Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 570/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 200 ust. 1 i 2, art. 200a. art. 207 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.
article: art. 119, art. 145 par. 1 pkt. 2, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 i 2, art. 156 par. 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi G. T. M. na decyzję Rektora Politechniki P. z dnia (...) w przedmiocie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Rektora Politechniki P. z dnia (...) r. /-/ T. Świstak


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) listopada 2012 r. Rektor Politechniki P., zwany dalej również "organem", działając na podstawie art. 94b ust. 1 pkt 5 oraz art. 200a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.; zwanej w dalszej części również: "Prawo o szkolnictwie wyższym") oraz § 7 ust. 2 Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich z budżetu państwa na zadania związane z kształceniem uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich oraz zwiększenia stypendiów doktoranckich z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Politechnice P. (zwanego w dalszej części również: "Regulaminem"), nie przyznał G. T. M., nr albumu (...), zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na rok akademicki 2012/2013. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, że podstawą decyzji jest niespełnienie warunków określonych w § 9 ust. 2-6 Regulaminu.

Decyzja powyższa doręczona została G. T. M. w dniu (...) grudnia 2012 r. wraz z pouczeniem o prawie do złożenia odwołania do Rektora Politechniki P.

G. T. M. złożyła datowane na dzień (...) grudnia 2012 r pismo zatytułowane "Odwołanie", stanowiące wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie tym wniosła o przyznanie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na rok akademicki 2012/2013. Szczegółowo uzasadniając złożony środek zaskarżenia Wnioskodawczyni, powołując się na Regulamin stanowiący załącznik do Zarządzenia nr 35 Rektora Politechniki P. z dnia (...) sierpnia 2012 r. (...) zmieniony Zarządzeniem nr 38 Rektora Politechniki P. z dnia 27 września 2012 r. (...) oraz Prawo o szkolnictwie wyższym, podniosła iż w załącznikach do wniosku o stypendium doktoranckie wykazała realizację wszystkich kryteriów kwalifikujących do przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, w szczególności wynikających z § 7 ust. 1, 2, 3, 5, 6 oraz § 9 ust. 2. Jednocześnie Wnioskodawczyni nadmieniła, iż pomimo starań nie miała możliwości zapoznać się z Zarządzeniem nr 45 Rektora Politechniki P. z dnia (...) października w sprawie ustalenia wysokości stypendiów doktoranckich oraz z kryteriami i liczbą punktów przyznanych za osiągnięcia w roku akademickim 2011/2012, co nie pozwala jej się w pełni odnieść do uzasadnienia decyzji z dnia 19 listopada 2012 r. Ponadto Wnioskodawczyni wskazała, że zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego komisja przyznająca stypendium powinna szczegółowo uzasadnić decyzję administracyjną. Zdaniem Wnioskodawczyni uzyskane przez nią osiągnięcia kwalifikują ją do uzyskania stypendium doktoranckiego w kategorii A, bowiem wskazują one na terminowo realizowany program studiów. Ponadto, odwołując się do § 6 ust. 1 oraz § 5 ust. 2 pkt 1-3 Regulaminu, G. T. M. stwierdziła, że uzyskała bardzo dobre wyniki egzaminów objętych programem I roku studiów doktoranckich (średnia 5,0), a także uczestniczyła we wszystkich seminariach wydziałowych oraz wskazanych konferencjach, na których również w czasie dyskusji podnosiła problemy merytoryczne, a nadto organizowała debaty. Wnioskodawczyni wykazała się także ponadprzeciętnymi, jak na pierwszy rok studiów, postępami w pracy naukowej i przygotowywaniu rozprawy doktorskiej, osiągając 45% planu pracy zgodnie z wytycznymi do otwarcia przewodu doktorskiego, oraz szczególnym zaangażowaniem w pracy dydaktycznej promowania badań naukowych na Politechnice P., co stanowiło ok. 300 przepracowanych godzin. Na koniec obszernego uzasadnienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy G. T. M. podkreśliła, że studia doktoranckie oraz praca naukowa pochłaniają większość jej czasu, co nie pozwala jej na pracę zawodową. Brak stypendium w ocenie Wnioskodawczyni niweczy plany dotyczące badań naukowych na rok 2013, a w szczególności publikacji badań naukowych. Według jej wiedzy najpierw powinno się zapewnić środki na pomoc podstawową dla doktorantów, w tym wypadku stypendium doktoranckie, a dopiero w następnej kolejności powinny być rozdzielone środki z dotacji projakościowej, jako nowej dodatkowej formy pomocy dla doktorantów, również w pierwszeństwie na stypendia doktoranckie. Istotne jest również zapewnienie bezstronnej i starannej analizy wszystkich elementów danego przypadku, indywidualnego podejścia i zaangażowania studenta.

Decyzją z dnia (...) lutego 2013 r. Rektor Politechniki P., działając na podstawie art. 94b ust. 1 pkt 5 oraz art. 200a ust. 1 i 2 Prawa o szkolnictwie wyższym, § 23 rozporządzenia z dnia 5 października 2011 r. Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2011 r. Nr 225, poz. 1351; zwanego w dalszej części również: "rozporządzeniem w sprawie studiów doktoranckich") oraz § 7 ust. 2 "Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Politechnice P.", postanowił cyt. "nie przyznać zwiększenia stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2012/2013".

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że G. T. M., w dniu (...) czerwca 2012 r., złożyła do Wydziałowej Komisji Doktoranckiej Wydziału Inżynierii Zarządzania Politechniki P. wniosek o zwiększenie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2012/2013. W dniu (...) listopada 2012 r. Komisja Doktorancka Wydziału Inżynierii Zarządzania Politechniki negatywnie zaopiniowała wniosek doktorantki o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2012/2013. Możliwość przyznawania zwiększenia stypendiów doktoranckich przewiduje art. 200a ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym. Na zasadzie art. 200a ust. 1 tej ustawy decyzję o przyznaniu zwiększenia stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje Rektor Politechniki. Szczegółowy tryb i okresy przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego regulują przepisy rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich oraz "Regulamin przyznawania stypendiów doktoranckich z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Politechnice". Na podstawie § 23 przywołanego rozporządzenia oraz § 9 ust. 6 rzeczonego regulaminu Komisja Doktorancka Wydziału Inżynierii Zarządzania przekazuje Rektorowi listę doktorantów, których rekomenduje do przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego. Organ wskazał przy tym, że kryteria przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego zostały określone w § 24 rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich oraz w § 9 ostatnio przywołanego regulaminu, w myśl których zwiększenie to może być przyznane doktorantowi na pierwszym roku studiów doktoranckich, który osiągnął bardzo dobre wyniki w nauce w trakcie studiów drugiego stopnia albo jednolitych studiów magisterskich lub w postępowaniu rekrutacyjnym. Zwiększenie stypendium doktoranckiego na drugim i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który wyróżniał się osiągnięciami w pracy badawczej lub osiągnięciami artystycznymi w poprzednim roku studiów. W dalszej kolejności, uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ wskazał, że zgodnie z art. 94b ust. 1 pkt 5 Prawa o szkolnictwie wyższym Uczelnia otrzymuje dotacje na finansowanie zwiększenia wysokości stypendiów doktoranckich, o których mowa w artykule 200a, dla 30% najlepszych doktorantów w uczelniach publicznych i niepublicznych, w związku z powyższym Uczelnia dysponuje wydzielonymi środkami na ten cel, które są ograniczone wysokością dotacji. Wydatkowanie środków finansowych z dotacji wymaga przestrzegania przez Uczelnię również przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm.), dlatego też Uczelnia z wielką rozwagą je wydaje, mając również na uwadze ustawę z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 168). Z treści § 24 rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich wynika, że rektor może przyznać zwiększenie stypendium doktoranckiego, lecz nie musi, co wskazuje na pozostawienie uczelni przez ustawodawcę tzw. uznaniowości administracyjnej w tym zakresie. Uznaniowość taką przewiduje również § 7 ust. 4 i 5 "Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Politechnice". Zwiększenie stypendium doktoranckiego przyznawane jest doktorantom na ich wniosek, którzy mieszczą się w grupie 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich, co wynika z § 7 ust. 2 "Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Politechnice". Doktorantowi znajdującemu się w grupie 30% najlepszych doktorantów, któremu nie przyznano stypendium doktoranckiego, przyznaje się środki finansowe w wysokości kwoty zwiększenia stypendium, co wynika z § 7 ust. 6 "Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Politechnice". Zwiększenie to staje się stypendium doktoranckim.

Decyzja ta została doręczona skarżącej osobiście w dniu (...) marca 2013 r.

Skargę od powyższej decyzji pismem z dnia 9 kwietnia 2013 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu G. T. M. Skarga wpłynęła do organu 19 kwietnia 2013 r.

Uzasadniając wniesioną skargę Skarżąca w pierwszym rzędzie przedstawiła przebieg postępowania przez Rektorem Politechniki, wskazując w szczególności na zaistniałe w jego toku niedotrzymywanie terminu, przetrzymywanie podpisanych decyzji oraz brak możliwości osobistego uczestnictwa w celu składania wyjaśnień i uzupełnienia dokumentacji. Ostatnio przywołane uchybienia stanowią zdaniem Skarżącej naruszenie ustawowego zachowania w postępowaniu administracyjnym. Skarżąca podniosła przy tym, że na Wydziale Inżynierii Zarządzania odmówiono jej prawa składania wyjaśnień oraz złożenia dokumentów, które załączyła do skargi, a które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie i decyzję przyznającą stypendium. Powołując się na uzasadnienie decyzji z dnia (...) lutego 2013 r. Rektora Politechniki. w tym przywołany w nim § 24 rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich oraz § 9 regulaminu, Skarżąca stwierdziła nadto, że spełnia kryteria przyznania tego stypendium, ponieważ jej osiągnięcia, jak na pierwszy rok studiów doktoranckich, są ponad przeciętną – szczególnie w zakresie badań naukowych oraz średniej ocen. Skarżąca wskazała również, że badania naukowe prowadziła w okresie wakacji, oraz że posługuje się raz jednym imieniem, raz dwoma - przez co, w jej ocenie, doszło do nieporozumienia na etapie Komisji Wydziałowej. W dalszej kolejności Skarżąca podniosła, że te same osoby miały wpływ na ocenę, jak i na decyzje oraz odwołania od decyzji w sprawie stypendium, co wskazywałoby na naruszenie bezstronności podejmowanych decyzji. Ponadto G. T. M. zaznaczyła, wskazując na § 7 (najprawdopodobniej mając na myśli stosowne regulacje zawarte w Regulaminie), że brak decyzji w sprawie przyznania stypendium dla najlepszych doktorantów oraz znalezienie się na liście 30% najlepszych doktorantów wyklucza wydanie decyzji nie przyznającej stypendium z dotacji projakościowej we wszystkich punktach. Wskazała przy tym, że dnia (...) lutego złożyła skargę na decyzję o nieprzyznaniu stypendium dla najlepszych doktorantów za pośrednictwem Rektora Politechniki do tut. Sądu (skarga ta została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Po 309/13), ponieważ decyzja została wydana w oparciu o nowe akty prawne – co jest niezgodne z prawem. Skarżąca jednocześnie stwierdziła, że nie posiada jeszcze decyzji w sprawie stypendium doktoranckiego, ze względu na fakt niedotrzymania terminu wydania decyzji po złożeniu w dniu (...) grudnia 2012 r. odwołania do Rektora Politechniki, natomiast decyzja zamykająca możliwość ubiegania się o środki na badania z dotacji projakościowej jest niezgodna z prawem, gdyż zamyka Skarżącej możliwość otrzymania stypendium zgodnie z § 7. Stypendia doktoranckie, projakościowe oraz dla najlepszych doktorantów jako kompatybilne powodują odebranie Skarżącej, jako doktorantowi, prawa do pomocy państwa i innych organów, bowiem nieprzyznanie jednego skutkuje odebraniem prawa do drugiego, co w konsekwencji prowadzi do nagradzania tych samych osób np. studentów 3 czy 4 roku, z jednoczesnym uniemożliwieniem pozostałym studentom prowadzenia badań. W dalszej kolejności uzasadnienia Skarżąca, nawiązując do argumentów przedstawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazała że w swoich badaniach poszła dalej niż przewidywał to ramowy plan seminarium promotorskiego pierwszego roku, przedstawiony przez Kierownika Studiów Doktoranckich Wydziału Inżynierii Zarządzania, wykonała przy tym zadania doktoranta trzeciego roku studiów. Zamiast zajmować się badaniami to przez wiele miesięcy czeka na odpowiedź na pismo, zajmuje się czasochłonną korespondencją, traci energię i zapał do pracy badawczej oraz środki na badania i publikacje, co zdaniem Skarżącej stanowi ograniczenie prawa do stypendium, bowiem może to skutkować nieotrzymaniem stypendium w następnym roku, gdyż obowiązujące kryteria wskazują np. na publikacje. Na koniec skargi G. T. M. stwierdziła, mając na względzie z jednej strony rezygnację z pracy w celu robienia doktoratu z drugiej natomiast wydatki konieczne do jego zrobienia, iż brak stypendium powoduje opóźnienie w badaniach.

Przedstawiając powyższe argumenty skarżąca wniosła o uznanie jej skargi za zasadną oraz wyrównanie jej strat, co pozwoli jej na prowadzenie badań naukowych.

Rektor Politechniki P. w odpowiedzi na skargę, zawartej w piśmie z dnia 5 czerwca 2013 r., wniósł o oddalenie skargi, wskazując na brak podstaw prawnych i faktycznych do jej uznania. Uzasadniając swoje stanowisko organ przywołał treść § 7 ust. 2 oraz ust. 6 "Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Politechnice". Następnie, powołując się na § 24 rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich, Rektor Politechniki ponownie wskazał, że uczelni pozostawiona jest przez ustawodawcę uznaniowość administracyjna w zakresie przyznania zwiększenia stypendiów doktoranckich. Potwierdza to również § 7 ust. 4 i 5 "Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Politechnice".

Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, zwolnił Skarżącą od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz ustanowił pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata. Pełnomocnikiem Skarżącej został wyznaczony adwokat K. C.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn aniżeli w niej podniesiono.

Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwanej w dalszej części również: "P.p.s.a."), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach.

Jednocześnie, co istotne na gruncie niniejszej sprawy, dokonując kontroli legalności podjętych przez organ administracji rozstrzygnięć sąd administracyjny, stosownie do zapisu art. 134 § 1 P.p.s.a., nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani też powołaną w niej podstawą prawną. Przepis ten umożliwia Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów.

Co do zasady sąd administracyjny wydaje wyrok po przeprowadzeniu rozprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.). Niemniej jednak sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 P.p.s.a., jeżeli:

1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 K.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania;

2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego, o czym stanowi art. 120 P.p.s.a.

W niniejszej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja z dnia (...) lutego 2013 r. Rektora Politechniki dotknięta jest wadą powodującą jej nieważność, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., z powodu wydania tej decyzji z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadniało rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym.

W pierwszym rzędzie należy wskazać, że stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. następuje wówczas, gdy decyzja ta została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Ograniczając dalsze uwagi do kwalifikowanej formy naruszenia prawa, jaką jest rażące naruszenie prawa, należy wskazać, że z tą przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej mamy do czynienia wówczas, gdy treść takiej decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią norm prawnych i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 1988 r., sygn. akt II SA 981/88, ONSA 1988/2/96; wyrok NSA z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/23). Co istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, rażące naruszenie prawa może dotyczyć zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.

Zgodnie z art. 200 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Zgodnie zaś z art. 200a tej ustawy zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, o której mowa w art. 94b ust. 1 pkt 5 Prawa o szkolnictwie wyższym, dalej również: "zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej", przysługuje doktorantom wyróżniającym się w pracy naukowej i dydaktycznej. Tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego określa regulamin określony przez rektora po uzyskaniu opinii właściwego organu samorządu doktorantów, z uwzględnieniem zasady, że uprawnienie do otrzymywania tego stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich (ust. 1). Doktorantowi znajdującemu się w grupie 30% najlepszych doktorantów, któremu nie przyznano stypendium doktoranckiego, przyznaje się środki finansowe w wysokości kwoty zwiększenia stypendium, o którym mowa w ust. 1. Zwiększenie to staje się stypendium doktoranckim (ust. 2). Wniosek doktoranta o przyznanie stypendium doktoranckiego i o zwiększenie stypendium doktoranckiego rozpoznaje organ uczelni – rektor, w formie decyzji. Szczegółowy tryb przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych, a także minimalną wysokość kwoty zwiększenia stypendium doktoranckiego, określa nadto rozporządzenie w sprawie studiów doktoranckich (§ 22-25).

Do decyzji podejmowanej w powyższym przedmiocie, zgodnie z art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Przy czym decyzja ta, jako wydana w pierwszej instancji przez rektora, jest ostateczna i stosuje się do niej odpowiednio art. 127 § 3 K.p.a., o czym stanowi art. 207 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym. Ostatnie oznacza w szczególności, że od decyzji w przedmiocie przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej wydanej w pierwszej instancji przez rektora nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z tej decyzji może zwrócić się do rektora z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Powyższe twierdzenia prowadzą do wniosku, zgodnie z którym rektor uczelni rozpatrując ponownie sprawę w przedmiocie przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej zobowiązany jest do wydania jednej z decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 K.p.a. Ostatnio przywołany przepis ściśle określa kompetencje decyzyjne tego organu, co oznacza że podjęte przez niego rozstrzygnięcie musi przyjąć postać jednej z decyzji wskazanych w tym przepisie.

Rektor uczelni wydaje zatem decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

Na marginesie tylko warto zauważyć, że w tym przypadku nie znajduje zastosowania art. 138 § 2 K.p.a., co oznacza że rektor uczelni nie może przekazać sobie sprawy do ponownego rozpoznania, bowiem na podstawie ostatnio przywołanego przepisu sprawę można przekazać wyłącznie innemu organowi (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 940/05, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Rektor uczelni jest zatem zobowiązany do oceny – w drodze samokontroli – czy wydał prawidłowe rozstrzygnięcie, czego wyraz powinien dać w decyzji zawierającej jedno z rozstrzygnięć, o których mowa w przywołanym już art. 138 § 1 K.p.a.

Wypada przy tym zauważyć, że decyzja administracyjna jest aktem, który składa się z dwóch istotnych elementów: rozstrzygnięcia, zwanego również osnową lub sentencją, oraz uzasadnienia. Obie te części stanowią jedność w znaczeniu materialnym oraz formalnym i żadna z nich nie może istnieć oddzielnie w obrocie prawnym. Rozstrzygnięcie zawarte w decyzji jest przy tym jednym z najistotniejszych elementów decyzji administracyjnej, stanowi bowiem jej kwintesencję, jako że wyraża rezultat stosowania normy prawa materialnego do konkretnego przypadku, w kontekście okoliczności faktycznych i materiału dowodowego. Rozstrzygnięcie przesądza o istocie sprawy. Rozstrzygnięcia nie można zatem ani domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia, winno ono być wyrażone wprost w sentencji decyzji w sposób precyzyjny, bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2006 r., sygn. akt II OSK 646/05; wyrok NSA z dnia 10 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1440/07; wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1923/07 - dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/; wyrok NSA z dnia 15 października 1999 r., IV SA 1654/97, LEX nr 47915). Zdaniem Sądu powyższe uwagi nabierają szczególnie istotnego znaczenie w odniesieniu do decyzji wydawanej na etapie postępowania odwoławczego (w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy), bowiem rozstrzygnięcie zawarte w takiej decyzji powinno przede wszystkim w sposób niebudzący jakiejkolwiek wątpliwości wskazywać na merytoryczną ocenę zaskarżonej decyzji, stanowiąc jednocześnie o istocie sprawy (rozstrzygnięcie, w którym organ odwoławczy utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy) lub na dokonaną przez organ odwoławczy ocenę formalną określonego postępowania administracyjnego, w tym w szczególności jego konkretnego, pierwszo- lub drugoinstancyjnego, etapu (rozstrzygnięcie, w którym uchyla zaskarżoną decyzję w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji; uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części; albo umarza postępowanie odwoławcze).

Określone w art. 138 § 1 i 2 K.p.a. rodzaje rozstrzygnięć są przy tym bezwzględnie wiążące dla organu w tym znaczeniu, że decyzja która nie mieści się w ramach tego przepisu stanowi rażące naruszenie prawa (por. wyrok NSA z dnia 10 marca 1993 r., sygn. akt IV SA 1245/92, niepubl.; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt IV SA/GL 612/12; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 408/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 454/11; wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 czerwca 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 196/09; wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 536/08; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 410/07; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Bk 464/06 - dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Bezwzględne związanie organu odwoławczego rodzajami rozstrzygnięć wskazanymi w art. 138 § 1 i 2 K.p.a., bez wątpienia pozwala w pełni zachować wspomniany powyżej wymóg precyzyjności oraz jednoznaczności, stanowiąc w tym ujęciu podstawowe ograniczenie organu odwoławczego w możliwości formułowania sentencji decyzji drugoinstancyjnej.

Przenosząc powyższe uwagi o charakterze ogólnym na grunt kontrolowanej sprawy należy zauważyć, że poddana kontroli Sądu - decyzja Rektora Politechniki z dnia (...) lutego 2013 r., jako decyzja wydana na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy - zawiera następujące rozstrzygnięcie cyt. "nie przyznać zwiększenia stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2012/2013".

Nie może więc budzić jakichkolwiek wątpliwości stwierdzenie, że decyzja ta nie odpowiada żadnemu z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 § 1 K.p.a.

Wniosek taki można wysnuć poprzez proste zestawienie rozstrzygnięcia sformułowanego przez Rektora Politechniki w zaskarżonej decyzji z rodzajami rozstrzygnięć przewidzianymi przez ustawodawcę w kolejnych punktach zawartych w art. 138 § 1 K.p.a. Już tylko to prowadzi Sąd do stwierdzenia, iż kontrolowana w niniejszym postępowaniu decyzja z dnia (...) lutego 2013 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 138 § 1 K.p.a., co oznacza konieczność stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Co więcej z zaskarżonej decyzji i to przy uwzględnieniu nie tylko treści jej sentencji, w tym przywołanych w niej podstaw prawnych, lecz również treści jej uzasadnienia - nie wynika wprost, aby została ona wydana w konsekwencji ponownego rozpatrzenia sprawy. Wniosek taki można wyprowadzić jedynie pośrednio z treści zawartego w decyzji z dnia (...) lutego 2013 r. pouczenia o prawie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego oraz z faktu, że jak wynika z jej uzasadnienia decyzja ta dotyczy wniosku skarżącej o zwiększenie stypendium doktoranckiego na rok 2012/2013 z dnia (...) czerwca 2012 r., a więc poprzedzającego wydanie pierwotnej decyzji odmownej z (...) listopada 2012 r.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje przy tym na dokonanie przez Rektora Politechniki jakiejkolwiek merytorycznej oceny uprzednio wydanej przez niego decyzji z dnia (...) listopada 2012 r. lub na dokonanie przez organ jakiejkolwiek formalnej oceny dotychczasowego postępowania administracyjnego toczącego się w przedmiotowej sprawie. Fakt ten zdaniem Sądu dodatkowo przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie doszło do kwalifikowanego naruszenia art. 138 § 1 K.p.a., albowiem Rektor Politechniki chcąc pozostać przy stanowisku wyrażonym w decyzji z dnia (...) listopada 2012 r. powinien utrzymać tę decyzję w mocy, natomiast chcąc zmienić to stanowisko powinien uchylić decyzję z dnia 19 listopada 2012 r. w całości i orzec co do istoty sprawy. Ograniczenie rozstrzygnięcia wyłącznie do orzeczenia, co do istoty sprawy, przy jednoczesnym nie odniesieniu się w żadnym stopniu do poprzednio wydanej decyzji i nie wykazaniu ponownego rozpatrzenia sprawy budzi poważne zastrzeżenia nie tylko na tle analizowanego art. 138 § 1 K.p.a., lecz również na gruncie zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 K.p.a.

Dalej wskazać należy, iż rozstrzygnięcie sformułowane przez organ w zaskarżonej decyzji z dnia (...) lutego 2013, nie tylko nie odpowiada żadnemu z rodzajów rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 § 1 K.p.a., lecz nadto jest nieprecyzyjne, niejasne i może budzić wątpliwości co do tego, jaki był przedmiot rozpoznawanej przez Rektora Politechniki sprawy. Rozstrzygnięcie to w swej istocie sprowadza się bowiem do "nieprzyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego", przy czym nie określa ono jednocześnie z jakich środków owo zwiększenie miałoby nastąpić. Nie jest więc do końca jednoznaczne o jakim "zwiększeniu stypendium doktoranckiego" organ w rzeczywistości orzekł. W ocenie Sądu, na gruncie kontrolowanej sprawy, niedopuszczalna byłaby przy tym konkretyzacja tego rozstrzygnięcia w oparciu o przywołane na jego wstępie podstawy prawne. Rozstrzygnięcie powinno być na tyle precyzyjne i zawierać wszelkie wymagane w danej sprawie elementy, aby nie tylko w zestawieniu z uzasadnieniem, lecz również przywołaną w nim podstawą prawną, nie budziło żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Tymczasem przywołany w podstawie prawnej decyzji z dnia (...) lutego 2013 r. § 23 rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich nie stanowi o jakimkolwiek zwiększeniu stypendium doktoranckiego, lecz konkretnie o zwiększeniu stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej.

Wreszcie wskazać należy, iż w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji Rektor Politechniki powołuje się na "Regulamin przyznawania stypendiów doktoranckich z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Politechnice". Mając na względzie to, że jako podstawa prawna uprzedniej decyzji z dnia (...) listopada 2013 r. powołany został "Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich z budżetu państwa na zadania związane z kształceniem uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich oraz zwiększenia stypendiów doktoranckich z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Politechnice", a także to że Rektor Politechniki w żadnej z powyższych decyzji nie przywołuje źródła tych regulaminów oraz nie dołączył stosownego regulaminu do akt administracyjnych, wątpliwości Sądu budzi to, czy zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o ten sam regulamin, co poprzedzająca ją decyzja z dnia (...) listopada 2013 r. Także i w tym zakresie sformułowane w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcie jest niejasne i nieprecyzyjne.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w punkcie I. sentencji, stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji Rektora Politechniki P. z dnia (...) lutego 2013 r., co zwalnia równocześnie Sąd z obowiązku merytorycznej kontroli tej decyzji, bowiem dokonanie takiej oceny na obecnym etapie postępowania i względem decyzji nieważnej byłoby przedwczesne.

Z uwagi na nie złożenie przez pełnomocnika wyznaczonego dla Skarżącej z urzędu wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, o jakim mowa w § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 461), Sąd nie był uprawniony, w niniejszym wyroku, do przyznania na rzecz adwokata K. C., w oparciu o art. 250 P.p.s.a., rzeczonych kosztów.

Sąd nie określił w wyroku czy i w jakim zakresie zaskarżony akt nie może być wykonany. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa art. 152 P.p.s.a. prowadzi do wniosku, że przepis ten odnosi się do aktów lub czynności, które podlegają wykonaniu. Ratio legis niniejszego przepisu wskazuje, iż jego stosowanie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd. Przez pojęcie wykonania aktu administracyjnego należy rozumieć spowodowanie w sposób dobrowolny lub doprowadzenie w trybie egzekucji do takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z rozstrzygnięciem zawartym w danym akcie. Problem wykonania aktu administracyjnego dotyczy aktów zobowiązujących, ustalających dla ich adresatów nakazy lub zakazy, aktów, na podstawie których określony podmiot uzyskuje równocześnie uprawnienie i mocą którego zostają na niego nałożone obowiązki, oraz aktów, na podstawie których jeden podmiot jest do czegoś zobowiązany, a drugi wyłącznie uprawniony.

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził nieważność decyzji Rektora Politechniki nieprzyznającej zwiększenia stypendium doktoranckiego. Z uwagi zatem na charakter wyeliminowanego z obrotu prawnego aktu, który ma charakter wyłącznie odmowny i nie wiąże się z nałożeniem na stronę jakiegokolwiek obowiązku bądź przyznaniem uprawnienia, uznać należy, iż jako taki nie nadaje się on do wykonania (nie ma przymiotu wykonalności). Stąd też nie znaleziono podstaw do orzekania w przedmiocie jego wykonania, w trybie art.152 P.p.s.a.

W ocenie Sądu sposób sformułowania przez ustawodawcę art. 152 P.p.s.a. wyraźnie wskazuje, iż obligatoryjnym jest każdorazowe dokonanie przez sąd w przypadku uwzględnienia skargi na akt lub czynność oceny dopuszczalności ich wykonania, przepis ten nie przesądza jednakże w żaden sposób o treści rozstrzygnięcia, na co wskazuje sformułowanie, iż "sąd w wyroku określa, czy (...) zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonywane", co wyraźnie wskazuje na dopuszczenie przez ustawodawcę do sytuacji, gdy nawet w przypadku uwzględnienia skargi nie zostanie wydane orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. Gdyby bowiem racjonalny ustawodawca chciał nałożyć na sąd obowiązek orzekania o niemożności wykonania uchylonego aktu użyłby sformułowania wskazującego na obligatoryjność rozstrzygnięcia o takowej treści, na przykład poprzez sformułowanie, iż sąd orzeka, iż uchylony akt nie może być wykonywany w całości lub części.

Ponownie rozpoznając sprawę Rektor Politechniki rozpozna wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją własną z dnia (...) listopada 2012 r., zawarty przez Skarżącą w piśmie z dnia (...) grudnia 2012 r., uwzględniając przy tym uwagi Sądu, co do konstrukcji rozstrzygnięcia – i w konsekwencji podejmie decyzję w ramach uprawnień przysługujących mu na mocy art. 138 § 1 K.p.a., którą ponadto uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a., a więc między innymi odnosząc się do wszelkich zarzutów, żądań i argumentów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ostatnie nabierze szczególnie istotnego znaczenia, jeżeli organ ponownie uzna że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z decyzją o charakterze uznaniowym, bowiem uzasadnienie tego rodzaju decyzji winno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia takiej decyzji powinno wynikać, że wszelkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Jednocześnie Sąd pragnie zwrócić szczególną uwagę na konieczność uzupełnienia akt administracyjnych kontrolowanej sprawy, jako że przekazane przez organ do tut. Sądu akta są niekompletne. Rektor Politechniki podejmując w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia działał na podstawie wewnętrznych regulacji uczelni, nie załączając przy tym do akt administracyjnych treści regulaminu (-ów), który (-e) stanowił (y) podstawę wydania stosownych decyzji. Ponadto uzasadniając podjęte rozstrzygnięcia organ powołuje się na negatywne zaopiniowanie wniosku Skarżącej przez Komisję Doktorancką Wydziału Inżynierii Zarządzania Politechniki, przy czy w aktach administracyjnych brak jest jakiejkolwiek opinii rzeczonej komisji w tym przedmiocie. Wreszcie akta administracyjne przekazane do tut. Sądu nie zawierają wniosku Skarżącej o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej za rok akademicki 2012/2013, jak też – co szczególnie istotne z punktu widzenia dopuszczalności prowadzenia postępowania w przedmiocie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – oryginału odwołania G. T. M. od decyzji z dnia 19 listopada 2012 r. oraz dokumentu potwierdzającego datę złożenia tegoż odwołania. Uzupełnienie powyższych braków jest w ocenie Sądu konieczne dla prawidłowego uzasadnienia rozstrzygnięcia w przedmiocie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej oraz dla dokonania prawidłowej oceny merytorycznej oraz formalnej podjętego w tym zakresie rozstrzygnięcia w ramach ewentualnego postępowania sądowoadministracyjnego.

/-/ T. Świstak