Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 938/98
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1999-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 149 par. 2, art. 151 par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 23 ust. 1
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312
law: Obwieszczenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo celne.
Teza: Zgodnie z art. 149 par. 2 i art. 151 par. 1 Kpa, decyzja wydana w wyniku wznowienia postępowania musi rozstrzygać sprawę co do istoty w całości. Zastępuje ona bowiem dotychczasową decyzję.

W nowej decyzji konieczne jest ponowne rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach strony.

TEZY

Zgodnie z art. 149 par. 2 i art. 151 par. 1 Kpa, decyzja wydana w wyniku wznowienia postępowania musi rozstrzygać sprawę co do istoty w całości. Zastępuje ona bowiem dotychczasową decyzję.

W nowej decyzji konieczne jest ponowne rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach strony.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Wilhelma K. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia 16 marca 1998 r., (...), w przedmiocie wymiaru cła - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w R. (...) z dnia 13 sierpnia 1997 r.; (...).


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Celnego w R. decyzją (...) z dnia 13 sierpnia 1997 r., powołując się na art. 151 par. 1 pkt 2 oraz art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne i par. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1994 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy, uchylił swoją decyzję wydaną Wilhelmowi K., zawartą w dowodzie odprawy celnej (...) z 2 września 1996 r. i orzekł o przekazaniu sprawy do rozpatrzenia przez Dyrektora Urzędu Celnego w K. na podstawie art. 45 ust. 5 ustawy - Prawo celne.

W uzasadnieniu organ celny wyjaśnia, iż decyzją zawartą w DOC strona zgłosiła do odprawy celnej silnik wraz z pozostałymi podzespołami do samochodu osobowego marki Mercedes Benz. Ponadto w Posterunku Celnym w L. dokonano w dniu 6 września 1996 r. odprawy celnej ostatecznej do samochodu tej samej marki na nazwisko Tadeusz B. Z ww. części został złożony i zarejestrowany samochód osobowy "składak" na nazwisko Tadeusz B. Zarówno nadwozie, silnik, jak i pozostałe części zostały zakupione u tego samego sprzedawcy-eksportera. Zdaniem Urzędu Celnego, powyższe okoliczności świadczą o zamierzonym działaniu importerów, mających na celu obejście polskich przepisów celnych, by uniknąć zapłaty cła za cały samochód. Przedmiotem importu był samochód osobowy w stanie rozmontowanym i zgodnie z regułą 2/a/ Ogólnych Interpretacji Zharmonizowanego Systemu winien być zaklasyfikowany do poz. 8703 taryfy celnej importowej. Wilhelm K. nie poparł żadnym materiałem dowodowym swych twierdzeń, iż w chwili zakupu podzespoły nie były zamontowane w przedmiotowym samochodzie. Z faktu rejestracji podzespołów samochodu osobowego wynika natomiast, iż przedmiotem przywozu był samochód osobowy w stanie nie zmontowanym.

Na zakończenie swego uzasadnienia Dyrektor Urzędu Celnego w R. stwierdza, że decyzję dotyczącą należności celnych od samochodu osobowego w stanie rozmontowanym wyda Dyrektor Urzędu Celnego w K. zgodnie z art. 45 ust. 5 Prawa celnego.

Prezes Głównego Urzędu Ceł w W. decyzją (...) z dnia 16 marca 1998 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu celnego pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnia, iż towary zgłoszone przez stronę do odprawy celnej zostały zakupione od ostatniego właściciela pojazdu w Niemczech - Jana K. wymienionego w dokumencie Fahrzeugbrief (...), a pojazd wyrejestrowany w dniu 2 września 1996 r. Oświadczenie Jana K., złożone do odwołania, jest niewiarygodne, ponieważ firma Mercedes Benz Polska w piśmie z dnia 19 września 1997 r. potwierdziła, że silnik (...) był fabrycznie zamontowany w samochodzie marki Mercedes typ 124 model 200 D o numerze nadwozia (...).

Organ odwoławczy powołuje się na regułę 2/a/ Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej. Stwierdza, iż stosowanie tej reguły nie zakazuje rejestrowania tzw. składaków. Również sposób sprowadzenia pojazdu samochodowego do kraju /w stanie kompletnym lub w częściach/ jest wyłączną sprawą importera. Samochód nie przestanie nim jednak być tylko dlatego, że w celu uniknięcia zapłacenia cła w przewidzianej kwocie został sprowadzony w częściach, a następnie zmontowany. Tego rodzaju nadużyciom zapobiegają wskazane powyżej reguły interpretacji do taryfy celnej.

W dalszej części swego uzasadnienia Prezes GUC powołuje się na art. 16 Kpa. W niniejszej sprawie ma miejsce sytuacja przewidziana przez art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, gdyż sposób zgłoszenia towaru przez strony stanowił ową okoliczność nie znaną organom celnym wydającym decyzję w pierwszej instancji. Potwierdza także, iż zaskarżona decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w R. jest decyzją kasacyjną i - jak to stwierdza się w uzasadnieniu tej decyzji - rozstrzygnięcie sprawy i dopuszczenie towaru do obrotu na polskim obszarze celnym nastąpi decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w K.

W skardze na powyższą decyzję Wilhelm K. wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu wyjaśnia, iż wznowienie postępowania było bezprawne, a załączone do odwołania oświadczenie Jana K. jest w pełni wiarygodne. Również niewiarygodna jest odpowiedź Mercedes Polska. Zapytanie GUC winno być skierowane do firmy Mercedes Benz Stuttgart.

Prezes Głównego Urzędu Ceł w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył, co następuje:

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - od początku jego funkcjonowania - ugruntowana jest teza, że każda ostateczna decyzja administracyjna /w tym i decyzja w sprawach celnych/ korzysta z atrybutu domniemania prawidłowości, co oznacza, że ma ona moc obowiązującą dopóty, dopóki nie zostanie we właściwym i nadzwyczajnym trybie wyeliminowana z obrotu prawnego /por. np. wyrok NSA z dnia 20 lipca 1981 r., SA 1478/81 - ONSA 1981 Nr 2 poz. 72/. Wskazuje się ponadto na treść art. 16 par. 1 Kpa statuujący trwałość decyzji ostatecznych na forum administracyjnym. Celem bowiem zasady trwałości decyzji ostatecznych jest nie tylko ochrona praw nabytych strony /w niniejszej sprawie chodzi o utrzymanie dotychczasowej stawki celnej na wprowadzone na polski obszar celny towary/, ale w ogóle ochrona porządku prawnego. Pewność obrotu prawnego /tzw. bezpieczeństwo prawne/ wymaga, by decyzje administracyjne były w określonych warunkach trwałe. Z tych zatem względów organy celne muszą mieć zawsze na względzie to, że regułą praworządnego postępowania jest to, iż decyzje ostateczne nie powinny być w zasadzie w postępowaniu administracyjnym wzruszone. Wyjątkiem od tej powyższej zasady jest możliwość korekty ostatecznej decyzji, które to możliwości są taksatywnie i wyczerpująco wyliczone w dziale II, rozdziałach 12 i 13 kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ nie zawiera żadnych przepisów o możliwości weryfikacji decyzji w trybach nadzwyczajnych. Organy celne, podejmując czynności procesowe w trybach nadzwyczajnych, są zatem zgodnie z treścią art. 1 ust. 2 Prawa celnego zobowiązane do stosowania w sprawach wznowienia postępowania stosownych przepisów rozdziału 12 kodeksu postępowania administracyjnego.

Badając legalność zaskarżonych decyzji, sąd zgodnie z art. 51 ustawy z dnia 1 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ nie jest związany granicami skargi, ale zobowiązany jest do wszechstronnego i obiektywnego zbadania sprawy, niezależnie od podniesionych zarzutów i zakresu żądań zawartych w skardze.

Uchylając zaskarżone decyzje organów celnych wydane w wyniku przeprowadzonego postępowania wznowieniowego - sąd dopatrzył się istotnego naruszenia przez nie postanowień art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa. Zgodnie z art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa - organ administracji państwowej, o którym mowa w art. 150 Kpa, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 jest zobowiązany i zarazem uprawniony jedynie do uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 par. 1 Kpa i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy. Zgodnie z powyższymi zapisami - nowa decyzja wydana w wyniku wznowienia postępowania musi rozstrzygać sprawę co do jej istoty w całości. Zastępuje ona bowiem dotychczasową decyzję, a ponieważ wyżej powołany przepis stanowi wyłącznie o "uchyleniu" decyzji, nie przewidując uchylenia części decyzji lub zmiany decyzji, konieczne jest w takiej nowej decyzji ponowne rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach strony /w niniejszej zaś sprawie o wymiarze cła od sprowadzonego z zagranicy towaru/. Jeżeli w wyniku wznowionego postępowania okaże się, że postępowanie z takich lub innych względów stało się bezprzedmiotowe, to nowa decyzja winna stanowić o umorzeniu postępowania.

Rozstrzygnięcie istoty sprawy to zatem nie tylko wyłącznie rozstrzygnięcie merytoryczne /wymiar cła/, ale również rozstrzygnięcie niemerytoryczne /umorzenie postępowania/.

Powyższy punkt widzenia składu orzekającego znajduje swoją aprobatę zarówno w doktrynie prawa /por. np. Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1996, str. 663 i n./, jak i w orzecznictwie sądu administracyjnego. I tak np. w wyroku NSA z dnia 26 września 1983 r., I SA 634/83 - ONSA 1983 Nr 2 poz. 76 wyjaśniono już, iż "z art. 149 par. 2 i art. 151 par. 1 Kpa wynika, że decyzja zapadła w wyniku wznowienia postępowania musi rozstrzygać istotę sprawy, nie może natomiast orzekać o przekazaniu sprawy organowi niższej instancji do ponownego rozpatrzenia".

Nie są rozstrzygnięciem sprawy co do istoty w rozumieniu art. 151 par. 1 ust. 2 Kpa zaskarżone decyzje kasacyjne organów celnych, w których orzeczono o przekazaniu sprawy do rozpatrzenia merytorycznego innemu organowi celnemu. Art. 45 ust. 5 ustawy z dnia 18 listopada 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ nie może stanowić podstawy prawnej do wydania decyzji kasacyjnej w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego, jaki stanowi wznowienie postępowania, gdyż dotyczy on wyłącznie zwykłego trybu postępowania celnego.

Z tych zatem względów, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym orzeczono jak w sentencji wyroku.