Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 219/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 113
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) : Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Asesor WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi M. B. , E. K. i G. C. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia (...) października 2017 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz M. B., E. K. i G.C. solidarnie kwotę 731 (siedemset trzydzieści jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z [...] października 2017 r., nr [...] po rozpatrzeniu wniosku M. B., E. K.

i G. C. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1961 nr., nr [...].

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Orzeczeniem z dnia z [...] sierpnia 1961 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej katastralnie jako część parceli nr [...], o pow. [...] m2 (z ogólnej pow. [...] m2), zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w [...] tom VI, karta [...], stanowiącej własność J. B.

Pismem z 20 lipca 2015 r. M. B., E. K., G. C. złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności m.in. ww. orzeczenia z [...] sierpnia 1961 r. nr [...].

Jak wynika z akt sprawy, wywłaszczona nieruchomość obecnie wchodzi w skład działki ewidencyjnej nr [...], obręb [...], [...], jedn. ewid. [...].

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z [...] października 2017 r., nr DO-4-6613-687-AK/16 [...] po rozpatrzeniu wniosku M. B., E. K.

i G. C. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1961 nr., nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że z uwagi na fakt, że 27 grudnia 1991r. w księdze wieczystej nr [...] ujawniono prawo własności Skarbu Państwa do przedmiotowej nieruchomości, przyjęto, że orzeczenie z [...] sierpnia 1961 r stało się ostateczne.

Wskazano, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest w szczególności wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Za wydanie decyzji bez podstawy prawnej uważa się wydanie rozstrzygnięcia w przypadku braku przedmiotu sprawy, do którego możliwe byłoby zastosowanie danego przepisu prawa.

W ocenie organu nie można stwierdzić wydania przedmiotowego orzeczenia bez podstawy prawnej, albowiem istniał przedmiot kontrolowanego postępowania w postaci nieruchomości, co do której dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie wywłaszczenia oraz wniosku podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenie, tj. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...].

Podkreślono, że Dekret z 26 kwietnia 1949 r. regulował m.in. tryb wywłaszczenia nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. Ową "niezbędność" nieruchomości do realizacji narodowych planów gospodarczych potwierdzało wydanie przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolenia na nabycie nieruchomości w trybie art. 5 ust. 1 dekretu.

Opinia prezydium wojewódzkiej rady narodowej powinna zaś zawierać stwierdzenie, że nabycie nieruchomości, objętej wnioskiem, jest niezbędne dla zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych. Opinia powinna uwzględniać zarówno potrzeby wykonawcy narodowych planów gospodarczych, jak i uzasadnione interesy ogólnogospodarcze (art. 5 ust. 2 dekretu).

Wskazano, że z akt archiwalnych wynika, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wydało opinię z [...] maja 1957 r., w której wskazano, że m.in. przedmiotowa nieruchomość jest niezbędna do realizacji narodowych planów gospodarczych. Ponadto do wniosku o wydanie zezwolenia załączono zaświadczenie lokalizacyjne nr [...], z [...] kwietnia 1957 r. oraz zezwolenie Ministra Oświaty z [...] maja 1957 r. na zgłoszenie ww. wniosku.

W oparciu zaś o ww. opinię z [...] maja 1957 r. oraz pozostałe ww. dokumenty Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wydał zezwolenie na nabycie nieruchomości z dnia [...] czerwca 1957 r.

Nie doszło zatem do naruszenia przepisu art. 5 ust. 1 dekretu.

Wskazano ponadto, że po uzyskaniu zezwolenia na nabycie nieruchomości inwestor (wykonawca narodowych planów gospodarczych) obowiązany był wezwać właściciela nieruchomości do dobrowolnego jej odstąpienia za cenę określoną zgodnie z art. 28 dekretu (art. 8 ust. 1 dekretu). Powyższa czynność była o tyle istotna, że jej dokonanie skutkowało wyczerpaniem możliwości dobrowolnego nabycia nieruchomości na drodze cywilnoprawnej. Jej zaniechanie zaś czyniło niedopuszczalnym złożenie wniosku o wywłaszczenie nieruchomości.

Minister stwierdził, że ze znajdującego się w aktach archiwalnych wyciągu z księgi wieczystej [...] wykaz L. [...] z 15 lipca 1957 r. wynika, że właścicielem tabularnym przedmiotowej nieruchomości był J. B.

Inwestor - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] - skierował wezwanie z dnia 18 czerwca 1957 r. do M. B. - spadkobierczyni nieżyjącego już wówczas właściciela ujawnionego w księdze wieczystej, wskazując, że cena nieruchomości zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu. W aktach archiwalnych sprawy zachowało się zwrotne potwierdzenie odbioru zawiadomienia przez M. B. (posługującą się również imieniem "B.").

Podkreślono, że brak było możliwości zawarcia umowy przenoszącej własność nieruchomości na Skarb Państwa, gdyż:

1) z akt archiwalnych nie wynika, aby M. B. wyraziła zgodę na zbycie nieruchomości,

2) brak było wówczas orzeczenia sądu o nabyciu spadku po J. B. (gdyż zostało ono wydane dopiero w 1990 r.), a tym samym spadkobiercy nie legitymowali się dowodem na nabycie spadku po J. B.

Wobec powyższego wskazano, że jedyną możliwością nabycia ww. nieruchomości, niezbędnej pod budowę szkoły podstawowej było wywłaszczenie.

Nie doszło zatem do naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu.

W przedmiotowej sprawie inwestor - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] do wniosku o wywłaszczenie z 11 lipca 1957 r. załączył zezwolenie Zastępcy Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów, odpis dowodu wezwania właściciela, plan sytuacyjny, odpisy z ksiąg wieczystych.

Nie budzi zatem wątpliwości, że nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 3 dekretu.

Podkreślono również, że z zachowanych akt archiwalnych wynika, że pismem z lipca 1957 r. (dzień nieczytelny) organ poinformował o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego m.in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. Odrębnym zawiadomieniem z 22 września 1957 r., organ poinformował o wyznaczeniu terminu i miejscu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej.

Nie doszło zatem do naruszenia przepisu art. 18 ust. 1 dekretu ani art. 20 ust. 1 dekretu. Minister wskazał, że orzeczenie powinno w szczególności zawierać (art. 21 ust. 2 dekretu):

1) ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia,

2) wskazanie, na czyją rzecz wywłaszczenie nastąpiło,

3) jeżeli wpłynęły wnioski lub sprzeciwy - uzasadnienie ich przyjęcia lub odrzucenia.

Mając powyższe na uwadze podkreślono, że przedmiotowe orzeczenie z [...] sierpnia 1961 r. zawiera wszystkie ww. wymienione elementy, albowiem określono w nim przedmiot wywłaszczenia poprzez precyzyjne oznaczenie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, wskazano, że wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa - na wniosek Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...].

Orzeczenie zapadło po przeprowadzeniu [...] października 1959r. rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej z udziałem M. B. (posługującej się również imieniem B.) - żony zmarłego J. B. (właściciela tabularnego), a zarazem jego spadkobiercy.

Nie doszło zatem do naruszenia art. 21 ust. 1 ani ust. 2 dekretu.

Ponadto odnosząc się do zarzutu wnioskodawców, że przedmiotowe orzeczenie zostało skierowane do zmarłego J. B., Minister wskazał, że w sentencji orzeczenia wymieniono J. B. - jako właściciela tabularnego nieruchomości, gdyż w księdze wieczystej nie ujawniono wówczas jego spadkobierców (orzeczenie o nabyciu spadku zapadło dopiero w 1990 r.). Orzeczenie doręczono jednak żyjącej wówczas żonie zmarłego J. B. – M. B. (posługującej się również imieniem B.), która była zarazem jednym z jego spadkobierców. M. B. zmarła [...] października 1961 r., a więc już po wydaniu przedmiotowego orzeczenia. Tym samym zdaniem organu nie można uznać, aby przedmiotowe orzeczenie zostało skierowane do osoby zmarłej. Ewentualne zaś pominięcie niektórych spadkobierców J. B. (których organ nie mógł znać, skoro brak było wówczas orzeczenia o nabyciu spadku) może zaś stanowić co najwyżej podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., (niezawiniony brak udziału strony w postępowaniu), nie zaś podstawę do stwierdzenia nieważności orzeczenia. Ponadto, M. B. (posługująca się również imieniem B.) była zawiadamiana o poszczególnych etapach postępowania. W rozprawie wywłaszczeniowo - odszkodowawczej udział wziął również syn zmarłego J. B.o – H. B.

Tym samym stwierdzono, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa w myśl przepisu art.156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W przedmiotowym orzeczeniu z 7 sierpnia 1961 r. nie stwierdzono również wad wymienionych wart. 156 § 1 pkt 1, 3, 4, 5, 6 i 7 k.p.a.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] października 2017 r. wnieśli M. B., E. K. i G. C., zarzucając jej naruszenie prawa materialnego w postaci art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez ich błędne niezastosowanie, polegające na odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1961 r. nr [...], pomimo tego, że orzeczenie to skierowano do zmarłego [...] listopada 1954 r. J. B., co stanowi wadę ww. orzeczenia, stanowiącą podstawę do stwierdzenia jego nieważności - które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.

W związku z podniesionymi wyżej zarzutami, skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 sierpnia 2018r., sygn. akt: IV SA/Wa 3297/17 oddalił skargę M. B., E. K., G. C. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] października 2017 r., znak: [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1961 r., znak: [...].

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej skarżących Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 158/19 uchylił zaskarżony wyrok WSA w Warszawie z 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3297/17 w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu podkreślono, że Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wykładnię art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wskazaną w niniejszym orzeczeniu i oceni, czy w realiach tej sprawy istnieją podstawy do odmowy wyeliminowania z obrotu prawnego kontrolowanego w postępowaniu nadzorczym orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 7 sierpnia 1961 r., nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Sąd ma na uwadze tak zakreślony zakres kognicji oraz okoliczność, że przedmiotowa sprawa jest rozpoznawana ponownie, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 grudnia 2020 r. wydanym w sprawie sygn. akt I OSK 158/19 uchylił wyrok tutejszego Sądu, wydany w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 3297/17. Rozpoznając ponownie przedmiotową sprawę Sąd będąc związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art.190 p.p.s.a.) uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zatem podnieść należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wskazuje się na "wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa", a nie na rażące naruszenie prawa na skutek wydania decyzji. Kwalifikowanie skierowania decyzji w stosunku do osoby zmarłej jako rażące naruszenie prawa uzasadnione jest ustaniem zdolności prawnej osoby fizycznej z chwilą śmierci, co w konsekwencji powoduje, że nie jest możliwe określanie praw i obowiązków takiej osoby, a tym samym w stosunku do takiej osoby nie można skutecznie wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego, a następnie wydać decyzji. W doktrynie prawa administracyjnego wskazuje się nawet, że wszczęcie postępowania wobec osoby zmarłej nie ma prawnej skuteczności i ewentualna decyzja skierowana do takiej osoby musi być traktowana jako decyzja nieistniejąca wydana w nieistniejącym postępowaniu (por. B. Adamiak, Wadliwość decyzji administracyjnej, Wrocław 1986, s. 48-49), a w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości teza, zgodnie z którą "konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, prowadzić postępowania administracyjnego i wydać decyzji. Prowadzenie postępowania w stosunku do osoby zmarłej i wydanie wobec takiej osoby decyzji, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a." (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2020 r., I OSK 251/19). Zgodnie z wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazać należy, że sytuacja taka nie jest jednak równoznaczna z przypadkiem, gdy poza osobą nieżyjącą adresatem decyzji jest ponadto inny podmiot (osoba żyjąca, osoba prawna), która ma przymiot strony postępowania w sprawie rozstrzygniętej tą decyzją. Chodzi w szczególności o tego rodzaju sytuacje, gdy analiza treści decyzji wykazuje, że decyzja ta określa jednocześnie jako jej adresata spadkobierców zmarłej osoby i nie można wówczas uznać, że doszło do rażącego naruszenia prawa (por. np. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2013 r., II OSK 383/12; wyrok NSA z dnia 14 października 2009 r., I OSK 871/08). Zatem przyjąć należy, że każdy akt administracyjny, jako akt konkretyzujący sytuację prawną indywidualnego podmiotu wymaga jego skierowania do podmiotu mającego zdolność do bycia stroną postępowania, a zatem – w przypadku osób fizycznych – do osoby żyjącej. Należy się jednocześnie zgodzić ze stwierdzeniem, że potencjalna dopuszczalność wywłaszczenia nieruchomości, co do której ujawniony w księdze wieczystej właściciel nie żyje, po którym równocześnie nie przeprowadzono postępowania spadkowego, nie jest usprawiedliwieniem dla ignorowania zasad wynikających ze specyfiki bezwzględnie obowiązujących norm prawa administracyjnego, w tym zasady aktualności i konstruowania rozstrzygnięcia świadomie wskazującego, że jego adresatem jest osoba nieżyjąca, mimo że w realiach danej sprawy znany jest organowi fakt śmierci osoby traktowanej jako adresat decyzji. W wytycznych NSA wskazał, że o ile można zaakceptować ogólne twierdzenie, że na gruncie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) wydanie decyzji wywłaszczeniowej w sytuacji, w której właściciel ujawniony w księdze wieczystej nie żył, a równocześnie nie przeprowadzono postępowania o stwierdzenie spadku, nie oznacza automatycznie, że decyzja wywłaszczeniowa musi być kwalifikowana jako obarczona rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., to brak podstaw, aby twierdzić, że dla zaakceptowania decyzji jako nieobarczonej wadą skutkującą jej nieważnością wystarczające jest wskazanie w osnowie decyzji wywłaszczeniowej przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia oraz na czyją rzecz wywłaszczenie nastąpiło, a kwestia poprawności sprecyzowania jej adresata ma znaczenie drugorzędne. Oznaczenie w decyzji jej adresata jest jednym z tzw. elementów konstytutywnych tego administracyjnego aktu indywidualnego. Z tych powodów również w stosunku do decyzji wywłaszczeniowej wydanej na podstawie dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, nie ma podstaw do odstępowania od ugruntowanego stanowiska, że jeśli z decyzji administracyjnej wynika, że została ona skierowana do osoby, która nie żyła już w momencie wszczęcia postępowania, w którym wydano tę decyzję, to jest to decyzja wydana z rażącym naruszeniem prawa, o ile dopuszczalność wyjątkowego posłużenia się fikcją prawną w zakresie oznaczenia podmiotu wywłaszczanego nie wynika wprost z treści decyzji, ani też decyzja ta nie jest jednocześnie skierowana do osób, które były stronami postępowania zakończonego jej wydaniem. Innymi słowy prawna potencjalna i wyjątkowa dopuszczalność wywłaszczenia nieruchomości osoby ujawnionej w księdze wieczystej bądź innym dokumencie jako właściciel, nie uzasadnia wniosku o dopuszczalności określania w treści decyzji jako jej adresata osoby, co do której wiadomo w chwili orzekania, że jest osobą nieżyjącą.

Na gruncie niniejszej sprawy podkreślić należy, że istota problemu sprowadza się do oceny skutków prawnych w aspekcie art. 156 § 1pkt 2 k.p.a. faktu, że w chwili wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego tj. 11 lipca 1957 r. oraz wydania orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] sierpnia 1961 r. J. B., ujawniony w księdze wieczystej jako właściciel wywłaszczonej nieruchomości, nie żył. W aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] maja 1990 r. o stwierdzeniu nabycia spadku, z którego wynika, że zmarł on [...] listopada 1954 r., a spadek po nim nabyli żona M. B. oraz dzieci H. L. B., I. G. C., J. R. B. Zatem zarówno w dacie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, jak też w dacie wdawania orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości jej właściciel J. B. nie żył. Orzeczenie z [...] sierpnia 1961 r. zostało doręczone jego żonie B. B., która wskazana została jako pełnomocnik właściciela, a której pełnomocnictwo wygasło z datą śmierci mocodawcy. B. B. jest podobnie jak biorący udział w rozprawie syn właściciela nieruchomości H. B. są spadkobiercami J. B. Tym niemniej, gdyby nawet przyjąć, że ww. dwójka spadkobierców uczestniczyła w postępowaniu wywłaszczeniowym, to pozostali udziału w nim nie brali i wobec braku przeciwnego dowodu przyjąć należy, że nie wiedzieli o toczącym się postępowaniu. Sąd w niniejszym składzie podziela zatem pogląd, że wydanie decyzji wobec osoby nieżyjącej w realiach niniejszej sprawy winno zostać potraktowane jako rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Przesłanka skierowania decyzji do osoby nie będącej stroną dotyczy bowiem sytuacji, gdy jako stronę oznaczono podmiot, który nie był i nie mógł być stroną postępowania. Należy za Naczelnym Sądem Administracyjnym także podkreślić, że również przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, nie dawały odstaw do przyjęcia, że w decyzji wywłaszczeniowej dopuszczalne było wskazywanie jako właściciela wywłaszczanej nieruchomości osoby nieżyjącej, albo że wskazanie takiej osoby nie było istotną wadą decyzji. Z art. 8 ust. 1 dekretu wynika, że zasadą było prowadzenie postępowania wywłaszczeniowego z udziałem właściciela nieruchomości objętej wywłaszczeniem. Przepis ten stanowił, że "wykonawca narodowych planów gospodarczych, który uzyskał zezwolenie, przewidziane w art. 5, obowiązany jest wezwać właściciela nieruchomości, niezbędnej dla realizacji planu, by odstąpił mu tę nieruchomość za cenę, określoną na podstawie art. 28 przez wykonawcę, a zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Zatwierdzając cenę, prezydium wojewódzkiej rady narodowej ustali jednocześnie warunki zapłaty. (...)". Uproszczony tryb wzywania wynikający z art. 8 ust. 3 dekretu, tj. w drodze obwieszczeń publicznych, dotyczył przypadków, "gdy zezwolenie na nabycie (art. 5) obejmowało większą liczbę nieruchomości, położonych na terenie jednej gminy (miasta), jak również przypadków, kiedy miejsce zamieszkania właściciela nie było znane". Tryb ten zatem nie dawał podstaw do prowadzenia postępowania wobec osoby, co do której organ miał wiedzę, że jest osobą nieżyjącą, bowiem kwestia miejsca zamieszkania z istoty swojej może dotyczyć wyłącznie osób żyjących. Również regulacja art. 17 ust. 2 dekretu dotycząca wniosku wywłaszczeniowego obligowała do wskazania w nim właściciela nieruchomości wraz z jego miejscem zamieszkania, jeżeli było ono znane (art. 17 ust. 2 pkt 3 dekretu) i dołączenia dowodu wezwania właściciela (art. 17 ust. 3 pkt 2 dekretu). Obowiązek wskazania właściciela wraz z jego miejscem zamieszkania również zatem potwierdza wniosek, że nie obejmował on swym zakresem osoby, co do której organ miał wiedzę, że jest osobą nieżyjącą.

Wobec tego, że z unormowań ww. dekretu z 1949 r., ani regulacji dekretu z 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319), czy dekretu z 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych (Dz.U. Nr 57, poz. 320) jak też dekretu z dnia 8 października 1946 r. Prawo spadkowe (Dz.U. Nr 60, poz. 328), nie wynika wniosek o dopuszczalności kierowania orzeczenia wywłaszczeniowego do osoby, co do której organ miał wiedzę, że jest osobą nieżyjącą. Jeżeli odwołać się do aktualnych unormowań zawartych w art. 113 ust. 5-7 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1990 dalej jako u.g.n.), które nawet w realiach demokratycznego państwa prawnego przyjmują szerokie rozumienie nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym obejmujące zarówno nieruchomości, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić osób, którym przysługują do nich prawa rzeczowe, jak i sytuacje, gdy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie żyje i nie przeprowadzono lub nie zostało zakończone postępowanie spadkowe, i z których to regulacji wynika, że w przypadku nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, przy jej wywłaszczeniu, przyjmuje się służące do jej oznaczenia dane z katastru nieruchomości, należy zwrócić uwagę na treść art. 116 ust. 1 pkt 6 u.g.n., zgodnie z którym "we wniosku o wywłaszczenie należy określić właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, a w razie braku danych umożliwiających określenie tych osób - władającego nieruchomością zgodnie z wpisem w katastrze nieruchomości". W doktrynie wskazuje się, że wykładnia tego przepisu zgodna z treścią i ratio art. 114 u.g.n. nie może uzasadniać wniosku, zgodnie z którym dopuszczalne jest pominięcie we wniosku o wywłaszczenie właściciela czy użytkownika wieczystego, jeżeli jego osobę można ustalić (zob. T. Woś: Wywłaszczenie nieruchomości i ich zwrot, Warszawa 2011, s. 224). Wskazuje się przy tym, że "należy odróżnić nieuregulowany stan prawny" od "nieaktualnego" stanu prawnego wynikającego z księgi wieczystej lub zbioru dokumentów. Z tym drugim mamy do czynienia wtedy, gdy można ustalić, komu przysługują prawa do nieruchomości, a jedynie prawa te nie zostały ujawnione w księdze wieczystej lub nie wynikają ze zbioru dokumentów" (zob. E. Bończak-Kucharczyk: Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, Komentarz do art. 113, LEX/el. 2020, teza 5).

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższą wykładnię art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i wyda orzeczenie jej odpowiadające, w szczególności w zakresie braku istnienia podstaw do odmowy wyeliminowania z obrotu prawnego kontrolowanego w postępowaniu nadzorczym orzeczenia z [...] sierpnia 1961r., znak: [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...].

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art.145§1pkt 1 lit.a p.p.s.a., opierając rozstrzygnięcie o kosztach na art.200 p.p.s.a..