Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2023/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7  art. 11  art. 77 par. 1 art. 80 art. 107 par. 3 art. 138
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Rysz, Sędzia WSA Michał Sowiński, , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2007 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi złożonej w dniu 23 maja 2007 r. ( data nadania pocztowego) przez W. J. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2004 r. odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Pismem z dnia 20 sierpnia 2004 r. W. J. złożył wniosek o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu wniosku zobowiązany podniósł, iż w [...] 2004 r. zlikwidował prowadzoną działalność gospodarczą z powodu niewystarczających dochodów. Zainteresowany wskazał, iż pracuje na pół etatu jako [...] z dochodami w wysokości [...] zł miesięcznie netto. Ponadto zaznaczył, iż wychowuje samotnie [...] synów. Zobowiązany wskazał, iż otrzymuje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie dzieci zasiłek rodzinny oraz dodatek z tytułu samotnego wychowywania dzieci, zaś łączne jego dochody wynoszą około [...] zł miesięcznie.

Decyzjami z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] i [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, ubezpieczenie społeczne własne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Decyzja nr [...] dotyczyła zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne własne za okres [...] . Natomiast decyzja nr [...] dotyczyła zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników za okres[...] .

W uzasadnieniu obu decyzji wskazano, iż we wniosku skarżący powołał się na trudną sytuację materialną. Zdaniem organu przesłanka wskazana w art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm. dalej jako u.s.u.s. ) nie została spełniona wobec czego brak było podstaw do umorzenia należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącym obu wskazanych decyzji skarżący wyjaśnił, iż działalność gospodarczą zlikwidował w [...] 2004 r. z powodu bankructwa. Nieopłacenie składek nie było działaniem umyślnym, ale spowodowanym brakiem środków. Skarżący posiadał również zadłużenie z tytułu zobowiązań podatkowych i w bankach. W chwili złożenia wniosku był bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Jedynym jego dochodem był zasiłek z pomocy społecznej w kwocie [...] zł, z którego utrzymywał [...] synów. Zobowiązany wskazał, iż mieszkali u znajomych, nie płacąc za mieszkanie. Skarżący stwierdził, iż umorzenie zaległości jest zasadne ponieważ nie będzie w stanie ich spłacić.

Decyzją z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał oba zaskarżone rozstrzygnięcia w mocy. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż skarżący nie przedstawił nowych okoliczności, które spełniałyby przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 i art. 32 u.s.u.s. - w związku z czym brak było podstaw do umorzenia należności.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wskazał, iż jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku i samotnie wychowuje [...] synów. Utrzymuje się z zasiłku wypłacanego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w wysokości [...] zł. Podejmuje prace dorywcze. Ponosi koszty utrzymania syna przebywającego w szkole z internatem. Ze względu na swoją trudną sytuację materialną skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2005 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1997/05 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż w chwili wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrzenia w II instancji sprawy umorzenia należności z tytułu składek był Minister Polityki Społecznej. W związku z tym stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości. Ponadto Sąd wskazał, iż nie zapewniono stronie czynnego udziału w postępowaniu czym naruszono art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; powoływanej dalej jako "kpa" )

W związku z wyrokiem WSA organ skierował sprawę do Ministra Pracy i Polityki Społecznej jako organu właściwego do rozpoznania sprawy.

Postanowieniem z [...] listopada 2006 r. znak [...] Minister Pracy i Polityki Społecznej przekazał wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ZUS z uwagi na nowelizację przepisu art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadzona ustawą zmieniającą z 1 lipca 2005 r. ( Dz. U. nr 150, poz. 1248 z dniem 24 sierpnia 2005 r. )

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2004 r. nie wskazując numeru decyzji, której rozstrzygnięcie to dotyczy.

W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, iż jego ustawowym obowiązkiem jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z którego finansowane są świadczenia osób ubezpieczonych, jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności, ważąc z jednej strony interes finansów ubezpieczeń społecznych, a z drugiej strony uwzględniając ważny interes zobowiązanego. Prezes Zakładu podkreślił, iż w stosunku do dłużnika nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności, o których mowa w art. 28 u.s.u.s., zaznaczając, iż dłużnik zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej nie posiada nieruchomości ani ruchomości przedstawiających wartość egzekucyjną, jednakże od [...] 2004 r. zatrudniony jest jako [...] w wymiarze [...] ustawowego czasu pracy i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości [...] zł miesięcznie. Ponadto wskazał, iż poza w/w wynagrodzeniem za prace na dochód w gospodarstwie domowym dłużnika składają się również zasiłki rodzinne z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie oraz otrzymywane świadczenia alimentacyjne.

Organ podkreślił, iż w stosunku do zobowiązanego nadal prowadzona jest przez Urząd Skarbowy w S. egzekucja administracyjna na rzecz Zakładu. W związku z powyższym nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności Zakładu.

Prezes ZUS zaznaczył, iż umorzenie należności składkowej na podstawie art. 28 ust .2 u.s.u.s. byłoby przedwczesne. Zdaniem organu pomimo braku całkowitej nieściągalności za umorzeniem należności składkowej nie przemawia ważny interes osoby zobowiązanej. Prezes Zakładu w oparciu o oświadczenie płatnika wskazał, iż miesięczne wydatki w prowadzonym przez niego gospodarstwie domowym kształtują się w wysokości około [...] zł. Ponadto ustalił, iż na dłużniku ciążą zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w łącznej wysokości [...] zł. W ocenie Prezesa Zakładu przedstawione przez płatnika okoliczności nie mogą stanowić podstawy umorzenia powstałej w okresie od listopada [...] r. do listopada [...] r. należności składkowej na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( DZ. U. nr 141, poz. 1365).. Organ uznał, iż zobowiązany nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o tym, że opłacenie należności składkowej pozbawiłoby jego lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Organ rentowy podkreślił, iż samo powoływanie się przez płatnika o zaistnieniu w stosunku do niego przesłanki ważnego interesu osoby zobowiązanej, bez jednoczesnego przedstawienia dokumentów na potwierdzenie przytoczonej przez niego tezy w postaci rachunków, dowodów wpłaty, itp.) nie może stanowić podstawy do umorzenia należności składkowej na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Ponadto Prezes Zakładu wskazał, iż dłużnik nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o tym, że nie może podjąć pracy zarobkowej w wyższym niż dotychczas wymiarze czasu pracy [...] a tym samym zwiększyć dochodów w gospodarstwie domowym.

Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu W. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż nie zgadza się z ustaleniami organu, dotyczącymi jego zatrudnienia, gdyż faktycznie jest zatrudniony jako [...] od [...] kwietnia 2006 r. Skarżący zaznaczył, iż obecnie otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Poza wynagrodzeniem otrzymuje zasiłki z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w wysokości [...] zł miesięcznie. Zobowiązany wskazał, iż dochód miesięczny jego gospodarstwa domowego wynosi około [...] zł miesięcznie. Dłużnik zaznaczył, iż czasem dorabia zbierając puszki itp. Nie posiada żadnych ruchomości, ani nieruchomości. Ponadto wskazał, iż nie został powiadomiony o wszczętej wobec niego egzekucji a także, iż jest ona nieskuteczna. Podniósł również, iż ze względu na stan jego zdrowia nie może znaleźć innego zatrudnienia, ponieważ leczy się w poradni [...]. Skarżący podkreślił, iż organ nie przeprowadził dokładnego postępowania wyjaśniającego w sprawie. Odniósł się również do oceny interesu dokonanego przez organ, wskazując, iż stan finansów ubezpieczeń społecznych nie może być główną przesłanką do odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Ponadto zainteresowany wskazał, iż w żadnym piśmie skierowanym do niego, organ nie żądał żadnych dokumentów z których wynikałoby, iż jego dochody są niewystarczające na pokrycie zaległych składek. Zobowiązany podkreślił, iż mieszka u znajomej i ponosi w związku z tym tylko część kosztów za gaz i energię które wynoszą około [...] zł miesięcznie, zaś rachunki wystawiane są na jego znajomą. Skarżący zaznaczył, iż jest w stanie przedstawić jedynie dowód wpłaty za internat, w którym zamieszkuje jego syn.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem zawartym w art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W niniejszej sprawie zastosowanie miały przepisy art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast, w myśl ust. 3a art. 28 cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III S.A. 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II S.A. 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Warto w tym miejscu wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93 OSNC 1994/9/181), w którym przyjęto, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli." Dalej, podnieść trzeba, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego -w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia -w przypadku jej zaskarżenia- ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonywający, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 kpa, skutkuje - w myśl utrwalonego już orzecznictwa NSA - wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i 107 § 3 kpa." (v. wyrok NSA sygn. akt II SA 742/84, ONSA 1984/2/67). Na tym tle warto też przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku NSA z 15 grudnia 1995 r. (sygn. akt SA/Lu 2479/94), w którym Sąd zważył, iż: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych".

W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] listopada 2004 r. dotyczącą odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Sąd zauważa, iż wobec skarżącego zostały wydane dwie decyzje administracyjne dotyczące odmowy umorzenia należności z tytułu składek z tej samej daty, jednakże opatrzone innymi numerami. Zaskarżona decyzja wydana na wskutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nie wskazała w sposób nie budzący wątpliwości, którą decyzję Zakładu utrzymuje w mocy. Można to jedynie wywnioskować z treści zaskarżonej decyzji biorąc pod uwagę cytowane przepisy w tym ust. 3a, art. 28 u.s.u.s. mający zastosowanie do zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami, a nie mający zastosowanie do zaległych składek za pracowników. Jednak w sytuacji, w której wydano dwie decyzje administracyjne na wskutek wniosku o umorzenie zaległych składek, a następnie złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes Zakładu zobowiązany jest do wydania decyzji administracyjnej należycie wskazującej przedmiot rozstrzyganej sprawy w myśl art. 138 kpa.

Odnosząc się do treści zaskarżonej decyzji należy wskazać, iż z jej uzasadnienia, a w szczególności decyzji pierwszo instancyjnych wynika, że organ dokonał jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego zakładając, że z uznaniowego charakteru decyzji wynika umocowanie do wydania decyzji odmownej w każdych okolicznościach sprawy. Organ odmawiając umorzenia należności zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności sprawy nie uzasadniają zastosowania tej instytucji. .Motywując swą decyzję organ stwierdził m.in., iż samo powoływanie się przez płatnika o zaistnieniu w stosunku do niego przesłanki ważnego interesu osoby zobowiązanej, bez jednoczesnego przedstawienia dokumentów na potwierdzenie przytoczonej przez niego tezy w postaci rachunków, dowodów wpłaty, itp.) nie może stanowić podstawy do umorzenia należności składkowej--. Jednocześnie wskazał, iż poza w/w wynagrodzeniem za prace na dochód w gospodarstwie domowym dłużnika składają się również zasiłki rodzinne z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie oraz otrzymywane świadczenia alimentacyjne. Prezes Zakładu w uzasadnieniu swej decyzji podając, iż wobec skarżącego nie zaistniały przesłanki świadczące o tym, że opłacenie należności składkowej pozbawiłoby jego lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, nie wyjaśnił jaka jest wysokość otrzymywanych przez skarżącego świadczeń, a tym samym całkowitego dochodu gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego.. Nie dokonał też porównania uzyskiwanych dochodów skarżącego z jego wydatkami związanymi z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych. Tym samym organ nie ocenił w sposób należyty wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając art. 7 i 77 k.p.a.. Okoliczności te powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący wątpliwości, szczególnie że w przedmiotowej sprawie decyzja dotyczy elementarnych potrzeb skarżącego i jego syna - środków niezbędnych do przeżycia. Organ nie skonfrontował sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności i nie wskazał dochodów, które byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia.

Stwierdzając, iż wobec skarżącego nie zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie zaległych składek w oparciu przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ zobowiązany był do wykazania, iż dłużnik faktycznie nie spełnia przesłanki do umorzenia zaległości z tytułu składek.

Wskazanie przez Prezesa Zakładu, iż fakt nie przedstawienia dowodów w postaci np. rachunków nie może stanowić podstawy do umorzenia zaległych składek jest błędne. Należy podkreślić, iż nie do przyjęcia jest sytuacja, w której organ przerzuca obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego na stronę. W tym miejscu wymaga przypomnieć, że zgodnie z art. 77 § 1 Kpa to na organie, a nie na stronie ciąży obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Realizacja zasady prawdy materialnej, wynikającej z ww. przepisu, wymaga podjęcia przez organ działań w celu zebrania wszelkich dowodów mających znaczenie prawne. W sytuacji, gdy organ takie działania podejmie powinien dać temu wyraz w swej decyzji.

Zaznaczyć należy, że uznaniowy charakter przepisu - jak już to Sąd powyżej wywodził - nie może prowadzić do wydania rozstrzygnięcia dowolnego. Fakultatywny charakter art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie usprawiedliwia więc odstąpienia organu od prowadzenia postępowania dowodowego w sprawie oraz oceny materiału dowodowego. Prezes Zakładu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokonując oceny interesu publicznego w kontekście ważnego interesu zobowiązanego nie udowodnił, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień wnioskodawcy.

Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W konsekwencji, Sąd przyjął, iż uzasadnienie skarżonej decyzji świadczy o tym, iż skarżone orzeczenie wydane zostało z uchybieniem art. 107 § 3 k.p.a. Rozstrzygając sprawę ponownie ZUS winien więc uwzględnić całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a następnie na tej podstawie dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia stosownej decyzji z jednoczesnym wyraźnym odniesieniem się do decyzji pierwszoinstancyjnej.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3, art. 138, art. 11 oraz art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., z przyczyn, które wyżej przedstawiono, należało orzec jak w sentencji wyroku.