Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 597/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1, lit. b, art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1a pkt 20, art. 3 par. 1 pkt 10, art. 20 par. 1 pkt 1, art. 26, art. 27 par. 1 pkt 3, art. 33 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 2, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 195
law: Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi P. M. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 1 czerwca 2022 r., nr OPE.906.2.31.2022.KW w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2022 r. (nr OPE.906.2.31.2022.KW) Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny – działając na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 34 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 479 - dalej powoływanej w skrócie jako: "u.p.e.a.") - utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Człuchowie z dnia 14 kwietnia 2022 r. (nr SE.I.61.42.2021.MSz), którym oddalono w całości zarzuty wniesione przez P. M. (dalej także jako: "zobowiązany", "strona" lub "skarżący") w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego uchylania się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych u małoletniej córki.

Z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Człuchowie (dalej także jako: "wierzyciel") wystąpił do Wojewody Pomorskiego z wnioskiem o wszczęcie przeciwko P. M. administracyjnego postępowania egzekucyjnego na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego stosowanego w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym (tytuł wykonawczy z dnia 29 grudnia 2021 r., nr [...]). W tytule wykonawczym wierzyciel wskazał treść obowiązku: poddanie małoletniej Ł. M. (ur. [...] 2021 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (dawka pierwsza szczepieniu podstawowego). Jako środek egzekucyjny wierzyciel wskazał grzywnę w celu przymuszenia.

Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2022 r. (nr SO-IX.756.6.2022.KS) Wojewoda Pomorski nałożył na P. M. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1.000 zł w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania małoletniej córki Ł. M. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

P. M. wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej w oparciu o tytuł wykonawczy o nr [...]. Wniesione zarzuty dotyczyły: 1/ braku wymagalności obowiązku; 2/ braku wykonalności obowiązku; 3/ braku powołania się na właściwą normę kompetencyjną; 4/ niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym; 5/ zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia 9 marca 2022 r. (nr SO-IX.756.6.2022.KS) Wojewoda Pomorski wstrzymał postępowanie egzekucyjne. Pismem z tej samej daty zarzuty zostały przekazane Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Człuchowie.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Człuchowie postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2022 r. (nr SE.I.61.42.2021.MSz) oddalił zarzuty zobowiązanego w całości, uznając je za nieuzasadnione.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że obowiązek wynikający z tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 29 grudnia 2021 r. nie został wykonany. Zobowiązany nie poddał córki – Ł. M. ur. [...] 2021 r. obowiązkowym szczepieniom ochronnym wymienionym w tytule wykonawczym nr [...]. Zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych: 1/ szczepienie przeciwko gruźlicy winno być wykonane w ciągu 24 godzin po urodzeniu lub przed wypisaniem dziecka z oddziału noworodkowego; 2/ szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby winno zostać wykonane w ciągu 24 godzin po urodzeniu. Małoletnia Ł. M. w dniu wystawienia tytułu wykonawczego tj. w dniu 29.12.2021 r. miała ukończone 8 miesięcy i jak najbardziej podlegała obowiązkowym szczepieniom ochronnym wskazanym w tytule wykonawczym.

Organ zaznaczył, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 2069 ze zm. – dalej w skrócie "u.z.z.l."). Artykuł 17 ust. 1 tej ustawy odnosi się do rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. W § 3 tego rozporządzenia uregulowano przedział okresu w zakresie różnych chorób, w którym jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia. To, że został wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że po upływie tego terminu obowiązek jest wymagany i podlega egzekucji administracyjnej. Wymaga bowiem uwzględnienia regulacja § 5 tego rozporządzenia, który stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanych przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 u.z.z.l. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązaną lub osobę odpowiedzialną za wykonanie przez zobowiązaną czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. W komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego okres czasu, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego.

W rozpoznawanej sprawie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Człuchowie wezwał pismem z dnia 21 lipca 2021 r. ojca małoletniej do wykonania obowiązku zaszczepienia dziecka. Poinformował również opiekuna prawnego, iż w przypadku niewykonania obowiązku szczepień zostanie wszczęte w stosunku do osoby uchylającej się od obowiązku postępowanie administracyjne. Następnie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Człuchowie wystosował do ojca małoletniej upomnienie w związku z niedopełnieniem tego obowiązku. Upomnienie zostało odebrane przez żonę zobowiązanego dnia 5 października 2021 r. Organ wystosował pismo do podmiotu leczniczego z prośbą o udzielenie informacji dotyczącej wykonania obowiązku u małoletniej Ł. M. Podmiot leczniczy [...] poinformował, że opiekunowie prawni małoletniej Ł. M. pomimo złożenia deklaracji o chęci zapisu dziecka do poradni 28 czerwca 2021 r. dopiero 25 października 2021 r. zapisali małoletnią do Przychodni. W trakcie zapisu zostali poinformowani o konieczności uzupełnienie brakujących szczepień. Zgodnie z informacją z dnia 4 listopada 2021 r. przedstawioną przez podmiot leczniczy małoletnia Ł. M. nie została poddana szczepieniom ochronnym przeciw gruźlicy oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.

P. M. nie zgodził się z powyższym postanowieniem i w złożonym zażaleniu podniósł zarzuty:

1/ naruszenia art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej tytułu wykonawczego wystawionego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Człuchowie w dniu 29 grudnia 2021 r. oraz art. 29 § 2 w zw. z art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez niewydanie postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji, mimo, że tytuł wykonawczy z dnia 29 grudnia 2021 r. nie podlegał egzekucji administracyjnej i zawierał błędy formalne;

2/ dotknięcia postanowienia wadą nieważności w postaci niewykonalności obowiązku w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a.);

3/ zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a);

4/ naruszenia art. 10 § 1 oraz art. 81 k.p.a.;

5/ niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.);

6/ braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 oraz art. 26 § 1 pkt 3 u.p.e.a.) oraz naruszenia przepisów art. 6, 7, 9 oraz 77 § 1 k.p.a.;

7/ niewykonalności i niewymagalności obowiązku;

8/ naruszenia art. 17 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych;

9/ naruszenia przepisów ustawy o prawach pacjenta - przymus wykonania ryzykownej procedury medycznej;

10/ naruszenia art. 27 ustawy o ochronie danych osobowych - nieuregulowane prawnie przetwarzanie danych osobowych;

11/ wydania upomnienia bez podstaw prawnych - naruszenie art. 6 k.p.a.;

12/ niewłaściwego rozpatrzenia wniosku o zakończenie postępowania - naruszenie art. 7 k.p.a. i 9 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe zobowiązany wniósł o uwzględnienie zarzutów w całości i uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zakończenie postępowania w związku z wystąpieniem niewykonalności obowiązku.

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela z dnia 14 kwietnia 2022 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przystępując do rozpatrzenia zarzutów zawartych w zażaleniu w pierwszej kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy stwierdzając m.in., że w związku z uchylaniem się rodziców od poddania małoletniej Ł. M. obowiązkowym szczepieniom ochronnym, w dniu 4 października 2021 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Człuchowie przesłał do P. M. upomnienie, wzywając zobowiązanego do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u córki Ł. M. Rodzice dziecka wysłali do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Człuchowie pismo z wątpliwościami po raz kolejny sugerując, że nie zaszczepią dziecka w przypadku braku wyjaśnień. W kolejnym piśmie rodzice podali informację, że nie mogli wykonać obowiązku z powodu ich choroby oraz choroby dziecka. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Człuchowie pismem z dnia 2 listopada 2021 r. w pełni merytorycznie odpowiedział na wątpliwości strony i wobec dalszego uchylania się od obowiązku wykonania szczepień u dziecka przygotował tytuł wykonawczy.

Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w zażaleniu z odniesieniem do ich numeracji, organ odwoławczy wskazał, że:

- (ad. 1) bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej tytułu wykonawczego i art. 29 § 2 w zw. z art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez niewydanie postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji, mimo, że tytuł wykonawczy z dnia 29 grudnia 2021 r. nie podlegał egzekucji administracyjnej i zawierał błędy formalne. Organ wyjaśnił w tym zakresie, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Człuchowie w pkt B1 tytułu wykonawczego przytoczył prawidłowy akt prawny, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/, art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2021, poz. 2069 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753), a także słusznie wskazał na aktualny Program Szczepień Ochronnych. Tak więc precyzyjnie został określony akt normatywny, z którego wynika, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są objęte obowiązkiem poddania się szczepieniom ochronnym. Chybiony jest też zarzut dotyczący nieprawidłowości wystawionego tytułu wykonawczego, bowiem Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Człuchowie w pkt B5 tytułu wykonawczego z dnia 29 grudnia 2021 r. prawidłowo określił zakres obowiązku, tj. wskazał konieczność zaszczepienia dziecka przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym. Tytuł wykonawczy stosowany w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym przygotowany został zgodnie ze wzorem zawartym w rozporządzeniu Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 12 stycznia 2021 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 176). Podstawa prawna prowadzonej egzekucji tj. art. 26 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.) stanowi integralną część wzoru tytułu wykonawczego i została przekazana przez ustawodawcę do stosowania zgodnie z załącznikiem nr 2 ww. rozporządzenia. Odnośnie błędu co do osoby zobowiązanej - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/, pkt 3 u.z.z.l. organ odwoławczy wskazał, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl ust. 2 ww. artykułu odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. oprawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Organ stwierdził, że zgodnie z art. 92 i art. 93 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.) dziecko pozostaje aż do pełnoletniości pod władzą rodzicielską, przysługującą obojgu rodzicom. Dlatego też nie podlega prawnej wątpliwości, że osobami odpowiedzialnymi za poddanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym są jego rodzice. Zatem, zdaniem organu odwoławczego, tytuł wykonawczy nie zawierał błędów formalnych, a obowiązek w nim określony podlegał egzekucji administracyjnej;

- (ad. 2) nie można zgodzić się z zarzutem dotknięcia postanowienia wadą nieważności w postaci niewykonalności obowiązku w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a.), bowiem - jak podaje strona - w dniu 23 listopada 2021 r. dziecko było u lekarza POZ, jednak do szczepienia nie doszło, gdyż rodzice nie zgodzili się, jak wynika z treści pisma z dnia 24 listopada 2021 r., z decyzją lekarza. W piśmie z dnia 26 listopada 2021 r. strona podała, że lekarz nie udzielił satysfakcjonującej odpowiedzi, a w dokumentacji napisał, iż rodzice nie chcą zaszczepić dziecka oraz twierdzą, że nie można wykluczyć powikłań po szczepieniu. Organ odwoławczy zaznaczył, że to lekarz, a nie rodzic, decyduje o realizacji poszczególnych szczepień. Wyłącznie w kompetencji lekarza leży kwalifikacja do podania szczepionki po uprzednim przeprowadzeniu podmiotowego i przedmiotowego badania. Lekarz nie przeprowadził badania kwalifikującego dziecko do szczepienia, ponieważ nie dopuścili do tego prawni opiekunowie dziecka. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie posiadają uprawnień do oceny stanu zdrowia dziecka. Uznanie ewentualnych przeciwskazań zdrowotnych do szczepień należy do kompetencji lekarza. Rodzic nie może ingerować w kompetencje lekarza w tym zakresie. Lekarzowi nie przedłożono zaświadczenia o przeciwwskazaniach do szczepień małoletniej Ł. M., zatem ustawowy obowiązek szczepień ochronnych, wynikający z ustawy jest wymagalny. W przypadku uchylania się rodziców dzieci od wypełnienia ustawowego obowiązku szczepień konieczne jest podjęcie przez wierzyciela obowiązku działań w celu przymuszenia prawnych opiekunów dziecka do realizacji PSO. Artykuł 17 ust. 2 u.z.z.l. stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ ww. ustawy osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Tak więc obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu, poprzedzony lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, wynika wprost z przepisów prawa. Poprzedzające szczepienie ochronne lekarskie badanie podmiotowe i przedmiotowe, na podstawie którego lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia lub stwierdza przeciwskazania do szczepienia, nie jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Jedynym dokumentem dającym podstawę do odroczenia szczepień ochronnych jest zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, którego strona nie przedłożyła, a w którym zawarta byłaby dokładna informacja jakiego szczepienia dotyczy i jakiego okresu czasu dotyczy odroczenie. Strona podała, że nie uchyla się od obowiązku szczepień, ponieważ stawiła się na wizytę kwalifikacyjną do szczepienia i w ten sposób wywiązała się z obowiązku szczepienia, natomiast lekarz nie dopełnił ustawowego obowiązku. Strona domagała się, aby lekarz w ramach badania kwalifikacyjnego wykluczył ujemny wpływ substancji składnikowych szczepionki na organizm dziecka, a tym samym błędnie zinterpretowała wskazanie ewentualnych przeciwwskazań do obowiązkowego szczepienia ochronnego. Żaden przepis prawa nie zobowiązuje lekarza, aby posiadał wiedzę i przekazywał dane co do składu, sposobu produkcji i działania czy dopuszczenia do obrotu w RP danej szczepionki. Takie zadania ma Inspekcja Farmaceutyczna - a nie lekarz czy placówka, w której przeprowadzane są obowiązkowe szczepienia ochronne (art. 109 pkt 3b ustawy - Prawo Farmaceutyczne). Niezależnie od tego, organ odwoławczy wskazał, że w przypadku wątpliwości co do składu, sposobu produkcji i działania danej szczepionki pytania powinny być skierowane do producenta tej szczepionki, nie zaś do lekarza NZOZ (art. 28 ustawy - Prawo farmaceutyczne), natomiast pytania co do dopuszczenia danej szczepionki na rynek, wątpliwości co do jej szkodliwości czy ewentualnych informacji obejmujących działania niepożądane należy kierować do Prezesa Urzędu Rejestracji Leków oraz producenta szczepionki;

- (ad. 4) Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Człuchowie nie prowadził postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania decyzji, bowiem obowiązek wykonania szczepień wynika z mocy prawa. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny informował stronę, że w sytuacji niezaszczepienia dziecka zostanie wszczęte przeciwko niej postępowanie egzekucyjne. Do rodziców zostały wysłane: wezwanie do dobrowolnego wykonania obowiązku zaszczepienia dziecka, a następnie upomnienie, które są jednocześnie formą powiadomienia strony. Jak wynika z akt sprawy rodzic wystosował pismo do Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Człuchowie i otrzymał odpowiedź, tak więc tym samym strona potwierdziła udział w postępowaniu;

- (ad. 5) chybiony jest zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), bowiem obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Uchybienie przez rodziców temu obowiązkowi powoduje konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Nie ma zatem racji strona wywodząc, że nie powstał obowiązek, który mógłby być egzekwowany w drodze egzekucji administracyjnej;

- (ad. 6, 7 i 8) bezzasadny jest zarzut braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 oraz art. 26 § 1 pkt 3 u.p.e.a.) oraz naruszenie przepisów art. 6, 7, 9 oraz 77 § 1 k.p.a, a także art. 17 ust. 11 u.z.z.l. Zdaniem strony naruszenie prawa polega na tym, że organ sanitarny oparł czynności administracyjne, tj. wezwanie, upomnienie oraz wystawienie tytułu wykonawczego, na regulacji, która nie stanowi źródła prawa powszechnie obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem nie może być podstawą dla ustalania i egzekwowania obowiązków obywateli. Artykuł 17 ust. 11 u.z.z.l. przewiduje, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10, z uwzględnieniem sytuacji epidemiologicznej dotyczącej zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej i zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Człuchowie domagał się od strony poddania jej dziecka szczepieniom ochronnym na podstawie w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ u.z.z.l. Program Szczepień Ochronnych na dany rok jest przygotowywany i ustalany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a następnie ogłaszany w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Artykuł 87 Konstytucji RP nie wymienia "komunikatu" jako jednego ze źródeł powszechnie obowiązującego prawa. Nie powoduje to jednak braku mocy obowiązującej takiego aktu. Nie budzi bowiem wątpliwości dopuszczalność posługiwania się przez organ aktami wykonawczymi do ustawy, czyli tzw. prawodawstwem delegowanym oraz aktami stosowania prawa, które wskazują określone organizacyjne lub techniczne okoliczności wykonywania obowiązków prawnych. W kwestii szczepień ochronnych hierarchiczna struktura norm prawnych wyznaczających obowiązki obywateli jest czytelna i nie budzi wątpliwości. Artykuł 68 ust. 4 Konstytucji RP przewiduje, że władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, co wymaga m.in. wprowadzenia regulacji ustawowej. Z uwagi na to, że konstytucyjną zasadą jest nakładanie na obywateli obowiązków poprzez ustawy, a nie normy niższego rzędu, obowiązek poddania się szczepieniom został wyrażony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w związku z art. 17 tej ustawy oraz w związku z przepisami ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 i 742). Jednocześnie art. 17 ust. 10 pkt 1 i 4 nakłada na ministra właściwego do spraw zdrowia obowiązek określenia, w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby, a także sposób przeprowadzania szczepień ochronnych. Dodatkowo, art. 17 ust. 11 u.z.z.i. przewiduje, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza PSO w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.l. zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. W tym stanie rzeczy, Program Szczepień Ochronnych na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisu ustawy. Program taki zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień dostatecznie precyzyjnie określone w przepisie upoważniającym. Organ odwoławczy dodał, że podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 czerwca 2017 r. (sygn. akt II GSK 2399/17), stwierdził, że "obowiązek poddania osoby, nad którą sprawuje się prawną pieczę, szczepieniu ochronnemu wynika z art. 5 ust. 1 pkt b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, a także z rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy, którym w czasie podejmowania zaskarżonego postanowienia było rozporządzenie w sprawie wykazu obowiązkowych szczepień ochronnych. Podkreślić należy, że powyższe przepisy nie określają, jak to zdaje się twierdzić skarżący, granicznych terminów wykonania obowiązku szczepienia. (...) każde dziecko i młodzież, znajdująca się w powyższym przedziale wiekowym jest obowiązana poddać się tym szczepieniom, o ile spełnia warunki ustalone w rozporządzeniu i o ile dotychczas nie została zaszczepiona (§ 4 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych). Nie sposób bowiem z brzmienia poszczególnych jednostek redakcyjnych § 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wnioskować, że osoby, które winny poddać się obowiązkowemu szczepieniu mogą poddać się jemu w dowolnym wybranym przez siebie czasie, w granicach czasowych wskazanych przez skarżącą. Podzielenie poglądu skarżącej w tym względzie, zniweczyłoby bowiem cele którymi kierował się ustawodawca wprowadzając szczepienia obowiązkowe, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie. To bowiem zadaniem Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest realizowanie zadań i celów określonych powyższą ustawą. Uzależnienie natomiast poddania się szczepieniu dziecka Skarżącej, od jej woli, w granicach czasowych wskazanych przez Skarżącą, niweczyłoby wskazane cele, stanowiąc zagrożenie nie tylko dla zdrowia dziecka Skarżącej, ale również dla innych osób";

- (ad. 9) na żadnym z etapów postępowania nie zostały naruszone przepisy ustawy o prawach pacjenta poprzez - jak twierdzi strona - przymuszenie do wykonania ryzykownej procedury medycznej, ponieważ kluczowe i pierwszorzędne znaczenie dla obowiązków przedstawicieli ustawowych małoletnich pacjentów ma kwalifikacja prawna szczepień ochronnych - czy szczepienia są świadczeniami zdrowotnymi. Ustawa o działalności leczniczej (Dz. U. 2011 r., poz. 654) w art. 2 ust. 1 pkt 10 przewiduje, że świadczeniami zdrowotnymi są działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania. Zgodnie natomiast z art. 5 pkt 40 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych za świadczenia zdrowotne uznaje się działanie służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich udzielania. Zgodnie z ww. ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej (...) wykonywanie szczepień ochronnych należy do świadczeń na rzecz zachowania zdrowia, zapobiegania chorobom i wczesnego wykrywania chorób (art. 27 ust. 1 pkt. 7 ustawy). Wykonywanie szczepień ochronnych stanowi zatem udzielanie świadczenia zdrowotnego o szczególnej kwalifikacji prawnej. Kwestie szczepień reguluje odrębna ustawa, tj. ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Należy zatem wziąć pod uwagę odmienności przewidziane w tej ustawie, które będą miały pierwszeństwo przed regulacjami ogólnymi (zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generali). Jednocześnie należy odróżnić określenie zabieg medyczny od pojęcia szczepienia profilaktycznego, które zabiegiem medycznym nie jest. Tak więc przywoływanie szczepień ochronnych w kontekście zabiegów medycznych jest nieuzasadnione i jest błędną, aczkolwiek powszechnie stosowaną praktyką.

Finalnie organ wskazał, że pozostałe wniesione przez zobowiązanego zarzuty nie wypełniają dyspozycji z art. 33 § 1 u.p.e.a., w związku z powyższym organ nie jest zobligowany do ustosunkowania się do ich treści.

P. M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku powyżej opisane postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, wnosząc o jego uchylenie w całości i zarzucając mu:

1/ naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7, art. 77, art. 136 i art. 138 k.p.a. w zw. z art. 27 u.p.e.a. poprzez niezbadanie, czy tytuł wykonawczy został wystawiony w sposób prawidłowy, podczas gdy tytuł zawiera istotne uchybienia i nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., a ponadto dokonanie błędnej interpretacji zarzutów stawianych w zażaleniu;

2/ błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, tj. uznanie przez organ, że skarżący nie wykonał obowiązku, podczas gdy nie zostały wykluczone przeciwskazania do szczepienia, co potwierdza kopia dokumentacji medycznej wewnętrznej, załączonej przez stronę do zarzutów;

3/ naruszenie art. 7a, art. 77 i art. 81a k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;

4/ naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień, a strona podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów zawartych w zażaleniu dokonał własnej interpretacji zarzutów pomijając bardzo istotne kwestie niezbędne do właściwego rozstrzygnięcia sprawy, a dotyczące nieprawidłowości w prowadzeniu sprawy oraz rażących błędów tytułu wykonawczego. Wskazana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku jest niepełna, w tytule wykonawczym nie został podany art. 17 ust. 2 u.z.z.l.

Skarżący podniósł ponadto, że organ odwoławczy nie odniósł się do niewłaściwego określenia obowiązku, który został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.l. Wierzyciel pominął obowiązek stawienia się na badania kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia. Wierzyciel nie wskazał także w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji. Organ rozpoznając zażalenie ograniczył się do przytoczenia chronologii postępowania. Skarżący zaznaczył, że nigdy nie kwestionował obowiązku szczepień, jednakże ograniczenie podstawy prawnej do art. 5 i art. 17 ust. 1 u.z.z.l. należy uznać za niewystarczające.

Skarżący podkreślił, że małoletnia Ł. M. została poddana lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Do szczepienia jednak nie doszło, gdyż nie można było wykluczyć przeciwwskazań do szczepień. Potwierdzeniem tego jest dokumentacja medyczna wewnętrzna małoletniej, z której nie wynika jakie przeciwwskazania i do jakiego szczepienia zostały wykluczone. Aktualnie, z uwagi na stan zdrowia, małoletnia ma odroczony obowiązek szczepień ochronnych do dnia 30 września 2022 r. (dowód: kopia odroczenia).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska.

W dniu 10 listopada 2022 r. (data stempla pocztowego) skarżący przesłał do Sądu kserokopię zaświadczenia, wydanego na wniosek matki, o zasadności odroczenia obowiązku szczepienia małoletniej Ł. M.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 - dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne kontrolują zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami postępowania administracyjnego, a także kontrolują prawidłowość zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Na wstępie wyjaśnić także należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do brzmienia art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Przedmiotem oceny Sądu skarżący uczynił postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 1 czerwca 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Człuchowie z dnia 14 kwietnia 2022 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonych postanowień według powyższych kryteriów wykazała, że odpowiadają one prawu.

Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. - dalej nadal jako "u.p.e.a."), egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego.

Wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym - art. 1a pkt 13 u.p.e.a. Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 tej ustawy uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. - dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa – organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.

W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Człuchowie, co wynika z art. 2, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz.195 ze zm.).

Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie jest to ojciec dziecka, co do którego istnieje ustawowy obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, który wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz.1657 ze zm. - dalej nadal w skrócie jako: "ustawa").

Z kolei stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte wyniku wystawienia wobec skarżącego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Człuchowie tytułu wykonawczego z dnia 29 grudnia 2021 r. (nr [...]), który został przesłany do Wojewody Pomorskiego wraz z wnioskiem z dnia 29 grudnia 2021 r., złożonym na podstawie art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a., organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda.

Wojewoda Pomorski – stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. - wszczął postępowanie egzekucyjne, nakładając na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia (postanowienie z dnia 18 stycznia 2022 r., nr SO-IX.756.6.2022.KS).

Z powyższego wynika, że zaskarżone postanowienie zostało wydane przez organ uprawniony.

W niniejszej sprawie, w związku z niedopełnieniem obowiązku szczepień ochronnych Powiatowy Inspektor, po bezskutecznym upomnieniu z dnia 4 października 2012 r., zainicjował wszczęcie postępowania egzekucyjnego mającego na celu przymuszenie skarżącego do wykonania ciążącego na nim obowiązku. W tym celu wystawił ww. tytuł wykonawczy, który – stosownie do art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. – wskazuje na treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdza, że obowiązek jest wymagalny.

Skarżący, w okolicznościach niniejszej sprawy, w istocie właśnie kwestionuje zasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c/ u.p.e.a.) oraz brak jego wymagalności (art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.).

W tym kontekście należy wyjaśnić, że treść wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku podlegającego egzekucji jest jasna i zrozumiała – zobowiązanie dotyczyło wykonania u małoletniej Ł. M. (ur. [...] 2021 r.) obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (dawka pierwsza szczepienia ochronnego), w terminie 1 miesiąca kalendarzowego. Jako środek egzekucyjny wierzyciel wskazał grzywnę w celu przymuszenia.

W tytule wykonawczym w polu B. punkt 1 została podana podstawa prawna nałożonego obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj.: "art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2021 r. poz. 2069), rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753) oraz aktualny Program Szczepień Ochronnych".

Artykuł 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ tej ustawy zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z ust. 2 w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoby niepełnoletniej) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Artykuł 17 ust. 1a ustawy stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres krótszy niż trzy miesiące są zwolnione z obowiązku poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, z wyjątkiem szczepień poekspozycyjnych. Należy zatem przyjąć, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym dotyczy również każdego małoletniego dziecka.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 10 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2) - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.

Ponadto na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy, Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

Zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm. – dalej nadal jako "rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r.") - które zostało wydane na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy - obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy.

Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jest wydawany celem wykonania obowiązku nakładanego ustawą (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy). Komunikat ten jest dokumentem technicznym precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte są wiadomości z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania ustalonych w ustawie obowiązków. Podkreślić należy, że podstawą do wydania takich komunikatów jest art. 17 ust. 11 ustawy.

Zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem. Zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy, obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4. Z art. 17 ust. 4 tej ustawy wynika, że po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).

W ocenie Sądu powyższych uregulowań nie można rozumieć inaczej niż w ten sposób, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się uprzednim lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Czersku zgromadził wystarczające dowody na potwierdzenie okoliczności całkowitego braku szczepień ochronnych dziecka skarżącego – Ł. M. W treści "Karty uodpornienia Ł. M." zostało zapisane: "28.06.21 r. – Dziecka nie zapisano do przychodni. Matka nie odbiera telefonu. Nie ma możliwości umówienia na badania lekarskie i szczepienia" i "25.10.21 r. – Dziecko zapisane do Przychodni [...] – poinformowano matkę o konieczności szczepień". Z wyjaśnień skarżącego zawartych w piśmie z dnia 24 listopada 2022 r. wynikało, że skarżący dzień wcześniej stawił się w Przychodni [...] na badanie kwalifikacyjne wraz córką Ł. M. (a także jej matką), wskazując: "Na badaniu kwalifikacyjnym byliśmy wraz z córką A. M., ur. 27.12.2014 r., która jako pierwsza weszła do gabinetu lekarskiego. W związku z naszymi licznymi pytaniami, lekarz nie podjął kolejnego badania kwalifikacyjnego – nie badał więc naszego dziecka Ł. M. Poinformował, iż w dokumentacji dziecka odnotuje ten sam przebieg wizyty, co z córką A. M., gdyż nie jest w stanie odpowiedzieć na nasze pytania i nie ma możliwości dokładnego zbadania dziecka celem wykluczenia przeciwwskazań". Z załączonego przez skarżącą pisma [...] Sp. z o.o. Centrum Medyczna [...] w C. z dnia 13 grudnia 2021 r., stanowiącego odpowiedź placówki medycznej na złożoną na lekarza skargę – z udostępnionej przez skarżącego części tego pisma - wynika, że lekarz med. E. P. dokonał wpisu w dokumentacji medycznej o rezygnacji z opieki medycznej dzieci skarżącej z powodu braku możliwości współpracy z rodzicami. Jednocześnie też w piśmie tym wyjaśniono, że stosowane przez Przychodnię szczepionki "funkcjonują w obrocie medycznym od wielu lat, zostały przebadane i zatwierdzone do użycia przez określone prawem instytucje medyczne", a "każdy lek w tym również i szczepionki może spowodować działania niepożądane i żaden lekarz nie jest w stanie w sposób jednoznaczny tego wykluczyć i zagwarantować".

W tym miejscu należy zaznaczyć, że z oczywistych względów Sąd nie ma obecnie możliwości oceny przebiegu opisanej wizyty skarżącego z córką Ł. M. na badaniach kwalifikacyjnych w dniu 23 listopada 2022 r., niemniej jednak z akt sprawy nie wynika, by przed dniem wystawienia tytułu wykonawczego, a także później, skarżący stawił się wraz z córką Ł. M. na inne lekarskie badanie kwalifikacyjne mające na celu wykluczenie przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego u wskazanego dziecka. Podkreślenia wymaga, że lekarskie badanie kwalifikacyjne jest integralnym i niezbędnym elementem procedury przeprowadzania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Badanie to jest bowiem elementem szczepienia ochronnego, bez którego nie może ono zostać przeprowadzone. Ma ono na celu ustalenie czy stan zdrowia osoby pozwala na jej zaszczepienie, a w konsekwencji określenie jaką szczepionką (chodzi tu o nazwę preparatu oraz dawkę) dziecko może być zaszczepione. Badanie to jest nierozerwalnie związane z czynnością techniczną polegającą na wprowadzeniu szczepionki do organizmu człowieka. Tego przepisu nie można więc odczytywać, że badanie to jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Powyższe oznacza, iż egzekwowanie obowiązku szczepień obejmuje także egzekwowanie nierozerwalnie związanego ze szczepieniem obowiązku poddania się przez dziecko lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Inaczej rzecz ujmując odmowa poddania dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest tożsama z odmową wykonania szczepienia obowiązkowego (por. wyroki NSA z dnia 25 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2435/17 oraz z dnia 18 czerwca 2021 r., sygn. akt II OSK 2821/18). Jak wskazano lekarskie badanie kwalifikacyjne ma na celu ustalenie czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie, bowiem - stosownie do art. 17 ust. 5 ustawy - w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Tylko zatem w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie zatem tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, a niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA: z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17 i sygn. akt II OSK 43/18 oraz z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19).

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, nie budzą wątpliwości ustalenia organu, że w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a także w trakcie jego trwania, dziecko - wbrew ustawowemu obowiązkowi - nie zostało poddane szczepieniom ochronnym, a także uprzednim lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia (art. 17 ust. 4 i ust. 5 ustawy). W przypadku dziecka skarżącego lekarz z Przychodni [...] nie wystawił skierowania do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy), gdyż nie miał takiej możliwości z uwagi na "brak możliwości współpracy z rodzicami". Z akt sprawy nie wynika też, by skarżący przystępując do kolejnego lekarskiego badania kwalifikacyjnego uzyskał w trakcie badania takie skierowanie wydane przez innego lekarza. Przedłożone na etapie zażalenia ksero "Recepty – Wizyty Domowe Pediatria, Neurologia Dziecięca" z dnia 6 kwietnia 2022 r., na podstawie której skarżący wskazywał na odroczenie wykonywania szczepień u Ł. M. na czas wykluczenia przez lekarzy specjalistów przeciwwskazań do zastosowania poszczególnych preparatów szczepionkowych, nie mogło zostać potraktowane jako zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, w którym zawarta byłaby dokładna informacja jakiego szczepienia przeciwskazanie dotyczy i w jakim okresie. Jak zostało to także powyżej wskazane w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej, jednakże przedłożona "recepta" nie stanowiła także takiego skierowania do konsultacji specjalistycznej. Co podkreślił organ odwoławczy skarżący domagał się, aby w ramach badania kwalifikacyjnego wykluczony został ujemny wpływ substancji składnikowych szczepionki na organizm dziecka, jednakże żaden przepis prawa nie zobowiązuje lekarza, aby posiadał wiedzę i przekazywał dane co do składu, sposobu produkcji i działania czy dopuszczenia do obrotu na terenie RP danej szczepionki, gdyż takie zadania ma Inspekcja Farmaceutyczna - a nie lekarz czy placówka, w której przeprowadzane są obowiązkowe szczepienia ochronne (art. 109 pkt 3b ustawy - Prawo farmaceutyczne), natomiast w przypadku wątpliwości co do składu, sposobu produkcji i działania danej szczepionki pytania powinny być skierowane do producenta tej szczepionki, nie zaś do lekarza NZOZ (art. 28 ustawy - Prawo farmaceutyczne), zaś pytania co do dopuszczenia danej szczepionki na rynek, wątpliwości co do jej szkodliwości czy ewentualnych informacji obejmujących działania niepożądane winny być kierowane do Prezesa Urzędu Rejestracji Leków oraz producenta szczepionki.

Odnosząc się w tym miejscu z kolei do przedłożonej na etapie skargi kserokopii dokumentu z badania Ł. M. w dniu 10 października 2022 r., wydanego przez Neurologiczny Gabinet Lekarski – dr med. A. N. i zawartego w nim stwierdzenia, że jest "wskazana – na podstawie danych evidence-based medicine (lista źródeł poniżej) – indywidualizacja kalendarza szczepień z odroczeniem tychże na okres roku do kolejnej oceny neurologicznej", należy wyjaśnić, że przedstawienie dokumentacji medycznej, a także przeciwskazań do szczepienia po wydaniu postanowień organów państwowej inspekcji sanitarnej nie zmienia tego, że obowiązek szczepienia nadal istnieje. Organy egzekucyjne, tak jak już wskazano działają na podstawie i w graniach prawa. Tak samo dotyczy to tutejszego Sądu, który na podstawie art. 133 § 1 p.p.s.a. orzeka na podstawie akt sprawy przedstawionych przez organ administracji publicznej. Skarżący, już po wniesieniu swojej skargi nadesłał kserokopię ww. pisma, w którym stwierdza się konieczność indywidualizacji kalendarza szczepień i odroczenia (co prawda jednak nie wymienionych z nazwy) szczepień dotyczących Ł. M. na okres roku do czasu kolejnej oceny neurologicznej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 października 2022 r. (sygn. akt III OSK 1518/21) sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy. Ma zatem obowiązek ocenić, czy zebrany w postępowaniu materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia jaki stan faktyczny wynika z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem. Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny przedstawił Sądowi kompletne akta sprawy, w których – jak zaznaczono powyżej - nie znaleziono dokumentu stwierdzającego przeciwskazania do spełnienia obowiązku szczepienia. Ponieważ sąd administracyjny jest tzw. "sądem nad prawem", a nie "sądem stanu faktycznego", Sąd w składzie orzekającym nie może przeprowadzić własnych badań, własnego postępowania dowodowego, gdyż to było obowiązkiem organów administracji publicznej (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 617/22).

Reasumując, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przepis art. 17 ustawy reguluje prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego egzekwowanego obowiązku – podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Przy czym, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r. (sygn. akt II OSK 32/11), wykonanie tego obowiązku, z mocy prawa, zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

W niniejszej sprawie niesporne pozostaje, że w świetle wieku córki skarżącego obowiązek określony w tytule wykonawczym dotyczący obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (dawka pierwsza szczepienia ochronnego), miał charakter wymagalny, skoro już przed dniem jego wystawienia doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek przeciwko wszystkim wymienionym w tytule chorobom. Natomiast niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób u ludzi, a także przepisów postępowania. Kontrola sądowa zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia wykazała, że akty te nie naruszają w tym zakresie prawa.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).