Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 587/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 w zw. z art. 41 ust. 4
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2012 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] H. K. wniósł skargę (opatrzoną jego podpisem, po wezwaniu do usunięcia braków formalnych, w dniu [...]) na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] Znak:[...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie Nadinspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowa Inspekcja Pracy w K. z dnia[...] Nr. rej. [...] w sprawie odmowy nakazania umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach sprawy.

Pismem z dnia [...] H. K., działając na podstawie art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656) w związku z art. 19 ust. 1 pkt. 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. z 2012 r. , poz. 404) złożył skargę na nieumieszczenie go przez pracodawcę – Kopalnię Węgla Kamiennego "A", w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach.

Nadinspektor Pracy, działająca jako organ pierwszej instancji, po rozpoznaniu skargi, decyzją z dnia [...] odmówiła nakazania umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników . W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazała, że zgodnie z art. 35 ust.1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych składkę na Fundusz Emerytur Pracowniczych (dalej: FEP) opłaca się za pracownika, który spełnia łącznie następujące warunki: urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r. i wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy. W myśl art. 3 ust. 1 i ust. 3 ustawy dla zakwalifikowania pracy wykonywanej przez pracownika, jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, konieczne jest spełnienie następujących przesłanek:

1/ w przypadku prac w szczególnych warunkach – powinna to być praca mieszcząca się w wykazie prac w szczególnych warunkach (wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do ustawy) i jednocześnie pracy tej muszą towarzyszyć czynniki ryzyka, związane są z następującymi rodzajami prac: prace pod ziemią, prace na wodzie, prace pod wodą, prace w powietrzu, prace w warunkach gorącego mikroklimatu (prace wykonywane w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28°G i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m², prace w warunkach zimnego mikroklimatu (prace wykonywane w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0° C), bardzo ciężkie prace fizyczne (prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ, a u kobiet -powyżej 4.600 kJ), prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego, ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała, przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn powyżej 6.300 kJ, a u kobiet powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej,

2/ w przypadku prac o szczególnym charakterze – powinna to być praca mieszcząca się w wykazie prac o szczególnym charakterze (wykaz tych prac określa załącznik nr 2 do ustawy) i jednocześnie wymagająca szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, której możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się.

Kontrola przeprowadzona w dniach 9,10 i 30 listopada oraz 21,22 i 29 grudnia 2010 r. przez pracowników Okręgowej Inspekcji Pracy w K. wykazała, że H. K. był zatrudniony na stanowisku dozorcy oddziału przeróbki mechanicznej węgla na powierzchni, na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy. Z opisu czynności zawartych w protokole kontroli z oceny ryzyka zawodowego dla pracowników na stanowiskach dozoru ruchu w Zakładzie B wynikało, że wykonywał on czynności związane z kontrolą, nadzorem i organizacją robót w podległych jednostkach organizacyjnych. Wyniki pomiarów wydatku energetycznego ustalono na podstawie prowadzonego przez Kompanię Węglową Rejestru przeprowadzonych badań wydatku energetycznego osób dozoru, które zostały przeprowadzone w miesiącu kwietniu 2010 r. Pomiary wykonane dla [...]– dozór średni i wyższy pmw , mężczyzna, wykazały wydatek energetyczny na zmianę roboczą rzędu 9 128,1 kJ.

Organ pierwszej instancji zaznaczył, iż prace zdefiniowane wart. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt e ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, to "bardzo ciężkie prace fizyczne (prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ,, ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała; przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn -powyżej 6.300 kJ". Biorąc pod uwagę powyższe wyniki pomiarów H. K. spełnia podane kryteria ustawowe w części dotyczącej wielkości wydatku energetycznego, natomiast nie spełnia kryterium wykonywania pracy fizycznej.

Nie został spełniony, w ocenie organu pierwszej instancji, drugi z warunków decydujący o zakwalifikowaniu pracownika do grupy zatrudnionych w szczególnych warunkach, jakim jest zajmowanie stanowiska zamieszczonego w wykazie prac w szczególnych warunkach ujętych w załączniku nr 1 od ustawy. Punkt 1 tego załącznika, odnoszący się do pracowników zakładów przeróbczych, definiuje te prace jako: "Prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu". W uzasadnieniu podkreślono, iż zwrot "prace bezpośrednio i przy przeróbce mechanicznej węgla" należy rozumieć jako wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny. Do prac wykonywanych bezpośrednio przy przeróbce można zaliczyć dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do stref obróbki, ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi, odbieranie wyrobów ze stref obróbki itp. Wykonywana przez H. K. praca nie spełnia, w związku z tym, kryterium wykonywania jej bezpośrednio przy przeróbce węgla .

H. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, iż pracuje stale w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach środowiska pracy, bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla, a wydatek energetyczny na zajmowanym przez niego stanowisku przekracza wielkość graniczną. Dotychczas zajmowane przez niego stanowisko było zaliczane do pracy w warunkach szczególnych na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Odwołujący się zwrócił uwagę na fakt, iż zaliczenie prac bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla na podstawie definicji opracowanej przez CIOP-PIB z Warszawy ma niewiele wspólnego ze stanem rzeczywistym, albowiem we współczesnych Zakładach B wszystkie operacje przeróbcze są całkowicie zmechanizowane. Zwrócił się, w związku z tym, ze skargą do Ministra Gospodarki oraz Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Wyraził stanowisko, iż za wielce niesprawiedliwe należy uznać takie potraktowanie pracowników dozoru ruchu Zakładów B, szczególnie tych z wieloletnim stażem pracy, którzy poprzez zmianę zasad przejścia na emeryturę tuż przed osiągnięciem wymaganego poprzednimi przepisami wieku, są pozbawieni przysługujących im już wcześniej uprawnień. Osoby dozoru wyższego, podobnie jak pozostali pracownicy, dla realizacji codziennych zadań produkcyjnych muszą stale i w pełnym, wymiarze czasu pracy wykonywać czynności w warunkach narażenia na przekroczony poziom czynników szkodliwych i uciążliwych, zagrożenia naturalne, zagrożenia techniczne występujące w ruchu Zakładu Przeróbczego oraz przy wydatku energetycznym zbliżonym do wydatku energetycznego pozostałych pracowników, na co wskazują karty oceny ryzyka opracowane dla ich stanowisk pracy.

Decyzją z dnia [...] Okręgowy Inspektor Pracy w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz główne motywy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, jak również argumentację strony zamieszczoną w odwołaniu. Zauważył, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana w oparciu o nieprawidłową podstawę prawną, albowiem inspektor pracy wydał decyzję na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., podczas gdy decyzja była podjęta na podstawie art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11 a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy w związku z art. 104 § 1 k.p.a. Uchybienie to nie mogło jednak stanowić przyczyny uchylenia decyzji, ponieważ utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji oznacza w szczególności utrzymanie w mocy jej podstawowego koniecznego elementu, jakim jest rozstrzygnięcie.

Następnie organ odwoławczy omówił treść art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, w szczególności unormowania dotyczące zakwalifikowania pracy wykonywanej przez pracownika jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz przedstawił’ ustalenia dokonane w wyniku przeprowadzonej kontroli, dotyczącej warunków i miejsca pracy odwołującego.

Zdaniem organu odwoławczego, przepis art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych wymaga, aby przesłanki uznania pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach określone w jego treści były spełnione łącznie. Przesłanka pierwsza to wykonywanie pracy określonego rodzaju i w określonych warunkach, o których mowa w art. 3 ust.1 ustawy. Druga przesłanka wiąże się ujęciem wykonywanej pracy w wykazie prac w szczególnych warunkach, zamieszczonych w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych.

W ocenie organu odwoławczego H. K. spełnia pierwszy z tych wymogów, bowiem wykonywana przez niego praca powoduje w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny powyżej 8 400 kJ (praca fizyczna bardzo ciężka). Okręgowy Inspektor Pracy w K. nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji, że praca odwołującego "spełnia kryteria ustawowe w części dotyczącej wydatku energetycznego, natomiast nie jest spełnione kryterium wykonywania pracy fizycznej". (cytat z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji).

Natomiast nie został spełniony drugi z tych wymogów, bowiem wykonywana przez niego praca nie ma charakteru pracy wykonywanej bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu (pkt. 1 załącznika nr 1). Praca wykonywana przez H. K. nie mogła zostać uznana za taką, ponieważ określenie "prace bezpośrednio przy przeróbce surowca " należy rozumieć jako wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny. Do prac wykonywanych bezpośrednio przy przeróbce można zaliczyć dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do stref obróbki, ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi, odbieranie wyrobów ze stref obróbki itp. Stanowisko to, jak podkreślono, zgodne z wyjaśnieniami Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 maja 2010 r. (opublikowanymi na stronie internetowej http://www.emeryturypomostowe.gov.pr.). Charakter czynności wykonywanych przez odwołującego jest odmienny od charakterystyki prac "bezpośrednio przy przeróbce węgla".

Brak jednej z podanych powyżej przesłanek, pomimo spełnienia drugiej, skutkuje wydaniem decyzji odmawiającej nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Dlatego też efektywny wydatek energetyczny związany z wykonywaniem pracy przez odwołującego nie może być wystarczającą przesłanką wydania pozytywnej dla niego decyzji. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy stwierdził, że dla ustalenia czy praca wykonywana przez daną osobę była pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie ma znaczenia nazwa stanowiska, lecz charakterystyka wykonywanej pracy, zaś jedynym podmiotem uprawnionym do kwalifikacji danego rodzaju prac jest pracodawca (płatnik składek). Podmiot ten tworzy wykaz stanowisk, o jakim mowa w art. 41 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, na których wykonywana jest praca. Skoro, odwołujący nie wykonuje prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wedle art. 3 ust. 1-3 ustawy o emeryturach pomostowych, to brak jest podstaw do wydania decyzji nakazującej umieszczenie go w takiej ewidencji. W tej sytuacji argument odwołania, iż wcześniej to samo zajmowane przez niego stanowisko, w myśl rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, było umieszczone w ewidencji prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie może być uwzględniony.

Na powyższą decyzję H. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w której wyraził niezadowolenie z podjętego w jego sprawie rozstrzygnięcia. Domagał się uchylenia zakwestionowanej decyzji jako naruszającej prawo, w szczególności art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych. W uzasadnieniu skargi podkreślił, że jego pracodawca nie umieścił go w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach. Stanowisko takie podtrzymane zostało przez organ odwoławczy, który uznał, że skarżący nie wykonuje pracy bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla. Wydając decyzję organ oparł się o definicję opracowaną przez CIOP-PIB z Warszawy, której treść świadczy o tym, że osoby ją opracowujące nie orientują się w specyfice prowadzenia procesu wzbogacania węgla w Zakładach B (dalej:[...]), w których przy produkcji netto ok. 5 500 ton węgla na dobę nie jest możliwe, aby obróbki produktu dokonywano ręcznie lub z użyciem narzędzi. Definicja ta stanowi kryterium, na podstawie którego organy Inspekcji Pracy podejmują decyzje przesądzające o przyznaniu prawa do emerytury pomostowej pracownikom dozoru ZPMW. Związek Zawodowy "Przeróbka" zwrócił się do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z wnioskiem o interpretację tejże definicji. Z uzyskanej odpowiedzi wynika, iż może ona być wykorzystywana jedynie pomocniczo. Podmiotem uprawnionym do kwalifikowania pracy jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach jest zakład pracy (płatnik składek).

Skarżący podnosi, iż jego pracodawca w 2003 r., w celu ustalenia kapitału początkowego, przesłał do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych "Świadectwo wykonywania prac w warunkach szczególnych". Jak wynika z tego dokumentu, przez cały czas zatrudnienia wykonywał on prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla. Od tej pory pracodawca nie wprowadził istotnych zmian w technologii prowadzenia ruchu, dlatego nie uległa zmianie również charakterystyka pracy osób dozoru ruchu. Skoro zatem pracodawca 2003 r. uznał, iż "stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonuje pracę bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla", to nie ma uzasadnionych powodów, aby nie zrobił tego obecnie.

Zdaniem skarżącego, jako osoba dozoru ruchu wykonuje pracę w warunkach narażenia na przekroczony poziom czynników szkodliwych i uciążliwych, zagrożenia naturalnego i technicznego oraz przy wydatku energetycznym zbliżonym do wydatku pozostałych pracowników. Praca ta związana jest bezpośrednio z obróbką mechaniczną węgla, a tym samym niezrozumiałe są twierdzenia zamieszczone w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. Nałożony na osoby dozoru ruchu obowiązek w zakresie zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, zwalczania występujących zagrożeń i prowadzenia w tym zakresie profilaktyki jest kontrolowany i egzekwowany przez Okręgowy Urząd Górniczy, w myśl rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych. W końcowej części uzasadnienia skargi zaznaczył, że wieloletnia praca w ruchu Zakładu Przeróbczego w istotny sposób i to negatywny wpłynęła na pogorszenie jego stanu zdrowia. Za niesprawiedliwe uznaje zmianę zasad przechodzenia na emerytury przez pracowników dozoru ruchu, szczególnie tych o długoletnim stażu. W państwie prawa, jak stwierdza, prawo nie powinno działać wstecz .

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o oddalenie skargi i przywołał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie, przeprowadzonej w dniu 8 maja 2012 r., skarżący podkreślił, że ze względu na obowiązki wynikające z przepisów prawa górniczego i geologicznego związane z jego stanowiskiem, praca jest wykonywana bezpośrednio przy przeróbce węgla.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym na podstawie § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle tego unormowania zadaniem sądu administracyjnego jest sprawdzenie, czy zaskarżony akt prawny został wydany zgodnie z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, oraz czy przy podejmowaniu zaskarżonego aktu nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego. W przypadku dostrzeżenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 150, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sąd administracyjny uchyla ten akt lub stwierdza jego nieważność. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a., sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zakres rozstrzygnięcia sądu wytyczają granice danej sprawy. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa.

Przedmiotem skargi jest sprawa odmowy nakazania przez Okręgowego Inspektora Pracy w K. umieszczenia H. K. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Podstawą prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia są przepisy art. 41 ust. 4 w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 z późn. zm.) oraz art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. z 2012 r. , poz. 404).

Art. 41 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych przewiduje dwa odrębne obowiązki płatnika składek. Pierwszy dotyczy prowadzenia wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, zaś drugi odnosi się do obowiązku prowadzenia ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

Wyjaśnić w tym miejscu przyjdzie, że tak umieszczenie stanowiska, na którym jest zatrudniony pracownik, w wykazie o jakim mowa wyżej, jak i umieszczenie pracownika w ewidencji stanowi, w świetle art. 4 ust. 1 pkt. 6 ustawy o emeryturach pomostowych, jedną z przesłanek uzyskania przez niego prawa do emerytury pomostowej.

Stosownie do treści art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych w pojęciu prac w szczególnych warunkach mieszczą się prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku.

Wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych, z kolei w jej art. 3 ust. 2 zostały wymienione rodzaje prac, z którymi związane są dwie kategorie czynników wskazanych w ust. 1 omawianego przepisu. Chodzi tu - po pierwsze - o prace wykonywane w szczególnych warunkach determinowanych siłami natury, do których zakwalifikowano prace pod ziemią, na wodzie, pod wodą i w powietrzu oraz po drugie - o prace w szczególnych warunkach determinowanych procesami technologicznymi.

W drugiej z wyżej wymienionych kategorii mieszczą się:

a) prace w warunkach gorącego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28 °C i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m²,

b) prace w warunkach zimnego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0 °C,

c) bardzo ciężkie prace fizyczne - prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ, a u kobiet - powyżej 4.600 kJ,

d) prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego,

e) ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała; przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 6.300 kJ, a u kobiet - powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej.

Analiza postanowień art. 3 ust. 1 ustawy prowadzi do wniosku, iż uznanie pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach i tym samym umieszczenie pracownika w ewidencji pracowników w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymaga spełnienia dwu warunków: pierwszy – to wykonywania pracy w szczególnych warunkach, związanych z czynnikami ryzyka, o jakich mowa w ust. 2 art. 3 ustawy ; drugi – ujęcie wykonywanej pracy w wykazie prac w szczególnych warunkach, stanowiącym załącznik nr 1 do ustawy.

W przypadku nieumieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze ( za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP) pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy (art. 41 ust. 6 ustawy).

W myśl art.11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy (w drodze decyzji administracyjnej) umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Skarżący, jak wynika z akt sprawy, złożył w dniu [...] skargę na nieumieszczenie go przez pracodawcę- KWK A w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach (k.28). Wynikiem rozpoznania tej skargi była decyzja Inspektora Pracy z dnia [...] odmawiająca nakazania wpisu do ewidencji.

Wobec powyższego kontrola zaskarżonej decyzji, podjętej przez Okręgowego Inspektora Pracy w K., którą utrzymano w mocy przywołane wyżej rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, sprowadza się do badania czy zachodzą przesłanki do uznania pracy wykonywanej przez H. K. za pracę w szczególnych warunkach.

Organ odwoławczy przyjął, iż (przy spełnieniu warunku pierwszego) drugi z warunków, określonych wyżej, nie został spełniony, bowiem nie można uznać pracy wykonywanej przez skarżącego za pracę bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla, o jakiej mowa w pkt. 1 wykazu prac w szczególnych warunkach.

W tym stanie rzeczy kwestia mającą zasadnicze znaczenie dla kontroli przez Sąd podjętego w sprawie rozstrzygnięcia sprowadza się do oceny, czy praca wykonywana przez skarżącego jest pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla.

Skarżący pracuje jako dozorca oddziału przeróbki mechanicznej węgla na powierzchni, a zatem nie budzi wątpliwości, że wykonywane przezeń czynności są związane z działalnością zakładu B. Trzeba jednak zaakcentować, że załącznik nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych wymaga, aby związek pracy z przeróbką mechaniczną węgla był bezpośredni. Z kolei to, czy praca danej osoby pozostaje w takim związku z przeróbką surowca, zależy od analizy i oceny czynności należących do zakresu jej obowiązków. Warto tu podkreślić, że - jak słusznie zauważył organ odwoławczy - decydujące znaczenie ma w tym kontekście nie miejsce zatrudnienia, ale rodzaj wykonywanych czynności.

Orzekające w sprawie organy powołały się na opis stanowiska pracy skarżącego ustalony w toku kontroli przeprowadzonej u pracodawcy, z której wnioski ujęto w dołączonym do akt sprawy protokole z dnia [...] W opisie tym wskazano, iż praca polegała na kontroli, nadzorze i organizacji robót w podległych jednostkach organizacyjnych. Okręgowy Inspektor Pracy w K., w ślad za organem pierwszej instancji, zasadnie zatem uznał, iż nie jest to praca wykonywana bezpośrednio przy przeróbce węgla. Związek z przeróbką mechaniczną węgla na powierzchni miałby charakter bezpośredni jedynie wtedy, gdyby skarżący wykonywał pracę bezpośrednio przy węglu (np. załadunek, sortowanie itp.), czy też obsługiwał maszyny i urządzenia dokonujące jego przeróbki na różnych etapach.

W tym stanie rzeczy, zarzuty podniesione w skardze nie mogły odnieść skutku. Okoliczność, iż zatrudnienie na zajmowanym przez stronę stanowisku kwalifikowane było jako praca w warunkach szczególnych w świetle rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) nie może rzutować na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Sąd dokonuje bowiem oceny stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji w stosunku, do której toczy się postępowanie administracyjne, a organ ma obowiązek stosować obowiązujące wówczas przepisy.

Trybunał Konstytucyjny w wyrokach z dnia 16 marca 2010 r. (sygn. akt K 17/09), z dnia 25 listopada 2010 r. (sygn. akt K 27/09) oraz z dnia 3 marca 2011 r. (sygn. akt K 23/09) odnosząc się do ustawy o emeryturach pomostowych i porównując przepisy dotychczasowe oraz obecne, wskazał, iż w cytowanej ustawie przyjęto inną konstrukcję określenia wykazów prac w szczególnych warunkach. Mianowicie, prawo do emerytur pomostowych określone zostało przede wszystkim w relacji do rodzajów prac, natomiast prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym wyznaczane było w relacji do wykazu stanowisk, ustalanych w poszczególnych zakładach przez uprawnione podmioty, zgodnie z rozporządzeniem z 1983 r. Trybunał podkreślił, że celem dokonanej zmiany było wyeliminowanie sytuacji, gdzie formalnie zajmowane stanowisko nie odpowiadało rodzajowi wykonywanej pracy. Taka sytuacja mogła powodować, że pracownicy wykonujący ten sam zawód w różnych zakładach mogli wykonywać prace o różnej intensywności i w różnych warunkach środowiska. Natomiast w wykazach stanowisk stanowiących załącznik do ustawy o emeryturach pomostowych zostały wskazane jedynie te rodzaje prac, które spełniają kryteria definicji prac w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze zawarte w art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy.

Reasumując przyjdzie stwierdzić, iż w sprawie wyjaśnione zostały wszystkie istotne dla jej rozstrzygnięcia okoliczności, prawidłowo zastosowano przepisy ustawy o emeryturach pomostowych oraz dokonano właściwej ich wykładni. Organom administracyjnym nie można również zarzucić naruszenia przepisów postępowania administracyjnego i to takich, które uzasadniałyby uwzględnienie wniesionej skargi.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a co za tym idzie podlegała ona oddaleniu, zgodnie z treścią art. 132 i art. 151 p.p.s.a.