Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 468/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 98, art. 104 ust. 4, art. 109,
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia NSA Mirosława Rozbicka- Ostrowska Protokolant Asystent sędziego Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 1 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Wrocławia przez Starszego Administratora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. na podstawie art. 6 pkt 16, art. 98, art. 104 ust. 1,2, 3 i 4 w związku z art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (jt. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, ustalono wysokość nienależnie pobranego świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka – J. K. umieszczonej w rodzinie zastępczej u S. R. za okres od 1 marca 2002 r. do 30 kwietnia 2007 r. na kwotę 29 830,50 zł oraz odmówiono odstąpienia od żądania zwrotu kwoty 29 830,50 zł nienależnie pobranego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji podano, że w dniu 8 sierpnia 2007 r. organ wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka – J. K. umieszczonej w rodzinie zastępczej u S. R..

W dniu 31 stycznia 2008 r. organ I instancji wydał decyzję nr ustalającą wysokość nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 stycznia 2001 r. do 30 kwietnia 2007 r. w kwocie [...]zł. Decyzja ta wskutek odwołania wniesionego przez S. R. została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...]r. nr[...]. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji wydała w dniu 11 lipca 2008 r. decyzję nr [...]ustalającą wysokość nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 marca 2002 r. do 30 kwietnia 2007 r. na kwotę 29 830,50 zł. Od decyzji tej strona wniosła odwołanie, po rozpatrzeniu którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. nr [...]uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi z powodu naruszenia przez ten organ art.10 k.p.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji zawiadomił pełnomocnika S. R. o wyznaczeniu terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz wyznaczył stronie termin do zapoznania się z aktami sprawy, uzyskania wyjaśnień i składania wniosków i zastrzeżeń. W dniu [...] została wydana decyzja nr [...]ustalająca wysokość nienależnie pobranego świadczenia, która została ponownie uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia ze wskazaniem na konieczność przeprowadzenia równocześnie postępowania w zakresie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, stosownie do art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji w dniu 7 sierpnia 2009 r. decyzją nr [...]ustalił wysokość nienależnie pobranego świadczenia na kwotę 29 830,50 zł i odmówił odstąpienia od żądania zwrotu tej kwoty. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzeczeniem z dnia 17 listopada 2009 r. nr [...]uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi, wskazując na konieczność zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu i umożliwienia jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed ponownym wydaniem decyzji, a także konieczność wyjaśnienia sprawy związanej z ustaleniem wysokości dochodu strony.

Rozpoznając ponownie sprawę organ zawiadomił stronę i jej pełnomocnika o wyznaczeniu terminu wywiadu środowiskowego oraz poinformował o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, składania wniosków i zastrzeżeń. Na wniosek strony przedłużył jej termin do przedłożenia zaświadczenia o zatrudnieniu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ustalił, że S. R., pełniąca funkcję rodziny zastępczej dla J. K., otrzymywała od dnia 1 stycznia 2001 r. do 30 kwietnia 2007 r. pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka na podstawie wydanych decyzji z dnia 12 marca 2001 r., 12 lutego 2002 r., 30 czerwca 2002 r., 27 października 2004 r. i 12 grudnia 2006 r. w wysokości stanowiącej 40% podstawy określającej wartość pomocy pieniężnej dla rodzin zastępczych, bowiem dziecko nie posiadało dochodu. W decyzjach tych zawarta była informacja o konieczności informowania organu o każdej zmianie w życiu dziecka, mogącej mieć wpływ na wysokość otrzymywanego świadczenia.

Organ zaznaczył, że zarówno w świetle przepisów obowiązujących przed dniem 1 maja 2004 r. (art. 33g ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), jak i na podstawie przepisu art. 78 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (jt. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) - rodzinie zastępczej udziela się pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w niej dziecka w wysokości 40% podstawy, pomniejszonej o kwotę odpowiadającą 50% dochodu tego dziecka, nie mniej jednak niż 10% podstawy.

Organ ustalił, że zarówno podczas przeprowadzonego w dniu 2 marca 2001 r. wywiadu środowiskowego, jak i przeprowadzanych jego kolejnych aktualizacji w dniach 7 lutego 2002 r., 28 lutego 2003 r., 1 kwietnia 2004 r., 23 sierpnia 2005 r. i 19 kwietnia 2006 r. S. R. nie poinformowała pracownika socjalnego o toczącym się przed sądem postępowaniu o wypłatę odszkodowania i renty dla J. Składała oświadczenia, że J. K. nie otrzymuje świadczeń. Przy takich ustaleniach organu pomoc pieniężna była wypłacana w pełnej wysokości z uwagi na fakt, że dziecko nie posiadało dochodu. Dopiero w dniu 16 marca 2007 r. w trakcie wywiadu środowiskowego S. R. złożyła oświadczenie, że otrzymuje na rzecz J. K. rentę po G. Ł. od 2001 r. w kwocie 1000 zł kwartalnie.

W wyniku przeprowadzonego w tej sprawie postępowania organ ustalił, że na podstawie wyroku Sądu Okręgowego we W. z dnia 3 października 2001 r. sygn. akt [...]oraz wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 22 lutego 2002 r. sygn. akt [...]PZU SA Oddział we W. wypłacił na rzecz małoletniej J. K. odszkodowanie w kwocie 130.000 zł w dniu 28 marca 2002 r. i w dniu 28 lutego 2002 r. rentę skapitalizowaną za okres od dnia przyznania, tj. 29 kwietnia 2000 r. do dnia 30 czerwca 2002 r. w kwocie 26.000 zł. Z informacji przekazanej przez PZU wynika, że od 1 lipca 2002 r. wypłacana jest na bieżąco renta w kwocie 1.000 zł miesięcznie (3.000 zł kwartalnie).

Organ wskazał, ze według definicji zawartej w art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Zgodnie z art. 98 ustawy, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny.

Mając na uwadze okoliczność, że S. R. nie poinformowała organu udzielającego pomocy pieniężnej o toczącym się w sądzie postępowaniu o zapłatę odszkodowania i świadczenia rentowego, nie zgłosiła niezwłocznie faktu otrzymania przez J. K. w lutym 2002 r. tych świadczeń, jak również pomimo tego w kolejnych wywiadach aktualizacyjnych podawała informacje, że dziecko nie ma przyznanych świadczeń, organ ustalił, że w okresie od 1 marca 2002 r. do 30 kwietnia 2007 r. rodzina zastępcza nie była uprawniona do otrzymywania pomocy pieniężnej w dotychczasowej wysokości. W tej sytuacji powstała nadpłata świadczenia w kwocie 29 830,50 zł, która w świetle art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej jest świadczeniem nienależnie pobranym i S. R. jest zobowiązana do jej zwrotu.

Organ wskazał, że kwotę nienależnie pobranego świadczenia wyliczono w następujący sposób:

1. Świadczenia należne: od 1 marca 2002 r. do 31 maja 2002 r. 10% podstawy wynoszącej 1573 zł, tj. 157,30 zł x 3 m-ce = 471,90 zł. Od 1 czerwca 2002 r. do 30 września 2006 r. 10% podstawy 1621 zł, tj. 162,10 zł x 52 m-ce = 8429,20 zł. Od 1 października 2006 r. do 30 kwietnia 2007 r. 10% podstawy 1647 zł, tj. 164,70 zł x 7 m-cy = 1152,90 zł. Łącznie przysługiwały świadczenia w kwocie 10.054 zł.

2. Świadczenia pobrane: 1.887,60 zł + 33.716,80 zł + 4.280,10 zł = 39.884,50 zł.

3. Różnica do zwrotu: 39.884,50 zł - 10.054 zł = 29.830,50 zł.

Organ zauważył, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w art. 104 ust. 4 stanowi, że w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenia w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu.

Wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 28 stycznia 2010 r. i posiadanej dokumentacji ustalono, że S. R. mieszka z córkami J. i J. oraz matką, L. C. i prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Z przedstawionych dokumentów wynika, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia Krzyków z dnia 9 grudnia 2009 r. sygn. akt III [...]nastąpiło pełne przysposobienie małoletniej J. C. K. przez S. R., a z odpisu skróconego aktu urodzenia wydanego w dniu 27 stycznia 2010 r. przez Urząd Stanu Cywilnego w Miękini wynika, że J. nosi nazwisko R.. Rodzina zamieszkuje w lokalu wynajmowanym od znajomego na czas nieokreślony. W umowie nie ma ceny wynajmu. S. R. jest zobowiązana do ponoszenia jedynie bieżących opłat, a za wynajem nie płaci, ponieważ właścicielem lokalu jest znajomy mieszkający w Niemczech. S. oraz J. i J. R. są zameldowane w wynajmowanym lokalu na pobyt czasowy od 11 lutego 2010 r. do 11 lutego 2015 r. Strona oświadczyła także, że obecnie nie pozostaje w żadnym związku nieformalnym.

Organ ustalił, że dochód rodziny stanowią: renta rodzinna J.R. w kwocie 721,12 zł oraz zasiłek rodzinny i dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznane na Julię w łącznej wysokości 261 zł, a także renta J. w kwocie 1000 zł miesięcznie.

S. R pracowała w wymiarze 1/4 etatu jako kosmetyczka w Gabinecie Urody [...]w K. na podstawie umowy zawartej na okres od 10 września 2009 r. do 9 grudnia 2009 r. Stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania z upływem czasu, na jaki umowa została zawarta. Na podstawie oświadczenia strony organ ustalił, że w styczniu nie uzyskała ona żadnego dochodu. Strona poinformowała pracownika socjalnego, że od 1 lutego podejmuje pracę w Salonie Kosmetycznym [...]we W. Matka strony – L. C. pozostaje na jej utrzymaniu. Z informacji podanej w trakcie wywiadu wynika, że matka strony jest uprawniona do świadczeń emerytalnych ale pobiera je jej mąż zamieszkujący na Ukrainie. Łączny dochód rodziny wynosi 1982,12 zł, co na osobę daje kwotę 495,53 zł i przekracza ustalone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe wynoszące obecnie 351 zł na osobę w rodzinie.

W toku postępowania ustalono, że na rzecz J. zasądzono alimenty od jej ojca w kwocie 450 zł miesięcznie, których egzekucja jest bezskuteczna. Z tego powodu S R. w dniu 29 stycznia 2010 r. złożyła w MOPS wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. R., sprawa ta jest obecnie w toku.

Organ I instancji ustalił, że pełniąc funkcję rodziny zastępczej S. R.otrzymywała pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w kwocie 164,10 zł miesięcznie. Ostatnie świadczenie zostało wypłacone w sierpniu 2009 r. za miesiące maj, czerwiec i lipiec w kwocie 494,10 zł i za sierpień w kwocie 164.70 zł w dniu 7 sierpnia 2009 r. Pismem z dnia 1 września 2009 r. rodzina zastępcza zrezygnowała z przysługującej pomocy, uzasadniając swoją decyzję występowaniem o zasądzenie alimentów od ojca dziecka.

Podczas wywiadu środowiskowego w dniu 28 stycznia 2010 r. S. R. określiła stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania na kwotę 565 zł oraz zakupem leków w kwocie 100 zł miesięcznie. W dniu 4 lutego 2010 r. przekazała do MOPS kserokopie faktur za opłaty telekomunikacyjne za okres od września do grudnia 2009 r. na kwoty 135, 06 zł, 119,54 zł, 126,37 zł i 139,63 zł oraz faktury TP SA za połączenia i Internet od stycznia do grudnia 2009 r. na kwotę średnio 135 zł. Przedstawiła także zaświadczenia lekarskie z dnia 3 lutego 2010 r., z których wynika, że córki J. i J. z powodu schorzeń dermatologicznych wymagają specjalnej pielęgnacji leczniczej, a dołączone faktury z apteki potwierdzają poniesione w lutym wydatki na kwotę 92 zł. Nadesłała też zaświadczenie z dnia 29 stycznia 2010 r. wystawione przez Learning Systems Poland o zawarciu umowy o nauczanie języka obcego - kurs nauki języka angielskiego dla J. K.. Umowa zawarta jest do dnia 18 maja 2011 r. Miesięczna opłata wynosi 256,65 zł.

Na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, że w grudniu 2009 r. wydatki rodziny wyniosły 1071,92 zł. Do akt została również dołączona decyzja Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 16 lipca 2009 r. o utracie przez stronę statusu osoby bezrobotnej z dniem 6 lipca 2009 r. Z uzasadnienia decyzji wynika, że w wyznaczonym terminie obowiązkowego zgłoszenia się w celu potwierdzenia gotowości do podjęcia pracy i uzyskania informacji o możliwości zatrudnienia, S.R. nie zgłosiła się, a przesłane przez nią zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy od 6 lipca do 17 lipca 2009 r. wystawione było na niewłaściwym druku, co spowodowało wyrejestrowanie z PUP.

Organ I instancji wskazał, że ustawa o pomocy społecznej w art. 98 stanowi, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej niezależnie od dochodu rodziny. Na podstawie art. 104 ust. 4 tej ustawy właściwy organ, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Organ zauważa, że ustawa nie definiuje pojęcia "szczególnego przypadku", a jedynie wskazuje na takie sytuacje, niezależne od osoby zobowiązanej do zwrotu, w których to żądanie mogłoby wywołać zbyt dotkliwe skutki dla osoby lub rodziny znajdującej się w danej chwili w trudnej sytuacji życiowej. Wskazał, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu, co oznacza, że niski dochód nie jest wystarczającą i jedyną przesłanką do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W przeciwnym razie odstępowanie od żądania zwrotu należności musiałoby stać się zasadą z tego względu, że ze świadczeń z pomocy społecznej korzystają z reguły osoby o niskich dochodach i mające problemy z zaspokajaniem podstawowych potrzeb bytowych. Podkreślono, że zgodnie z art. 7 k.p.a., w przypadku decyzji uznaniowych organ administracyjny zobowiązany jest wyważyć słuszny interes obywatela i interes społeczny, który wymaga przede wszystkim, aby dokonując redystrybucji środków publicznych organy właściwe w sprawach świadczeń z pomocy społecznej, w przypadku, gdy nienależnie przyznały takie środki osobie nieuprawnionej, nie dochodziły ich zwrotu jedynie w wyjątkowych przypadkach. Środki te mają bowiem służyć co do zasady wyłącznie osobom uprawnionym.

Dla stwierdzenia, czy sytuacja rodziny jest "szczególnym przypadkiem", a żądanie obecnie zwrotu należności byłoby dla niej nadmiernym obciążeniem, konieczne jest ustalenie okoliczności, w jakich rodzina ta egzystowała wcześniej. Organ zauważa, że S. R. otrzymywała pomoc pieniężną z tytułu sprawowania funkcji rodziny zastępczej od stycznia 2001 r. Podczas kolejnych wywiadów środowiskowych przeprowadzanych w ramach aktualizacji sytuacji rodziny informowała pracownika socjalnego o podejmowanych pracach dorywczych, które stanowiły jej jedyne źródło utrzymania oraz wsparciu ze strony partnera życiowego. Podkreślił, że z uwagi na rodzaj świadczenia, tj. pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej pracownik socjalny ustalał sytuację pod kątem dochodu dziecka, a nie całej rodziny. Jednak podczas tych wizyt, ani w innym czasie S. R. nie zgłaszała problemów i trudności w zaspokajaniu podstawowych potrzeb członków rodziny.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ I instancji ustalił, że S. R. ma wykształcenie policealne, ukończyła prywatną szkołę kosmetyczną i od wielu lat podejmuje w tym zawodzie jedynie krótkotrwałe prace dorywcze. W ocenie pracownika socjalnego zawartej w wywiadzie z dnia 3 lipca 2008 r. strona "nie poszukuje stałego zatrudnienia, jest nieaktywna zawodowo". Prace dorywcze wykonywała jedynie w gabinetach i salonach kosmetycznych zgodnie z kierunkiem wykształcenia. Przedstawione w tym postępowaniu przez stronę zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzają, że S. R. była zarejestrowana jako bezrobotna w okresach od 6 maja 2004 r. do 11 maja 2007 r., od 6 listopada 2007 r. do 9 lipca 2008 r. oraz od 30 grudnia 2008 r. do 5 lipca 2009 r. W lipcu 2009 r. utraciła status osoby bezrobotnej ze względu na nieprawidłowe udokumentowanie swojej nieobecności w wyznaczonym, obowiązkowym terminie. Po ustaniu przeszkód spowodowanych względami zdrowotnymi nie zgłosiła się do PUP w celu uzyskania informacji o możliwości zatrudnienia i jak wynika z ustaleń pracownika socjalnego, w tym samym miesiącu wyjechała na wakacje do Grecji. Informację o wyjeździe pracownik socjalny uzyskał 20 lipca 2009 r., kiedy próbował przeprowadzić wywiad środowiskowy w wyznaczonym wcześniej terminie. Podczas wywiadu w dniu 3 sierpnia 2009 r. strona wyjaśniła, że ma znajomych w Grecji, którzy zaprosili ją z dziewczynkami do siebie, musiała jedynie ponieść koszt zakupu biletów na dojazd.

Organ zauważył, że także w przeszłości, przy niskim dochodzie uzyskiwanym z pracy dorywczej i alimentów na córkę, S.R. była w stanie zapewnić dzieciom atrakcyjne wakacje. Np. w wywiadzie z dnia 28 lutego 2003 r. pracownik socjalny uzyskał informację, że J. ferie spędziła w K. z ciocią, a wakacje w Grecji. Strona przedstawia swoją sytuację jako trudną, spowodowaną niskim dochodem rodziny i koniecznością ponoszenia wydatków na leki, opłaty za Internet i telefony komórkowe niezbędne w kontaktach z dziećmi, a także na opłacenie kursu języka angielskiego dla J..

Z przedstawionych zaświadczeń lekarskich wynika, że córki S. R. mają przewlekłe schorzenia dermatologiczne, lecz ich sytuacja zdrowotna nie jest drastycznie zła, a wydatki na środki lecznicze nadmiernie wysokie. Analiza aktualnej sytuacji rodziny wskazuje zdaniem organu, że pomimo deklarowanych niskich dochodów S. R. ma możliwość zaspokajania potrzeb swojej rodziny, również tych ponadpodstawowych. Potwierdza to fakt zawarcia długoterminowej umowy na naukę języka, w której zobowiązała się do ponoszenia znacznych, comiesięcznych kosztów. W ocenie organu, inwestowanie w naukę dziecka niewątpliwie jest wydatkiem w pełni uzasadnionym, lecz wybór oferty, która wiąże się z kosztem ponad 6 tys. zł. za kurs wskazuje, że S. R. była w stanie zaplanować taką kwotę w swoim budżecie przez okres wielu miesięcy. Ponadto, rezygnując we wrześniu 2009 r. z przysługującego wówczas rodzinie zastępczej świadczenia, zanim sądownie uregulowana została sprawa przysposobienia J., strona z własnego wyboru ograniczyła środki finansowe w budżecie domowym. Świadczenie powyższe, choć w niewielkiej wysokości, pozwoliłoby jednak sfinansować np. zakup niezbędnych środków leczniczo-pielęgnacyjnych dla J..

W ocenie organu S. R. jest osobą zaradną, ma atrakcyjny zawód i możliwość realizowania się w nim, biorąc pod uwagę znaczne obecnie zainteresowanie i zapotrzebowanie na usługi kosmetyczne. Na podstawie załączonego zaświadczenia organ ustalił, że strona ma podjąć pracę w Salonie Kosmetycznym [...], co poprawi jej sytuację zawodową. Dzięki wsparciu osób zaprzyjaźnionych, o czym wnioskodawczyni wielokrotnie informowała pracownika socjalnego, rodzina ma możliwość od wielu lat wynajmować mieszkanie na bardzo dogodnych warunkach, jak również korzystać z atrakcyjnych wyjazdów wakacyjnych.

Organ wskazał, że po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego nie uznał sytuacji S R. za szczególną, tj. uzasadniającą odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

S. R. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając temu rozstrzygnięciu błędne ustalenia faktyczne, które polegały na nieprawidłowym przyjęciu i uznaniu, że nie zachodzą w sprawie szczególne okoliczności, które uprawniałyby organ do odstąpienia żądania zwrotu pobranego świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, co miało istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji; obrazę prawa materialnego, tj. art. 98 w zw. z art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), poprzez błędną jego wykładnię polegającą na braku ustaleń organu w zakresie rozważenia, czy żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie "w części" lub "w całości" stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy w oparciu o podstawowe zasady rządzące pomocą społeczną, wyrażoną w art. 2, 3 i 100 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, a to art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 104 ust 4 oraz art. 98 ustawy o pomocy społecznej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez uznanie, że zasądzenie zwrotu pobranego świadczenia nie stanowiłoby dla S. R. (zobowiązanej) nadmiernego obciążenia oraz nie niweczyłoby skutków udzielonej pomocy oraz zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 104 ust 4 ustawy o pomocy społecznej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez brak wymaganego wnikliwego uzasadnienia w zakresie wskazanego terminu zwrotu pobranego świadczenia, który nie pozwala zweryfikować toku rozumowania, stanowiącego podstawę wydanego w tym zakresie rozstrzygnięcia.

Powołując się na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego

Zdaniem odwołującej się organ, stosując przepisy ustawy, nie dokonał w pełni prawidłowej wykładni przepisów prawa, a zwłaszcza art. 104 ust 4 ustawy o pomocy społecznej. Zarzuciła, że stosując przepisy w zakresie pomocy społecznej nie można tracić z pola widzenia podstawowych zasad ujętych w ustawie o pomocy społecznej. Jedną z podstawowych zasad wykładni normy prawnej zawartej w przepisach prawa jest niedopuszczalność prowadzenia wykładni w oderwaniu od kontekstu danego przepisu prawa, kontekstu całej ustawy, kontekstu całego systemu prawa, a zatem zasad przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem odwołującej się, dokonując w tym zakresie wykładni odpowiedniego stosowania art. 104 ust. 4, do którego odsyła art. 98 powołanej ustawy o pomocy społecznej, organ w sposób nieprawidłowy nie zastosował wykładni celowościowej, pomijając podstawowe zasady pomocy społecznej (art. 2 i art. 3).

Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Tym samym w przypadku ujawnienia świadczeń nienależnie pobranych organy administracyjne zmierzać winny wyłącznie do "restytucji stanu, zgodnego z prawem", naruszonego poprzez podanie nieprawdziwych danych lub niepoinformowanie o zmianie sytuacji osobistej lub materialnej, a nie do ukarania takiej osoby. Odwołująca się podkreśliła, że art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ma na celu ochronę strony zobowiązanej do zwrotu świadczenia. Przepis ten wiąże się ściśle z określoną w art. 100 ust. 1 powołanej ustawy zasadą ogólną pomocy społecznej - kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich praw. Z odesłania zawartego w art. 98 do art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika więc, że to w toku ustalania obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia organ obowiązany jest uwzględnić okoliczności uzasadniające odstąpienie od obowiązku zwrotu, które mogłyby wpłynąć w całości albo w części w zakresie odstąpienia w zakresie żądania takiego zwrotu.

Zdaniem odwołującej się, sytuacja materialna zobowiązanej wskazuje, że żądanie zwrotu pobranego świadczenia stanowiłoby dla niej nadmierne obciążenie w części lub w całości i zapewne zniweczy skutki udzielonej wcześniej pomocy, a żądanie zwrotu pełnej kwoty wskazanej w decyzji, dla matki samotnie wychowującej dwójkę dzieci i opiekującej się starszą schorowaną matką, jest niewłaściwe. Odwołująca się zarzuciła, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ wskazują na to, że zobowiązana, jako matka wychowująca samotnie dwójkę dzieci i utrzymującą swoją matkę, podejmuje wszelkie starania w celu utrzymania swojej rodziny. Ustalone przez organ kryterium dochodowe w rodzinie odwołującej się wskazuje, że dochody zobowiązanej oscylują w granicach uprawniających do skorzystania z pomocy społecznej nawet w postaci zasiłków celowych, czy też okresowych. Na podstawie bieżących wydatków, które wskazała sama zobowiązana, można dojść do przekonania, że wydatki te kształtują się w kwocie około 1100 zł, nie uwzględniając kosztów przeznaczanych na jedzenie. Trzeba wskazać, że koszty wyżywienia i utrzymania czterech osób wynoszą co najmniej 800 - 900zł miesięcznie. Uwzględniając, że rodzina zobowiązanej znajduje się na granicy niedostatku, trudno zdaniem odwołującej się zaakceptować pogląd organu, że S. R. ma możliwości zaspokajania potrzeb rodziny, również tych ponadpodstawowych.

Zarzuciła, że organ nie uwzględnił tego, że warunki korzystnego wynajmowania przez nią mieszkania uzależnione są wyłącznie od dobrej woli właściciela mieszkania, który przebywa obecnie jeszcze za granicą, a który wyraził zgodę na powyższe zasady, kiedy powziął wiedzę, że S. R. z małoletnimi dziećmi, jako bezdomna, tuła się po ośrodkach dla matek samotnie wychowujących dzieci.

Podniosła dalej, że decyzja dotycząca przysposobienia J. K. (R.) podyktowana była potrzebą stwierdzenia rzeczywistego stanu, tj. związku emocjonalnego, jaki wywiązał się w rodzinie zastępczej i w tym zakresie organ powinien wziąć pod uwagę, że zobowiązana nie kieruje się wyłącznie względami fiskalnymi, tylko dobrem rodziny, którą tworzy. Zawarcie długoterminowej umowy na naukę języka angielskiego przez J. R. podyktowane jest wyłącznie tym, że córka zobowiązanej, z której renty przede wszystkim utrzymuje się rodzina R., pragnie podjąć studia, a korepetycje z języka angielskiego są jej niezbędne, by osiągnąć na tyle dobre wyniki na maturze z rozszerzonego języka angielskiego, aby córka S. R. mogła skorzystać ze studiów stacjonarnych, a nie zaocznych - odpłatnych.

Wakacje w Grecji, na które szczególnie zwraca uwagę organ w każdej z decyzji, zostały zaproponowane i sfinansowane przez zaprzyjaźnione osoby, które w ten sposób pragnęły pomóc zobowiązanej w jej trudnych warunkach, a tym samym zagwarantować odpoczynek dzieciom dowołującej.

Wskazano ponadto, że odwołująca podejmuje wszelkie starania w celu utrzymania swojej rodziny. Pomoc, która została jej udzielona w ramach rodziny zastępczej nie została stracona, wprost przeciwnie została przeznaczona na ściśle określony ceł związany z utrzymaniem rodziny zastępczej, o czym może świadczyć choćby fakt, że S. R. w powyższym okresie nie ubiegała się o dalszą pomoc ze strony organu.

Szczegółowa analiza i wnioski, jakie powinny z niej pochodzić uzasadniają zdaniem odwołującej się pogląd, że zwrot wydatków stanowiłby dla niej zobowiązanej nadmierne obciążenie i zniweczy skutki udzielonej pomocy, a żądanie zwrotu doprowadzi rodzinę odwołującej się nie tylko do niedostatku i skrajnego ubóstwa, ale także zagrozi dobru rodziny, co oznaczałoby powstanie stanu sprzecznego z art. 71 Konstytucji, w którym wprost zdefiniowano, że Państwo w swej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Podkreślono, że prawodawca w ustawie o pomocy społecznej wskazuje, że w przypadkach szczególnych organ ma prawo odstąpić od żądania zwrotu, jednakże nie precyzuje tych szczególnych warunków, pozostawiając je do uznania organu, co jednak nie oznacza, że organ administracyjny w zakresie swojego władztwa może dowolnie załatwiać sprawę. Ustalenia faktyczne poczynione przez organ nie wskazują, w ocenie skarżącej, że jej sytuacja mieści się w zakresie zwykłego przypadku, a wprost przeciwnie, wskazuje na szczególny przypadek, który uzasadnia skorzystanie z prawa odstąpienia od żądania zwrotu w całości.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. zaskarżoną decyzją z dnia 20 kwietnia 2010 r. nr SKO [...]utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie analogiczny do przedstawionego w decyzji organu I instancji. Przywołując treść art. 109, art. 6 pkt 16 oraz art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odnoszących się do świadczeń nienależnie pobranych podkreśliło, że zgodnie z § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 120, poz. 1284), rodzina zastępcza spokrewniona z dzieckiem otrzymuje pomoc, której wysokość zależy do dochodu rodziny. Zgodnie z art. 78 ustawy, rodzinie zastępczej udziela się pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w niej dziecka, w wysokości 40 % podstawy, pomniejszonej o kwotę odpowiadającą 50 % dochodu tego dziecka, nie mniej niż 10 % podstawy.

Organ wskazał, że w niniejszej sprawie, dla ustalenia wysokości wypłacanego S. R. świadczenia z tytułu tworzenia dla J. R. (K.) rodziny zastępczej zasadnicze znaczenie miała okoliczność osiągania przez dziecko J. R. (K.) dochodu w postaci zasądzonego na mocy wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 23 października 2001 r. od 29 kwietnia 2000 r. świadczenia rentowego wypłacanego kwartalnie w kwocie 3000 zł. Za bezsporne uznano, że w okresie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 30 kwietnia 2007 r. S. R. otrzymywała pomoc pieniężną dla rodzin zastępczych na częściowe pokrycie kosztów utrzymania J. R. (K.). W decyzjach przyznających pomoc pieniężną dla rodziny zastępczej, którą tworzyła S. R. dla J. R. (K.) zawarta była informacja, że obowiązkiem odwołującej się jest informowanie organu o każdej zmianie w życiu dziecka, zmianie dochodów opiekunów, itp., mającej wpływ na otrzymywanie pomocy pieniężnej dla rodzin zastępczych. Decyzje te były S. R. doręczone. Należy zatem zdaniem organu przyjąć, że odwołująca się znała powyższe obowiązki.

Pomimo to, fakt pobrania po raz pierwszy w lutym 2002 r. przez J. R. (K.) świadczenia rentowego został przez S. R. ujawniony organowi I instancji dopiero w sierpniu 2007 r. Wcześniej natomiast, w kolejnych aktualizacjach rodzinnego wywiadu środowiskowego S. R. podawała nieprawdziwe informacje, że jej siostrzenica nie ma przyznanych żadnych świadczeń. W świetle powyższych przepisów, okoliczność ta spowodowała pobranie przez S. R. w okresie od 1 marca 2002 r. do 30 kwietnia 2007 r. nienależnego świadczenia w kwocie 29 830,50 zł. Organ odwoławczy wskazał, że szczegółowe wyliczenie tej kwoty zostało przedstawione przez organ I instancji w jego decyzji i obliczeń tych Kolegium nie kwestionuje.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 98 w zw. z art. 104 ust. 4 ustawy, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej organ może odstąpić od żądania zwrotu całości lub części nienależnie pobranego świadczenia, jeżeli zwrot ten stanowiłby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Decyzja w kwestii odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest rozstrzygnięciem opartym na uznaniu administracyjnym, które polega na pozostawieniu organowi rozstrzygającemu sprawę możliwości podjęcia suwerennej decyzji w zakresie uwzględnienia lub nieuwzględnienia wniosku pracownika socjalnego lub wniosku strony. W zakres tak rozumianego uznania administracyjnego nie wchodzi jednak kwestia zakwalifikowania określonych stanów faktycznych jako wyczerpujących znamiona sytuacji oznaczonych w tym przypadku przez ustawodawcę za pomocą pojęć niedookreślonych, tj. powstanie na skutek zwrotu nadmiernego obciążenia dla osoby zobowiązanej. Kolegium zaznaczyło, że ustalenia organu administracji publicznej w tym względzie nie mogą być dowolne. Podstawą wydania decyzji o odstąpieniu od żądania zwrotu całości lub części nienależnie pobranego świadczenia powinno stanowić stwierdzenie, że zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie spowoduje nadmiernego obciążenia dla osoby zobowiązanej. Powyższą konkluzję powinno jednocześnie poprzedzać zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), połączone z uwzględnieniem ogólnych dyrektyw wynikających z art. 2 ust. 1, art. 3 oraz art. 4 ustawy. Z regulacji tych wynika, że nadmierne obciążenie, będące następstwem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, powinno pozostawać w powiązaniu z trudną sytuacją życiową osoby zobowiązanej. Przy czym, ową trudną sytuację życiową organ powinien wziąć pod uwagę w przypadku jednoczesnego stwierdzenia, że osoba zobowiązana nie może sytuacji tej przezwyciężyć, wykorzystując własne zasoby, możliwości i uprawnienia (art. 2 ust. 1 ustawy). Inaczej mówiąc, osoba zobowiązana może przezwyciężyć trudną sytuację życiową w jakiej się znajduje, wykorzystując swoje możliwości i uprawnienia, np. rejestrując się w urzędzie pracy, podejmując oferowaną pracę, nie rezygnując z pracy z powodu wynagrodzenia nieodpowiadającego oczekiwaniom płacowym tej osoby, wykorzystując własne kwalifikacje zawodowe lub składając wniosek o świadczenia należne z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Na osobie zobowiązanej, w myśl art. 4 ustawy, spoczywa także obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej.

Rozważając odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego przez S. R. świadczenia, organ I instancji zebrał materiał dowodowy na temat wysokości i źródeł dochodu rodziny odwołującej się, wysokości i charakteru stałych oraz zmiennych wydatków przez nią ponoszonych oraz jej sytuacji mieszkaniowej, zdrowotnej i zawodowej. Rozpatrując po raz kolejny sprawę, organ I instancji przeprowadził w dniu 28 stycznia 2010 r. rodziny wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalił, że S.R. jest osobą zdrową, zdolną do pracy, posiadającą wykształcenie policealne oraz kwalifikacje kosmetyczki. Mimo tych możliwości, odwołująca się podejmuje w swoim zawodzie jedynie krótkotrwałe prace dorywcze.

Ustalono, że S. R. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką, L. C., córkami J. R. oraz J. R. (wcześniej K.), którą S. R., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Wrocławia Krzyków z dnia 9 grudnia2009 r. (...), przysposobiła. Rodzina S. R. wynajmuje mieszkanie od znajomego, ponosząc jedynie opłaty związane z jego użytkowaniem. W mieszkaniu tym S. R., J. R. oraz J. R. są czasowo zameldowane od dnia 11 lutego 2010 r. do dnia 11 lutego 2015 r. Miesięczny dochód czteroosobowej rodziny S. R., na który składa się świadczenie rentowe J. R. w kwocie 1000 zł miesięcznie, renta rodzinna przysługująca J. R. w wysokości 721, 12 zł miesięcznie, świadczenia rodzinne na J. R. w kwocie 261 zł miesięcznie, wynosi łącznie 1982, 12 zł. Dochód na osobę w rodzinie S.R. wynosi 495,53 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe (351 zł). Organ ustalił ponadto, że odwołująca się złożyła wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. R. (K.) uprawnionej na mocy wyroku sądowego do alimentów od C. K. w kwocie 450 zł, których egzekucja jest bezskuteczna. Rodzina S. R. ponosi stałe wydatki na czynsz w kwocie 565 zł oraz energię w wysokości 100 zł. Organ podał, że S. R. dołączyła do akt sprawy faktury na leki na łączną kwotę 92 zł, rachunki za usługi telekomunikacyjne i Internet oraz zaświadczenie z sierpnia 2009 r. o zawarciu umowy dotyczącej pobierania przez J. R. (K.) w szkole językowej nauki języka obcego do dnia 18 maja 2011 r., płatnej po 256, 65 zł miesięcznie. Organ ustalił, że odwołująca się zrezygnowała we wrześniu 2009 r., czyli jeszcze przed adopcją J. R. (K.), z prawa do świadczenia przysługującego rodzinie zastępczej. Od dnia 6 lipca 2009 r. utraciła status osoby bezrobotnej z powodu nieprawidłowego udokumentowania swojej nieobecności w urzędzie w wyznaczonym, obowiązkowym terminie. Z zaświadczenia z dnia 15 lutego 2010 r. wystawionego przez właściciela firmy [...] wynika, że odwołująca się miała otrzymać w ciągu dwóch tygodni zatrudnienie na stanowisku kosmetyczki.

W świetle powyższych ustaleń Kolegium uznało, że S. R. nie tylko nie wykorzystuje wszelkich możliwości służących poprawie sytuacji materialnej i dochodowej jej rodziny, ale przede wszystkim brakuje podstaw do przyjęcia, że rodzina odwołującej się znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, ze względu na którą zwrot nienależnie pobranego świadczenia stanowiłby nadmierne dla niej obciążenie. Świadczyć o tym może fakt, że S. R. przy dotychczasowych dochodach jest w stanie, finansując córkom dostęp do Intemetu oraz korzystanie z telefonów komórkowych, nie tylko zaspakajać niezbędne potrzeby rodziny (art. 3 ust. 1 ustawy), lecz także planować ponoszenie stałych i znacznych wydatków przez wiele miesięcy (kurs nauki języka obcego).

Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że nie wystąpiły w sprawie podstawy do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a organ I instancji nie przekroczył granic uznania i prawidłowo zastosował art. 98 w zw. z art. 104 ust. 4 ustawy, art. 2 ust. 1, art. 3 ustawy oraz art. 77 § 1 k.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło nadto uwagę na występujące w doktrynie i judykaturze stanowisko, zgodnie z którym stosowanie art. 104 ust. 4 ustawy do przypadków żądania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, jakkolwiek przewidziane przez ustawodawcę, budzi istotne zastrzeżenia. Stwierdza się bowiem, że nie ma żadnych uzasadnień zwalniania z odpowiedzialności świadczeniobiorców, którzy uzyskali pomoc nielegalnie (I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2007, s. 398; wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2004 r., I SA 2216/00, Lex nr 53933; wyrok NSA z dnia 9 stycznia 1988 r., I SA 180/97, Lex nr 45820; wyrok NSA z dnia 7 lutego 2002 r., I SA 2185/01, Lex nr 81918). Odnosząc się natomiast do zarzutu zawartego w odwołaniu, dotyczącego wskazania w zaskarżonej decyzji terminu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, Kolegium wskazało, że termin ten, wyznaczony na 30 kwietnia 2010 r., zważywszy na późniejszą datę uostatecznienia się zaskarżonej decyzji, nie tworzy dla odwołującej się wiążącego zobowiązania.

S. R. wniosła skargę na powyższą decyzję do tut. Sądu, w której zarzuciła:

1) obrazę prawa materialnego, a to:

a) art. 98 w zw. z art. 104 ust. 4 i art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) dalej u.p.s., przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie "w części" lub "w całości" nie stanowiłoby dla osoby zobowiązanej (S. R.) nadmiernego obciążenia lub też, że nie niweczyłoby skutków udzielanej pomocy, wbrew podstawowym zasadom pomocy społecznej wyrażonym w art. 2, 3 i 100 u.p.s., które nakazują organom kierować się dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych,

b) art. 104 ust 3 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i nieokreślenie w decyzji terminu zwrotu świadczenia bez wymaganego wnikliwego uzasadnienia w zakresie określenia terminu zwrotu pobranego świadczenia, który uwzględniałby również sytuację majątkową skarżącej i jej możliwości w zakresie spełnienia świadczenia, a także brak należytego uzasadnienia skarżącej decyzji w zakresie terminu zwrotu, co tym samym nie pozwala zweryfikować toku rozumowania organu, ponieważ brak ustaleń w tym zakresie sprawia, że całość świadczenia stała się wymagalna bezpośrednio po wydaniu ostatecznej decyzji,

c) art. 6 pkt 16, art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej poprzez uznanie, że przepis ten daje podstawę do takiego jego rozumienia, że skarżąca pomimo braku świadomości, że pobrane, a zarazem przyznane w decyzji administracyjnej świadczenia były nienależne, zobowiązana jest do ich zwrotu;

2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a to:

a) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 104 ust 4 oraz art. 98 ustawy o pomocy społecznej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, że zasądzenie zwrotu pobranego świadczenia nie stanowiłoby dla S. R. (zobowiązanej) nadmiernego obciążenia oraz nie niweczyłoby skutków udzielonej pomocy,

b) art. 10 § 1 k.p.a. przez pominięcie wskazanych przez skarżącą w odwołaniu od decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu okoliczności świadczących o zasadności odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia w całości albo w części,

c) art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. przez dowolną ocenę materiału dowodowego i wydanie orzeczenia z pominięciem istotnych okoliczności faktycznych, polegające przede wszystkim na zbyt dowolnej ocenie materiału dowodnego sprawy, poprzez odmowę odstąpienia od żądania zwrotu kwoty 29 830,50 zł, a w rezultacie nierozpoznanie istoty sprawy;

3) błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, które miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji poprzez przyjęcie, że złożenie wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz Janette Ruman, uprawnionej na mocy wyroku Sądu do alimentów po Czesławie Kobyleckim w kwocie 450 zł mogłoby oznaczać poprawę sytuacji majątkowej rodziny Ruman na przyszłość, podczas gdy decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o nr SR/000508/FA/03/10 odmówiono skarżącej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a ustalenia w tym zakresie mogłyby mieć wpływ na ocenę szczególnych okoliczności, które uprawniałyby organ do odstąpienia od żądania zwrotu pobranego świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej;

4) nieustalenie, pomimo zebranego w sprawie materiału dowodowego, że otrzymane środki tytułem świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej zostały w całości wykorzystane zgodnie z celem, na który zostały przekazane; brak tych ustaleń miał wpływ na decyzję w zakresie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu pobranego świadczenia.

Powołując się na powyższe skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postepowania oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podtrzymała zarzuty zawarte w odwołaniu, a ponadto przedstawiając dotychczasowy stan sprawy, podniosła, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem w/w przepisów prawa w zawiązku z czym winna ulec uchyleniu zgodnie z wnioskiem skargi. Podała, że na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 września 2000 r., jako osoba spokrewniona z dzieckiem, otrzymała pomoc pieniężną dla J.R. (K.). W dniu 12.03.2001 r. na podstawie wcześniej przeprowadzonego wywiadu środowiskowego została wydana decyzja nr [...], która określiła wysokość udzielonej pomocy. Począwszy od pierwszej decyzji MOPS we Wrocławiu były wydawane kolejne decyzje organu administracji. Organ ograniczył się zaledwie do lakonicznego pouczenia o treści art. 109 ustawy o pomocy społecznej, nie uwzględniając tego, że S. R. jako obywatelka polska od 1998 r. nie posługiwała się i rozumiała w wystarczającym stopniu języka polskiego. W związku z tym skarżąca nie miała świadomości tego, że ma obowiązek poinformować organ o istniejącym obowiązku. Dopiero w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 16 marca 2007 r. na pytanie dotyczące otrzymywanych dochodów, nie swoich lecz córki, wskazała na uzyskiwaną przez J. R. (K.) rentę, które to świadczenie zostało przyznane małoletniej w związku z tragiczną śmiercią jej matki. W konsekwencji za uprawniony zdaniem skarżącej należy uznać pogląd, że skarżąca była nieświadoma tego, że ma obowiązek poinformować organ o świadczeniach rentowych J. R.. Dlatego dopiero w trakcie przeprowadzania kolejnego wywiadu środowiskowego w dniu 16 marca 2007 r. skarżąca odpowiadając na bezpośrednio postawione pytanie udzieliła jednoznacznej odpowiedzi. Gdyby bowiem przyjąć, że skarżąca celowo ukrywała okoliczność przyjmowania renty, to na pewno nie ujawniłaby tych informacji, a organ nie posiadałby powyższej wiedzy.

W dalszej części skargi skarżąca wywiodła, że w sytuacji, gdy świadczenie zostało przyznane i ustalone przez właściwy organ, a okoliczności faktyczne mające wpływ na wymiar otrzymywanego świadczenia uległy zmianie, to w świetle braku świadomości korzystającego z tej pomocy o tym, że część otrzymanych środków jest nienależna, a środki te zostają wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem, nie można przyjmować, że osoba, która skorzystała z tej pomocy, zobowiązana jest do jej zwrotu. W przeciwnym razie stanowiłoby to naruszenie zasady wyrażonej w art. 71 Konstytucji, w którym wprost zdefiniowano, że: "Państwo w swej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny".

Uzasadniając zarzut błędnej wykładni przepisu art. 6 pkt 16 w zw. z art. 98 u.p.s. podkreślono, że w art. 6 pkt 16 u.p.s. ustawodawca wskazał, że świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Skarżąca zarzuciła, że jeżeli osoba zobowiązana nie uświadamia sobie obowiązku poinformowania organu o zmianie sytuacji, tak jak w przedmiotowej sprawie, to nie można twierdzić, że otrzymane świadczenia były nienależne. Podniosła, że organ I instancji pominął w swoich ustaleniach faktycznych fakt, iż otrzymane środki tytułem świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej zostały w całości wykorzystane zgodnie z celem, na który zostały przekazane. Zdaniem skarżącej ustalenia w tym zakresie mogą mieć wpływ na decyzję organu w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu pobranego świadczenia.

Nadto, jak wskazano, biorąc pod uwagę zakres przedmiotowy oraz cele ustawy o pomocy społecznej, w przypadku ujawnienia świadczeń nienależnie pobranych organy administracyjne zmierzać winny wyłącznie do "restytucji stanu, zgodnego z prawem", naruszonego poprzez podanie nieprawdziwych danych lub niepoinformowanie o zmianie sytuacji osobistej lub materialnej, a nie do ukarania osoby pobierającej takie świadczenia. Natomiast przepis art. 104 ust. 4 u.p.s. ma na celu ochronę osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia i wiąże się ściśle z określoną w art. 100 ust. 1 ustawy zasadą ogólną pomocy społecznej - kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich praw.

Zdaniem skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób niewłaściwy zastosowało art. 98 w zw. z art. 104 ust. 4 i art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, że żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie "w części" lub "w całości" nie stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmiernego obciążenia lub też, że nie niweczyłoby skutków udzielanej pomocy, wbrew podstawowym zasadom pomocy społecznej, wyrażonym w art. 2, 3 i 100 tej ustawy. Nie do zaakceptowania jest bowiem według skarżącej sytuacja, w której matka samotnie wychowująca dwójkę małoletnich dzieci, pozostająca bez majątku, o dochodach członków rodziny na poziomie 495,53 zł, zostaje zobowiązana do zwrotu kwoty 29 830,50 zł. Powołując się na tezę zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 maja 2006r. sygn. akt I SA/Wa 273/06 wskazano, że w postępowaniu w sprawach pomocy społecznej organy administracji publicznej mają szczególny obowiązek dbałości o to, aby strony (często osoby proste, z niską świadomością prawną, nieporadne w kontakcie z administracją) nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa (art. 9 k.p.a. w związku z art. 100 § 1 u.p.s.). Jak podnosi skarżąca, z odesłania zawartego w art. 98 do art. 104 ust. 4 u.p.s. wynika, że to w toku ustalania obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia organ obowiązany jest uwzględnić okoliczności uzasadniające odstąpienie od obowiązku zwrotu, które mogłyby wpłynąć w całości albo w części w zakresie odstąpienia w zakresie żądania takiego zwrotu. Natomiast sytuacja materialna zobowiązanej (matki samotnie wychowującej dwójkę dzieci i opiekującej się starszą schorowaną osobą) wskazuje, że żądanie zwrotu pobranego świadczenia stanowiłoby dla niej nadmierne obciążenie w części lub całości i zapewne zniweczyłoby skutki udzielonej wcześniej pomocy.

Skarżąca zarzuciła, że organ nie uzasadnił, na jakiej podstawie przyjął, że żądanie zwrotu kwoty 29 830,50 zł nie będzie stanowiło dla skarżącej nadmiernego obciążenia. Zwłaszcza, że skarżąca nie posiada jakiegokolwiek majątku, który pozwoliłby na zwrot wskazanej kwoty.

Według dalszej argumentacji skargi, ustalając sytuację materialną skarżącej, a zwłaszcza uzasadniając odmowę odstąpienia od żądania zwrotu, organ szczególnie zwrócił uwagę na to, że sytuacja skarżącej poprawi się z uwagi na wniosek o świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz J.R. w kwocie 450 zł, tymczasem Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej decyzją nr [...] odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzja ta zmienia sytuację materialną skarżącej, ponieważ środki, na jakie mogłaby liczyć rodzina R., nie zostały przyznane. Zatem organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, nie rozstrzygnął sprawy na podstawie całego materiału dowodowego, zwłaszcza w sytuacji, gdy decyzja odmawiająca była już prawomocna.

Podkreślono, że skarżąca znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i życiowej, którą próbuje przezwyciężyć własnymi możliwościami i staraniami, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji, mimo w przeważającej części prawidłowych ustaleń faktycznych, sprowadza się w tym zakresie do błędnych wniosków, co czyni te ustalenia dowolnymi.

Skarżąca podniosła, że jako matka wychowująca dwójkę małoletnich dzieci i dodatkowo opiekująca się swoją starszą schorowaną matką podejmuje starania w celu znalezienia stałej pracy i w chwili obecnej pracuje w wymiarze ¼ etatu w firmie L. Z uwagi na sytuację rodzinną nie może znaleźć pracy w pełnym wymiarze czasu pracy. Nadto tylko dzięki własnym staraniom i uprzejmości osoby trzeciej wynajmuje mieszkanie, ponosząc tylko koszty jego utrzymania. W innej sytuacji skarżąca nie byłaby w stanie wynająć mieszkania po cenach rynkowych, a na mieszkanie socjalne we Wrocławiu musiałaby czekać kilka lat.

W odniesieniu do kwestii finansowania dodatkowych lekcji języka angielskiego i dostępu do Internetu skarżąca podała, że jedyną szansą na bezpłatne studia stacjonarne w kraju są dobre wyniki w szkole średniej, w związku z czym nie może ograniczać córkom dostępu do wiedzy, nawet jeśli będzie to kosztem rodzinnego budżetu. Tym bardziej, że większość środków w budżecie rodziny pochodzi ze świadczeń otrzymywanych przez córki skarżącej. Wobec powyższego powoływanie się tylko na te okoliczności sprawia, że odmowa odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia nie jest uzasadniona. Nie można też zdaniem skarżącej zgodzić się z tezą, że na podstawie wywiadu środowiskowego można dojść do przekonania, że S. R. jest osobą zdrową. W dniu 8 lipca 2008 r. miała wypadek samochodowy, w wyniku którego doznała urazu kręgów szyjnych. Dodatkowo skarżąca poddana jest leczeniu periodontologiczno-ortodontycznym. W tej sytuacji ocena materiału dowodowego w zakresie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu jest dowolna.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi poprzez uchylenie decyzji lub postanowienia następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. W świetle treści art. 145 p.p.s.a sąd administracyjny nie jest władny uchylić zaskarżonej decyzji i umorzyć postepowania, jak tego domagano się w skardze.

W ocenie sądu, wydane w sprawie decyzje w niczym nie uchybiają przepisom prawa stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 20 kwietnia 2010 r. nr [...], którą to decyzją organ ten, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od wydanej z upoważnienia Prezydenta Wrocławia przez Starszego Administratora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu na podstawie art. 6 pkt 16, art. 98, art. 104 ust. 1,2, 3 i 4 w związku z art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (jt. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) decyzji z dnia [...]r. nr [...]w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, ustalił wysokość nienależnie pobranego świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka – J. K. umieszczonej w rodzinie zastępczej u S. R. za okres od 1 marca 2002 r. do 30 kwietnia 2007 r. na kwotę 29 830,50 zł oraz odmówił odstąpienia od żądania zwrotu kwoty 29 830,50 zł nienależnie pobranego świadczenia.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (jt. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z art. 109 owej ustawy, osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. W myśl zaś art. 98, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Świadczenie nienależnie pobrane to - zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 6 pkt 16 ustawy - świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W myśl zaś art. 104 ust. 4 ustawy, do którego odsyła jej art. 98 stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Z treści owego przepisu wynika, że decyzje administracyjne wydawane na jego podstawie są decyzjami wydawanymi w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że ustawodawca pozostawił organowi administracyjnemu podejmującemu decyzję na jego podstawie wybór co do sposobu załatwienia sprawy – uwzględnić wniosek, czy odmówić owemu wnioskowi. Innymi słowy, ustawodawca daje organowi administracji rozstrzygającemu sprawę w ramach uznania administracyjnego możliwość podjęcia suwerennej decyzji w zakresie uwzględnienia lub nieuwzględnienia wniosku pracownika socjalnego, czy wniosku strony. Trafnie zauważa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, że w zakres tak rozumianego uznania administracyjnego nie wchodzi jednak kwestia zakwalifikowania określonych stanów faktycznych jako wyczerpujących znamiona sytuacji oznaczonych, w tym przypadku, przez ustawodawcę za pomocą pojęć niedookreślonych, tj. powstanie na skutek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nadmiernego obciążenia dla osoby zobowiązanej. Zgodzić się także należy ze stanowiskiem organu, że zawarte w uznaniowej decyzji administracyjnej ustalenia faktyczne nie mogą być dowolne.

Podstawą wydania decyzji o odstąpieniu od żądania zwrotu całości lub części nienależnie pobranego świadczenia powinno stanowić stwierdzenie, że zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie spowoduje nadmiernego obciążenia dla osoby zobowiązanej.

Wydanie decyzji w przedmiocie odstąpienia od żądania zwrotu całości lub części nienależnie pobranego świadczenia powinno poprzedzać zebranie w sposób wyczerpujący, zgodny z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., całego materiału dowodowego i jego wszechstronne rozważenia, połączone z uwzględnieniem ogólnych zasad i celów pomocy społecznej wynikających z art. 2 ust. 1, art. 3 oraz art. 4 ustawy. Z regulacji tych wynika, że nadmierne obciążenie, będące następstwem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, powinno pozostawać w powiązaniu z trudną sytuacją życiową osoby zobowiązanej, którą organ winien wziąć pod uwagę w przypadku jednoczesnego stwierdzenia, że osoba zobowiązana nie może sytuacji tej przezwyciężyć, wykorzystując własne zasoby, możliwości i uprawnienia (art. 2 ust. 1 ustawy). Trafnie zauważa organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, że osoba zobowiązana może przezwyciężyć trudną sytuację życiową w jakiej się znajduje, wykorzystując swoje możliwości i uprawnienia, np. rejestrując się w urzędzie pracy, podejmując oferowaną pracę, nie rezygnując z pracy z powodu wynagrodzenia nieodpowiadającego jej oczekiwaniom płacowym, wykorzystując własne kwalifikacje zawodowe lub składając wniosek o świadczenia należne z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Należy mieć także na względzie, że jak to wynika z art. 4 ustawy, na osobie zobowiązanej spoczywa także obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej.

Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącej, rozpatrujące sprawę organy administracji w niczym nie uchybiły wyżej powołanym przepisom prawa. Zebrały w sprawie materiał dowodowy w sposób wyczerpujący i rozważyły go w sposób wszechstronny, poczyniły na jego podstawie prawidłowe ustalenia, z których wyciągnęły trafny wniosek uznając, że brak jest w sprawie w świetle przepisu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia. Wydane w sprawie decyzje administracyjne w niczym nie uchybiają nie tylko wyżej powołanym przepisom prawa ale także przepisom powołanym w skardze.

Zgodnie z § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz.U. Nr 120, poz. 1284), rodzina zastępcza spokrewniona z dzieckiem otrzymuje pomoc, której wysokość zależy do dochodu rodziny, a następnie wedle obowiązującego obecnie art. 78 ustawy, rodzinie zastępczej udziela się pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w niej dziecka, w wysokości 40 % podstawy, pomniejszonej o kwotę odpowiadającą 50 % dochodu tego dziecka, nie mniej niż 10 % podstawy.

W niniejszej sprawie dla ustalenia wysokości wypłacanego S. R.świadczenia z tytułu tworzenia dla J. R. (K.) rodziny zastępczej zasadnicze znaczenie miała okoliczność osiągania przez dziecko J. R., obecnie K., dochodu w postaci zasądzonego na mocy wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 23 października 2001 r. od 29 kwietnia 2000 r. świadczenia rentowego wypłacanego kwartalnie w kwocie 3000 zł. Z niekwestionowanych przez skarżącą okoliczności faktycznych sprawy wynika, że w okresie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 30 kwietnia 2007 r. S. R. otrzymywała pomoc pieniężną dla rodzin zastępczych na częściowe pokrycie kosztów utrzymania J. R. (K.). W decyzjach przyznających pomoc pieniężną dla rodziny zastępczej zawarta była informacja, że obowiązkiem osoby otrzymującej świadczenie jest informowanie organu o każdej zmianie w życiu dziecka, zmianie dochodów opiekunów, itp., mającej wpływ na otrzymywanie pomocy pieniężnej dla rodzin zastępczych. Decyzje te były S. R. doręczone. Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącej, trafnie w tej sytuacji organy przyjęły, że skarżąca znała powyższe obowiązki. Za nietrafne i niemogące odnieść zamierzonego skutku uznać należy twierdzenia skarżącej, że nie była ona świadoma spoczywającego na niej obowiązku informowania organu o każdej zmianie dochodów rodziny i małoletniej Janette z powodu niedostatecznej znajomości przez nią języka polskiego oraz zbyt w jej ocenie lakonicznych pouczeń zawartych w tym względzie w kierowanych do niej decyzjach administracyjnych, a to z tego względu, że pełniąc funkcję rodziny zastępczej i otrzymując z tego tytułu świadczenia z pomocy społecznej skarżąca winna był zapoznawać się z treścią kierowanych do niej pouczeń i pism, a w razie nierozumienia zawartych w tych pismach treści, mogła skorzystać z pomocy fachowego doradcy lub pracownika MOPS, z którym jako osoba pełniąca funkcję rodziny zastępczej, winna współdziałać. W niniejszej sprawie, pomimo pouczenia o takim obowiązku, fakt pobrania po raz pierwszy w lutym 2002 r. przez J. R.(K.) świadczenia rentowego został przez S. R. ujawniony organowi I instancji dopiero w sierpniu 2007 r. Wcześniej natomiast, w kolejnych aktualizacjach rodzinnego wywiadu środowiskowego S. R. podawała nieprawdziwe informacje, że jej siostrzenica nie ma przyznanych żadnych świadczeń. Okoliczność ta spowodowała pobranie przez S. R. w okresie od 1 marca 2002 r. do 30 kwietnia 2007 r. nienależnego świadczenia w kwocie 29 830,50 zł. Szczegółowe wyliczenie tej kwoty zostało przedstawione przez organ I instancji w uzasadnieniu wydanej przez ten organ decyzji, a ustaleń tych skarżąca nie kwestionowana.

Rozważając odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego przez S. R. świadczenia, organy ją rozpatrujące zebrały w sposób wyczerpujący i zgodny z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. materiał dowodowy na okoliczność wysokości i źródeł dochodu rodziny skarżącej, wysokości i charakteru stałych oraz zmiennych wydatków przez nią ponoszonych oraz jej sytuacji mieszkaniowej, rodzinnej, zdrowotnej i zawodowej. Rozpatrując po raz kolejny sprawę, organ I instancji przeprowadził w dniu 28 stycznia 2010 r. rodzinny wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalił, że S. R jest osobą zdrową, zdolną do pracy, posiadającą wykształcenie policealne oraz kwalifikacje kosmetyczki. Trafnie organy zauważają, że mimo tych możliwości, skarżąca podejmuje w swoim zawodzie jedynie krótkotrwałe prace dorywcze. Wbrew odmiennemu w tym wglądzie stanowisku skarżącej, owej trafnej oceny organów nie podważają skutecznie twierdzenia skarżącej dotyczące jej aktualnego stanu zdrowia albowiem mimo, że jak twierdzi skarżąca wymaga ona leczenia specjalistycznego w związku z wypadkiem, to jednak nie można uznać, by miała ograniczoną możliwość zarobkowania, skoro nie legitymuje się jakimkolwiek orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

Z prawidłowych i niekwestionowanych przez skarżącą ustaleń poczynionych w sprawie przez organy ją rozpatrujące wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką oraz córkami – J. R. oraz J. R. (wcześniej K.), którą przysposobiła w sposób pełny na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia Krzyków z dnia 9 grudnia 2009 r. sygn. akt [...]. Z ustaleń tych wynika, że rodzina skarżącej wynajmuje mieszkanie od znajomego, ponosząc jedynie opłaty związane z jego użytkowaniem. W mieszkaniu tym S. R., J.R. oraz J. R. są czasowo zameldowane od dnia 11 lutego 2010 r. do dnia 11 lutego 2015 r. Prawidłowo także został ustalony dochód rodziny skarżącej. Z ustaleń organów wynika, że miesięczny dochód czteroosobowej rodziny skarżącej, na który składa się świadczenie rentowe J. R. w kwocie 1000 zł miesięcznie, renta rodzinna przysługująca J. R. w wysokości 721,12 zł miesięcznie, świadczenia rodzinne na J. R. w kwocie 261 zł miesięcznie, wynosi łącznie 1982,12 zł, co daje dochód na osobę w rodzinie w kwocie 495,53 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 351 zł. Organ ustalił ponadto, że odwołująca się złożyła wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. R. (K.) uprawnionej na podstawie wyroku sądowego do alimentów od C. K. w kwocie 450 zł, których egzekucja jest bezskuteczna. Bez znaczenia w sprawie w świetle całokształtu zebranego w sprawie przez organy materiału dowodowego dotyczącego sytuacji materialnej i możliwości zarobkowych skarżącej pozostaje okoliczność, że dołączoną do skargi ostateczną i prawomocną decyzją wydaną w I instancji o numerze [...]o nieczytelnej dacie, odmówiono J. R. przyznania owego świadczenia.

Rozpatrując możliwość odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia prawidłowo organy ustaliły, że rodzina S. R ponosi stałe wydatki na czynsz w kwocie 565 zł oraz energię w wysokości 100 zł. Organ ustalił także poniesione przez skarżącą wydatki na zakup leków na łączną kwotę 92 zł, na zapłatę rachunków za usługi telekomunikacyjne i Internet oraz miał także na uwadze zaświadczenie z sierpnia 2009 r. o zawarciu przez skarżącą umowy dotyczącej pobierania przez J. R. (K.) w szkole językowej nauki języka obcego do dnia 18 maja 2011 r., płatnej po 256,65 zł miesięcznie.

Oceniając istnienie w sprawie przesłanek do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia prawidłowo także organ ustalił, że skarżąca zrezygnowała we wrześniu 2009 r., czyli jeszcze przed adopcją J. R. (K.), z prawa do świadczenia przysługującego rodzinie zastępczej. Od dnia 6 lipca 2009 r. utraciła status osoby bezrobotnej z powodu nieprawidłowego udokumentowania swojej nieobecności w urzędzie w wyznaczonym, obowiązkowym terminie. Ustalił także na podstawie przedłożonego przez stronę zaświadczenia z dnia 15 lutego 2010 r. wystawionego przez właściciela firmy "[...],że skarżąca miała otrzymać w ciągu dwóch tygodni zatrudnienie na stanowisku kosmetyczki.

Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącej, prawidłowo w świetle powyższych prawidłowych ustaleń organy rozpatrujące sprawę uznały, że skarżąca nie wykorzystuje wszelkich możliwości służących poprawie sytuacji materialnej i dochodowej jej rodziny, ale także brak jest podstaw do przyjęcia, że rodzina skarżącej znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, ze względu na którą zwrot nienależnie pobranego świadczenia stanowiłby nadmierne dla niej obciążenie. Zgodzić się należy z poglądem organu, że za takim stanowiskiem świadczyć może fakt, że skarżąca przy dotychczasowych dochodach jest w stanie, finansując córkom dostęp do Intemetu oraz korzystanie z telefonów komórkowych, nie tylko zaspakajać niezbędne potrzeby rodziny (art. 3 ust. 1 ustawy), lecz także planować ponoszenie stałych i znacznych wydatków przez wiele miesięcy, jakim jest kurs nauki języka obcego.

Trafnie mając na względzie powyższe ustalenia organ uznał, że brak jest w sprawie podstaw z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Brak jest także podstaw do przyjęcia, że organy rozpatrujące sprawę przekroczyły granice uznania administracyjnego, a wydane przez nie decyzje są dowolne.

Nie można także zgodzić się z zarzutem skargi, że organy nie uzasadniły wskazanego w zaskarżonej decyzji terminu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Zarówno bowiem organ I, jak i organ II instancji decyzję swoja w tym zakresie uzasadniły a uzasadnienie to i przedstawiona tam argumentacja nie budzi wątpliwości. Wskazany w zaskarżonej decyzji termin zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wyznaczony na dzień 30 kwietnia 2010 r., zważywszy na późniejszą datę uostatecznienia się decyzji organu I instancji, nie tworzy dla odwołującej się wiążącego zobowiązania. Ponadto zauważyć należy w związku z nowym brzemieniem art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, że zarówno skarżąca, jak i pracownik socjalny mogą wystąpić z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, o odroczenie terminu płatności albo o rozłożenie ich na raty. Zastosowanie powyższych przewidzianych w/w przepisem prawa ulg wymaga jednak złożenia odrębnego wniosku.

Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącej, trafnie w świetle prawidłowo poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych organy ją rozpatrujące uznały, że żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie nie stanowi w tych okolicznościach sprawy dla osoby zobowiązanej nadmiernego obciążenia, jak również nie zniweczy skutków udzielanej pomocy. Nie można także w świetle tego co powiedziano wyżej postawić organom skutecznie zarzutu dowolności w ocenie zgormadzonego w spawie materiału dowodowego. Bez znaczenia także pozostaje w sprawie okoliczność braku ustalenia przez organ, że otrzymane przez skarżącą środki tytułem świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej zostały w całości wykorzystane zgodnie z celem, na który zostały przekazane. Brak bowiem tych ustaleń, w świetle zawartych w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej przesłanek, nie miał wpływu na treść decyzji w zakresie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu pobranego świadczenia.

Skoro zatem wydane w sprawie decyzje w niczym nie naruszają prawa, skarga jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.