Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 846/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Opłata skarbowa
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1,  art. 9
journal: Dz.U. 2020 poz 1546
law: Ustawa  z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Beata Machcińska (spr.), Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2023 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 października 2021 r. nr SKO.F/41.4/833/2021/13935 w przedmiocie opłaty skarbowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 13 października 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "SKO", "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania R. M. (dalej: "Skarżący"), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta K. (dalej: "organ I instancji") z dnia 7 września 2021 r. w sprawie odmowy określenia nadpłaty opłaty skarbowej.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. W dniu 29 kwietnia 2021 r. do Urzędu Miasta K. wpłynął wniosek T. w sprawie zwrotu opłaty skarbowej za pełnomocnictwo uiszczonej w dniu 22 kwietnia 2021 r. w kwocie 17 zł za pełnomocnictwo substytucyjne dla radcy prawnego Pani E. B.. Do wniosku dołączono dowód wpłaty z dnia 22 kwietnia 2021 r. w kwocie 17 zł tytułem ww. opłaty skarbowej. Po jego rozpatrzeniu Prezydent Miasta K. decyzją z 28 czerwca 2021 r. odmówił określenia nadpłaty w wysokości 17 zł. Strona wniosła odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia, po rozpatrzeniu którego SKO decyzją z 20 sierpnia 2021 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

2. Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 7 września 2021 r. odmówił określenia nadpłaty opłaty skarbowej w wysokości 17 zł. Decyzja ta adresowana była do R. M..

3. Skarżący pismem z dnia 17 września 2021 r. złożył odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1546 ze zm., dalej "u.o.s.") w zw. z art. 75 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, poprzez błędne przyjęcie, że upoważnienie do obrony w postępowaniu o naruszenie dyscypliny finansów publicznych stanowi pełnomocnictwo w rozumieniu przepisów ustawy o opłacie skarbowej i w konsekwencji jako pełnomocnictwo podlega opłacie skarbowej, a także naruszenie art. 72 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1540, dalej: "O.p.") przez błędne zastosowanie tego przepisu i błędne przyjęcie, że skoro przedmiotowa wpłata została wykorzystana to nie może stanowić nadpłaty, mimo iż opłata ta nie była należna.

4. Po rozpoznaniu powyższego odwołania SKO decyzją z 13 października 2021 r. utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu wyjaśniło, że zgodnie z art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych obrońcą obwinionego może być osoba uprawniona do obrony zgodnie z przepisami prawa o adwokaturze, osoba uprawniona do świadczenia pomocy prawnej zgodnie z przepisami o radcach prawnych albo inna osoba, posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, upoważniona przez obwinionego (ust. 1). Obwiniony może udzielić upoważnienia do obrony na piśmie utrwalonym w postaci papierowej, w postaci elektronicznej lub ustnie do protokołu (ust. 2). Obrońca dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Adwokat lub radca prawny mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im upoważnienia do obrony oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Organy właściwe w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych mogą w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia odpisu (ust. 2a). Pełnomocnictwo do obrony może być udzielone na piśmie (w formie odrębnego dokumentu). Można również umocować obrońcę ustnie przed organem powołanym do dochodzenia odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Fakt ustnego udzielenia pełnomocnictwa powinien być odzwierciedlony w protokole. Równocześnie organ II instancji przywołał treść pisma z dnia 29 sierpnia 2007 r. Ministerstwa Finansów Departamentu Podatków i Opłat Lokalnych znak: PL-835/209/JB/07/ST-795, z treści którego wynika, że złożenie dokumentu, stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii w sprawie z zakresu administracji publicznej lub w postępowaniu sądowym, podlega opłacie skarbowej. Pojęcie pełnomocnictwa i prokury należy rozumieć zgodnie z odpowiednimi przepisami prawa materialnego.

W świetle powyższych regulacji SKO uznało, że złożenie w postępowaniu z zakresu odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych dokumentu upoważnienia do obrony jest czynnością podlegającą opłacie skarbowej, nie jest to bowiem inna instytucja prawna od pełnomocnictwa. Obowiązek uiszczania opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa lub prokury, ustawodawca określił w art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o opłacie skarbowej w zw. z częścią IV załącznika do ustawy, z którego wynika, że opłacie skarbowej w wysokości 17 zł podlega złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii - w sprawie z zakresu administracji publicznej lub w postępowaniu sądowym. Ponadto SKO stwierdziło, że upoważnienie to nie jest objęte zwolnieniem, o którym mowa w części IV załącznika, w szczególności nie jest to dokument stwierdzający udzielenie pełnomocnictwa oraz jego odpis, wypis lub kopia w sprawach karnych, karnych skarbowych i dyscyplinarnych oraz w sprawach o wykroczenia.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 72 § 1 O.p. SKO podkreśliło, że zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 września 2007r. w sprawie zapłaty opłaty skarbowej (Dz.U. z 200 7r. nr 187, poz. 1330) w przypadku złożenia wniosku o zwrot opłaty skarbowej, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy o opłacie skarbowej przed wydaniem decyzji w sprawie zwrotu tej opłaty, organ podatkowy wzywa organ, do którego złożono wniosek lub zgłoszenie albo któremu taki wniosek lub zgłoszenie przekazano, a który nie dokonał czynności urzędowej, nie wydał zaświadczenia lub zezwolenia (pozwolenia, koncesji), do przekazania dokumentu potwierdzającego niedokonanie czynności urzędowej, niewydanie zaświadczenia lub niewydanie zezwolenia (pozwolenia, koncesji). W rozpoznawanej sprawie organ I instancji pismem z dnia 20 maja 2021 r. wezwał Regionalna Komisją Orzekającą przy Regionalnej Izbie Obrachunkowej w K. do przekazania informacji potwierdzającej niedokonanie czynności urzędowej na podstawie wpłaty z dnia 22 kwietnia 2021 r. w kwocie 17 zł. W odpowiedzi Regionalna Komisja Orzekająca w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych przy Regionalnej Izbie Obrachunkowej pismem z dnia 25 maja 2021 r. poinformowała, że w związku z wnioskiem o udostępnienie do wglądu akt sprawy poinformowano pełnomocnika o konieczności uzupełnienia opłaty skarbowej. Akta sprawy zostały udostępnione w dniu 27 kwietnia 2021 r. pełnomocnikowi radcy prawnemu E. B., która przedłożyła pełnomocnictwo substytucyjne z dnia 9 kwietnia 2021 r. wraz z opłatą skarbową. W związku z powyższym w sprawie zostało ustanowione pełnomocnictwo i dokument pełnomocnictwa został złożony, dlatego dokonana opłata była uzasadniona. Złożenie dokumentu pełnomocnictwa skutkowało zatem obowiązkiem uiszczenia opłaty skarbowej w kwocie 17 zł.

W świetle powyższych okoliczności SKO uznało, że organ I instancji właściwie zastosował przepisy o nadpłacie i rozpatrując sprawę odmówił określenia nadpłaty opłaty skarbowej w wysokości 17 zł, pomimo złożenia przez stronę wniosku o zwrot opłaty skarbowej. Instytucja zwrotu opłaty w rozpatrywanej sprawie nie mogła mieć bowiem zastosowania, gdyż wykorzystywana jest ona tylko w dwóch przypadkach. Po pierwsze, jeżeli mimo uiszczenia opłaty skarbowej nie została dokonana czynność urzędowa i po drugie, jeżeli mimo uiszczenia opłaty skarbowej nie zostało wydane zaświadczenie (pozwolenie, koncesja). Żadna z powyższych przesłanek nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

5. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył skargę na powyższą decyzję SKO z dnia 13 października 2021 r., wnosząc o jej uchylenie, rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Jednocześnie powielił zarzuty sformułowane w odwołaniu. W uzasadnieniu pełnomocnik Skarżącego wskazał na nieprawidłowe przyjęcie przez organ, że upoważnienie do obrony w postępowaniu o naruszenie dyscypliny finansów publicznych stanowi pełnomocnictwo w rozumieniu przepisów ustawy o opłacie skarbowej i w konsekwencji jako pełnomocnictwo podlega opłacie skarbowej. Na poparcie swoich twierdzeń pełnomocnik Skarżącego przywołał wyrok sądu administracyjnego. Bez znaczenia – w ocenie pełnomocnika – pozostaje przy tym fakt, że ustawodawca w art. 75 ust. 2a ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych posługuje się terminem pełnomocnictwo w odniesieniu do upoważnienia do obrony.

6. W odpowiedzi na skargę SKO wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Kwestią sporną jest, czy złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa (upoważnienia), o którym mowa w art. 75 ust. 2 i 2a ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2890, dalej również "u.o.n.d.f.p") podlega opłacie skarbowej zgodnie z u.o.s.

Adekwatne w sprawie przepisy prawa stanowią:

Zgodnie z art. 1 ust. 1 u.o.s. opłacie skarbowej podlega:

1) w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej:

a) dokonanie czynności urzędowej na podstawie zgłoszenia lub na wniosek,

b) wydanie zaświadczenia na wniosek,

c) wydanie zezwolenia (pozwolenia, koncesji);

2) złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii - w sprawie z zakresu administracji publicznej lub w postępowaniu sądowym.

W myśl art. 9 ust. 1, 2 i 3 u.o.s. opłata skarbowa podlega zwrotowi:

1) od dokonania czynności urzędowej - jeżeli mimo zapłacenia opłaty nie dokonano czynności urzędowej;

2) od wydania zaświadczenia lub zezwolenia (pozwolenia, koncesji) - jeżeli mimo zapłacenia opłaty nie wydano zaświadczenia lub zezwolenia (pozwolenia, koncesji) (ust. 1).

Zwrot opłaty skarbowej następuje na wniosek (ust. 2).

Opłata skarbowa nie podlega zwrotowi po upływie pięciu lat licząc od końca roku, w którym dokonano zapłaty opłaty (ust. 3).

W załączniku do ustawy o opłacie skarbowej w pkt IV stwierdzono, że zwolnieniu od opłaty skarbowej podlega złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa w m.in. w sprawach karnych, karnych skarbowych i dyscyplinarnych oraz w sprawach o wykroczenia.

Ustawa o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych określa zasady i zakres odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, organy właściwe oraz postępowanie w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych (art. 1 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych).

Określenia zawarte w dziale II: "finanse publiczne", "środki publiczne", "jednostka sektora finansów publicznych", "budżet", "plan finansowy", "wydatek", "dotacja", "rezerwa", "sprawozdanie z wykonania procesów gromadzenia środków publicznych i ich rozdysponowania" oraz "kontrola zarządcza" mają znaczenie nadane im w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869, z późn. zm.) (art. 2 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych).

W myśl art. 75 ust. 1, 2 i 2a u.o.n.d.f.p.: Obrońcą obwinionego może być osoba uprawniona do obrony zgodnie z przepisami prawa o adwokaturze, osoba uprawniona do świadczenia pomocy prawnej zgodnie z przepisami o radcach prawnych albo inna osoba, posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, upoważniona przez obwinionego (ust. 1 ).

Obwiniony może udzielić upoważnienia do obrony na piśmie utrwalonym w postaci papierowej, w postaci elektronicznej lub ustnie do protokołu (ust. 2).

Obrońca dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Adwokat lub radca prawny mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im upoważnienia do obrony oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Organy właściwe w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych mogą w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia odpisu (ust. 2a).

Z powołanego wyżej art. 9 u.o.s. wynika, iż prawo do zwrotu opłaty skarbowej występuje w dwóch sytuacjach. Po pierwsze, jeżeli mimo uiszczenia opłaty skarbowej nie została dokonana czynność urzędowa, po drugie, jeżeli mimo uiszczenia opłaty skarbowej nie zostało wydane zaświadczenie (pozwolenie, koncesja).

W sprawie bezsporne jest, że w związku z udostępnieniem do wglądu akt sprawy radca prawny E. B. przedłożyła pełnomocnictwo substytucyjne z dnia 9 kwietnia 2021 r. wraz z oplatą skarbową (uiszczoną po wezwaniu organu do uzupełnienia opłaty skarbowej).

Zasadnie zatem organ odwoławczy uznał, iż z uwagi na treść art. 9 u.o.s., brak było podstaw prawnych do zwrotu uiszczonej opłaty skarbowej w sytuacji kiedy złożono dokument pełnomocnictwa. Prawidłowo organy obu instancji wniosek skarżącego rozpoznały w trybie stwierdzenia nadpłaty. Zgodnie bowiem z art. 2 § 1 o.p. przepisy tej ustawy stosuje się do podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalania lub określania uprawnione są organy podatkowe. Natomiast w myśl art. 72 § 1 Ordynacji podatkowej za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku.

Sąd podziela stanowisko organów o braku podstaw do stwierdzenia nadpłaty w kwocie 17 zł w związku ze złożeniem dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa.

Nie powinno budzić wątpliwości, iż złożenie przez radcę prawnego E. B. dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa substytucyjnego nastąpiło w sprawie z zakresu administracji publicznej, za taką bowiem należy uznać sprawę toczącą się na podstawie ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Pojęcie sprawy z zakresu administracji publicznej należy rozumieć szeroko. Sprawy z zakresu administracji publicznej obejmują wszelkie akty administracji publicznej z wyłączeniem tych, które rodzą bezpośrednio skutki cywilnoprawne, ponieważ jako takie podlegają one kognicji sądów powszechnych (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2007, s. 380; zob. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2021 r. III OSK 3353/21, LEX nr 3193519).

Ustawa o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych jest aktem prawnym, który reguluje problematykę odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Orzekanie o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych pozostawiono w pierwszej instancji - komisji orzekającej, a w drugiej - Głównej Komisji Orzekającej w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych (GKO). Kontrolę sądową rozstrzygnięć GKO sprawują sądy administracyjne. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 22 września 2011 r. (II GSK 1595/2011, LEX nr 948985) postępowanie w sprawie o naruszenie dyscypliny finansów publicznych toczy się w trybie administracyjnym, tyle że na podstawie ustawy szczególnej (u.o.n.d.f.p.), a nie przepisów ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego, a wydając rozstrzygnięcia jako organ drugiej instancji, Przewodniczący GKO występuje jako organ administracyjny realizujący wobec strony postępowania przyznane przez ustawodawcę uprawnienie (zob. też wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2016 r., II GSK 2477/14, LEX nr 2111098). Organami właściwymi do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz wypełniania funkcji oskarżyciela w pierwszej instancji są rzecznicy dyscypliny finansów publicznych, zwani dalej "rzecznikami dyscypliny", i ich zastępcy (art. 57 ust. 1 u.o.n.d.f.p.). W zakresie sprawowanej funkcji Główny Rzecznik, rzecznik dyscypliny i ich zastępcy działają na rzecz finansów publicznych oraz reprezentują w prowadzonym postępowaniu interesy Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego i innych jednostek sektora finansów publicznych (art. 59 ust. 1 u.o.n.d.f.p.).

Nie ulega zatem wątpliwości, że złożenie przez radcę prawnego E. B. dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa substytucyjnego nie nastąpiło w sprawie karnej, karnej skarbowej i dyscyplinarnej, czy w sprawie o wykroczenia, a tylko w tego rodzaju sprawach ustawodawca przewidział zwolnienie od opłaty skarbowej (część IV załącznika do ustawy o opłacie skarbowej).

Reasumując zarzuty skargi, określone w jej petitum, są bezzasadne. Organy prawidłowo uznały, że złożenie w postępowaniu z zakresu odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych dokumentu upoważnienia do obrony jest czynnością podlegającą opłacie skarbowej.

Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2022. 329) oddalił skargę.