Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 268/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1512
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
article: § 4 pkt 3, § 18 ust. 5 pkt
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 145 § 1, art. 146 § 1, art. 152 § 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
article: art. 6 pkt 13, art. 16 ust. 1 pkt 1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 277
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 199
article: art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2017 r., nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz H. S. kwotę [...] zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] nr [...] z [...] marca 2017 r. (dalej: "organ I instancji") o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej przez H. (dalej: "skarżący") renty strukturalnej w łącznej wysokości 228 976,32 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ ustalił, że skarżący złożył w dniu 24 lipca 2006 r. wniosek o przyznanie renty strukturalnej, do którego dołączył zaświadczenie o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz zaświadczenie z ZUS w [...] o nieustaleniu mu prawa do renty i emerytury. Decyzją z dnia [...] października 2006 r., po stwierdzeniu, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania renty strukturalnej, organ I instancji przyznał skarżącemu rentę strukturalną. Renta ta była wypłacana skarżącemu do sierpnia 2016 r., przy czym jej wysokość była regularnie zmieniana w związku z waloryzacjami kwoty najniższej emerytury.

Dnia 3 października 2016 r. organ I instancji powiadomiony został przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w [...] (w skrócie: "KRUS") o weryfikacji okresów podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z informacji tej wynikało, że w dacie składania wniosku o rentę strukturalną skarżący nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Okoliczność ta stała się podstawą wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną przyznającą skarżącemu rentę strukturalną. Decyzją ostateczną z dnia [...] grudnia 2016 r. organ I instancji stwierdził wydanie decyzji o przyznaniu renty z naruszeniem prawa.

W związku z powyższym organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych przez skarżącego płatności z tytułu renty strukturalnej, zakończone decyzją z dnia [...] marca 2017 r. Po rozpoznaniu odwołania od tej decyzji, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzją z 22 maja 2017 r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając powyższe rozstrzygniecie organ przywołał przepisy prawne regulujące kwestie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ze środków publicznych, a także warunki przyznawania renty strukturalnej.

Organ wskazał, że sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania płatności ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy środki finansowe zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie w związku z wykrytymi nieprawidłowościami zostanie stwierdzone (tak jak w sprawie niniejszej) wydanie decyzji administracyjnej o przyznaniu środków publicznych z naruszeniem prawa. Podniósł w tym zakresie, że strona w dniu składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej nie spełniała jednego z warunków niezbędnych do uzyskania przedmiotowej płatności: podlegania w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu (§ 4 pkt 3 rozporządzenia). Decyzją Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w [...] z dnia [...] września 2016 r., skarżący został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników od 1 lipca 2004 r. do 30 września 2006 r. Organ stwierdził, że na dzień 24 lipca 2006 r., tj. dzień złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej, skarżący nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. W konsekwencji płatność z tytułu renty strukturalnej nie powinna być stronie przyznana, z powodu niespełnienia warunku przyznawanie tej płatności. W związku z tym, środki przekazane na rachunek strony z tego tytułu zostały pobrane przez nią nienależnie. Organ podniósł także, że ustawodawca wprowadził wyjątki w zakresie dochodzenia zwrotu udzielonej pomocy, niemniej w sprawie one nie zachodzą.

Organ odwoławczy bardzo szczegółowo przeanalizował przepisy unijne i ustalił, że każda z płatności dokonana na rzecz skarżącego była wyższa niż 100 euro, w związku z czym nie zachodzą podstawy do odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranych płatności z tego tytułu. Następnie organ wskazał unormowania unijne regulujące obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności i odniósł się do kwestii przedawnienia należności. W tym zakresie przytoczył przepisy rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, mające zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2005-2009, rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, mające zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2010 r. oraz rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, mające zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2011-2014 r., i rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 mające zastosowanie do płatności wypłaconych w 2015 i 2016 r.

Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z powołanymi przepisami obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeżeli błąd nie mógł być w zwykłych okolicznościach wykryty przez rolnika. Organ wyjaśnił, że w sprawie niniejszej płatność nie wynikała z pomyłki organu, ponieważ skarżący przedstawił zaświadczenie o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników i złożył oświadczenie o niewykonywaniu pracy zarobkowej podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Odnosząc się do kwestii przedawnienia organ wskazał, że co się tyczy płatności za lata 2006 – 2009, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności, a datą pierwszego powiadomienia rolnika o nieuzasadnionym charakterze płatności jest dłuższy niż lat 10, a w przypadku dobrej wiary rolnika – dłuższy niż 4 lata. Organ odwoławczy stwierdził, że powiadomienie skarżącego o nieuzasadnionym charakterze płatności nastąpiło poprzez doręczenie decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] po wznowieniu postępowania o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa, w dniu 5 grudnia 2016 r. Oznacza to, że renta wypłacona do 22 listopada 2006 r., w łącznej kwocie 3106,80 zł nie podlega zwrotowi z uwagi na upływ terminu dziesięcioletniego. Co do pozostałych kwot, co do których nie upłynął wskazany wyżej dziesięcioletni okres, organ rozważył, czy nie zachodzą podstawy do przyjęcia dobrej wiary skarżącego. Organ podkreślił, że przed przyznaniem renty skarżący złożył oświadczenie, że nie jest zatrudniony i nie wykonuje pracy zarobkowej, podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Ponadto we wniosku o przyznanie renty skarżący oświadczył, że wszelkie dane zgodne są z prawdą oraz, że zobowiązuje się do informowania agencji o wszelkich zmianach w zakresie tych danych. Nie można zatem uznać, by był w dobrej wierze.

W skardze na powyższą decyzję H. zarzucił organowi popełnienie błędu w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie przepisów rozporządzeń Komisji Unii Europejskiej, a także niewłaściwe zastosowanie art. 29 ust. 1 ustawy o Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że doszło do nienależnego pobrania środków publicznych przez skarżącego skoro nie została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzja przyznająca rentę strukturalną. Wskazał również na spełnienie wszystkich warunków do otrzymania renty strukturalnej na dzień wydania decyzji. Druk nr ZO-1/33 wypełnił dnia 25 września 2006 r., a wiec w dacie, w której nie pozostawał w zatrudnieniu, co wskazuje na złożeniu oświadczenia odpowiadającego prawdzie. Był przekonany, że podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, o czym świadczyło systematyczne odprowadzanie przez niego składek ubezpieczenia. Pozostawał w zaufaniu do prawidłowości zaświadczeń wydanych przez właściwe organy rentowe. Na tej podstawie wniósł o uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia w całości i decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] nr [...] z [...] marca 2017 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] marca 2017 r., ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od września 2006 r. do sierpnia 2016 r. w wysokości 228 976,32 zł.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (aktualnie: Dz.U. t.j. z 2017 r., poz. 2137; zwanej dalej: "ustawą") oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (aktualnie; t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1220; zwanego dalej: "rozporządzeniem").

Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji obowiązek ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą wydaje organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

W myśl (obowiązującego w dacie rozstrzygnięcia) § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r., rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki:

1. ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników;

2. prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, zwanemu dalej "ubezpieczeniem emerytalno-rentowym";

3. w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu;

4. przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha;

5. zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej;

6. wpisany został do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

7. nie posiada zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

W rozpoznawanej sprawie, jeden z warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej – podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną – został udokumentowany przez stronę zaświadczeniem wydanym przez Oddział Regionalny Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w [...] nr [...] z dnia 20 lipca 2006 r. Natomiast w dniu 3 października 2016 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło nowe zaświadczenie z KRUS z dnia 30 września 2016 r. z którego wynikało, że w dniu składania wniosku, tj. 24 lipca 2006 r., strona nie podlegała ubezpieczeniu emertytalno-rentowemu rolników. W konsekwencji powyższego w dniu 1 grudnia 2016 r. organ pierwszej instancji wydał w postępowaniu wznowieniowym ostateczną decyzję nr [...] o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa decyzji z dnia 1 grudnia 2016 r. (o przyznaniu renty strukturalnej). W uzasadnieniu wskazano, iż strona nie spełniała jednego z warunków przyznania renty strukturalnej, zawartego w § 4 pkt 3, tj. w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela utrwalony pogląd wyrażony w orzecznictwie (zob.: wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 października 2011 r. sygn. V SA/Wa 985/11 oraz WSA we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2014 r. sygn. III SA/Wr 851/13), że zakaz uchylenia decyzji dotkniętej wadami wymienionymi w art. 145 § 1 k.p.a. po upływie terminu wskazanego w art. 146 § 1 k.p.a. nie oznacza sanacji takiej decyzji. Decyzja ta bowiem – pomimo braku możliwości jej wyeliminowania z obrotu prawnego z uwagi na upływ terminu przedawnienia – jest decyzją nieprawidłową, wydaną z naruszeniem prawa, co stwierdza organ w osnowie decyzji wydanej na mocy art. 152 § 2 k.p.a., a w konsekwencji trzeba uznać, że płatności pobrane na podstawie decyzji, co do której zapadło później rozstrzygnięcie stwierdzające jej wydanie z naruszeniem prawa - nie były należne.

W przedstawionym kontekście organ Agencji miał podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu renty strukturalnej, podlegającej zwrotowi.

Organ ustalił wprawdzie prawidłowo, że renta strukturalna, wypłacona skarżącemu za okres od września 2006 r. do sierpnia 2016 r. stanowi płatność nienależnie pobraną, która co do zasady podlega obowiązkowi zwrotu, nie rozważył jednak należycie wszystkich przesłanek decydujących o obowiązku zwrotu.

Przesłanki te określone są w przepisach rozporządzeń unijnych, dotyczących zwrotu nienależnie pobranych płatności. Prawidłowo powołał organ art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) Nr 1782/2003 i (WE) Nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz.Urz. UE. L Nr 141, str. 18 z późn. zm.; Dz.Urz.UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243 z późn. zm.), mający zastosowanie do płatności w okresie 2006-2009 r., art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora win (Dz. U. UE.L. z 2009 r. Nr 316, str. 65), mający zastosowanie do płatności za 2010 r. oraz art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 z późn. zm.), mający zastosowanie do płatności za okres 2011-2014 r., art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz. UE Nr L z dnia 31 lipca 2014 r.) mający zastosowanie do płatności wypłaconych w 2015 i 2016 r.

Powołane wyżej przepisy przewidują obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności. Obowiązek zwrotu nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Przepisów o obowiązku zwrotu nie stosuje się bowiem, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika (art. 73 ust. 4 rozporządzenia Nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011, art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014). Podkreślić należy, że przepisy wszystkich wymienionych wyżej rozporządzeń mówią o pomyłce właściwego organu lub innego organu. Nie chodzi zatem tylko o pomyłkę organu, który płatność przyznaje i ją wypłaca.

Analizując tę przesłankę organ II instancji podkreślił, że renta strukturalna została skarżącemu przyznana nie na skutek pomyłki organu właściwego, czyli Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, lecz na skutek wyjścia na jaw – już po wydaniu decyzji – nowych okoliczności faktycznych dotyczących okresów podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników. Jednocześnie organ stwierdził, że skarżący nie przedstawił dowodu, że płatność dokonana została na skutek pomyłki innego organu, w tym przypadku Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Organ powołał się w tym zakresie na pismo KRUS wyjaśniające, że skarżący złożył 1 września 2016 r. świadectwo pracy "na zatrudnienie" poza rolnictwem. Z tych okoliczności organ wywiódł, że w sprawie mniejszej nie zachodziła pomyłka żadnego z organów.

Z takim stanowiskiem organu odwoławczego nie można się zgodzić. O ile uzasadnione jest przyjęcie, że przyznanie renty, a następnie jej wypłata nie były spowodowane pomyłką organu właściwego w sprawie, to nie zostało wyjaśnione w sposób niebudzący wątpliwości, że przyznanie renty nie nastąpiło na skutek błędu KRUS. Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r., rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym, jeżeli w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników (§ 4 pkt 3 w zw. z pkt 2). W związku z tym jednym z warunków przyznania renty strukturalnej jest dołączenie do wniosku dokumentu potwierdzającego podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu (§ 18 ust. 5 pkt 3 rozporządzenia). Nie jest wystarczające oświadczenie rolnika o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników. To organ właściwy w sprawie ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolników stwierdza, na podstawie posiadanych dokumentów, podleganie ubezpieczeniu z mocy ustawy.

Jest poza sporem, że skarżący złożył wymagany dokument potwierdzający podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników, a mianowicie zaświadczenie z dnia 20 lipca 2006 r. wydane przez KRUS, stwierdzające, że skarżący w dacie wydania zaświadczenia podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Zaświadczenie – zważywszy na jego charakter i funkcje – nie wiąże organu i może być zawsze uchylone lub zmienione w sytuacji, gdy dojdzie do zmiany faktów lub stanu prawnego, co oznacza również, że nie posiada ono waloru res iudicata, albowiem wraz ze zmianą faktów lub stanu prawnego staje się nieaktualne, co umożliwia wydanie nowego zaświadczenia odpowiadającego aktualnemu stanowi prawnemu lub faktycznemu, bez uprzedniego korygowania czy unieważnienia pierwotnie wydanego zaświadczenia, a treść zaświadczenia sama w sobie nie kreuje nowej sytuacji prawnej, ani też w inny sposób nie jest sprzężona z dyspozycjami norm prawnych dotyczących sfery praw i obowiązków adresata (postanowienie NSA z dnia 9 września 2014 r., sygn. akt II OSK 2340/14), to jednak nie można tracić z pola widzenia tego, że wydawane jest ono przez uprawniony organ na podstawie posiadanych już danych na żądanie osoby o nie się ubiegającej, potwierdzając określone fakty lub stan prawny mający znaczenie dla adresata podczas ustalania jego praw i obowiązków określonych uprzednio indywidualnym aktem prawnym albo opartych na akcie generalnym (mianowicie wówczas, gdy sytuacja jest jasna i nie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i rozstrzygania deklaratoryjnym aktem woli organu) (patrz: uzasadnienie wyroku NSA z dnia 24 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5538/16).

KRUS zweryfikował w 2016 r. treść zaświadczenia i stwierdził, że skarżący podlegał z mocy ustawy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu jako rolnik jedynie do 30 czerwca 2004, a ponownie od dnia 1 października 2006 r. Tak istotna i powodująca bardzo poważne skutki rozbieżność co do okresów podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu rolniczemu nakazywała dokładne wyjaśnienie, z jakiego powodu KRUS po ponad dziesięciu latach uznał, że w okresie od 1 lipca 2004 r. do 30 września 2006 r. skarżący nie podlegał jednak ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wprawdzie po uzyskaniu informacji o wyłączeniu skarżącego za wskazany okres z ubezpieczenia, organ I instancji wystąpił do KRUS o dodatkowe dane, jednak kolejna informacja KRUS (k. 96 akt adm.) kwestii tej nie wyjaśniła, organ ten powołał się bowiem ponownie na fakt złożenia przez skarżącego świadectwa pracy, dotyczącego zatrudnienia poza rolnictwem. Z informacji tej nie wynika także, czy przed 2016 r. KRUS posiadał jakiekolwiek informacje dotyczące zatrudnienia skarżącego poza rolnictwem. Okoliczność ta jest o tyle istotna, że zgodnie z ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w brzmieniu obowiązującym do 1 maja 2004 r., przepisy o ubezpieczeniu emerytalno-rentowym rolników z mocy ustawy, nie miały zastosowania do osoby, która podlegała innemu ubezpieczeniu społecznemu, a przez podleganie innemu ubezpieczeniu społecznemu ustawa nakazywała rozumieć osobę będącą pracownikiem zatrudnionym w wymiarze czasu nie niższym niż połowa wymiaru obowiązującego w danym zawodzie albo objętą innymi przepisami o ubezpieczeniu społecznym lub o zaopatrzeniu emerytalnym (art. 16 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 w zw. z art. 6 pkt 13). Do 1 maja 2004 r. na podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników nie miało zatem wpływu zatrudnienie w wymiarze niższym niż połowa wymiaru obowiązującego w danym zawodzie. Dopiero od 2 maja 2004 r. ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników za osobę podlegającą innemu ubezpieczeniu społecznemu uznaje osobę podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych lub objętą przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym (art. 6 pkt 13). Z kolei ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, do której odwołuje się ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników, przewidywała w omawianym okresie, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, obowiązkowe ubezpieczenie emerytalno-rentowe pracowników, co w konsekwencji powodowało wyłączenie z ubezpieczenia rolniczego w przypadku podjęcia zatrudnienia. Z informacji KRUS na k. [...] akt adm. wynika, że skarżący zatrudniony był od 1 stycznia 2004 r. do 20 września 2006 r. w wymiarze ¼ etatu. Wyjaśnienia wymagało zatem, czy fakt zatrudnienia skarżącego od 2004 r. znany był KRUS w dacie wydawania zaświadczenia z 20 lipca 2006 r. Od tego zależy bowiem ocena, czy wydanie zaświadczenia było pomyłką/zaniedbaniem KRUS, tym bardziej, że na zaświadczeniu wyraźnie zaznaczono wydanie go na potrzeby ARiMR. Znaczenie dowodowego waloru zaświadczenia i przemawiającego za nim domniemania prawdziwości (wprawdzie ograniczonego, jak należałoby przyjąć w świetle przywołanych powyżej argumentów), oceniające je organy administracji dokonały pobieżnie, a przez to dowolnie i wadliwie. Pomija ono bowiem znaczenie, walor oraz źródło pochodzenia zaświadczenia, którym legitymowała się strona występując z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej. Bez należytego uwzględnienia i rozważenia omawianej okoliczności nie sposób jest twierdzić, że już na etapie składania wymienionego wniosku strona wyrażała zamiar i wolę, naruszenia przepisów obowiązującego prawa. W konsekwencji nie pozostawało to bez wpływu na ocenę możliwości wykrycia przez nią błędu organu, a więc braku zaistnienia przesłanki, o której mowa w przywołanej na wstępie regulacji unijnej. Organy obu instancji zaniechały wyjaśnienia powyżej wskazanych okoliczności, co nie pozwala na jednoznaczną ocenę, czy w sprawie zachodzi pomyłka innego organu.

Okoliczności te mają znaczenie również dla oceny dobrej wiary skarżącego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres ten jest ograniczony do czterech lat.

Analizując wskazane przesłanki organ stwierdził, że renta wypłacona skarżącemu za wrzesień i październik 2006 r. nie podlega zwrotowi z uwagi na upływ terminu dziesięcioletniego. Natomiast w odniesieniu do płatności za okres grudzień 2006 r. – sierpień 2016 r. organ stwierdził, że skarżący nie wykazał, by działał w dobrej wierze, a zatem brak podstaw do zastosowania krótszego, czteroletniego terminu.

Ocena ta jest w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego przedwczesna. Organ nie ustalił bowiem wszystkich istotnych okoliczności, mających wpływ na ocenę dobrej wiary. W doktrynie i orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że w dobrej wierze jest ten, kto nie wie i nawet przy dołożeniu należytej staranności nie mógłby się dowiedzieć, że dane prawo mu nie przysługuje. Tak też rozumie organ dobrą wiarę w sprawie niniejszej. Oceniając według tych kryteriów działanie skarżącego, organ wziął jednak pod uwagę tylko to, że skarżący podpisał wniosek oraz złożył w dniu 25 września 2006 r. oświadczenie, że nie jest zatrudniony i nie wykonuje pracy zarobkowej podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Organ podkreślił, że wniosek o przyznanie renty strukturalnej zawiera oświadczenie o prawdziwości danych dotyczących rolnika, znajomości zasad przyznawania rent strukturalnych oraz zobowiązanie do informowania agencji o wszelkich faktach mających wpływ na przyznanie renty. Organ nie uzasadnił jednak przekonująco swojego stanowiska, że wymienione wyżej okoliczności przesądzają o braku dobrej wiary. Dlatego zgodzić się należy ze stanowiskiem skarżącego, że wypełniając 25 września 2006 r. druk oświadczenia ZO-1/33 podał prawdziwe dane o niezatrudnieniu poza rolnictwem i podleganiu z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu. Z treści tego dokumentu nie wynika na jaką datę należy wypełnić wskazane w nim dane. Wobec powyższego organy obu instancji nie wyjaśniły również dlaczego przypisały skarżącemu brak dobrej wiary przy wypełnieniu tego dokumentu.

Należy zwrócić uwagę, że dla uznania dobrej wiary konieczne jest ustalenie, czy przekonanie danej osoby o określonym stanie prawnym jest w okolicznościach sprawy usprawiedliwione. Organ wskazuje na dokumenty podpisane przez skarżącego, nie rozważa jednak, czy składając te oświadczenia mógł skarżący pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że praca zarobkowa wykonywana przez niego w wymiarze ¼ etatu ma jakikolwiek wpływ na prawo do renty strukturalnej, a w konsekwencji, czy jest to okoliczność, którą obowiązany był wskazać.

Jak już wyżej była o tym mowa, organ nie ustalił, czy fakt zatrudnienia skarżącego od 2004 r. znany był KRUS w dacie wydawania zaświadczenia z 20 lipca 2004 r. Nie wiadomo zatem, czy zaświadczenie to wystawione zostało na skutek błędnej oceny przez KRUS przesłanek podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników, czy też na skutek świadomego zatajenia przez skarżącego faktu zatrudnienia. Nie można wykluczyć, że fakt zatrudnienia skarżącego znany był KRUS w dacie wystawiania zaświadczenia, organ ten uznał jednak wówczas, że okoliczność ta nie ma znaczenia i nie powoduje wyłączenia skarżącego z ubezpieczenia społecznego rolników, mimo zmiany przepisów w tym zakresie. Gdyby tak było, przekonanie skarżącego o spełnieniu przesłanek przyznania renty mogłoby być w okolicznościach sprawy uznane za usprawiedliwione. Jak już wyżej wskazano, o spełnieniu przesłanek przyznania renty decyduje nie oświadczenie rolnika, lecz dokument potwierdzający podleganie ubezpieczeniu. Jeżeli skarżący rzeczywiście pracował w wymiarze ¼ etatu w dacie wystawienia zaświadczenia przez KRUS oraz stan ten znany był KRUS i nie uległ żadnej zmianie w dacie złożenia wniosku, skarżący mógł, działając w zaufaniu do organu właściwego w sprawie oraz do wydanego przez ten organ dokumentu urzędowego, przypuszczać, że jego zatrudnienie nie ma wpływu na warunki przyznania renty.

Organ podnosi, że skarżący wiedząc o tym, że jest zatrudniony, powinien był dołożyć należytej staranności i wyjaśnić tę okoliczność. Należy jednak zwrócić uwagę, że z akt sprawy nie wynika, by skarżący podjął zatrudnienie po uzyskaniu zaświadczenia z dnia 20 lipca 2006 r. Nie sposób więc nie zauważyć, że wydane skarżącemu zaświadczenie mogło stanowić dla niego jednoznaczne potwierdzenie, że fakt zatrudnienia nie ma wpływu na możliwość przyznania renty strukturalnej. Należy również podkreślić, że dla oceny dobrej wiary istotna jest nie tyle wiedza skarżącego o zatrudnieniu, którą to okoliczność akcentuje organ, ale wiedza skarżącego o tym, czy fakt ten ma wpływ na podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników, a w konsekwencji na możliwość przyznania renty strukturalnej.

W świetle przedstawionych okoliczności uznać należy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak wyczerpujących ustaleń co do wskazanych wyżej okoliczności spowodował w konsekwencji odmowę zastosowania w stosunku do skarżącego przepisów przewidujących zwolnienie z obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest warunkiem prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Niezebranie pełnego materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy nie pozwala na uznanie, że w sprawie niniejszej prawidłowo zastosowane zostały przepisy prawa materialnego.

Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni uwagi zawarte w niniejszym uzasadnieniu i przeprowadzi postępowanie dowodowe na wskazane wyżej okoliczności, wymagające dodatkowych ustaleń. Przede wszystkim organ ustali, na podstawie jakich dowodów wydane zostało skarżącemu zaświadczenie KRUS z dnia 20 lipca 2006 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz czy wydając to zaświadczenie KRUS dysponował dokumentami świadczącymi o zatrudnieniu skarżącego. Okoliczności te są niezbędne do ustalenia, czy płatności zostały dokonane na skutek pomyłki innego organu. W zależności od ustaleń w tym zakresie konieczne może okazać się dokonania dalszych ustaleń co do okoliczności wskazanych w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, art. 5 ust 3 rozporządzenia nr 65/2011 i art. 7 ust.3 rozporządzenia nr 809/2014 to jest ustalenia, czy błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Okoliczności te nie były do tej pory przedmiotem rozważań organu, który przyjął, że w sprawie nie zachodzi pomyłka organu właściwego, ani też innego organu.

Dla oceny czy błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika konieczne jest ustalenie, czy w normalnych, zwykłych okolicznościach (art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011 i art. 7 ust.3 rozporządzenia nr 809/2014), przy zastosowaniu przeciętnego miernika staranności, rolnik mógł dowiedzieć się o błędzie organu. Dla oceny tej istotne jest ustalenie, na czym polegał błąd innego organu. W sprawie niniejszej chodzi o ewentualną pomyłkę organu uprawnionego do poświadczania istotnych dla rolników okoliczności faktycznych i prawnych. Jak Sąd wskazywał powyżej rolnik ma prawo działać w zaufaniu do organu i wystawionego przez ten organ zaświadczenia, trudno więc wymagać, by podejmował działania mające na celu sprawdzenie prawidłowości wystawionego zaświadczenia. Podkreślić należy, że zaświadczenie to nie stwierdzało, że skarżący nie jest zatrudniony, co z łatwością mógłby zauważyć, lecz stwierdzało, że podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, co jest oceną prawną, wymagającą znajomości przepisów różnych ustaw.

Jak wskazano wyżej, ustalenia co do pomyłki organu mają także znaczenie dla oceny dobrej wiary skarżącego, która to okoliczność ma wpływ na obowiązek zwrotu renty strukturalnej, zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004. Zgodnie z tym przepisem obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Dokonując ponownie oceny przesłanki dobrej wiary organ uwzględni zawarte w niniejszym uzasadnieniu uwagi co do istotnych elementów dobrej wiary, czy i kiedy informował KRUS o tym zatrudnieniu lub czy inne organy wskazywały na to zatrudnienie oraz czy i jakie dokumenty przedstawił skarżący wnosząc o wydanie zaświadczenia. Organ powinien ustalić również, czy KRUS żądał jakichkolwiek dokumentów od skarżącego przed wydaniem zaświadczenia, ewentualnie czy odbierał od skarżącego oświadczenie w sprawie zatrudnienia. Pozwoli to na ustalenie, na jakiej podstawie, w oparciu o jakie dowody KRUS wydał zaświadczenie. Dopiero po dokładnym ustaleniu wszystkich wskazanych okoliczności możliwa będzie ocena, czy przesłanka dobrej wiary, o której mowa w art. 73 ust. 5 została spełniona, a zatem czy istnieją podstawy do zaniechania żądania zwrotu pobranej renty strukturalnej z uwagi na upływ terminu przedawnienia.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.), w skrócie: "p.p.s.a.". Z uwagi na to, że takimi samymi uchybieniami dotknięta jest także decyzja organu pierwszej instancji, sąd uchylił również i tę decyzję na podstawie art. 135 p.p.s.a., jest to bowiem konieczne dla końcowego załatwienia sprawy.

O zwrocie kosztów w wysokości 13 107 zł Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Na tą kwotę składa się: wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem 10 800,00 zł według stawek określonych w § 2 pkt 7 powołanego rozporządzenia z uwagi na to, że przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w kwocie przekraczającej 200 000 zł i wydatek 17 zł w związku z koniecznością uiszczenia opłaty skarbowej od dokumentu stwierdzającego ustanowienie pełnomocnika oraz kwota 2 290 zł uiszczonego wpisu.