Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2376/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 191
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Zabłocka, Sędzia WSA Krystyna Madalińska – Urbaniak, Asesor WSA Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant Izabela Kucharczyk – Szczerba, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; - oddala skargę -


UZASADNIENIE

E. K. (zwana dalej: "Skarżącą") wnioskiem z 30 marca 2006 r. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej: "Zakładem") o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu oświadczyła, iż przyczyną złożenia wniosku jest likwidacja spółki cywilnej Przedsiębiorstwa Produkcyjno Handlowo Usługowego "E." w S., w której jest wspólnikiem oraz jej problemy finansowe związane z zaległościami w stosunku do wierzycieli, brak możliwości wyegzekwowania przysługujących spółce należności od kontrahentów oraz zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Oświadczyła, iż poza wykonywaną pracą nie posiada innych źródeł dochodów. Nie ma żadnego majątku ruchomego i nieruchomego, a przy tak dużej kwocie zaległości jej spłata pociągnie za sobą skutki w postaci braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Zakład decyzją z [...] czerwca 2006 r. nr [...]wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137 poz. 887 ze zm., zwanej dalej: "u.s.u.s.") odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu przytoczono treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej powoływane jako: "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.") i uznano, iż Skarżąca w przedstawionej dokumentacji nie uwiarygodniła należycie okoliczności, które stanowiłyby podstawę do umorzenia należności lub stwierdzenia całkowitej ich nieściągalności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 20 czerwca 2006 r. Skarżąca wniosła o uchylenie ww. decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, albo przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu stwierdziła, iż organ niewłaściwie przeprowadził postępowanie dowodowe nie uwzględniając treści art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Analiza dokumentów dokonana przez organ nie uwzględniła stanu posiadanego majątku, niskich wynagrodzeń za pracę, które uniemożliwiają spłatę zobowiązań oraz utrudniają zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podniosła również, że organ nieprawidłowo określił jej dochód, które wynosi 900 zł brutto (ok. 600 zł netto).

Zakład decyzją z 19 lipca 2006 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., podtrzymał decyzję organu pierwszej instancji.

Na powyższą decyzję Skarżący złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 4 grudnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 3050/06 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, iż do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a."), (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że w przypadku złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organem właściwym do jego załatwienia jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: "Prezesem Zakładu"). Tymczasem w niniejszej sprawie, decyzję wydał organ niewłaściwy Zakład, a nie Prezes Zakładu, co stanowi naruszenie przepisów o właściwości na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., która skutkuje nieważnością decyzji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu decyzją z [...] czerwca 2007 r. nr [...]wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. i art. 138 k.p.a. postanowił utrzymać w mocy decyzję z [...] czerwca 2006 r.

W uzasadnieniu decyzji przedstawiając kolejne przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. stwierdzono, że żadna z nich w stosunku do Skarżącej nie zachodzi. W szczególności organ uznał, że nie wystąpiła przesłanka z pkt 3 (nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa), ponieważ co prawda Skarżąca zlikwidowała działalność gospodarczą z dniem 15 lipca 2005 r., jednak Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. w dalszym ciągu prowadzi wobec Skarżącej egzekucję na rzecz Zakładu, której bezskuteczności dotychczas nie stwierdził. Z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z 17 kwietnia 2007 r. wynika, że prowadzone postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło wprawdzie do wyegzekwowania należności objętych tytułami wykonawczymi, jednak Naczelnik Urzędu Skarbowego będzie w dalszym ciągu podejmował działania zmierzające do ustalenia źródeł skutecznej egzekucji. Ponadto Skarżąca jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem brutto 1000 zł, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję.

Nie wystąpiła też przesłanka z pkt 5 (naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję), ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. w dalszym ciągu prowadzi wobec Skarżącego egzekucję na rzecz Zakładu, której bezskuteczności dotychczas nie stwierdził. Z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z 17 kwietnia 2007 r. wynika, że prowadzone postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do wyegzekwowania należności objętych tytułami wykonawczymi, jednak Naczelnik będzie w dalszym ciągu podejmował działania zmierzające do ustalenia źródeł skutecznej egzekucji. Ponadto Komornik Sądowy prowadzi postępowania egzekucyjne wobec PPHU "E." s.c. E., Z. K.. Z porównania należności wykazanych w piśmie z 27 marca 2007 r. z należnościami wykazanymi w piśmie z 29 marca 2006 r. wynika, że część z nich została zapłacona (KM 1257/03, KM 119/04/ KM/114/02), część uległa zmniejszeniu (KM 632/01, KM 76/02, KM 44/02, KM 952/04, KM 1278/05), a pozostała kwota należności nadal pozostaje na podanym poziomie. Dodatkowo z przeprowadzonej analizy zobowiązań podatkowych PPHU "E." s,c, wykazanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na dzień 22 marca 2006 r. i 30 kwietnia 2007 r. wynika, że zobowiązania uległy zmniejszeniu (wg stanu zaległości zobowiązanego na dzień 22 marca 2006 r. – wydruk komputerowy, pisma Urzędu Skarbowego z 30 kwietnia 2007 r. znak US.28VIA.824-45.TS 269/ZM/07). Nie wystąpiła także przesłanka z pkt 6 (jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne), ponieważ ze środków pieniężnych uzyskiwanych z egzekucji administracyjnej w pierwszej kolejności pokrywane są koszty egzekucyjne, których część, zgodnie z art. 64c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) stanowią ewentualne wydatki egzekucyjne, tj. koszty faktyczne poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji. Postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego jest nadal prowadzone i nie wyklucza wyegzekwowania kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W świetle powyższego stwierdzono, że w sytuacji Skarżącej nie zachodzą żadne okoliczności pozwalające na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na podstawie ww. przepisów.

W decyzji przytoczono także treść § 3 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. zgodnie z którym – Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2 ww. rozporządzenia).

Analizując sprawę w aspekcie § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Prezes Zakładu ustalił, że rodzina Skarżącej składa się z 2 osób (Skarżącej i jej męża), a ich wspólny dochód uzyskany w 2006 r. wynosił 13.152,12 zł. Skarżąca z tytułu zatrudnienia osiąga dochód w wysokości 1000 zł brutto, a jej mąż z tytułu zatrudnienia w wymiarze ½ etatu osiąga dochód w wysokości 500 zł brutto. Rodzina Skarżącej posiada zobowiązania z tytułu: kredytu mieszkaniowego z 16 marca 1999 r. – 13.499,34 EUR (stan na 16 kwietnia 2007 r.), a na spłatę miesięcznych rat ww. kredytu Skarżąca otrzymuje środki finansowe od syna A. K.; nieopłaconych przez męża Skarżącej składek w stosunku do Zakładu w wysokości 28.212,34 zł; nieopłaconych przez Skarżącą składek w stosunku do Zakładu w wysokości wynikającej z niniejszej decyzji (48.769,05 zł) oraz w kwocie 367.443,15 zł wg decyzji z 6 grudnia 2004 r. orzekającej o odpowiedzialności Skarżącej i małżonka za zobowiązania wynikające z działalności spółki PPHU "E." s.c.; niezapłaconego podatku PPHU "E." s.c. wysokości 10.241,16 zł; niezapłaconych zobowiązań cywilnoprawnych wynikających z działalności PPHU "E." s.c. na łączną kwotę 117.599,18 zł plus odsetki za zwłokę oraz zobowiązań na rzecz PSB K. Sp. o.o. w kwocie 16.000 zł zasądzonych w ugodzie sądowej z 16 września 2004 r.

Przedstawione przez Skarżącego wydatki stałe na utrzymanie gospodarstwa domowego kształtują się na średnim poziomie 187,99 zł miesięcznie (usługi telekomunikacyjne, energia elektryczna, telewizja kablowa). Skarżąca ponosi także wydatki na zakup leków dla męża w wysokości 110,13 zł (na leczenie [...]). Z akt sprawy wynika, że od 22 listopada 2005 r. mąż Skarżącej leczy się w [...]. Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, że stan zdrowia męża Skarżącej nie pozbawia go uzyskiwania dochodu i nie występuje również konieczność sprawowania opieki nad przewlekłym chorym członkiem rodziny.

Prezes Zakładu ustosunkowując się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdził, że iż w trakcie prowadzonego postępowania organ nie uchybił treści art. 77 § 1 k.p.a., gdyż Skarżąca 11 kwietnia i 26 czerwca 2006 r. była wzywana do uzupełnienia materiału dowodowego sprawy, a 15 maja i 11 lipca 2006 r. podpisała oświadczenie, że nie wnosi zastrzeżeń i uwag, co do toczącego się postępowania oraz że zgromadzony materiał dowodowy jest kompletny. Tym samym przed wydaniem decyzji organ umożliwił Skarżącej wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego i zachował zasadę czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a.

Prezes Zakładu podzielił twierdzenie wyrażone w decyzji Zakładu z 2 czerwca 2006 r., że decyzję odnośnie kredytu mieszkaniowego Skarżąca podjęła wiedząc o konieczności uregulowania zaległych składek. Umowę kredytu mieszkaniowego Skarżąca i małżonek podpisali 16 marca 1999 r., na który to dzień za okres rozliczeniowy do 31 grudnia 1998 r. na koncie Skarżącej, małżonka i PPHU "E." s.c. figurowały zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek spłacanych w formie układów ratalnych, co oznacza, że Skarżąca znała w momencie podpisywania umowy o udzielenie kredytu mieszkaniowego swoją sytuację finansową powodującą trudności w spłacaniu zadłużonych składek względem Zakładu.

Prezes Zakładu wskazał, że 2 września 2005 r. Skarżąca darowała wraz z mężem lokal mieszkalny o pow. 68,50 m2 położony w S. swemu synowi A. K.. Ponadto organ ustalił, iż PPHU "E." s.c., której była wspólnikiem posiada wierzytelność w łącznej kwocie 105.124,06 zł plus dalsze odsetki.

W ocenie Prezesa Zakładu w sytuacji Skarżącej można mówić o znacznym utrudnieniu w zaspokojeniu potrzeb rodziny w przypadku regulowania obciążających Skarżącą zaległych składek, gdyż Skarżąca znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej. Jednakże norma zawarta w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uprawnia Prezesa Zakładu do uznaniowego wyrażenia zgody na umorzenie należności z tytułu składek. Nie oznacza to jednak dowolności przy rozstrzyganiu wniosku, bowiem organ wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia powinien kierować się, nie tylko dbałością o ważny interes strony, ale także wziąć pod uwagę interes finansów ubezpieczeń społecznych, co wynika wprost z art. 28 ust. 3 b u.s.u.s.

Ponadto Prezes Zakładu dodał, iż umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych (art. 2a u.s.u.s.). Dlatego też, Zakład winien ten środek stosować wyłącznie w stosunku do dłużników, których sytuacja w sposób istotny różni się od sytuacji innych płatników składek. Zdaniem Prezesa Zakładu nie można przyjąć, że sytuacja majątkowa Skarżącej, choć niewątpliwie ciężka, w istotny sposób różni się od tej, w jakiej znajduje się ogół dłużników Zakładu.

Na końcu Prezes Zakładu podkreślił, że Skarżąca posiada trójkę dorosłych dzieci, które zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego, jako dzieci nie pozostające na utrzymaniu Skarżącej, są zobowiązane dostarczać rodzicom środków utrzymania, jako krewnym w linii prostej.

W skardze do Wojewódzki Sądu Administracyjnego w Warszawie nadanej 25 lipca 2007 r. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji drugiej instancji i wydanie, bądź orzeczenia co do istoty, bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W motywach skargi podniesiono, iż postępowania odwoławcze nie toczyło się w W. przed Prezesem Zakładu, lecz przed Oddziałem ZUS w S., który wcześniej wydał zaskarżoną decyzję, a więc niewłaściwy organ w sprawie.

Skarżąca zarzuciła, iż zatrważające jest twierdzenie w zaskarżonej decyzji, iż przy łącznym dochodzie brutto Skarżącej i jej męża wynoszącym 1500 zł, są oni w stanie spłacić zadłużenie Zakładu w łącznej kwocie 473.489,22 zł. Podkreśliła, iż mieszkanie wraz z kredytem zostało darowane synowi wobec niemożliwości spłaty kredytu. Stwierdziła, iż wierzytelność spółki "E." wynosząca 105.124,06 zł jest nieściągalna, ponieważ postępowanie komorników sądowych okazało się nieskuteczne. W opinii Skarżącej w jej sytuacji doszło do całkowitej nieściągalności zadłużenia o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Skarżąca zarzuciła także błędną wykładnię § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. oraz stwierdziła, iż analiza dokumentów nie uwzględniła stanu posiadanego majątku oraz stanu zadłużenia. Skarżąca zarzuciła także organowi stronniczość.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżącej z [...] marca 2006 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków, stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącej, dotyczy to także wskazywanego przez Skarżącą i określonego w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. przypadku, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Prezes Zakładu w zaskarżonej decyzji wskazał, iż okoliczność powyższa w przedmiotowej sprawie nie występuje, gdyż toczy się postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego i nie jest wykluczone wyegzekwowanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ odwoławczy prawidłowo także wskazał, iż powyższy przepis dotyczy wydatków egzekucyjnych, a nie szerszej kategorii jaką są koszty egzekucyjne. Rozróżnienie tych pojęć zawierają także przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954) – art. 64b i art. 64c.

Ponadto należy podnieść, iż długi Skarżącej w okresie od marca 2006 r. w stosunku do marca 2007 r. uległy zmniejszeniu – porównanie należności wykazanych w piśmie z 27 marca 2007 r. z należnościami wykazanymi w piśmie z 29 marca 2006 r. (p. str. 43 i 101 akt adm.) – część z nich została zapłacona (KM 1257/03, KM 119/04/ KM/114/02), część uległa zmniejszeniu (KM 632/01, KM 76/02, KM 44/02, KM 952/04, KM 1278/05), a część pozostała na dotychczasowym poziomie. Dodatkowo PPHU "E." s.c., której Skarżąca była wspólnikiem posiada wierzytelność w łącznej kwocie 105.124,06 zł plus dalsze odsetki, która jak twierdzi Skarżąca w skardze jest nieściągalna, jednakże z akt sprawy wynika – oświadczenia z 20 kwietnia 2006 r. i 7 maja 2007 r. (k. 41 i 156 akt adm.) – iż postępowania wobec dłużników nie zostały zakończone, trwa zarówno postępowanie upadłościowe "P." Sp. z o.o. w S., jak też ugodowe z "M." S.A. w W.. Zatem twierdzenie Skarżącej o nieściągalności tych wierzytelności należało uznać ze przedwczesne.

W ocenie Sądu, prawidłowo zatem zostało ustalone, iż w stosunku do Skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, na którą się powoływała, a w konsekwencji brak było możliwości – jak wyżej wyjaśniono – umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Podstawy umorzenia należności z tytułu składek, w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1) lub poniesienia strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2).

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie powyższych przepisów, tj. § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez przyjęcie, iż w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione określone w nich przesłanki.

Należy jednak ponownie podkreślić, iż również w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Także i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Ponadto trzeba zwrócić uwagę, iż przesłanki określone w tych przepisach mają charakter ocenny, a ich interpretacji na użytek danej sprawy dokonuje każdorazowo podejmujący rozstrzygnięcie uprawniony organ, w tym przypadku Zakład, a w postępowaniu odwoławczym Prezes Zakładu.

Biorąc pod uwagę powyższe uwarunkowania, wynikające z konstrukcji prawnej analizowanych przepisów, sądowa kontrola decyzji uznaniowych sprowadza się przede wszystkim do badania prawidłowości samego postępowania poprzedzającego ich wydanie. Badany jest więc przede wszystkim sam proces dochodzenia przez organ administracji do rozstrzygnięcia sprawy oraz znajdujący odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji opis tego procesu. Oceniając sprawę z punktu widzenia powyższych kryteriów należy wskazać, iż nie można zgodzić się z zarzutami Skarżącej, iż wydanie decyzji nastąpiło bez uprzedniego wnikliwego zbadania sytuacji finansowej Skarżącej oraz uwzględnienia wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych.

Przed wydaniem decyzji organ rentowy przeprowadził postępowanie zmierzające do ustalenia sytuacji finansowej i życiowej Skarżącej z zachowaniem zasad postępowania administracyjnego. Wskazał, że Skarżąca jest zatrudniona i z tego tytułu osiąga miesięczny dochód w wysokości 1000 zł brutto. Natomiast mąż Skarżącej choć leczy się na [...], a choroby te uniemożliwiają mu pełną aktywność zawodową, to jednak również uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia na ½ etatu w wysokości 500 zł brutto. Wskazał również, że nie występuje konieczność sprawowania przez Skarżącą opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Wydając rozstrzygnięcie organ rentowy nie negował faktu, iż sytuacja ta jest trudna i nie jest możliwe jednorazowe, natychmiastowe spłacenie przez Skarżącą wszystkich zaległości wobec Zakładu. Jednocześnie jednak uznano, iż nie stanowi to podstawy do umorzenia tych należności. W uzasadnieniu decyzji podane zostały powody, którymi kierowano się odmawiając umorzenia należności z tytułu składek. Wydając takie rozstrzygnięcie organy wzięły pod uwagę wszystkie wskazywane przez Skarżącą okoliczności oraz odniosły się do podnoszonych przez nią argumentów. Fakt, iż dokonana przez organy ocena tych okoliczności i argumentów nie pokrywa się z subiektywnym przekonaniem Skarżącej o potrzebie i celowości umorzenia należności z tytułu składek, nie świadczy o tym, iż decyzja o odmowie umorzenia tych należności jest wadliwa.

Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, w sprawie nie doszło do przekroczenia ram uznania administracyjnego, przewidzianego w art. 28 u.s.u.s., a w konsekwencji wydanemu rozstrzygnięciu nie można postawić zarzutu dowolności.

Dla ścisłości dodać należy, że wskazane wyżej przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne znajdowały odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy i składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Sąd za chybiony uznał zarzut skargi dotyczący rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez niewłaściwy organ. Otóż działający z upoważnienia Prezesa Zakładu – Dyrektor Oddziału Zakładu w S., był władny podjąć decyzję w jego imieniu. Należy wskazać, że w sprawach umarzania należności z tytułu składek decyzje wydaje Zakład, zaś Prezes Zakładu w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jest jedynie adresatem tego wniosku i zarazem organem działającym za Zakład (por. wyrok NSA z 15 listopada 2006 r. sygn. akt II GSK 224/06, z 28 lutego 2007 r. sygn. akt II GSK 317/06). Przy czym ważnym jest – biorąc pod uwagę to, że Zakład nie jest organem jednoosobowym (monokratycznym) – ażeby w wyniku ponownego rozpoznawania konkretnej sprawy, co polega na rozpoznaniu jej od początku na zasadach właściwych do rozpoznawania odwołań, decyzji nie wydawał i nie podpisywał ten sam pracownik, co wynika z treści art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. – pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie decyzja Zakładu z 2 czerwca 2006 r. i decyzja Prezesa Zakładu z 25 czerwca 2007 r. zostały podpisane przez dwie różne osoby, a więc zgodnie z prawem.

Na końcu zauważyć należy, że Sąd oceniał prawidłowość rozstrzygnięcia Prezesa Zakładu w dacie jakiej zapadło. Natomiast każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej zaistniała po wydaniu decyzji, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i – jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 lutego 2000 r. sygn. akt III SA 398/99 (LEX nr 40399) – zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długu, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, to jednak jest w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.