Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 66/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 77 par. 1 i  art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Beata Machcińska (spr.), Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 maja 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...], nr [...], 2. uchyla postanowienie Poczty Polskiej S.A. z dnia [...] nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie Poczty Polskiej S.A z dnia [...] nr [...], 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (słownie: sto ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. K. (dalej: "zobowiązany", "skarżący") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej również: "organ nadzoru", "organ drugiej instancji") utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. (dalej zamiennie: "organ egzekucyjny", "organ pierwszej instancji") o uznaniu za nieuzasadniony zarzutu zgłoszonego przez zobowiązanego w sprawie egzekucji opłaty abonamentowej rtv.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. (dalej "wierzyciel") wystawił w dniu [...] r. na zobowiązanego tytuł wykonawczy o nr [...], który obejmował zaległości zobowiązanego w opłacie abonamentowej rtv za okres od 1 stycznia 2010 r. do 31 sierpnia 2015 r. W ramach podjętych w związku z tym czynności organ egzekucyjny skierował do zobowiązanego odpis tytułu wykonawczego oraz zawiadomienie o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego w ZUS Oddział w R..

2. W piśmie z dnia 17 października 2016 r. zobowiązany sformułował zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku z uwagi na nieotrzymanie nowego numeru indentyfikacyjnego. Podniósł, że w listopadzie 2008 r. rejestracja odbiorników RTV straciła ważność, a Poczta Polska miała obowiązek nadać i wysłać mu nowy numer identyfikacyjny na posiadany odbiornik, czego nigdy nie uczyniła.

Pismem z tej samej daty zobowiązany zwrócił się do wierzyciela o wydanie z akt sprawy uwierzytelnionych dokumentów, na podstawie których wystawiono tytuł egzekucyjny.

3. Postanowieniem z dnia [...] r. wierzyciel, działając na podstawie art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 599), następnie powoływanej jako: "u.p.e.a.", oraz art. 7 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.), dalej oznaczanej w skrócie: "u.o.a.", uznał za nieuzasadniony zarzut zobowiązanego. W motywach swego rozstrzygnięcia wierzyciel wskazał, że w sprawie nie jest sporne, iż na imię, nazwisko i adres zobowiązanego została zgłoszona rejestracja odbiornika telewizyjnego, gdyż zaistnienie tej okoliczności potwierdza wydanie książeczki opłat rtv o numerze [...]. Dalej podkreślił, że zobowiązanemu nadano indywidualny numer abonenta [...], a zawiadomienie w tym przedmiocie skierowano do niego w dniu [...] r. i nie odnotowano jego zwrotu. W konsekwencji zobowiązany został powiadomiony o nadaniu tego numeru, a ponieważ ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, by zaistniała jakakolwiek okoliczność świadcząca o zwolnieniu go z powinności uiszczania opłaty, w szczególności, by sam zgłosił wyrejestrowanie odbiornika telewizyjnego, uznać należy, że w spornym okresie ciążył na nim obowiązek zapłaty tej należności.

Wierzyciel poinformował, że w dniu 21 września 2015 r. skierowano do zobowiązanego przesyłką poleconą za potwierdzeniem odbioru upomnienie, wyznaczając 7 dniowy termin na uregulowanie zaległości z tytułu abonamentu rtv.

4. W zażaleniu datowanym na 22 listopada 2016 r. zobowiązany podtrzymał stanowisko o nieistnieniu egzekwowanego obowiązku i powtórzył, że jak dotąd wierzyciel nie przedstawił mu dokumentów, z których wywodzi swe roszczenie. Zakwestionował przy tym poprawność poglądu, zgodnie z którym samo wysłanie zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru abonenta jest wystarczające do uznania, że dokument ten został doręczony adresatowi. Podkreślił też, że wierzyciel nie wykazał nawet, by zawiadomienie to w ogóle wysłał.

5. Postanowieniem z dnia [...] r. wierzyciel, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), następnie oznaczanej w skrócie: "k.p.a." w związku z art. 18, art. 34 § 2 i 17 § 1a "u.p.e.a." w związku z art. 7 ust. 1 i ust. 3 u.o.a., utrzymał w mocy swe postanowienie z dnia [...] r. (postanowienie wydane w pierwszej instancji), stwierdzając brak podstaw do zmiany zajętego w nim stanowiska. Na poparcie słuszności tej kwalifikacji powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 518/14, w myśl którego dla stwierdzenia skuteczności zawiadomienia abonenta o nadaniu mu indywidualnego numeru nie jest konieczne przedstawienie zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki. Odsyłając następnie do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 283/14, zwrócił uwagę, że to wszak na zobowiązanym spoczywa ciężar wykazania zasadności wniesionego zarzutu. Argumentował, że przesłanie zawiadomienia nie kreuje i nie wypływa na skuteczność czynności operatora publicznego, który z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek indywidualny numer identyfikacyjny, powołując się w zakresie na wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2016 r. (sygn. akt II GSK 1297/15). Zdaniem wierzyciela nawet nieotrzymanie zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie stanowi okoliczności zwalniającej posiadacza odbiorników rtv od obowiązku uiszczenia opłat abonamentowych.

6. W piśmie procesowym z dnia 23 stycznia 2018 r. zobowiązany uzupełnił zarzut, wskazując, że nie posiadał odbiornika rtv i zawiadomił o tym wierzyciela.

7. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 34 § 1 i § 4 u.p.e.a., stwierdził, że przedmiotowy zarzut zobowiązanego jest nieuzasadniony. W motywach tego rozstrzygnięcia przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, eksponując okoliczności, które przez wierzyciela zostały wskazane jako świadczące o dopełnieniu obowiązku przesłania zobowiązanemu zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru abonenta. W tych ramach zwrócił uwagę, że zgodnie z oświadczeniem wierzyciela zawiadomienie to zostało wygenerowane za pomocą programu informatycznego zawierającego bazę zarejestrowanych abonentów i wysłane do zobowiązanego w dniu [...] r. Wskazując następnie na podstawę prawną zgłoszonego zarzutu i brzmienie art. 34 § 1 u.p.e.a., oznajmił, że stanowisko wierzyciela jest dla niego wiążące.

8. W zażaleniu datowanym na 26 października 2018 r. zobowiązany podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Nie zgodził się tym samym z możliwością uznania, by samo wysłanie zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru abonenta pozwalało na przyjęcie założenia o skuteczności doręczenia tej przesyłki. Powtórzył też, że wierzyciel nie przedstawił żadnego dowodu jej nadania.

Podniósł, iż nie zostało mu doręczone upomnienie.

9. Zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] organ nadzoru, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 34 § 5 u.p.e.a., utrzymał w mocy powyższe postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. W uzasadnieniu organ nadzoru wpierw szczegółowo zreferował dotychczasowych przebieg postępowania. W motywach swego rozstrzygnięcia powołał się natomiast na art. 34 § 1 u.p.e.a., wskazując, że brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do związania organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w sprawie zarzutu zgłoszonego na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Tym samym uznał, że organ pierwszej instancji podjął prawidłową kwalifikację, a jej słuszności nie mogły zmienić zarzuty zażalenia.

Odnosząc się do zarzutu braku doręczenia zobowiązanemu upomnienia, organ nadzoru stwierdził, że zarzut ten, z uwagi na treść art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., jest spóźniony i nie podlega rozpoznaniu.

10. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zwrócił się o uchylenie postanowienia organu nadzoru z dnia [...] r., poprzedzającego je postanowienia oraz postanowienia wierzyciela z dnia [...] r. oraz poprzedzającego je postanowienia wierzyciela z dnia [...] r., a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Podniósł zarzut naruszenia:

1. przepisów postępowania:

1.1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez w szczególności nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy skarżący posiadał odbiornik rtv,

1.2. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez arbitralne przyjęcie, ze skarżący posiadał odbiornik rtv,

1.3. art. 15 u.p.e.a. poprzez wszczęcie postępowania egzekucyjnego pomimo braku doręczenia skarżącemu upomnienia;

2. przepisów prawa materialnego:

2.1. art 2 ust. 1 i ust. 2 i 3 u.o.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwie zastosowanie poprzez przyjęcie, że skarżący posiadał odbiornik rtv i jest zobowiązany do uiszczenia opłaty abonamentowej, w sytuacji kiedy skarżący nie posiadał odbiornika rtv,

2.2. art. 5 ust. 1 u.o.a. w zw. z § 5 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych poprzez błędną wykładnię i niewłaściwie zastosowanie wyrażające się w uznaniu, że skarżący posiada odbiornik rtv pomimo braku dowodów na tę okoliczność,

2.3. § 3 pkt 2 w.w. rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwie zastosowanie wyrażające się w uznaniu, że skarżący posiada odbiornik rtv pomimo niezgłoszenia odbiornika do rejestracji i nienadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego, szczególnie w sytuacji, kiedy rzekoma rejestracja odbiornika przez skarżącego straciła ważność,

2.4. art. 7 ust. 3 i ust. 4 u.o.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwie zastosowanie wyrażające się w uznaniu, iż do opłat abonamentowych nie upłynął termin przedawnienia.

11. W odpowiedzi organ nadzoru stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i wniósł o jej oddalenie.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia, organ nadzoru stwierdził, iż z uwagi na brzmienie art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a, zarzut ten musi pozostać bez oceny merytorycznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne.

Spór w rozpatrywanym przypadku sprowadza się do oceny zgodności z prawem postanowienia organu nadzoru wydanego w przedmiocie zarzutu zgłoszonego przez skarżącego w sprawie egzekucji opłaty abonamentowej za okres od 1 stycznia 2010 r. r. do 31 sierpnia 2015 r. Zarzut ten został sformułowany na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. i dotyczy nieistnienia egzekwowanego obowiązku. Organ nadzoru, powołując się na okoliczności zaprezentowane przez wierzyciela, za niewątpliwe uznaje, że skarżący zarejestrował odbiornik telewizyjny, a zawiadomienie o nadaniu mu indywidualnego numeru identyfikacyjnego zostało do niego wystosowane. W rezultacie jako chybiony ocenia zarzut nieistnienia obowiązku zapłaty kwestionowanej opłaty abonamentowej. Z kolei w przekonaniu autora skargi zaskarżone postanowienie jest wadliwe, albowiem organ nadzoru bezpodstawnie przyjął, że skarżący posiadał odbiornik rtv i jest zobowiązany do uiszczenia opłaty abonamentowej, jak również, że został skutecznie zawiadomiony o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, podczas gdy z akt sprawy nie wynika, by zawiadomienie to w ogóle przesłano. Skarżący konsekwentnie podkreśla, że podstawa dochodzonego roszczenia nie została w jakikolwiek sposób udokumentowana. Ponadto skarżący podniósł zarzut przedawnienia dochodzonych opłat oraz brak doręczenia mu upomnienia.

Sąd podziela poglądy przedstawione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny Gliwicach w wyroku z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 59/19 i w dalszej części uzasadnienia posłuży się argumentacją zawartą w tym orzeczeniu.

Na uwzględnienie zasługuje zarzut skarżącego sprowadzający się do zakwestionowania zupełności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez stwierdzenie, że nie pozwala on na ustalenie, by egzekwowany obowiązek istniał. Rzeczywiście bowiem zebrana dokumentacja źródłowa jest w tym względzie niewystarczająca, niemniej jednak przedstawienie powodów tej kwalifikacji wymaga bardziej szczegółowego omówienia.

Dopuszczalność egzekwowania opłaty abonamentowej w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego została już przesądzona przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08 (Dz. U. z 2010 r. Nr 48, poz. 285). W orzeczeniu tym stwierdzono, że możliwość prowadzenia egzekucji administracyjnej tej należności wynika z art. 9 ust. 3 u.o.a., zgodnie z którym do opłat abonamentowych stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym. Podkreślono również, że regulacja ta koreluje z art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a., w myśl którego egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Zarazem zaakcentowano, że możliwości prowadzenia tej egzekucji nie wyklucza brzmienie art. 3 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo – w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego – bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej.

W świetle powyższych uwag za dopuszczalne uznać zatem należy egzekwowanie nieuiszczonej opłaty abonamentowej w trybie przepisów u.p.e.a. Przy tym nie ulega wątpliwości, że egzekwować można jedynie należność wymagalną. Do stwierdzenia dopuszczalności prowadzenia egzekucji opłaty abonamentowej w danym przypadku niezbędne jest zatem uprzednie stwierdzenie istnienia obowiązku zapłaty tej należności, a rozstrzygnięcie tego zagadnienia w niniejszej sprawie wymaga odwołania się do przepisów u.o.a. w brzmieniu obowiązującym w okresie od stycznia 2010 r. do 31 sierpnia 2015 r., gdyż to one stanowią materialnoprawną podstawę dochodzonego obowiązku.

Mając to na względzie, odnotować należy, że zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 2 u.o.a. (które jest zresztą tożsame z tym obowiązującym obecnie) opłatę abonamentową pobiera się za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych (ust. 1), przy czym domniemywa się, że osoba, która posiada taki odbiornik w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika (ust. 2). Zarazem na podstawie ust. 3 tego artykułu obowiązek uiszczania przedmiotowej opłaty powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika.

Jednocześnie niezbędne staje się podkreślenie, że w myśl art. 5 ust. 1 u.o.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. wskazanej rejestracji należało dokonać w placówce operatora publicznego w rozumieniu ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. Nr 130, poz. 1188 ze zm.), którym na mocy art. 46 ust. 2 tej ustawy była Poczta Polska S.A. Operator ten został również zobligowany do pobierania omawianych opłat (art. 6 ust. 1 u.o.a.) oraz prowadzenia kontroli wykonywania zarówno obowiązku ich uiszczania, jak i obowiązku samej rejestracji odbiorników (art. 7 ust. 1 u.o.a.). Od dnia 1 stycznia 2013 r. przepisy te zostały zmienione w ten sposób, że wspomnianego operatora publicznego zastąpił operator wyznaczony w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. Poz. 1259 ze zm.). Stosownie do art. 178 ust. 1 tej ustawy w latach 2013-2015 operatorem tym była Poczta Polska S.A., która zresztą zachowała ten status także na lata 2016-2025 na mocy decyzji Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia 30 czerwca 2015 r., nr DRP.WKP.710.2.2015.26,27.

Ponadto, biorąc pod uwagę to, że – wedle stanowiska wierzyciela – do skarżącego, jako posiadacza zarejestrowanego odbiornika telewizyjnego, w dniu [...] r. zostało wystosowane zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, zwrócić trzeba uwagę na to, że w tym okresie obowiązywało, wydane na podstawie art. 6 ust. 4 u.o.a., rozporządzenie Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187, poz. 1342). Rozporządzenie to w § 3 stanowiło, że dowodem zarejestrowania odbiorników, z zastrzeżeniem § 5, jest wniosek o rejestrację odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych (pkt 1) lub zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych (pkt 2). Zarazem § 5 tego rozporządzenia przesądzał, że dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia (ust. 1), a operator publiczny w tym terminie z urzędu nadaje posiadaczom tych książeczek indywidualny numer identyfikacyjny i powiadamia ich o nadaniu tego numeru, przesyłając wspomniane zawiadomienie (ust. 2).

Konieczność zastosowania tych przepisów w niniejszej sprawie jest oczywista. Analiza ich brzmienia nie pozostawia z kolei wątpliwości, że podmiotem uprawnionym do żądania przeprowadzenia egzekucji opłaty abonamentowej w analizowanym okresie była Poczta Polska S.A., na której – jako na operatorze publicznym (do dnia 31 grudnia 2012 r.) i operatorze wyznaczonym (od dnia 1 stycznia 2013 r.) – spoczywała powinność m. in. kontroli wykonania obowiązku uiszczania tej należności. W świetle treści art. 2 ust. 3 u.o.a. niezaprzeczalne jest również to, że obowiązek zapłaty opłaty abonamentowej powstaje z mocy samego prawa, a zatem do realizacji tego obowiązku nie jest konieczne jego skonkretyzowanie w drodze indywidualnego aktu administracyjnego, co zresztą zostało potwierdzone przez Trybunał Konstytucyjny w wyżej powołanym wyroku z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08. Powiązanie powstania powinności uiszczania opłaty abonamentowej z dokonaniem rejestracji odbiornika niewątpliwym czyni natomiast uznanie, że rejestracja ta ma znaczenie kluczowe dla stwierdzenia istnienia wspomnianego obowiązku.

W analizowanym przypadku uzasadnienie negatywnego zweryfikowania zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku zostało sprowadzone do stwierdzenia, że na imię, nazwisko i adres zobowiązanego została zgłoszona rejestracja odbiornika telewizyjnego, a zaistnienie tej okoliczności potwierdza wydanie książeczki opłat rtv o numerze [...]. Zarazem podkreślono, że skarżącemu nadano indywidualny numer abonenta [...], a zawiadomienie w tym przedmiocie skierowano do niego w dniu [...]r. i nie odnotowano jego zwrotu. Na tej podstawie wywiedziono, że skarżący został powiadomiony o nadaniu tego numeru, a ponieważ ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, by zaistniała jakakolwiek okoliczność świadcząca o zwolnieniu go z powinności uiszczania opłaty, w szczególności, by sam zgłosił wyrejestrowanie odbiornika telewizyjnego, uznać należy, że w spornym okresie ciążył na nim obowiązek zapłaty tej należności. Takie stanowisko zajął wierzyciel. Zostało ono również w całości zaaprobowane przez organ egzekucyjny i – następnie – organ nadzoru. Dostrzeżenia jednak wymaga, że z oświadczeń tych nie wynika nawet, kiedy wspomniana rejestracja odbiornika telewizyjnego została zgłoszona. Co nie mniej istotne, twierdzenie o jej dokonaniu nie zostało w żaden sposób wykazane, gdyż w aktach sprawy brak jakiegolwiek dowodu wydania wspomnianej książeczki opłat rtv. Ponadto choć znajduje się w nich zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, to jednak brakuje jakiegokolwiek dowodu jego przesłania do skarżącego.

Stwierdzić zatem trzeba, że oświadczenia powołane na poparcie słuszności stanowiska o istnieniu egzekwowanego obowiązku nie zostały poparte niezbędnym w tym zakresie materiałem źródłowym, który pozwoliłby na weryfikację ich wiarygodności, a w rezultacie uznanie, że podjęte na ich podstawie rozstrzygnięcie jest prawidłowe.

Nie kwestionując zatem słuszności twierdzenia o tym, że to na zobowiązanym spoczywa ciężar wykazania zasadności podnoszonych przez niego zarzutów, dostrzec jednak trzeba, że – z drugiej strony – taka sama powinność obciąża wierzyciela i orzekające w sprawie organy względem oświadczeń przez nich powoływanych na poparcie słuszności przyjętej kwalifikacji. Trafność tego stanowiska wydaje się nie budzić wątpliwości. Jest ono zresztą powszechnie akceptowane w doktrynie, gdzie podkreśla się, że organ wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność, gdyż wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na dowodach zdobytych przez organ i przezeń sprawdzonych, a istotnym naruszeniem tej zasady byłoby orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale nie mających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy (zob. E. Iserzon, J. Starościak, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty wzory, formularze", Warszawa 1970, s. 155, i powołane tam orzeczenia Naczelnego Trybunału Administracyjnego, który np. w orzeczeniu z dnia 1 kwietnia 1924 r., L. rej. 516/23, ZW 348, stwierdził, że niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania; analogicznie A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Lex 2014, Komentarz do art. 80, teza 4).

Także aktualnie w orzecznictwie akcentuje się, że nie jest dopuszczalne, aby organ w określonym zakresie dokonywał oceny i mocy dowodowej dokumentów wchodzących w skład materiału dowodowego sprawy w trybie pozaprocesowym, to jest poza prowadzonym przez ten organ postępowaniem administracyjnym, i przyjmował, że nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo przeciwnie, opierał na nich rozstrzygnięcie. Takiej analizy materiału dowodowego organ powinien dokonać zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, przedstawić w uzasadnieniu aktu, który kończy postępowanie administracyjne w danej instancji (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 50/16, z dnia 11 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 709/14 oraz z dnia 12 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 485/14, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 1034/07, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2004 r., sygn. akt OSK 813/04, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt II SA/Go 367/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Po 685/07 czy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 czerwca 2006 r., sygn. akt II SA/Bk 219/06; wszystkie te orzeczenia, jak również orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia niniejszego wyroku dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy, dostrzec trzeba, że zasygnalizowane wyżej braki materiału dowodowego uniemożliwiają uznanie w sposób nie budzący wątpliwości, by w analizowanym przypadku zaistniały prawem przepisane okoliczności determinujące powstanie obowiązku zapłaty opłaty abonamentowej. Wszak zarówno wierzyciel, jak i organ egzekucyjny i – następnie – organ nadzoru w żaden sposób nie udokumentowali podnoszonych twierdzeń o wydaniu skarżącemu książeczki opłat rtv czy przesłaniu do niego zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. Do akt sprawy nie został bowiem załączony ani dowód wydania tej książeczki, ani dowód przesłania wskazanego zawiadomienia. Nie sposób zatem było uznać, by do rejestracji przez skarżącego odbiornika telewizyjnego z pewnością doszło, gdyż podnoszone w tym względzie oświadczenia nie zostały w żaden sposób nawet uwiarygodnione. Zarazem nie budzi wątpliwości, że poparcie tych twierdzeń odwołaniem się do stosownego materiału źródłowego byłoby niezbędne, a jego brak unieżmożliwia stwierdzenie ich wiarygodności i w rezultacie uznanie prawidłowości podjętej kwalifikacji.

Podkreślenia zatem wymaga, że wyeksponowane braki materiału dowodowego pozbawiają możliwości dokonania oceny, czy sporny obowiązek istniał. Wypowiadanie się w tej kwestii na tym etapie postępowania uznać zatem należy za przedwczesne. W sprawie bowiem nie jest oczywiste, czy skarżącemu wydano książeczkę opłat rtv i wysłano do niego zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego (jak twierdzi wierzyciel, a w ślad za nim organ egzekucyjny i organ nadzoru). Zarazem niewątpliwe jest, że dopiero poczynienie odpowiednich ustaleń w tym zakresie i ich należyte udokumentowanie pozwoli na ocenę, czy do rejestracji odbiornika rzeczywiście doszło, a zatem, czy obowiązek zapłaty opłaty abonamentowej za jego używanie istniał.

Skądinąd poczynienie ustaleń faktycznych w tym obszarze jest nieodzowne tym bardziej, że zgłoszony przez skarżącego zarzut dotyczył wszak nieistnienia egzekwowanego obowiązku. Uwzględnienie specyfiki postępowania prowadzonego w przedmiocie takiego zarzutu prowadzi do wniosku, że w pierwszej kolejności ustalenia te powinny zostać dokonane przez wierzyciela. Dostrzeżenia bowiem wymaga, że zagadnienie nieistnienia obowiązku może stanowić podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej formułowanego na mocy art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., a w myśl art. 34 § 1 u.p.e.a. taki zarzut organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, które jest dla niego wiążące. Zgodnie natomiast z art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione – o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

Wprawdzie w orzecznictwie podkreśla się, że jakkolwiek organ egzekucyjny jest pozbawiony w takim przypadku instrumentów prawnych do weryfikacji rozstrzygnięcia wierzyciela i nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu oraz do zakwestionowania w ten sposób stanowiska wierzyciela (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Wr 866/17), to jednak powinien na gruncie przepisów k.p.a. zebrać materiał dowodowy, który pozwoli na ocenę przez sąd jego kwalifikacji, a samo powoływanie się przezeń wyłącznie na fakt związania stanowiskiem wierzyciela jest w tym względzie niewystarczające (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Po 706/17). Nie zmienia to jednak faktu, że organ egzekucyjny w takim przypadku może wyłącznie podejmować czynności niejako uzupełniające, a zatem zmierzające do potwierdzenia słuszności stanowiska wierzyciela, którym jest wszak związany.

W rezultacie stwierdzenie w toku sądowoadministracyjnej kontroli istotnych braków zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stanowi wystarczający powód do wyeliminowania z obrotu prawnego nie tylko zaskarżonego postanowienia organu nadzoru, lecz również poprzedzających je postanowień organu egzekucyjnego i wierzyciela. Podstawę do podjęcia takiego rozstrzygnięcia stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), następnie powoływanej jako: "p.p.s.a.", w związku z jej art. 135. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na postanowienie, uchyla postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit c). Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje natomiast przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W świetle zasygnalizowanych mankamentów materiału źródłowego zastosowanie tych przepisów w analizowanym przypadku należało uznać za konieczne. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7 k.p.a., gdyż nie podjęto wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Nie dopełniono również wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i tym samym uchybiono też art. 80 k.p.a., z którego wynika powinność oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Takie działanie niewątpliwe skutkowało także naruszeniem zasady zaufania, o której stanowi art. 8 k.p.a. Z tych powodów, na podstawie wyżej powołanego art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a., należało orzec jak w punkcie pierwszym i w punkcie drugim sentencji wyroku.

Natomiast Sąd podziela stanowisko organu nadzoru o braku możliwości merytorycznego odniesienia się do zarzutu przedawnienia i zarzutu niedoręczenia skarżącemu upomnienia, jako złożonych o po upływie ustawowego terminu na ich złożenie. Zgodnie bowiem z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., zarzuty mogą być wnoszone w terminie siedmiu dni od pouczenia zobowiązanego o prawie zgłoszenia zarzutów. Orzecznictwo sądowe, podkreślając rangę dotrzymania terminu do wniesienia zarzutów i ich petryfikacji, wskazuje, że po upływie terminu do wniesienia zarzutów nie jest dopuszczalne zgłaszanie nowych zarzutów lub uzupełnianie zarzutów już wniesionych o nowe podstawy faktyczne lub prawne (zob. wyroki NSA: z dnia 4 kwietnia 2012 r., II FSK 2615/10, LEX nr 1410622; z dnia 6 marca 2012 r., II FSK 1441/10, LEX nr 1424264; z dnia 1 września 2011 r., II FSK 407/10, LEX nr 954961; z dnia 26 sierpnia 2011 r., II FSK 474/10, LEX nr 1068722).

O zasądzeniu od organu nadzoru na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania w wysokości 100 zł postanowiono z kolei na podstawie art. 200 p.p.s.a. Koszty te obejmują wpis od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).

W ponownie prowadzonym postępowaniu w sprawie zarzutu zgłoszonego przez skarżącego w piśmie datowanym na 17 października 2016 r. niezbędne stanie się uwzględnienie zaleceń wynikających z uzasadnienia niniejszego wyroku, a w szczególności podjęcie czynności zmierzających do udokumentowania okoliczności świadczących o powstaniu i istnieniu obowiązku zapłaty przez skarżącego spornej opłaty abonamentowej. Konieczne zatem będzie przede wszystkim wykazanie, że odbiornik pozostawał zarejestrowany w analizowanym okresie, a tym samym istniał obowiązek zapłaty opłaty abonamentowej za jego używanie.