Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 422/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7; art. 77 par. 1; art. 80; art. 6;
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania S. K. (dalej także jako skarżący"), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy P. z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] ŚP w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

W dniu 17 lutego 2020 r., S. K., złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babką G. K..

Z ustaleń organu wynika, że 63-letnia osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności do dnia 31 maja 2021 r., ma dwie córki i dwóch synów. Córka M. K. pracuje zawodowo i mieszka za granicą, dlatego nie sprawuje opieki nad matką. Córka R. Ś. obecnie przebywa zagranicą, dlatego nie może udzielić matce pomocy. Z kolei synowie M. K. i K. K. mieszkający w tej samej miejscowości co matka, nie opiekują się nią ze względu na posiadanie własnych rodzin i sytuację zawodową. Opiekę nad babką sprawuje wnuk - S. K., 19-letni uczeń kl. II [...] w [...]

Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z powodu niespełnienia kryteriów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W motywach uzasadnienia decyzji organ podniósł, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy, z uwagi na dwa aspekty: po pierwsze, niepełnosprawność babki powstała po ukończeniu 25 roku życia, po drugie wnioskodawca nie jest osobą aktywną zawodowo, jest uczniem i w godzinach od 8 do 14 uczęszcza do szkoły, w związku z czym nie jest w stanie zapewnić stałej lub długotrwałej opieki osobie wymagającej pomocy.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 i 2 k.p.a. polegające na błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy i nie uwzględnienie wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K38/134, a także naruszenie art. 23 ust.4 aa ustawy poprzez brak przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Powyższe doprowadziło – w ocenie pełnomocnika skarżącego – do błędnego przyjęcia że wnuczek nie może sprawować długoterminowej opieki nad babcią, ponadto do naruszenia art. 17 ust.1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a ustawy, poprzez błędną wykładnię polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2020 r., utrzymującą zaskarżoną decyzję w mocy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w sprawie bezspornym jest, że istnieją osoby spokrewnione w I stopniu, które zobowiązane są do opieki nad G. K.. Ustawodawca zwalnia te osoby z opieki na rzecz innych krewnych na których ciąży obowiązek alimentacyjny, tylko wówczas gdy nie są w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną, ponieważ same legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności.

W ocenie Kolegium dzieci G. K. są w stanie opiekować się niepełnosprawną matką, ponieważ pozostawanie w zatrudnieniu nie stanowi okoliczności uznawanej za stan niemożności sprawowania opieki. W sytuacji, gdy dzieci osoby wymagającej opieki, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, nie przewidują rezygnacji z zatrudnienia mogą wystąpić do organu pomocy społecznej o przyznanie matce usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania lub solidarnie ponieść koszty opieki jaką odwołujący świadczy babce.

Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji, dotyczącego nie spełnienia przesłanki do otrzymania świadczenia ze względu na istnienie niepełnosprawności u G. K. po 25 roku życia w sytuacji stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Kolegium podniosło, że co prawda organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie uwzględnił treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, to jednak pomimo tego naruszenia prawa rozstrzygnięcie o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego było prawidłowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe rozstrzygniecie skarżący wskazał na:

I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez:

a) błędną wykładnię polegającą na:

- pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy;

- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią, nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż niepełnosprawna ma czworo dzieci, na których - jako spokrewnionych w pierwszym stopniu - spoczywa obowiązek opieki nad matką;

- uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającej opieki matki bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji strony nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny względem babci, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego;

b) dokonanie wykładni, która narusza konstytucyjną zasadę równości oraz sprawiedliwości społecznej, która godzi w konstytucyjne nakazy ochrony rodziny i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji);

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 77 § 1 k.p.a. i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącego i realnych możliwości sprawowania przez M. K., R. Ś., M. K. i K. K. opieki nad niepełnosprawną matką w zakresie wymaganym stanem zdrowia osoby wymagającej opieki, a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez stronę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony;

2) art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w nie wyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia;

3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez niesłuszne utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie z upoważnienia Wójta Gminy P. z dnia [...] marca 2020 r. obarczone było wadami w stopniu przesądzającym konieczność jego uchylenia i przekazania do ponownego rozpatrzenia albo orzeczenia merytorycznie, jeśli organ uznałby, że sprawa jest wyjaśniona.

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...] marca 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji została dokonana w trybie uproszczonym na wniosek obu stron postępowania, o czym stanowi art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygające w sprawie organy nie naruszyły także przepisów prawa materialnego.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie naruszył reguł wynikających z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 253 ze zm.; dalej jako: "k.p.a."). Organ zebrał i rozważył wyczerpująco materiał dowodowy konieczny do rozstrzygnięcia sprawy. W takim też zakresie ustalił stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy.

Organ nie naruszył dyspozycji art. 6 k.p.a. Zasada legalizmu (praworządności) oznacza, że organ musi działać na podstawie i w granicach prawa. W sprawie organ działał na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

Kontroli Sądu została poddana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] marca 2020 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z uzasadnień decyzji organów obydwu instancji, przyczyną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego był - co do zasady -brak związku pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią, z uwagi na fakt, że skarżący jest uczniem, który w godzinach od 8 do 14 nie jest w stanie zapewnić babci stałej lub długotrwałej opieki, ponieważ w tym czasie uczęszcza do szkoły. Ponadto w stosunku do osoby wymagającej opieki istnieje jeszcze obowiązek alimentacyjny czwórki jej dzieci. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do oceny wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z ust. 1a pkt 2 u.ś.r.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że organ odwoławczy prawidłowo skorygował błąd organu I instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. WSA w Lublinie, z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19 wyrok z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19, CBOSA).

Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowił zaś art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej jako: u.ś.r.), zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 1a, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

Osobami, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. są osoby, na których, zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 128-133), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie zaś z art. 129 § 1 K.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

Jednak należy mieć również na uwadze, że zgodnie z art. 132 K.r.o., obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Wobec braku ustawowego doprecyzowania, w jakich przypadkach osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie jest w stanie takiej opieki świadczyć, oceny tej okoliczności należy dokonać zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego (m.in. z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia, sytuacji osobistej i życiowej), przy czym analiza przesłanek dokonywana jest pod kątem okoliczności uniemożliwiających jedynie w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, sprawowanie przez te osoby opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Z przeprowadzonego postępowania dowodowego rozpatrywanej sprawy wynika, że dzieci osoby wymagającej opieki żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z załączonych do akt sprawy oświadczeń, złożonych przez czwórkę dzieci niepełnosprawnej wynika, że przeszkodą, która uniemożliwia jej dwóm córkom i dwóm synom podjęcie nad nią opieki są zobowiązania zawodowe lub obowiązki rodzinne względem własnych rodzin.

W tym miejscu należy zatem przypomnieć, że obowiązek alimentacyjny, którym objęte są w pierwszej kolejności dzieci niepełnosprawnej, nie musi polegać na sprawowaniu osobistej opieki nad niepełnosprawną matką, może również polegać na świadczeniu określonych sum pieniężnych albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia.

W świetle zatem, cytowanego wyżej, kluczowego dla rozpoznawanej sprawy art. 17 ust. 1a u.ś.r., Sąd nie ma wątpliwości, że okoliczności sprawy ustalona na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, nie dają podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na babcię skarżącemu.

Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby osoby zobowiązane w pierwszej kolejności (czworo dzieci) nie były w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi sprawowania opieki nad matką. Deklarowany przez nich brak czasu do zajmowania się matką z uwagi na zatrudnienie czy pomoc własnym rodzinom nie oznacza jeszcze niemożności wykonania analizowanego obowiązku, gdyż może być on spełniony również przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, a nie tylko przez osobiste świadczenia.

Podsumowując, dzieci osoby wymagającej opieki, spokrewnione z nią w pierwszym stopniu, nie zostały wykluczone z obowiązku alimentacyjnego, a więc nie został spełniony warunek, o jakim mowa w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Oznacza to, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną babcią, co z kolei czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Za nietrafny w tym kontekście uznać należy zarzut wkroczenia przez organy w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego poprzez nieuprawnione przyjęcie, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną.

Organy nie wkroczyły w kompetencje sądu rodzinnego i opiekuńczego albowiem nie orzekały w sposób władczy w kwestii alimentów i nie nakładały na strony żadnego rodzaju obowiązków alimentacyjnych. Organy dokonały jedyny oceny istnienia obowiązku alimentacyjnego wnioskodawcy, która to kwestia stanowiła przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjne z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Z wyjątków przypadków określonych w prawie, obowiązkiem organów pozostaje samodzielne rozstrzyganie wszelkich zagadnień faktycznych i prawnych występujących w sprawie. Tym samym organy były nie tylko upoważnione, ale i zobowiązane do dokonania oceny wszystkich warunków, od których przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w tym także do dokonania oceny czy na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby podlegającej opiece.

Odmowa ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy uwarunkowana jest jeszcze dodatkowo przesłanką, a mianowicie, nie bez znaczenia pozostaje okoliczność, że ubiegający się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uczniem i w godz. od 8 do 14 uczęszcza do szkoły.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, dostępny na stronie CBOSA).

Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

Zarówno Sąd jak i organy nie kwestionują faktu sprawowania przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną babcią, ani rozmiaru tej opieki. Jednak z uwagi na fakt, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia (ani nie jest zmuszony z niego zrezygnować) z powodu sprawowania opieki nad babcią, ponieważ w tym czasie i tak nie może sprawować tej opieki, z uwagi na obowiązki szkolne, w ocenie Sądu nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosząca się do niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia, z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym.

Dokonując wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy bowiem mieć na względzie także cel regulacji zawartej w jej art. 17 – przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż najczęściej wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Jak słusznie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Świadczenie to ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których - zakres opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Opieka taka musi – w sposób oczywisty - stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. W konsekwencji, związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Tymczasem ze stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy wynika - co nie jest sporne - że wnuk niepełnosprawnej przez kilka godzin dziennie (od 8 do 14) przez pięć dni w tygodniu nie może sprawować tej opieki ze względu na obowiązki szkolne. A więc zakres opieki obejmuje de facto poranki, popołudnia i dni wolne od zajęć w szkole. Tymczasem, z orzeczenia z dnia [...] lipca 2018 r., wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nr [...], wynika, że G. K. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z powyższych ustaleń wynika zatem, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi przesłanka rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, co uzasadnia prawidłowość rozstrzygnięcia organu o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.

Podkreślić należy, że w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej rozumianych jako zasadnicze i stałe (długotrwałe) źródło utrzymania opiekuna, a nie o rezygnacją z zajęć zarobkowych o charakterze okazjonalnym, czy dorywczym. Uczeń szkoły ponadpodstawowej, kształcący się w systemie dziennym, ze swej istoty nie jest co do zasady zdolny do podjęcia takiego zatrudnienia. Ewentualna rezygnacja przez skarżącego z pewnych działań zarobkowych o charakterze okazjonalnym nie wyczerpuje więc także przesłanki nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym stanie sprawy, uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.