Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 1125/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-07-09 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: odmówiono zmiany postanowienia referendarza
Powołane przepisy: article: art.246 par. 1 pkt 2 wzw. z art. 165
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu [...]. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi I.R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu sprzedaży samochodów osobowych przed ich pierwszą rejestracją w kraju postanawia: odmówić zmiany postanowienia z dnia [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...]. złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy

w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Do wniosku dołączyła szereg dokumentów na potwierdzenie zasadności wniosku.

Postanowieniem z dnia [...]. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w 90% oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Wyrokiem z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny

w B. oddalił skargę strony na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T.

w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu sprzedaży samochodów osobowych przed ich pierwszą rejestracją w kraju.

W dniu [...] wpłynął kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Także do tego wniosku skarżąca załączyła szereg dokumentów (kopii) na potwierdzenie przedstawionej we wniosku sytuacji majątkowej i rodzinnej. W tym zakresie skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwójką dzieci, którego miesięczny dochód stanowi kwota 2.833 zł brutto. Miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu z uwzględnieniem okresu grzewczego strona określiła na kwotę ok. 1.100 zł. Ponadto skarżąca wskazała, że w miesiącach roku szkolnego ponosi koszty internatu starszej córki w kwocie 300 zł miesięcznie, koszty zakupu biletów komunikacji publicznej w kwocie 60 zł miesięcznie, koszty obiadów w przedszkolu młodszej córki

w kwocie 80 zł miesięcznie, koszty zakupu podręczników w wysokości 27,99 zł miesięcznie oraz płatny raz na dwa miesiące koszt ubezpieczenia córek na wypadek śmierci rodziców w kwocie 473,05 zł. Podniosła, że wpływ na jej złą sytuację materialną ma okoliczność regularnych wydatków związanych z opłacaniem wpisów od skarg wnoszonych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Podkreśliła, że posiada znaczne zadłużenie w stosunku do wierzyciela podatkowego, które generuje ok. 20.000 zł odsetek od zaległości podatkowych miesięcznie. Jako majątek nieruchomy strona wskazała nieruchomości rolne o pow. 7,9 ha oraz 1,34 ha obciążone hipoteką przymusową przez Dyrektora Izby Celnej w T. na poczet zaległości podatkowych. Wnioskodawczyni wskazała również, że udziały w D.M. sp. z o.o., są obecnie zajęte w całości przez Dyrektora Izby Celnej w T.. Wyjaśniła, że spółka prowadzi działalność od [...]. Rok 2010 zakończyła stratą. W roku 2011 uchwałą wspólników zysk został przeznaczony na kapitał zapasowy, natomiast 2012r. i 2013r. zakończył się stratą w związku, z czym nie dokonano podziału zysków.

Dowodami załączonymi do wniosku były m.in. zaświadczenia o zarobkach skarżącej oraz jej małżonka, wyciąg z rachunku bankowego, wyciąg z rachunku bankowego D.M. Sp. z o.o. Spółka Komandytowa, kopia przelewu opłaty za przedszkole, kopia dowodu wpłaty za bursę, pokwitowania dotyczące opłat za wywóz śmieci, kanalizację, wodę i prąd, faktura na zakup oleju opałowego, polisa ubezpieczenia domu, faktura zakupu książek, CIT-8 Spółki D.M., z którego wynika, że za 2013r. Spółka wykazała stratę w kwocie 7.575,37 zł (przychód 346.165,34 zł), zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego oraz umowę przewłaszczenia pojazdów na zabezpieczenie pod warunkiem zawieszającym (k. 159-206, tom I akt sądowych).

Ocenie podlegały także dołączone do akt sprawy I SA/Bd 1184/13 dokumenty: zeznania podatkowe skarżącej oraz jej męża za lata 2011-2012 z których wynika, że za powyższe okresy osiągnęli dochód w kwotach 45.704,10 oraz 59.550 zł; wyciąg z rachunku bankowego; zaświadczenia o zarobkach, zeznania podatkowe spółki w której jest udziałowcem (CIT-8) za lata 2011-2012; kartę informacyjną z leczenia szpitalnego; zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego udział w spółce; dokumenty potwierdzające okoliczność obciążenia nieruchomości hipoteką.

Postanowieniem z dnia [...]. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy

w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego (k. 228, tom II akt sądowych).

W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca podkreśliła, że wskutek oddalenia przez Sąd skargi, zmianie uległo stadium postępowania sądowego, ponieważ zgodnie

z art. 175 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm. dalej ustawa p.p.s.a.) skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata, radcę prawnego lub doradcę podatkowego. Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów udziału profesjonalnego pełnomocnika w sprawie, nawet najniższego wynagrodzenia, określonego przepisami dotyczącymi wynagradzania za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie strony istotnym jest, że przed tut. Sądem zawisło 130 spraw, tym samym wydatki na profesjonalnego pełnomocnika przekraczają jej możliwości płatnicze.

Skarżąca zaznaczyła, że odmowa przyznania profesjonalnego pełnomocnika zamknie jej drogę kontroli wyroku przez NSA, co narusza art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie skarżącej, uznanie przez Referendarza, że jednostkowy nakład pracy pełnomocnika, z uwagi na jednorodzajowość spraw, nie będzie wysoki, stoi w sprzeczności z zasadami ponoszenia kosztów pomocy prawnej przez Skarb Państwa, które nie pozwalają "miarkować" wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy.

Skarżąca zgodziła się z Referendarzem, iż powinna w ramach prowadzonej działalności uwzględnić konieczność zgromadzenia odpowiednich środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Jednakże, jak podkreśliła, wszczęcie wobec niej 130 postępowań podatkowych, nie było, przy obiektywnym mierniku staranności, możliwe do przewidzenia. Wynikło bowiem z nagłej zmiany wykładni przepisów normujących obowiązki podatkowe w akcyzie dla przedsiębiorców dokonujących wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodów. Strona dodała, że zasadnie nie przewidując wszczęcia 130 postępowań podatkowych, planując wydatki jako przedsiębiorca, uwzględniała w nich konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie sporów sądowych. Jednakże wszystkie oszczędności zostały w całości przeznaczone na obronę jej interesów w trakcie toczących się postępowań przed organem podatkowym, na wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, na usługi którego już ją nie stać. Podniosła również, w kontekście udzielonego jej zwolnienia

w 90% z kosztów sądowych, że minimalne wynagrodzenie doradcy podatkowego ustanowionego w ramach prawa pomocy jest wyższe niż pełna wysokość wpisu sądowego od skargi. Zarzuciła, że referendarz podnosząc taki argument uznał, iż nie stać ją na ponoszenie kosztów w pełnym zakresie, a z drugiej strony stać na ponoszenie dużo wyższych kosztów tytułem wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Nie sposób się zgodzić ze stanowiskiem referendarza, że z uwagi na jednorazowość wydatków na wyprawkę szkolną córki, koszty te można pominąć. Dodała, że wszelkie takie wydatki są planowane z wyprzedzeniem i stanowią jeden

z miesięcznych wydatków jej rodziny.

Końcowo strona wskazała, że od dwóch lat nie dzielono zysku spółki D.M

i nie wypłacono dywidendy. Skarżąca zwróciła uwagę, że wystąpienie przez wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z roszczeniem wypłaty dywidendy w sytuacji ciążących na tej spółce zobowiązań mogłoby prowadzić do postawienia jej zarzutu działania na jej niekorzyść w sytuacji ogłoszenia przez nią upadłości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań Sąd podkreśla, że przy sposobie rozstrzygnięcia

o wniosku w tej sprawie, uwzględnił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w analogicznym stanie prawnym i faktycznym, rozpoznając zażalenia na postanowienia o takim samym charakterze, uchylił postanowieniami z dnia [...]. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. (postanowienia w sprawach I GZ 385 – 389/15, I GZ 299-303/15, I GZ 310-311/15, I GZ 319 – 320/15 oraz I GZ 353/15). We wskazanych postanowieniach Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek skarżącej o prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, niezasadnie potraktował taki wniosek jako nowy i tak go rozstrzygnął. Sąd drugiej instancji wskazał na prawidłowy sposób procedowania w sprawie, które powinno polegać na rozpoznaniu przedmiotowego wniosku (o prawo pomocy w zakresie przyznania doradcy podatkowego z urzędu) jako kolejnego wniosku w sprawie, przez odniesienie się do wydanego wcześniej prawomocnego postanowienia o przyznaniu prawa pomocy przez zwolnienie skarżącej w 90% od kosztów sądowych i odmowie przyznania pełnomocnika z urzędu.

W ramach powołanych wyżej zasad, Sąd stwierdza, że na podstawie art. 260 ustawy p.p.s.a., wobec wniesionego w terminie sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...]., utraciło ono moc, stąd obowiązkiem Sądu pozostawało rozstrzygnięcie o żądaniu skarżącej zawartym we wniosku z [...]

Na podkreślenie zasługuje okoliczność, że składając kolejny wniosek o prawo pomocy, ograniczony zakresowo do żądania przyznania pełnomocnika z urzędu, wobec udzielonego skarżącej wcześniej znaczącego zwolnienia w zakresie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, skarżąca uzasadniała go w przeważającej większości tymi samymi argumentami dla zobrazowania swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wszystkie dokumenty, które załączone zostały do rozstrzyganego obecnie wniosku są tożsame z dokumentami załączonymi do wniosku z dnia [...] załatwionego prawomocnym postanowieniem z [...]. W tym zakresie Sąd nie miał podstaw do dokonywania ponownej oceny możliwości udzielenia prawa pomocy w postaci przyznania pełnomocnika z urzędu w granicach tych okoliczności, gdyż takiej oceny dokonał już we wcześniejszym postanowieniu, uznając przedstawione argumenty za niewystarczające dla uzyskania prawa pomocy w tym zakresie.

Odnosząc się natomiast do okoliczności powołanych w kolejnym wniosku jako nowe, na które skarżąca składając poprzedni wniosek nie wskazywała, Sąd stwierdza, że zawierają się one w pierwszej części uzasadnienia wniosku o przyznanie

prawa pomocy (pozostała część jest tożsama z treścią zawartą w poprzednim wniosku).

W ramach tej argumentacji skarżąca wskazała na etap postępowania sądowoadministracyjnego, w którym występuje z przedmiotowym wnioskiem, tj. konieczność wniesienia skargi kasacyjnej, która zgodnie z art. 175 ustawy p.p.s.a. musi być sporządzona przez profesjonalistę z kręgu podmiotów w tym przepisie wskazanych. Skarżąca podniosła, że zakres kosztów, które zobowiązana będzie ponieść wyznacza perspektywa konieczności złożenia skarg kasacyjnych w 130 sprawach, co przy średnich kosztach wartości przedmiotu zaskarżenia wahającego się pomiędzy kwotą 10.000 zł a 50.000 zł oznaczałoby wydatek w każdej ze spraw co najmniej w kwocie 2.400 zł. Skarżąca wskazała, że nie udało jej się znaleźć pełnomocnika, który zechciałby to uczynić za kwotę 1.000 zł od sprawy, ale nawet, gdyby się to udało wymagałoby wyłożenia kwoty łącznej 130.000 zł. Podkreśliła, że wartość wynagrodzenia ustalona została w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego

w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. Nr 31, poz. 153 ze zm.). Skarżąca akcentowała, że poniesienie wydatku w takim zakresie jest nadmierne wobec jej możliwości finansowych i, z uwagi na skalę oraz nagłą zmianę stanowiska organów w ocenie charakteru samochodów, nie mogła uwzględnić tych kosztów w wydatkach prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca wskazała, że posiadane środki zostały przez nią wykorzystane już

w dotychczas prowadzonym postępowaniu dla obrony jej interesów przez profesjonalnego pełnomocnika. Podkreśliła, że skoro w sprawie uznano, że skarżącej nie stać na ponoszenie kosztów sądowych w kwocie niższej, to nie ma podstaw do twierdzenia, że może ona ponieść kwotę wyższą z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika.

Odnosząc się do przedstawionej wyżej argumentacji skarżącej, Sąd uznał ją za niezasadną. Należy podkreślić, że wpływ wydatków poniesionych przez skarżącą na udział profesjonalnego pełnomocnika we wcześniejszym postępowaniu dotyczącym 130 spraw, oceniony został już w postanowieniu z dnia [...]., kiedy Referendarz odmówił mimo to przejęcia obowiązku finansowania tych wydatków na etapie postępowania sądowego przez Skarb Państwa. Po tym momencie, w trakcie trwania postępowania skarżąca nie była w sprawie reprezentowana przez pełnomocnika, stąd nie ma podstaw do ponownej oceny tej okoliczności.

W zakresie oceny konieczności przyznania skarżącej prawa pomocy przez ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu w sprawie, stwierdzić należy, że Sąd – wzorem skarżącej – prawo takie postrzegać musi przez pryzmat ilości spraw, w których skarżąca zainicjowała postępowanie. Skarżąca bowiem nie traktuje spraw indywidualnie, lecz swoją argumentacją podkreśla, że w jej ocenie każda ze spraw musi zostać poddana kontroli sądowej w dwóch instancjach. W tym miejscu wskazać należy, że wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...]. w sprawie

I GSK 1215/13 oddalono skargę kasacyjną skarżącej, w którym także, zgodnie z regułą wynikającą z art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. obciążono ją obowiązkiem zapłaty kosztów na rzecz organu w kwocie 450 zł. Skarżąca nie podważa w sprawie charakteru spraw, jako podobnych przedmiotowo o stosunkowo jednorodzajowym charakterze. Ocenę taką ze strony Sądu, uzasadnia podobna argumentacja oraz składana do każdej sprawy ekspertyza prawna sporządzona na zlecenie Stowarzyszenia Niezależnych Dealerów Samochodowych z siedzibą

w K. K. z dnia [...]. Pochodzenie przedmiotowej ekspertyzy, jak i argumentacja samego sprzeciwu (pkt 6 i 7) uprawnia do wniosku, że skarżącej znany jest powszechny problem klasyfikacji samochodów do kodu CN 8703

i sposób jego oceny w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. W tym kontekście eksponuje ona konieczność zagwarantowania jej prawa do przyznania pomocy państwa w zakresie pełnomocnika z urzędu w każdej sprawie, co wywodzi z norm konstytucyjnych wyrażonych w art. 77 ust. 2, art. 176 ust. 1 Konstytucji RP.

Pierwszy z powołanych przepisów stanowi, że ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw, a drugi statuuje zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego. Zdaniem Sądu, przyjęte regulacje ustawowe w zakresie udzielania prawa pomocy w ustawie p.p.s.a. nie naruszają wskazanych przepisów. Istniejące bowiem regulacje dają stronie realne prawo uzyskania rozstrzygnięcia sprawy przez sądy dwóch instancji. Stosowanie tego prawa

w praktyce nie może jednak być nieograniczone w każdym stanie faktycznym. Należy bowiem podkreślić, że zgodnie z art. 1 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli. Realizacja tej normy w praktyce oznacza, że szeroki katalog praw i wolności poszczególnego obywatela w konfrontacji z dobrem wspólnoty obywateli, może doznać ograniczeń.

Należy wskazać, co w istocie nie było kwestionowane, że sprawy skarżącej

w istocie nie różnią się stanem prawnym oraz faktycznym. Mimo ich wielości nakład pracy pełnomocnika przy sporządzeniu skarg kasacyjnych nie będzie wymagał szczególnego wysiłku w skali jednostkowej. Zauważyć należy, że przepis art. 175 § 1

i 3 p.p.s.a. nie wymaga profesjonalnego zastępstwa procesowego przez sądem kasacyjnym, a jedynie sporządzenia przez profesjonalistę skargi do tego sądu. Zatem skarżąca może zlecić pełnomocnikowi tylko sporządzenie skargi kasacyjnej, co zresztą nastąpiło w kilku sprawach.

Powyższych okoliczności nie pozwala uwzględnić system prawa pomocy w zakresie ustanawiania pełnomocnika z urzędu. Jak słusznie skarżąca podniosła we wniesionym sprzeciwie, przepisy nie pozwalają na "miarkowanie" wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu, stosownie do nakładu jego pracy (czy tylko sporządził skargę kasacyjną, czy reprezentował stronę w całym postępowaniu przed sądem administracyjnym). Sąd z urzędu musi uwzględnić tę okoliczność przy przeznaczaniu publicznych (wspólnych) środków dla realizacji praw jednostki. Ustawodawca stwarza taką możliwość, nie nakładając takich ograniczeń na wolnym rynku usług prawniczych. W ustawie z dnia 5 lipca 1996r. o doradztwie podatkowym (Dz.U. z 2008r. Nr 73, poz.443 ze zm.), w art. 41a ust. 1 ustanowiono, że wynagrodzenie za czynności doradcy podatkowego ustala umowa z klientem. Przyjmuje się, że taki zapis stwarza doradcom podatkowym niezależność w zakresie określenia wysokości wynagrodzenia za świadczone usługi doradztwa podatkowego (por. Anna Michalak "Komentarz do

art. 41(a) ustawy o doradztwie podatkowym" wydawnictwo LexisNexis 2012).

W rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości dotyczących opłat za czynności adwokackie czy radców prawnych (§ 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, Dz.U. z 2013r. poz. 490 oraz § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

z urzędu, Dz.U. z 2013r. poz. 461) wskazano, że w zakresie umów z klientami prawnicy obu korporacji są uprawnieni do obniżenia wynagrodzenia poniżej stawek minimalnych, a w szczególnych sytuacjach – nawet do rezygnacji z wynagrodzenia. W tym duchu należy także interpretować systemowo regulacje dotyczące doradców podatkowych. Mając na uwadze powszechnie znaną okoliczność dużej podaży na rynku usług prawniczych, nie sposób dać wiarę, że skarżąca nie ma możliwości pozyskania prawnika do sporządzenia jednorodzajowych skarg kasacyjnych w swoich sprawach za wynagrodzenie, które pozostaje w granicach jej możliwości finansowych. Sąd oceniając sytuację materialną skarżącej uznał za możliwą jej partycypację w wąskim zakresie

w kosztach sądowych po to, by większość środków mogła przeznaczyć na usługi pełnomocnika z urzędu. Nie jest prawdziwe twierdzenie skarżącej, że skoro Sąd uznał, że ma ona wyłącznie możliwość pokrycia kosztów sądowych w niewielkiej kwocie, to niekonsekwencją jest uznanie przez Sąd, że może ponieść większe koszty za udział pełnomocnika w sprawie. Należy podkreślić, że Sąd właśnie dlatego nie nakładał na skarżącą obowiązku zapłaty kosztów sądowych w większym zakresie, by umożliwić jej ewentualne sfinansowanie udziału pełnomocnika. Aczkolwiek sytuacja finansowa skarżącej nie jest łatwa, to jednak wraz z mężem pracują na bieżąco. Skarżąca uiściła koszty sądowe w zakresie, który został na nią nałożony. Przedstawiona dokumentacja na okoliczność stanu finansowego spółek, z którymi jest związana dowodzi, że posiadają one obciążenia, które jednak realizują zachowując kontynuację działalności.

Z dostępnych danych w Internecie wynika, że oferują samochody na sprzedaż.

W świetle powyższego partycypacja publicznych środków na udział pełnomocnika z urzędu w tej sprawie dla sporządzenia skargi kasacyjnej, pozostaje nieuzasadniona. Reasumując Sąd stwierdził, że na mocy prawomocnego postanowienia z dnia [...]. skarżąca korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych w 90%, i nie ma przesłanek do zmiany postanowienia w zakresie udzielonego prawa pomocy.

Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.