Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 805/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Piotr Godlewski /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 6 maja 2022 r.nr SKO.4111.430.974.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

II SA/Rz 805/22

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi T.S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 6 maja 2022 r. nr SKO.4111.430.974.2022 dotycząca odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Burmistrz Miasta [...] – w następstwie rozpatrzenia wniosku z 17 marca 2022 r. - decyzją z 8 kwietnia 2022 r. nr 000260/ŚP/04/2022 odmówił przyznania T.S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad trwale niezdolnym do samodzielnej egzystencji bratem M.S.

Jako podstawę odmowy wskazał brak spełnienia warunku z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615, dalej: u.ś.r.) regulującego zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych osobom o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie ojciec osoby wymagającej opieki – jako nie pozbawiony władzy rodzicielskiej i nie posiadający orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - ma obowiązek w pierwszej kolejności sprawować opiekę nad niepełnosprawnym synem.

Odwołanie od decyzji Burmistrza wniósł T.S., wskazując, że pomimo tego, że ojciec żyje i w świetle u.ś.r. ma obowiązek w pierwszej kolejności sprawować opiekę nad niepełnosprawnym synem, to on od zawsze mieszkał z bratem, opiekował się nim i interpretował jego potrzeby. Od śmierci matki we dwóch tworzą gospodarstwo domowe i nie wyobraża sobie, aby nie miało tak być w dalszym ciągu.

Kolegium opisaną na wstępie decyzją z 6 maja 2022 r. - działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazało, że na wnioskodawcy - który jest bratem osoby wymagającej opieki, tj. M.S. - ciąży obowiązek alimentacyjny, a tym samym należy on do kategorii osób o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (pokrewieństwo drugiego stopnia).

M.S. orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z [...] marca 2020 r. został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji od urodzenia. Całodobową opiekę nad nim sprawuje brat T.S., który z tego powodu zrezygnował z zatrudnienia. Po śmierci matki M.P. – S. ([...] stycznia 2022 r.), T.S. postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2022 r. sygn. akt [...] został w jej miejsce ustanowiony opiekunem prawnym [...] brata M.S.

M.P. była osobą rozwiedzioną - wyrok Sądu Okręgowego w [...] z [...] grudnia 2014 r. [...]. W pkt II tego wyroku powierzono jej wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi – T.i M.S., natomiast władza rodzicielska ojca W.S. została ograniczona do prawa współdecydowania o istotnych sprawach dotyczących nauki i leczenia. W obecnej chwili zarówno T.S. (ur. [...] lutego 2000 r.) jak i M.S. (ur. [...] stycznia 2002 r.) są osobami pełnoletnimi. Nieaktualny pozostaje zatem punkt II wyroku traktujący o władzy rodzicielskiej, która z chwilą uzyskania pełnoletności przez dzieci wygasa.

Ojciec M.S. nadal żyje i jest w pierwszej kolejności zobowiązany do wypełniania obowiązku alimentacyjnego wobec syna. Zgodnie bowiem z treścią art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. . z 2020 r., poz. 1359, dalej: K.r.o.), obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Nie zmienia tego to, że w chwili obecnej W.S. mieszka poza granicami Polski i ma nową rodzinę. Wypełnienie przez niego obowiązku alimentacyjnego wobec syna może przejawiać się w czynnościach wykonywanych osobiście lub spełnianiu świadczeń pieniężnych, koniecznych do zapewnienia prawidłowej opieki nad synem. Ustalenie, że istnieje osoba (ojciec wymagającego opieki), która w pierwszej kolejności zobowiązana jest do opieki nad M.S., prowadzi do tego, że T.S. nie jest zgodnie z treścią art. 17 ust. 1a u.ś.r. uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Kolegium z 6 maja 2022 r. T.S. (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) zarzucił mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, a to art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w zw. z art. 132 K.r.o. poprzez ograniczenie się przy interpretacji tej normy prawnej wyłącznie do wykładni literalnej, której zastosowanie doprowadziło do błędnego przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności (w przedmiotowej sprawie bratu) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługiwałoby tylko w sytuacji, gdyby zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności (w przedmiotowej sprawie ojciec) nie żył lub legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy przy ustalaniu znaczenia powołanych wyżej przepisów konieczne jest również posługiwanie się wykładnią celowościową i systemową, które przemawiają za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z przyczyn wymienionych w art. 132 K.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 pkt. 4) u.ś.r., nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym lub uzyskanie od niego na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

W oparciu o powyższe pełnomocnik skarżącego wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie od organu II instancji na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do dochodzenia jego praw wg norm przepisanych, w tym zwrotu kosztów zastępstwa radcy prawnego wg taryfy, tj. w kwocie 1 800 zł.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że w orzecznictwie wskazuje się, iż ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 K.r.o. do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez odesłanie do przepisów K.r.o. jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W orzecznictwie podkreśla się także, że prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego o którym mowa w przepisie art. 128 i następnych K.r.o., a który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania) i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby bliskiej, rezygnując z zatrudnienia, po to by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje w zaistniałej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno - rentowych. Obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany). Z przytoczonych regulacji wynika, że uzyskanie uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności możliwe jest w sytuacji, gdy brak jest osoby zobowiązanej w bliższej kolejności - gdy takiej osoby w ogóle nie ma lub gdy osoba taka nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem świadczeniem przeznaczonym wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób.

Organy administracyjne obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny w tym zakresie, w którym uznają za bezsporną okoliczność, że ojciec T. i M.S. (W.S.) założył nową rodzinę, obecnie przebywa za granicą i nie interesuje się dziećmi. Po śmierci matki (M.P.) jedynym opiekunem M.S. jest skarżący i z tego tytułu 5 marca 2022 r. zrezygnował z zatrudnienia.

W świetle tych ustaleń oczywistym jest, że uzyskanie przez M. od ojca na czas realizacji przez niego obowiązku alimentacyjnego w naturze jest co najmniej połączone z nadmiernymi trudnościami, a wręcz niemożliwe, skoro ojciec przebywa za granicą, założył drugą rodzinę i nie interesuje się niepełnosprawnym synem, jak również skarżącym. W przedmiotowej sprawie zaszła zatem przesłanka określona w art. 132 K.r.o., która nakłada na skarżącego - jako zobowiązanego w dalszej kolejności - obowiązek świadczenia alimentacyjnego wobec brata, mimo tego, że ojciec żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co z kolei powoduje, że skarżącemu który zrezygnował z zatrudnienia przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z przyczyn wymienionych w art. 132 K.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym.

Wartość przedmiotu sporu określono przyjmując za podstawę aktualnie obowiązującą wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, tj. kwotę 2 119 zł, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022 (M.P. z 2021 r., poz. 1021). Skarżący wniosek złożył 17 marca 2022 r., a zatem za m-c marzec świadczenie przysługiwałoby za 14 dni [14 dni x 70,63 zł dziennie = 988,82 zł], natomiast za m-c kwiecień, maj i czerwiec w pełnej wysokości, tj. po 2119 zł. Wartość przedmiotu sporu w sprawie wynosi zatem 7 345,82 zł [7 346 zł]. Minimalna stawka taryfowa kosztów zastępstwa procesowego w przedmiotowej sprawie wynosi zatem 1800 zł, a to w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 a) w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy kontroli w ramach w/w kryteriów zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona.

Decyzjami tymi organy odmówiły przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem.

Materialnoprawną podstawę tych decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z jej art. 17 ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do powyższego nie budzi wątpliwości, że zgodnie z art. 128 K.r.o., skarżący należy do grona osób, na których ciąży wobec swojego brata obowiązek alimentacyjny; zgodnie z tym przepisem, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, przy czym w myśl art. 132 k.r.o., obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Poza zastrzeżeniami jawią się także poczynione w toku postępowania w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy ustalenia, że skarżący zrezygnował z pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad trwale niezdolnym do samodzielnej egzystencji bratem, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i którego – po śmierci matki - został ustanowiony opiekunem prawnym w związku z [....].

Istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy możliwe jest pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego i przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego, skoro żyje jego i brata ojciec który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, mimo że od wielu lat nie zamieszkuje z nimi, nie interesuje się ich losem i w okresie kiedy był do tego zobowiązany – nie wywiązywał się względem nich z obowiązku alimentacyjnego.

W opisanych okolicznościach orzekające w sprawie organy stwierdziły, że zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., nie jest to dopuszczalne.

Mimo że jest to podstawowy rodzaj wykładni, orzecznictwo sądowe w tym zakresie nie kształtowało się jednolicie. Niezależnie od stanowiska zbieżnego z zaprezentowanym w sprawie przez organ administracji I i II instancji, w sądownictwie administracyjnym prezentowany był również pogląd, że w przypadku istnienia osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki w bliższej kolejności niż osoba faktycznie sprawująca opiekę i ubiegająca się w związku z tym o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, fakt braku posiadania przez osoby bliżej zobowiązane orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może automatycznie sam w sobie stanowić bezwzględnej przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a przy dokonywaniu wykładni dotyczących tego przepisów nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do naruszenia konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godziło w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). W związku z tym wywodzono (do czego nawiązuje też w niniejszej sprawie skarżący), że w opisanym zakresie niezbędne jest posłużenie się – w miejsce wykładni literalnej – wykładnią systemową i celowościową wskazanych przepisów, skutkującą uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. dotyczące braku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie na której ciąży obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy osoba na której obowiązek ten ciąży w pierwszej kolejności nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z obiektywnych i niezależnych od niej względów (np. z racji wieku, stanu zdrowia, sytuacji materialnej, rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) - do których odnosi się także art. 132 K.r.o. - nie jest w stanie zapewnić osobie potrzebującej związanej z tym obowiązkiem opieki.

Wobec powyższych rozbieżności Rzecznik Praw Obywatelskich wnioskiem z 6 kwietnia 2022 r. - na podstawie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - wystąpił o podjęcie przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały mającej na celu wyjaśnienie: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia".

14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę o sygn. I OPS 2/22, następującej treści:

1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);

2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r.).

Podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że uchwała ta wiąże sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 P.p.s.a. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (tak m.in. wyroki NSA z 27 listopada 2020 r. II GSK 3773/17, z 12 lutego 2019 r. I FSK 116/17 i z 8 listopada 2017 r. II OSK 378/16). W orzecznictwie podkreśla się również, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Skutkiem takiego związania jest to, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W stanie faktycznym sprawy skarżący (wnioskodawca) jest spokrewniony ze swym bratem w drugim stopniu, podczas gdy między tym bratem a ojcem który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności zachodzi pierwszy stopień pokrewieństwa.

W związku z tym Sąd - będąc związany dokonaną przez NSA wykładnią prawa materialnego wyrażoną we wskazanej wyżej uchwale - stwierdza, że niezależnie od przyczyn z jakich ojciec skarżącego nie może lub nie chce sprawować opieki nad swoim synem (bratem wnioskodawcy), w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Tym samym organy nie były uprawnione do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, co przekłada się na brak zarzucanego w skardze naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w zw. z art. 132 K.r.o.

Prawa do świadczenia skarżący nie może upatrywać w samym fakcie sprawowania opieki nad bratem i tzw. względach słusznościowych, gdyż w rozpatrywanej sytuacji nie są to okoliczności mające prawne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił, przez co nie było także podstaw do uwzględnienia wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania (art. 200 P.p.s.a.).