Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1131/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1, art. 5 ust. 1 i 2, art. 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Joanna Skiba Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2012 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu odwołania I.G. z dnia [...] lutego 2012 r. oraz B. P. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] września 2007 r. I. G. zwróciła się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. L. nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowościach; [...],[...],[...],[...],[...] i [...] o łącznej powierzchni ponad [...] ha. Do wniosku dołączyła wykaz spadkobierców oraz uwierzytelnione kserokopie stron Lwh [...] gm. kat. [...] i Lwh [...] gm. kat. [...] oraz kserokopia pisma Centralnego Państwowego Historycznego Archiwum Ukrainy Miasta Lwów.

Następnie pismem z dnia [...]września 2007 r. ww. I. G. zwróciła się o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez K. L. w miejscowościach [...] i [...] w obwodzie [...] w tym dworki, folwarki, pola uprawne, lasy, całe wsie i miasteczka na przykład [...]

Taki sam wniosek złożyła również J. K.

Następnie w dniu 23 marca 2008 r. do ww. wniosków dołączył się również H. L. Wnioskodawcy uzupełnili akta sprawy o oświadczenia o stanie realizacji prawa do rekompensaty i okazali dowody osobiste potwierdzające obywatelstwo polskie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty wskazując, że K. L. nie zamieszkiwała na terenach nie wchodzących obecnie w skład państwa polskiego i z tego powodu nie spełnia ustawowego warunku do potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Od decyzji powyższej odwołanie złożyli J. K., I. G. i H. L.

W dniu [...] listopada 2008 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło pismo E. P. z wnioskiem o objęcie go oraz pozostałych spadkobierców postępowaniem toczącym się w sprawie o rekompensatę za mienie pozostawione przez K. L. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W dniu 31 grudnia 2008 r. wnioski o ww. rekompensatę złożyli również: S. K., W. K. i L. L.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania wskazując, że organ pierwszej instancji powinien zebrać dowody na okoliczność miejsca zamieszkania K. L. w dniu 1 września 1939 r. Wskazał ponadto na konieczność usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty w szczególności poprzez przedłożenie oryginałów złożonych dotychczas kserokopii dokumentów lub uwierzytelnionych ich kopii.

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę, Wojewoda [...] po rozpatrzeniu wniosków I. G., J. K., H. L., L.S., W. K., S. K., E. P., B. P. i E. C. działającej w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik A. K. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Wojewoda [...] wskazał, że podczas ponownego rozpatrywania sprawy wezwał wnioskodawców do uzupełnienia wniosku o dowody potwierdzającej miejsce zamieszkania właścicielki pozostawionego mienia i obywatelstwo na dzień 1 września 1939 r. oraz przedłożenia oryginałów dokumentów potwierdzających prawo własności pozostawionych nieruchomości i dowodów ich pozostawienia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawcy przedłożyli oryginały dokumentów, z których zostały wykonane nadesłane wcześniej kserokopie. Dołączyli ponadto, kserokopie korespondencji, nekrolog, protokoły ze zjazdów rodzinnych i inne dokumenty mające potwierdzić obywatelstwo K. L. Organ wskazał przy tym, że żaden z tych dokumentów nie potwierdził miejsca zamieszkania i obywatelstwa K. L. w dniu 1 września 1939 r. Dokumenty te nie określiły także, zdaniem organu, powierzchni gruntów nieruchomości pozostawionych poza granicami Polski.

Jednocześnie organ wskazał, że Archiwum Państwowe w P. pismem z dnia [...] listopada 2010 r. poinformowało o odnalezieniu jednego dokumentu, który świadczy o zamieszkiwaniu K. L. w P. w 1939 r. Wojewoda [...] wskazał ponadto, że w dniu 21 stycznia 2011 r. I. G. okazało dokumenty potwierdzone przez Archiwum Państwowe w P., w tym dokument stwierdzający, że K. L. była właścicielką dóbr w B. i mapy z 1939 r. [...]., [...] i [...] z [...]. Jednocześnie wskazał, że dokument ten to ugoda w sprawie spłaty pożyczki z której wynika, że K. L. była właścicielką między innymi dóbr objętych wnioskiem o rekompensatę tj. [...] objętych [...] , [...] obj. whl [...],[...] obj. [...],[...] , [...] obj. whl [...],[...][...],[...]. Dokument ten jednak nie zawiera, zdaniem organu, danych odnośnie powierzchni i opisów nieruchomości. Kopie map załączone do pisma strony nie zawierają informacji jaki był obszar objętych mapami gruntów i do kogo należało prawo ich własności.

Reasumując Wojewoda [...] stwierdził, że K. L. jako osoba zamieszkała w dniu 1 września 1939 r. na obecnym terytorium Polski nie była repatriantką i nie podlegała przepisom ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Pismem z dnia 3 lutego 2012 r. I. G. oraz pismem z dnia 26 stycznia 2012 r. B. P. wniosły do Ministra Skarbu Państwa odwołania od decyzji organu pierwszej instancji.

Po rozpatrzeniu powyższych odwołań Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na przepis art. 6 ust. 1, art. 2, art. 5 ust. 1, art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty i wskazał, że w sprawie niniejszej nie zostały udowodnione podstawowe kwestie warunkujące potwierdzenie prawa do rekompensaty. Powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy zauważył, że kwestią bezsporną jest własność przysługująca K. L. względem nieruchomości położonych w miejscowościach [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]. Wskazał przy tym, że z całą pewnością prawo to przysługiwało K. L. w 1909 r. Na podstawie przedłożonych do akt sprawy dokumentów nie można natomiast jednoznacznie stwierdzić, że K. L. była właścicielem tych nieruchomości w dacie 1 września 1939 r. Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika również powierzchnia nieruchomości, o których mowa w kartach stanu majątkowego. Informacji tych nie uzyskano również od właściwych instytucji archiwalnych, do których zwracała się zarówno strona postępowania jak i organ prowadzący postępowanie. Jak wynika bowiem z treści pisma Archiwum Państwowego w P. z dnia [...] listopada 2010 r. w wyniku przeprowadzonej kwerendy dokumentów archiwalnych z lat 1919-1944 nie odnaleziono wpisów na nazwisko K. L. Organ podkreślił przy tym, że kwestią bezsporną jest prawo własności przysługujące K. L. względem nieruchomości położonych w miejscowościach: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]. Podkreślił przy tym jednak, że prawo do rekompensaty nie przysługuje wszystkim właścicielom, którzy pozostawili swoje mienie poza obecnymi granicami państwa polskiego. Prawo to przysługuje bowiem jedynie tym osobom, które łącznie spełniły przesłanki zawarte w przepisie art. 1 i art. 2 ustawy.

Organ odwoławczy wskazał poza tym, że nie można jednoznacznie stwierdzić, iż uchwała sądu grodzkiego w P. z dnia [...] kwietnia 1939 r. sygn. [...] nie jest podstawą do stwierdzenia, iż miejscem zamieszkania K.L. w dniu 1 września 1939 r. był P., a nie byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie bowiem z ogólną zasadą wyznaczania sądu właściwego do rozpoznania sprawy actor sequiur forum rei, dla rozstrzygnięcia sporu właściwy jest sąd miejsca zamieszkania bądź pobytu pozwanego. Minister wskazał, że strony postępowania nie przedłożyły również żadnych dokumentów potwierdzających fakt repatriacji K. L. na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie wyjaśnił, że wyjaśnienia strony mogą mieć jedynie charakter uzupełniający a nie rozstrzygający w sprawie.

Niezgadzając się z rozstrzygnięciem organu I. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając organowi naruszenie m.in.:

- art. 140 kpa w zw. z art. 7, 75 i 77 kpa poprzez nie rozpoznanie wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji;

- art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 kpa oraz art. 136 kpa w zw. z art. 77 § 1 i 78 § 1 kpa polegające na nie uchyleniu zaskarżonej decyzji a co najmniej nie przeprowadzeniu dodatkowego postępowania dowodowego, pomimo że w sprawie tej Wojewoda nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia, na które skarżąca wskazywała w odwołaniu;

- art. 138 § 1 pkt pkt 2 i § 2 kpa w zw. z art. 140 kpa w zw. z art. 107 § 1 kpa w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nie wskazanie w decyzji przepisu art. 3 ust. 2 tej ustawy jako podstawy prawnej jej wydania;

- przepisu art. 140 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa i art. 75 § 1 kpa poprzez nie zwrócenie się do USC w [...], który sporządzał aktu zgonu K. L. o udzielenie informacji czy Urząd ten jest w posiadaniu dowodu tożsamości K. L., zwracanego organom w chwili zgłaszania zgonu osoby zmarłej, co mogłoby przyczynić się do wyjaśnienia kwestii jej obywatelstwa oraz miejsca zamieszkania w dniu 1 września 1939 r.;

- art. 140 kpa i art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 kpa w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zakresie w jakim dowód z oświadczenia wnioskodawcy na okoliczność miejsca zamieszkania K. L. został uznany za niewiarygodny

- art. 140 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa i art. 76 § 1 kpa polegającym na całkowicie nieuprawnionym stwierdzeniu na str. 11 decyzji, że strony nie wykazały faktu repatriacji K. L. na obecne terytorium RP, podczas gdy na str. 2 decyzji Minister wyraźnie wskazał, przytaczając treść postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po K. L. z dnia [...] października 2002 r., że ostatnio przed śmiercią zamieszkiwała w [...] i tamże w dniu [...] stycznia 1940 r. zmarła, a więc przeniosła się przed śmiercią na obecne terytorium RP

Odpowiadając na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając sprawę w ramach wyżej wskazanych kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Skarbu Państwa utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. orzekająca o odmowie przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Przede wszystkim wskazać należy, że postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi - był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Stosownie zaś do art. 3 ust. 2 tej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Zgodnie natomiast z treścią art. 5 ust. 1 i 2, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.

Zasadniczą kwestią w przedmiotowej sprawie było, zdaniem organów, ustalenie, że określone w art. 1-3 ww. ustawy prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie przysługuje spadkobiercom K. L. z uwagi na niespełnienie przesłanki zamieszkiwania przez nią na byłym terytorium państwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. oraz brakiem potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego a także okoliczności w jakich opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W tym miejscu wskazać należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. SK 11/12, w którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność przepisu art. 2 pkt 1 ustawy w zakresie w jakim przyznaje on prawo do rekompensaty właścicielom nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, którzy 1 września 1939 r. zamieszkiwali na byłym terytorium RP, i nie przyznaje takiego prawa każdemu właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP na skutek okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r.

W sprawie niniejszej, stanowisko to nie ma jednak znaczenia ponieważ nie zostały spełnione również pozostałe przesłanki wynikające z tego przepisu w tym wykazanie posiadania przez K. L. obywatelstwa polskiego oraz opuszczenia byłego terytorium RP z przyczyn o których mowa w art. 1 omawianej ustawy tj. w wyniku wypędzenia lub na podstawie wymienionych w tym przepisie układów.

Kwestią sporną, podlegającą wyjaśnieniu, jest posiadanie obywatelstwa oraz okoliczności opuszczenia byłego terytorium RP przez K. L.

Jak słusznie wskazały organy orzekające w przedmiotowej sprawie, i co potwierdza materiał dokumentacyjny znajdujący się w aktach przedmiotowej sprawy, wnioskodawcy nie udokumentowali w sposób nie budzący wątpliwości spełnienia przez K. L. powyższych przesłanek. Przedłożone przez strony w postępowaniu przed organami administracji na tę okoliczność dokumenty w tym m.in. protokoły ze zjazdów rodzinnych czy listy, nie są dokumentami potwierdzającymi posiadanie obywatelstwa polskiego przez ich poprzedniczkę prawną.

W aktach sprawy brak jest również dokumentów potwierdzających repatriację K. L. Okoliczność, że zamieszkiwała i zmarła w Polsce nie stanowi bowiem o tym, ze zmuszona była opuścić byłe terytorium RP oraz, że opuszczenie to było bezpośrednio związane z wybuchem wojny. Nie każde bowiem przesiedlenia były przymusowe. Ponadto jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 338/11 przymus opuszczenia byłego terytorium państwa polskiego musi pozostawać w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r. Konkretna przyczyna, skutkująca przymusowym opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości, powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących, jak np. deportacje ludności polskiej, aresztowania, zsyłka na Syberię czy pobór do wojska.

Z akt niniejszej sprawy nie wynikają natomiast okoliczności w jakich K. L. przybyła i pozostała na terytorium Polski.

Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut skarżącej dotyczący naruszenia, przez organy administracji, przepisów postępowania poprzez niezwrócenie się do Urzędu Stanu Cywilnego w [...] w kwestii wyjaśnienia obywatelstwa K. L. oraz miejsca jej zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. Jak wprost bowiem wynika z przepisu art. 6 ust. 1 przedłożenie powyższych dowodów, w tym potwierdzających m.in. obywatelstwo leży po stronie wnioskodawcy.

Przy tym zauważyć należy, że w sprawie niniejszej pomimo braku dołączenia przez stronę tych dowodów, organ sam wystąpił do Archiwum Państwowego w P. (vide pismo z dnia [...].09.2010 r., nr [...]) i Prezydenta Miasta P. w celu uzyskania dokumentów, które potwierdziłyby fakt posiadania obywatelstwa polskiego przez K. L. Organy powyższe nie miały jednak takich dokumentów.

Słusznie zatem, zdaniem Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie uznały, że z uwagi na brak łącznego spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., nie można stwierdzić, że spadkobiercom K. L. przysługuje prawo do żądanej przez nich rekompensaty.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.