Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 161/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 41 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Protokolant Łukasz Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 września 2012 r. sprawy ze skargi N. w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 9 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 9 września 2010 roku nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 4. przyznaje kuratorowi A. C. wynagrodzenie w kwocie [...] złotych na pokrycie wydatków związanych z ustanowieniem kuratora, które należy wypłacić z zaliczki wpłaconej przez Dyrektora Izby Skarbowej w kwocie [...] złotych oraz przez N. w W. w kwocie [...] złotych.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w S., w wyniku rozpoznania zażalenia wniesionego przez wierzyciela – N. w W., dalej: "N.", utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec P. Spółka Jawna z siedzibą w G. zainicjowanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w M., będący organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, we wrześniu 2007 r. przyjął do realizacji

w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym ww. tytuł wykonawczy wystawiony przez N. wobec P. Spółka Jawna z siedzibą w G. przy ul. [...] wraz z wnioskiem o przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] (KW nr [...]). Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego stanowiła decyzja Wojewody [...] dnia [...] nr [...] w sprawie opłaty eksploatacyjnej za wydobycie kopaliny z rażącym naruszeniem koncesji za okres 2002-2004 w kwocie przypadającej, m.in. na rzecz N. w wysokości [...]. Odpis tytułu wykonawczego został doręczony zobowiązanej spółce w dniu 21 lutego 2008 r.

Dalej w uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w toku tego postępowania organ egzekucyjny prowadził z wierzycielem korespondencję, w której wskazywał na konieczność spełnienia przez wierzyciela obligatoryjnych przesłanek określonych w przepisie art. 110 ustawy egzekucyjnej, w szczególności wymiana informacji dotyczyła kwestii doręczenia decyzji, którą wierzyciel podał jako podstawę dochodzonej należności. Organ odwoławczy wskazał także, że Dyrektor Izby Skarbowej w S., działając w trybie nadzoru na podstawie przepisu art. 110 y § 4 ustawy egzekucyjnej, dokonał weryfikacji akt prowadzonej egzekucji z nieruchomości w piśmie z dnia 22 stycznia 2010 r. i przekazał organowi egzekucyjnemu zastrzeżenia co do oceny skuteczności doręczenia zobowiązanej spółce decyzji Wojewody [...].

Jak wynika także z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. [...] wydał postanowienie

o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej spółki, stwierdzając niedopuszczalność egzekucji na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 ustawy egzekucyjnej. Organ egzekucyjny uznał, że decyzja Wojewody [...] nie została zobowiązanej spółce skutecznie doręczona i wobec tego nie było dopuszczalne przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości, która jest jedynym znanym organowi majątkiem spółki.

W zażaleniu na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego, N. wniósł o jego uchylenie w całości, zarzucając naruszenie przepisu art. 7 Kpa nakazującego dochodzenie prawdy obiektywnej i nakładającego na organ obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także przepisu art. 110 ustawy egzekucyjnej poprzez niezastosowanie normy prawnej wskazującej obligatoryjną kolejność czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny.

W uzasadnieniu zażalenia N. podniósł, że organ egzekucyjny, prowadząc postępowanie egzekucyjne z prawa użytkowania wieczystego gruntu wraz z obiektami budowlanymi położonymi w B. przy ul. [...], nie może badać prawidłowości i skuteczności doręczenia stronie decyzji administracyjnej, będącej prawną podstawą dochodzenia należności pieniężnych objętych do wyegzekwowania tytułem wykonawczym, powołując przy tym wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1378/08; wskazał również, że wierzyciele opłat eksploatacyjnych, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze, nie uczestniczą w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie ustalenia opłaty eksploatacyjnej za wydobycie kopalin z rażącym naruszeniem koncesji i nie mają wpływu na postępowanie prowadzone przez organ koncesyjny. W zażaleniu zwrócono także uwagę, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. prowadzi odrębne postępowanie egzekucyjne z ww. prawa majątkowego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez drugiego wierzyciela, tj. Gminę B., której przypada 60 % udziału w opłacie eksploatacyjnej ustalonej decyzją Wojewody [...]. Według N., oznacza to, że kwestia ostateczności spornej decyzji administracyjnej musiała być przez organ egzekucyjny uprzednio znana i badana, a zatem winna zostać uwzględniona z urzędu, tym bardziej, iż nieruchomość będąca przedmiotem postępowania egzekucyjnego została obciążona hipoteką przymusową na rzecz Gminy B. na podstawie tej decyzji. Dodatkowo podniesiono, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego może spowodować przedawnienie zobowiązań z tytułu nieuregulowanej opłaty eksploatacyjnej, co naruszy interes wierzyciela.

W wyniku rozpoznania zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w S. nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Na wstępie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy dokonał interpretacji przepisu art. 110 § 2 ustawy egzekucyjnej i wskazał, że egzekucja z nieruchomości może być stosowana tylko w celu wyegzekwowania należności pieniężnych określonych lub ustalonych w decyzji ostatecznej lub wynikających z orzeczenia sądu zaopatrzonego w klauzulę wykonalności oraz z tytułu wykonawczego wystawionego na podstawie ustawy o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa. Egzekucja z nieruchomości w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym jest ostatecznym środkiem egzekucyjnym stosowanym wobec zobowiązanego w egzekucji należności pieniężnych i ma wyjątkowy, najbardziej uciążliwy charakter. Organ odwoławczy wskazał także, że z zestawienia brzmienia przepisów art. 29 § 1 i art. 34 § 1 pkt 1 ustawy wynika, iż wierzyciel aktywnie uczestniczy przy rozpoznawaniu zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, a jego wypowiedź co do merytorycznej trafności decyzji wymiarowej oraz wymagalności zobowiązania jest dla organu wiążąca, jednak norma wyrażona w art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej doznaje ograniczenia, gdy egzekucja prowadzona jest z nieruchomości zobowiązanego. Według organu odwoławczego, użyty w przepisie art. 110 ustawy zwrot: "może być prowadzona tylko w celu...", świadczy o tym, że przepisy dotyczące egzekucji z nieruchomości mają charakter szczególny, co oznacza, że niezależnie od regulacji określonej w art. 29 ustawy, obowiązkiem organu egzekucyjnego, który otrzymał wniosek wierzyciela o przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości jest zbadanie przesłanek określonych w przepisie art. 110, w tym w § 2 przepisu. Badanie ostateczności decyzji - jak wywiódł organ odwoławczy - to jeden z elementów, który powinien podlegać weryfikacji na wstępnym etapie egzekucji z nieruchomości, a ostateczność decyzji nie może budzić żadnych wątpliwości. Według organu, za taką wykładnią przemawia fakt, że w przypadku egzekucji z nieruchomości jej prowadzenie jest dopuszczalne wyłącznie na podstawie decyzji ostatecznej, odmiennie niż przy egzekucji z innych środków egzekucyjnych.

Dalej, w uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że ocena przez organ egzekucyjny prawidłowości doręczenia zobowiązanej spółce decyzji Wojewody [...], stanowiącej podstawę prawną dochodzenia należności pieniężnych objętych do wyegzekwowania tytułem wykonawczym, była podyktowana konstrukcją przepisu art. 110 § 2 ustawy egzekucyjnej i zmierzała do zbadania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej z prawa użytkowania wieczystego gruntu wraz z obiektami budowlanymi położonymi w B. przy ul. [...].

Reasumując, organ odwoławczy twierdził, że decyzja Wojewody [...] nie została skutecznie doręczona zobowiązanej spółce, a tym samym nie weszła do obrotu prawnego i nie spełnia warunku decyzji ostatecznej, o którym mowa jest w art. 110 § 2 ustawy egzekucyjnej. Motywując powyższą ocenę, organ odwoławczy wskazał na wynikający z przepisu art. 41 Kpa obowiązek stron oraz ich przedstawicieli i pełnomocników zawiadamiania organu administracji publicznej o każdej zmianie adresu, a także, iż skutkiem prawnym zaniedbania tych obowiązków jest doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem. Omówił również tryb doręczania pism mający zastosowanie w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 42 i art. 43 Kpa, podzielając pogląd wyrażony w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 12 czerwca 2008 r. , sygn. akt II SA/Sz 215/08, iż o fikcji prawnej doręczenia przewidzianej w art. 41 Kpa można mówić tylko w tych przypadkach, w których nastąpi doręczenie w sposób określony w art. 43 Kpa (doręczenie za pokwitowaniem dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu) lub w art. 44 Kpa (przechowywanie na poczcie przez określony czas).

Organ odwoławczy stwierdził dalej, że znajdujące się w aktach sprawy kopie kopert i zwrotnego potwierdzenia odbioru świadczą o dwukrotnej wysyłce przesyłki zawierającej decyzję za pośrednictwem poczty i jej zwrocie do nadawcy bez uprzedniego awizowania. Wskazał także, iż na kopercie listu poleconego oznaczonego nr R [...] widnieje adnotacja: "adresat nieznany" i data 12 stycznia 2005 r., a na kopercie listu poleconego nr R [...] adnotacja: "adresat się wyprowadził" i data 21 stycznia 2005 r. oraz zwrot do nadawcy 24 stycznia 2005 r. Według organu, powyższe okoliczności potwierdzone zostały dokumentami, tj. pismem Geologa Wojewódzkiego Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] Wydział Zamiejscowy w K. z dnia 3 lutego 2010 r., pismem Poczty Polskiej Oddział Rejonowy w G.z dnia 10 marca 2010 r., pismem Geologa Wojewódzkiego Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] Wydział Zamiejscowy w K. z dnia 17 marca 2010 r., pismem Biura Radców Prawnych Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] z dnia 16 marca 2010 r. Na podstawie powyższych ustaleń faktycznych organ odwoławczy doszedł do wniosku, że decyzja nie weszła do obrotu prawnego wskutek braku należytej staranności przy doręczaniu, a w konsekwencji nie można było wszcząć i prowadzić egzekucji z nieruchomości, uznając za zasadne w tej sytuacji umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie przepisu art. 59 § 1 pkt 7 ustawy egzekucyjnej.

Ponadto, odnosząc się do zarzutów N. dotyczących tego, że organowi egzekucyjnemu była znana i winna być uwzględniona z urzędu kwestia ostateczności decyzji oraz fakt zabezpieczenia hipotecznego w związku z egzekucją prowadzoną z wniosku Gminy B., organ odwoławczy uznając te zarzuty za nietrafne wyjaśnił, iż wskazana egzekucja na rzecz drugiego wierzyciela dotyczyła innych należności, aniżeli opłata eksploatacyjna określona w decyzji. Organ zauważył także, że ze względu na niejawność dokumentów związanych z prowadzonymi księgami wieczystymi organ egzekucyjny nie miał możliwości wglądu do decyzji, jak też nie jest podmiotem uprawnionym do kwestionowania zasadności ustanowienia na jej podstawie hipoteki przymusowej na rzecz Gminy B. W kwestii obawy wierzyciela, że umorzenie postępowania egzekucyjnego może spowodować przedawnienie zobowiązań z tytułu nieuregulowanej opłaty eksploatacyjnej, organ odwoławczy wskazał, iż wobec niedopuszczalności egzekucji administracyjnej z nieruchomości organ egzekucyjny nie ma wpływu na bieg terminu przedawnienia zobowiązania wynikającego z decyzji.

W skardze z dnia 11 stycznia 2011 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie N. wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] zarzucając:

- rażące naruszenie przepisu art. 110 ustawy egzekucyjnej poprzez niezastosowanie przepisów wskazujących na obligatoryjną kolejność czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy;

- naruszenie przepisów art. 6, art. 7 i art. 8 Kpa w zakresie zasad prowadzenia postępowania administracyjnego w granicach prawa;

- naruszenie przepisu art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił przebieg postępowania egzekucyjnego wszczętego przez organ egzekucyjny z nieruchomości położonej

w B. w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...], a także podejmowane przez wierzyciela w toku tego postępowania czynności oraz składane przez niego pisma w związku z postępowaniem organu nadzoru. Według skarżącego, spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się przede wszystkim do oceny, czy organ egzekucyjny prawidłowo prowadził postępowanie egzekucyjne. Skarżący zarzucił organowi egzekucyjnemu szereg nieprawidłowości w podjętych czynnościach egzekucyjnych oraz w związku z czynnościami organu nadzoru, w tym niewykorzystanie wszystkich możliwości prowadzenia egzekucji, nieskorzystanie ze wszystkich możliwych środków egzekucyjnych, np. z ruchomości oraz niezastosowanie przepisu art. 36 ustawy egzekucyjnej.

Według skarżącego, dokonana przez organ nadzoru ocena egzekucji

z nieruchomości nie może powodować przerzucenia przez organ egzekucyjny na wierzyciela skutków niewłaściwie prowadzonego postępowania egzekucyjnego,

w szczególności w zakresie kolejności podejmowanych czynności.

Skarżący nie zgodził się także z argumentacją, że organ egzekucyjny, który otrzymał wniosek od wierzyciela o przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości uprawniony jest do badania prawidłowości doręczenia decyzji wymiarowej, będącej podstawą egzekwowanej należności. W ocenie skarżącego, przyjęcie poglądu, że w toku postępowania egzekucyjnego dopuszczalna jest weryfikacja doręczenia decyzji wymiarowej byłoby równoznaczne z umożliwieniem podważania ostatecznych decyzji, poza trybami nadzwyczajnymi przewidzianymi w Kpa i naruszałoby rażąco zasadę trwałości ostatecznych decyzji.

Skarżący nie zgodził się również z twierdzeniem organu odwoławczego, iż organ egzekucyjny nie jest uprawniony do wglądu do dokumentów znajdujących w aktach ksiąg wieczystych oraz kwestionowania zasadności wpisu hipoteki na rzecz drugiego wierzyciela tej opłaty, powołując w tym zakresie jako podstawę takiego uprawnienia art. 36 1 ust. 4 i art. 36 2 ust. 3 ustawy o księgach wieczystych.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 110 § 2 ustawy egzekucyjnej, organ odwoławczy ponownie wskazał, że konstrukcja powołanego przepisu umożliwiła dokonywanie przez organ egzekucyjny oceny prawidłowości doręczenia decyzji Wojewody [...], bowiem zmierzała do zbadania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej. Dodatkowo, organ odwoławczy wskazał, że skarżący w toku postępowania przed organami obu instancji nie potwierdził żadnymi dokumentami swojego twierdzenia, iż o wydanej decyzji zobowiązany miał wiedzę, gdyż zapoznał się z wezwaniem o zaniechanie naruszeń warunków udzielonej koncesji i do zastosowania się do decyzji, a dokumenty takie miałyby znaczenie dla oceny skuteczności doręczenia. Wskazał też, że na podstawie dokumentów załączonych do skargi nie zdołał ustalić, czy doręczenie było zgodne z przepisami, stwierdzając iż z ich treści nie wynika, aby decyzja została doręczona lub ogłoszona ustnie.

W kwestii dokonanego na nieruchomości zabezpieczenia na rzecz drugiego wierzyciela - Gminy B., organ wskazał, że organ egzekucyjny nie był stroną postępowania w sprawie o wpis hipoteki, natomiast sprawę o egzekucję

z wniosku N. oceniał w oparciu o dokumenty przedłożone przez tego wierzyciela.

Odnośnie do zarzutu nierozważenia prowadzenia egzekucji z innych środków, podniesionego na etapie skargi, organ odwoławczy wyjaśnił, że wierzyciel przez cały okres prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie wskazał innego majątku z którego możliwa byłaby egzekucja.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do brzmienia przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270), dalej: "ppsa", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając legalność zaskarżonego postanowienia jak i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji w granicach ww. kognicji, sąd uznał, że zostały one wydane z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością ich uchylenia.

Spór w sprawie dotyczy kwestii zaistnienia przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa jest w przepisie art. 59 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej: "upea", z uwagi na stwierdzenie przez organ egzekucyjny niedopuszczalności jej prowadzenia.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że wszczęta na wniosek wierzyciela egzekucja skierowana została do nieruchomości należących do zobowiązanego położonych w B. przy ul. [...].

Stosowanie do przepisu art. 110 upea, egzekucja administracyjna z nieruchomości może być prowadzona tylko w celu wyegzekwowania należności pieniężnych określonych lub ustalonych w decyzji ostatecznej lub wynikających z orzeczenia sądu zaopatrzonego w klauzulę wykonalności oraz z tytułu wykonawczego, o którym mowa jest w art. 44 ustawy o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz art. 16 ustawy o udzielaniu przez Skarb Państwa wsparcia instytucjom finansowym. Z regulacji prawnych dotyczących zasad prowadzenia egzekucji z nieruchomości zawartych w art. 110 i następnych upea wynika także, że ten rodzaj egzekucji uznany jest przez ustawodawcę za najbardziej uciążliwy dla zobowiązanego, dlatego stosowanie go powinno należeć do wyjątków. Egzekucja z nieruchomości, z uwagi na swoją dotkliwość dla zobowiązanego, została ograniczona do sytuacji, w której spełnione są łącznie dwie przesłanki , tj.:

- zastosowanie innych środków egzekucyjnych w egzekucji należności pieniężnych nie było możliwe lub okazało się bezskuteczne oraz

- egzekucja jest prowadzona w celu wyegzekwowania należności pieniężnych określonych lub ustalonych w orzeczeniu o charakterze ostatecznym.

W związku z tym, stosowanie takiego środka powinno być poprzedzone wnikliwym rozważeniem tych przesłanek, ale także jego celowości i skuteczności.

Poza sporem pozostaje również okoliczność, że organ egzekucyjny z mocy art. 29 upea jest obowiązany do badania dopuszczalności tej egzekucji i to w sposób szczególnie dokładny, właśnie ze względu na jej wyjątkowy charakter. Egzekucja powinna być wszczęta po upewnieniu się, że nie doszło do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji oraz po stwierdzeniu, że sam obowiązek podlega egzekucji administracyjnej. Badanie dopuszczalności egzekucji odbywa się, w szczególności na etapie rozpatrywania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji, albowiem stanowią one środek ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub, gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Badanie dopuszczalności każdej egzekucji, w tym egzekucji z nieruchomości - co jest oczywiste - nie może polegać na badaniu zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Oczywistą jest również kwestia, że organ egzekucyjny, na mocy art. 29 upea, może stwierdzić nieistnienie obowiązku już przed wszczęciem egzekucji, co będzie skutkowało przeszkodą do jej prowadzenia, jak i w toku postępowania. Stwierdzenie nieistnienia lub wygaśnięcie obowiązku wiąże się z pewnym sensie z wniknięciem w meritum sprawy, przy czym - co należy wyraźnie podkreślić - nie chodzi tu o podważenie aktu administracyjnego nakładającego ten obowiązek, ale wyłącznie o wykazanie nieistnienia obowiązku. Nie ulega wątpliwości także to, że niedopuszczalna jest egzekucja obowiązku wynikająca z decyzji nieistniejącej w obrocie prawnym, której nie doręczono zobowiązanemu w sposób zgodny z prawem. Obowiązek wynikający z decyzji, która nie została zgodnie

z prawem doręczona jest obowiązkiem nieistniejącym. Sąd zgadza się zatem

z organami, że analizowanie prawidłowości doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, w konsekwencji oznacza badanie tego, czy weszła ona skutecznie do obrotu prawnego, a tym samym, czy zobowiązanie w kwocie w niej określone stało się wymagalne. W ocenie sądu, weryfikacja tego doręczenia mieści się w zakresie uprawnień organu egzekucyjnego, stanowi bowiem badanie istnienia podstawy sporządzenia tytułu wykonawczego i przesłanki ostateczności decyzji, o której mowa jest w przepisie art. 110 § 2 upea. Takie badanie dopuszczalności - jak wyżej wskazano - ma szczególne znaczenie przy stosowaniu egzekucji z nieruchomości. Organ egzekucyjny - wbrew twierdzeniom skarżącej - ma prawo i obowiązek przeprowadzania wszelkich niezbędnych ustaleń w tym zakresie. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż badając kwestię prawidłowego doręczenia decyzji, organ egzekucyjny nie staje się trzecią instancją badającą sprawę pod względem merytorycznym. Organ nie bada bowiem w ogóle poczynionych w postępowaniu administracyjnym ustaleń faktycznych, nie ocenia ich, ani nie dokonuje subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod stosowną normę prawa materialnego. Dokonywane przez organ ustalenia są ograniczone wyłącznie do badania prawidłowości doręczenia decyzji. Jest to wyłącznie badanie istnienia podstawy prawnej sporządzenia tytułu wykonawczego i wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

W świetle powyższych rozważań, nie można zgodzić się ze skarżącym, że ocena kwestii skuteczności doręczenia decyzji należała wyłącznie do kompetencji organu koncesyjnego, który wydał decyzję i uzależniona było od uruchomienia trybu nadzwyczajnego wzruszenia decyzji ostatecznej, a przeprowadzona przez organ egzekucyjny ocena narusza zasadę trwałości decyzji ostatecznych.

W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny uznał, że podstawą wystawienia tytułu wykonawczego była decyzja, która nie była ostateczna, co stanowiło podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie przepisu art. 59 § 1 pkt 7 upea. Zasadność takiego rozstrzygnięcia - według stanowiska organu egzekucyjnego, zaakceptowanego przez organ odwoławczy - wynika z założenia, że decyzja nie została prawidłowo doręczona jej adresatowi. Według organów, dowody wskazywały, iż ponawiana przesyłka zawierająca decyzję została zwrócona nadawcy z adnotacją poczty: "adresat nieznany", "adresat wyprowadził się". W konsekwencji, przewidziana w przepisie art. 41 § 2 Kpa zasada doręczania pod dotychczasowym adresem, jak i pozostawienie decyzji ze skutkiem doręczenia w aktach sprawy (tzw. fikcja doręczenia), nie mogły zadziałać. Oceniając przedmiotowe doręczenia, organy obu instancji odwołały się do tezy wyroku WSA w Szczecinie z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Sz 215/08, wywodząc, iż fikcja doręczenia, o której mowa jest w art. 41 § 2 Kpa, nie ma zastosowania w przypadku przesyłek nieawizowanych, gdy organ nie zna prawidłowego adresu strony.

Według sądu, takie stanowisko organów jest niezgodne z przepisem art. 41 § 2 Kpa.

Wskazać należy, że w stanie prawnym obowiązującym do dnia 6 czerwca 2005 r. (nowelizacja - Dz. U. z 2005 r. nr 78, poz. 682), a czynności doręczenia decyzji w sprawie nastąpiły przed tą datą, stosownie do brzmienia przepisu art. 41 § 1 Kpa, w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mieli obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu. W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1, doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem miało skutek prawny (§ 2). W przypadku jednostek organizacyjnych (i organizacji społecznych), a do takich zalicza się także spółkę jawną, pisma doręczało się w lokalu siedziby, co wynikało z kolei z przepisu art. 45 Kpa, który po nowelizacji został uzupełniony o zdanie drugie, o treści: "Przepis art. 44 stosuje się odpowiednio.". Tak więc, do dnia wejścia w życie nowelizacji odesłania o odpowiednim stosowaniu przepisu art. 44 do jednostek organizacyjnych (i organizacji społecznych) nie zamieszczono w tym przepisie. Z brzmienia zaś przepisu art. 44 wynikało, że: "W razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43:

1) poczta przechowuje pismo przez okres siedmiu dni w swojej placówce, w przypadku doręczania pisma przez pocztę,

2) pismo składa się w urzędzie właściwej gminy na okres siedmiu dni, w przypadku doręczania pisma przez pracownika lub upoważnioną osobę lub organ.

§ 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, w drzwiach mieszkania adresata albo jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w miejscu widocznym na nieruchomości, której postępowanie dotyczy; w tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia terminu, o którym mowa w § 1.".

Zatem, przesłanką skuteczności doręczenia pisma jednostce organizacyjnej (i organizacji społecznej) nie było przechowywanie pisma przez okres siedmiu dni na poczcie i pozostawienie przez doręczyciela zawiadomienia o przesyłce (awizo), gdyż odpowiedniego stosowania przepisów art. 44 do tych jednostek nie było do dnia wejścia w życie nowelizacji, a nadto z tej przyczyny, że przepisy art. 44 dotyczą każdej takiej sytuacji, gdy doręczyciel nie zastanie adresata pod jego adresem, jest on nieobecny w miejscach określonym w art. 42 Kpa (w mieszkaniu, w miejscu pracy), ale też gdy nie mógł doręczyć przesyłki osobom określonym w art. 43 Kpa (dozorcy, sąsiadowi, dorosłemu domownikowi). Zatem, w przepisie tym chodzi sytuacje krótkotrwałe, gdy adresata nie zastanie się pod jego adresem, a nie o sytuacje wskazujące, że adres jest nieaktualny i mógł ulec zmianie.

Ze zgromadzonego natomiast materiału dowodowego w sprawie jednoznacznie wynika, że doręczenie decyzji z dnia [...] w zwykłym trybie, tj. na adres siedziby zobowiązanej spółki nie powiodło się, gdyż adresat wyprowadził się i nie był znany pod dotychczasowym adresem. Doręczyciel nie pozostawił więc awiza.

Dokładna analiza przepisów postępowania administracyjnego w zakresie doręczeń (art. 39 - art. 49 Kpa) doprowadziła sąd także do wniosku, iż uregulowania te nie są kompletne, gdyż brak jest w nich takich regulacji, jakie zostały przyjęte w zakresie doręczeń w postępowaniu cywilnym. Zgodnie bowiem z przepisem art. 139 § 3 Kpc, pisma dla osób prawnych, organizacji, osób fizycznych podlegających wpisowi do rejestru albo ewidencji na podstawie odrębnych przepisów - w razie niemożności doręczenia w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających z uwagi na nieujawnienie w rejestrze zmiany adresu - pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. Z kolei z przepisu § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 1999 r . nr 62, poz. 697 ze zm.), wydanego na podstawie art. 131 § 2 Kpc, wynika, że jeżeli przesyłki nie można doręczyć z powodów określonych m.in. w art. 139 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego, listonosz umieszcza o tym adnotację na formularzu potwierdzenia odbioru i niezwłocznie oddaje przesyłkę pocztowej placówce oddawczej, która po umieszczeniu na nim odcisku datownika zwraca pismo organowi wysyłającemu.

Posiłkowo zatem należy także w postępowaniu administracyjnym, stosując przepisy ww. rozporządzenia wykonawczego co do doręczeń przez pocztę jednostkom organizacyjnym, przyjąć, że jeżeli przesyłki nie można doręczyć z tych przyczyn, że adresat jest nieznany lub wyprowadził się, doręczyciel umieszcza o tym adnotację na formularzu potwierdzenia odbioru i niezwłocznie oddaje przesyłkę pocztowej placówce oddawczej, która po umieszczeniu na nim odcisku datownika zwraca pismo organowi wysyłającemu.

Z akt sprawy wynika, że doręczyciel zastosował wyżej omówione rozwiązanie, gdyż po dwukrotnej nieskutecznej czynności doręczenia przesyłki, zwrócił przesyłkę placówce oddawczej, ta zwróciła je nadawcy, a nadawca pozostawił przesyłkę w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Zatem, postępowanie takie, jak i samo doręczenie (fikcja doręczenia) - wbrew twierdzeniom organów obu instancji - było prawidłowe. Tym samym, stanowisko organów, co do nieuznania zaistnienia fikcji prawnej doręczenia uregulowanej w przepisie art. 41 § 2 Kpa, jest nieuprawnione.

Z zaskarżonego postanowienia wynika, iż organy obu instancji odmiennie zinterpretowały przepis art. 41 § 2 Kpa, w oparciu o wyżej wskazany wyrok WSA

w Szczecinie z dnia 12 czerwca 2008 r., pomijając analizę przepisu art. 45 Kpa i przepisów odrębnych procedur, w których również obowiązuje tzw. fikcja doręczenia. Ponadto, wskazane orzeczenie zapadło na gruncie innego stanu faktycznego. Dotyczyło ono bowiem sytuacji, gdy adresaci decyzji (osoby fizyczne) przebywali czasowo (okazjonalnie) za granicą, ich adres był prawidłowy, a listonosz w sposób nieuprawniony odstąpił od trybu awizowania przesyłki. Natomiast, w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, brak było podstaw do przyjęcia, iż odstąpienie od awizowania, znajdujące oparcie w przepisie art. 45 Kpa i w przepisach powszechnie stosowanych przez pocztę (ww. rozporządzenie z dnia 17 czerwca 1999 r.), pozwoliło uznać, iż doręczenia w ogóle nie było i decyzja nie weszła do obrotu prawnego.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności, sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji wydane zostały

z naruszeniem prawa, wynikającym z błędnej interpretacji przepisu art. 41 § 2 Kpa i jego niezastosowania, co w konsekwencji doprowadziło do nieuprawnionego umorzenia postępowania egzekucyjnego, podczas gdy - w ocenie sądu - egzekucja powinna być prowadzona, bowiem decyzja na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy była decyzją ostateczną (została skutecznie doręczono w następstwie przyjęcia tzw. fikcji doręczenia).

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, dotyczących prowadzenia postępowania egzekucyjnego i podjętych w jego toku czynności, wskazać należy, iż wprawdzie w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada niezwiązania sądu granicami skargi (art. 134 § 1 ppsa), jednakże nie oznacza ona, że sąd nie jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność. Przedmiotem kontroli sądu było postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie przepisu art. 59 § 1 pkt 7 upea. Sąd nie badał zatem postępowania egzekucyjnego ani w ogólności, ani w całości, czy też we wszystkich możliwych w jego obszarze (potencjalnie lub nawet rzeczywiście) spornych zagadnień prawnych i faktycznych. Sąd oceniał i wypowiadał się tylko w przedmiocie zaskarżenia zrelatywizowanym do przedmiotu aktu administracyjnego, na który w danej indywidualnej sprawie wniesiona została skarga (por.: wyrok NSA z dnia 27 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 294/06, publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl. ).

Mając na uwadze wyżej przytoczone okoliczności sprawy, sąd - na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ppsa - orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Na podstawie przepisu art. 152 ppsa orzeczono o niewykonalności uchylonego postanowienia.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie przepisów art. 200 i art. 205 § 2 ppsa, uwzględniając uiszczony wpis sądowy, opłatę skarbową od pełnomocnictwa oraz koszty zastępstwa procesowego określone zgodnie z przepisem § 14 ust. 2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.), a także wynagrodzenie kuratora na podstawie przepisów § 3 i § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 sierpnia 1982 r. w sprawie stawek, warunków przyznawania i wypłaty ryczałtu przysługującego sędziom i pracownikom sądowym za dokonanie oględzin oraz stawek należności kuratorów (Dz. U. nr 27, poz. 197 ze zm.).