Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 622/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2017-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23 art. 18 art. 60 § 2, 1  i art. 59 § 1 pkt 2 art. 60 § 2 i art. 59 § 1 pkt 2art. 89 a § 1art. 72-85, art. 1a pkt 12 lit. a, art. 89 par. 1,
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 61a par. 1, art. 61 paR. 1, art. 105,  art. 61a, art. 6-8, art. 1078 par. 1, 3, art. 77 pare. 1art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 art. 7
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi T.O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z [...]nr [...]utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.-K. nr [..], z [...] r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej nr [..]z [...] r., dotyczącej zajęcia nadpłaty w podatku dochodowym za 2013 rok, w kwocie 45 zł., na podstawie tytułu wykonawczego nr 100526A/LU/2014 z 17 marca 2014 r., wystawionego przez wierzyciela - A S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej.

Organ wskazał, że wierzyciel - A S.A. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej przekazał do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. - k. celem wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej wobec majątku T. O., tytuły wykonawcze z 17 marca 2014 r. o numerach od 100526A/LU/2014 do 100526P/LU/2014, obejmujące zaległości w opłacie abonamentowej RTV. Zawiadomieniem z 14 lipca 2014 r., znak: EA 337051/14/K, o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, organ egzekucyjny dokonał zajęcia zwrotu podatku u Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. – K. na pokrycie należności z tytułu opłaty abonamentowej za okres stycznia 2009 r. do kwietnia 2009 r., objętej tytułem wykonawczym nr 100526A/LU/2014. W wyniku powyższego zajęcia organ egzekucyjny uzyskał kwotę 45 zł.

Postepowanie prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od 100526/D/LU/2014 do 10526P/LU/2014, zostało na żądanie wierzyciela zawieszone, skarga wniesiona przez stronę wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z 21 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Ke 262/16, została oddalona.

Postanowieniem z 1 lutego 2016 r., Nr EA 511/20866/16/K, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S.. – K., na podstawie zawiadomienia wierzyciela zawartego w piśmie 30 czerwca 2015 r. znak: COF-OUR/7403/220639/15/Ł/WG/OG umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: 100526A/LU/2014 do 100526C/LU/2014, z uwagi na przedawnienie należności pieniężnych objętych tymi tytułami. Postanowienie to było również przedmiotem oceny organu nadzoru, jak również Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., który wyrokiem z 11 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Ke 364/16 oddalił skargę T. O..

Jednocześnie postanowieniem z [...] r., Nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. - k. przedłużył, do czasu ustania przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego, termin załatwienia sprawy z wniosku T. O. z 9 grudnia 2014 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych z 17 marca 2014 r., o numerach od 100526A/LU/2014 do 100526P/LU/2014 w części dotyczącej zaległości w opłacie abonamentowej za okres od stycznia 2010 r. do lutego 2014 r., objętych tytułami wykonawczymi o numerach 100526D/LU/2014 do 100526P/LU/2014, z wyłączeniem spraw 100526A/LU/2014 do 100526C/LU/2014, w których obowiązek zapłaty wygasł wskutek przedawnienia.

Pismem z 26 kwietnia 2016 r. T. O. wniosła o uchylenie czynności egzekucyjnej, tj. zajęcia zwrotu nadpłaty podatku w wysokości 45 zł,, dokonanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. - k. w dniu 14 lipca 2014 r., w trakcie postępowania prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr 100526A/LU/2014, następnie umorzonego postanowieniem z 1 lutego 2016 r., znak: EA 511/208066/16/K, wskazując, że przesłanką zastosowania instytucji uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej jest umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z [...] znak: [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. - k. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej. W ocenie organu egzekucyjnego, na dzień złożenia przez stronę wniosku, brak jest czynności egzekucyjnej, która mogłaby podlegać uchyleniu, a postępowanie egzekucyjne w przedmiotowej sprawie się nie toczy.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. rozpatrując zażalenie przywołał przepis art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm. dalej "u.p.e.a."), pozwalający na odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, przepis art. 61 § 1 Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm. dalej "K.p.a.") regulujący kwestie odmowy wszczęcia postępowania. Wyjaśnił, że inne przyczyny, z powodu których postępowanie nie może być wszczęte mogą dotyczyć braku w przepisach prawa materialnego podstawy do rozstrzygnięcia tej treści żądania w trybie postępowania podatkowego (administracyjnego), sytuacji, gdy w danej sprawie toczy się już postępowanie, gdy w sprawie zapadła już decyzja i to niezależnie czy nieostateczna, czy ostateczna, gdy dotyczy żądania, które nie podlega rozstrzygnięciu w formie decyzji, sytuacji, gdy uprawnienie lub obowiązek wynika z mocy samego prawa. Zasadą jest, że postępowanie administracyjne nie może być wszczęte w przypadku, gdy brak jest przedmiotu postępowania.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. - k. na podstawie art. 59 §1 pkt 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne postanowieniem z 1 lutego 2016 r., nr EA 511/208066/16/K. Umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, której mowa w art, 59 §1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności (art. 60 §1 u.p.e.a.). Umorzenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie czynności egzekucyjnej w w/w trybie nie działa jednak wstecz, czynność pozostawała w mocy do chwili umorzenia postępowania egzekucyjnego. Samo bowiem uchylenie czynności egzekucyjnej wywołuje skutek ex nunc.

Zdaniem organu zasadnicze znaczenie dla stwierdzenia poprawności odmowy wszczęcia postępowanie, ma określenie skutków jakie wywołuje zajęcie wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotu podatku, dokonane przez organ egzekucyjny w trybie art 89 §1 u.p.e.a., na podstawie zawiadomienia z dnia 14 lipca 2014 r. znak: EA 337051/14/K. Zajęcie wierzytelności pieniężnej w ramach egzekucji z innych wierzytelności, uregulowanej w w/w przepisie prawa jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie to obejmuje tylko wierzytelność istniejącą i skonkretyzowaną, w tym przypadku, będącą nadpłatą, z dniem złożenia zeznania lub deklaracji. Powyższe oznacza, iż czynność egzekucyjna polegająca na zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu podatku u dłużnika zajętej wierzytelności ma charakter jednorazowy. Wyegzekwowanie jej w całości, w wyniku zajęcia egzekucyjnego, kończy egzekucję administracyjną z tego składnika majątkowego i powoduje, iż zajęcie to nie wywołuje skutków na przyszłość. Egzekucję administracyjną z wierzytelności powstałych później, na podstawie innej deklaracji lub zeznania, chociażby dotyczącą tego samego podmiotu - można prowadzić wyłącznie na podstawie nowego zajęcia. Oznacza powyższe, że w dacie złożenia wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnej nie istniał przedmiot wniosku, bowiem czynność ta zakończona została z chwilą uzyskania przez organ egzekucyjny środków pieniężnych z zajętej nadpłaty podatku. W konsekwencji postępowanie w sprawie uchylenia w/w czynności nie mogło być wszczęte, co skutkowało wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. Wyjątek od powyższej zasady przewidziany został przez ustawodawcę w odniesieniu do egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych z tytułu dostaw, robót i usług, które dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcie z tytułu tych dostaw, robót i usług, a także w regulacjach odnoszących się, np. do egzekucji z wynagrodzenia za pracę, z rachunku bankowego czy też do egzekucji z ruchomości.

Organ nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącej, że organ egzekucyjny wydając zaskarżone postanowienie naruszył art. 61a §1 K.p.a., formułując w tym postanowieniu wnioski i oceny dotyczące meritum żądania. Przepis ten zamyka drogę do merytorycznego rozstrzygnięcia żądania zawartego we wniosku strony, zatem organ egzekucyjny nie może prowadzić postępowania wyjaśniającego w celu merytorycznego zbadania treści żądania wniesionego przez Stronę lub kwestii materialnej legitymacji strony do złożenia wniosku. W przedmiotowej sprawie, okoliczność zaistnienia przeszkody do wszczęcia postępowania w sprawie żądania T. O. była znana organowi egzekucyjnego już w chwili złożenia tego wniosku, a zawarte w uzasadnieniu postanowienia organu egzekucyjnego argumenty stanowiły wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych stanowiących przeszkody do wydania postanowienia w trybie art. 61 a § 1 K.p.a.

Na powyższe postanowienie T. O. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, dokonanie oceny prawnej sprawy oraz zawarcie wskazań co do dalszego postępowania. Zarzuciła naruszenie:

1. art. 61a § 1 K.p.a. polegające na:

a/ bezpodstawnym przyjęciu, że postępowanie w sprawie uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej z uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte, co w konsekwencji przełożyło się na utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. - k., z [...]. znak: [...] tj. poprzedzającego zaskarżane postanowienie,

b/ sformułowaniu w zaskarżonym postanowieniu wniosków i ocen dotyczących meritum żądania, w sytuacji, gdy na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania | administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty.

2. art. 61 § 1 K.p.a., gdyż odmowa wszczęcia postępowania pozostaje wyjątkiem od zasady, że postępowanie wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, a przepisy ustalające wyjątki od zasad nie mogą podlegać tzw. wykładni rozszerzającej.

3. art. 60 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 1 piet. 2 tej ustawy oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji:

a/ w sytuacji gdy umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 w/w. ustawy i obowiązuje norma wyrażona w art. 60 § 1 u.p.e.a., określająca wyczerpująco skutki umorzenia postępowania egzekucyjnego, żądanie uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej było uzasadnione,

b/ w aspekcie obowiązującej zasady praworządności czyli legalności działania organów administracji, formułowanej w art. 7 Konstytucji, której normatywny wyraz w zakresie eliminacji takich skutków, został ujęty w art. 60 § 1 u.p.e.a., co w konsekwencji prowadzi do skutków sprzecznych konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawa, wyrażoną w art. 2 Konstytucji i wynikającą z niej zasadą praworządności w myśl art. 7 Konstytucji,

c/ w następstwie przyjęcia, że w mocy pozostają skutki prawne nielegalnego administrowania organów obu instancji tj. odmowa wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej i utrzymanie w mocy stanowiska w tym zakresie, w wyniku nie uwzględnienia obowiązującej normy wyrażonej w art. 60 § 1 u.p.e.a. określającej wyczerpująco skutki umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt. 2 ww. ustawy.

4. art. 6, 7, 8 K.p.a. w związku z art. 60 § 1 u.p.e.a. i art. 59 § 1 pkt. 2 tej ustawy wobec błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania skutkującego przyjęciem, że na podstawie art. 60 § 1 u.p.e.a. nie można uchylić dokonanych czynności egzekucyjnych, w sytuacji, gdy postanowienia organów obydwu instancji zostały wydane bez dokładnego wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, a których ustalenie winno obligować organy do uchylenia czynności egzekucyjnej dokonanej w przedmiotowej sprawie.

5. art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i § 3 Kpa poprzez:

a/ nie ustalenie w sposób należyty stanu faktycznego w zaskarżonym postanowieniu oraz poprzedzającym je postanowieniu organu egzekucyjnego, co w konsekwencji przełożyło się na nieprawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne zarówno zaskarżonego postanowienia, jak poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego i przyczyniło się do wydania tych postanowień przez obydwa organy w oparciu o art. 61a § 1 K.p.a.,

b/ niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia pozostające w opozycji do zgromadzonych materiałów, co w konsekwencji przełożyło się na wydanie postanowień przez organy w oparciu o art. 61 a § 1 K.p.a.

c/ pominięcie koniecznego związku pomiędzy umorzeniem postępowania egzekucyjnego na odstawie art. 59 § 1 pkt. 2 u.p.e.a. i obowiązującą normą wyrażoną w art. 60 § 1 u.p.e.a., w konsekwencji wydanie postanowień przez obydwa organy w oparciu o art. 61a § 1 K.p.a.,

d/ brak odniesienia się w sposób należyty do zarzutów zawartych w zażaleniu i nie podanie przyczyn, z powodu których argumentom zobowiązanej odmówiono wiarygodności,

e/ załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu zobowiązanej i tym samym brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej,

f/ niezgodność ze stanem faktycznym niektórych stwierdzeń,

g/ wewnętrzną sprzeczność ze względu na zawarte stwierdzenie w zaskarżonym postanowieniu,

6. art. 23 § 1 u.p.e.a., poprzez nienależyty nadzór nad egzekucją administracyjną wykonaną przez organ egzekucyjny,

7. art. 12 Kpa polegające na braku wnikliwego działania,

8. art. 8 Kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów administracji publicznej,

9. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, pomimo naruszenia przepisów mających wpływ na wynik sprawy.

Uzasadniając zarzuty skarżąca wskazała, że organy nie ustaliły w sposób prawidłowy stanu faktycznego. Za podstawę rozstrzygnięcia w oparciu o art. 61a § 1 K.p.a. zostały przyjęte błędne ustalenia faktyczne, które pozostają w opozycji do zgromadzonego materiału. Wydanie postanowienia w oparciu o art. 61a § 1 K.p.a., stoi w opozycji do obowiązującej normy wyrażonej w art. 60 § 1 u.p.e.a.

Skarżąca podniosła, że organy nie przeprowadzając wyczerpującego postępowania dowodowego, a poprzestając na odmowie wszczęcia postępowania, naruszyły art. 8 K.p.a. Następstwem przyjęcia, że nie można uchylić czynności egzekucyjnych na podstawie normy wyrażonej w art. 60 § 1 u.p.e.a., jest to, że pozostają w mocy skutki prawne nielegalnego administrowania organów obu instancji. W konsekwencji doszło do skutków sprzecznych z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawa wyrażoną w art. 2 Konstytucji i wynikającą z niej zasadą praworządności określoną w art. 7 Konstytucji. Organy zaprzeczając normie zawartej w art. 60 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 1 pkt. 2 ww. ustawy, wydanymi postanowieniami stworzyły pozorną instytucję prawną, czym naruszyły art. 2 i art. 7 Konstytucji. Zarzuciła ponadto, że wydając postanowienia w oparciu o art. 61a § 1 K.p.a., organy bezpodstawnie sformułowały w nich wnioski i oceny dotyczące meritum żądania, w sytuacji, gdy na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Działaniem tym organy naruszyły art. 61a § 1 K.p.a.

Skarżąca zakwestionowała stanowisko organów, które przyjęły, że na podstawie art. 60 § 1 u.p.e.a. nie można uchylić dokonanych czynności egzekucyjnych. Podniosła, że obowiązująca norma art. 60 § 1 u.p.e.a. określa wyczerpująco skutki umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt. 2 ww. ustawy.

W przedmiotowej sprawie umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło z przyczyny, której mowa w art. 59 § 1 pkt. 2 u.p.e.a., przy czym wygaśnięcie zobowiązania nastąpiło przez jego przedawnienie. Wygaśnięcie obowiązku na skutek przedawnienia oznacza, że stosunek zobowiązaniowy przestaje istnieć z mocy prawa. Skutki umorzenia postępowania egzekucyjnego reguluje art. 60 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Umorzenie postępowania powoduje więc uchylenie takich czynności jak zajęcie, ustanowienie dozoru nad zajętymi ruchomościami czy zarządu nad nieruchomością. Od zasady, że umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych zynności egzekucyjnych, istnieją dwa wyjątki: nie podlegają uchyleniu dokonane czynności, gdy umorzenie nastąpiło na żądanie wierzyciela oraz: gdy postępowanie egzekucyjne dotyczące należności pieniężnej zostało umorzone z powodu nieściągalności tej należności, czyli fakultatywnie na podstawie art 59 § 2 ustawy p.e.a. W przedmiotowej sprawie ww. wyjątki nie mają zastosowania, gdyż umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt. 2 ustawy p.e.a. Zdaniem skarżącej ustawodawca w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego zastosował jednolitą sankcję w postaci uchylenia czynności egzekucyjnych, która jest ukierunkowana na wyeliminowanie następstw prawnych działania podmiotów podejmujących czynności egzekucyjne. W konsekwencji umorzenia postępowania egzekucyjnego następuje przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji. Podkreśliła, że umorzenie stępowania egzekucyjnego oznacza przerwanie toku tego postępowania z powodu niemożności, niedopuszczalności dalszego jego prowadzenia, ze skutkami w postaci, m.in. uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych na podstawie art. 60 u.p.e.a. Ponieważ wierzyciel i organ egzekucyjny nie jest osobą trzecią, w rozumieniu art. 60 § 1 u.p.e.a., to w sytuacji umorzenia postępowania egzekucyjnego nie zachowują praw do pieniędzy uzyskanych w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych. Oznacza to, że organ egzekucyjny sposób nieuprawniony dysponuje środkami w wysokości 45 zł uzyskanymi w wyniku zajęcia podatku za 2013 r. W wyniku umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie może rozporządzać zajętym składnikiem majątkowym zobowiązanego.

Jako chybiony skarżąca oceniła wywód obydwu oganów odnośnie art. 89a. § 1 u.p.e.a w kwestii uznania, że jest to czynność jednorazowa. Podniosła, że w myśl art. 89a. § 1 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z nadpłaty lub zwrotu podatku w rozumieniu Ordynacji podatkowej obejmuje także wierzytelności przyszłe, wynikające z nadpłaty lub zwrotu podatku powstałe w ciągu roku od dnia dokonania zajęcia. Na poparcie swojego stanowiska przywołała obszerne fragmenty uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 irudnia 2013 r., I FPS 8/13.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej K. podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie datowanym na dzień 9 stycznia 2016 r. skarżąca podtrzymała zarzuty i argumentację skargi, jak również zawarty w niej wniosek o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia poprzedzającego. Zarzuciła, że przedstawiony w odpowiedzi na skargę stan faktyczny budzi poważne zastrzeżenia, co do intencji organu. W jej ocenie organ nie chce dopuścić do uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia zwrotu nadpłaty podatku dochodowego za 2013 r. w wysokości 45 zł. Skarżąca podniosła, że organ bezpodstawnie, w odpowiedzi na skargę, odwołał się do okoliczności dotyczących przedmiotu innego postępowania związanego z abonamentem RTV tj. jej wniosku z 9 grudnia 2014 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania, wskazując, że zobowiązanie objęte tytułem wykonawczym nr 100526A/LU/2014 wygasło wskutek przedawnienia, a to spowodowało, że przestała istnieć podstawa prawna egzekwowanego obowiązku. Zobowiązanie wynikające z ww. tytułu wykonawczego zostało umorzone postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia 1 lutego 2016r. na podstawie art. 59 § 1 pkt. 2 u.p.e.a. Wcześniej, bo zawiadomieniem z 14 lipca 2014r.; znak: EA 337051/14/K, organ egzekucyjny dokonał zajęcia zwrotu nadpłaty podatku dochodowego za 2013 r. w wysokości 45 zł.

Na potwierdzenie złożyła wniosek dowodowy w postaci postanowienia organu egzekucyjnego z dnia 1 lutego 2016 r. znak: Nr EA 511/208066/16/K oraz pisma organu odwoławczego z dnia 19 lutego 2015r. znak: EAKS/7241-0488/14 4794/2015.

Podkreśliła, że skoro organ egzekucyjny nie osiągnął zasadniczego celu postępowania egzekucyjnego, to przedmiot postępowania nadal istniał w momencie wystąpienia przez nią z wnioskiem z 26 lutego 2016 r. o uchylenie czynności egzekucyjnej na podstawie zawiadomienia z dnia 14 lipca 2014 r. znak: EA 337051/14/K. W przedmiotowej sprawie nie zaistniała bowiem sytuacja efektywnego wyegzekwowania zobowiązania przez organ egzekucyjny, lecz wygaśnięcie nieefektywne poprzez przedawnienie i umorzenie zobowiązania. W tej sytuacji chybione i nietrafione są wszystkie wywody organu odwoławczego dotyczące instytucji zajęcia zwrotu podatku.

Na rozprawie w dniu 19 stycznia 2017 r. skarżąca ograniczyła wniosek dowodowy do przeprowadzenia dowodu pisma organu odwoławczego z dnia 19 lutego 2015r. znak: EAKS/7241-0488/14 4794/2015

Sąd postanowieniem wydanym na podstawie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a. odmówił przeprowadzenia wnioskowanego dowodu, wskazując, że dokument ten znajduje się w aktach administracyjnych sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (jt. Dz.U.2016.1066) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(jt. 2016.718 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną

Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skargę jako niezasadną należało oddalić, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Przedmiotem sprawy jest ocena, czy organ egzekucyjny w sposób uprawniony, na podstawie art. 61a § 1 K.p.a, odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie uchylenia czynności egzekucyjnej – zajęcia zwrotu nadpłaty podatku dokonanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skarżysku Kamiennej, w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr 100526A/LU/2014, następnie umorzonego postanowieniem tego organu z 1 lutego 2016 r. Zdaniem organu, na dzień złożenia wniosku brak jest czynności egzekucyjnej, która mogłaby podlegać uchyleniu, zatem wszczęcie postępowania w przedmiocie uchylenia czynności jest bezprzedmiotowe. W ocenie skarżącej nie było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania, skoro przepis art. 60 § 1 u.p.e.a jednoznacznie określa, że skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego jest uchylenie czynności egzekucyjnych .

Zgodnie z przepisem art. 61a § 1 K.p.a., który ma odpowiednio zastosowanie na podstawie art. 18 u.p.e.a., organ administracyjny wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w przypadku, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych przyczyn nie może być wszczęte. Przepis ten stanowi wyjątek od przewidzianej w art. 61 § 1 K.p.a. zasady, że postępowanie na żądanie strony zostaje wszczęte z datą doręczenia organowi żądania. Cytowany przepis ustanawia dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania tj. "żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną" oraz "z innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte". W orzecznictwie wskazuje się, że przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 K.p.a., należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygniecie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 grudnia 2011 r., II SA/Ol 893/11LEX nr 1094438). Postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte jeżeli brak jest przedmiotu postępowania.

Podstawę wniosku skarżącej złożonego pismem z 26 kwietnia 2016 r., stanowi przepis art. 60 § 2 w zw. z art. 60 § 1 u.p.e.a. Zgodnie bowiem z art. 60 § 1 u.p.e.a. umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a., powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Przepis art. 60 § 2 u.p.e.a stanowi natomiast, że organ egzekucyjny wydaje w razie potrzeby postanowienie dotyczące uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wykładnia art. 60 u.p.e.a. prowadzi do jednoznacznych wniosków, że organ egzekucyjny wydając postanowienie na podstawie art. 60 § 2 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. jedynie potwierdza to, co dokonane zostało z mocy samego prawa, a więc wydaje postanowienie, które ma charakter deklaratoryjny. To bowiem umorzenie postępowania egzekucyjnego – od momentu uzyskania przymiotu ostateczności tego postanowienia - powoduje uchylenie dokonanych zajęć egzekucyjnych. Istotą bowiem art. 60 § 1 i 2 u.p.e.a. jest doprowadzenie do uchylenia wszelkich podejmowanych przez organ egzekucyjny działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego jest uchylenie dokonanych zajęć egzekucyjnych, co oznacza, że w tym zakresie następuje przywrócenie stanu jaki istniał przed dokonaniem czynności egzekucyjnej. Skutek uchylenia odnosi się wyłącznie do czynności egzekucyjnych, co wynika wprost z art. 60 § 1 u.p.e.a., czyli podejmowanych przez organ egzekucyjny działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego zdefiniowanego w art. 1a pkt 12 lit a., u.p.e.a. Postępowanie w sprawie uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych jest samodzielnym postępowaniem, potrzebę wydania którego mogą uzasadniać wątpliwości w przedmiocie rzeczywistych skutków umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie należy zaznaczyć, że organy egzekucyjne wydając postanowienie w przedmiocie uchylenia czynności egzekucyjnych, w trybie art. 60 § 1 i 2 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a nie mogą zajmować się kwestią skutków dokonanych czynności egzekucyjnych, gdyż takiej możliwości nie dają ww. przepisy. Powyższe oznacza, że wbrew zarzutom skarżącej, organ w ramach postępowania dotyczącego uchylenia czynności egzekucyjnych nie może dokonywać oceny skuteczności zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotu podatku dochodowego dokonanego przez organ egzekucyjny w trybie art. 89 § 1 u.p.e.a., oraz rozporządzenia wyegzekwowanymi środkami.

Dla oceny poprawności wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania egzekucyjnego istotne znaczenie ma charakter dokonanego zajęcia. Nie jest bowiem sporne pomiędzy stronami, że jedyną czynnością egzekucyjną dokonaną w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, było zajęcie na podstawie tytułu wykonawczego nr 100526A/LU/2014 wierzytelności pieniężnej - zwrotu podatku dochodowego, dokonane przez organ egzekucyjny w trybie art. 89 § 1 u.p.e.a., na podstawie zawiadomienia o zajęciu z 14 lipca 2014 r. znak EA337051/14K. Zgodnie z przepisem art. 89 § 1 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności innej, niż określona w art. 72-85 u.p.e.a., z wyjątkiem określonym w § 2 tego przepisu (wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług), dotyczy wyłącznie wierzytelności istniejących i skonkretyzowanych w dacie zajęcia. Czynność zajęcia wierzytelności z tytułu zwrotu podatku ma charakter jednorazowy i wyegzekwowanie jej w całości w wyniku zajęcia kończy egzekucję z tego składnika i powoduje, iż zajęcie nie wywołuje skutków na przyszłość. Przywołany przez skarżącą przepis art. 89 a § 1 u.p.e.a. został wprowadzony na podstawie art. 3 pkt 19 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2015.131) i obowiązuje od 8 września 2016 r. Prawidłowe jest zatem stanowisko organu, że przepis art. 89 a § 1 u.p.e.a. nie mógł mieć zastosowania do zajęcia dokonanego w 2014 r.

Jak wskazano wyżej odmowę wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 K.p.a.), z innych uzasadnionych przyczyn, stosuje się do sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. W sytuacji, gdy w rezultacie wstępnego badania wniosku skarżącej o uchylenie czynności egzekucyjnej - zajęcia zwrotu nadpłaty za 2013 r. - organ egzekucyjny ustalił, że egzekucja wobec wyegzekwowania w całości zwrotu podatku z tego składnika majątkowego została zakończona, wystąpiła przeszkoda czyniąca rozpoznanie wniosku skarżącej w administracyjno-prawnej formie niedopuszczalnym. Aby bowiem móc w ogóle rozważać, czy zaistniały przesłanki do uchylenia czynności egzekucyjnej, czynność ta musi na datę umorzenia postępowania egzekucyjnego istnieć. Podkreślić należy, że w świetle przepisów K.p.a., gdy postępowanie administracyjne z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe podlega ono umorzeniu (por. art. 105 k.p.a.). Natomiast w sytuacji, gdy strona wnosi o wszczęcie postępowania, które już na tym wstępnym etapie jest bezprzedmiotowe to organ obowiązany jest odmówić wszczęcia takiego postępowania (art. 61a K.p.a.).

Sąd podziela pogląd skarżącej, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 K.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 332/12, LEX nr 1216728). Należy zauważyć, że taka ocena nie została przez organ sformułowana. Przedstawiając w uzasadnieniu postanowienia dotychczasowy przebieg postępowania egzekucyjnego, organ wskazał jakie czynności w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela - A S.A były prowadzone, celem wykazania, że jedyna dokonana w postępowaniu egzekucyjnym czynność egzekucyjna - zajęcie zwrotu podatku za 2013 r. została w całości zrealizowana. Tym samym zarzut naruszenia art. 61a K.p.a. przez sformułowanie w zaskarżonym postanowieniu wniosków i ocen dotyczących meritum żądania nie jest uzasadniony.

Nie są zasadne zarzuty skargi naruszenia zasad postępowania art. 6, art. 7 i art. 8 K.p.a., które skarżąca wiąże z błędną wykładnią art. 60 § 2 i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., jak również zasad określonych w art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Sprawą będącą przedmiotem postępowania przed organami jest odmowa wszczęcia postępowania na wniosek T. O. w przedmiocie uchylenia czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności - zwrotu podatku za 2013 r. Organ wszechstronnie ocenił wynikający z akt sprawy przebieg postępowania egzekucyjnego, skutki zrealizowania dokonanej czynności egzekucyjnej – zajęcia zwrotu podatku za 2013 r., przedstawiając w uzasadnieniu postanowienia okoliczności faktyczne i prawne stanowiące podstawę do wydania postanowienia w trybie art. 61a K.p.a. Zarzut naruszenia art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. należy ocenić jako nieuzasadniony.

Jak wskazano wyżej zastosowanie przepisu art. 61a K.p.a. zamyka organom drogę do merytorycznego rozstrzygnięcia żądania zawartego we wniosku strony. Oznacza powyższe, że organy nie prowadziły postępowania w przedmiocie uchylenia czynności egzekucyjnej – wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na upływ terminu przedawnienia, nie stosowały zatem przepisów art. 60 § 2 i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Nie mogły tym samym naruszyć wskazanych przepisów procedury jak również przepisów art. 77 § 1 K.p.a.

Odnosząc się do przywołanej w skardze uchwały NSA z 28 kwietnia 2014 r. w sprawie I FPS 8/13 należy podnieść, że nie może znaleźć zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Uchwała ta dotyczyła innego stanu faktycznego - skuteczności czynności egzekucyjnych dokonanych na podstawie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji organu, której w postępowaniu sądowoadministracyjnym stwierdzono nieważność. Z akt sprawy wynika natomiast, że przyczyną umorzenia postępowania egzekucyjnego nie było podważenie podstawy wystawienia tytułu wykonawczego, ale przedawnienie zobowiązania.

Podsumowując, skoro organy wykazały, że wniosek skarżącej dotyczy uchylenia czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu podatku za 2013 r., która to czynność została zrealizowana, a zajęcie nie wywołuje skutków na przyszłość, nie były uprawnione do rozstrzygania o jego zasadności bądź niezasadności. Zachodziła bowiem przeszkoda do rozpatrywania wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych i zasadnym było zastosowanie art. 61a K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Tym samym zarzut naruszenia art. 23 u.p.e.a oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. nie jest zasadny.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, oddalił skargę.