Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1774/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: ART  2, ART 3, ART 5 UST 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1255
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Sędziowie sędzia WSA Monika Barszcz, sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), Protokolant sekr. sąd. Karolina Jóźwik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

Pan A. K. (określany dalej jako "Skarżący") zaskarżył decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...].10.2021 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1, w zw. z art. 127 § 3 ustawy z14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, określanego dalej jako "K.p.a." (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) oraz art. 5 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z 20.03.2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1255, ze zm.), powoływanej niżej jako ustawa, po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy w przedmiocie utrzymania decyzji z [...].08.2021 r. Nr [...] o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o którym mowa w przepisach ustawy z 20.03.2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 1255, ze zm.).

W uzasadnieniu organ, stwierdzając że wniosek Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Szefa Urzędu nie zasługuje na uwzględnienie argumentował, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z 20.03.2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 cytowanej ustawy.

Strona wraz z wnioskiem o potwierdzenie przedmiotowego statusu przedłożyła decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z 21.12.2020 r. w której stwierdzono, że nie była ona pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez Stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, wobec powyższego w świetlne cytowanej ustawy strona może ubiegać się o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Organ podkreślił, że Skarżący zarówno we wniosku o przyznanie przedmiotowego statusu jak i na etapie postępowania prowadzonego na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazywał na okoliczność "organizowania sprzeciwu wobec władz PRL-u" będąc na emigracji na terenie [...]. Pan K. podnosi, że po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce brał udział w manifestacji zorganizowanej pod ambasadą [...] w [...], gdzie podpisał petycję do ambasadora [...] wyrażając sprzeciw wobec ingerencji władz [...] w "sprawy polskie". Nadto Skarżący wskazał, że udzielał pomocy Polakom, którzy po wprowadzeniu stanu wojennego znaleźli się poza granicami Polski oraz organizował wysyłkę paczek żywnościowych do kraju oraz pomoc w organizacji [...] "[...]" w [...]. Strona przesłała również dokumenty potwierdzające, że znalazła się w zainteresowaniu SB oraz, że organy bezpieczeństwa rozważały próbę pozyskania osoby Pana K. do współpracy.

Odnosząc się do relewantnych przepisów organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ww. ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Wskazując zaś na brak podstaw do uwzględnienia wniosku organ argumentował, że Strona nie wskazała aby była członkiem [...] w [...], co znajduje również potwierdzenie w korespondencji Instytutu Pamięci Narodowej z 18.05.2021 r. gdzie podano, że z materiałów zachowanych w zasobach archiwalnych IPN wynika, że strona była w kręgu zainteresowań służb bezpieczeństwa z uwagi na kontakt z osobą współpracującą z [...] w [...]. Ponadto strona na potwierdzenie swoich aktywności nie przedłożyła jakichkolwiek dowodów. Wobec powyższego w ocenie Szefa Urzędu strona nie prowadzała w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi działalności, o której mowa w art. 2 cyt. ustawy.

Odnosząc się do postępowania dowodowego organ podał, że wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej z prośbą o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej w posiadanych zasobach archiwalnych, w celu odnalezienia dokumentów dotyczących Strony. W odpowiedzi z 18.05.2021 r. Instytut Pamięci Narodowej poinformował, iż nie odnaleziono żadnych dokumentów świadczących o działalności opozycyjnej strony lub doznanych represji w okresie PRL. Mając na uwadze oświadczenie samego Zainteresowanego oraz informacje uzyskane z IPN, należy uznać, że wnioskodawca nie prowadził działalności opozycyjnej w rozumieniu przepisu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Organ przytoczył treść art. 3 ustawy z 20.03.2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych wskazując kto jest osobą represjonowaną z powodów politycznych. W kontekście brzmienia tego przepisu organ zauważył, że podnoszone przez Stronę fakty inwigilacji strony przez służb bezpieczeństwa PRL oraz nakłanianie do podjęcia współpracy również nie mogą stanowić represji, o których mowa w ustawie o działaczach opozycji. Pan A. K. znajdował się w kręgu zainteresowań SB z uwagi na swoje kontakty z innymi osobami, obywatelami polskimi, zaangażowanymi w pracę w [...]. Jak wynika z przepisów art. 3 ustawy o działaczach (...), taki rodzaj działalności służb nie jest podstawą do potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych jedynie fakt inwigilacji gdy jest bezpośrednio związany z popełnieniem przestępstwa lub wykroczenia na szkodę Wnioskodawcy jest w rozumieniu ustawy represją. Wnioskodawca nie przedstawił dowodu, który potwierdzałby popełnienie przestępstwa lub wykroczenia na jego szkodę przez funkcjonariuszy SB. Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez stronę okoliczności udziału w manifestacji pod ambasadą [...] w [...] po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce organ wskazał, iż udział w wystąpieniu wolnościowym zgodnie z art. 3 cyt. ustawy musi bezpośrednio łączyć się z doznaną represją i sam w sobie nie jest podstawą do potwierdzenia przedmiotowego statusu. Odwołując się do orzecznictwa (wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 12 września 2019 r., sygn. akt II SA/Op 197/19) organ wywodził, że "W świetle normy art. 3 pkt 3 ustawy z 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych organ powinien wziąć pod uwagę dwa elementy, które muszą wystąpić łącznie, tj. udział skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a także skutki takiej aktywności. Za osobę represjonowaną może być bowiem uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 tej ustawy wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce".

Szef Urzędu aprobując powyższą wypowiedź Sądu stwierdził, że materiał dowodowy nie potwierdza spełnienia przez Stronę warunków, które mógłby stanowić o potwierdzeniu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Pismem z 9.11.2021 r. A. K. wywiódł skargę na wyżej opisaną decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] 10.2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł, że nie zgadza się z zaskarżonym rozstrzygnięciem, nie sfomułował jednak konkretnych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do mających zastosowanie w sprawie przepisów należy wskazać, że zgodnie z art. 5 ust. 1 powoływanej wcześniej ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 cytowanej ustawy.

Stosownie do art. 2 ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Powyższy przepis zawiera komponent czasowy oraz zdefiniowanie więzi organizacyjnej, przy czym oba elementy musza wystąpić łącznie.

Sąd podziela argumentację organu, że zarówno z wniosku Skarżącego, jak również z posiadanych materiałów dowodowych przez organ nie wynikają pozytywne przesłanki do nadania Skarżącemu statusu.

Mimo bowiem, że Strona wraz z wnioskiem o potwierdzenie przedmiotowego statusu przedłożyła decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z 21.12.2020 r., w której stwierdzono, że nie była ona pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez Stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, to przesądza to jedynie o możliwości ubiegania się o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Co się zaś tyczy pozytywnych przesłanek przyznania statusu, to Sąd zauważa, że:

- Pan K. podniósł, że po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce brał udział w manifestacji zorganizowanej pod ambasadą [...] w [...], gdzie podpisał petycję do ambasadora [...], wyrażającą sprzeciw wobec ingerencji władz [...] w "sprawy polskie". Strona ponadto wskazała, że udzielała pomocy Polakom, którzy po wprowadzeniu stanu wojennego znaleźli się poza granicami Polski oraz organizowała wysyłkę paczek żywnościowych do kraju oraz pomoc w organizacji [...] "[...]" w [...].

- Strona przesłała również dokumenty potwierdzające, że znalazła się w zainteresowaniu SB oraz, że organy bezpieczeństwa rozważały próbę pozyskania osoby Pana K. do współpracy.

Jednak Skarżący nie wskazał aby był członkiem [...] w [...], co znajduje również potwierdzenie w korespondencji Instytutu Pamięci Narodowej z 18.05.2021 r. gdzie wskazano, że z materiałów zachowanych w zasobach archiwalnych IPN wynika, że strona była w kręgu zainteresowań służb bezpieczeństwa z uwagi na kontakt z osobą współpracującą z [...] w [...]. Ponadto strona na potwierdzenie swojej działalności nie przedłożyła jakichkolwiek dowodów.

Zasadnie zatem organ cenił, że Skarżący nie prowadził działalności w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, o której mowa w art. 2 przedmiotowej ustawy. Działalność w ramach struktur zakłada bowiem członkostwo w określonej grupie, czego wnioskodawca nie wykazał.

Teza ta jest uprawniona w świetle poglądów orzecznictwa. Otóż wykładając art. 2 ustawy należy zauważyć, że przesłankę ustawową wyczerpuje nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy (por. wyroki WSA w Warszawie z 25 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2775/20, z 26 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1702/20, z 30 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1437/18, CBOSA).

W efekcie kwerendy nie odnaleziono żadnych dokumentów świadczących o działalności opozycyjnej strony lub doznanych represji w okresie PRL. Słusznie organ stwierdził, że czynności wskazane przez Skarżącego nie wyczerpują pojęcia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, nawet jeżeli w kolokwialnym rozumieniu takie znamiona nosiły, bowiem – jak wyżej wskazano – działalność tę musi charakteryzować minimalny okres 12 miesięcy oraz działanie w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi. Sam "kontakt z osobą współpracującą z [...] w [...]" wynikający z dokumentów tych warunków nie spełnia.

W kontekście podnoszonych przez Skarżącego represji, należy wskazać, iż zgodnie z art. 3 osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154, ze zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy, niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Podnoszone przez Stronę okoliczności inwigilacji przez służby bezpieczeństwa PRL oraz nakłanianie do podjęcia współpracy – w ocenie Sądu - również nie mogą stanowić represji, o których mowa w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej. Pan A. K. znajdował się w kręgu zainteresowań SB, z uwagi na swoje kontakty z innymi osobami, obywatelami polskimi, zaangażowanymi w pracę w [...]. Jednak jak z przepisów art. 3 cyt. ustawy wynika, że taki rodzaj działalności służb nie jest podstawą do potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jedynie fakt inwigilacji, gdy jest bezpośrednio związany z popełnieniem przestępstwa lub wykroczenia na szkodę Skarżącego jest w rozumieniu ustawy represją. Wnioskodawca nie przedstawił dowodu, który potwierdzałby popełnienie przestępstwa lub wykroczenia na jego szkodę przez funkcjonariuszy SB. Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez stronę okoliczności udziału w manifestacji pod ambasadą [...] w [...] po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce należy wskazać, iż udział w wystąpieniu wolnościowym zgodnie z art. 3 przedmiotowej ustawy musi bezpośrednio łączyć się z doznaną represją i sam w sobie nie jest podstawą do potwierdzenia przedmiotowego statusu.

Zasadnie organ wywodził w ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 12 września 2019 r., sygn. akt II SA/Op 197/19, że norma wysłowiona w art. 3 pkt 3 ustawy wymaga uwzględnienia dwóch elementów, które muszą wystąpić łącznie, tj. udział skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a także skutki takiej aktywności. Za osobę represjonowaną może być bowiem uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 tej ustawy wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie nie zostały uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie statusu represjonowanego (wyrok NSA z 9.03.2022 r., III OSK 1040/21, LEX nr 3324345).

Przepis ten – podobnie jak norma zawarta w art. 2 tej ustawy – kwalifikuje czynności osoby wnioskującej i rodzaj skutków jaj działań, ograniczając możliwość nadania statusu.

Wyraźnie zaznaczyć trzeba, że sam ustawodawca przesądził, iż status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Przepisy ustawy ściśle określają zasady potwierdzania tego statusu nie dopuszczając w tym zakresie jakiegokolwiek uznania administracyjnego czy swobody działania porganu. Organ administracji jest związany ich treścią i nie może odstąpić od ich stosowania biorąc pod uwagę inne przyczyny niż przewidziane w przepisach ustawy. Tylko te zdarzenia, które ww. wymienione, mogą spowodować uznanie, że dana osoba była działaczem opozycji antykomunistycznej lub była represjonowana z przyczyn politycznych (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 26.08.2021 r., IV SA/Wr 290/21, LEX nr 3216424).

Wystarczających do nadania statusu okoliczności nie przedstawił sam Skarżący, a organ posiłkujący się wynikami kwerendy nie mógł ich odnaleźć. Również skarga nie dostarczyła konkretnej argumentacji czy wniosków dowodowych zmieniających ten ogląd, co powoduje że Sąd ocenił stan faktyczny jako prawidłowo ustalony i nie zawierający pozytywnych przesłanek do nadania wnioskowanego statusu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.