Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 632/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Olesińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2022 r. sprawy ze skargi I. R. na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr NEP.906.8.1.4.2022 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

W toku postępowania egzekucyjnego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny [...] wystawił wobec I. R. (skarżąca) tytuł wykonawczy nr [...] z [...] r., dotyczący egzekucji obowiązku niepieniężnego, polegającego na poddaniu dziecka - M. R. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu B, poliomyelitis, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, odrze, śwince, różyczce.

Postanowieniem z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny [...] oddalił wniesione przez zobowiązaną zarzuty.

Rozpoznając wniesione zażalenie Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Organ powołując się na z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2021 r., poz. 195), wskazał, że organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej są uprawnione do nadzoru nad realizacją szczepień ochronnych. Nadto, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2021 r. poz. 2069 z późn. zm.), zwanej dalej: "ustawą o chorobach zakaźnych", obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w tej ustawie dotyczy ogółu osób przebywających na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 5 ust. 2 powyższej ustawy, w odniesieniu do osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych, odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku szczepień ponosi osoba sprawująca pieczę nad osobą małoletnią albo jej opiekun faktyczny. Obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem szczepień w określone granice wiekowe. Do obowiązków lekarza należy ocena bezpieczeństwa przeprowadzenia szczepienia. Żaden przepis ustawy nie nakłada jednak na lekarza obowiązku przeprowadzania testów np. na ewentualne reakcje alergiczne na substancje znajdujące się w preparatach szczepionkowych. Brak jest również podstawy prawnej do uzależniania zgody na wykonanie szczepienia od wypisania przez lekarza zaświadczenia o braku przeciwwskazań do szczepienia, czy też złożenia przez lekarza pisemnego oświadczenia o gwarancji braku możliwości wystąpienia powikłań poszczepiennych u dziecka. Organ zaznaczył, że z akt sprawy wynika, iż lekarz wypełnił zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym, które znajduje się w dokumentacji medycznej dziecka. Wprawdzie w materiale dowodowym brakuje informacji, czy zaświadczenie zostało wydane stronie. Niemniej jednak, zdaniem organu, biorąc pod uwagę fakt, że podpis skarżącej znajduje się na dokumencie, należy stwierdzić fakt zapoznania się rodzica z treścią tego zaświadczenia. W ocenie PWIS obowiązek poddania dziecka szczepieniom nie przestał być aktualny w związku z niewydaniem zaświadczenia. Nadal obowiązek istnieje, a nawet błędne wykonanie badania nie uchyliło tej wymagalności.

Organ wskazał, że wierzyciel w sposób jasny i szczegółowy przedstawił stronie nie tylko podstawy prawne dotyczące wymagalności obowiązku szczepień, ale wskazał również na przesłanki epidemiologiczne uzasadniające przestrzeganie terminów ich realizacji, zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych. Ponadto ze względów klinicznych i epidemiologicznych, szczepienie winno być przeprowadzone zgodnie z zaleceniami określonymi w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego.

W ocenie organu odwoławczego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny [...] podejmował działania w celu wyegzekwowania obowiązku szczepień ochronnych, zgodnie z regulacjami wynikającymi z przepisów powszechnie obowiązującego prawa, a przedmiotowa sprawa nie ma związku z treścią art. 4 ustawy o chorobach zakaźnych. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że wielokrotnie kierował pisma zarówno do podmiotu leczniczego, jak i strony z zapytaniem, czy stawiła się z córką na lekarskie badanie kwalifikujące do szczepień ochronnych oraz czy przy braku przeciwskazań, szczepienia obowiązkowe zostały u dziecka wykonane. Strona nie zrealizowała ciążącego na niej obowiązku, ponieważ nie stawiła się z dzieckiem w przychodni, celem uzupełnienia zaległych szczepień ochronnych, tym samym pozbawiając M. R. prawa do korzystania z profilaktycznych świadczeń opieki zdrowotnej z zakresu szczepień ochronnych i narażając na zakażenie chorobami zakaźnymi.

Organ zgodził się ze stroną, że Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowym schematem stosowania poszczególnych szczepionek nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Stanowi natomiast wskazówkę merytoryczno-techniczną dla osób przeprowadzających szczepienia ochronne. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ze szczegółowym schematem stosowania poszczególnych preparatów szczepionkowych. Termin, w którym wymagane jest wykonanie szczepienia obowiązkowego nie jest jednoznacznie określony w treści samego Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. PSO stanowi wskazówkę merytoryczną dla lekarzy Podstawowej Opieki Zdrowotnej (lekarzy specjalistów pediatrii lub medycyny rodzinnej) kwalifikujących do szczepień ochronnych.

Ponadto jak podkreślił PWIS Konstytucja RP w art. 31 ust. 1 stwierdza wprawdzie, iż wolność człowieka podlega ochronie prawnej, dopuszcza jednak (ust. 3) ustanowienie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw w ustawie, gdy są one konieczne dla ochrony zdrowia i praw innych osób. Poinformował także, że zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy o chorobach zakaźnych, w przypadku sytuacji, gdy u osoby poddanej szczepieniom ochronnym, w ciągu 5 lat od przeprowadzenia szczepienia, wystąpiły działania niepożądane wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego (wraz z określoną hospitalizacją), osobie tej przysługuje świadczenie kompensacyjne wypłacane z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych.

W kwestii przywołanego przez stronę postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ, organ zaznaczył, iż w doktrynie prawnej postępowania administracyjne, egzekucyjne, rodzinne i opiekuńcze itp., charakteryzują się zróżnicowanym stanem faktycznym, w związku z czym organ rozpatruje wszystkie sprawy w sposób indywidualny, mając na uwadze zebrany w danej sprawie materiał dowodowy.

W złożonej do tut. Sądu skardze wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] zarzucając naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli,

2. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o chorobach zakaźnych w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej M. R. w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek,

3. art. 33 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o chorobach zakaźnych może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić dziecko w terminie przewidzianym w treści Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.

4. art. 124 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) dalej jako: "k.p.a." w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479) dalej jako: "u.p.e.a.", poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej,

5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia,

6. art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o chorobach zakaźnych poprzez uznanie, iż nałożona na skarżącą grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego.

Skarżąca wniosła również o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11: Ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U. Nr 234, poz. 1570 tj. z dnia 19 kwietnia 2013 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 947) z art. 2, art. 30, 31 ust. 1,2, 3, oraz art. 68 ust. 1,2,3, art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie, wniosła o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Z akt sprawy wynika, że [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny [...] wystosował do strony upomnienie nr [...], wzywające do stawienia się z dzieckiem M. R. (córką I. R.) w Punkcie Szczepień należącym do podmiotu leczniczego [...] celem: "przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego i poddania się zaległym szczepieniom ochronnym zgodnie z indywidualnym kalendarzem szczepień". Dnia [...] r. po przeprowadzonym badaniu lekarz stwierdził u dziecka brak przeciwwskazań do szczepienia, jednak rodzice nie podali córki szczepieniu. W dniu [...] r. (po postępowaniu wyjaśniającym) wierzyciel złożył do Wojewody [...] wniosek o egzekucję obowiązku poddania szczepieniom ochronnym M. R., córki Pani I. R., zgodnie z treścią obowiązku określonego w tytule wykonawczym nr [...]. Po wszczęciu egzekucji administracyjnej (nałożeniu grzywny w celu przymuszenia) Skarżąca wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.

W myśl art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.

Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zarzut jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Zobowiązany, wnosząc zarzut, kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego. Z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, dlatego zobowiązany, wnosząc zarzut, zamierza wykazać, że występują wszystkie bądź niektóre okoliczności wskazane w art. 33 § 2 u.p.e.a.

Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym (por. np. wyrok NSA z 29 marca 2022 r., III FSK 546/21). W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego.

Jak już wspomniano wyżej, [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny [...] wystosował do strony upomnienie nr [...], wzywające do stawienia się z dzieckiem M. R. (córką I. R.) w Punkcie Szczepień należącym do podmiotu leczniczego [...] celem: "przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego i poddania się zaległym szczepieniom ochronnym zgodnie z indywidualnym kalendarzem szczepień". Dnia [...] r. lekarz po przeprowadzonym badaniu stwierdził brak przeciwwskazań do szczepień. Rodzice jednak odmówili poddania dziecka szczepieniom. W dniu [...] r. (po postępowaniu wyjaśniającym) wierzyciel złożył do Wojewody [...] wniosek o egzekucję obowiązku poddania szczepieniom ochronnym M. R., córki Pani I. R., zgodnie z treścią obowiązku określonego w tytule wykonawczym nr [...]. Na podstawie tytułu wykonawczego, Wojewoda [...], w dniu [...] r., wydał postanowienie nakładające na zobowiązaną grzywnę celem przymuszenia do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. W związku z powyższym, pani I. R. zgłosiła zarzuty do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...]. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny [...] [...] r. wydał postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela, oddalające zgłoszone zarzuty w całości. Na skutek zażalenia Skarżącej, Inspektor Sanitarny w dniu [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...]. Na postanowienie z [...] r. wniesiono skargę do sądu.

Zarzuty skargi Sąd uznaje za bezzasadne.

W pierwszej kolejności Skarżąca w zarzutach powołała się na brak wymagalności obowiązku. W odniesieniu do zarzutu "naruszenia art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z art. 87 Konstytucji RP" (pkt 1) oraz zarzutu "naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych" (pkt 2), Sąd zauważa, że Inspektor Sanitarny w zaskarżonym postanowieniu szczegółowo odniósł się do podstaw prawnych nałożenia obowiązku szczepień ochronnych przeciw chorobom zakaźnym. Wyjaśnił również Stronie rolę i znaczenie epidemiologiczne Programu Szczepień Ochronnych zwanym dalej PSO. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowym schematem stosowania poszczególnych szczepionek, w istocie – jak wskazuje Skarżąca - nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, natomiast stanowi wskazówkę merytoryczno-techniczną dla przeprowadzających szczepienie ochronne.

Podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest wskazany w tytule wykonawczym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o chorobach zakaźnych. Na tej podstawie ustawodawca zobowiązał osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy, w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m. in. dziecko) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Zgodnie z definicją ustawową szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie (art. 2 pkt 26 tej ustawy). Szczepienie ochronne jest wyodrębnionym z zakresu ogólnego udzielania świadczeń zdrowotnych przedmiotem działalności i służy zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w celu unieszkodliwienia źródeł zakażenia, przecięcia dróg szerzenia się zakażeń i chorób zakaźnych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o chorobach zakaźnych, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym

w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny

w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta

i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy o chorobach zakaźnych).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o chorobach zakaźnych zamieszczone w rozdziale IV – poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy o chorobach zakaźnych (powołany w całości art. 17 w podstawie prawnej tytułu wykonawczego) osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Z art. 17 ust. 2 ww. ustawy wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy o chorobach zakaźnych). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty

i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy o chorobach zakaźnych).

W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy o chorobach zakaźnych).

W aktach sprawy znajduje się szereg dokumentów potwierdzających, że do Skarżącej najpierw podmiot leczniczy, a potem Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny już od 2018 r. wielokrotnie kierowali pisemne powiadomienia, przypomnienia i wezwania do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom. Z oświadczeń podmiotu leczniczego wynika, że wezwania pozostawały bez skutku, a telefony nie były odbierane. W końcu, w piśmie z [...] r. skierowanym do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (k. 32 akt adm.) Skarżąca zadeklarowała chęć poddania córki Marii szczepieniom ochronnym, a zawarta w tym piśmie deklaracja zgłoszenia się na badanie kwalifikujące do szczepienia została zrealizowana [...] r., kiedy to dziecko poddano badaniu, w wyniku którego lekarz stwierdził brak przeciwwskazań do przeprowadzenia szczepienia i wystawił odpowiednie zaświadczenie. Skarżąca swoim podpisem potwierdziła zapoznanie się z nim.

Lekarz [...] r. wypełnił zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym, które znajduje się w dokumentacji medycznej dziecka. Wprawdzie w materiale dowodowym brakuje informacji, czy zaświadczenie zostało wydane stronie. [...] jednak, zdaniem organu, biorąc pod uwagę fakt, że podpis skarżącej znajduje się na dokumencie, należy stwierdzić fakt zapoznania się rodzica z treścią tego zaświadczenia. W ocenie PWIS obowiązek poddania dziecka szczepieniom nie przestał być aktualny nawet jeśli nie ma dowodu na to, że zaświadczenie fizycznie wydano do rąk matki. Nadal obowiązek istnieje.

W myśl art. 17 ust. 10 ustawy o chorobach zakaźnych minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). Na podstawie tej delegacji, Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.), w którym ustalił wykaz (zakres) obowiązkowych szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym – jeśli chodzi

o dzieci – w jakim okresie ich życia.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega sczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia.

Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego

w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu

o art. 17 ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych.

Zdaniem tut. Sądu ze wskazanych przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu (v. wyroki NSA: z 6 kwietnia 2011 r., II OSK 32/11; z 6 czerwca 2017 r., II GSK 2398/15). Wskazane zatem przepisy stanowią podstawę prawną nałożenia obowiązku szczepień.

Należy przy tym podkreślić, że wierzyciel w tytule wykonawczym w sposób szczegółowy opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując czego dotyczy, z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane.

Wbrew argumentacji użytej w skardze należy też podkreślić, że treść obowiązku wskazana w tytule wykonawczym wynika z przywołanej podstawy prawnej – art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ustawy o chorobach zakaźnych. Uszczegóławia ją wspomniane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 17 ust. 10 tej ustawy oraz komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wydany na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych. Przepisy rozporządzenia w § 3 regulują przedział czasu, w którym jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia. To, że został wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po jego upływie obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Z § 5 tego rozporządzenia wynika bowiem, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok.

Podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy o chorobach zakaźnych),

a Program Szczepień Ochronnych na dany rok jest szczegółowym kalendarzem szczepień, zależnym od względów medycznych, jak również warunków epidemiologicznych. Ustalenie kalendarza szczepień nie należy do materii ustawowej. Uzasadnia to pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej. Trudno byłoby oczekiwać, aby materią tą miał zajmować się sam ustawodawca, który w przywołanym akcie prawnym wyraźnie stanowi o obowiązku szczepień ochronnych, kwestie szczegółowe pozostawiając rozstrzygnięciu na niższych poziomach decyzyjnych (zob. wyrok NSA z 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2547/18). W konsekwencji powyższego uprawnione jest stanowisko organu

o niezasadności zarzutu nieistnienia obowiązku i określenia go niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa.

Prawidłowo oceniły organy obu instancji również kwestię wymagalności dochodzonego od Skarżącej obowiązku, co było kwestionowane w ramach zarzutu wskazanego w art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. i naruszenia art. 17 ust. 2 ustawy

o chorobach zakaźnych. Ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynikający z przepisów prawa, w stosunku do córki Skarżącej, stał się wymagalny,

a argumenty wskazujące na niewymagalność obowiązku były w całości chybione. Jak wynika z art. 17 ust. 2 ustawy o chorobach zakaźnych, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Badanie to musi być aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem. W ust. 3 tego przepisu ustawodawca wskazał, że obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, a tym szczepieniem, upłynęły 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4. Przepis art. 17 ust. 4 tej ustawy stanowi z kolei, że po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1760/19, poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Pogląd ten skład orzekający w pełni podziela.

Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 października 2015 r., sygn. II SA/Bd 928/15 "PSO jest ogłaszany w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia a szczepienia są realizowane w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek i zgodnie aktualną wiedzą medyczną. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje PSO w zależności od kalendarzowego wieku dziecka". W związku z powyższym zarzuty Skarżącej należy uznać za bezzasadne.

W kwestii podniesionego w skardze do sądu zarzutu "naruszenia art. 33 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych" (pkt 3) – odnotować należy po pierwsze, że Skarżącej chodziło zapewne o art. 33 § 2 pkt 1 lub 2 u.p.e.a. (w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie ma bowiem art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Z uzasadnienia skargi co do pkt 3 wynika, że Skarżącej chodzi o brak wymagalności obowiązku, ponieważ Rada Ministrów nie wydała programu zwalczania chorób zakaźnych.

Sąd stwierdza, że art. 4 ustawy o chorobach zakaźnych, który w uzasadnieniu przywołuje Strona, odnosi się do określenia przez Radę Ministrów programów zdrowotnych, które wynikają z bieżącej sytuacji epidemiologicznej oraz konieczności zapewnienia ochrony zdrowotnej osób, których szczególne narażenie na zakażenie wynika z sytuacji epidemiologicznej. Jak zasadnie zauważył organ II instancji w postanowieniu z dnia [...] r., przedmiotowa sprawa nie ma związku z treścią uregulowań zawartych w powyższym artykule.

Powołane w skardze postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ z dnia 27.09.2017 r. (sygn. akt V Nsm 1051/17), nie stanowi w tej sprawie punktu odniesienia, ponieważ mamy tu do czynienia z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym w trybie administracyjnym w związku z uchylaniem się od obowiązku poddania córki szczepieniom ochronnym.

Zarzut naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (pkt 4 skargi) jest bezzasadny, ponieważ Inspektor Sanitarny w postanowieniu z [...] r. odniósł się do stanu faktycznego niniejszej sprawy, analizując cały zebrany materiał dowodowy. Ponadto Organ II instancji zidentyfikował datę urodzenia M. R., co pozostaje jednoznaczne z określeniem jej wieku. Rację ma organ, że nie należy do niego precyzowanie, w którym dniu, czy miesiącu obowiązek wykonania szczepień zostanie zaktualizowany. W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych został określony wiek dziecka, w którym obowiązek zostaje zaktualizowany, co następnie doprecyzowywane jest w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok kalendarzowy.

Jak wynika z akt sprawy, zobowiązana była wzywana do przychodni [...] na badanie kwalifikacyjne dotyczące szczepień ochronnych. W dniu [...] r., lekarz medycyny specjalista pediatra i medycyny rodzinnej R. S. wystawiła zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym u dziecka M. R., w którym stwierdziła brak przeciwskazań do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień przeciwko gruźlicy i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych). Pani I. R. nie wyraziła zgody na szczepienie M. R. "bez wykonania testów na nadwrażliwość na szczepionki".

W aktach sprawy znajduje się wcześniejsze upomnienie wystosowane przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...] z dnia [...] r., wzywające Skarżącą do stawienia się z dzieckiem do podmiotu leczniczego celem rozpoczęcia i kontynuacji szczepień ochronnych u małoletniej M. R. – w którym wyraźnie wskazano, że szczepienia "będą poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym.

W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1760/19, poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Pogląd ten skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela.

Ponadto wbrew twierdzeniom Strony, wierzyciel w postanowieniu z dnia [...] r. wskazał, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu aktualizuje się w terminie podanym przez lekarza w powiadomieniu skierowanym do rodziców lub opiekunów prawnych lub faktycznych do poddania się w wyznaczonym terminie badaniu kwalifikacyjnemu i samemu szczepieniu. W kwestii wskazania, czy stan zdrowia dziecka pozwala na dokonanie iniekcji preparatem szczepionkowym, zauważyć należy, że na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego Zobowiązana nie przedstawiła dokumentu opatrzonego podpisem lekarza, który wskazywałby na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych lub zaświadczenia wskazującego, na konieczność odroczenia wykonania obowiązku. Zaś w dniu [...] r. lekarz medycyny specjalista pediatra i medycyny rodzinnej wystawił zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym u dziecka M. R., w którym stwierdził brak przeciwskazań do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień. Mimo to Skarżąca uchylała się od obowiązku poddania dziecka szczepieniom.

Na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta "Pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9." Obowiązek szczepień dziecka nie może być uchylony wobec braku zgody rodzica, skoro nie są stwierdzone przez lekarza przeciwskazania. Należy bowiem mieć na uwadze także art. 15 tej ustawy, zgodnie z którym: "Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych albo odmowy takiej zgody, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej." Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewiduje możliwości odmowy poddania się obowiązkowym szczepieniom, skoro lekarz nie stwierdził przeciwskazań.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (skarga do sądu - pkt 5). Konwencja dopuszcza bowiem nakładanie przepisami prawa krajowego określonych obowiązków ze względu na konieczność ochrony zdrowia publicznego. Wynika to z art. 8 ust. 2 – wyjątki dotyczą w szczególności przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, oraz – co szczególnie należy tu wyeksponować - ochronę zdrowia.

Podobnie reguluje tę kwestię również art. 26 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej Wobec Zastosowań Biologii i Medycyny (Council of Europe Treaty Series, nr 164).

Z tych powodów Sąd nie dostrzegł potrzeby zwrócenia się z pytaniem prejudycjalnym do TSUE, dlatego wniosek Skarżącej w tym względzie został oddalony.

Sąd nie podziela też sformułowanych w skardze zarzutów co do naruszenia norm konstytucyjnych, dlatego wniosek o skierowanie pytania do Trybunału Konstytucyjnego również został oddalony.

Art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji stwierdza, iż wolność człowieka podlega ochronie prawnej, w ust. 3 tego artykułu dopuszcza jednak możliwość ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw poprzez ustanowienie tych ograniczeń w ustawie, gdy są one konieczne dla ochrony zdrowia i praw innych osób. M. R. jest córką I. R. (Skarżącej), jednak poszanowanie dla praw i odpowiedzialności rodziców za podejmowane decyzje nie może pozbawiać ich dziecka prawa do możliwie najwyższego poziomu ochrony zdrowia (art. 31 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1, art. 38 Konstytucji RP, art. 6 ust.1 ustawy z dnia z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta).

W wyrokach z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt II OSK 2524/16 i z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2546 NSA zajmował się obowiązkiem szczepień. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z przywołanych uregulowań jednoznacznie wynika, że obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z przepisów prawa i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzeniu się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym służy urzeczywistnianiu konstytucyjnych wartości, jakimi są: w ogólności ochrona zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), a w szczególności zwalczanie chorób epidemicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji RP). W ocenie Sądu niesłuszne okazały się zarzuty naruszenia konstytucyjnych gwarancji wolności i praw człowieka, w tym art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Wbrew argumentom strony, obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym ma silne oparcie w przepisach Konstytucji RP, w tym także w jej art. 31 ust. 3, z którego wynika, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane w ustawie, gdy są konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi, a ochroną zdrowia, nie tylko jednostek, ale i (a może nawet przede wszystkim) ogółu społeczeństwa, jest zaś oczywisty i bezsporny. Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę poglądy te w pełni podziela.

W rozpoznawanej sprawie, dotyczącej wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, mamy do czynienia ze zderzeniem się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. W orzecznictwie NSA wielokrotnie wskazywano, że obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy (jedno ze źródeł powszechnie obowiązującego prawa Rzeczpospolitej Polskiej - art. 87 Konstytucji RP). Powyższe wyklucza także istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.

Wniosek Skarżącej o zawieszenie postępowania do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny względnie TSUE został oddalony, skoro Sąd nie dostrzegł potrzeby kierowania pytań do tych Trybunałów.

Strona podnosi ponadto brak wsparcia ze strony państwa w przypadku powikłań po szczepieniach. W postanowieniu z dnia [...] r. organ II instancji wskazał możliwość uzyskania świadczenia kompensacyjnego z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych przez osoby, u których wystąpiły działania niepożądane, zgodnie z art. 17a ustawy o chorobach zakaźnych.

Sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (pkt 6) jest o tyle niezrozumiały, że taki przepis (jednostka redakcyjna o podanym numerze) w ustawie nie istnieje.

Jeśli zaś chodzi o to, że zdaniem Skarżącej nałożona na nią grzywna stanowi środek zbyt uciążliwy – Sąd tego poglądu nie podziela. Zarzut ten znalazł się w piśmie z [...] r. (k. 50). Zważyć należy na to, że to organ egzekucyjny (Wojewoda [...], a nie wierzycie ustala wysokość nałożonej grzywny. [...] jednak Sąd podziela stanowisko organu, że środek przymusu egzekucyjnego (grzywna w celu przymuszenia), aby spełnił swój cel i miał charakter realnie dyscyplinujący, nie może mieć charakteru wyłącznie symbolicznego. Skarżąca ani w piśmie zawierającym zarzuty, ani później nie wskazała żadnego argumentu ani okoliczności na poparcie tezy, że zastosowana grzywna stanowi zbyt dużą uciążliwość z punktu widzenia możliwości finansowych rodziny. Skarżąca zarzuciła tylko to, że nałożono na nią aż dwie grzywny celem przymuszenia, wobec powyższego należy przypomnieć, że Skarżąca uchyla się od wykonania obowiązku zaszczepienia swoich dwojga dzieci, a zatem równolegle toczą się dwa postępowania egzekucyjne i w konsekwencji nałożono dwie grzywny po [...] zł każda. Druga sprawa ze skargi Skarżącej zawisła przed tut. Sądem prowadzona była pod sygnaturą II SA/Bd 633/22, skarga dotycząca szczepień syna urodzonego w 2016 r. również została oddalona (wyrok nieprawomocny).

W pełni na aprobatę zasługuje też stanowisko organu co do podważenia poglądu prezentowanego przez Skarżącą, że szczepienia stanowią eksperyment medyczny (postanowienie z [...] r.).

W zarzutach z [...] r. Skarżąca stwierdziła, że zgodnie z art. 39 Konstytucji RP, nikt nie może bez swej dobrowolnej zgody być poddany eksperymentom naukowym, w tym medycznym. W tym zakresie należy stwierdzić, że w świetle definicji eksperymentu medycznego określonej w art. 21 ustawy o zawodach lekarza i dentysty z dnia [...]. (Dz.U. z 2021 r., poz. 790 ze zm.). Niewątpliwie szczepionki stosowane w wykonywaniu obowiązkowych szczepień ochronnych u dzieci, dopuszczone do obrotu wskutek rejestracji przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych w [...], nie są preparatami stosowanymi w ramach eksperymentu medycznego. Obowiązkowe szczepienie dzieci nie wiąże się z testowaniem nowych produktów, lecz podaniu sprawdzonej już uprzednio i dopuszczonej do obrotu szczepionki przeciwko chorobie zakaźnej.

W tej sytuacji, kontrola sądowa zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia wykazała, że nie naruszają one prawa. Stan faktyczny ustalono prawidłowo i nie budzi wątpliwości. Nie zachodziła konieczność dalszego gromadzenia dowodów, zebrany materiał dowody jest zupełny. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zgromadzone dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w postanowieniach. W uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień i odniosły się do kwestii istnienia obowiązku, określenia go zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisów prawa, wymagalności obowiązku podania małoletniej poszczególnych szczepionek. Argumentacja jaką posłużyły się organy jest prawidłowa.

Z podanych wyżej powodów, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa, które rodziłoby podstawy do uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia. Dlatego skarga jako bezzasadna została oddalona na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.