Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 877/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2012-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 64 c par. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń /spr./ Sędziowie NSA Maria Serafin-Kosowska SO del. Jarosław Szaro Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 lutego 2012r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2009r. nr [...] w przedmiocie postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] lutego 2009r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, 2) określa, że postanowienia wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w P. kwotę 60 (słownie: sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] marca 2009r., Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w R. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] lutego 2009r., Nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 265,20 zł. Z przyjętego przez organ stanu faktycznego wynikało, że w dniu 28 stycznia 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w P. skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. tytuły wykonawcze od nr [...] do [...], wystawione na zobowiązanego A. B. celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Powyższe tytuły zostały przydzielone w dniu 30 września 2005r. poborcy skarbowemu, który stwierdził, że A. B. nie mieszka ani nie jest zameldowany pod wskazanym adresem. W dniu 30 kwietnia 2007r. poborca ponowił próbę dokonania czynności i ponownie stwierdził, że skarżący nie mieszka i nie jest zameldowany pod wskazanym adresem. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2009r., Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. zwrócił wierzycielowi tytuły wykonawcze, postanowieniem zaś z dnia [...] lutego 2009r. Nr [...] obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 265,20 zł.

Nie zgadzając się z orzeczeniem w przedmiocie kosztów wierzyciel Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w R. Inspektorat w P., wniósł zażalenie domagając się jego uchylenia. Wierzyciel podniósł, że w chwili kierowania tytułów wykonawczych do wykonania, zobowiązany mieszkał i był zameldowany pod wskazanym adresem co wynika z komputerowej bazy PESEL- KEP. Z powyższego adresu wymeldował się w dniu 7 kwietnia 2005 r. Wobec powyższego w ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. – Inspektorat w P. nie nastąpiły przesłanki przewidziane w art. 64c § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) do obciążenia go kosztami określonymi w tym przepisie. Jak wskazał, organ egzekucyjny podjął pierwszą czynność dopiero w dniu 30 września 2005r. tj. po upływie 21 miesięcy od otrzymania tytułów wykonawczych, gdy już wiedział że zobowiązany wymeldował się i nie mieszka pod wskazanym adresem. Pomimo to nie zwrócił się do wierzyciela po aktualizację adresu.

Organ II instancji powołując się na treść art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podniósł, że badanie tytułu wykonawczego przez organ egzekucyjny przed skierowaniem go do egzekucji polega na stwierdzeniu czy egzekucja administracyjna jest dopuszczalna oraz czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi formalne. Organ egzekucyjny bada m.in. czy w tytule egzekucyjnym został podany adres zobowiązanego, jak również czy znajduje się on na terenie jego działania, nie bada natomiast czy adres jest zgodny ze stanem rzeczywistym. Jak wskazał dalej wada tytułu wykonawczego w postaci błędnego adresu może być stwierdzona dopiero przez poborcę skarbowego realizującego tytuł. W niniejszej sprawie nie było możliwe doręczenie zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych a w konsekwencji wszczęcie egzekucji administracyjnej zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, w związku z powyższym, słusznie organ I instancji stwierdził, że spełnione zostały przesłanki do obciążenia wierzyciela kosztami określonymi w art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Na marginesie organ odwoławczy przyznał, że postępowanie egzekucyjne prowadzone było w sposób opieszały, jednakże wierzyciel nie skorzystał z uprawnienia do złożenia na mocy art. 54 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.

Powyższe postanowienie jak i postanowienie je poprzedzające uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 21 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 633/09. Powołując się na treść art. 64 c § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Sąd wskazał, że organ nie dokonał analizy użytego w tym przepisie zwrotu "wierzyciel niebędący organem egzekucyjnym", tj. czy użyty zwrot oznacza organ egzekucyjny w ogóle tj. niezależnie od tego że może stosować jedynie środki egzekucyjne w ograniczonym zakresie jak to jest w stosunku do dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie ponosiłby bowiem kosztów przewidzianych w art. 64 c § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto Sąd I instancji wytknął również organom brak jakichkolwiek dowodów na ustalenie tego czy dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prowadził egzekucję czy też bezpośrednio skierował tytuł wykonawczy do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., pomimo tego, że z treści § 6 ust. 5 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. Nr 137, poz. 154 ze zm.) wynika, że skierowanie tytułu wykonawczego może nastąpić tylko wówczas gdy przeprowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna.

Wyrokiem z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 859/10 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny zarzucił Sądowi I instancji uchylenie się od oceny zastosowania prawa materialnego tj. art. 64 c § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez ustalenie czy prawidłowo organy uznały Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w P. za wierzyciela niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym i przerzucenie tego obowiązku na organ odwoławczy, ponadto nie wskazanie jakie znaczenie dla przedmiotowej sprawie ma mieć ustalenie przez organ czy Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. prowadził jakąkolwiek egzekucję czy też skierował tytuł wykonawczy bezpośrednio do Naczelnika Urzędu Skarbowego.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności zlecił Sądowi I instancji ustalenie czy zasadnie organy egzekucyjne przyjęły, iż zaistniały podstawy do zwrotu wierzycielowi tytułu wykonawczego jako niespełniającego wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W dalszej kolejności zadaniem Sądu I instancji miało być dokonanie oceny czy organy prawidłowo uznały w tym konkretnym postępowaniu, a nie we wszystkich możliwych, dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za wierzyciela niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym i dopiero wówczas, w przypadku udzielenia odpowiedzi negatywnej dokonanie oceny zasadności obciążenia wierzyciela wydatkami egzekucyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a., poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie, w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Ponadto w przypadku przekazania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, Sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny – art. 190 p.p.s.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w granicach wyznaczonych wyżej wymienionymi przepisami oraz w oparciu o dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnię, Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie jak i postanowienie je poprzedzające naruszają prawo w sposób uniemożliwiający utrzymanie ich w obrocie prawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie podkreślił, że kluczową kwestią wymagającą rozważenia przy rozstrzyganiu rozpatrywanej sprawy jest odpowiedź na pytanie, czy zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji powoływanej dalej w skrócie jako u.p.e.a. organ mógł zwrócić wierzycielowi tytuły wykonawcze, jako niespełniające wymogów z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. i czy występujący w tej sprawie wierzyciel Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w P. był równocześnie organem egzekucyjnym. Dopiero te ustalenia mogą stanowić podstawę oceny obciążenia wydatkami egzekucyjnymi wierzyciela na podstawie art. 64 c § 2 u.p.e.a.

Wobec powyższego Sąd w pierwszej kolejności odniósł się do przesłanki negatywnej obciążenia wierzyciela wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny, występującej wówczas gdy wierzyciel jest równocześnie organem egzekucyjnym.

W niniejszym przypadku przesłanka ta nie zachodzi.

Wprawdzie art. 19 § 4 u.p.e.a. wprowadza ogólne uprawnienia dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do prowadzenia egzekucji co nie oznacza jednak, że w każdym przypadku dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych występując jako wierzyciel będzie równocześnie organem egzekucyjnym. Już z treści art. 64 c § 2 u.p.e.a. wynika, że ustawodawca wskazując, iż zwrot wydatków, o których mowa w tym przepisie, przysługuje jedynie od wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym, przewidział sytuacje, w których Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będąc wierzycielem nie będzie równocześnie organem egzekucyjnym.

Przykładem takim jest chociażby sytuacja, o której mowa w § 6 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r., w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.). W myśl tego przepisu, gdy okaże się, że prowadzona przez dyrektora Oddziału ZUS egzekucja jest w całości lub w części bezskuteczna, dyrektor Oddziału ZUS ( będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym) niezwłocznie kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo Naczelnika Urzędu Skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W takim przypadku to Naczelnik Urzędu Skarbowego staje się organem egzekucyjnym.

Wprawdzie z akt niniejszej sprawy nie wynika co było podstawą skierowania tytułów wykonawczych do Naczelnika Urzędu Skarbowego, jednak z samego faktu ich przekazania wnioskować należy, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w P. przestał być w organem egzekucyjnym, a co za tym idzie nie mieliśmy do czynienia z połączeniem roli wierzyciela i organu egzekucyjnego w jednym podmiocie.

Przechodząc zatem do oceny prawidłowości obciążenia wierzyciela wydatkami egzekucyjnymi powtórzyć należy za treścią art. 64 c § 2 u.p.e.a., że obciążyć można wydatkami tylko gdy tytuł wykonawczy zawierał wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu.

Jak wynika z akt postępowania w chwili skierowania tytułów wykonawczych do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. wskazany w nich adres dłużnika był aktualny i pozostał nim do dnia 7 kwietnia 2005 r., kiedy to zgodnie z bazą danych PESEL-KEP A. B. wymeldował się z dotychczasowego adresu zamieszkania. Tymczasem organ egzekucyjny pierwszą czynność podjął w dniu 30 września 2005 r. tj. po zmianie adresu zamieszkania dłużnika.

Bezsprzecznie wynika z powyższego, że w chwili przystąpienia do egzekucji wystawione tytuły wykonawcze zawierały wady uniemożliwiające przeprowadzenie egzekucji, i okoliczność ta w zasadzie była bezsporna. Nie można zgodzić się jednak z organem, że wada ta nie mogła być znana organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tytułu do egzekucji, i że wynikłe z tego powodu koszty obciążają wierzyciela. Organ nie może bezkrytycznie wskazywać, że nie była mu znana okoliczność zmiany adresu dłużnika i obciążać nią wierzyciela, gdy od skierowania tytułu egzekucyjnego do podjęcia pierwszej czynności egzekucyjnej w sprawie minęło przeszło 21 miesięcy. Przepis ten stanowi nie o wadach, które nie były organowi znane lecz o wadach które nie mogły być mu znane. Organ mógł przypuszczać, że upływ wskazanego czasu mógł spowodować zdezaktualizowanie wskazanych w tytułach wykonawczych danych i zwrócić się w związku z tym do dłużnika o ich aktualizację. Nie dokonując tego sam naraził się na związane z takim postępowaniem koszty, a obciążanie nimi wierzyciela Sąd uważa za nieprawidłowe.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. W przedmiocie wykonalności Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. § 6 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).