Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 9/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 16 par. 1, art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej - organ odwoławczy, Dyrektor IAS) postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 17 pkt 3 i art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm - dalej k.p.a.) oraz art. 18, art. 34 § 1, 2 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm. - dalej u.p.e.a.), po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez J. W. (dalej – Skarżący, Zobowiązany), uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. (dalej – organ I instancji, Naczelnik US) z dnia [...] r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Naczelnik US decyzjami z dnia [...] r.:

– nr [...] orzekł o solidarnej z A S.A. w M. (dalej – Spółka) oraz E. C. odpowiedzialności jako byłego członka zarządu Spółki za jej zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za czerwiec 2014 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi, a ponadto orzekł o solidarnej ze Spółką oraz J. P. odpowiedzialności jako byłego członka zarządu Spółki za jej zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za okres od lipca do grudnia 2014 r., styczeń, maj, czerwiec, lipiec i sierpień 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi;

– nr [...] orzekł o solidarnej ze Spółką oraz J. P. odpowiedzialności jako byłego członka zarządu Spółki za jej zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób prawych wraz z odsetkami za zwłokę, odsetkami z tytułu nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek dochodowy od osób prawnych za IV kwartał 2014 r. oraz kosztami egzekucyjnymi.

Po rozpatrzeniu odwołań Skarżącego od powyższych rozstrzygnięć, Dyrektor IAS decyzjami z dnia [...]r.:

– nr [...] uchylił decyzję Naczelnika US w części dotyczącej odpowiedzialności dotyczącej zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za wrzesień i październik 2014 r., a w pozostałej części utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne;

– nr [...] w całości utrzymał w mocy decyzję Naczelnika US orzekającą o odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych.

Wskutek skarg wniesionych przez Zobowiązanego, WSA w Gliwicach wyrokami z dnia 26 maja 2021 r. odpowiednio o sygn. akt I SA/Gl 112/21 i I SA/Gl 113/21 uchylił zaskarżone decyzje organu odwoławczego.

Pismem z dnia 5 sierpnia 2021 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł zarzut nieistnienia obowiązku w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej do majątku Zobowiązanego. Podniósł w nim, że WSA w Gliwicach wspomnianymi wyrokami uchylił decyzje Dyrektora IAS, które stanowiły podstawę prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wobec tego zażądał uchylenia dokonanych zajęć, umorzenia egzekucji oraz zwrotu wszelkich wyegzekwowanych kwot.

Powołując się na art. 152 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) wyraził pogląd, że skoro Sąd nie postanowił inaczej, to wskutek uwzględnienia skarg, decyzje Dyrektora IAS aktualnie nie wywołują skutków prawnych, a co za tym idzie, w szczególności nie mogą być podstawą postępowania egzekucyjnego. Tym samym niedopuszczalne jest prowadzenie jakichkolwiek działań mających na celu egzekwowanie od Skarżącego należności wynikających z decyzji, które już nie wywołują skutków prawnych, a zatem postępowanie egzekucyjne winno zostać umorzone.

Następnie organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r. uznał w części zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczącej nieistnienia obowiązku, a w pozostałym zakresie oddalił. W jego motywach podniesiono, że w razie uwzględnia skargi na akt, nie wywołuje on skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej, Oznacza to, iż skutki prawne uchylonego aktu są "zawieszone", a więc zostaje wstrzymana możliwość egzekwowania wymagalnego obowiązku do czasu uprawomocnienia się wyroku sądu. W takiej sytuacji zachodzi konieczność zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Z tego względu uznano zarzut nieistnienia obowiązku, gdyż zachodzi podstawa odstąpienia organu egzekucyjnego od czynności egzekucyjnych, jednak nie ma ona charakteru trwałego i dlatego też niezasadne pozostaje żądanie uchylenia wszelkich zajęć, umorzenia egzekucji oraz zwrotu wszystkich wyegzekwowanych kwot. Wynika to z faktu, jak stwierdził organ I instancji, że decyzje Dyrektora IAS pozostają nadal w obrocie prawnym, jednakże nie wywołują skutków prawnych, a stan ten trwa do momentu uprawomocnienia się orzeczeń sądu I instancji. Wobec czego egzekucja administracyjna podlega zawieszeniu, a nie umorzeniu. Dlatego też żądanie uchylenia wszelkich zajęć, umorzenia egzekucji oraz zwrotu wszystkich wyegzekwowanych kwot, zostało oddalone.

W zażaleniu z dnia 17 września 2021 r. pełnomocnik zanegował postanowienie organu egzekucyjnego w części w jakiej odmawia ono:

– uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, a w szczególności zajęć,

– zwrotu środków wyegzekwowanych wskutek tychże zajęć - w okresie od dnia 26 maja 2021 r.

Zarzucił mu naruszenie:

– art. 152 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 2 u.p.e.a. poprzez nieuchylenie dokonanych zajęć oraz brak zwrotu środków wyegzekwowanych od dnia wydania wyroków WSA uchylających decyzje będące podstawą postępowania egzekucyjnego - co spowodowało skutek ewidentnie sprzeczny z treścią art. 152 § 1 p.p.s.a. Mianowicie - skoro zgodnie z art. 152 § 1 p.p.s.a. – uchylone decyzje nie wywołują skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, to oznacza to, że od dnia wydania tego wyroku - na mocy tych decyzji inne podmioty takie, jak w tym przypadku bank prowadzący rachunek bankowy Skarżącego, czy też Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacający Skarżącemu emeryturę - nie mogą być zobowiązane do przekazywania organowi środków pieniężnych Skarżącego, gdyż ewidentnie prowadziłoby to do wywoływania przez te decyzje skutków prawnych w okresie od wydania wyroku przez WSA do jego uprawomocnienia się;

– art. 6, art. 7 i art. 7a k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. polegające na takiej interpretacji przepisów prawa, iż sytuacja prawna Skarżącego nie uległa zmianie pomimo faktu, że wskutek wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyroków z dnia 26 maja 2021 r., decyzje administracyjne na podstawie których wszczęto postępowanie egzekucyjne, przestały wywoływać skutki prawne. Tymczasem Skarżący - dokładnie tak samo jak w okresie, gdy decyzje te skutki prawne wywoływały - nie ma możliwości korzystania ze swojego rachunku bankowego, czy też otrzymuje emeryturę w zmniejszonej wysokości. Skoro bowiem organ wszystkie środki egzekucyjne już wykonał przed wydaniem przedmiotowych wyroków przez Sąd i środków tych nie uchylił, to sytuacja Skarżącego nie uległa żadnej zmianie - wskutek samego zawieszenia postępowania egzekucyjnego, co ewidentnie jest sprzeczne tak z literalną treścią, jak i z ratio legis art. 152 § 1 p.p.s.a.

Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny na podstawie art. 56 § 1 u.p.e.a. zawiesił przedmiotowe postępowanie egzekucyjne.

Organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...]r. uchylił postanowienie Naczelnika US i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W jego uzasadnieniu zwrócono uwagę, że wierzyciel rozpoznaje zarzuty – których zamknięty katalog zwarto w art. 33 u.p.e.a. – a organ egzekucyjny inne środki zaskarżenia wynikające z u.p.e.a., tj. m.in. wnioski o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez ten organ i skargi na czynności egzekucyjne podejmowane przez ten organ. Zauważono również, że w przypadku wątpliwości co do charakteru żądania organ winien zwrócić się do strony o jego sprecyzowanie.

Analizując postanowienie pierwszoinstancyjne dostrzeżono, że Naczelnik US potraktował żądania dotyczące umorzenia postępowania egzekucyjnego, uchylenia zajęć i zwrotu wyegzekwowanych kwot na równi z zarzutem nieistnienia obowiązku. Takie stanowisko, w ocenie organu I instancji, nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Dlatego też, jak wskazał Dyrektora IAS, ponownie rozpoznając sprawę koniecznym będzie ustalenie w jakim zakresie (odnośnie jakich zarzutów) sprawa podlega rozpoznaniu przez wierzyciela, a w jakim przez organ egzekucyjny.

Ponadto wskazano, że wyroki WSA w Gliwicach z dnia 26 maja 2021 r. o sygn. akt I SA/Gl 112/21 i I SA/Gl 113/21 są nieprawomocne. Powołując się na art. 152 § 1 p.p.s.a. wyjaśniono, że w takich sytuacjach następuje "zawieszenie" skutków prawnych uchylonego aktu, a tym samym dochodzi do wstrzymania możliwość wyegzekwowania wymagalnego obowiązku do czasu uprawomocnienia się wyroku. Natomiast, jak zauważył organ, w takim przypadku zachodzi konieczność zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

W tym kontekście Dyrektor IAS uznał, że należy również ponownie przenalizować zgłoszony zarzut nieistnienia obowiązku, w tym przy uwzględnieniu także art. 34 § 2 pkt 3 lit. a u.p.e.a. (organ stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu).

W skardze z dnia 29 listopada 2021 r., złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Zobowiązanego zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

1) art. 16 § 1 w związku z art. 127 i art. 139 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i uchylenie postanowienia także w tej części, w której organ był nim związany - jako, że postanowienie organu I instancji zostało zaskarżone jedynie w precyzyjnie wskazanej część, tj. w części w jakiej Naczelnik US odmówił:

– uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, a w szczególności zajęć,

– zwrotu środków wyegzekwowanych wskutek tychże zajęć w okresie od dnia 26 maja 2021 r.

Doszło zatem, zdaniem pełnomocnika, do przekroczenia zakresu zaskarżenia i do uchylenia przez organ odwoławczy postanowienia organu I instancji w całości - w sytuacji, gdy Skarżący zaskarżył postanowienie organu I instancji jedynie we wskazanej części.

Pełnomocnik wskazał, iż organ II instancji uchylając postanowienie także w niezaskarżonej części działał ex officio, a tymczasem art. 127 k.p.a. nie przewiduje możliwości przeprowadzania postępowania odwoławczego z urzędu.

Takie zachowanie organu, w opinii pełnomocnika, narusza także zakaz reformationis in peius wynikający z art. 139 k.p.a. – jako, że oczywistym jest, iż uchylenie postanowienia w części, w której strona go nie zaskarżyła, gdyż uznała je za korzystne dla siebie - stanowi wydanie postanowienia na niekorzyść strony odwołującej się.

Powyższe zachowanie organu II instancja, według pełnomocnika, skutkuje nieważnością zaskarżonego postanowienia zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 i 3 k.p.a., gdyż rozstrzygnął on sprawę już rozstrzygniętą innym ostatecznym postanowieniem (gdyż zaskarżone postanowienie była już ostateczne - w części niezaskarżonej) działając tym samym z rażącym naruszeniem prawa.

2) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez uchylenie postanowienia organu I instancji w niezaskarżonej części, w sytuacji gdy organ II instancji był w tym zakresie nim związany i nie mógł tego postanowienia w tej części uchylić ani zmienić - pozbawia zasadności argumentów organu przemawiających właśnie za wydaniem postanowienia kasatoryjnego, tj. uchylającego postanowienie i przekazującego sprawę do rozpoznania organowi I instancji zamiast rozstrzygnięcia sprawy merytorycznie, tj. co do istoty.

Argumentacja organu dotycząca art. 138 § 2 k.p.a., według pełnomocnika, sprowadza się bowiem głównie do zasadności wydania postanowienia kasatoryjnego w części wykraczającej poza zakres zaskarżenia, a więc jest to argumentacja za zasadnością wydania postanowienia kasatoryjnego w części, w której organ II instancji nie był uprawniony do wydawania żadnego postanowienia w ramach postępowania odwoławczego.

Wobec tych zarzutów pełnomocnik Zobowiązanego wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto w skardze zawarto żądanie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

Uzasadniając pierwszy z zarzutów pełnomocnik podniósł, że w zażaleniu w sposób precyzyjny zaskarżono jedynie część postanowienia organu I instancji. Tym samym, w jego ocenie, Dyrektor IAS uprawniony był do jego kontroli tylko w takim zakresie, w jakim zakreślono to zażaleniem. W pozostałej części, jak podkreślił to pełnomocnik, postanowienie Naczelnika US stało się ostateczne, tj. w części dotyczącej uznania zarzutu nieistnienia obowiązku. Powyższe stanowisko zostało poparte przez pełnomocnika cytatami z orzeczeń sądów administracyjnych (np. wyrok NSA z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt III OSK 595/21).

Wobec powyższego, jak stwierdził pełnomocnik, organ odwoławczy winien odnieść się jedynie do kwestii zasadności odmowy uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, a w szczególności dokonanych zajęć, a także do odmowy zwrotu wyegzekwowanych kwot po dniu 26 maja 2021 r. W tym zakresie zgodził się z potrzebą zawieszenia postępowania egzekucyjnego do czasu uprawomocnienia się orzeczeń uchylających decyzje Dyrektora IAS. Dodał jednak, że w ramach tego zawieszenia organ powinien również usunąć skutki prawne tych aktów, jakie nastąpiły po wydaniu wspomnianych wyroków (art. 152 § 1 p.p.s.a.). Argumenty te zostały pośrednio uznane, jak twierdzi pełnomocnik, gdyż postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik US zawiesił postępowanie egzekucyjne. Jednak, jak zauważył pełnomocnik, nie eliminuje to wspomnianych skutków wywołanych uchylonymi decyzjami, jakie zaistniały po wydaniu wyroków WSA w Gliwicach z dnia 26 maja 2021 r.

Co do zarzutu naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. przede wszystkim wskazano, że organ odwoławczy nie mógł uchylić postanowienia pierwszoinstancyjnego w tej części, która nie został zaskarżona. Stanowi to bowiem o wykroczeniu przez organ poza zakres przedmiotu określonego zażaleniem. Ponadto podniesiono, że stosownie do tego przepisu organ odwoławczy nie sprecyzował co dokładnie ma wyjaśnić Naczelnik US w toku dalszego postępowania w zakresie "zamysłu strony". Natomiast zagadnienie istnienia obowiązku, wbrew wskazaniu Dyrektora IAS nie może być przedmiotem ponownej analizy, gdyż ta część postanowienia organu I instancji nie została zanegowana w drodze zażalenia. Stwierdzono również, że brak było podstaw do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ nie zachodzi potrzeba przeprowadzania postępowania mającego na celu wyjaśnienia istotnych dla sprawy kwestii. Zauważono także, że badanie, jakie środki zaskarżenia rozpoznawane są przez wierzyciela, a jakie przez organ egzekucyjny, jest niecelowe, gdyż w niniejszej sprawie funkcje te pełni ten sam organ.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo wyjaśnił, że organ odwoławczy nie jest związany granicami odwołania (zażalenia) i jeżeli strona zaskarżyła tylko część decyzji wydanej w pierwszej instancji, to nie oznacza to, iż decyzja w pozostałej części stała się ostateczna. Dopuszczalność zaskarżenia części decyzji (postanowienia) jest możliwe wówczas, gdy zaskarżona część decyzji (postanowienia) ma samodzielny byt prawny i może odrębnie funkcjonować w obrocie prawnym. Rozstrzygniecie organu I instancji, zdaniem Dyrektora IAS, takiego charakteru nie ma. Zauważono również, że wydanie decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. nie narusza zakazu reformationis in peius (zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3752/21).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W wyniku przeprowadzonej kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Dyrektor IAS uchyli postanowienie pierwszoinstancyjne i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Z jego treści można wywieść, że przyczyną wydania rozstrzygnięcia kasacyjnego jest przede wszystkim wątpliwość co do zakresu żądania Skarżącego, a która to wątpliwość nie została wyjaśniona przez organ I instancji. Podkreślono, że w trybie zarzutów na postępowanie egzekucyjne, mogą być rozpoznane wyłącznie okoliczności wymienione w sposób enumeratywny w art. 33 § 2 u.p.e.a. Zwrócono również uwagę, że organ I instancji nie przywołał podstawy prawnej, w oparciu o którą potraktował żądania Skarżącego, jak zarzuty w rozumieniu art. 33 § 1 u.p.e.a. Dotyczy to wnioskowanego uchylenia dokonanych zajęć, umorzenia egzekucji oraz zwrotu wyegzekwowanych kwot. Niezależnie od tego wskazano na konieczność ponownego przeanalizowania zarzutu nieistnienia obowiązku w związku z wydaniem nieprawomocnych wyroków przez WSA w Gliwicach, na mocy których uchylono decyzje organu odwoławczego dotyczące odpowiedzialności Skarżącego za określone w nich zobowiązania podatkowe.

Z kolei pełnomocnik Skarżącego sygnalizuje, że wniesionym zażaleniem zanegowano postanowienie organ I instancji tylko w części niekorzystnej dla jego mocodawcy. Mianowicie w sposób jednoznaczny wyrażono w nim swą dezaprobatę dla odmowy uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, a w szczególności zajęć, a także dla odmowy zwrotu środków wyegzekwowanych wskutek tychże zajęć po dniu 26 maja 2021 r. Zatem, w opinii pełnomocnika, organ odwoławczy uprawniony był do ponownego rozpatrzenia sprawy jedynie w tym zakresie. Poza przedmiotem postępowania zażaleniowego znalazło się natomiast zagadnienie dotyczące zarzutu nieistnienia obowiązku. Z tych powodów, w opinii pełnomocnika, Dyrektor IAS procedując co do kwestii, które zyskały przymiot ostateczności, naruszył art. 16 § 1 k.p.a. Niezależnie do tego wskazano, że z powyższych względów brak było podstaw do uchylenia postanowienia pierwszoinstancyjnego w całości. Zwrócono również uwagę, że nie wystąpiły przesłanki zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. w postaci potrzeby "wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzyganej sprawy".

Na wstępie należy wskazać, że w myśl art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zamknięty katalog zarzutów zawarty jest w art. 33 § 2 u.p.e.a., wśród których wymieniony został zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.).

Analiza treści pisma z dnia 5 sierpnia 2021 r. nie potwierdza wątpliwości organu odwoławczego co do zakresu żądania Skarżącego. Mianowicie prowadzi ona do jednoznacznego wniosku, że jego przedmiotem są zarzuty w rozumieniu art. 33 § 1 u.p.e.a. Konkretnie wskazano na brak obowiązku uiszczenia należności określonych w tytułach wykonawczych, w oparciu o które prowadzona jest egzekucja do majątku Skarżącego. Uzasadniono to tym, że WSA w Gliwicach wyrokami z dnia 26 maja 2021 r. o sygn. akt I SA/Gl 112/21 i I SA/Gl 113/21 uchylił decyzje Dyrektora IAS, na podstawie których wydano wspomniane tytuły wykonawcze. W konsekwencji – w myśl art. 152 § 1 p.p.s.a. – decyzje te nie wywołują skutków prawnych, a więc nieuprawnionym jest w takiej sytuacji prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Zatem podstawą zarzutu zawartego w piśmie z dnia 5 sierpnia 2021 r. – choć nie zostało to wyartykułowane wprost – był art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. Taki stan rzeczy znajduje również potwierdzenie w skardze złożonej do tutejszego Sądu. W tym miejscu zauważyć należy, że żądania w postaci: uchylenia czynności egzekucyjnych, umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz zwrotu wyegzekwowanych należności – wymienione w piśmie z dnia 5 sierpnia 2021 r. – winny być odczytywane jako oczekiwany efekt wystąpienia zarzutu z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. (nieistnienia obowiązku).

Poza sporem jest to, że organ I instancji rozpoznał wspomniany zarzut, stwierdzając jego zasadność. Przyznał bowiem, że okoliczności podniesione w piśmie z dnia 5 sierpnia 2021 r. stanowią o braku podstaw do dochodzenia od Skarżącego należności wynikających z decyzji uchylonych wyrokami WSA w Gliwicach do czasu uprawomocnienia się tych orzeczeń.

Kontrola prawidłowości powyższego stanowiska w niniejszej sprawie nie może być przeprowadzona, gdyż postanowienie organu I instancji w części dotyczącej zarzutu nieistnienia obowiązku zyskało przymiot ostateczności. Mianowicie rozstrzygnięcie Naczelnika US w tym zakresie nie zostało zanegowane w drodze zażalenia. W takim przypadku – opierając się na zasadzie trwałości decyzji (postanowień) ostatecznych wynikającej z art. 16 § 1 k.p.a. – stwierdzić należy, że jego uchylenie lub zmiana, stwierdzenie nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w k.p.a. lub ustawach szczególnych. Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 3 grudnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1358/12 (Lex nr 1530309): "Z zasady trwałości decyzji administracyjnej wynikającej z art. 16 § 1 k.p.a. wynika stabilizacja skutków prawnych opartych na jej treści. Stanowi jedno z kardynalnych założeń całego systemu ogólnego postępowania administracyjnego. Formalna strona zasady ogólnej trwałości decyzji ostatecznej wyraża się w tym, że decyzje te obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone lub zamienione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym. Jest to tak zwane domniemanie mocy obowiązującej decyzji. Wydanie nowej decyzji jest więc jedynym sposobem całkowitego lub częściowego pozbawienia decyzji ostatecznej jej mocy obowiązującej. Przepis ten ustanawia ochronę decyzji ostatecznych, przyznając im cechę trwałości przy równoczesnym wyznaczeniu granic tej trwałości." Dodać należy, że jeżeli odwołanie dotyczy tylko niektórych postanowień (części) decyzji, w pozostałym zakresie decyzja staje się ostateczna z chwilą upływu terminu do wniesienia odwołania (zob. wyrok NSA z dnia 26 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 3015/19 (Lex nr 3058918).

Zgodzić się należy z pełnomocnikiem, że w zażaleniu wskazano, że neguje ono jedynie część postanowienia organu I instancji. Ponadto w sposób precyzyjny określono zakres zaskarżenia wskazując, że odnosi się on do odmowy uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, a w szczególności zajęć, a także do odmowy zwrotu środków wyegzekwowanych wskutek tychże zajęć po dniu 26 maja 2021 r.

Przyjąć należy, że w sytuacji, w której decyzja (postanowienie) zawiera wyodrębnione, samodzielne rozstrzygnięcia, to strona ma prawo odwołać się (złożyć zażalenie) zarówno od całej decyzji (postanowienia), jak też ograniczyć ten środek zaskarżenia do jej fragmentu, jeżeli ten fragment nie wpływa na treść pozostałych rozstrzygnięć objętych decyzją (postanowieniem), mogących samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym. Dopuszczalne jest wówczas zaskarżenie i wzruszenie decyzji (postanowienie) jedynie w części. Jeżeli odwołanie (zażalenie) dotyczy tylko niektórych kwestii (części) decyzji (postanowienia), w pozostałym zakresie decyzja (postanowienie) staje się ostateczna z chwilą upływu terminu do wniesienia odwołania (zażalenia). Zatem opowiedzieć się należy za tym, że wprawdzie art. 127 § 1 k.p.a. nie stanowi wyraźnie o możliwości zaskarżenia tylko części orzeczenia, ale nie wprowadza również ograniczeń w zakresie prawa strony do wniesienia odwołania, co oznacza, że to strona decyduje, czy i w jakim zakresie domaga się kontroli decyzji organu I instancji (zob. wyrok NSA z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt III OSK 595/21, Lex nr 3227746). W konsekwencji organ odwoławczy nie może poddać kontroli niezaskarżonej części decyzji organu I instancji i ponownie rozpatrzyć sprawę także w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią orzeczenia. Rozpoznanie sprawy poza zakresem odwołania powoduje działanie organu odwoławczego z urzędu, a do takiego działania organ ten nie jest uprawniony.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że Dyrektor IAS zobligowany był do ponownego rozpatrzenia sprawy, ale tylko w zakresie wyznaczonym zażaleniem. O ile nie jest on związany zarzutami zażalenia, to wiąże go zakres przedmiotu zaskarżenia. Oznacza to, że nie był on władny do tego, aby uchylić w całości postanowienie Naczelnika US.

Zanegować również należy twierdzenie organu odwoławczego, jakoby z sentencji postanowienia pierwszoinstancyjnego nie można wyodrębnić samodzielnych rozstrzygnięć. Wprawdzie nie zostały one wypunktowane, jednak wydzielić można z niej po pierwsze uznanie zarzutu nieistnienia obowiązku, a po drugie oddalenie pozostałych zarzutów. Co istotne wyszczególnione rozstrzygnięcia nie wpływają na siebie.

Za pełnomocnikiem stwierdzić również należy, że nie zaistniały podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Otóż organ odwoławczy - w myśl art. 138 § 2 k.p.a. - jest uprawniony do wydania decyzji kasacyjnej wyłącznie, jeśli kontrolowana decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Możliwość wydania decyzji kasacyjnej powinna uwzględniać normy wynikające z art. 136 k.p.a. Gdy organ odwoławczy dysponuje prawną możliwością przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, wydanie decyzji kasacyjnej stanowi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 46/22, Lex nr 3304311). Użyty w art. 138 § 2 k.p.a. zwrot "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy" jest zwrotem ocennym. Należy jednak przyjąć, że zasadniczo jest on równoznaczny z brakiem przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwiać ma rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.). Albowiem w takim przypadku, by naprawić błąd organu I instancji, organ odwoławczy musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w całości albo w znacznej części, do czego nie jest uprawniony w świetle art. 136 § 1 k.p.a.

W tym kontekście stwierdzić przyjdzie, że organ odwoławczy nie wykazał, aby materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie pozwalał na wydanie rozstrzygnięcie co do istoty. Odwołać się w tym miejscu należy do wcześniejszych rozważań dotyczących treści pisma z dnia 5 sierpnia 2021 r., gdzie uznano, że Dyrektor IAS niezasadnie poddał pod wątpliwość zakres żądania Skarżącego.

Konkludując wskazać przyjdzie, że organ odwoławczy w toku dalszego postępowania ponownie rozpozna sprawę w zakresie naznaczonym zażaleniem.

Zauważyć również należy, że rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, lecz nie zastępuje go w czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej (zob. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r. sygn. akt II GSK 108/2012, Lex nr 1337074).

Powyższe skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia, jako wydanego z naruszeniem prawa. Z tych też względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

O kosztach postępowania w kwocie 597 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265) oraz opłatę skarbową od udzielonego pełnomocnictwa 17 zł.