Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1009/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 269 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 lutego 2023 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 12 października 2022 r. nr KO.441.273.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. al


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do tutejszego sądu decyzją z dnia 12 października 2022 r. KO.441.273.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Moszczenica o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia 26 sierpnia 2022 r. nr DŚR.5122.SP.000097.08.2022 Wójt Gminy Moszczenica odmówił K.S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J.S. W uzasadnieniu decyzji organ powołał przepisy art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz wskazał, że w dniu 29 lipca 2022 r. wpłynął wniosek K.S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J.S. J.S. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 8 czerwca 2021 r.) wydane zostało na okres do 30 czerwca 2023 r. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Organ dokonał wnikliwej analizy sprawy z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., która z dniem 23 października 2014 r. została uznana przez TK za niekonstytucyjną. J.S. jest mężatką, a jej małżonek W.S. jest osobą schorowaną i zgodnie z zaleceniem lekarza nie powinien dźwigać. Oświadczył, że nie jest w stanie opiekować się żoną, ale nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. W wyniku przeprowadzonego w dniu 16 sierpnia 2022 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni jest jedyną córką J.S., mieszka w P., ale od wczesnych godzin rannych (ok. 7.00) do późnych godzin wieczornych (ok. 19.00) przebywa u rodziców. Jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką. Wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. J.S. ma 72 lata, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, choruje na Parkinsona, nadciśnienie tętnicze, nie posiada lewej ręki, co utrudnia jej funkcjonowanie w codziennych czynnościach. Sama zje posiłek, ale nie jest w stanie go przygotować. W czynnościach fizjologicznych zdana jest na pomoc osoby drugiej, porusza się jedynie na wózku inwalidzkim. Ze względu na jej bezpieczeństwo może pozostawać bez kontroli i opieki w miejscu zamieszkania nie dłużej niż 2 godziny. Nie jest możliwe podjęcie zatrudnienia przez wnioskodawczynię nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, bo spowodowałoby to wyłączenie opieki i stanowiłoby zagrożenia dla zdrowia, a nawet życia matki. Organ nie zakwestionował faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J.S. przez córkę, ale stwierdził, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagającą opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K.S., reprezentowana przez radcę prawnego B.S. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie a) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w związku z art. 23 i 27 k.r.i.o. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że córce, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką, legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż współmałżonek osoby niepełnosprawnej żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, b) art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej J.S. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią, ponieważ jej współmałżonek żyje i to na nim spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do małżonki, c) art. 6, 7, 8, 9, 77, 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że współmałżonek niepełnosprawnej J.S. jest w stanie się nią opiekować, gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności podczas, gdy okoliczność ta nie została w ogóle zbadana i nie zostały w tym zakresie podjęte żadne działania zmierzające do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji zdrowotnej i rodzinnej. Na podstawie powyższych zarzutów strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając odwołanie strona powołała orzecznictwo administracyjne na poparcie swoich zarzutów i wskazała, że w sytuacji, gdy małżonek niepełnosprawnej sam boryka się z licznymi schorzeniami oraz jest w podeszłym wieku, ubieganie się o ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest de facto niemożliwe. Literalna wykładnia powołanych przepisów prowadzi do pozbawienia osób faktycznie sprawujących opiekę, a zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem strony akceptacja takiej wykładni prawa naruszałaby konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji, nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 12 października 2022 r. KO.441.273.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że z akt sprawy wynika, iż J.S. orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 8 czerwca 2021 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2023 r. Ustalony stopień datuje się od 30 kwietnia 2021 r., nie da się jednak ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. J.S. zamieszkuje wspólnie z mężem W.S. (lat 71). Wnioskodawczyni jest ich jedyną córką. K.S. mieszka wraz z rodziną w P. Opiekuje się matką od poniedziałku do soboty. W niedzielę opiekę sprawuje współmałżonek. J.S. choruje na Parkinsona, nadciśnienie tętnicze, migotanie przedsionków, przepuklinę pępkową, zwyrodnienie kolan, nie ma lewej ręki. Porusza się na wózku inwalidzkim. W.S. leczy się na jaskrę, zapalenie jelita grubego, nadciśnienie tętnicze, przepuklinę (oczekuje na operację). Nie posiada orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Oświadczył, że nie jest w stanie opiekować się żoną. K.S. nie pracuje zawodowo od 10-12 lat i jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Opieka nad matką obejmuje takie czynności takie jak: higiena osobista, smarowanie kremami, przygotowanie ubrań, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia, podawanie leków i posiłków, sprzątanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków i realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery, czytanie książek, masaże i oklepywanie. Kolegium podzieliło tę linię orzecznictwa, która aprobuje zawężającą wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w myśl której świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium w sytuacji pozostawania osoby podlegającej opiece w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która nawet faktycznie - zamiast tego współmałżonka - sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, a więc rezygnuje tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ewentualnie nie podejmuje zatrudnienia. Kolegium podkreśliło, że stanowisko takie znajduje potwierdzenie w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i zacytowało fragmenty niektórych z tych orzeczeń. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji słusznie uznał, iż zachodzi brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego K.S. na niepełnosprawną matkę w sytuacji, gdy podopieczna pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Kolegium nie można również nie widzieć tej okoliczności, że skarżąca jest osobą długotrwale bezrobotną (10-12 lat), co sugeruje, iż wątpliwym jest, że niepodejmowanie zatrudnienia wynika z konieczności sprawowania opieki nad matką.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła K.S., reprezentowana przez radcę prawnego B.S. Zaskarżonej decyzji zarzucono 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 128 k.r.i.o. oraz art. 23 k.r.i.o. i art. 27 k.r.i.o. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że córce K.S., na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, b) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek z uwagi na swój stan zdrowotny, niepotwierdzony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może zająć się żoną, stanowi negatywną przesłankę do przyznania K.S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, c) art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6, 7, 8, 9, 77, 80 K.p.a. w związku z art. 107 § 3 K.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że mąż niepełnosprawnej J.S. jest w stanie się nią opiekować, gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy okoliczność ta nie została szczegółowo zbadana i nie zostały w tym zakresie podjęte żadne działania zmierzające do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji zdrowotnej. W świetle powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Kolegium podkreśliło, że w niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że skarżąca świadczy opiekę stałą nad matką, ponieważ wykonuje wszystkie czynności opiekuńcze, które zasadniczo są niezmienne (część z nich jest wykonywana od potrzeby). Ponadto, skarżąca sprawuje opiekę długotrwałą, ponieważ jest ona rozciągnięta w czasie. Z kolei znaczny stopień niepełnosprawności wskazuje na złą kondycję zdrowia osoby schorowanej, tym bardziej, że wnioski pracownika socjalnego sformułowane podczas wizyty w związku z koniecznością przeprowadzenia wywiadu środowiskowego są podobne. W połączeniu z wiekiem, choroby czynią sytuację osoby wymagającej opieki nieprzewidywalną. Gdyby skarżąca była nieobecna w domu w związku z pracą, którą hipotetycznie mogłaby podjąć, jej matka mogłaby doznać tak znaczącego regresu zdrowotnego, że to stanowiłoby dla niej zagrożenie. Wobec tego nie da się stwierdzić, że skarżąca nie sprawuje opieki stałej i długotrwałej. Mimo to, zaskarżona decyzja odpowiada prawu, ponieważ J.S. pozostaje w związku małżeńskim z W.S., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co zostało potwierdzone przez organ I instancji w trakcie wywiadu środowiskowego. W związku z powyższym nie ziściła się okoliczność, która zwalniałaby W.S. z obowiązku alimentacyjnego, a tym samym w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z art. 128 § 1 k.r.o. skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 529 z późn. zm.), cytowanej dalej także w skrócie jako "P.p.s.a.", zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek w tym przedmiocie został złożony przez stronę skarżącą, zaś organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 12 października 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Moszczenica z dnia 26 sierpnia 2022 r. nr DŚR.5122.SP.000097.08.2022 o odmowie przyznania K.S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J.S. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Materialnoprawne podstawy wydanych przez organy decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), cytowanej dalej także w skrócie jako "u.ś.r.".

Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Bezspornym w sprawie jest, że wymagająca opieki J.S. orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 8 czerwca 2021 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2023 r. Ustalony stopień datuje się od 30 kwietnia 2021 r., nie da się jednak ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Zgodnie z powołanym wyżej orzeczeniem J.S. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. J.S. choruje na chorobę Parkinsona, nadciśnienie tętnicze, migotanie przedsionków, przepuklinę pępkową, zwyrodnienie kolan, nie ma lewej ręki. Porusza się na wózku inwalidzkim. Organy ustaliły, że J.S. zamieszkuje wspólnie z mężem W.S. (lat 71), który leczy się na jaskrę, zapalenie jelita grubego, nadciśnienie tętnicze, przepuklinę, przy czym nie posiada orzeczonego stopnia niepełnosprawności. W.S. oświadczył, że nie jest w stanie opiekować się żoną. Skarżąca jest ich jedyną córką, mieszka wraz z rodziną w P., opiekuje się matką od poniedziałku do soboty, zaś w niedzielę opiekę sprawuje małżonek. Bezspornym jest, że skarżąca jest osobą, na której stosownie do treści przepisu art. 128 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Skarżąca nie pracuje zawodowo od ok. 10-12 lat i jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Opieka nad J.S. obejmuje takie czynności takie jak: higiena osobista, smarowanie kremami, przygotowanie ubrań, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia, podawanie leków i posiłków, sprzątanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków i realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery, czytanie książek, masaże i oklepywanie. Powyższe ustalenia co do stanu faktycznego zostały poczynione na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie były kwestionowane w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu ww. stan faktyczny w sprawie został przez organy obu instancji ustalony w sposób prawidłowy i nie budzi wątpliwości.

Mając na uwadze powołane wyżej przepisy u.ś.r. oraz ustalony stan faktyczny zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że w niniejszej sprawie zostały spełnione dwie pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie z wnioskiem wystąpiła córka osoby wymagającej opieki stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaś osoba, nad którą ma być sprawowana opieka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organów obu instancji, że zaistniała negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., wykluczająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie okoliczność, wedle której osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym podkreślić należy, że ani organy administracji, ani Sąd nie kwestionują stanu zdrowia małżonka wymagającej opieki J.S.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, że na gruncie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pojawiły się w orzecznictwie sądów administracyjnych rozbieżności w zakresie wymogu formalnego legitymowania się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w celu umożliwienia innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji gdy małżonek osoby wymagającej opieki z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie realnie sprawować tej opieki. Jednakże w dniu 14 listopada 2022 r. na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, została podjęta uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 2/22 (dostępna są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl), o następującej treści:

"1.Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);

2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".

W uzasadnieniu powyższej uchwały, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w szczególności, że: "z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 z późn. zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej (...). Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia".

Jednocześnie wskazano, że "w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna - brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym".

W tym miejscu wskazać należy, że stosownie do art. 269 § 1 P.p.s.a. jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Z powołanego wyżej przepisu wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych (podobnie A. Skoczylas, Moc wiążąca uchwał NSA a prawa jednostki [w:] Jednostka w demokratycznym państwie prawa, red. J. Filipek, Bielsko-Biała 2003, s. 601). Istota owej mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (tak: A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 269).

Jak wynika natomiast z ustalonego stanu faktycznego w sprawie wymagająca opieki matka skarżącej J.S., w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także w dacie orzekania przez organy administracji, pozostawała w związku małżeńskim z W.S., który nie legitymował się jednak orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. brak było podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można nie zauważyć, że z akt sprawy wynika, że W.S., mąż niepełnosprawnej J.S. oświadczył, że leczy się na jaskrę, zapalenie jelita grubego, nadciśnienie tętnicze, przepuklinę (oczekuje na operację), a także, iż nie jest w stanie opiekować się żoną. Jednakże dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma znaczenia stan zdrowia męża J.S., bowiem zgodnie z powołaną uchwałą NSA tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez małżonka osoby wymagającej opieki otwiera drogę innym osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. A takowym orzeczeniem W.S. się nie legitymował. Z tego też względu zarzut skargi naruszenia prawa materialnego, tzn. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. uznać należy za bezzasadny. Tym samym niezasadne są podnoszone w skardze zarzuty naruszenia art. 128 k.r.i.o. oraz art. 23 k.r.i.o. i art. 27 k.r.i.o. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. Odnosząc się do zarzutu skargi, iż organy niezasadnie uznały, że nie ma związku przyczynowego między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką, to zarzut ten jest bezprzedmiotowy, a to z tego względu, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia był ww. fakt pozostawała niepełnosprawnej J.S. w związku małżeńskim z W.S., który nie legitymował się jednak orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić trzeba, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 K.p.a. Sformułowany w skardze zarzut, że organy nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawnie przyjęły, że mąż niepełnosprawnej J.S. jest w stanie się nią opiekować oraz nie zostały w ww. zakresie podjęte przez organy żadne działania zmierzające do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji zdrowotnej, to mając na uwadze normę art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. zwłaszcza w świetle ww. uchwały NSA, ostać się nie może. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a., organ wyjaśnił wszystkie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej wydaniu. Tym samym zarzuty skargi w powyższym zakresie okazały się niezasadne.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę.

W tym stanie sprawy Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.

is