Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2368/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Joanna Skiba, Protokolant referent Wiktoria Sosnowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 19 sierpnia 2021 r. nr KOC/3180/Go/21, po rozpatrzeniu odwołania spółki F. F. i S. S.A. w [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 15 kwietnia 2021 r. nr 96/SD/2021 odmawiającą ww. spółce uwzględnienia wniosku z 16 lutego 1949 r. o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, w części, co do gruntu położonego w [...] przy ul. [...][...], hip. [...] lit.[...], stanowiącego część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...].

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Położona w [...] przy ul. [...][...], hip. [...] lit.[...] nieruchomość o pow. [...] ha, objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. - o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) dalej jako: "dekret" i zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w Warszawie Oddział Ksiąg Wieczystych z 14 lutego 1949 r. nr [...] wydanym na podstawie stanu wykazu hipotecznego z 7 lutego 1949 r. tytuł własności do nieruchomości, dla której prowadzona była księga hipoteczna "Nieruchomość Nr [...] lit.[...] w [...]" uregulowany był jawnym wpisem na imię Firmy "F. F. i S., Spółka Akcyjna na mocy wniosków z dnia 24 października 1919 r. za N.[...] i z dnia 27 maja 1939 r. za N.[...] tej księgi".

Ze znajdującej się w aktach opinii geodezyjnej z 1 marca 2021 r. dotyczącej przedmiotowej nieruchomości wynika, że dawna nieruchomość [...] obecnie wchodzi w skład działek ewidencyjnych o numerach: [...] cz. (pow. [...] ha),[...] cz. (pow. [...] ha), [...] cz. (pow. [...] ha), [. ..] cz. (pow. [...] ha),[...] cz. (pow. [....] ha) - wszystkie z obrębu [...].

Objęcie nieruchomości w posiadanie przez Gminę m.st. Warszawy nastąpiło 19 kwietnia 1948 r., kiedy ukazało się w tym względzie stosowne ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym Nr 10 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy. W związku z czym termin składania wniosków w trybie art. 7 dekretu mijał dnia 19 października 1948 r.

Podaniem z 16 lutego 1949 r. J. F. i A. K. działający w imieniu i na rzecz spółki F. F. i S. S.A. wnieśli o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustanowienie własności czasowej, dołączając do niego wniosek z 16 lutego 1949 r. o ustanowienie własności czasowej i zaświadczenie Sądu Grodzkiego w Warszawie z 14 lutego 1949 r. nr [...].

W celu rozpoznania ww. wniosku dekretowego Prezydent m.st. Warszawy wszczął postępowanie w trybie art. 214b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 65 ze zm.) dalej jako: u.g.n.". W dniu 8 lipca 2020 r., w trybie art. 214b ust. 2 i 4 u.g.n., ogłosił o toczącym się postępowaniu oraz wezwał następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości by zgłosili się do organu pierwszej instancji. Swój udział zgłosiła spółka pod firmą F. F. i S. Spółka Akcyjna, przedkładając odpis księgi hipotecznej [...] i wydruk Informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców. Wykazując sposób reprezentacji spółki oraz legitymację do złożenia wniosku z 16 lutego 1949 r. przez J. F. oraz A. K. Spółka przedłożyła odpis notarialny fotokopii zapisu [...][...] Rejestru Handlowego B poświadczony za zgodność z oryginałem przez Archiwum Państwowe. Podpisujący wniosek dekretowy ww. członkowie zarządu Spółki na dzień jego złożenia byli oni pozostali oni członkami zarządu. Jak wynika z Informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców spółka działająca pod firmą F. F. i S. Spółka Akcyjna zarejestrowana wcześniej pod nr [....][...] w Rejestrze Handlowym B zarejestrowała się w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu 8 maja 2015 r. pod nr KRS [...]. W związku z brakiem zaistnienia przesłanek do umorzenia postępowania w trybie art. 214b u.g.n. Prezydent rozstrzygnął sprawę w trybie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu.

Decyzją z 15 kwietnia 2021 r. Prezydent m.st. Warszawy odmówił spółce F. i S. S.A. w Warszawie uwzględnienia wniosku z 16 lutego 1949 r. o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, w części, co do gruntu położonego w [....] przy ul. [...][...], hip. [...] lit. [...], stanowiącego część działki ewidencyjnej o nr [...] z obrębu [...], gdyż wniosek dekretowy został złożony po terminie. Jednocześnie wskazał na brak podstaw prawnych do rozpatrzenia wniosku spółki o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości.

Niezgadzając się z powyższą decyzją spółka F. F. i S. S.A. w [....] złożyła odwołanie, wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie zgodnie z wnioskiem z 16 lutego 1949 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Decyzją z 19 sierpnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta z 15 kwietnia 2021 r. wskazując, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz dotychczasowego właściciela, wynikające z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. Podkreślił, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił datę objęcia gruntu w posiadanie i datę złożenia wniosku oraz na tej podstawie stwierdził, że przedmiotowy wniosek nie został złożony w terminie. W związku z tym musiał odmówić przyznania prawa własności czasowej do gruntu, nawet jeżeli korzystanie przez dotychczasowego właściciela z gruntu dawało się pogodzić z jego przeznaczeniem. Jednocześnie odnosząc się do zarzutów organ stwierdził, że termin, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu jest terminem prawa materialnego, terminem zawitym. Termin o takim charakterze jest, w razie jego uchybienia, terminem nieprzywracalnym, instytucja przywrócenia terminu bowiem ma zastosowanie tylko do terminów procesowych. Podkreślił, że nie miało zatem żadnego znaczenia z jakiej przyczyny nastąpiło uchybienie, czy wniosek został złożony po terminie, czy dopełniona została czynność mająca być dokonana w terminie. W ocenie organu postępowanie w sprawie przywrócenia terminu zawitego nie mogło się w ogóle toczyć, skoro nie było możliwości jego przywrócenia.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła spółka F. F. i S. S.A. w [...] zarzucając jej:

1. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez:

a) dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego oraz pominięcie niektórych dowodów z akt postępowania dekretowego, podczas gdy z akt tych wynika, że przedstawiciele spółki będącej przeddekretowym właścicielem przedmiotowej nieruchomości zostali wprowadzeni w błąd przez pracownika organu administracji publicznej co do terminu na złożenie wniosku dekretowego, co skutkowało jego złożeniem z jego uchybieniem;

b) brak należytego przeanalizowania sytuacji jaka panowała w latach 1949 i późniejszych (lata 50te i 60te), w tym reali obowiązującego ustroju Polskiej Republiki Ludowej oraz działania jej władz wobec byłych przemysłowców czy właścicieli ziemskich;

2. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. poprzez brak powołania w toku postępowania biegłego;

3. naruszenie art. 58 § 1 i 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie polegające na nie uwzględnieniu wniosku o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, który to wniosek nie został złożony w terminie z powodu wprowadzenia w błąd wnioskodawcy przez urzędnika oraz dopełnienie czynności niezwłocznie po ustaniu przyczyny uchybienia (jednoczesne złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej);

4. obrazę przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, 8 i 77 § 1 i 4 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz błędne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego okoliczności sprawy dotyczące:

a) wniosku o przywrócenie terminu na złożenie wniosku na podstawie art. 7 ust 1 dekretu o przyznanie prawa własności czasowej, który to wniosek nie został złożony w terminie z powodu wprowadzenia w błąd wnioskodawcy przez urzędnika oraz dopełnienie czynności niezwłocznie po ustaniu przyczyny uchybienia (jednoczesne złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej);

5. naruszenie zasady bezstronności i równego traktowania, wobec bezczynności organu i brak poszanowania ważnych interesów strony, a mianowicie naruszenie art. 7 oraz 8 § 1 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu przez organ administracji w terminie 6 miesięcy zgodnie z obowiązującym w tym czasie rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36, poz. 341 ze zm.) w sytuacji, gdy stronę postępowania na skutek braku złożenia przez nią wniosku w terminie pozbawiono majątku i szans na kontynuowanie prowadzonej działalności gospodarczej;

6. naruszenie art. 8 w zw. z art 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie, w jakim została naruszona zasada dążenia do pogłębiania zaufania stron postępowania do organów administracji.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej; przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja podjęta w sprawie wszczętej wnioskiem spółki F. F. i S. SA w [...] z 16 lutego 1949 r. o przyznanie, w trybie art. 7 ust. 2 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, prawa użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości [...] przy ul. [...][...] pochodzącego z dawnej nieruchomości hipotecznej nr [...] lit. [...], stanowiącej przeddekretową własność wnioskodawcy. Przy czym wniosek ten rozpatrywany był w niniejszej sprawie wyłącznie w odniesieniu do części tej nieruchomości w jakiej wchodzi ona aktualnie w skład działki nr [...] z obrębu [...]. W pozostałej bowiem części rozstrzygana była odrębnie.

Prezydent m.st. Warszawy odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz spółki, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie zaskarżoną decyzją utrzymało to rozstrzygnięcie w mocy, wskazując na złożenie w tym przedmiocie przez podmiot legitymowany wniosku po upływie przewidzianego w dekrecie terminu, co jest okolicznością wykluczającą możliwość jego uwzględnienia.

Stanowiący materialnoprawną podstawę tego rozstrzygnięcia art. 7 dekretu w ust. 1 stanowi, że dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. ust. 1. W myśl ust. 2 art. 7 gmina uwzględni wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania, a jeżeli chodzi o osoby prawne - ponadto, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w myśl planu zabudowania nie pozostaje w sprzeczności z zadaniami ustawowymi lub statutowymi tej osoby prawnej. Z przywołanego unormowania wynikając zatem dwie przesłanki, których jedynie łączne spełnienie nakazuje gminie uwzględnić wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego (dawniej prawa własności czasowej). Są to: złożenie w ustawowym terminie tzw. wniosku dekretowego oraz zgodność korzystania z gruntu z jego przeznaczeniem według planu zabudowania (obecnie planu zagospodarowania przestrzennego). Co przy tym istotne termin, ustalony w ust. 1 art. 7 dekretu jest terminem prawa materialnego. Cechą charakterystyczna tego rodzaju terminów jest zaś to, że ograniczają w czasie dochodzenie przed powołanym do tego organem lub inną realizację praw podmiotowych, a ich upływ powoduje wygaśnięcie prawa. Przywrócenie terminu prawa materialnego jest zaś dopuszczalne wyjątkowo i to jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określający dany termin. Tego rodzaju regulacji przepisy dekretu jednak nie zawierają. Nie mają do niego więc zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące przywrócenia terminu (por. uchwała składu 5 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 1996 r. OPK 19/96, ONSA 1997/1/7). Nie miały tym samym również zastosowania regulujące tę materię przepisy art. 41 do 43 obowiązującego w roku 1950 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. To zaś powoduje, że niezależnie od przyczyny jaka w konkretnym przypadku spowodowała uchybienie owego terminu, nie mógł on być byłym właścicielom nieruchomości przywrócony.

Wobec tego złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej po terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu nie tylko stanowi okoliczność wystarczającą do wydania decyzji odmownej, ale także powoduje, że towarzyszący temu podaniu wniosek o przywrócenie terminu nie tylko nie mógł być uwzględniony, ale w ogóle brak było podstaw do jego procedowania i wydawania w jego przedmiocie odrębnego aktu jurysdykcyjnego- jak oczekiwałby tego skarżąca spółka. Stąd brak podjęcia w sprawie takiego aktu, przed wydaniem negatywnej decyzji, nie może być kwalifikowany jako naruszenie art. 58 § 1 i 2 k.p.a.

W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że wniosek z 16 lutego 1949 r. o przyznanie spółce F. i S. SA prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości przy ul. [...][...] został złożony po upływie terminu z art. 7 ust.1 dekretu. Jak wynika bowiem z akt sprawy objęcie tej nieruchomości w posiadanie gminy, z którym to zdarzeniem prawodawca powiązał rozpoczęcie biegu ww. terminu, nastąpiło w dniu 19 kwietnia 1948 r., kiedy opublikowano w tym przedmiocie w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszaw nr 10 obwieszczenie, o którym mowa w § 3 rozporządzenia rozporządzenie Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 6, poz. 43). W konsekwencji czego termin do złożenia wniosku dotyczącego tej nieruchomości upłynął 19 października 1948 r. Okoliczność tę potwierdzali zresztą sami przedstawiciele spółki, składając wraz z wnioskiem dekretowym podanie o przywrócenie terminu do jego złożenia. Nie kwestionuje tego także skarżąca, uznając jedynie, że organ winien w toku postępowania dekretowego zbadać okoliczności jakie spowodowały niedochowanie terminu, czego w sprawie zaniechał. W tym też upatruje ona wadliwości przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i naruszenia zasad postępowania określonych w art. 7, 8, 77 § 1 i 4 oraz art. 80 k.p.a.

Zarzut ten jednak uznać należy za chybiony. Jak już bowiem wspomniano, przy wyprowadzenia konsekwencji prawnych z faktu złożenia wniosku dekretowego po upływie przewidzianego dla zdziałania tej czynności terminu, okoliczności jakie to spowodowały nie mają znaczenie relewantnego. Zbędne jest zatem także czynienie w tym zakresie szczegółowych ustaleń. Złożenie wniosku po terminie zawsze wszak skutkować musi – jak miało to miejsce w sprawie - odmową jego uwzględnienia. Orzekające w takich okolicznościach organy administracji publicznej nie muszą także badać merytorycznych przesłanek z art. 7 ust. 2 dekretu, gdyż i tak wobec uchybienia terminu nie będzie możliwe ustanowienie w tym trybie prawa użytkowania wieczystego.

Mając zatem powyższe na względzie, jak też uwzględniając to, że stan faktyczny sprawy kluczowych jego elementach (z punktu widzenia mających zastosowanie w sprawie norm prawa materialnego) został ustalony przez organy w sposób prawidłowy i wystarczający dla jej rozstrzygnięcia, nie można zgodzić się ze skarżącą spółką, że przy podejmowaniu kwestionowanej przez nią decyzji doszło do istotnego naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania.

Z tych względów skarga, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm).