Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3466/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek,, Asesor WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2006 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2005r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 74 zł (siedemdziesiąt cztery złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

UZASADANIENIE

Pismem, które w dniu [...] czerwca 2005 r. wpłynęło do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. A. K. - [...], zwany dalej "Skarżącym" zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 21 czerwca 2000 r. do 20 maja 2004 r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie [...] od 10 marca 2000 r. i od tego okresu podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. W okresie od 21 czerwca 2000 r. do 20 maja 2004 r. kilkunastokrotnie dokonywał wyrejestrowań z ubezpieczeń społecznych i w tym czasie nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, iż Skarżący podlega ubezpieczeniom społecznym tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nieprzerwanie od 10 marca 2000 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia [...] marca 2005 r., sygn. akt [...]. Zdaniem Skarżącego powyższe oznacza, iż został on zobowiązany do uregulowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w okresach ich wyrejestrowań.

Skarżący powołując się na art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s." i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), powoływanego dalej jako "Rozporządzenie", podkreślił, iż każdorazowo wyrejestrowania z ubezpieczeń społecznych były spowodowane jego sytuacją rodzinną, a w szczególności koniecznością sprawowania opieki nad schorowanym 80-letnim ojcem. Stąd zgłaszane przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej, gdyż w tym czasie wyjeżdżał do D., aby mieszkać z ojcem i się nim opiekować. Skarżący podniósł, że w chwili obecnej ma trudną sytuację rodziną spowodowaną przewlekłą chorobą żony, u której wykryto raka piersi. Choroba żony oprócz konieczności wyręczenia jej w obowiązkach domowych wiąże się również za koniecznością sprawowania opieki nad nią samą. Okoliczności te powodują, iż Skarżący ma znacznie mniejsze niż wcześniej możliwości zarobkowania. Skarżący nadmienił, że również troje małoletnich dzieci w wieku 8, 10 i 15 lat wymagają nieustannej opieki i wzmożonej uwagi z uwagi na trudny okres jaki przechodzą spowodowany chorobą żony. Wszelkie obowiązki z tym związane spoczęły zatem na Skarżącym. Powyższe okoliczności mają również negatywny wpływ na sytuację finansową rodziny Skarżącego. Jego dochody w przeciągu niedługiego okresu znacznie spadły, np. w 2004 r. wyrażały się średnio kwotą brutto [...] zł miesięcznie, a w maju 2005r. miesięczny dochód Skarżącego wyniósł [...] zł brutto. Wspólny dochód brutto z żoną z ostatnich trzech miesięcy średni wynosi netto - ok. [...] zł. Dodatkowo Skarżący wskazał na stałe wydatki jego rodziny:

1) spłata kredytu hipotecznego - [...] zł,

2) spłata kredytu samochodowego - [...] zł,

3) spłata kredytu konsumpcyjnego - [...] zł,

4) energia elektryczna i woda- średnio [...] zł,

5) telefon-[...] zł,

Miesięczny koszt utrzymania rodziny, w tym w szczególności trojga małoletnich dzieci, z których każde uczęszcza do szkoły, to kwota [...] zł. W ocenie Skarżącego konieczność zapłaty należnych składek wraz z odsetkami pozbawiłaby jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W szczególności w sytuacji, że kiedy wydatki rodziny wzrosły z powodu choroby żony, na co składa się m.in. koszt dojazdów do szpitala do B., koszt lekarstw, koszt preparatów witaminowych, koszt specjalnej diety itp. (średnio miesięcznie ok. [...] zł). Reasumując Skarżący stwierdził, że po odliczeniu stałych miesięcznych wydatków, na utrzymanie jego rodziny pozostaje około [...] zł miesięcznie, co uzasadnia umorzenie przedmiotowych należności na podstawie ww. przepisów. Na poparcie swoich twierdzeń Skarżący do wniosku dołączył stosowne dokumenty.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powoływany dalej jako "Zakład" - działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust.4 w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 1 i § 3 ust. 1 Rozporządzenia - stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia przedmiotowych należności wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, że Skarżący prowadząc działalność gospodarczą nadal uzyskuje dochody. Również żona Skarżącego jest zatrudniona i osiąga dochód. Organ podniósł, że Skarżący reguluje zobowiązania kredytowe w wysokości ok. [...] zł miesięcznie oraz posiada nieruchomość o znacznej wartości egzekucyjnej. Mając powyższe na uwadze Zakład stwierdził, że nie zostały udowodnione przesłanki uzasadniające umorzenie przedmiotowych należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] sierpnia 2005 r. zarzucił powyższej decyzji naruszenie:

- przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia poprzez ich błędną interpretację polegającą na ustaleniu, iż osiąganie przez Skarżącego i jego żonę dochodu oraz fakt posiadania przez Skarżącego majątku-nieruchomości o znacznej wartości egzekucyjnej - jest negatywną przesłanką uzasadniającą odmowę umorzenia należności z tytułu składek;

- przepisu art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako "Kpa" w zw. z art. 123 u.s.u.s. polegające na niewyczerpującym zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych związanych z niniejszą sprawą skutkujące nie uzyskaniem podstawy do trafnego zastosowania przepisów prawa materialnego;

- przepisu art. 77 § 1 Kpa w zw. z art. 123 u.s.u.s. poprzez nie rozważenie całego materiału dowodowego i wszystkich okoliczności sprawy, a w konsekwencji nierozpoznanie jej istoty;

- przepisu art. 107 § 3 Kpa z art. 123 u.s.u.s. polegające na nie wskazaniu faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Dodatkowo Skarżący podniósł, że Zakład błędnie wskazał okresy, co do których Skarżący wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności, bowiem nie wnioskował o umorzenie należności za następujące okresy: od VI 2000 r. do II 2002 r., od V2002 r. do VIII 2002 r., od X 2002 r. do II 2003 r., od IV 2003 r. do V 2003 r., od I 2004 do II 2004 r., od IV 2004 r. do V 2004 r., od VII 2004 r. do IX 2004 r. Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł o uchylenie decyzji zaskarżonej decyzji i ponowne rozpoznanie sprawy oraz umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...] zł, jak również kosztów upomnienia w wysokości [...] zł.

Decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] stwierdzającą brak podstaw do umorzenia wskazanych w niej należności. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, powołując się na wyrok Sądu Apelacyjnego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia [...].03.2005 r., sygn. akt [...], zaznaczył, że Skarżący został objęty obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi nieprzerwanie od dnia 10.03.2000 r. i tym samym stały się wymagalne składki na ubezpieczenia społeczne za okresy zgłaszanych przez niego przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej. Dodatkowo Zakład wskazał, że rozliczenie należnych składek wynikających z deklaracji rozliczeniowej oraz dokonanych wpłat następuje na koncie płatnika składek (art. 45 u.s.u.s.) zgodnie z paragrafami § 6-11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, wypłaconych zasiłków z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz kolejności zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze (Dz. U. z 1998 r. nr 165, poz. 1197 ze zm.). Zdaniem organu zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia rozliczenie należności z tytułu składek jest dokonywane w jednej deklaracji rozliczeniowej. W związku z powyższym brak jest podstaw do rozliczenia należnych składek oraz dokonanych wpłat z podziałem na dni, w których Skarżący został objęty ubezpieczeniem według decyzji Zakładu.

Zakład stwierdził, że nie wystąpiły przesłanki ustawowe całkowitej nieściągalności przedmiotowych należności, ponieważ:

- nie było prowadzone w stosunku do Skarżącego jako podmiotu gospodarczego postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne;

- Skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej;

- wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia;

- Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ponieważ postępowanie egzekucyjne w stosunku do Skarżącego nie było prowadzone;

- Skarżący sam wskazuje, że posiada majątek o wartości egzekucyjnej, tj. nieruchomość o wartości [...] zł, oraz samochód o wartości [...] zł.

W ocenie organów, mając powyższe na uwadze, w postępowaniu egzekucyjnym uzyskano by kwoty znacznie przekraczające wydatki egzekucyjne.

Niezależnie od powyższego, powołując się na przepisy Rozporządzenia, Zakład stwierdził, że na podstawie przedłożonych przez Pana dokumentów i składanych oświadczeń nie wynika, aby Skarżący poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, co wyczerpałoby zaistnienie przestanek do umorzenia należności (§ 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia). Ponadto Skarżący nie złożył żadnych dokumentów, jak również oświadczeń co do swego stanu zdrowia, z czego należy wnioskować, że nie jest dotknięty przewlekłą chorobą pozbawiającą możliwości uzyskiwania dochodu, co wyczerpałoby jedną z przesłanek umorzenia należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia). Odnosząc się do okoliczności sprawowania opieki nad chorą żoną Skarżącego Zakład podniósł, że w dacie wydania decyzji nie można całkowicie przewidzieć rokowań co do jej stanu zdrowia, a tym samym możliwości zarobkowania w przyszłości. Organ podkreślił, że w okresie choroby żony, tj. styczeń 2005 - sierpień 2005 r. Skarżący prowadził nieprzerwanie działalność gospodarczą, godząc ją z opieką nad żoną. Tym samym sprawowanie opieki nad chorą żoną nie pozbawiało Skarżącego i możliwości uzyskiwania dochodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Biorąc powyższe pod uwagę pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji rodzinnej, choroba żony Skarżącego nie wyczerpuje przesłanek umorzenia należności przewidzianych § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia. W ocenie Zakładu ustała podstawa rozpatrywania tej przesłanki w związku z tym, że żona Skarżącego nie przebywa na zwolnieniu lekarskim, oraz nie wystąpiła z wnioskiem o rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Ponadto Zakład podkreślił, że łączny dochód Skarżącego i jego małżonki w 2004 r. wyniósł [...] zł, co stanowi miesięczny dochód w kwocie [...] zł, a na jednego członka rodziny przypadła kwota [...] zł. Z kolei w okresie I -V 2005 r. średni miesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny Skarżącego wyniósł [...] zł. Zdaniem organu powyższe zestawienia osiąganych dochodów nie pozwalają stwierdzić, że Skarżący ma ważny interes przemawiający za umorzeniem należności z tytułu składek.

Jednocześnie organ zaznaczył, że konieczność spłaty zobowiązań kredytowych nie może przemawiać za umorzeniem zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Tym niemniej organ odwoławczy podkreślił, że w sytuacji, w której znajduje się Skarżący jednorazowe uregulowanie przedmiotowych należności może okazać się trudne i wskazał, że na podstawie art. 29 u.s.u.s. istnieje możliwość spłaty zadłużenia w układzie ratalnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] listopada 2005 r. Skarżący zarzucił powyższej decyzji naruszenie:

1) przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia poprzez ich błędną interpretację polegającą m.in. na ustaleniu, iż osiągany przez Skarżącego oraz jego małżonkę dochód, posiadanie przez Skarżącego majątku w postaci nieruchomości o znacznej wartości egzekucyjnej oraz samochodu osobowego - niezbędnego do prowadzenia działalności gospodarczej oraz fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącego i osiągania z tego tytułu dochodu w okresie sprawowania opieki nad chorą żoną stanowią negatywne przesłanki uzasadniające odmowę umorzenia w całości należności z tytułu składek;

2) przepisu art. 7 Kpa w zw. z art. 123 u.s.u.s. polegające na wydaniu decyzji nie uwzględniającej interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli;

3) przepisu art. 11 Kpa oraz art. 107 § 3 Kpa w zw. z art. 123 u.s.u.s., polegające na nieprzekonującym i niepełnym wyjaśnieniu zasadności przesłanek, którymi organ się kierował przy uzasadnianiu poszczególnych elementów stanu faktycznego przedstawionego w sprawie.

Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podniósł, że Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które stanowiły podstawę do zmiany zajętego przez organy orzekające stanowiska, zaś zarzuty skargi uznał za nieuzasadnione. Mając powyższe na uwadze organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesiono.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały na tę ocenę wpływ.

Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest decyzja Prezesa Zakładu utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr jw., stwierdzającą brak podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W pierwszej kolejności Sąd chciałby wskazać, że decyzja Zakładu z dnia [...] sierpnia 2005 r. zawiera nie prawidłowe sformułowanie rozstrzygnięcia. Zdaniem składu orzekającego, Zakład nie znajdując podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu składek powinien wydać rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, a nie jak to uczynił w powoływanej wyżej decyzji, "stwierdzając brak podstaw do umorzenia (...)".

Zgodnie art. 83 ust. 1 u.s.u.s. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m.in. umarzania należności z tytułu składek (pkt 3 powoływanego przepisu). Materia dotycząca umarzania należności z tytułu składek została unormowana została w art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 - 4, stanowiących, że należności te mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W myśl natomiast ust. 3a cytowanego przepisu, którego zastosowania w sprawie niniejszej domagał się Skarżący, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na mocy ustawowej delegacji (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określił szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności zaś w przykładowo wymienionych w tym przepisie przypadkach. Rację należy przyznać skarżącemu, iż organ nie wyjaśnił jak należy rozumieć pojęcie "niezbędne potrzeby życiowych" a więc ocena sytuacji skarżącego nie mogła zostać uznana za prawidłową. Kryteria bowiem jakie organ administracji stosuje przy rozpoznaniu sprawy muszą być dla strony jasne. Sąd podziela zarzuty skargi również w zakresie, w jakim skarżący wskazuje na błędną interpretację przez organ par. 3 ust.1 pkt 3 Rozporządzenia co stanowi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy(art.145 par.1 pkt lit.a) u.p.p.s.a. Z przepisu tego nie wynika, iż przesłankę umorzenia należności stanowi tylko taka sytuacja, w której skarżący zaprzestał by prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący w sposób szczegółowy zilustrował zasady zarobkowania agenta ubezpieczeniowego, sytuację rodzinna i chorobę żony, których organ rozpoznający sprawę nie rozważył w sposób wyczerpujący stwierdzając krótko, iż przecież nie zaprzestał Pan prowadzenia działalności gospodarczej mimo choroby żony a żona nie pozostaje już na zwolnieniu lekarskim i nie wystąpiła o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Otóż z przepisu tego nie wynika, iż chory członek rodziny musi być niezdolny do pracy. Co do zwolnienia lekarskiego, przerwanego przez żonę skarżącego, organ powinien był wyjaśnić okoliczności opieki nad żoną, wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi oraz kosztów ponoszonych na jej leczenie, zwracając się chociażby z zapytaniem do skarżącego o doprecyzowanie tych informacji. Natomiast organ arbitralnie stwierdził, iż choroba żony skarżącego nie spełnia przesłanek umorzenia przewidzianych w par.3 ust.1 pkt 3 Rozporządzenia.

Analizując brzmienie powyższych przepisów, Sąd zdaje sobie sprawę, że prawodawca, stanowiąc o możliwości umorzenia należności z tytułu składek, posłużył się zwrotem "może umorzyć" ("mogą być umorzone"), oznaczającym, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną, pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Inaczej mówiąc, dysponując prawem do umorzenia należności na zasadzie uznania administracyjnego, organ może, ale nie musi, umorzyć należność z tytułu składek lub odsetki za zwłokę, mimo zajścia określonych przesłanek. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru wskazanymi w wyżej przywołanych przepisach.

Tak duży zakres swobody decyzyjnej oznacza jednocześnie, że na organie spoczywa szczególny obowiązek jak najpełniejszego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, celem wykazania, że zbadał on sprawę w zakresie ustawowych dyrektyw, jak również zebrał i rozważył cały materiał dowodowy. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia bowiem szczególnie istotną rolę, gdyż pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Powyższe stanowisko znalazło wielokrotnie wyraz w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyroki NSA: z dnia 28 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 320/95; z dnia 30 września 1996 r., sygn. akt SA/Wr 3095/95; z dnia 26 października 1995 r., sygn. akt SA/Gd 2096/95; czy też z dnia 21 lutego 1997 r., sygn. akt SA/Bk 1120/95).

Wydanie przez ZUS decyzji w przedmiocie umorzenia należności poprzedza postępowanie, które prowadzone jest w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o czym stanowi jego art. 180 § 1. W myśl natomiast art. 83 ust. 4 u.s.u.s., do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przysługującego stronie niezadowolonej z wydanego w pierwszej instancji rozstrzygnięcia, zastosowanie mają zawarte w Kpa przepisy dotyczące postępowania odwoławczego.

Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes ZUS związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I Kpa, w tym m.in. zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 k.p.a., a zatem ma obowiązek prawidłowego zastosowania przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego.

Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS i poprzedzająca ją decyzja Zakładu wydane zostały również z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem że wypełniona została przesłanka uchylenia tej decyzji, określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd stwierdził, że dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału, organ drugiej instancji nie dopatrzył się przesłanek umorzenia zaległości, wymienionych zarówno w art. 28 u.s.u.s., jak i w § 3 Rozporządzenia, a tym samym nie stwierdził, że zachodzą przesłanki uchylenia decyzji Zakładu.

Swojego stanowiska w tej mierze nie uzasadnił jednakże w sposób należyty. W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia bowiem wymogów określonych w art. 107 § 1 i 3 Kpa, które stanowią, że decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne w szczególności wskazujące fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz uzasadnienie prawne, obejmujące wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Sąd stwierdził, że uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ nie odniósł się do argumentacji podniesionej przez Skarżącego we wniosku o umorzenie zaległości (m.in. ograniczonej możliwości zarobkowania Skarżącego związanej z chorobą żony i koniecznością sprawowania opieki nad trojgiem małoletnich dzieci), a następnie do konkretnych zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie. Sąd nie uznał za wyczerpujące, uzasadnienia ograniczającego się do ustalenia stanu faktycznego sprawy i przytoczenia treści przepisów prawa. Organ kierując się dyrektywami zawartymi w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 Rozporządzenia miał obowiązek ustalić, biorąc pod uwagę stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżącego, czy opłacenie przedmiotowych należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Niezależnie od tego, mając na względzie argument organu podniesiony w odpowiedzi na skargę, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zostały wskazane nowe okoliczności uzasadniające zmianę decyzji organu I instancji, Sąd zwraca uwagę, że fakt nie powołania się w toku postępowania odwoławczego na nowe okoliczności, czy też nie przedstawienia nowych dowodów nie może być z góry postrzegany jako uniemożliwiający wydanie odmiennego niż poprzednio rozstrzygnięcia. W żadnym razie nie zwalnia też organu odwoławczego z obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy i oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, wydanej w konkretnym stanie faktycznym. stwierdzenia, że składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący nie wykazał nowych dowodów mających wpływ na zmianę decyzji organu I instancji. Organu odwoławczy ma bowiem obowiązek ponownie rozpatrzyć całość sprawy i ocenić prawidłowość decyzji organu I instancji, wydanej w konkretnym stanie faktycznym. Może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne.

Sąd zwrócił nadto uwagę na fakt, że badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności organ rentowy obowiązany jest brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym (np. co do stanu zdrowia żony Skarżącego), nie mogą stanowić wyłącznej faktycznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu takie działanie organu dotknięte jest wadą naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7 Kpa, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Jest ono również sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania do organu, wyrażoną w art. 8 Kpa.

Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście zawartej w art. 11 Kpa zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. W powyższym kontekście zasługiwały na aprobatę Sądu zawarte w uzasadnieniu skargi twierdzenia Skarżącego dotyczące nieprzekonującego i niepełnego wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi organy kierowały się przy uzasadnianiu poszczególnych elementów stanu faktycznego (np. w jakim zakresie dokonanie zakupu samochodu ze środków pochodzących z umowy kredytu wpływa negatywnie na możliwość umorzenia przedmiotowych należności). Organ winien bowiem odnieść się wyczerpująco do argumentacji, zawartej we wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności do twierdzeń dotyczących jego źródeł utrzymania, stanu zdrowia małżonki i ponoszonych w związku z jej chorobą wydatków, a także bieżących kosztów utrzymania rodziny Skarżącego. Dopiero gruntowna analiza powyższych argumentów, a także materiału zgromadzonego przez organ z urzędu w toku prowadzonego postępowania, może być przesłanką do wydania rozstrzygnięcia w sposób prawidłowy.

W tym miejscu zaznaczyć należy, że powyższe uwagi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 i art. 11 Kpa odnoszą się także do decyzji, wydanej w sprawie niniejszej w pierwszej instancji przez Zakład.

Kolejnym naruszeniem przepisów, którego dopatrzył się Sąd w sprawie niniejszej jest niedopełnienie przez organ wymogu zapewnienia Skarżącemu czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału przed wydaniem rozstrzygnięcia. Wymóg ten ciąży na organach - tak pierwszej, jak i drugiej instancji - na podstawie art. 10 § 1 Kpa Zgodnie z § 2 powyższego przepisu organ może odstąpić od zasady czynnego udziału stron wyłącznie w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego, albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, zaś przyczyny tego odstąpienia organ powinien utrwalić w aktach sprawy. W sprawie niniejszej Sąd nie stwierdził, aby którakolwiek z przesłanek odstąpienia od zasady miała miejsce. Żadna taka okoliczność nie została również udokumentowana przez organ.

W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie tylko nie miał możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny co do kompletności zebranego materiału dowodowego, ale przede wszystkim do zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim.

Zważyć należało również i to, że niewywiązanie się przez Prezesa Zakładu z obowiązków nałożonych art. 10 § 1 Kpa miało wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez niego okoliczności faktycznych za udowodnione i oparcie na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 Kpa okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a. W aktach sprawy, stanowiących dla Sądu - zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. - podstawę rozstrzygnięcia brak jest informacji o zapoznaniu Skarżącego z całością materiału zgromadzonego w sprawie. Tym samym Sąd uznał, że Prezes Zakładu, a wcześniej Zakład, jako organ pierwszej instancji, naruszyli jedną z podstawowych zasad postępowania, wyrażoną w art. 10 § 1 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a zatem również w tym zakresie wypełniona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. W tej sytuacji Sąd, mając na uwadze treść art. 135 p.p.s.a., dający podstawę do zastosowania w stosunku do wszystkich aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy przewidzianych ustawą środków zmierzających do usunięcia naruszenia prawa, uznał za konieczne usunięcie z obrotu prawnego decyzji wydanych w sprawie niniejszej w obu instancjach.

Mając na uwadze całość powyższej argumentacji i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 152 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji. Sąd, na podstawie art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądził na rzecz Skarżącego koszty postępowania sądowego związane z dojazdem Skarżącego do sądu, związane z jego uczestnictwem w rozprawie.