Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 908/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 2,3
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 908/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 sierpnia 2009r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędziowie: WSA Inga Gołowska, WSA Maria Zawadzka (spr.), Protokolant: Daniel Marzec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2009r., sprawy ze skargi M. J., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 08 kwietnia 2009 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Skarżąca M. J. prowadząc działalność gospodarczą "D", nie dopełniła obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w okresie od stycznia 1995 r. do kwietnia 2003 r. Spowodowało to powstanie zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na kwotę 55 036,84 zł wraz z odsetkami i kosztami upomnienia. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek wynosiły 8 208,65 zł.

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2008 r. skarżąca zwróciła się z prośbą o umorzenie powstałego zadłużenia. Z wniosku, dokumentów do niego dołączonych oraz ustaleń organu wynikało, że skarżąca ma 42 lata, jest osobą bezdzietną, gospodarstwo domowe prowadzi razem z mężem, nie korzysta ze świadczeń emerytalno - rentowych oraz pomocy społecznej. Małżeństwo zamieszkuje razem z ojcem skarżącej M. P.. Skarżąca nie jest nigdzie zatrudniona, nie ma żadnego źródła dochodów, nie posiada statusu osoby bezrobotnej, a ponadto nie jest zarejestrowana jako osoba poszukująca pracy. Z zeznania podatkowego za 2006 rok wynika, że nie uzyskała dochodu, a za 2007 r. brak jest zeznania podatkowego. Mąż skarżącej zarabia 1294,69 zł netto. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, natomiast razem z mężem są współwłaścicielami na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej, samochodu marki D., rok produkcji 2000, oraz działek nr [...] i nr [...]położonych w K., dzielnica P., o pow. 0,0441 ha i 0,0440 ha. Skarżąca nie posiada innego zadłużenia, oprócz tego względem ZUS. W dniu [...] października 2008 r., w celu zabezpieczenia należności, ZUS skierował wniosek do Sądu Rejonowego wniosek o wpis hipoteki przymusowej na nieruchomościach zobowiązanej. W firmie skarżącej kilkakrotnie dokonywano włamań z kradzieżą i zniszczeń. Skarżąca przedłożyła zaświadczenia lekarskie z 2006 r. stwierdzające, że cierpi na dolegliwości reumatyczne.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz należności z tytułu składek za pracownika w części finansowanej przez płatnika wraz z odsetkami i kosztami oraz umorzył postępowanie w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych.

W uzasadnieniu stwierdzono, że nie istnieją żadne z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek wymienionych w art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 07 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. - Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 03 r., Nr 141, poz. 1365). Uznano, że skarżąca jest właścicielką ruchomości i nieruchomości i nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Z uwagi na skierowanie wniosku o ustanowienie hipoteki przymusowej na rzecz ZUS na nieruchomości skarżącej istnieje, zdaniem organu, szansa na przynajmniej częściowe uregulowanie należności z tytułu składek i odsetek. Organ stwierdził, że skarżąca nie wykazała swojej trudnej sytuacji materialnej oraz tego, w jakim stopniu włamania do zakładu oraz trudności z odzyskaniem należności od dłużników wpłynęły na sytuację materialną jej i jej rodziny, a w szczególności na niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślono też, że skarżąca nie wykazała złego stanu zdrowia, który uniemożliwiałby jej podjęcie zatrudnienia. Organ nie wykluczył możliwości spłaty zadłużenia w systemie ratalnym w przypadku skutecznego złożenia wniosku o rozłożenie zaległości na raty. Uzasadniając umorzenie postępowania w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych organ stwierdził, że brak było przedmiotu postępowania.

Skarżąca zwróciła się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz umorzenie należności wraz z odsetkami, podnosząc, że ZUS domaga się ponownej zapłaty składek, które zostały uprzednio wpłacone, jednakże nie zachowała się w tej sprawie pełna dokumentacja. Do wniosku dołączono wniosek o objęcie restrukturyzacją, wyciąg bankowy dotyczący wpłat dokonanych w dniu [...].09.2008 r. przez Internet na poczet zaległości składkowych, dowody wpłat kwot 58,34 zł, 57,42 zł, zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach męża skarżącej oraz świadectwo pracy męża skarżącej z dnia 14.04.2008 r., o rozwiązaniu za wypowiedzeniem umowy o pracę z D. J..

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją ostateczną z dnia 8 kwietnia 2009 r., Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu, organ drugiej instancji podzielił stanowisko i powtórzył argumentację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając w oparciu o materiał dowodowy zebrany w toku postępowania pierwszoinstancyjnego oraz dane zgromadzone na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Prezes ZUS ustosunkował się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznania sprawy uznając je za bezzasadne. Dodatkowo ustalono, że mąż skarżącej obecnie jest zgłoszony do ubezpieczenia społecznego z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w firmie "S" Sp. z o.o. Uznano, że włamania i dewastacje na szkodę skarżącej, na które powoływano się we wniosku o umorzenie, miały miejsce w 2001 r., 2002 r. i zdaniem Prezesa ZUS nie pozbawiły skarżącej możliwości prowadzenia działalności zarobkowej.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie kwestionując ją w całości. Na uzasadnienie wskazała, że jej sytuacja materialna jest trudna, mąż zarabia 1200 zł, posiadany samochód ma wartość 500 zł, a działka jest jej jedynym zabezpieczeniem na starość. Do skargi załączyła szereg dokumentów na poparcie jej sytuacji materialnej oraz dokonanych kradzieży.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016).

Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez m. in. kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem wydawanych przez nią decyzji, postanowień bądź innych aktów. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa materialnego, ani przepisów postępowania, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Jednakże nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Charakter decyzji uznaniowej wskazuje, że sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006r. sygn. akt: II SA/Wa 2427/06 LEX nr 328895).

Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Jak wynika z ustaleń organów, które Sąd uznał za prawdziwe, skarżąca nie ma obecnie stałego źródła dochodu lecz jest współwłaścicielką samochodu oraz nieruchomości gruntowej w K. Złożony przez ZUS wniosek o ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości daje realną szansę na spłatę choćby części zadłużenia.

Zaznaczyć należy, że brak przesłanki całkowitej nieściągalności wobec skarżącej odnosi się także do należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. W tym przypadku nie ma zastosowania zastrzeżenie zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dające możliwość umorzenia należności składkowych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, a zatem nie ma prawnej możliwości umorzenia należności z tego tytułu.

W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. - Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Ustawodawca, używając - w powołanych przepisach zarówno ustawy, jak i rozporządzenia - zwrotu "może" przesądził, że decyzja organu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru negatywnego lub pozytywnego dla wnioskodawcy sposobu rozstrzygnięcia jego wniosku. Uznanie administracyjne nie wyraża się zatem w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek zawartych w przepisach. W takim przypadku sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, nie zaś rozstrzygnięcie będące wynikiem wyboru dokonanego przez organ administracji, a zatem bada się, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organy uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych, oraz czy w ramach swego uznania nie naruszyły one zasady swobodnej oceny dowodów.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącej, a więc związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy oraz w § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W części wstępnej uzasadnienia przywołano bowiem wszelkie istotne z punktu widzenia sprawy okoliczności faktyczne, które następnie w sposób logiczny i przekonywujący odniesiono do ustawowych zapisów. W uzasadnieniu decyzji Prezesa ZUS szczegółowo wymieniono okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, bytowej i zdrowotnej skarżącej. Ustalony w ten sposób stan faktyczny dał podstawę do wydania decyzji przez Prezesa ZUS w granicach uznania administracyjnego. Organy obu instancji dokonały oceny zgromadzonych materiałów zgodnie z zasadami logiki oraz doświadczenia w granicach swobody ocen, a nie dowolności ocen. W tym miejscu zaznaczyć należy, że orzekający Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 22.12.2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2426/06, zgodnie z którym "umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, (...) to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne".

Sąd uznał za prawidłowo poczynione ustalenia organu, że skarżąca nie ma na utrzymaniu dzieci, jest osobą zdolną do uzyskania pracy zarobkowej, a jej mąż ma stałe źródło dochodu z tytułu umowy o pracę. Jednocześnie skarżąca nie jest zarejestrowana jako osoba poszukująca pracy i nie korzysta z pomocy społecznej. Słusznie przyjęto, że skarżąca nie wykazała przewlekłej choroby, czy też konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W przypadku skarżącej nie ma zastosowania także przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 cytowanego rozporządzenia, mówiący o poniesieniu strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Sąd nie dopatrzył się dowolności ocen ze strony organów przy przyjęciu, że dokonane na szkodę skarżącej kradzieże nie pozbawiły skarżącej możliwości prowadzenia działalności zarobkowej. Organ uzasadnił bowiem, że po tych zdarzeniach skarżąca prowadziła jeszcze działalność gospodarczą, a zadłużenie z tytułu nie opłacanych składek na ubezpieczenie obejmuje także okres sprzed dokonanych włamań.

Mając powyższe względy na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana po rozpatrzeniu przez organ odwoławczy wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, poddano ocenie racje, na które powołała się skarżąca. Sąd doszedł więc do przekonania, że rozstrzygnięcie mieści się w ramach przyznanego organom uznania administracyjnego. W sytuacji zaś, gdy organy administracji wszechstronnie rozważyły i oceniły wszystkie aspekty faktyczne i prawne, Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia jej niezgodności z prawem.

Organy obu instancji słusznie umorzyły postępowanie w przedmiocie składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych na podstawie art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W niniejszej sprawie brak było przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istniały należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie bowiem z art. 30 cyt. ustawy do składek tych nie stosuje się przepisu art. 28 i 29 cyt. ustawy, a zatem niedopuszczalne jest badanie istnienia przesłanek umorzenia, odroczenia terminu płatności, czy też rozłożenia na raty zaległych składek.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.