Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 232/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 październiku 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1659 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej Kpa), po rozpatrzeniu odwołania M. B. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta K. przez Zastępcę Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., z dnia [...] Nr [...] odmawiającej mu umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną B. B. w kwocie 29.433.87zł wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w kwocie 9.564,18zł - utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.

Argumentując podjęte rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach – w pierwszej kolejności – przypomniał, że organ pierwszej instancji przytoczoną na wstępie decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił stronie jako dłużnikowi alimentacyjnemu umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną B. B. w kwocie 29.433,87 zł wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w kwocie 9.564,18 zł.

Następnie w pełni akceptując ustalenia organu pierwszoinstancyjnego i poczynione na ich podstawie wywody prawne podał, że w dniu 28 listopada 2016 r. dłużnik alimentacyjny wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności alimentacyjnych powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wyeksponował w pierwszej kolejności, że:

po pierwsze - w skład rodziny strony wchodzą: strona oraz konkubina – J. G.,

po drugie - na dochód rodziny strony składają się: renta strony w wysokości 441,82 zł (po potrąceniach komorniczych), zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, łącznie 594,82 zł oraz dochód J. G. (konkubiny) w postaci dodatku mieszkaniowego w kwocie 183 zł. Dochód rodziny wynosi 777,82 zł;

po trzecie - wydatki rodziny kształtują się następująco: czynsz 171 zł, energia elektryczna 69,47 zł, potrącenia komornicze (odliczone od dochodu) 440,74 zł, żywność i środki czystości 420 zł, oplata za obiady 40 zł, wydatki na leki i leczenie 80 zł. Łącznie wydatki rodziny wynoszą 780,47 zł.

W dalszej kolejności zaakcentował, że z zaświadczenia z dnia 02 września 2016 r. sygn. akt [...] Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym K. w K. wynika, że wyrokiem Sądu Rejonowego K. w K. z dnia [...] sygn. akt [...] zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 05 marca 201 r. strona ma zasądzone alimenty na rzecz B. B. w kwocie 400 zł miesięcznie, jednakże egzekucja okazała się bezskuteczna. Wskazał także, że strona orzeczeniem ZUS Oddział w C. z dnia [...] nr [...] została uznana za trwale całkowicie niezdolną do pracy.

W tych okolicznościach uznał, że zasadnie organ pierwszoinstancyjny nie znalazł w sytuacji strony przyczyn, na podstawie których można by przychylić się do jej prośby o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaskarżoną decyzją odmówił umorzenia tych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami.

Odnosząc poczynione ustalenia do regulacji prawnych podał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r., o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 859 z późn. zm., dalej także "ustawa") - organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

2. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Po zacytowaniu tegoż przepisu Kolegium stwierdziło, iż odmawiając umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ pierwszej instancji wykazał, na jakiej podstawie oparł swoje twierdzenia i w czym wyrażają się przesłanki odmowy. Zauważyło przy tym, że sytuacja materialna rodziny strony jest niewątpliwie trudna z uwagi na ciężką chorobę strony, jednakże nie można jej uznać za wyjątkową czy szczególną która uzasadniałaby podjęcie decyzji o umorzeniu należności dłużnika alimentacyjnego wobec dziecka, gdyż obowiązkiem rodzica jest dostarczanie środków na jego utrzymanie. Dodatkowo Kolegium stwierdziło, iż "z dochodu rodziny strony jest możliwość spłacenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem obecnie rodzina też posiada obciążenia komornicze".

Na zakończenie skonstatowało, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem i zasługuje na utrzymanie w mocy.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca ponownie wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia – analogicznie jak w odwołaniu – zaskarżonej decyzji zarzuciła, co do zasady, brak właściwego ustalenia stanu faktycznego i nie uwzględnienia przez orzekające w sprawie organy jej sytuacji rodzinnej, życiowej i materialnej.

Odnosząc się do stanowiska Kolegium, że "sytuacja materialna strony jest niewątpliwie trudna z uwagi na ciężką chorobę strony, jednak nie można jej uznać za wyjątkową czy szczególną" wyraziła niezrozumienie albowiem - jak stwierdziła - "nie jestem w stanie wyobrazić sobie, jaki stan faktyczny organ II instancji musiałby uznać za wyjątkowy i szczególny, uzasadniający podjęcie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych - skoro nie jest nim ciężka choroba, całkowita niezdolność do pracy i brak uprawnień do renty w trybie zwykłym".

Strona podniosła, że wykazała, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, trwale całkowicie niezdolną do pracy. W roku 2004 utraciła pracę, była zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy. W roku 2009 znalazła samodzielnie zatrudnienie w firmie, w której została zatrudniona na okres próbny. Po niespełna miesiącu pracy, w lutym 2009 r., po doznanym urazie - złamaniu podudzia i stawu skokowego, przebywała na zwolnieniu lekarskim, co spowodowało, iż pracodawca nie przedłużył umowy o pracę. Następnie opisała konsekwencje zdrowotne tego złamania, a także problemy zawodowe z tym związane. Przypomniała, że podczas hospitalizacji w roku 2012 wykryto u niej nieresekcyjny złośliwy guz żołądka, i od tegoż czasu pozostaje pod stałą opieką onkologa, poddając się chemioterapii w trybie ambulatoryjnym. Wskazała nadto, że choruję również na miażdżycę uogólnioną oraz chorobę zwyrodnieniową stawów kręgosłupa.

Nadto podniosła, że wskutek uwzględnienia jej skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 lutego 2016 r., sygn. akt: II SA/Wa 1375/15, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] przyznał jej w drodze wyjątku rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na stałe. Przyznanie renty tym trybie - w jej ocenie - świadczy o tym, iż rzeczywiście zaistniały szczególne okoliczności, uzasadniające przyznanie świadczenia, w tym brak niezbędnych środków utrzymania.

Nie negując przy tym swojego obowiązku alimentacyjnego jako rodzica wobec dziecka, skarżący skonstatował, że "przyjęcie wprost argumentacji Kolegium, iż obowiązkiem rodzica jest dostarczanie środków na jego utrzymanie, prowadziłoby do braku możliwości zastosowania art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Podniósł, iż organy ustaliły, iż wydatki miesięczne rodziny wahają się w granicach 780 zł, przy dochodzie 777,82 zł.

Jego zdaniem decyzja odmawiająca umorzenia mu należności wraz z argumentem, iż z dochodu rodziny jest możliwość spłacenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż obecnie rodzina posiada obciążenia komornicze, jest dla niego "krzywdząca", gdyż nie uwzględnia sytuacji dochodowej i rodzinnej. Podsumowując podał, że stan jego zdrowia nie ulegnie polepszeniu, co oznacza, że z każdym dniem wzrastać będą koszty mojego leczenia. Stwierdził przy tym, że niezrozumiałe jest dla niego uzasadnienie odmowy w oparciu o stwierdzenie, że Komornik Sądowy i tak nadal będzie potrącał maksymalną część z renty celem spłaty zadłużenia z tytułu wypłacanych w dalszym ciągu świadczeń alimentacyjnych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powtórzyło argumentację w niej zawartą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm., dalej także: Ppsa) normuje, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje wydane w postępowaniu administracyjnym. Stosownie do art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Powyższe oznacza, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania.

Spór koncentruje się wokół uznania czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy organy zasadnie odmówiły stronie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej.

Zatem przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest wyłącznie ocena prawidłowości prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Materialnoprawną podstawą orzekania w sprawie – jak słusznie zauważyły organy pierwszej i drugiej instancji – był art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do jego treści organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przywołana norma prawna nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest, iż działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 Kpa, uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 Kpa, jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Innymi słowy przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Wspomniane tzw. uznanie administracyjne oznacza, że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym przy tym jest, że rozstrzygnięcie to winno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności, a decyzja winna być wyczerpująco uzasadniona.

Decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu, na co zwrócił szczególną uwagę tut. Sąd w wyroku z dnia 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 1217/14, wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje podejmowane w ramach ustawowego skrępowania, gdyż powinny wskazywać dlaczego to, a nie inne rozwiązanie zostało wybrane, czemu nie sprostały orzekające w niej organy, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA.

W tej mierze wskazać należy, że analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do uprawnionego wniosku, że rację ma strona skarżąca, że uzasadnienia decyzji obu instancji nie spełniają wymogów zawartych w art. 107 § 3 Kpa, gdyż organy te nie dokonały pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego, wręcz przeciwnie ograniczyły się do przytaczania regulacji prawnych i lakonicznych stwierdzeń o obowiązku alimentacyjnym strony jako rodzica. Nie odniosły się do konkretnej prośby strony i wskazanych przez nią na jej poparcie argumentów. Skoro ustawodawca stworzył dla zobowiązanego trzy rozwiązania, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji w ramach, których może on wystąpić o:

po pierwsze - rozłożenie na raty,

po drugie - odroczenie terminu spłaty zadłużenia a w ostateczności także o

po trzecie - umorzenie występującego zadłużenia,

to realizując zagwarantowane przez ustawodawcę prawo do ubiegania się o jedno z tych rozwiązań organy każdorazowo zobligowano są zindywidualizować i odnieść te możliwości prawne do sytuacji życiowej podmiotu korzystającego z niego, czego – w ocenie Sądu – w sprawie poddanej kontroli osądu nie uczyniły starannie.

W szczególności organy nie rozważyły, czy odmowa umorzenia przedmiotowych należności nie doprowadzi de facto do nieodwracalnych strat dla strony i biorąc pod uwagę konkretną bardzo trudną jej sytuację nie spowoduje zagrożenia dla możliwości jej dalszej egzystencji, albo uniemożliwi jej zaspokajanie podstawowych potrzeb bytowych, w tym także wynikających z potrzeby zapewnienia leczenia, pożywienia, odzieży i obuwia, utrzymania gospodarstwa domowego bez zadłużenia.

Działanie w ramach uznania administracyjnego, co wymaga podkreślenia, nie oznacza – jak wskazano powyżej – jednak dowolności. Ażeby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, organ administracji musi poprzedzić je wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Tymczasem organ pierwszej instancji poprzestał na ustaleniu, że de facto strona posiada długoterminowe zaległości, jest chora, ma trudną sytuację zdrowotną. Organ odwoławczy ustalenia te uznał za kompletne i wystarczające do wydania decyzji o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.

W ocenie Sądu organ powinien był wnikliwie przeanalizować aktualną sytuację życiową, zdrowotną, dochodową i rodzinną skarżącego. Argumentem przemawiającym za odmową umorzenia zaległości nie może być ustalenie, że jakkolwiek "sytuacja materialna rodziny strony jest niewątpliwie trudna z uwagi na ciężką chorobę", to "jednak nie można jej uznać za wyjątkową czy szczególną która uzasadniałaby podjęcie decyzji o umorzeniu należności dłużnika alimentacyjnego wobec dziecka, gdyż obowiązkiem rodzica jest dostarczanie środków na jego utrzymanie". Gdyby bowiem podzielić taką argumentację, wówczas należałoby uznać, że w przypadku czy to osób przez dłuższy okres nie łożących na utrzymanie dziecka, czy znajdujących się "trudnej sytuacji zdrowotnej" przesłanki wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów faktycznie nie mają zastosowania. Cytowany przepis takich wyłączeń jednak nie zawiera, zatem także w odniesieniu do tej grupy osób, sytuacja rodzinna, zdrowotna, dochodowa może uzasadniać także umorzenie, jak i odroczenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czy też rozłożenie ich na raty.

W tej mierze należy podzielić pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 371/11, zgodnie z którym ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Naczelny Sąd Administracyjny w przytoczonym rozstrzygnięciu uznał, że skoro ustawodawca nie wskazał w powołanym przepisie jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, to badaniu powinna podlegać aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna, czego w sprawie organy nie uczyniły i nie odniosły do obiektywnych okoliczności dotyczących woli strony.

Oznacza to, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie odmowy odroczenia spłaty należności. Na gruncie powołanego przepisu nie jest zatem dopuszczalne dokonywanie oceny we wskazanym wyżej zakresie w oparciu o sytuację dłużnika, czy jego zachowania, jakie miały miejsce przed wydaniem decyzji. Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i decyzji pierwszoinstancyjnej nie wskazuje zasadniczo jakie okoliczności i podstawy legły u dokonania oceny braku wypełnienia przesłanki z art. 30 ust 2 ustawy. Nie wiadomo wszak – jak wskazano powyżej – dlaczego organy dokonały, na podstawie ustalonego a bezspornego stanu faktycznego, wyrażonej w rozstrzygnięciach objętych kontrolą oceny.

Sąd podkreśla, że stan w jakim znalazła się strona i stanowisko organu pierwszej i drugiej instancji dają natomiast podstawę do uznania, że – co do istoty – stan konta alimentacyjnego strony (w tym odsetki) będą generowały w przyszłości jeszcze większe zadłużenie. Tak samo Sąd uznaje, że organ odwoławczy za organem pierwszej instancji wskazując - bez odniesienia się do przesłanek warunkujących umorzenie zaległości - na okoliczności takie jak: wiek strony, jej stan zdrowotny i życiowy, uczynił iż w realiach przedmiotowej sprawy w ogóle nie można poddać ich ocenie, albowiem nie zawierają mierników stanowiących o takim a nie innym rozstrzygnięciu. Raz jeszcze należy podkreślić, że aby dokonanie takiej oceny było możliwe niezbędna jest wnikliwa analiza sytuacji życiowej, zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Załączone oświadczenie majątkowe dłużnika alimentacyjnego, wskazuje jedynie na to, że nie posiada on żadnego majątku, zaś dokumentacja medyczna dowodzi stale pogarszającej się jego sytuacji zdrowotnej, co także pominęły orzekające w sprawie organy. Brak jest jakiejkolwiek dokumentacji czy zważań, z których wynikałoby chociażby jakie są możliwości zarobkowe skarżącego zważywszy na: jego wiek, stan zdrowia, wykształcenie, predyspozycje zawodowe, przebieg drogi zawodowej, czy korzystał wcześniej z możliwości stypizowanych w art. 30 ust. 2 i z jakim rezultatem, czy jest to jego pierwsza, czy kolejna prośba. Należy przy tym podzielić w pełni pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07 wprost wskazujący, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności, jak: stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o jedną z alternatyw określonych w art. 30 ust. 2 ustawy, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Tych okoliczności organy nie ustaliły.

Na marginesie Sąd zauważa, że akta sprawy nie są opisane w zakresie ich zawartości i zawierają kserokopie nieuwierzytelnione i nie potwierdzone co do autentyczności.

W ocenie Sądu, zaniechania w tym zakresie uzasadniają stwierdzenie, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 77 § 1 Kpa, a także art. 153 Ppsa, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 Kpa). Organ administracji publicznej – co podnoszono także powyżej – zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego). Mając na uwadze, że organ przeprowadził postępowanie dowodowe z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów, w konsekwencji dopuścił się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie może budzić wątpliwości, że w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 1999 r. sygn. akt III SA 7900/98). Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy daje podstawy do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. W ocenie Sądu wniosek skarżącego nie został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. Organ administracji nie poczynił ustaleń i logicznego wnioskowania w oparciu o materiał zebrany w jego toku, a ten zgromadzony nie został należycie oceniony, a bynajmniej uzasadniony. Uzasadnienia decyzji tak pierwszej jak i drugiej instancji są ogólne i w zasadzie nie zawierają żadnych informacji na temat aktualnej sytuacji rodzinnej strony. Organy ustaliły jedynie, że sytuacja skarżącego jest trudna.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić poczynione wyżej uwagi oraz ściśle odnieść ustalony stan faktyczny do przesłanek nie tylko umorzenia ale także odroczenia spłaty zadłużenia, wynikających z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wydać rozstrzygnięcie w oparciu o wynikające stąd wnioski.

Organy – co istotne – nie ustosunkowały się do bieżącej, aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej strony, a przecież to właśnie winny były poczynić, mając do dyspozycji zgromadzony materiał dowodowy. Ustawodawca formułując przesłanki art. 30 ust. 2 powoływanej ustawy nie wskazał jakiego czasookresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej rodziny, co oznacza, że kierując się ogólnymi zasadami postępowania organ obowiązany był przeanalizować i uwzględnić stan aktualny, bieżący. W tym miejscu należy ponownie odwołać się do stanowiska prezentowanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 371/11, w którym wskazano wprost, że "ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności".

Z tych względów Sąd wyeliminował z obrotu prawnego decyzje organów pierwszej i drugiej instancji. Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku strony organ pierwszej instancji powinien szczegółowo ustalić stan faktyczny i okoliczności sprawy, a następnie dokonać ich oceny zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Organy dążąc do właściwego, zgodnego z prawem załatwienia sprawy, przy dochowaniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego, powinny zatem podjąć wszelkie konieczne czynności, a w tym przeprowadzić między innymi dowody o których stanowi art. 75 § 1 Kpa, które pozwoliłyby na jednoznaczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.

Tym samym podkreślenia wymaga, że wynik postępowania w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń zależy od tego, czy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zostaną uznane przez organ administracji jako "szczególnie uzasadnione". Wskazać należy, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawiera definicji pojęcia "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", zatem jej wystąpienie lub też nie, w każdym przypadku wymaga od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być więc badana po kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia zaległości. W ramach tych sfer powinien zweryfikować wystąpienie "szczególnie uzasadnionych okoliczności", w konkretnej sytuacji życiowej strony. Mając na uwadze powyższe reguły Sąd doszedł do przekonania, że stan faktyczny budzi wątpliwości i nie został ustalony z poszanowaniem obowiązujących reguł, w sposób uniemożliwiający wydanie prawidłowej decyzji.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.