Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1153/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 64 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Janusz Kasprzycki Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium), decyzją z dnia 21 maja 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 64 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021r., poz. 735 z późn. zm, dalej jako: "k.p.a.") po rozpoznaniu odwołania skarżącej G. G., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z [...] 2021 roku, nr [...], w przedmiocie odmowy częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] 2013 r. A. G. została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej [...] prowadzonym przez Zgromadzenie Sióstr [...] (dalej: "DPS") na okres 6 miesięcy. Następnie decyzją Starosty z dnia [...] 2014 r. nr [...] A. G. została umieszczona w niniejszej placówce na czas nieokreślony.

Obowiązek ponoszenia opłat przez G. G. i W. G. za pobyt córki w DPS, wynika odpowiednio z decyzji nr [...] i decyzji nr [...] Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 25 stycznia 2021 r., zgodnie z którą wysokość odpłatności dla każdej ze stron od dnia 1 stycznia 2021 r. została ustalona na kwotę 1388,21 zł miesięcznie. Powyższa decyzja jest ostateczna i prawomocna.

W dniu 25 stycznia 2021 r. skarżący W. G. i jego żona G. G. złożyli wniosek o częściowe zwolnienie ich z odpłatności za pobyt córki w DPS do kwoty po 650 zł miesięcznie począwszy od miesiąca stycznia 2021 r. W uzasadnieniu wskazali, że utrzymują się tylko z jednego dochodu, uzyskiwanego z tytułu prowadzonej przez W. G. działalności gospodarczej.

Po przeprowadzeniu postępowania Burmistrz decyzją z dnia [...] 2021 r. nr [...] odmówił skarżącemu częściowego zwolnienia z ustalonej decyzją z dnia [...] 2021 r. opłaty za pobyt córki A. G. w domu pomocy społecznej.

W obszernym uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał na charakter opłaty za pobyt zstępnego w domu pomocy społecznej. W odniesieniu do wniosku wyjaśnił motywy postępowania wskazując na dobrą sytuację ekonomiczną skarżącego i jego żony, którzy zamieszkują razem i nie posiadają na utrzymaniu innych osób. W ocenie organu I instancji sytuacja ekonomiczna skarżącego, który również zaciąga kredyty po uzyskaniu wcześniejszej decyzji o zwolnieniu z opłat za pobyt córki w DPS, jest na tyle dobra, że potwierdza możliwość uzyskania kolejnego kredytu. Jeden z członków rodziny - żona skarżącego, jako osoba współpracująca jest ubezpieczona, pomimo możliwości nie podejmuje dodatkowego zatrudnienia. Organ I instancji przedstawił stanowiska prezentowane w orzecznictwie sądowo-administracyjnym wskazujące na wyjątkowość ulgi w zwolnieniu z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej traktowanej, jako de facto wniosek o udzielenie pomocy ze środków publicznych. Taka ulga może być zaś udzielona osobom w trudnej sytuacji zdrowotnej lub majątkowej, natomiast zebrany materiał dowodowy potwierdza dochód na osobę w rodzinie skarżącego w wysokości 3546,51 zł. W przedmiotowej sprawie – zdaniem organu I instancji - nie mamy do czynienia z uzasadnionymi okolicznościami potwierdzającymi konieczność zastosowania ulgi w postaci zwolnienia za pobyt córki w DPS.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł skarżący, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj.:

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego zebrania a następnie rozważenia materiału dowodowego i w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego;

- art. 80 k.p.a. poprzez czynienie przez organ dowolnych ustaleń faktycznych w oparciu jedynie o wybrane elementy materiału dowodowego a nie jego całokształt;

- art. 77 § 4 k.p.a. poprzez brak zakomunikowania skarżącemu, jako stronie postępowania przez organ faktów znanych organowi z urzędu;

- art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób mający na celu zgromadzenie w aktach postępowania nie materiału dowodowego dającego pełny obraz aktualnej sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego, a materiału potwierdzającego przyjęte przez organ (i zakomunikowane przez pracownika organu) już w chwili złożenia przez skarżącego wniosku o częściowe zwolnienie założenie, iż zwolnienie takie nie zostanie mu udzielone;

- art. 8 § 2 k.p.a. poprzez nieuzasadnione odstąpienie przez organ od utrwalonej praktyki określonego rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.

Następnie w odwołaniu skarżący wymienił szereg okoliczności, które w jego ocenie miały wpływ na istotę zaskarżonej decyzji.

Opisaną we wstępie decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 21 maja 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Na wstępie organ streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach SKO podniosło, że co do zasady przesłanka trudnej sytuacji ekonomicznej może, ale nie musi stanowić podstawy do zwolnienia z opłaty za pobyt córki w DPS. Jak wynika z akt sprawy sytuacja skarżącego jest dobra i nie nosi znamion szczególnie trudnej. Skarżący prowadzi swój biznes, ponosi z tym związane obciążenia, jednak są one związane z normalnym funkcjonowaniem przedsiębiorcy. Organ I instancji w szerokim uzasadnieniu odniósł się do sytuacji rodziny skarżącego, poddał analizie zarówno dochody jak i wydatki rodziny, zdolność kredytowania kolejnych działań związanych z działalnością gospodarczą. Nadto organ I instancji ustalił istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, trafnie przypisując je z zachowaniem przepisów postępowania do mających zastosowanie norm prawnych w zakresie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty za pobyt córki w DPS. Zdaniem Kolegium, organ I instancji nie naruszył zasad uznania administracyjnego.

Odnosząc się do zarzutów odwołania w tym do zarzutu braku zawiadomienia o wykorzystaniu w postępowaniu faktów znanych organowi z urzędu należy wskazać, iż w dniu 5 marca zawiadomiono skarżącego o możliwości zapoznania się z akrami sprawy, z czego skarżąca skorzystała w dniu 10 marca 2021 r. następnie przedłożył w dniu 15 marca 2021 r. kolejne wyjaśnienia potwierdzające dokonane już wcześniej ustalenia w postępowaniu. Tym samym po zapoznaniu się przez skarżącego z aktami sprawy trudno uznać, że naruszono zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, która odzwierciedla się w prawidłowym wszczęciu postępowania, możliwości dostępu do akt sprawy składania dodatkowych wyjaśnień i dowodów a przed wydaniem decyzji umożliwienie zapoznania się z całokształtem zgromadzonego materiału dowodowego. Zmieniająca się w przeciągu kilku miesięcy sytuacja dochodowa rodziny skarżącego, związana z płynnością finansową prowadzonej działalności gospodarczej w sytuacji przekraczania kryterium dochodowego nie skutkuje w niniejszej sprawie uznaniem braku stabilności finansowej osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty. Istotnie, kwoty rat czy kredytów nie są odliczane od dochodu rodziny, winny być uwzględnione w sytuacji rodziny gdy są one konieczne i zaciągnięte w celu utrzymania rodziny nie zaś w związku z rozwijaniem działalności gospodarczej, jest to bowiem część zobowiązań przedsiębiorcy związanej z ryzykiem prowadzonej działalności, której nie można przerzucać niejako na innych mieszkańców gminy których reprezentuje gmina. Z kolei odnosząc się do braku w aktach sprawy decyzji o umieszczeniu córki w DPS, organ odwoławczy wyjaśnił, że nie można uznać by decyzje te nie były znane skarżącemu jako rodzicowi małoletniego, zaś stroną postępowania tych decyzji była wyłącznie małoletnia A. G. reprezentowana przez przedstawicieli ustawowych. Podstawą prowadzonego postępowania była ustalona opłata za DPS, która została ustalona decyzyjnie, a stroną tego postępowania był każdy z rodziców. W odniesieniu natomiast do narzutu naruszenia art. 8 k.p.a. Kolegium uznało, iż jest on także nieuzasadniony. Zasada ta nie może być interpretowana, jako konieczność udzielenia każdorazowo wnioskowanej ulgi. Organ bowiem działa w uznaniu administracyjnym i nawet po zaistnieniu przesłanek do zastosowania ulgi w postaci zwolnienia jest uprawniony do odmowy pozytywnego załatwienia wniosku strony. Zwłaszcza, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji uznał, iż stan faktyczny w sprawie się zmienił. Rodzina umieszczonej w DPS osoby zaciąga bowiem dalsze zobowiązania kredytowe, pomimo świadomości ciążącego na niej obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt córki w DPS i ciążących obowiązków alimentacyjnych. Dlatego leż – zdaniem organu odwoławczego - zarzuty odwołania w tym względzie nie zasługują na uwzględnienie.

Na powyższą decyzję W. G., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1. art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez przywołanie w sentencji decyzji przepisu, który nie znajduje zastosowania w stanie faktycznym niniejszej sprawy, a to przepisu art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej z jednoczesnym błędnym oznaczeniem jednostki redakcyjnej tego przepisu jako ustępu a nie punktu;

2. art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez nieprzywołanie w sentencji decyzji przepisu art. 64 pkt 3 wskazanej w punkcie pierwszym ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy w stanie faktycznym sprawy przepis ten winien znaleźć zastosowanie;

3. art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez przywołanie w sentencji decyzji jednostki redakcyjnej nieistniejącej w tym przepisie, a to ustępu 1 i 2 podczas gdy redakcja art. 64 ustawy o pomocy społecznej pozwala wyróżnić w nim jedynie punkty (od 1 do 6);

4. art. 7 k.p.a. poprzez niedokonanie - w oparciu o zgromadzone w aktach postępowania dowody - dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i niedokonanie własnych ustaleń faktycznych, a w konsekwencji nierozpoznanie ponownie sprawy, a jedynie ograniczenie się do przytoczenia ustaleń organu I instancji i stwierdzenie, że wydana przez ten organ decyzja jest prawidłowa;

5. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, to jest pominięcie zgłoszonych w ramach postępowania przed organem I instancji okoliczności utrzymywania się przez niego i żonę z jednego źródła dochodu, a w konsekwencji niepowołanie w podstawie prawnej wydanej decyzji przepisu art. 64 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej;

6. art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie wyczerpującej oceny relacji między jego interesem jako osoby wnioskującej o zwolnienie częściowe a interesem fiskalnym jednostki samorządu terytorialnego, a w konsekwencji błędne przyznaniu prymatu interesowi fiskalnemu gminy.

Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął zarzuty skargi.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 maja 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowił przepisy ustawy o pomocy społecznej (ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268, dalej zwana u.p.s.).

Zgodnie z jej art. 61 ust. 1 obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Z kolei ust. 2 art. 61 u.p.s. przewiduje, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Z kolei zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji. Natomiast art. 61 ust. 2e u.p.s. przewiduje, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s., ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

Na podstawie powołanych przepisów pobyt osoby w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a ta odpłatność jest ponoszona zarówno przez osobę, która w takim domu przebywa, jak i przez osoby zobowiązane wobec niej alimentacyjnie. Pierwszym więc elementem postępowania administracyjnego, jest ustalenie wysokości odpłatności ponoszonej przez osoby zobligowane do tego na podstawie art. 61 ust. 2 u.p.s. Takie ustalenie może nastąpić bądź na odstawie umowy zawartej w trybie art. 103 u.p.s., bądź na podstawie decyzji administracyjnej.

Uchwałą 7 Sędziów z 11 czerwca 2018 r. (sygn. akt I OPS 7/17 ONSAiWSA 2018, nr 5, poz. 77), Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s.

W niniejszej spawie skarżący odmówiła zawarcia umowy z kierownikiem domu pomocy społecznej i zażądał wydania decyzji administracyjnej w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt córki A. G. w Domu Pomocy Społecznej. Wysokość tej odpłatności została ustalona na kwotę 1388, 21 zł. Kwota ta została ustalona na podstawie art. 61 ust. 2 u.p.s., a skarżąca zrzekła się prawa do jej zaskarżenia.

Dopiero po wydaniu decyzji w sprawie ustalenia na rzecz skarżącego kwoty zobowiązania zostało wszczęte na jego wniosek postępowanie w sprawie częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności przez skarżącego za pobyt jego córki w domu pomocy społecznej. Należy jednak podkreślić, że był to ciąg dalszy postępowania o ustalenie odpłatności. Stąd podnoszony przez skarżącego zarzut, wykorzystania oświadczenia o wysokości dochodów złożonego przez niego w ramach postępowania ustalenie odpłatności jest bezpodstawny. Należy także podkreślić, że również na etapie postępowania o ustalenie został przeprowadzony wywiad środowiskowy, który ma również znaczenie dla postępowania o częściowe zwolnienie z ponoszenia odpłatności przez skarżącą i nie było potrzeby przeprowadzania go ponownie. Wynika to z faktu, że postępowanie o częściowe zwolnienie jest kontynuacją postępowania o ustalenie odpłatności, które jest elementem koniecznym i bez którego nie można by było podjąć decyzji na podstawie art. 64 u.p.s.

Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Organ podejmując decyzję na podstawie art. 64 u.p.s. działa w ramach uznania administracyjnego. Należy to odczytywać jako możliwość wyboru przez organ administracyjny sposobu rozstrzygnięcia sprawy, które uznaje za najwłaściwsze, co oczywiście nie oznacza jego dowolności w tym zakresie. Dlatego też kontrola sądowa aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny czy wydanie takiej decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej (w szczególności, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym prowadzącym do pełnego zebrania materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego sprawy) oraz czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne przyznające organowi dyskrecjonalne uprawnienie w ramach rozstrzygnięcia sprawy. Z uznaniem administracyjnym mamy do czynienia, gdy ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2018, s. 409). Przyjmuje się, że w przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także uwzględnia zasady celowości, sprawiedliwości oraz szczególne cechy stanu faktycznego (ibid., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (ibid., s. 417). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało wypracowanych szereg reguł dotyczących kontroli decyzji uznaniowej. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją RP oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreśla się znaczenie kontroli zgodności decyzji uznaniowej z art. 7 k.p.a. oraz z konstytucyjną zasada równości co do prawa. Zgodnie z powołanym art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. "Pojęcie interesu społecznego jest trudne do sprecyzowania. Przyjmuje się, że "interes społeczny" jest klauzulą generalną, tj. stanowi zwrot językowy będący częścią przepisu prawnego, służący uelastycznieniu tekstu aktu prawnego, który celowo jest niedookreślony, ma charakter oceniający oraz odsyła do kryteriów pozaprawnych [szerzej na temat klauzul generalnych zob. A. Choduń, A. Gomułowicz, A. Skoczylas, Klauzule generalne i zwroty niedookreślone w prawie podatkowym i administracyjnym, LEX 2013]. Pojęcie to uzyskuje treść poprzez odniesienie do konkretnego przypadku. Powołanie się przez organ administracji na interes społeczny wymaga wskazania, na czym polega interes społeczny w konkretnej sytuacji i dlaczego przemawia przeciwko załatwieniu sprawy zgodnie z wnioskiem strony [zob. wyrok NSA z 11.06.1981 r., SA 820/81, ONSA 1981/1, poz. 57]."(P. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XIII, Warszawa 2021, art. 7.). W odniesieniu do interesu obywateli ustawodawca wprowadził obowiązek uwzględniania tylko tego, który jest "słuszny". W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że nie można uznać, iż interes strony jest słuszny, jeżeli godzi on zarazem w interes społeczny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23.06.1995 r., SA/Wr 2744/94, LEX nr 26845).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że organy obu instancji wydając orzeczenie o odmowie zwolnienia skarżącego z częściowego ponoszenia odpłatności za pobyt córki w DPS, nie naruszyły zasad wynikających z regulacji zawartej w art. 64 u.p.s., w uzasadnieniu zaś podjętych decyzji organy wskazały kryteria jakimi kierowały się przy odmowie uwzględnienia zastosowania omawianego zwolnienia.

Przede wszystkim prawidłowo został ustalony dochód skarżącego, który jest osoba prowadząca działalność gospodarczą. Z kolei jego żona G. G. nie uzyskuje dochodu, gdyż jest osoba współpracującą w firmie. Stąd dochód skarżącego został ustalony w powiązaniu z brakiem dochodu uzyskiwanego przez jego żonę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Na podstawie art. 8 ust. 5 u.p.s. w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych - za dochód przyjmuje się przychód z tej działalności pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, obciążenie podatkiem należnym określonym w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych i składkami na ubezpieczenie zdrowotne określonymi w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, związane z prowadzeniem tej działalności oraz odliczonymi od dochodu składkami na ubezpieczenia społeczne niezaliczonymi do kosztów uzyskania przychodów, określonymi w odrębnych przepisach, z tym że dochód ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność, a jeżeli nie prowadził działalności, za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby.

Wprawdzie organy nie dysponowały zeznaniem podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy to jest 2020, ale dysponowały oświadczeniem skarżącego W. G., które uznały za wiarygodne. Wynika to z ogromnej precyzji w poddaniu kwoty osiągniętego przez niego przychodu oraz kosztów jego uzyskania, należnego podatku oraz wysokości składek na ubezpieczenie społeczne, co dało wymierny wynik, który został podzielony na dwanaście miesięcy kalendarzowych, a więc kwotę 7.093,01 zł. na miesiąc. Jak już wyżej zostało wskazane z uwagi na fakt, że żona skarżącego Pani G. G. nie osiąga dochodu, a jest jedynie osobą współpracującą w ramach prowadzenia działalności gospodarczej przez swojego męża, osiągnięty dochód przypadający na miesiąc został przez organ podzielony na 2 równe części, a więc trafnie przyjęto, że wynosi on 3.546,51 zł. na osobę. W ten sposób organ administracji ustalił wysokość dochodu uzyskiwanego miesięcznie przez skarżącego.

Zwolnienie częściowe z odpłatności za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej jest świadczeniem pomocy społecznej, a dochód uzyskiwany przez skarżącego jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (które wynosi 1 584 zł.), a jednocześnie ustalona odpłatność za pobyt córki skarżącego w domu pomocy społecznej nie powoduje, że dochód pozostający po wniesieniu opłaty jest niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Należy także podkreślić, że określając kwotę dochodu nie bierze się pod uwagę takich obciążeń jak koszty utrzymania domu, opłaty za media, czy raty spłacanych kredytów. Zgodnie z wyrokiem NSA z 27.05.2020 r. (I OSK 1649/19, LEX nr 3028197) kwoty wydatków obejmujących spłatę kredytu, czynsz i inne media oraz wydatki związane z edukacją dzieci nie stanowią podstawy do pomniejszenia dochodów rodziny. Tak więc nie podlegają one odliczeniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wręcz z kolei przyjmuje się, że uzyskany kredyt wlicza się do osiągniętego dochodu.

Co więcej trafnie organ administracyjny zauważył, że na skarżącego jest zarejestrowanych 14 samochodów, które zostały wyprodukowane w latach 1985-2020. Jeden z samochodów nabyty za kwotę 100 000 zł na kredyt pochodzi z 2020r., a rata kredytu wynosi 2.315,18 zł., co jest kwotę tylko nieznacznie niższa od całkowitego kosztu opłaty za pobyt córki skarżącego w domu pomocy społecznej w wysokości 2.776,41 zł.

Z uwagi na osiągane przez skarżącego dochody oraz posiadany majątek, podzielić należy pogląd organów, że wskazywane okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania częściowego zwolnienia od ponoszenia odpłatności za pobyt córki w DPS. W ocenie Sądu organy trafnie przyjęły, że skoro na datę orzekania rodzina skarżącego jest w stanie utrzymać siebie na dobrym poziomie to jest także w stanie ponosić koszty związane z opłatami mieszkańca w DPS.

W tym miejscu zauważyć należy, że okoliczności wymienione w art. 64 u.p.s. podane zostały jedynie przykładowo i nie stanowią one katalogu zamkniętego. Zwolnienie nie powinno zatem nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Stosowanie bowiem odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocniczości pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne zaś z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych (Wyrok NSA z 18.11.2021 r., I OSK 759/21, LEX nr 3262701). Nie można bowiem doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa (por. np. wyroki WSA: w Szczecinie z dnia 15 maja 2014 r., sygn. II SA/Sz 66/14; w Opolu z dnia 20 marca 2014 r., sygn. II SA/Op 76/14 i inne).

W tych uwarunkowaniach przyjąć należy, że organy obu instancji prawidłowo uznały, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzą przesłanki do zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 64 u.p.r. Jeszcze raz bowiem powtórzyć należy, że wydanie decyzji uwzględniającej wniosek o zwolnienie z opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, wyłącznie w takim skonfigurowaniu, w którym sytuacja zdrowotna, rodzinna, życiowa i losowa wnioskującego reprezentuje taki ładunek aksjologiczny, który przełamuje fiskalizm państwa. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi uznać należy je za całkowicie nieuzasadnione. Przede wszystkim wbrew twierdzeniom skarżącego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący i kompletny. W aktach sprawy znajduje się bowiem: wywiad środowiskowy z dnia 22 stycznia 2021r., protokół z wizyty w środowisku, udzielenia informacji, udzielenia porady z dnia 11 lutego 2021r., oświadczenie skarżącego o osiąganych dochodach, oświadczenie żony skarżącego o tym, że nie osiąga wynagrodzenia, a jest jedyne osobą współpracującą w firmie swojego męża, informacja o zarejestrowanych pojazdach na skarżącego. Powyższe dokumenty uznać należy za wystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego. Brak jest przy tym podstaw do uznania, że stan faktyczny w sprawie został ustalony lub oceniony nieprawidłowo i nie odzwierciedla rzeczywistego stanu rzeczy. W szczególności analiza uzasadnień organów wskazuje, że zaskarżona decyzja została podjęta po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy związanych z sytuacją finansową i rodzinną skarżącego. Podanie skarżącego zostało rozpatrzone przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wnioski nie można uznać za dowolne.

Wobec powyższego Sąd uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał żadnych podstaw do stwierdzenia, że organy uchybiły swym powinnościom w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, wynikającym z art. 7, 8 § 1, 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Należy także podkreślić, że zarzut nieprawidłowego wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia poprzez odniesienie się do art. 64 ust. 1 i 2 u.p.s. także nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie ma on znaczenia, gdyż w decyzji Kolegium prawidłowo odniosło się do numeru artykułu, na podstawie którego została wydana zaskarżona decyzja. Wskazanie nieprawidłowych jednostek redakcyjnych powołanego artykułu ma charakter zwykłego błędu pisarskiego. Nie występuje więc przesłanka wydania decyzji bez podstawy prawnej.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżone rozstrzygnięcie nie naruszało prawa, Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.