Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1421/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 567
law: Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia del. WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej ze skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 stycznia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wr 743/14 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 743/14, po rozpatrzeniu skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna, oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] lipca 2014 r. o odmowie przyznania zasiłku dla opiekuna w związku z koniecznością opieki nad matką [...], za okres od dnia 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz od dnia 15 maja 2014 r. do końca ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że Burmistrz [...] odmówił skarżącemu przyznania zasiłku dla opiekuna w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką [...], jako przyczynę odmowy wskazując niespełnienie warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu tej ustawy obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. W ocenie organu, wnioskodawcy nie przysługuje zasiłek dla opiekuna z tytułu sprawowanej opieki nad matką, ponieważ pozostaje ona w związku małżeńskim, a jej małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, Jarosław Roman złożył odwołanie. W jego uzasadnieniu wskazał m.in., że począwszy od 2003 r. do dnia dzisiejszego opiekuje się matką. Po ukończeniu szkoły średniej nie podjął żadnej pracy zarobkowej, ponieważ jego ojciec pracuje i nie może zrezygnować z pracy, gdyż jest już w takim wieku, że trudno byłoby mu pracę znaleźć. Musi on także pracować do emerytury, żeby mieli z mamą z czego żyć i opłacać rachunki, płacić za leki i rehabilitację mamy. Wskazał, że kiedy ubiegał się o świadczenie pielęgnacyjne po raz pierwszy, otrzymał decyzję odmowną, lecz na skutek odwołania otrzymał świadczenie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Następnie świadczenie zostało mu przyznane przez Burmistrza na okres od 1 czerwca 2011 r. do 30 czerwca 2014 r. Z dniem 1 lipca 2013 r. utracił świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na zmianę przepisów. Wskazał ponadto, że u niego w rodzinie sytuacja się nie zmieniła, a stan zdrowia mamy znacznie się pogorszył. Fakt, że mama wymaga całodobowej opieki, którą skarżący cały czas sprawuje, potwierdził pracownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w czasie wywiadu środowiskowego. W związku z powyższym wniósł o pozytywne załatwienie sprawy.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania organ II instancji stanął na stanowisku, że nie może ono być uwzględnione. Wyjaśnił, że podstawę prawną, w oparciu o którą ustalane jest prawo do przedmiotowego zasiłku, stanowią przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567), która weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r. Ustawa ta wykonuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13 (Dz. U. poz. 1557), którym Trybunał zakwestionował zgodność z art. 2 Konstytucji przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548), a którymi to przepisami z dniem 1 lipca 2013 r. wygaszono z mocy prawa decyzje przyznające opiekunom dorosłych osób niepełnosprawnych świadczenia pielęgnacyjne, przyznane na dotychczasowych zasadach. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy stan sprawy i wyjaśnił, że zdaniem organu I instancji zasiłek dla opiekuna stronie nie przysługuje z tego powodu, że wymagająca opieki matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek - ojciec skarżącego - nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu oceny tej nie zmienia fakt, że mąż matki nie może sprawować opieki nad żoną, ponieważ jest na stałe zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji.

Organ II instancji przywołał treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu tejże ustawy obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. i podkreślił, że ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna wyraźnie nakazuje oceniać spełnienie wymagań do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego obowiązujących właśnie w dniu 31 grudnia 2012 r. Wyłącznie miarodajne jest zatem w niniejszej sprawie brzmienie ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujące w tej właśnie dacie.

O tym, że dobrowolne podjęcie zatrudnienia przez osobę, która jest w pierwszej kolejności zobowiązana względem niepełnosprawnego do alimentacji, nie stanowi podstawy do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, przekonuje organ także linia orzecznicza, jaka ukształtowała się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w odniesieniu do przepisu art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który także stanowi o "niemożności sprawowania opieki" przez osobę zobowiązaną w pierwszym stopniu. Na poparcie swojego stanowiska organ odwoławczy przywołał odpowiednie wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego.

Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych wedle regulacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, świadczenie pielęgnacyjne co do zasady nie przysługuje krewnemu osoby niepełnosprawnej, jeżeli ta ostatnia pozostaje w związku małżeńskim. W takim bowiem wypadku to współmałżonek jest pierwszą w kolejności osobą zobowiązaną do alimentacji. Realizacja obowiązku alimentacyjnego małżonka może przy tym przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki, lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce tego małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad jego niepełnosprawnym współmałżonkiem. Organ podkreślił, że powołany przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje tylko jeden wyjątek w tym zakresie, sprowadzający się do przypadku, w którym małżonek osoby wymagającej opieki ze względu na swój wiek i stan zdrowia nie jest w stanie podołać spoczywającemu na nim obowiązkowi alimentacyjnemu (w tym zwłaszcza, gdy niezdolność tę udokumentuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że matka wnioskodawcy pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie istnieją także żadne inne obiektywne, niezależne od męża matki przeszkody, w postaci wieku i złego stanu zdrowia, które uniemożliwiałyby ojcu skarżącego wywiązywanie się względem żony z obowiązku alimentacyjnego. W świetle zaś przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu tej ustawy, które nakazuje uwzględnić ustawa o ustaleniu i wypłacie dla opiekunów, przeszkody takiej nie stanowi fakt zatrudnienia ojca wnioskodawcy, nawet w pełnym wymiarze czasu pracy. Tym samym, sprawowanie opieki nad matką przez skarżącego nie może być na gruncie niniejszej sprawy uznane za wypełnianie przez skarżącego własnego obowiązku alimentacyjnego względem matki. Skarżący bowiem niejako wyręcza w tym zakresie swojego ojca. Z tego też powodu, w ocenie organu II instancji, nie jest możliwe przyznanie skarżącemu zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką na żaden z wnioskowanych okresów.

Organ wyjaśnił również, że okoliczność, iż wnioskodawca miał uprzednio ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, sama w sobie nie przesądza o prawie do zasiłku dla opiekuna w świetle przywołanych regulacji prawnych. W rozpoznawanej sprawie skarżący miał przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w lipcu 2011 r. w oparciu o przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w ust. 5 pkt 2a przewidywał ówcześnie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje "jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim". Bazując na istniejącej wówczas linii orzeczniczej Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w czerwcu 2010 r., co następnie powtórzył Burmistrz w decyzji z 13 lipca 2011 r. Ostatecznie na mocy nowelizacji ustawy, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., przepisowi temu nadano brzmienie, zgodnie z którym, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje "jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że jej współmałżonek legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności". Ustawodawca przesądził tym samym, że niemożność sprawowania opieki przez małżonka osoby niepełnosprawnej, aby stanowiła okoliczność umożliwiającą ubieganie się przez inne osoby o świadczenie pielęgnacyjne, musi wynikać z przyczyn obiektywnych, związanych z jego wiekiem i stanem zdrowia, nie zaś z jego zatrudnieniem.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył [...]. W jej uzasadnieniu skarżący szeroko opisał swoją sytuację życiową. Podtrzymał argumenty zawarte w złożonym odwołaniu. Wskazał, że powodem złożenia skargi jest ocena okoliczności tej sprawy a także interpretacja przepisów ustawy o ustaleniu prawa i wypłacie zasiłków dla opiekunów, które nie powinny być dokonywane w oderwaniu od celu tej ustawy, jakim jest przywrócenie opiekunom osób niepełnosprawnych niekonstytucyjne odebranych im świadczeń. Interpretacji ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów powinno raczej dokonywać się z uwzględnieniem konstytucyjnej zasady praw nabytych. Skarżący nie może się zgodzić z tym, że w jego przypadku poprzednio należało mu się świadczenie pielęgnacyjne, jego sytuacja nie uległa żadnej zmianie, jednak odmówiono mu świadczenia, gdyż teraz organy inaczej interpretują ustawę.

Skarżący uważa, że w jego sytuacji zachodzi konieczność odstąpienia od literalnego brzmienia powyższego przepisu, o czym przesądza wzgląd na konstytucyjną zasadę ochrony praw nabytych (art. 2 Konstytucji RP), która tworzy uzasadnienie aktualnej ustawy, jak również konstytucyjna zasada równości wobec prawa (art. 32 ust 1 i 2 Konstytucji RP), która osoby w równej sytuacji nakazuje traktować równo. W rozumieniu skarżącego, w zakresie jego sprawy organy orzekające powinny kierować się zasadą praw nabytych. Tylko taka ocena pozostaje w zgodności z zasadą ochrony praw nabytych oraz zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W opinii organu odwoławczego przyjęcie odmiennej niż w zaskarżonej decyzji wykładni przepisów ustawy o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów stawiałoby pod znakiem zapytania podstawowe pryncypia procesu stanowienia i wykładni prawa, jak również stanowiłoby ingerencję w konstytucyjny rozdział kompetencji organów władzy publicznej, który pozwala administracji jedynie stosować, nie zaś korygować stanowione przez ustawodawcę przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 743/14 uznał skargę za niezasadną i wyjaśnił, że podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Sąd przywołał i szeroko omówił treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13. Następnie Sąd przytoczył treść art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów i wyjaśnił, że przepisy tej ustawy nakładają obowiązek weryfikacji złożonych wniosków w zakresie spełnienia przez osobę ubiegającą się o zasiłek dla opiekuna warunków do jego otrzymania, określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 992, ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Sąd przywołał treść art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu skarżący nie spełnił przesłanki z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, który to przepis narzucił weryfikację stanów faktycznych w oparciu o ustawowe przesłanki art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Negatywną przesłankę do przyznania wówczas zasiłku pielęgnacyjnego stanowiła sytuacja, taka jak miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, gdy osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak posiadania przez ojca skarżącego orzeczenia o niepełnosprawności wykluczył przyznanie skarżącemu zasiłku dla opiekuna. Wobec powyższego Sąd uznał, że zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Okoliczność, na którą powołuje się skarżący, tj. uprzednie ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie przesądza o prawie do zasiłku dla opiekuna. Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów wyraźnie bowiem wskazuje dwie kumulatywne przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest to prawo. W ten sposób ustawodawca zdecydował, że sam fakt uprzedniego uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest równoznaczny ze spełnianiem tychże warunków. W sytuacji skarżącego nie zostały spełnione przesłanki, od których art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w jego brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. uzależniał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma zatem możliwości przyznania skarżącemu zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką na żaden z wnioskowanych okresów. Sąd zauważył, że celem ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. było przeciwdziałanie nadużyciom związanym z pobieraniem świadczeń pielęgnacyjnych przez osoby w rzeczywistości nieświadczące opieki. Natomiast celem ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. nie było przywrócenie nabytych praw do świadczeń, ale rekompensata – według zasad określonych w art. 1 i 2 tej ustawy.

Za nieuzasadnione Sąd uznał jednocześnie żądania skargi sprowadzające się do odstąpienia od wykładni językowej kwestionowanego przepisu ustawy ze względu na konstytucyjną zasadę ochrony praw nabytych. Stanowisko aprobujące odstąpienie od wykładni językowej na rzecz wykładni systemowej omawianego przepisu ustawy zostało także zaprezentowane w zdaniu odrębnym członka Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z którym Sąd I instancji w składzie orzekającym w niniejszej sprawie dokładnie się zapoznał. Jednak poglądu w nim wyrażonego Sąd nie podzielił. W uznaniu Sądu brak jest podstaw w niniejszej sprawie do zastosowania wykładni innej niż językowa (np. celowościowej), albowiem brzmienie przepisu art. 2 ust. 2 wspomnianej ustawy jest jasne pod względem językowym. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że zamiarem ustawodawcy było pozostawienie w gronie uprawnionych wyłącznie tych osób, które spełniają warunki określone w przepisie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w jego brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Tym samym, jak trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, przyjęcie odmiennej wykładni przepisów ustawy o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów stawiałoby pod znakiem zapytania podstawowe pryncypia procesu stanowienia i wykładni prawa, jak również stanowiłoby ingerencję w konstytucyjny rozdział kompetencji organów władzy publicznej, który pozwala administracji jedynie stosować, nie zaś korygować stanowione przez ustawodawcę przepisy prawa.

Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył [...].

Strona skarżąca zarzuciła kwestionowanemu rozstrzygnięciu:

1 - naruszenie prawa materialnego, czyli art. 2 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albowiem jeśli skarżący posiadał prawo do świadczenia przyznanego mu na mocy przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2012 r., a decyzja przyznająca mu owo świadczenie wygasła z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. w rozumieniu art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej, to ma prawo ubiegać się o przedmiotowy zasiłek dla opiekunów, oraz

2 - naruszenie przepisów procesowych, czyli art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, w związku z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi, w sytuacji gdy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została wydana z naruszeniem prawa uzasadniającym jej uchylenie ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, w szczególności polegające na błędnym ustaleniu stanu faktycznego w sprawie w postaci przyjęcia, że skarżący zalicza się do grupy podmiotów, którym nie przysługuje zasiłek dla opiekuna, przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, nieopłaconej ani w części, ani w całości, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów.

W niniejszej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z tym w pierwszej kolejności wymagają oceny zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego może podlegać ocenie dopiero wówczas, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń.

Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Można zatem zarzucić Sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a pomimo to Sąd ten nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonego orzeczenia. Natomiast w rozpatrywanej sprawie przedstawione przez Sąd I instancji przesłanki oddalenia skargi nie pozwalały na zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż Sąd I instancji nie stwierdził takich naruszeń prawa, które mogły mieć wpływ na sposób jej rozpatrzenia przez organ. Sąd dokonał wnikliwej, merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji i zasadnie uznał, że powołane w uzasadnieniu przepisy prawa nie zostały przez organ naruszone. Jeśli zatem z wyroku wynika, że Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to uznać należy, że rozstrzygnięcie wydane w oparciu o treść art. 151 powołanej ustawy jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez Sąd I instancji normy prawnej. Podkreślić przy tym należy, że samo wydanie wyroku niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego kasacyjnie nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanym normom. Analiza skargi kasacyjnej w zakresie uzasadnienia rozpatrywanego zarzutu wskazuje zaś, że w istocie sprowadza się ono jedynie do polemiki z ustaleniami stanu faktycznego i jego oceną dokonaną przez organy orzekające w sprawie, którą Sąd I instancji zaaprobował. Wojewódzki Sąd Administracyjny w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo uznał, że nie istnieją podstawy do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ rozpatrujący sprawę zgromadził materiał dowodowy pozwalający na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i jego dogłębną ocenę. Sąd natomiast dokonał wnikliwej oceny zaskarżonej decyzji zarówno w kontekście zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania i zasadnie uznał, że nie zostały one naruszone.

Skoro zatem podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania okazały się nieusprawiedliwione, należy przejść do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego. W skardze kasacyjnej podniesione przez skarżącego kasacyjnie zarzuty zmierzały do zakwestionowania zaakceptowanego przez Sąd I instancji stanowiska organów obu instancji, że w świetle art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012 r., nie istniała możliwość przyznania skarżącemu kasacyjnie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką, w sytuacji gdy pozostawała ona w związku małżeńskim z ojcem skarżącego kasacyjnie, który nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonując oceny tak określonych zarzutów, należy wyjaśnić, że stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając na względzie treść powyższych przepisów, należało uznać ocenę prawną, dokonaną w rozpatrywanej sprawie przez Sąd I instancji, za prawidłową i znajdującą oparcie w powołanych przepisach prawa.

Przesłanka negatywna, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, odnosząca się do krewnych osoby, legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności i pozostającej w związku małżeńskim, których względem niej obciążą obowiązek alimentacyjny, ma w przekonaniu ustawodawcy oznaczać, że zobowiązanym do opieki nad taką osobą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Tego rodzaju regulacja prawna została skorygowana przez ustawodawcę nowelą z dnia 19 sierpnia 2011 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych, będącą wynikiem sygnalizacji Trybunału Konstytucyjnego, zawartej w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt S 1/10 (OTK-A 2010/5/54).

Ograniczenie zatem prawa do otrzymania przez wymienione w powołanym art. 17 ust. 1 lub ust. 1a osoby świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest jednoznaczny i stanowi swego rodzaju wyjątek, niemogący podlegać wykładni rozszerzającej, uzasadniony nadaniem przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych powstaje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy z tego właśnie powodu nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącego kasacyjnie mogłoby zatem nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że jego ojciec, ze względu na posiadany znaczny stopień stwierdzonej u niego niepełnosprawności, nie jest w stanie sprawować nad żoną opieki. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a jest w tym zakresie jednoznaczny i nie pozwala na odmienną jego interpretację.

Należy zatem stwierdzić, że skoro matka skarżącego kasacyjnie pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz jej syna jest prawnie nieuzasadnione. W takim bowiem przypadku to na mężu w pierwszej kolejności ciąży obowiązek sprawowania opieki nad żoną. Przy czy podkreślić należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego. Przepisy art. 209 i 210 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ustawy) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 powołanej ustawy, po złożeniu przez tego pełnomocnika stosownego oświadczenia.