządzeń wodnych objętych działalnością spółki, służą celom publicznym, gdyż przyczyniają się do ochrony urządzeń zaspokajających potrzeby powszechne.

Skoro zatem składki członkowskie mają charakter świadczeń cywilnoprawnych, to mogłyby podlegać egzekucji administracyjnej tylko z mocy wyraźnego przepisu szczególnego - art. 2 par. 1 pkt 1 in fine i art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Musiałby istnieć przepis, stanowiący o przekazaniu do egzekucji administracyjnej pobierania przez spółkę wodną składek członkowskich; taki przepis zawierało poprzednio obowiązujące prawo wodne /ustawa z dnia 30 maja 1962 r. - Dz.U. nr 34 poz. 158 ze zm./. Przepis art. 126 tego prawa przekazywał do trybu egzekucji administracyjnej m.in. należności spółek wodnych z tytułu składek członkowskich, nie pozbawiając ich jednak charakteru świadczeń cywilnoprawnych /por. postanowienie SN z dnia 31 sierpnia 1965 r. III CZ 60/65 - OSNCP 1966 nr 7-8 poz. 118/. Natomiast analogicznego przepisu nie zawiera obecnie obowiązujące prawo wodne z 1974 r., a jak już wyżej wykazano, za przepis przekazujący do egzekucji administracyjnej należności z tytułu składek członkowskich nie można uznać art. 137 prawa wodnego.

Z uwagi na nieuznanie składek członkowskich w spółce wodnej za daninę publiczną nie jest konieczne rozważanie kwestii zakresu pojęcia daniny publicznej, które nie jest zdefiniowane w obecnie obowiązującym ustawodawstwie. Należy jedynie zauważyć, iż daniny publicznej nie można utożsamiać - tak jak uczyniła to Izba Skarbowa - ze świadczeniami, do których mają zastosowanie przepisy o zobowiązaniach podatkowych. W doktrynie pojęcie daniny publicznej jest definiowane bardziej szeroko i obejmuje nie tylko podatki, ale i inne świadczenia pieniężne o charakterze publicznoprawnym /opłaty, dopłaty/, a nawet świadczenia osobiste i rzeczowe /np. B. Brzeziński: Prawo podatkowe. Zarys wykładu, Toruń 1995, str. 7-8/. Ponadto wydane na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. /Dz.U. nr 6 poz. 40 ze zm./ rozciąga przepisy tej ustawy jedynie na część świadczeń wyszczególnionych w art. 137 prawa wodnego, a mianowicie na opłatę melioracyjną oraz opłaty za urządzenia zbiorowego zaopatrzenia wsi w wodę i zbiorcze urządzenia kanalizacyjne wsi wykonane przez Państwo /par. 1 pkt 9 rozporządzenia/, pomijając określone w tym przepisie należności spółek wodnych.

Z powyższych względów należy uznać, iż niedopuszczalna jest egzekucja administracyjna należności spółki wodnej z tytułu składek członkowskich i innych świadczeń przysługujących od członków spółki. Skoro zaś w rozpatrywanej sprawie chodzi o należności spółki wodnej z tytułu składek członkowskich, postępowanie egzekucyjne - jako niedopuszczalne - powinno zostać umorzone na podstawie art. 59 par. 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Oznacza to konieczność uwzględnienia skargi - chociaż z innych powodów niż w niej podane - i uchylenie postanowień obu instancji na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 w związku z art. 29 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.