Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1348/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 151, 145 par. 1 pkt 1 lit. b, art. 183 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 145 a par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 237 par. 1 pkt 2 i 3
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art. 87 ust. 1, art. 92 ust. 1, art. 190 ust. 1, 3 i 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Wiesław Kisiel Sędzia del. NSA Wiesław Morys Protokolant Renata Sapieha po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. Spółka z o.o. z siedzibą w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 kwietnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Gl 955/08 w sprawie ze skargi L. Spółka z o.o. z siedzibą w T. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, 2) zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach na rzecz L. Spółka z o.o. w T. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Gl 955/08 oddalił skargę L. C. P. II Spółka z o.o. w T. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] października 2008 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. stwierdził u G. L. chorobę zawodową - przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy, pod postacią cieśni w obrębie nadgarstka, wymienioną w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115). Zdaniem organu, zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił na uznanie związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy a rozpoznaną u G. L. chorobą zawodową.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] października 2008 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik pracodawców - L. C. P. II Spółka z o.o. w T. i L. C. P. Spółka z o.o. z siedzibą w M. - Oddział w T. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na jego wynik, w szczególności art. 138 § 1 w związku z § 2 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo nie uzupełnienia dochodzenia epidemiologicznego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.), niezgromadzenia pełnego materiału dowodowego pozwalającego na obiektywną ocenę stanu zdrowia G. L. i przyczyn wystąpienia u niej ewentualnych schorzeń, jak również art. 80 K.p.a. poprzez oparcie się na orzeczeniach lekarskich, które zostały sporządzone bez wymaganego uzasadnienia.

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie i powołał się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę podniósł, że przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132 poz. 1115). W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych stanowiącego załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą, jej rodzajem, charakterem i warunkami wykonywania. Umieszczenie określonego schorzenia w wykazie chorób zawodowych ma ten skutek, iż jeśli u pracownika lekarz stwierdził chorobę ujętą w wykazie i jeżeli inspektor sanitarny stwierdził, że pracownik był narażony na działanie czynnika szkodliwego, to powstałe schorzenie bezwzględnie należy zakwalifikować jako chorobę zawodową. Po myśli omawianego rozporządzenia Rady Ministrów chorobą zawodową jest m.in. przewlekła choroba obwodowego układu nerwowego wywołana sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka.

Następnie Sąd podniósł, że w niniejszej sprawie jest poza sporem, że G. L. pracowała w okresie od 1985 do 2007 r. u wymienionych kolejno pracodawców na stanowisku szwaczki bądź krawcowej i w toku pracy wykonywała czynności w wymuszonej pozycji ciała, powtarzalne i połączone z przeciążeniem kończyn górnych w stawach nadgarstkowych, stwarzających potencjalne ryzyko powstania choroby zawodowej. G. L. w toku postępowania była badana w dwóch jednostkach medycznych, to jest w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...]) oraz w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...]), lekarze orzecznicy obu placówek diagnostycznych stwierdzili istnienie u wyżej wymienionej chorobę zawodową - obustronny zespół cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego.

Organ sanitarny, nie dysponując przeciwdowodami, związany był ustaleniami dwóch orzeczeń lekarskich wydanych w sprawie. Sąd wskazał, że rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje właściwy inspektor sanitarny na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim, o którym mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. oraz oceny narażenia zawodowego pracownika, a przepis ten wskazuje, że koniecznym elementem poprzedzającym wydanie decyzji w przedmiocie choroby zawodowej jest orzeczenie lekarskie wydane przez uprawnione do orzekania jednostki, wymienione w § 5 rozporządzenia i zaznaczył, że wbrew zarzutom skargi tylko lekarze orzecznicy mogą wystąpić o uzupełnienie dokumentacji, w trybie § 6 ust. 2 tego rozporządzenia.

Zdaniem Sądu, trafnie podkreślił organ odwoławczy, że stwierdzenie choroby zawodowej wymaga wystąpienia przesłanek określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r., a więc schorzenia ujętego w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem jej wykonywania. W sprawie przeprowadzono dochodzenie epidemiologiczne, w sposób dostateczny wyjaśniono kwestię narażenia zawodowego G. L.

Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom zawartym w skardze, organy sanitarne nie naruszyły reguł prowadzenia postępowania dowodowego określonych w art. 7 i art. 77 k.p.a. i prawidłowo ustaliły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, nie naruszyły też swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Nie doszło też w sprawie do naruszenia prawa materialnego, dlatego skarga została oddalona na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.).

Od powyższego wyroku L. C. P. II Spółka z o.o. w T. wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię, a to:

a) § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115), poprzez przyjęcie, iż do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczające jest zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych, znajdującym się w rozporządzeniu oraz wykonywanie pracy w warunkach narażenia na jej powstanie, a wydanie przez jednostki orzecznicze obu stopni jednobrzmiących orzeczeń, nawet na podstawie niepełnego materiału dowodowego, przesądza wykazanie w sposób bezsporny lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba ma charakter zawodowy,

b) § 6 ust. 1 i 2 wskazanego rozporządzenia, polegające na przyjęciu, iż wydanie przez jednostki orzecznicze orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej na podstawie niepełnego materiału dowodowego, nie zawierającego pełnej dokumentacji medycznej i nie wypełnienie przez lekarzy dyspozycji przepisu ust. 2 tego paragrafu, stanowi jego odpowiednie zastosowanie;

2) naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 62 pkt 1 p.p.s.a., poprzez zaniechanie skompletowania dokumentów niezbędnych do rozpoznania sprawy, tj. kompletnej dokumentacji medycznej oraz właściwie sporządzonych ocen narażenia zawodowego w pozostałych zakładach pracy,

b) art. 106 § 3 i 5 powołanej ustawy w zw. z art. 233 § 1 i 231 k.p.c., przez niezastosowanie i dokonanie oceny złożonych w sprawie dowodów z dokumentów w sposób przekraczający granice swobodnej oceny dowodów,

c) art. 3 § 1 i art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 k.p.a., poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, będącą wynikiem braku skontrolowania czy stan faktyczny został ustalony przez organ administracji zgodnie ze stanem rzeczywistym,

d) art. 151 w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi, mimo naruszenia przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...) oraz art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 art. 80 i art. 84 k.p.a.,

e) art. 135 p.p.s.a., poprzez jego nie zastosowanie, tj. nie zastosowanie przewidzianych ustawą środków, w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in. że Sąd wydając zaskarżone rozstrzygnięcie przyjął za własne błędne ustalenia stanu faktycznego, dokonane przez organy administracji, uznając, iż lekarze orzecznicy w sposób bezsporny, lub z wysokim prawdopodobieństwem znaleźli podstawy do rozpoznania choroby zawodowej, a skoro nie wystąpili o jej uzupełnienie materiału dowodowego o dokumentację medyczną, była ona "zbędna dla oceny zawodowego charakteru rozpoznanej choroby". Uwadze Sądu uszło zapewne, że skarżący już w odwołaniu od decyzji I instancji wskazywali na mankamenty orzeczenia lekarskiego, domagając się ich usunięcia, czego organ II instancji nie uczynił, w dostępnym mu trybie określonym w § 8 ust. 2 rozporządzenia. Skarżący nie może zgodzić się z oceną Sądu I instancji, iż wydana w sprawie opinia lekarska ma moc wiążącą dla wydającego decyzję organu, a ocena poprawności rozumowania, wynikającego z uzasadnienia tejże opinii, funkcjonującego w obrocie prawnym jako kopiowany "wzór", stosowany blankietowo we wszystkich wydawanych orzeczeniach, w zestawieniu z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, nie budzi wątpliwości z punktu widzenia przepisów art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. Tym samym, doszło w przedmiotowej sprawie do naruszenia art. 151 w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi, mimo naruszenia przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...) oraz art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 art. 80 i art. 84 k.p.a.

W przedmiotowej sprawie organ przyjął orzeczenie lekarskie, które nie pozwalało na jednoznaczne rozstrzygnięcie sprawy, orzeczenie to nie odnosi się w żaden sposób do dokumentacji lekarskiej dotyczącej stanu zdrowia G. L., poza bezpośrednio związaną z leczeniem stwierdzonych dolegliwości. Tymczasem orzeczenie lekarskie winno odnosić się do pełnej dokumentacji lekarskiej pracownika, ze wskazaniem znajdujących się w niej konkretnych zapisów świadczących o występowaniu schorzenia i dopiero analiza tych zapisów w połączeniu z analizą czynników występujących w środowisku pracy będzie stanowiła wyczerpującą treść orzeczenia lekarskiego.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie, zaskarżone orzeczenie nie powinno się ostać, bowiem Sąd I instancji dopuścił się wskazanego wyżej naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na merytoryczna treść wydanego rozstrzygnięcia, bowiem pozostawiono w obrocie prawnym decyzję wydaną z ewidentnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego.

Równocześnie, nie dokonując rzetelnej kontroli przeprowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego, Sąd przyjął za własne błędne ustalenia co do stanu faktycznego, naruszając, tym samym art. 3 § 1 i art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 k.p.a., poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, będącą wynikiem braku skontrolowania czy stan faktyczny został ustalony przez organ administracji zgodnie ze stanem rzeczywistym. Sąd I instancji przyjął za własne błędne ustalenia faktyczne, w szczególności, co do okresu wykonywania pracy w narażeniu oraz odpowiedzialnych za tą okoliczność podmiotów, podzielił bowiem stanowisko organu administracji, że warunki pracy G. L. stwarzały możliwość powstania choroby zawodowej jedynie w latach 1997-2007, tj. wyłącznie w okresie zatrudnienia w odwołującej się Spółce oraz, że pracuje ona nadal w warunkach stwarzających ryzyko powstania zespołu cieśni w obrębie nadgarstków, pomimo, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że od dnia 1 grudnia 2007 r. pracuje ona na stanowisku audytora, bez jakiegokolwiek narażenia na powstanie lub pogorszenie stwierdzonej choroby. Dokonując rozstrzygnięcia, zaskarżonej treści, na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, mimo posiadania możliwości odpowiedniego uzupełnienia tegoż materiału, Sąd naruszył przepis art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a., w zw. z art. 233 § 1 i 231 k.p.c, przekraczając tym samym, granice swobodnej oceny dowodów.

Ponadto wskazano, że nie będąc związany granicami skargi Sąd powinien był, stosując art. 134 § 1 p.p.s.a., uwzględnić z urzędu naruszenia przez organ administracji prawa materialnego, nie zarzuconego w skardze, a to § 2 ust.1 i 2 oraz § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych (...), oraz zastosować art. 135 p.p.s.a., stosując przewidziane ustawą środki, w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, chociaż z innych przyczyn niż zarzuty w niej podniesione.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 (OTK-A 2008, nr 5, poz. 82) orzekł, że: I. 1) art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz 2) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115) - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. II. Przepisy powołane w części I tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego ogłoszony został w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 lipca 2008 r. (Dz.U. Nr 116, poz. 740), wobec czego utrata mocy obowiązującej wskazanych w tym wyroku przepisów nastąpiła z dniem 2 lipca 2009 r.

Zaskarżona w rozpoznawanej sprawie decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] wydana została na podstawie przepisów powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. już po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając skargę L. C. P. II Spółka z o.o. w T. w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisów, które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. uznane zostały za niezgodne z Konstytucją stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Powyższa ocena, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na aprobatę.

Sąd administracyjny obowiązany jest uwzględnić orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja zaskarżona do sądu administracyjnego. Wątpliwości interpretacyjne budzi zagadnienie jakie znaczenie prawne w sprawie rozpoznawanej przez sąd ma stwierdzenie przez Trybunał, że przepis rozporządzenia, który ma być podstawą oceny legalności zaskarżonego do sądu administracyjnego, jest niezgodny z Konstytucją, przy czym Trybunał orzekł na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji, że przepis ten traci moc obowiązującą z dniem określonym przez Trybunał. W takiej sytuacji, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, do nadejścia wskazanego terminu, uznany za niezgodny z Konstytucją przepis zachowuje moc obowiązującą, a zatem musi być przestrzegany i stosowany przez wszystkich jego adresatów. Zgodnie bowiem z art. 190 ust. 1 Konstytucji takie rozstrzygnięcie zamieszczone w tekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest nie tylko ostateczne, ale i ma moc powszechnie obowiązującą. Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że obowiązywanie przez określony czas niekonstytucyjnego przepisu stawia przed sądem możliwość wyboru takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (tak np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 2004 r. sygn. akt SK 1/04, OTK-A 2004, nr 9, poz. 96). W takich przypadkach należy brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczność rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 1403/05, "Wokanda" 2006, nr 5, poz. 35).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego powszechnie przyjmowany jest pogląd, który skład orzekający w sprawie niniejszej podziela, że sąd może, a nawet powinien, odmówić zastosowania przepisu prawa (także przepisu rozporządzenia) niezgodnego z Konstytucją RP również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w: powołanym wyroku z dnia 23 lutego 2006 r.; wyroku z dnia 28 listopada 2008 r. sygn. akt I OSK 1435/08, Lex nr 507802; wyroku z dnia 9 kwietnia 2009 r. sygn. akt II OSK 28/09, niepubl.; wyroku z dnia 11 maja 2009 r. sygn. akt II OSK 115/09, niepubl.).

Po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 przepisy całego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja utraciły domniemanie konstytucyjności od samego początku - od dnia ich wejścia w życie.

Powstała więc nowa sytuacja prawna, którą winien był wziąć pod uwagę Sąd I instancji przy kontroli tej decyzji. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, w konsekwencji więc wydana na takiej podstawie decyzja uznana być powinna za wadliwą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2008 r. sygn. akt II OSK 1745/07). Odroczenie utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów wykazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 nie stało na przeszkodzie, by Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę odmówił ich zastosowania, mając m.in. na uwadze art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a. i art. 145a § 1 k.p.a. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów, "Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego", zaś art. 145a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego reguluje jedną z takich przesłanek, stanowiąc: "Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja" i taka właśnie sytuacja nastąpiła w rozpoznawanej sprawie. Wskazać ponadto należy, że zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 marca 2007 r. (OSNP 2008, nr 5-6, poz. 61), które skład orzekający w sprawie podziela, odroczenie na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, że przepis uznany za niezgodny z Konstytucją musi być stosowany do daty wskazanej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku.

Nie było także przeszkód, by mimo, że omawiane wyżej uchybienia Sądu I instancji nie zostały objęte zarzutami skargi kasacyjnej skarga ta została uwzględniona. Wprawdzie bowiem zgodnie ze zdaniem pierwszym art. 183 § 1 p.p.s.a. "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania", która w sprawie nie została stwierdzona, to oparcie zaskarżonej decyzji na niekonstytucyjnym przepisie i zaakceptowanie takiego stanu rzeczy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach obligowało Naczelny Sąd Administracyjny do uwzględnienia skargi kasacyjnej na podstawie bezpośredniego odwołania się do norm konstytucyjnych zawartych w art. 190 ust. 1-4 Konstytucji RP. Stosownie do art. 190 ust. 1 orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Użyte określenie "moc powszechnie obowiązująca" przybliża walor wyroków Trybunału do źródeł prawa powszechnie obowiązującego z art. 87 ust. 1 Konstytucji i niewątpliwie orzeczenia te wiążą sądy administracyjne. Natomiast zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji: "Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania". Wprawdzie przepis ten wprost odnosi się do możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach, to także sąd rozpoznając skargę kasacyjną powinien uwzględnić okoliczność, że przepisy stanowiące podstawę materialnoprawną orzeczenia uznane zostały przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP.

Z przedstawionych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, który w dalszym postępowaniu winien uwzględnić przedstawioną w niniejszym orzeczeniu wykładnię prawa.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.