Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA 269/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie WSA Monika Nowicka WSA Jolanta Zdanowicz (spr.) Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2004 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz P. S.A. w W. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...] umorzyła postępowanie odwoławcze do decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2002 r. nr [...] stwierdzającej komunalizację nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...] Miasto w obrębie [...] stanowiącej działki nr [...], [...] i [...] wykazane w księdze wieczystej [...] – na rzecz Gminy C.

W uzasadnieniu organ wskazał następujący stan faktyczny i prawny: Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2002 r. stwierdził nabycie z mocy prawa przez Gminę [...] nieodpłatnie prawa własności do przedmiotowych działek w oparciu o przepisy art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr. 32, poz. 191 ze zm.).

Wojewoda stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, co potwierdzają wpisy w księdze wieczystej, a jak wskazują wypisy z rejestru gruntów, nieruchomość ta pozostawała w tejże dacie we władaniu P., choć nie posiadało ono żadnych dokumentów o przekazaniu gruntów. P. występowały o stwierdzenie nabycia z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, jednakże decyzją z dnia [...] sierpnia 2001 r. Wojewoda [...] odmówił takiego stwierdzenia, gdyż P. nie posiadały tegoż gruntu w zarządzie na wymaganą datę 5 grudnia 1990 r.

Od decyzji Wojewody dotyczącej komunalizacji nieruchomości na rzecz Gminy [...] odwołały się P., podnosząc, że przedmiotowe nieruchomości pozostawały w ich posiadaniu co najmniej od 1966 r., a skomplikowany charakter prawny nieruchomości pozostających w dyspozycji jednostek organizacyjnych P. znalazł rozwiązanie w ustawie z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji Przedsiębiorstwa Państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr. 84, poz. 948).

Decyzją Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 2002 r. zostało umorzone postępowanie odwoławcze. Komisja stanęła na stanowisku, że w postępowaniu komunalizacyjnym stronami takiego postępowania są przede wszystkim Skarb Państwa i właściwa gmina. Inny podmiot może domagać się dopuszczenia do udziału w sprawie, jeżeli wykaże, iż przysługuje mu tytuł prawnorzeczowy do komunalizowanego mienia, który – zdaniem organu odwoławczego – nie wynika ani z długoletniego faktycznego władania gruntem, ani z dokonanych na nim nakładów w postaci wzniesienia budynku, gdyż w takiej sytuacji ustawodawca odsyła zainteresowanych na drogę postępowania przed sądem powszechnym. Ponieważ – w ocenie organu – na komunalizację mienia jaka nastąpiła z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. nie mogło mieć także wpływu uwłaszczenie przedsiębiorstw państwowych składnikami budynkowymi w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr. 79, poz. 464), gdyż miało ono miejsce dopiero z dniem 5 grudnia 1990 r., ani tym bardziej późniejsze regulacje szczególne dotyczące mienia będącego w użytkowaniu P. – Komisja uznała, iż odwołującemu się nie przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu komunalizacyjnym i mając to na uwadze, w oparciu o art. 138 § 1 pkt. 3 kpa, umorzyła postępowania odwoławcze.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego od powyższej decyzji P. S.A. w W. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem, bowiem skarżącemu przysługuje przymiot strony z uwagi na materialne podstawy chroniące jego interes prawny (P. było w posiadaniu przedmiotowej nieruchomości na dzień 5 grudnia 1990 r.).

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż skarżącemu nie przysługiwał status strony w postępowaniu komunalizacyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. reformy sądownictwa administracyjnego powyższa skarga stała się – na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1271 ze zm.) – przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Skarga P. domagającą się uchylenia powyższej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za zasadną.

Zgodnie z treścią przepisu art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Orzekając zatem w oparciu o powyższy przepis Sąd uznał, że choć skarżąca wnosiła jedynie o uchylenie decyzji organu odwoławczego, uchyleniu podlegało także rozstrzygnięcie wydane przez organ orzekający w pierwszej instancji z uwagi na nie przeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia rodzaju uprawnień przysługujących P. do przedmiotowego gruntu.

P. Spółka Akcyjna w W. są następcą prawnym dawnego przedsiębiorstwa państwowego prowadzonego pod tę samą nazwą.

Przedsiębiorstwo to nie zostało utworzone w oparciu o przepisy ustawodawstwa zwykłego, a status jego był zawsze uregulowany w drodze aktów szczególnych. Powołano je do życia przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1948 r., Nr. 43, poz. 312). Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 rozporządzenia zadaniem tegoż przedsiębiorstwa było prowadzenie eksploatacji wszystkich linii kolejowych, zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji. W tym celu objęło ono w zarząd i użytkowanie cały ich majątek nieruchomy. Majątek ruchomy natomiast, przeznaczony do użytku kolei, przeszedł na własność Przedsiębiorstwa. Z punktu widzenia kwestii majątkowych istotne znaczenie miały także przepisy art. 6 i 7 rozporządzenia, w myśl których cały majątek, wydany Przedsiębiorstwu zgodnie z cytowanym przepisem art. 4 w użytkowanie i zarząd lub na własność, podlegał wyodrębnieniu z ogólnego majątku Skarbu Państwa, zaś wszystkie nieruchomości przeznaczone do użytku kolei, stawały się z chwilą nabycia ich przez Przedsiębiorstwo własnością Skarbu Państwa, a Przedsiębiorstwo zatrzymywało je w swoim użytkowaniu i zarządzie.

Powyższe zasady gospodarowania przez P. mieniem państwowym nie uległy zmianie z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz. U. z 1970 r., Nr. 9, poz. 76) i utraty mocy wyżej cytowanego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. Nie uległy także zmianie po wejściu w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr. 26, poz. 138 ze zm.). Znamienne jest przy tym, że w tej ostatniej ustawie przepis art.16 ust. 1, 2 i 3 przewidywały regulację, iż mienie PKP stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, mienie to stanowią środki będące w dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez PKP w toku dalszej działalności, a ponadto, iż Polskie Koleje Państwowe gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewnia jego ochronę.

Z kolei przepis art. 50 ust. 1 tejże ustawy stwierdzał, że mienie oraz prawa i zobowiązania przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" działającego dotychczas na podstawie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach, stają się mieniem oraz prawami i zobowiązaniami Polskich Kolei Państwowych, działających na podstawie niniejszej ustawy.

Choć obecnie powołane wyżej ustawy już nie obowiązują, bowiem zostały zastąpione najpierw ustawą z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr. 95, poz. 474), a następnie ustawą z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr. 84, poz. 948), ale wymienione wyżej ustawy obowiązywały w dacie wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, a zatem regulowany przez nie stan prawny miał istotne znaczenie dla ustalenia charakteru uprawnień P. do mienia, którym gospodarowała.

W niniejszej sprawie nie mniej istotne znaczenie ma także konieczność ustalenia w jakiej dacie P. objęła we władanie sporną nieruchomość. Zatem przyjęcie przez organy obu instancji poglądu, że skarżąca nie legitymuje się w stosunku do wspomnianej nieruchomości żadnym tytułem o charakterze prawnorzeczowym, należało uznać za co najmniej przedwczesne. Wskazać w tym miejscu wypada, że – zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w przepisie art. 7 kpa, organy administracji publicznej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

W tej sytuacji zatem mając powyższe na uwadze Sąd – z mocy przepisów art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c w związku z art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji.