Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1506/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1168/19 w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 maja 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1168/19 po rozpoznaniu skargi M. K. (dalej: skarżąca) uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: DIAS) z dnia [...] kwietnia 2019 oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – W. z dnia [...] grudnia 2018 r. a także zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.

Sąd I instancji rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. - W. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku M. K. na podstawie wystawionego przez Komisję do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich tytułu wykonawczego z [...] czerwca 2018 r. nr [...], obejmującego należność z tytułu obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia, w kwocie należności pieniężnej 10.500.000,00 zł. plus ustawowe odsetki za opóźnienie.

Pismem z [...] października 2018 r. wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zastosowanie środka egzekucyjnego poprzez zajęcie wierzytelności powstałej na skutek złożenia przez zobowiązaną poręczenia majątkowego w Sądzie Apelacyjnym we Wrocławiu w sprawie [...].

Skarżąca wniosła 22 października 2018 r. pismo z tego samego dnia zatytułowane "Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wraz ze skargą na czynności egzekucyjne".

DIAS postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-W. z [...] grudnia 2018 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną podjętą zawiadomieniem o zajęciu z dnia [...] października 2018 r. w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej (art. 1a pkt 12 lit. a) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.).

W ocenie organów, organ egzekucyjny prawidłowo doręczył Skarżącej odpis tytułu wykonawczego z dnia [...] czerwca 2018 r. w trybie zastępczym, o którym mowa w art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020r., poz. 256, dalej: k.p.a.). Uznano, że w dniu 22 czerwca 2018 r. została odebrana korespondencja przesłana do Skarżącej na adres:[...] W., ul. W. – obejmująca pismo z dnia 14 czerwca 2018 r. skierowane do I. S.A., do którego załączono przedmiotowy tytuł wykonawczy. Korespondencja została odebrana przez dorosłego domownika – matkę Skarżącej, która potwierdziła jej odbiór własnoręcznym podpisem. Z potwierdzenia odbioru wynika także, że odbierający domownik podjął się oddania pisma adresatowi. W dacie odbioru korespondencji Skarżąca była pozbawiona wolności, bowiem w okresie od 9 października 2017 r. do 2 października 2018 r. przebywała w Areszcie Ś. w Zakładzie Karnym nr [...] we W.

Skarżąca nie zgadzając się z rozstrzygnięciem wniosła skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Sąd I instancji uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.: dalej p.p.s.a.) uznając, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa procesowego w stopniu mogącym mieć i mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd I instancji wskazał, że skarga na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej znajduje oparcie w treści art. 54 u.p.e.a. Wobec tego składając skargę w związku z podjętą czynnością dłużnik może podnosić zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora.

W pierwszej kolejności zdaniem Sądu I instancji należało rozważyć kwestię skuteczności doręczenia skarżącej tytułu wykonawczego z [...] czerwca 2018 r. o numerze [...], a następnie kwestię prawidłowości zastosowania środka egzekucyjnego polegającego na zajęciu wierzytelności, w tym w szczególności uznania Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu za dłużnika skarżącej. Dzieje się tak dlatego, że zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Z kolei art. 89 § 3 pkt 3 u.p.e.a. stanowi, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1 (a więc zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej innej niż wynagrodzenie za prace lub świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej) organ egzekucyjny doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony.

Przede wszystkim Sąd I instancji nie podzielił stanowiska, że korespondencja skierowana do Skarżącej została jej prawidłowo doręczona w trybie zastępczym, o którym mowa w art. 43 k.p.a. WSA podkreślił, że Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje żadnych szczególnych rozwiązań w zakresie doręczania pism osobom pozbawionym wolności bądź przebywającym w areszcie śledczym. Niemniej jednak doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. możliwe jest wyłącznie w razie nieobecności adresata w mieszkaniu. Przez nieobecność należy jednak rozumieć sytuację przejściową, wynikającą ze zwyczajnych okoliczności życia codziennego. Zgodnie ze stanowiskiem orzecznictwa przebywanie w areszcie śledczym taką okolicznością nie jest. Jedynym dopuszczalnym sposobem doręczenia pisma osobie pozbawionej wolności jest uczynienie tego na adres zakładu (np. zakładu karnego, aresztu śledczego), w którym adresat przebywa, za pośrednictwem jego administracji. Doręczenie pisma w inny sposób jest nieskuteczne, niezależnie od wiedzy organu procesowego o fakcie pozbawienia adresata wolności. Pismo wysłane pod ostatnio wskazanym przez stronę adresem nie może być uważane za doręczone, jeżeli strona została pozbawiona wolności i nie podała swego miejsca pobytu w czasie pozbawienia wolności do wiadomości organu, przed którym toczy się postępowanie. Z samej istoty pozbawienia wolności wynika, że jest ono niezależne od woli osoby pozbawionej wolności zarówno co do czasu trwania, jak i miejsca pobytu, a ponadto, że niejednokrotnie może ono ograniczać swobodę w podaniu do wiadomości wspomnianego organu miejsca pobytu w czasie pozbawienia wolności.

Sąd I instancji doszedł do przekonania, że przesłanie przez organ egzekucyjny przesyłki na adres zamieszkania Skarżącej, a następnie odebranie jej przez matkę Skarżącej – jako pełnoletniego domownika Skarżącej – nie mogło wywołać skutku w postaci doręczenia w trybie art. 43 k.p.a. Przede wszystkim nie można było bowiem uznać, że Skarżąca zamieszkiwała w tej dacie pod wskazanym adresem, a tym samym, by jej matka miała przymiot "domownika", o którym jest mowa w tym przepisie, który mógłby podjąć się oddania przesyłki adresatowi.

Skoro tak, zgodnie z dyspozycją art. 89 § 3 pkt 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny miał powinność jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1 (a więc zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej innej niż wynagrodzenie za prace lub świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej) doręczyć zobowiązanej odpis tytułu wykonawczego. Z akt sprawy nie wynika, by tak się stało. Twierdzenia skarżącej w tym zakresie nie zostały skutecznie obalone przez organ. Oznacza to, że zaskarżona czynność egzekucyjna (niezależnie od braku jej faktycznej skuteczności) została dokonana z uchybieniem art. 89 § 3 pkt 3 u.p.e.a., co zasadnie podnosi skarga.

Także odnosząc się do kwestii zastosowania środka egzekucyjnego polegającego na zajęciu wierzytelności po uznaniu Sądu Apelacyjnego we W. za dłużnika skarżącej, Sąd uznał zasadność skargi w tym zakresie.

Ponadto Sąd I instancji wskazał, że dokonanie zajęcia wierzytelności pieniężnej w trybie określonym w przepisie art. 89 u.p.e.a. wymaga od organu egzekucyjnego oznaczenia wierzytelności, do której kieruje egzekucję poprzez określenie co najmniej osoby dłużnika oraz wskazanie tytułu prawnego, z którego ta wierzytelność wynika, co w sprawie nie miało miejsca. Kwota poręczenia majątkowego uiszczona na rachunek sądu przez osobę trzecią nie stanowi wierzytelności, o której mowa w powołanym przepisie. Także z tej przyczyny zaskarżona czynność egzekucyjna była wadliwa.

W skardze kasacyjnej organ zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia w przedmiotowej sprawie rozprawy.

Na podstawie art. 173 i art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. Naruszenie prawa procesowego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 43 k.p.a., art. 89 § 3 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.) oraz art. 9 pkt 1d ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 170 ze zm. – dalej: ustawa o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników) - poprzez uchylenie postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia Naczelnika US na skutek błędnej wykładni art. 43 k.p.a., a w rezultacie przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie przepis ten nie ma zastosowania, ponieważ nie nastąpiło skuteczne doręczenie Stronie na podstawie art. 43 k.p.a. przesyłki zawierającej odpis tytułu wykonawczego z dnia [...].06.2018r., nr [...] i w stanie faktycznym sprawy organ egzekucyjny miał obowiązek zgodnie z dyspozycją art. 89 § 3 pkt 3 u.p.e.a. jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności innej niż wynagrodzenie za pracę lub świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty, doręczyć zobowiązanej odpis tytułu wykonawczego;

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 43 k.p.a. przez błędną wykładnię, a w rezultacie błędne przyjęcie, iż w stanie faktycznym nie nastąpiło skuteczne doręczenie Stronie odpisu tytułu wykonawczego, ponieważ doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. nie może być dokonane w przypadku gdy Strona w terminie dokonania doręczenia przebywała w Areszcie Śledczym w Zakładzie Karnym nr [...] we W.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).

Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione.

Analiza podstaw kasacyjnych wskazuje, iż z zarzutów tych wynika, że organ głównie kwestionuje dokonaną przez Sąd I instancji wykładnię art. 43 k.p.a., w rezultacie przyjęcie, że przepis ten w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania ze względu na pobyt strony w Zakładzie Karnym. Twierdząc przy tym, iż nie nastąpiło na podstawie tego przepisu skuteczne doręczenie stronie przesyłki zawierającej odpis tytułu wykonawczego z dnia [...] czerwca 2018 r.

Przede wszystkim podnieść należy, że zarzuty te są merytorycznie błędne, gdyż nie zawierają wskazania jako naruszonego art. 18 u.p.e.a., a przepis ten w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest niezmiernie istotny, bowiem pozwala na stosowanie w tym postępowaniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Stanowi on bowiem, że jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jeżeli intencją wnoszącego skargę kasacyjną było zakwestionowanie określonych doręczeń w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, powinien on zarzuty naruszenia art. 43 k.p.a. połączyć z przepisem art. 18 u.p.e.a., na podstawie którego w sprawach nieuregulowanych możliwe jest w wymienionym postępowaniu odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. Zaniechanie przywołania w zarzutach kasacyjnych art. 18 u.p.e.a. jest nie tylko formalnym, ale i merytorycznym błędem skargi kasacyjne (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2011 r., sygn.. akt II FSK 1122/10, LEX nr 1151265).

Zatem należało w sprawie wskazany w zarzutach, jako naruszony art. 43 k.p.a., powiązać z art. 18 u.p.e.a., który to przepis pozwalał, jak wcześniej to już zauważono, na zastosowanie powołanego przepisu o doręczeniu zastępczym.

Jednak mimo tego mankamentu NSA dokonując oceny legalności zaskarżonego wyroku przez pryzmat wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych uznał, że nie doszło w sprawie do naruszenia powołanych w zarzutach przepisów prawa.

Zgodnie z powołanym w zarzutach kasacyjnych przepisem art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania.

Słusznie zauważa Sąd I instancji, iż aby doszło do skutecznego doręczenia korespondencji w sposób zastępczy, np. dorosłemu domownikowi, to adresat tej przesyłki musi pod wskazanym w tej korespondencji adresem zamieszkiwać. NSA stwierdza, że jedynie krótkotrwały brak zamieszkiwania, np. ze względu na zagraniczny wyjazd wakacyjny, umożliwia skuteczne doręczenie korespondencji w drodze doręczenia zastępczego przesyłki skierowanej do strony postępowania. Za taki krótkotrwały brak zamieszkiwania nie można uznać pobytu w Zakładzie Karnym i to bez względu na to, czy organ prowadzący postępowanie i doręczający stronie korespondencję o tym pobycie strony w Zakładzie Karnym wiedział. W sytuacji, gdy organ prowadzący postępowania posiądzie w jego toku wiedzę o pobycie strony w Zakładzie Karnym, winien w takim przypadku dokonywać doręczeń przesyłek kierowanych do strony postępowania w tym Zakładzie.

Powtórzyć w tym miejscu jeszcze raz należy ze względu na wagę tych wywodów wspartych orzecznictwem, w ślad za Sądem I instancji, jak to zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu do wyroku z dnia 24 listopada 2017 r., sygn. akt II FSK 3121/15, Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje żadnych szczególnych rozwiązań w zakresie doręczania pism osobom pozbawionym wolności bądź przebywającym w areszcie śledczym. Niemniej jednak doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. możliwe jest wyłącznie w razie nieobecności adresata w mieszkaniu. Przez nieobecność należy jednak rozumieć sytuację przejściową, wynikającą ze zwyczajnych okoliczności życia codziennego. Przebywanie w areszcie śledczym taką okolicznością nie jest (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kwestia doręczeń osobom pozbawionym wolności jest ugruntowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Podnosi się tam mianowicie, że jedynym dopuszczalnym sposobem doręczenia pisma osobie pozbawionej wolności jest uczynienie tego na adres zakładu (np. zakładu karnego, aresztu śledczego), w którym adresat przebywa, za pośrednictwem jego administracji. Doręczenie pisma w inny sposób jest nieskuteczne, niezależnie od wiedzy organu procesowego o fakcie pozbawienia adresata wolności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2007 r., III KK 1/07, LEX nr 310195; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2003 r. III KK 257/02, LEX nr 82318; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 30 września 2004 r., II AKz 347/04, KZS 2004, z. 10, poz. 21). Pismo wysłane pod ostatnio wskazanym przez stronę adresem nie może być uważane za doręczone, jeżeli strona została pozbawiona wolności i nie podała swego miejsca pobytu w czasie pozbawienia wolności do wiadomości organu, przed którym toczy się postępowanie (por. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 1974 r.VI KZP 5/74, OSNKW 1974, nr 7-8, poz. 130). Z samej istoty pozbawienia wolności wynika, że jest ono niezależne od woli osoby pozbawionej wolności zarówno co do czasu trwania, jak i miejsca pobytu, a ponadto, że niejednokrotnie może ono ograniczać swobodę w podaniu do wiadomości wspomnianego organu miejsca pobytu w czasie pozbawienia wolności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 1869/11 i powołane tam orzecznictwo SN).

Dostrzec także należy, że zgodnie z § 19 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. poz. 2231) korespondencję adresowaną do skazanego doręcza mu upoważniony funkcjonariusz. Również osobie tymczasowo aresztowanej korespondencję doręcza upoważniony funkcjonariusz, co wynika z § 20 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz.U. poz. 2290) (por. P. Pietrasz, w: L. Etel (red.), R. Dowgier, G. Liszewski, B. Pahl, P. Pietrasz M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, K. Teszner, Komentarz do art. 144 Ordynacji podatkowej, stan prawny 10 sierpnia 2020 r., Opublikowano: LEX/el. 2020).

Doręczenie tytułu wykonawczego w ramach postępowania egzekucyjnego powinno nastąpić zgodnie z regułami określonymi w art. 39-49b k.p.a. oraz wskazanymi wyżej przepisami rozporządzenia, gdyż tylko w takim przypadku będzie ono skuteczne – tytuł taki zostanie wprowadzony do obrotu prawnego (art. 110 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.).

Przepisy regulujące doręczenia pełnią funkcję gwarancyjną dla ochrony strony postępowania, szczególną w przypadku doręczania, m.in. tytułu wykonawczego, od którego zależy skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Strona nie może ponosić ujemnych konsekwencji zaniedbań organów, których efektem jest brak doręczenia. Wyłącznie zatem doręczenie zgodne z regułami przewidzianymi przez ustawodawcę w art. 39-49b k.p.a. może odnieść procesowy skutek doręczenia takiego tytułu oraz stanowić podstawę do zgodnego z prawem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Tytuł wykonawczy jako akt zewnętrzny musi być zakomunikowany stronie. Dopóki nie zostanie zakomunikowany stronie, dopóty jest aktem niewywierającym skutków prawnych. Uzewnętrznienie takiego aktu w stosunku do strony stwarza nową sytuację procesową (np. możliwość wniesienia zarzutów). Doręczenie tytułu wykonawczego stanowi o jego wprowadzeniu do obrotu prawnego. Od tego momentu akt ten wiąże organ egzekucyjny i zobowiązanego.

W okolicznościach faktycznych sprawy organ winien ówcześnie dokonać doręczenia przedmiotowego tytułu wykonawczego stronie jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej innej niż wynagrodzenie za prace lub świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Słusznie zatem Sąd I instancji uznał, że zgodnie z dyspozycją art. 89 § 3 pkt 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny miał powinność jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1 (a więc zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej innej niż wynagrodzenie za prace lub świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej) doręczyć zobowiązanej odpis tytułu wykonawczego. Z akt sprawy nie wynika, by tak się stało. Oznacza to, że zaskarżona czynność egzekucyjna (niezależnie od braku jej faktycznej skuteczności) została dokonana z uchybieniem art. 89 § 3 pkt 3 u.p.e.a.

W konsekwencji powyższego stwierdzić należy, że nie doszło w niniejszej sprawie podczas kontroli legalności zaskarżonego do Sądu I instancji postanowienia, do naruszenia przez ten Sąd przepisu art. 43 k.p.a. w powiązaniu z przepisami wskazanymi przez organ w zarzutach skargi kasacyjnej.

Organ składający skargę kasacyjną w pierwszym z zarzutów tej skargi powołuje równocześnie jako naruszony art. 9 pkt 1d ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, z którego to przepisu wynika, że w przypadku zmiany adresu miejsca zamieszkania przez podatnika będącego osobą fizyczną mającą identyfikator podatkowy, o którym mowa w art. 3 ust. 1, nieprowadzącą działalności gospodarczej lub niebędącą zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług, za dokonanie aktualizacji uznaje się podanie przez tego podatnika aktualnego adresu miejsca zamieszkania w składanej deklaracji lub innym dokumencie związanym z obowiązkiem podatkowym. Podatnicy mogą również dokonać aktualizacji adresu miejsca zamieszkania według wzoru określonego na podstawie art. 5 ust. 5.

Organ wskazuje przy tym, że strona winna w zaistniałych okolicznościach – przebywania w Areszcie Śledczym w Zakładzie Karnym – powiadomić organ o zmiennie miejsca przebywania, co w przypadku powołania się wcześniej na treść art. 9 pkt 1d ww. ustawy, należy rozumieć jako obowiązek powiadomienia organu o zmianie miejsca zamieszkania. Organ w skardze kasacyjnej ponadto stwierdza, że w stanie faktycznym sprawy nie mógł przewidywać, że strona zaniechała obowiązku aktualizacji danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym, o którym mowa w art. 9 omawianej ustawy. Tym samym jednoznacznie wskazuje na obowiązek strony zaktualizowania miejsca zamieszkania.

Podnieść zatem należy, że Areszt Śledczy czy Zakład Karny nie może być uznany za miejsce zamieszkania, gdyż zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie NSA prezentowany jest pogląd, z którego wynika, że Kodeks postępowania administracyjnego nie definiuje pojęcia "mieszkania" i w tej kwestii należy odwołać się do przepisów Kodeksu cywilnego, w którym ustawodawca posłużył się pojęciem miejsca zamieszkania, które należy potraktować jako synonim użytego w k.p.a. "mieszkania", gdyż zamieszkiwać można wyłącznie w mieszkaniu (lokalu mieszkalnym). Art. 25 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025) przez miejsce zamieszkania osoby fizycznej nakazuje rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu (por. wyroki NSA z dnia 13 października 2020 r., sygn. akt I OSK 3003/18, LEX nr 3075109 oraz sygn. akt I OSK 3004/18, LEX nr 3074996).

Do uznania zatem za miejsce zamieszkania muszą być spełnione dwie przesłanki, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu. Takie jednoznaczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7 czerwca 1983 r., (sygn. akt II UR 4/8, OSP 12/84, poz. 265) stwierdzając, że nie stanowi o miejscu zamieszkania w rozumieniu art. 25 występowanie tylko jednej przesłanki, polegającej na samym tylko zamieszkiwaniu w sensie fizycznym, jednakże bez zamiaru stałego pobytu, chociażby zamieszkiwanie trwało przez dłuższy czas np. w związku z wykonywaniem pracy czy też studiowaniem w innej miejscowości (por. także S. Dmowski, w: S. Dmowski, S. Rudnicki: Komentarz do art. 25 kodeksu cywilnego, stan prawny 1 kwietnia 2011 r., LEX).

W kontekście powyższego w przypadku przebywania osoby zobowiązanej egzekucyjnie w Areszcie Śledczym lub Zakładzie Karnym, ze względu na brak woli takiej osoby do przebywania w takim miejscu odosobnienia, nie można mówić o zmianie miejsca zamieszkiwania w rozumieniu art. 9 pkt 1d ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników oraz o obowiązku strony do poinformowania organu o tej zmianie.

Tym samym także zarzut naruszenia art. 9 pkt 1d ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników należało uznać za niezasadny.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi za niezasadne i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.