Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1873/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 11 pkt 4, art. 12 par. 1, art. 13, art. 22a par. 1, art. 71 par. 12, art. 71d par. 4, art. 72 par. 1 i par. 2, par. 13, art. 74 par. 2, par. 3, par. 6, art. 74a par. 3, art. 79 pkt 2, 4, 7 i 8
journal: Dz.U. 2014 poz 164
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1449
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie organizacji aplikacji notarialnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant ref. staż. Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi I. w W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Sprawiedliwości z [...] lipca 2016 r. nr [...], wydana na podstawie art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r., poz. 164 ze zm., dalej: "P.n.") w zw. z art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. z 2013 r., poz. 829) oraz art. 127 § 3 w związku z art. 129 § 1 i § 2, art. 138 § 1 pkt 1, art. 104 i art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "K.p.a."), którą została utrzymana w mocy, po rozpatrzeniu wniosku Izby Notarialnej w [...] (dalej też: "Izba", "Skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzja Ministra Sprawiedliwości z [...] marca 2016 r. nr [...], o powołaniu A. R. (dalej: "Wnioskodawczyni") na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej w [...].

Minister Sprawiedliwości ww. decyzją z [...] marca 2016 r., na podstawie art. 10 § 1 i art. 11 P.n. w zw. z art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów oraz art. 104 i art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. po rozpatrzeniu wniosku Wnioskodawczyni o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w [...], powołał Wnioskodawczynię na ww. stanowisko i wyznaczył siedzibę kancelarii we wnioskowanej miejscowości.

Izba [...] kwietnia 2016 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz odmowę powołania Wnioskodawczyni na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej w [...]. Wskazała, że Minister Sprawiedliwości nie zgromadził materiału dowodowego umożliwiającego rozstrzygnięcie wniosku Wnioskodawczyni w sposób wynikający z decyzji. Żaden przeprowadzony w postępowaniu dowód nie potwierdził, że Wnioskodawczyni odbyła aplikację notarialną. Dowodem na odbycie aplikacji nie może być fakt dopuszczenia do egzaminu notarialnego przez Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej, który, w ocenie Izby, przekroczył swoje uprawnienia. Fakt złożenia z wynikiem pozytywnym przez kandydatkę egzaminu notarialnego nie jest zatem równoznaczny i nie zastępuje odbycia aplikacji notarialnej. Zdaniem Izby, Minister Sprawiedliwości, oceniając zebrany materiał dowodowy przekroczył zasadę swobodnej oceny dowodów, a ocena ta była dowolna.

Minister Sprawiedliwości, utrzymując w mocy decyzję I instancji uznał za nieuzasadnione podniesione przez Izbę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzuty braku dokonania wyczerpujących ustaleń w toku postępowania dowodowego. Organ podkreślił, że uzasadniając decyzję z [...] marca 2016 r. Minister Sprawiedliwości wyczerpująco przedstawił i rozważył zagadnienia faktyczne oraz prawne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, wskazując przyczyny podjęcia decyzji o powołaniu A. R. na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej w [...], odnosząc się także do zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych.

Organ podkreślił następnie, że zakres swobody przyznanej Ministrowi Sprawiedliwości na mocy art. 10 § 1 P.n., w zakresie powołania i wyznaczenia siedziby kancelarii notariusza, ograniczają wyłącznie postanowienia art. 10 § 3 i art. 11 – 13 P.n. Minister Sprawiedliwości, wydając decyzję administracyjną w trybie art. 10 P.n., nie jest w żaden sposób związany treścią opinii rady właściwej izby notarialnej, która stanowi część materiału dowodowego w sprawie i podlega, na równi z innymi dowodami, swobodnej ocenie organu rozstrzygającego. Powołanie i wyznaczenie siedziby kancelarii następuje po zasięgnięciu opinii, a nie po uzyskaniu zgody właściwej izby notarialnej.

Organ wskazał, że Wnioskodawczyni spełnia wszystkie przesłanki określone w art. 11 P.n., co potwierdzają zgromadzone w toku postępowania dokumenty, w tym dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych, uchwała Nr [...] z [...] października 2012 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, opinie sporządzone przez notariuszy: A. K. z [...] sierpnia 2010 r. oraz J. S. i M. S. z [...] czerwca 2012 r., pod patronatem których wnioskodawczyni odbywała aplikację notarialną, a także opinia notariusz M. P. z [...] listopada 2015 r., która zatrudnia wnioskodawczynię od [...] marca 2013 r. jako asesora notarialnego.

W ramach badania przesłanki przewidzianej w art. 11 pkt 2 P.n., dokonano pozytywnej oceny osoby kandydatki pod kątem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił stanowiska zawartego w uzasadnieniu uchwały Rady Izby Notarialnej w [...] nr [...], w myśl którego niezaliczenie kolokwium w czasie aplikacji notarialnej oraz odmowa wydania przez Radę zaświadczenia o odbyciu aplikacji oznacza, że Wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki określonej w art. 11 pkt 4 P.n. Organ wskazał, że Wnioskodawczyni przystąpiła do egzaminu notarialnego w dniach [...] września 2012 r. i złożyła go z wynikiem pozytywnym. Organ wyjaśnił, że warunkiem dopuszczenia do egzaminu było, w myśl art. 74 § 2 P.n., ukończenie aplikacji notarialnej i otrzymanie zaświadczenia o jej odbyciu. Mimo braku zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...], dopuścił Wnioskodawczynię do egzaminu notarialnego. Decyzja ta nie została zakwestionowana i jest wiążąca. Ustawodawca natomiast, nie uzależnił powołania na stanowisko notariusza, odmiennie niż w przypadku dopuszczenia do egzaminu notarialnego, od przedłożenia zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Przyjęcie obecnie, w toku postępowania o powołanie na stanowisko notariusza, że Wnioskodawczyni, nie spełnia przesłanki określonej w art. 11 pkt 4 P.n., stanowiłoby, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, podważenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności, zasady uwzględniania słusznego interesu społecznego oraz interesu strony, a przede wszystkim, mającej swoje umocowanie i źródło w art. 2 Konstytucji RP, zasady pogłębiania zaufania do państwa i prawa (art. 6-8 K.p.a.). Organ wskazał, że za niedopuszczalną i niezgodną z art. 6 i art. 7 K.p.a., judykatura uznała m.in. sytuację, w której zapisy ustawy pozwalałyby wprawdzie kandydatowi, po spełnieniu wymogów formalnych, na zdanie egzaminu notarialnego bez odbycia aplikacji notarialnej, lecz uniemożliwiłaby powołanie go na stanowisko asesora notarialnego. Skoro zatem, brak zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej nie stanowił przeszkody w dopuszczeniu Wnioskodawczyni do egzaminu notarialnego i powołaniu na stanowisko asesora notarialnego, w chwili obecnej tym bardziej nie może stanowić przeszkody w powołaniu jej na stanowisko notariusza. Przeciwny pogląd stanowiłby podważenie decyzji przewodniczącego komisji egzaminacyjnej o dopuszczeniu Wnioskodawczyni do egzaminu notarialnego, do czego Minister Sprawiedliwości nie jest uprawniony w toku postępowania administracyjnego o powołanie na stanowisko notariusza. W konsekwencji oznaczałoby to, że Wnioskodawczyni, mimo złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu notarialnego, powinna ponownie odbyć całą drogę kształcenia - złożyć egzamin wstępny na aplikację notarialną, odbyć, trwające obecnie 3 lata i 6 miesięcy szkolenie, by uzyskać zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej. Przepisy nie przewidują bowiem możliwości ponownego zaliczenia kolokwium, po złożeniu egzaminu notarialnego. Zdaniem organu, uchwała Rady Izby Notarialnej z [...] stycznia 2016 r. Nr [...] nie stanowi dowodu tego, że Wnioskodawczyni nie odbyła aplikacji notarialnej. Podobnie uchwała o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej nie stanowi wiążącego dla Ministra Sprawiedliwości urzędowego poświadczenia tego faktu.

Bez znaczenia, zdaniem organu, pozostaje podniesiona w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozparzenie sprawy Izby okoliczność, że w innej sprawie (nie dotyczącej Wnioskodawczyni), Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy postanowienie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku strony o dopuszczenie do egzaminu notarialnego, przyjmując że, wobec braku zaliczenia kolokwium, nie została spełniona przesłanka odbycia aplikacji notarialnej. Niezasadnie Izba upatruje podobieństwa w obu stanach faktycznych, podczas gdy Wnioskodawczyni została dopuszczona do egzaminu notarialnego.

Minister Sprawiedliwości uznał, że Wnioskodawczyni, mimo braku zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, spełnia przesłankę z art. 11 pkt 4 P.n. Tylko taka interpretacja pozwala na rozstrzygnięcie meritum sprawy zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego.

Organ stwierdził, że skoro Wnioskodawczyni spełnia wszystkie przesłanki z art. 11 P.n. w zw. z art. 33 ust. 2 o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów, Minister Sprawiedliwości nie mógł odmówić powołania Jej na stanowisko notariusza, które łączy się z wyznaczeniem siedziby kancelarii notarialnej w [...], zwłaszcza gdy, jak w niniejszej sprawie, nie sprzeciwia się temu żaden inny interes chroniony prawnie.

Minister Sprawiedliwości wyjaśnił następnie, że kandydaci na notariuszy, składając wniosek o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej, dokonują autonomicznego wyboru tak co do drogi życiowej, jak i miejsca wykonywania zawodu. Tylko w ich gestii pozostaje decyzja co do konkretnego umiejscowienia siedziby kancelarii notarialnej. W tym zakresie Minister Sprawiedliwości związany jest treścią sformułowanego wniosku.

Minister dodał, że wbrew wywodom zawartym we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w uzasadnieniu decyzji I instancji, uwzględnił i rozważył okoliczności faktyczne istotne dla wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej w [...] oraz dokonał ich oceny prawnej. Wskazał, że w [...], który liczy ok. [...] mieszkańców, a ogólna liczba mieszkańców miasta i gminy wynosi [...] osób, obecnie działalność prowadzi tylko 1 notariusz. Wyjaśnił, że tworzenie nowych kancelarii zapewniających w drodze konkurencji lepszą obsługę mieszkańców, a przez to również nieprzerwany dostęp do usług notarialnych, kształtujących bezpieczeństwo obrotu prawnego, leży w interesie społecznym, o którym mowa w art. 7 K.p.a. Obowiązkiem Ministra Sprawiedliwości jest zaś zabezpieczenie obywatelom swobodnego dostępu do czynności notarialnych i umożliwienie mieszkańcom wyboru kancelarii notarialnej.

Organ dodał, że przepisy ustawy - Prawo o notariacie nie uzależniają utworzenia kolejnej kancelarii notarialnej od nieprzekroczenia określonej liczby kancelarii w danej miejscowości. Liczba notariuszy i sporządzanych przez nich aktów są jedynie wskazówką określającą lokalne potrzeby w zakresie tworzenia kolejnych kancelarii notarialnych, nie mogą jednak stanowić podstawy do odmowy wyznaczenia siedziby zgodnie z wnioskiem kandydata. Przepisy tej ustawy nie przewidują też wymogu zadbania o to, żeby nowo utworzona kancelaria nie wpłynęła negatywnie na rentowność kancelarii już istniejących na terenie, gdzie wyznaczono jej siedzibę. Dodatkowo organ podniósł, że mimo systematycznego wzrostu liczby notariuszy odsetek osób rezygnujących z wykonywania tego zawodu nie jest znaczny. Przy czym sama rezygnacja z prowadzenia kancelarii nie oznacza, że motywem takiej decyzji są przyczyny ekonomiczne, nierentowność czy wręcz upadłość kancelarii. Organ wskazał, że systematyczne zwiększanie kompetencji notariuszy zarówno poprzez poszerzenie katalogu czynności notarialnych, jak i zwiększenie katalogu czynności prawnych, w których istnieje przymus notarialny, skutkuje stałym wzrostem liczby dokonywanych przez notariuszy czynności notarialnych.

Minister Sprawiedliwości podkreślił, że pomimo szczególnego statusu zawodu notariusza i odrębności związanych z jego wykonywaniem, zagwarantowana konstytucyjnie (art. 65 ust. 1 Konstytucji RP) wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, co wynika z ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczy również notariusza. Wszelkie ograniczenia wolności wykonywania zawodu i wyboru miejsca pracy muszą spełniać wymogi określone w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który wyznacza ogólne granice ingerencji organów władzy publicznej w sferę praw konstytucyjnych. Ograniczenia te są dopuszczalne tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Nadto, wyjątki od tej zasady nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający, z naruszeniem słusznego interesu do wyboru siedziby swojej kancelarii. Niecelowe i zarazem sprzeczne z zasadą równości wobec prawa - wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP, byłoby różnicowanie przez Ministra Sprawiedliwości decyzji co do powołania na stanowisko notariusza, tylko ze względu na planowaną siedzibę kancelarii, niezależnie od spełnienia przez kandydata przesłanek przewidzianych przez przepisy ustawy - Prawo o notariacie. Przywołana zasada nie może też, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, doznawać ograniczenia kosztem osób, które chronologicznie później ubiegają się o powołanie na stanowisko notariusza.

W skardze z [...] sierpnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] lipca 2016 r., Skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie:

1) art. 11 pkt 4 w związku z art. 72 § 1 i § 2 P.n. oraz z § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz.U. Nr 258, poz. 2169), polegającym na uznaniu, iż A. R. odbyła aplikację notarialną i spełnia wszystkie warunki, od których zależy powołanie na stanowisko notariusza,

2) art. 71d § 4 w związku z art. 74a § 3 i § 6 P.n., poprzez uznanie, iż przewodniczący komisji kwalifikacyjnej posiada uprawnienie do uznawania, iż kandydat na notariusza, pomimo braku zaświadczenia właściwej izby notarialnej o odbyciu aplikacji notarialnej, odbył aplikację notarialną i może zostać dopuszczony do egzaminu notarialnego,

3) art. 74 § 2 P.n., poprzez uznanie, że A. R. mogła przystąpić do egzaminu notarialnego, pomimo odmowy wydania jej zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej oraz nieprzedłożenia takiego zaświadczenia wraz z wnioskiem o dopuszczenie do egzaminu notarialnego.

Skarżąca wskazała, że spór pomiędzy Izbą a Ministrem Sprawiedliwości sprowadza się do interpretacji pojęcia odbycia aplikacji notarialnej. Wyjaśniła, że odbycie aplikacji notarialnej potwierdzane jest przez właściwą radę Izby notarialnej, stosowną uchwałą. Izba wskazał, że zgodnie z art. 72 P.n., celem aplikacji notarialnej jest zaznajomienie aplikanta notarialnego z całokształtem pracy notariusza. Obowiązki aplikanta notarialnego natomiast, nie sprowadzają się wyłącznie do uczestniczenia w szkoleniach. W § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz.U. Nr 258, poz. 2169), nałożono na aplikanta obowiązek stałego podnoszenia poziomu jego wiedzy zawodowej. Aplikant, przystępując do egzaminu notarialnego, po odbyciu aplikacji notarialnej powinien wykazać się przygotowaniem prawniczym, które zdobywa podczas odbywania aplikacji. Skarżąca dodała, że obowiązujący w okresie odbywania przez Wnioskodawczynię aplikacji, § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, umożliwiał organizowanie przez izby notarialne kolokwiów i sprawdzianów. Dopuszczał więc możliwość weryfikowania postępów aplikantów w zakresie wypełniania obowiązku określonego w § 2 pkt 3 tego aktu. Przyznane organom samorządu notarialnego kompetencje do sprawdzania wiedzy aplikantów mają umocowanie ustawowe.

Izba podkreśliła, że o odbyciu aplikacji notarialnej można mówić dopiero w razie wypełnienia przez aplikanta wszystkich obowiązków wynikających z programu szkolenia, w tym wypełnienia obowiązku kształcenia ogólnego (w ramach zajęć seminaryjnych), potwierdzonego w sposób przewidziany w programie aplikacji. O wypełnieniu obowiązku kształcenia zaświadcza pozytywny wynik kolokwiów. Jeżeli aplikant notarialny nie przystępuje do organizowanych przez izbę notarialną kolokwiów, nie można stwierdzić, iż aplikant spełnił obowiązek kształcenia, a co za tym idzie odbył aplikację notarialną. Minister Sprawiedliwości natomiast, w trakcie postępowania wszczętego na podstawie wniosku kandydata na notariusza, po zdanym egzaminie, musi odrębnie ocenić wszystkie ustawowe przesłanki, wynikające z art. 11 P.n., ma więc obowiązek przed wydaniem decyzji, sprawdzenia czy kandydat odbył aplikację notarialną.

Zdaniem Izby, Minister Sprawiedliwości całkowicie pominął jednolitą linię orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, z której wynika wykładnia pojęcia odbycia aplikacji notarialnej, o którym mowa w art. 11 pkt 4 P.n. i nieprawidłowo uznał, że Wnioskodawczyni spełniła wszystkie wymagania, określone w art. 11 P.n., a w szczególności obowiązek odbycia aplikacji notarialnej.

Skarżąca następnie wskazała, że zgodnie z art. 74a § 3 P.n., aplikant notarialny wraz z wnioskiem składa zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej. Dodatkowo art. 74 § 2 P.n., stwierdza jednoznacznie, iż do egzaminu notarialnego może przystąpić osoba, która ukończyła aplikację notarialną i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu. Wnioskodawczyni nie złożyła zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, przedłożyła natomiast uchwałę Rady Izby Notarialnej w [...] o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej, pomimo braku zaświadczania o odbyciu aplikacji, dopuścił Wnioskodawczynię do egzaminu notarialnego, przez co przekroczył swoje uprawnienia. Do kontroli uchwały Rady Izby Notarialnej w [...], uprawniona była tylko Krajowa Rada Notarialna.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie.

Istota zarzutów podnoszonych przez Skarżącą w niniejszej sprawie sprowadza się do stanowiska, iż Wnioskodawczyni w związku z tym, że nie otrzymała zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, gdyż nie zdała kolokwium organizowanego przez Izbę podczas aplikacji, nie odbyła aplikacji notarialnej, nie spełniała w związku z tym przesłanki z art. 11 pkt 4 P.n., niezbędnej do powołania Jej na stanowisko notariusza.

Zgodnie z art. 11 pkt 4 P.n., notariuszem może być powołany ten, kto odbył aplikację notarialną w Rzeczypospolitej Polskiej.

Należy zauważyć, że Wnioskodawczyni odbywała aplikację notarialną w latach 2010 – 2012. W okresie tym obowiązywało rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. Nr 258, poz. 2168 ze zm.). Zgodnie z § 13 tego rozporządzenia - rada izby notarialnej może dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie, przeprowadzać kolokwia i sprawdziany. Powołany przepis uprawniał jedynie radę izby notarialnej do przeprowadzenia kolokwiów i sprawdzianów pozostawiając jej uznaniu, czy z tego uprawnienia skorzysta. Inaczej zatem kształtowałaby się sytuacja prawna aplikantów notarialnych, gdyby przepis ten nakładał obowiązek weryfikacji stopnia opanowania wiedzy z dziedzin prawa, z których prowadzone były szkolenia i powiązał ten obowiązek z obowiązkami aplikanta określonymi w § 2 pkt 3 rozporządzenia. Jednakże prawodawca tak tego przepisu nie sformułował. Przepis § 13 rozporządzenia został uchylony przez § 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2012 r. (Dz. U. poz. 1449) zmieniającego rozporządzenie z dniem 29 grudnia 2012 r. Powodem derogacji przez Ministra Sprawiedliwości § 13 rozporządzenia z 22 grudnia 2005 r. była niezgodna z jego wolą (jako prawodawcy) praktyka rad izb notarialnych, która nadto nie była jednolita. W niektórych izbach notarialnych wydanie zaświadczenia o ukończeniu aplikacji nie uzależniano od zdania kolokwiów, co nie było bez znaczenia dla oceny standardu równego traktowania.

Przedstawione argumenty znajdują swoje potwierdzenie w treści uzasadnienia do projektu rozporządzenia z 2012 r., w którym stwierdzono, że "Potrzeba uchylenia § 13 została podyktowana wykorzystywaniem tego przepisu do blokowania dostępu do zawodu, poprzez to, że niezależnie od wprowadzonej nim możliwości przeprowadzania kolokwiów i sprawdzianów, organy samorządu notarialnego, uzależniały fakt odbycia aplikacji i uzyskania stosownego zaświadczenia od uprzedniego zaliczenia kolokwiów przeprowadzanych w toku aplikacji".

W tym aspekcie sprawy podkreślenia wymaga okoliczność, że Minister Sprawiedliwości zainicjował postępowanie przed Sądem Najwyższym, zaskarżając uchwałę nr VIII/196/2012, która zastąpiła uchwałę nr VII/48/2009 (obowiązującą w niniejszej sprawie), nie zmieniającą w istocie regulacji dotyczącej obowiązku złożenia przez aplikanta dwóch kolokwiów. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 8 maja 2013 r., sygn. akt III ZS 5/13 utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy, jednakże w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że "uchwała Krajowej Rady Notarialnej nie zawiera przepisu umożliwiającego niewydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej po negatywnym sprawdzianie lub kolokwium. Nieprawidłowa praktyka w tej kwestii, wskazana w skardze Ministra Sprawiedliwości, nie wynika jednak z brzmienia omawianego przepisu uchwały. Kwestie te należą bowiem do domeny organizacji aplikacji notarialnej i zgodnie z art. 75 Prawa o notariacie reguluje je rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. Przepisu tego nie można interpretować w ten sposób, że może stanowić on przyczynę odmowy wydawania zaświadczeń o odbyciu aplikacji".

Zgodnie z § 6 ust. 1 uchwały nr VII/48/2009, w czasie odbywania aplikacji aplikanci składają dwa kolokwia. Zdanie drugie tego przepisu jest powtórzeniem dalszej części § 13 rozporządzenia. Zgodnie z § 6 ust. 2 i ust. 3 tej uchwały, pierwsze kolokwium aplikant składa po odbyciu pierwszego roku aplikacji, a drugie kolokwium aplikant składa po odbyciu co najmniej dwóch lat aplikacji i po zaliczeniu, z pozytywnym wynikiem, pierwszego kolokwium. W myśl natomiast § 6 pkt 16 uchwały, w razie negatywnego wyniku aplikant powtarza kolokwium, w terminie nie krótszym niż trzy miesiące i nie dłuższym niż sześć miesięcy przed komisją powołaną przez radę właściwej izby notarialnej. Podkreślenia jednak wymaga, że omawiana uchwała nie określała konsekwencji niezłożenia kolokwiów z wynikiem pozytywnym. Na tą kwestię zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w powołanym wyroku, w odniesieniu do uchwały, która ją zastąpiła, niezmieniającej w istocie obowiązku złożenia przez aplikanta dwóch kolokwiów.

Z tych względów, w ocenie składu Sądu orzekającego w sprawie, z uprawnienia do przeprowadzenia kolokwiów i sprawdzianów, o którym była mowa w § 13 rozporządzenia z 22 grudnia 2005 r., nie sposób wywieść uprawnienia do odmowy wydania zaświadczenia o ukończeniu aplikacji, a w konsekwencji stwierdzenia, że aplikant aplikacji nie odbył.

Na marginesie można zauważyć, że kwestię kolokwium reguluje następne rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie organizacji i przebiegu aplikacji notarialnej (Dz. U. poz. 1668). Rozporządzenie to zastąpiło rozporządzenie z dnia 22 grudnia 2005 r., określając w § 1 pkt 6 organizację i przebieg aplikacji notarialnej, w tym tryb, formę i sposób przeprowadzenia kolokwium, o którym mowa w art. 71 § 12 P.n. oraz skład i tryb powołania komisji przeprowadzającej kolokwium. Zgodnie z powołanym art. 71 § 12 P.n., dodanym mocą art. 6 ustawy z 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów, przed upływem 2 lat i 6 miesięcy aplikacji rada izby notarialnej przeprowadza kolokwium dla aplikantów ubiegających się o otrzymanie upoważnienia, o którym mowa w art. 22a § 1, w celu sprawdzenia umiejętności wykonywania czynności notarialnych, o których mowa w art. 79 pkt 2, 4, 7 i 8. Przepis zaś art. 22a § 1 P.n. stanowi, że notariusz może upoważnić aplikanta notarialnego objętego jego patronatem do wykonywania czynności notarialnych określonych w art. 79 pkt 2, 4, 7 i 8, jeżeli aplikant odbył co najmniej 2 lata i 6 miesięcy aplikacji oraz uzyskał pozytywny wynik z kolokwium, o którym mowa w art. 71 § 12. Wyłącznie zatem z tych względów, a nie jak określono w § 13 uprzedniego rozporządzenia (ze względu na możliwość sprawdzenia wiedzy aplikanta), aplikant zamierzający ubiegać się o otrzymanie upoważnienia, o którym mowa w art. 22a ustawy, jest obowiązany przystąpić do kolokwium sprawdzającego umiejętność dokonywania czynności notarialnych wymienionych w art. 79 pkt 2, 4, 7 i 8 ustawy przeprowadzanego przez radę właściwej izby notarialnej (§ 9 ust. 1 rozporządzenia z 17 grudnia 2013 r.). Jednakże również w rozporządzeniu zmieniającym nie uzależniono odbycia aplikacji od zdania takiego kolokwium, gdyż od jego zaliczenia uzależniono jedynie możliwość zastępowania notariusza przez aplikanta.

Ponadto, należy zwrócić uwagę, co podkreślał Minister Sprawiedliwości, na jakim etapie i do czego służy zaświadczenie o odbyciu aplikacji. Zgodnie z art. 74 § 2 P.n., do egzaminu notarialnego może przystąpić osoba, która ukończyła aplikację notarialną i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu. Zgodnie natomiast z art. 74a § 3 P.n., zaświadczenie to jest wymagane, jako załącznik do wniosku o dopuszczenie do egzaminu notarialnego, a nie do wniosku o powołanie na notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej. Z ustaleń organu administracji wynika, że Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości dopuścił Wnioskodawczynię do egzaminu notarialnego, pomimo braku zaświadczenia o ukończeniu aplikacji.

Przedmiotem niniejszej sprawy nie jest jednak egzamin notarialny, lecz powołanie na stanowisko notariusza. Egzamin notarialny w stosunku do Wnioskodawczyni nie został zakwestionowany, jak i nie zakwestionowano jego wyniku. Zgodnie z art. 13 P.n., wniosek o powołanie na stanowisko notariusza (art. 10 § 1) powinien zawierać dane o kwalifikacjach osoby zainteresowanej, wymienionej w art. 11 lub art. 12 § 1, oraz wskazywać lokal przewidywany do prowadzenia kancelarii i termin jej uruchomienia z załącznikami wskazanymi w tym przepisie. W załącznikach tych nie wymieniono zaświadczenia o ukończeniu aplikacji notarialnej. Dla oceny zatem przez Ministra Sprawiedliwości spełniania przez uczestniczkę postępowania warunku z art. 11 pkt 4 ustawy, nie miało istotnego znaczenia to, czy wydano jej zaświadczenie o ukończeniu aplikacji notarialnej.

Należy w tym miejscu podkreślić również, że weryfikacja wiedzy i przydatności kandydata do zawodu notariusza odbywa się od strony praktycznej w toku aplikacji notarialnej. Ze znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy, opinii notariuszy, którzy ocenili Wnioskodawczynię można wywnioskować, że daje Ona gwarancję rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Ponadto zakres merytorycznej wiedzy Wnioskodawczyni, został zweryfikowany zdaniem egzaminu notarialnego.

W tych okolicznościach Sąd doszedł do wniosku, że Minister Sprawiedliwości utrzymując w mocy zaskarżoną decyzją, decyzję I instancji o powołaniu Wnioskodawczyni na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej, nie naruszył art. 11 pkt 4 w związku z art. 72 § 1 i § 2 P.n. oraz z § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacji notarialnej.

Minister Sprawiedliwości nie naruszył również art. 71d § 4 w związku z art. 74a § 3 i § 6 oraz art. 74 § 2 P.n. Należy podkreślić, że Minister Sprawiedliwości nie rozstrzygał w zaskarżonej decyzji, jak również w decyzji I instancji, o uprawnieniu przewodniczącego komisji kwalifikacyjnej do uznawania, iż kandydat na notariusza, pomimo braku zaświadczenia właściwej izby notarialnej o odbyciu aplikacji notarialnej, odbył aplikację notarialną i może zostać dopuszczony do egzaminu notarialnego, jak również nie rozstrzygał, że Wnioskodawczyni mogła przystąpić do egzaminu notarialnego, pomimo odmowy wydania jej zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej oraz nieprzedłożenia takiego zaświadczenia wraz z wnioskiem o dopuszczenie do egzaminu notarialnego.

Minister wskazał jedynie, że pomimo braku zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...], dopuścił Wnioskodawczynię do egzaminu notarialnego, a jego decyzja nie została zakwestionowana i jest wiążąca.

Na etapie natomiast powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej, zaświadczenie o odbyciu aplikacji nie stanowi dokumentu, co zostało powyżej wskazane, od którego posiadania ustawodawca uzależniłby powołanie na stanowisko notariusza.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał skargę za niezasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.