Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 273/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2014-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Ewidencja gruntów
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 707
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - tekst jednolity
article: art. 151, art. 209, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 22 ust. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 193 poz 1287
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity
article: § 10 ust. 1 pkt 2, § 46 ust. 1 w zw. z § 47, § 48, § 49
journal: Dz.U. 2001 nr 38 poz 454
law: Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Malwina Tomiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2014 r. sprawy ze skargi L.B. i S.B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata C.G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym.


UZASADNIENIE

1. Pismem z dnia [...] lutego 2013 r. L.B. i S.B. zwrócili się do Starosty o wpisanie wnioskujących w ewidencji gruntów i budynków jako właścicieli budynku położonego na działce [...].

Pismem z dnia [...] lutego 2013 r. Starosta wszczął na wniosek L.B. i S.B. postępowanie administracyjne w sprawie zmiany zapisu własności w oparcie ewidencji gruntów i budynków dotyczącej działki oznaczonej nr ewid. [...].

Zawiadomieniem z dnia [...] marca 2013 r. organ poinformował strony

o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. L.B. i S.B. pismem z dnia [...] marca 2013 r. wskazali, powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych, że organy ewidencji rejestrują jedynie stany prawne ustalone w innym trybie lub przez inne organy orzekające, nie mogą natomiast samodzielnie rozstrzygać kwestii uprawnień wnioskodawcy do gruntu, budynku lub lokalu. Nadto ujawniony w ewidencji stan prawny musi być oparty na odpowiednich dokumentach (prawomocnych orzeczeniach sądowych i dokumentach posiadających moc dowodową dla ustalenia prawa własności).

2. Decyzją z dnia [...] marca 2013r., nr [...] Starosta, umorzył w całości postępowanie dotyczące wpisu w ewidencji gruntów i budynków powołując się na przepisy art. 7d ust. 1 i art. 22 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.; dalej P.g.k.), § 45 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454; dalej r.e.g.) oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej k.p.a.).

W uzasadnieniu organ podał, że do wniosku z dnia [...] lutego 2013 r. L.B. i S.B. dołączyli między innymi prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego Wydział Cywilny Odwoławczy, z dnia [...] czerwca 2004 r. sygn. akt [...], z którego jednoznacznie wynikało, że postanowieniem z dnia [...] marca 2004 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy Wydział Cywilny, przysądził H. i A.M. prawo użytkowania wieczystego działki gruntu o numerze [...] o obszarze 0,0157ha wraz ze znajdującym się na tej działce budynkiem stanowiącym własność użytkownika wieczystego. Konsekwencją powyższego było przeniesienie na nabywcę licytacyjnego prawa wieczystego użytkowania gruntu wraz ze znajdującym się na nim budynkiem.

Organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z § 46 ust. 2 pkt 1-4 r.e.g.

w sprawie ewidencji gruntów i budynków, z urzędu wprowadza się zmiany wynikające z prawomocnych orzeczeń sądowych, aktów notarialnych, ostatecznych decyzji administracyjnych, aktów normatywnych, opracowań geodezyjnych i kartograficznych, przyjętych do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, zawierających wykazy zmian danych ewidencyjnych, dokumentacji architektoniczno-budowlanej czy ewidencji publicznych prowadzonych na podstawie innych przepisów.

Natomiast zgodnie z § 12 ust. 1 r.e.g. prawa osób i jednostek organizacyjnych,

o których mowa w § 10 ust. 1 pkt 2 oraz § 11 ust. 1 pkt 1 i 2 r.e.g. uwidacznia się w ewidencji na podstawie: wpisów dokonanych w księgach wieczystych, prawomocnych orzeczeń sądowych, umów zawartych w formie aktu notarialnego, dotyczących ustanowienia lub przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości, z wyłączeniem umów dotyczących użytkowania wieczystego gruntów i własności lokali, ostatecznych decyzji administracyjnych, dyspozycji zawartych w aktach normatywnych, umów dzierżawy, o których mowa w § 11 ust. 1 pkt 2 r.e.g.

W ocenie organu pierwszej instancji, ustawodawca jednoznacznie wykazał techniczno-deklaratoryjny charakter ewidencji gruntów i budynków oraz określił dokumenty, z których zmiany danych ewidencyjnych powinny wynikać, by można było je ujawnić w ewidencji. Organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków rejestruje stan prawny ustalony w innym trybie lub przez inne organy orzekające. Poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można dochodzić, ani udowadniać swoich praw właścicielskich czy uprawnień do władania nieruchomością. Zatem Starosta nie może rozstrzygać kwestii uprawnień do gruntu lub budynku.

W przedmiotowej sprawie wnioskodawcy nie przedłożyli żadnych dokumentów, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany istniejącego wpisu, a wynikających

z przepisów § 46 ust. 2 pkt 1-4 r.e.g. W związku z powyższym, w ocenie Starosty, zarzut L.B. i S.B., odnośnie bezprawnego wprowadzenia w operacie ewidencji gruntów i budynków, jako właścicieli H. i A.M., jest bezpodstawny i postępowanie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

3. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli L.B. i S.B. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej prawo.

W uzasadnieniu odwołania wskazano że postanowienie Sądu Rejonowego

z dnia [...] marca 2004 r., sygn. akt [...], stanowi o przysądzeniu prawa użytkowania wieczystego do gruntu działki nr [...] bez przysądzenia prawa własności do znajdującego się na nim budynku. Ani postanowienia Sądu Okręgowego ani Sądu Rejonowego nie zawierały zapisu treści: "przeniesienie użytkowania wieczystego gruntu i budynku". Jednocześnie odwołujący wskazali, że żądanie ich wniosku nie miało charakteru wniosku o aktualizację zapisów ewidencji, do której nawiązywało uzasadnienie decyzji Starosty, ale o ich weryfikację w myśl § 54 r.e.g.

4. Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z archiwalnymi zapisami rejestru gruntów prowadzonego przez Starostę, według stanu na dzień [...] marca 2004r., właścicielem niezabudowanej działki nr [...] była Gmina, a użytkownikami wieczystymi byli L.B. i S.A.B.. Dla tej nieruchomości prowadzona była księga wieczysta nr [...]. W dniu 31sierpnia 2004r. do Starostwa Powiatowego wpłynęły dwa prawomocne postanowienia sądów, tj. postanowienie Sądu Rejonowego Wydziału Cywilnego z dnia [...] marca 2004r., sygn. akt [...] oraz postanowienie Sądu Okręgowego Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia [...] czerwca 2004 r., sygn. akt [...].

W postanowieniu z dnia [...] marca 2004 r. wydanym w sprawie przeciwko dłużnikom L.B. i S.B. o świadczenie pieniężne - prowadzonej przez Komornika Sądowego Rewiru, Sąd postanowił "przysądzić własność nieruchomości - działkę gruntu o numerze geodezyjnym [...] o obszarze 0,0157 ha położona w [...] przeznaczoną pod zabudowę handlowo-usługową stanowiącą własność Gminy, a będąca w użytkowaniu wieczystym (...), zabudowaną pawilonem usługowo-handlowym (w budowie), a zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...] (dawny numer [...]) H.I.M. i A.M.M. na prawach wspólności ustawowej jako użytkownikom wieczystym gruntu.

Postanowieniem Sądu Okręgowego, z dnia [...] czerwca 2004 r. sprostowano sformułowanie z "przysądzić własność nieruchomości" na "przysądzić użytkowanie wieczyste nieruchomości".

Pismem z dnia [...] września 2004 r. (znak Dz. Kw. [...]), Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych przesłał do Starostwa Powiatowego zawiadomienie dotyczące wpisu w księdze wieczystej KW nr [...], zgodnie, z którym dla nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] - przeznaczonej pod zabudowę handlowo-usługową, w dziale drugim jako użytkownika wieczystego wykazano H.I.M. oraz A.M.M. na prawach wspólności ustawowej. Organ dokonał wpisu zgodnie

z zawiadomieniem wpisując A.M.M. i H.I.M. jako użytkowników wieczystych dla działki nr [...]. Jednocześnie dla nowych użytkowników wieczystych założono nową jednostkę rejestrową nr [...], w której podano jako numer księgi wieczystej KW nr [...].

W oparciu natomiast o dokumentację techniczną zgromadzoną w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym prowadzonym przez Starostwo Powiatowe

ustalono, że w dniu [...] września 2006 r. ujawniono w operacie ewidencyjnym budynek handlowo-usługowy na działce nr [...]. Na tzw. arkuszu spisowym budynku (strona nr 72 operatu założenia ewidencji budynków), stanowiącym materiał roboczy do wprowadzenia nowych danych w ewidencji gruntów i budynków, jako właściciela wskazano A. i H.M. (wykazani w ewidencji jako władający gruntem), jednak w systemie komputerowym założono odrębną budynkową jednostkę rejestrową, w której jako właściciela wpisano S.B. i L.B..

Następnie w dniu 7 lipca 2008 r. do Starostwa Powiatowego wpłynęło zgłoszenie zmian do operatu ewidencji gruntów, skierowane przez H.M., zawierające w załączeniu Wykaz zmian gruntowych obejmujący zmianę sposobu użytkowania działki nr [...] z (przeznaczona pod budowę) na "5" (teren zabudowy mieszkaniowej). Zmiana ta została zarejestrowana pod numerem [...], a do rejestru gruntów została wprowadzona w dniu 8 lipca 2008 r. Nadto w zbiorach dowodów zmian ewidencji gruntów i budynków (przy zmianie nr [...]) znajdował się odpis z Księgi Wieczystej nr [...], wydany i poświadczony przez Sąd Rejonowy w dniu [...] lipca 2008 r., w którym dla nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] zapisano: "działka gruntu w użytkowaniu wieczystymi do dnia [...] marca 2095 r. budynek stanowiący odrębną nieruchomość przeznaczony na cele usługowe." W dziale drugim pozostaje jako właściciel Gmina, a jako wieczysty użytkownik małżonkowie H. i A.M..

W dniu [...] stycznia 2010 r. Starosta wprowadził do ewidencji gruntów i budynków zmianę zarejestrowaną pod nr [...], polegającą na wpisaniu

w miejsce małżeństwa S. i L.B., małżeństwo A. i H.M. - jako właścicieli budynku handlowo-usługowego na działce nr [...]. W opisie zmiany podano "sprostowanie zapisu w operacie ewidencji gruntów", zaś jako podstawę zmiany wskazano powyższe postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2004 r. W efekcie powyższej zmiany budynek na działce [...] został przeniesiony do uprzednio założonej jednostki rejestrowej nr [...], w której podmiotem ewidencyjnym byli już A. i H.M..

Dalej organ wskazał, że decyzją z dnia [...] maja 2012 r., znak [...] Burmistrz orzekł o przekształceniu odpłatnego prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości zabudowanej, składającej się z działki nr [...]. Powyższa zmiana została w dniu [...] października 2012r. wprowadzona do operatu ewidencyjnego pod numerem [...].

Odnosząc się do wniesionego odwołania Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego zgodził się ze skarżącymi, że ich wniosek dotyczył żądania sprawdzenia poprawności i zasadności zmian wprowadzonych do ewidencji w styczniu 2010 roku. Wskazał jednak, że zapisy w ewidencji gruntów i budynków w odniesieniu do nieruchomości oznaczonej nr działki [...] położonej przy ul. [...] są zgodne ze zgromadzonymi dokumentami prawnymi i technicznymi. Prawa do tej nieruchomości wynikają z zapisów prawomocnych orzeczeń sądowych i potwierdzone są wpisem dokonanym w księdze wieczystej, co w pełni realizuje wymóg przepisu

§ 12 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków.

Organ drugiej instancji wyjaśnił, że dla pełnego zrozumienia znaczenia przysądzenia praw do nieruchomości, nadanych m.in. na podstawie spełnienia warunków licytacji, należy posłużyć się protokołem opisu i oszacowania, albowiem to na jego podstawie przedmiot sprzedaży w takich postępowaniach podlega wycenie.

Zgodnie z art. 947 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.), w protokole opisu i oszacowania komornik wymienia się m.in.: 1) oznaczenie nieruchomości, jej granice, a w miarą możności jej obszar oraz oznaczenie księgi wieczystej lub zbioru dokumentów, 2) budowle i inne urządzenia ze wskazaniem ich przeznaczenia gospodarczego oraz przynależności nieruchomości, jak również zapasy objęte zajęciem, 3) osoby, w których posiadaniu znajduje się nieruchomość, jej przynależności i pożytki, 4) zgłoszone prawa do nieruchomości, 5) inne szczegóły istotne dla oznaczenia lub oszacowania nieruchomości.

Ponadto w art. 948 § 2 k.p.c. ustalono, że w oszacowaniu należy podać osobno wartość nieruchomości, budowli i innych urządzeń, przynależności i pożytków oraz osobno wartość całości, jak również wartość części nieruchomości, która w myśl art. 946 Kpc została wydzielona celem wystawienia oddzielnie na licytację. Wartości powyższe należy podać tak z uwzględnieniem, jak i bez uwzględnienia praw, które pozostają w mocy bez zaliczenia na cenę nabycia, oraz wartości praw nie określonych sumą pieniężną obciążających nieruchomość, w szczególności świadczeń z tytułu takich praw. Zgodnie natomiast z art. 46 § 1 Kodeksu cywilnego nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (granty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.

W ocenie organu drugiej Instancji na podstawie informacji zawartych

w wymienionych postanowieniach sądów, jak i z zapisów księgi wieczystej wynika,

że na dzień przysądzenia nieruchomości przedmiotowy budynek na działce nr [...] nie był jeszcze wybudowany, ani też nie ujawniono do niego żadnych praw w księdze wieczystej, co oznaczało że nie stanowił odrębnej od gruntu nieruchomości. Przeniesienie prawa do nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] obejmowało zarówno grunt, jak i wznoszony na nim budynek. Organ podkreślił, że jednoznaczne ustalenie rozumienia pojęcia o przysądzeniu użytkowania wieczystego nieruchomości nałożyły na Starostę obowiązek sprostowania, w styczniu 2010 roku, zapisów w operacie ewidencji gruntów i budynków w celu doprowadzenia do zgodności z dostępnymi materiałami źródłowymi. Działania te nie rozstrzygały w żaden sposób kwestii uprawnień właścicielskich do przedmiotowej nieruchomości, a były jedynie realizacją wymogu zawartego w § 45 ust. 1 i § 47 ust. 1 r.e.g., mając na względzie zapisy § 12 ust. 1 pkt 2 oraz pkt 1 tego rozporządzenia.

5. W skardze wniesionej z zachowaniem terminu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. L.B. i S.B. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej prawo i "o przywrócenie wpisu w ewidencji gruntów i budynków zgodnego z sentencją postanowienia Sądu Rejonowego sygn. akt [...] z dnia [...] marca 2004 roku przenoszącego tylko użytkowanie wieczyste gruntu na nabywców oraz o wniesienie z urzędu do Burmistrza, na podstawie art 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

W uzasadnieniu skargi skarżący zawarli zarzuty dotyczące naruszenia:

- art. 7 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 i 8 k.p.a. przez dokonanie czynności zmiany danych (budynku na działce nr [...]) w ewidencji gruntów i budynków bez podstawy prawnej;

- art. 7 k.p.a. (szczególnie w zw. z art 21 P.g.k.) - przez brak eliminacji wadliwych czynności innych osób i wadliwych dokumentów w ewidencji, niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;

- art. 4. Europejskiego Kodeksu Dobrej Administracji;

- art. 13 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościach oraz art. 1 o ochronie własności - przez zmianę danych w ewidencji nie objętych nowym zdarzeniem prawnym rozumianym jako zdarzenie powstałe po wprowadzeniu do ewidencji danych kwestionowanych (administracyjne wywłaszczenie bez podstaw prawnych);

- naruszenie przepisów art. 235, art. 48, art. 58 i art. 233 kodeksu cywilnego oraz

art. 31 ustawy o gospodarce nieruchomościami− przez błędną interpretację sentencji postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] marca 2004 roku oraz przez uznanie że, "ustalenie rozumienia pojęcia o przysądzeniu użytkowania wieczystego i nieruchomości nałożyły na Starostę obowiązek sprostowania w styczniu 2010 roku zapisów w operacie ewidencji gruntów i budynków w celu doprowadzenia do zgodności z dostępnymi materiałami źródłowymi" oraz "błędne twierdzenie, że w dniu przysądzenia użytkowania wieczystego gruntu budynek nie stanowił odrębnej od gruntu nieruchomości";

- art. 3 pkt 2 ustawy Prawo Budowlane przez błędne rozumienie pojęcia "budynku"

i nieprawidłowe stwierdzenie, że nieujawnienie w księdze wieczystej budynku stojącego na gruncie w użytkowaniu wieczystym oznacza, że nie stanowi on odrębnej od gruntu nieruchomości.

W uzasadnieniu tych zarzutów skarżący podnieśli argumenty przytoczone już odwołaniu dotyczące błędu organu ewidencyjnego w intepretowaniu orzeczeń sądu powszechnego stanowiących podstawę wpisu w ewidencji oraz samowolnej zmiany stanu ewidencyjnego.

6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi wskazał, że zasadność wprowadzonego sprostowania danych ewidencyjnych w celu doprowadzenia do zgodności z treścią postanowienia związana była z realizacją zasady utrzymania operatu ewidencyjnego w stanie aktualności, tj. zgodności z dostępnymi dokumentami - wynikającej z przepisu § 45 ust. 1 r.e.g. Zdaniem organu w sprawie zostały podjęte wszelkie czynności w celu wyjaśnienia stanu faktycznego. Skarżący nie wykazali, w jaki sposób dokonane rozstrzygnięcie lub jego uzasadnienie stoi w sprzeczności ze wskazanymi w skardze przepisami prawa.

Nadto organ nie zgodził się z twierdzeniem skarżących, że przedmiotowy budynek na działce nr [...] w rozumieniu ustawy Prawo budowlane oraz wykazywany na mapie z 2001r. jako "b", był już wtedy obiektem ewidencji gruntów i budynków i stanowił nawet odrębną nieruchomość, albowiem oznaczenie literowe "b" na mapie zasadniczej stosowane było dla wykazania stanu budynku "w budowie". Również z postanowienia Sądu Rejonowego z 2004r. wynikało, że budynek znajdujący się na przedmiotowej działce był w stanie surowym. Ujawnienie budynku w operacie ewidencyjnym, określenie jego funkcji użytkowej jako handlowo-usługowy oraz założenie dla niego odrębnej jednostki rejestrowej nastąpiło we wrześniu 2006 r., czyli ponad dwa lata po wydaniu ww. postanowień "o przysądzeniu użytkowania wieczystego gruntu". Nie jest zatem prawdą, jak sugerowali skarżący, że przedmiotowy budynek znajdował się w "ewidencji budynków" jeszcze przed licytacją gruntu, która była podstawą przysądzenia praw do nieruchomości.

Prawidłowo również została dokonana aktualizacja, albowiem skoro organ ewidencyjny uzyskał informację, wskazującą na niezgodność zapisu w ewidencji gruntów i budynków z treści postanowienia Sądu Okręgowego z [...] czerwca 2004 r., dostępną temu organowi dopiero od stycznia 2010 roku, a także z odpisem z Księgi wieczystej, to wówczas miał obowiązek dokonać aktualizacji zapisu, nie czekając na wynik okresowej weryfikacji w myśl § 54 rozporządzenia z 2001 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W przypadku złożenia skargi ocenie sądu podlega zatem zgodność zaskarżonego aktu, w tym wypadku decyzji administracyjnej, zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego.

W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 22 ust. 2 P.g.k. "osoby, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1

i art. 51, są obowiązane zgłaszać właściwemu staroście wszelkie zmiany danych objętych ewidencją gruntów i budynków, w terminie 30 dni licząc od dnia powstania tych zmian. Obowiązek ten nie dotyczy zmian danych objętych ewidencją gruntów

i budynków, wynikających z decyzji właściwych organów". Przepis § 46 ust. 1 r.e.g. stanowi, że "dane zawarte w ewidencji podlegają aktualizacji z urzędu lub na wniosek osób, organów i jednostek organizacyjnych, o których mowa w § 10 i 11". Z kolei

w myśl § 47 ust. 3 r.e.g. "w przypadku gdy aktualizacja operatu ewidencyjnego wymaga wyjaśnień zainteresowanych lub uzyskania dodatkowych dowodów, starosta przeprowadza w sprawie tej aktualizacji postępowanie administracyjne lub stosuje art. 22 ust. 3 ustawy".

W orzecznictwie odnoszącym się do wskazanych przepisów przyjmuje się, że wprowadzenie zmian danych ewidencyjnych zgodnie z przepisami rozporządzenia następuje w dwojakim trybie. Po pierwsze w trybie czynności materialno-technicznej w postaci wprowadzenia do bazy danych zmiany na podstawie udokumentowanego zgłoszenia (art. 22 ust. 2 i 3 P.g.k. w zw. z § 48 ust. 1 i 2 r.e.g.), o czym organ zawiadamia (§ 49 ust. 1 i 2 r.e.g.); po drugie w formie decyzji administracyjnej, gdy aktualizacja operatu wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego lub uzyskania dodatkowych dowodów (§ 47 ust. 3 r.e.g.) i wówczas organ ewidencyjny przeprowadza postępowanie administracyjne, które kończy się wydaniem decyzji administracyjnej (por. np. wyroki NSA z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt OSK 630/04 oraz 9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1439/09; dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl)..

8. Jak wyżej wskazano przepis art. 22 ust. 2 P.g.k. nakłada obowiązek zgłaszania zmian w danych objętych ewidencją gruntów i budynków na osoby wymienione w art. 20 ust. 2 pkt 1 i art. 51 P.g.k., a więc na właścicieli gruntów

i budynków oraz na władających nieruchomościami. Z kolei § 46 ust. 1 r.e.g. uprawnia do wystąpienia z wnioskiem o dokonanie zmiany danych ewidencyjnych "osoby, organy i jednostki organizacyjne, o których mowa w § 10 i 11". Do grupy tej należą właściciele nieruchomości (§ 10 ust. 1 pkt 2 r.e.g.), w pewnych przypadkach władający nieruchomościami (§ 10 ust. 2 r.e.g.) oraz użytkownicy wieczyści gruntów, jednostki organizacyjne sprawujące zarząd lub trwały zarząd nieruchomościami, państwowe osoby prawne (którym Skarb Państwa powierzył w stosunku do jego nieruchomości wykonywanie prawa własności lub innych praw rzeczowych), organy administracji publicznej (które gospodarują nieruchomościami wchodzącymi w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa oraz gminnych, powiatowych i wojewódzkich zasobów nieruchomości), użytkownicy gruntów państwowych i samorządowych oraz osoby i jednostki organizacyjne, które władają gruntami na podstawie umów dzierżawy (zgłoszonych do ewidencji stosownie do art. 28 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; § 11 ust. 1 r.e.g.).

W pierwszej kolejności zadaniem organów było więc ustalenie, czy wnioskujący L. i S.B. należą do grupy podmiotów, które uprawnione są do złożenia wniosku o zmianę danych ewidencyjnych w trybie § 46 ust. 1 w zw. z § 47 § 3 r.e.g. W przypadku, gdyby okazało się, że nie są do tego uprawnieni, postępowanie wszczęte z ich wniosku podlegać musiałoby umorzeniu (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 lutego 2013 r., sygn. akt II Sa/Po 1100/12).

Zdaniem organów skarżący nie są legitymowani do złożenia wniosku i nie mają statusu strony postępowania. Wynika to z tego, że po prawomocnym przysądzeniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przy ul. [...] (nr działki [...], powierzchnia 0,0157 ha) skarżący utracili tytuł prawny do tej nieruchomości, którą - jako użytkownicy wieczyści - nabyli H. i A.M. na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej. Podstawą dokonania wpisu było prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] marca 2004 r. (sygn. akt [...]). Następnie, na podstawie ostatecznej decyzji Burmistrza o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności z dnia [...] maja 2012 r., małżonkowie M. stali się właścicielami przedmiotowej nieruchomości (por. dział III KW nr [...] i zawarte w nim podstawy wpisów). Zgodnie z opisem zawartym w księdze wieczystej nieruchomość jest zabudowana i wyżej wymienione wpisy dokonywane w księdze obejmowały również budynek posadowiony na gruncie.

9. Trafnie zatem organy uznały, że skarżący nie są legitymowani do złożenia wniosku i nie są stroną postępowania ewidencyjnego. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U

z 2013 poz. 707 ze zm.) domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemania mogą być obalone przez przeciwstawienie im dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo

w każdym innym postępowaniu sądowym, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Organy ewidencyjne oparły się na stanie prawnym i dokumentach jednoznacznie odzwierciedlających ten stan i stanowiących podstawę dokonanych

w księdze wpisów. Żądane przez skarżących zmiany nie były dopuszczalne.

Z przytoczonych wyżej przepisów prawa geodezyjnego i kartograficznego oraz rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków wynika bowiem,

że postępowanie ewidencyjne nie jest trybem, w którym zwalcza się domniemania płynące z treści ksiąg. Ramy prawne ewidencji gruntów i budynków wskazują, że jej rola polega jedynie na dokumentowaniu niebudzącego wątpliwości stanu faktycznego i, w ograniczonym zakresie, stanu prawnego dotyczącego nieruchomości. Organy prowadzące ewidencję sprawując funkcje ewidencyjne i dokumentacyjne nie są uprawnione do rozstrzygania sporów dotyczących stanu prawnego nieruchomości.

Do regulacji stanów prawnych służą postępowania przed sądem powszechnym, który będzie władny rozstrzygać spory na tle stanu prawnego nieruchomości oraz ich części składowych lub przynależności (por. wyroki NSA z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 719/07; LEX nr 505313 i 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1030/07; LEX nr 496216).

Z treści wniosku, odwołania oraz skargi wynika natomiast, że skarżący przypisują organom ewidencyjnym i postępowaniu ewidencyjnemu funkcje prawotwórcze. Założenie to jest oczywiście błędne i pozostaje w sprzeczności

z celami i zasadami prowadzenia ewidencji. Dlatego zarzuty skarżących dotyczące naruszeń ich prawa konstytucyjnych lub konwencyjnych przez "bezprawne wywłaszczenie" nie mogą być uznane za trafne. Organy ewidencyjne nie posiadają kompetencji do tego, by rozstrzygać o stanach prawnych nieruchomości, w szczególności, co zarzucają skarżący, o przesądzać status prawny budynku jako części składowej nieruchomości albo odrębny przedmioty własności.

Wskazać przy tym należy, że organy ewidencyjne dążąc do aktualizacji stanu ewidencyjnego zgodnie ze stanem prawnym dokładnie i wyczerpująco zbadały

tą okoliczność i dokonując zmiany oparły się na stanie wynikającym z treści księgi wieczystej i dokumentów stanowiących podstawę ujawnionych tam wpisów. Z wpisu

w księdze wieczystej wynika jednoznacznie, że po dokonaniu wpisu przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności – nieruchomość wraz ze znajdującym się na niej budynkiem stanowi własność H. i A.M. na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej.

10. Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie podniesionych w skardze zarzutów oraz przesłanek wziętych przez Sąd pod uwagę z urzędu wykazała, że jest ono zgodne z prawem, nie narusza bowiem ani przepisów materialnoprawnych, ani też przepisów postępowania w stopniu istotnym mającym wpływ na wynik sprawy. Organ pierwszej instancji stwierdziwszy brak uprawnienia skarżących do żądania zmiany stanu ewidencyjnego, decyzją wydaną na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. zasadnie umorzył postępowanie w sprawie.

Tym samym decyzja organu drugiej instancji utrzymująca w mocy to rozstrzygnięcie była zgodna z prawem. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu orzeczono na podstawie art. 209 i 250 p.p.s.a.