Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1584/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 133 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 29 czerwca 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1493/20 w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 października 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz A. J. kwotę 17,70 zł (słownie: siedemnaście złotych siedemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2021 r. (sygn. akt II SA/Gl 1493/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach – orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 października 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 17 września 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad córką D..

Z motywów w/w wyroku wynikało, że rozpoznając wniosek A. J. z dnia 7 sierpnia 2020 r. o przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad córką D. (urodzoną w dniu [...] sierpnia 2018 r.), organy obu instancji uznały, że wniosek ten nie mógł podlegać uwzględnieniu, gdyż wnioskodawczyni pozostawała w stosunku pracy w Sądzie Rejonowym w [...] (taki charakter posiada stosunek służbowy powstały na skutek powołania na stanowisko sędziego) , korzystając jedynie z urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Tymczasem – jak twierdziły organy - przedmiotowe świadczenie przysługuje wyłącznie w sytuacji rozwiązania stosunku pracy lub zaprzestania pracy dotychczas świadczonej na podstawie jednej z form prawnych przewidzianych treścią art. 3 pkt. 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Rozpoznając natomiast skargę A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 października 2020 r., a w której strona zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie: art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 k.p.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga ta była niezasadna chociaż (cyt.): " organy administracji publicznej w sposób wadliwy formułowały argumentację przemawiającą za odmownym rozpoznaniem wniesionego żądania (...)".

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wprawdzie bowiem zaistniały w tej sprawie stan faktyczny był czytelny i nie budził wątpliwości, a zatem nie można było zgodzić się ze skarżącą, iż organy administracji nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący, ale podana przez organy – jako podstawa rozstrzygnięcia – przesłanka, w postaci pozostawania przez stronę w stosunku zatrudnienia, nie była trafna. Sąd Wojewódzki stwierdził bowiem, że (cyt.): "nie podziela stanowiska prezentowanego przez organy administracji publicznej wyrażonego w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć, ponieważ w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowało się stanowisko, zgodnie z którym po urodzeniu niepełnosprawnego dziecka, matka korzysta z urlopu wychowawczego z powodu konieczności sprawowania nad nim stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień w procesie leczenia i rehabilitacji dziecka, taki stan rzeczy jest w skutkach prawnych równoznaczny z niepodjęciem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Gdyby nie choroba dziecka (niepełnosprawność), skarżąca mogłaby powrócić do pracy po wykorzystaniu świadczeń z tytułu urodzenia dziecka. Inny jest bowiem zakres opieki nad zdrowym dzieckiem, które może korzystać z opieki w żłobku lub innej placówce i nie uniemożliwia matce powrotu do pracy. Inaczej przedstawia się zaś sytuacja w przypadku dziecka niepełnosprawnego z określonymi wskazaniami. Konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym uniemożliwia wykonywanie pracy zarobkowej. Korzystając z urlopu wychowawczego, matka dziecka niepełnosprawnego spełnia zatem przesłankę w postaci niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad dzieckiem. Wniosek taki należy wyprowadzić z treści art. 3 pkt. 22 przywoływanej ustawy. Przepis ten definiuje powyższe pojęcia. Zatrudnienie lub inna praca zarobkowa to wykonywanie pracy m.in. na podstawie stosunku pracy. Uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego oznacza zaś utratę dochodu (art. 3 pkt 23), analogicznie jak utrata zatrudnienia. Skoro skutki te zrównano, osoba korzystająca z urlopu wychowawczego winna być traktowana jak osoba rezygnująca z zatrudnienia. Sam fakt korzystania z urlopu wychowawczego, nie wyklucza bowiem wykonywania pracy u tego samego, bądź innego pracodawcy (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 10 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/GI 1204/19, czy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1867/15, LEX nr 2480584)".

Pomimo tego, Sąd Wojewódzki jednocześnie stwierdził, że (cyt.): "Skarga nie mogła odnieść jednak skutku, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona jedna z przesłanek przewidzianych w treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Odnosząc zaś powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy, Sąd Wojewódzki zauważył, że analiza orzeczenia o niepełnosprawności przedstawionego przez skarżącą z dnia 17 kwietnia 2020 r. pozwala stwierdzić, że nie zamieszczono w nim konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Równocześnie zaś w orzeczeniu tym wskazano, że (cyt.): "córka skarżącej nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Ponadto – jak kontynuował Sąd - w uzasadnieniu tego orzeczenia organ je wydający odniósł się do tego jego elementu, wskazując, że "występujące schorzenie narusza sprawność organizmu dziecka i powoduje, że wymaga większego zakresu opieki niż zdrowe dziecko w tym wieku, jednakże nie powoduje niezdolności do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych takich jak samoobsługa, samodzielne poruszanie się, komunikowanie z otoczeniem. Niezdolność do samodzielnej egzystencji wynika z wieku dziecka (dziewiętnastu miesięcy), a nie z niepełnosprawności."

W tej sytuacji zatem, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, (cyt.): " w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia".

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, A. J. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach naruszenie:

I. przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 133 § 1 i art. 113 § 1 p.p.s.a - przez błędne stwierdzenie, że moja córka D. nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji w sytuacji gdy orzeczenie o niepełnosprawności o takiej treści w aktach sprawy się znajduje (powinno się znajdować, bo odpis orzeczenia zawierający ww. wskazanie został przeze mnie wraz z wnioskiem o świadczenie złożony),

2. art. 145 § 1 piet 1 lit. c) w zw. z art. 133 § 1 i art. 113 § 1 p.p.s.a. w zw. z 138 § 1 pkt 1 i 2, art. 7, art. 7a, art. 8 § 2, art. 9, art. 75 § 1 i 2, art. 76 § 1, art. 76 a, art. 77 § 1, art. 78, art. 80 oraz art. 81a § 1 kpa - przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo stwierdzenia, że stan faktyczny nie budzi wątpliwości a organy obu instancji błędnie zastosowały art. 17 u.ś.r. (przyjmując, iż mnie będącą na urlopie wychowawczym nie można uznać jako osobę która zrezygnowała z zatrudnienia), a jednocześnie de facto poprzez stwierdzenie, że nie ma w aktach dowodu stwierdzającego, że moja córka D. posiada orzeczenia o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki, w mojej ocenie Sąd organom błędnie zarzucił, że mimo ich obowiązków wynikających w ww. przepisów kpa nie zadbały o to aby w aktach znalazły się wszystkie dowody niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy;

II. prawa materialnego, to jest: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wskutek uznania, że nie spełniam przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę D., w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowody jednoznacznie wskazuje, że wymienione w ustawie podstawy przyznania tego świadczenia w stosunku do mojej osoby zachodzą.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, A. J. wnosiła o (cyt.):

" 1. uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonego wyrok i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę w związku z tym iż podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione.

2. w przypadku nie uwzględnienia pkt 1 wnoszę o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia lub do zmiany decyzji i przyznanie mi świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi od dnia złożenia wniosku o to świadczenia;

3. zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, tj. zwrot poniesionych kosztów wysłania skargi, wysłania wniosku o uzasadnienie wyroku i wysłania skargi kasacyjnej (łącznie 17, 70 zł [5, 90 zł x 3])".

Ponadto skarżąca oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Natomiast w piśmie procesowym z dnia 28 lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach podtrzymało swoje dotychczasowe merytoryczne stanowisko w sprawie, zawarte w zaskarżonej decyzji i w odpowiedzi na skargę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022, poz. 329), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., w tym: na obrazie prawa materialnego, to jest (cyt.): "niewłaściwym zastosowaniu" art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (bez wskazania miejsca publikacji ustawy) oraz na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, takich jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 133 § 1 i art. 113 § 1 p.p.s.a. a także: art. 145 § 1 piet 1 lit. c) w zw. z art. 133 § 1 i art. 113 § 1 p.p.s.a. w zw. z 138 § 1 pkt 1 i 2, art. 7, art. 7a, art. 8 § 2, art. 9, art. 75 § 1 i 2, art. 76 § 1, art. 76 a, art. 77 § 1, art. 78, art. 80 oraz art. 81a § 1 k.p.a.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów procesowych, skład orzekający uznał, że skutecznym w tym przypadku okazał się zarzut oparty na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 133 § 1p.p.s.a. Jak wynika bowiem z treści motywów zaskarżonego wyroku, został on wydany w oparciu o dowód, jakim było orzeczenie o niepełnosprawności D. J. (córki skarżącej) z dnia 17 kwietnia 2020 r.

Sąd Wojewódzki oddalił bowiem skargę A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 października 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 17 września 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad córką D., z tego powodu, że uznał, iż (cyt.): "w orzeczeniu tym wskazano, że córka skarżącej nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" Dokładnie zaś zaznaczył przy tym, iż (cyt.): "W uzasadnieniu tego orzeczenia organ wydający odniósł się do tego jego elementu i wskazał, że <>". Tymczasem uszło uwagi Sądu Wojewódzkiego, że w aktach administracyjnych sprawy znajdowało się nie tylko orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 14 kwietnia 2020 r., w którym stwierdzono niepełnosprawność D.J. bez konieczności zapewnienia niepełnosprawnej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 wskazań), ale i orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim z dnia 9 lipca 2020 r., wydane w trybie instancji odwoławczej, na skutek odwołania wniesionego przez A. J..

W tej zatem sytuacji niewątpliwie trzeba zgodzić się ze skarżącą, że zaskarżony wyrok nie został wydany w oparciu o treść całych akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.).

Niezasadne natomiast okazały się zarzuty oparte na art. 113 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 7a, art. 8 § 2, art. 9, art. 75 § 1 i 2, art. 76 § 1, art. 76 a, art. 77 § 1, art. 78, art. 80 oraz art. 81a § 1 k.p.a.

Zgodnie z art. 113 § 1 p.p.s.a., przewodniczący zamyka rozprawę, gdy sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną. Przepis ten zatem stanowi regulację prawną dotyczącą wyłącznie kompetencji przewodniczącego składu orzekającego, a która ma charakter wyłącznie techniczny bo ściśle porządkowy. Określa ona bowiem tylko moment zakończenia postępowania przed sądem. Przepis ten nie może tym samym stanowić podstawy kasacyjnej, której celem jest zarzucenie sądowi wojewódzkiemu dokonania błędu w ustaleniach faktycznych.

Nie można się także zgodzić ze skarżącą, że w toku postępowania administracyjnego organ odwoławczy naruszył: art. 7, art. 7a, art. 8 § 2, art. 9, art. 75 § 1 i 2, art. 76 § 1, art. 76 a, art. 77 § 1, art. 78, art. 80 oraz art. 81a § 1 k.p.a.

Jak wynika z akt administracyjnych, zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy był bowiem wystarczający dla wydania decyzji. Spornym zagadnieniem pozostawała natomiast tylko kwestia materialnoprawna. Stanowiło ją zagadnienie, czy korzystanie z urlopu wychowawczego przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawne dziecko, uprawnia ją do otrzymania tego rodzaju świadczenia – na równi z osobą, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności lub z tego powodu zatrudnienia nie podejmowała.

Co do zaś tej ostatniej kwestii (czyli materialnoprawnej) stwierdzić należy, że z uwagi, iż w zaistniałej sytuacji konieczne okazało się wydanie przez Sąd Wojewódzki wyroku w oparciu o pełne akta sprawy, dokonywanie - na tym etapie sprawy - przez skład orzekający oceny zaskarżonego wyroku pod kątem oceny materialnoprawnej, było przedwczesne.

Przy ponownym zatem rozpoznaniu sprawy, Sąd Wojewódzki winien swoje rozstrzygnięcie wydać w oparciu o kompletny materiał dowodowy, który został zgromadzony w toku postępowania administracyjnego a wyrok swój (niezależnie od przyjętej linii orzeczniczej) rzetelnie uzasadnić. Jak wynika bowiem z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, wyrażony przez Sąd I instancji pogląd, odnoszący się do treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, miał mieć swoje oparcie w fakcie, że stanowisko takie, jakie zajął w zaskarżonym wyroku Sąd

I instancji, było zgodne – jak wyjaśnił Sąd – ze stanowiskiem ugruntowanym

w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Tymczasem na poparcie powyższej tezy Sąd Wojewódzki wskazał jedynie tylko na jeden wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1867/15) i jeden wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 1204/19). Powyższa kwestia jest zaś o tyle istotna, że zgodnie z art. 81 Konstytucji RP, praw określonych w art. 65 ust. 4 i 5, art. 66, art. 69, art. 71 i art. 74-76 (czyli m. in. praw socjalnych i ekonomicznych) można dochodzić tylko w granicach określonych w ustawie.

Z tych powodów zatem Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 185 § 1

w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto zaś na treści art. 203 pkt 1 p.p.s.a., uwzględniając żądanie zwrotu wydatków.