Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 692/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 58 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar, sędzia WSA Marek Leszczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 listopada 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi "T." Sp. z o.o. w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz strony skarżącej "T." Sp. z o.o. w B. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] września 2022 r. znak [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. odmówiło T. Spółce z o.o. w B. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości jest nieuzasadniona.

Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W piśmie z [...] czerwca 2022 r. znak [...] Prezydent Miasta B., na podstawie art. 71 ust. 1 i 4, art. 72 ust. 1 i 3, art. 77 i art. 78 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: u.g.n.), wypowiedział T. Spółce z o.o. w B. (dalej: Spółka) wysokość dotychczasowej opłaty rocznej wynoszącej 84 868, 54 zł z tytułu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i zaproponował przyjęcie opłaty rocznej w wysokości 142 842, 69 zł. Wypowiedzenie zawierało pouczenie, zgodnie z którym użytkownik wieczysty może w terminie 30 dni od dnia jego otrzymania, złożyć wniosek do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., za pośrednictwem Prezydenta Miasta B., o ustalenie, że aktualizacja jest nieuzasadniona lub jest uzasadniona w innej wysokości.

Trzydziestodniowy termin na wniesienie ww. wniosku upływał Spółce [...] sierpnia 2022 r.

Wnioskiem datowanym na [...] sierpnia 2022 r., a dostarczonym do Urzędu Miejskiego w B. osobiście [...] sierpnia 2022 r., użytkownik wieczysty wystąpił o uznanie wypowiedzenia za nieuzasadnione w wysokości wskazanej przez właściciela nieruchomości. W dniu [...] sierpnia 2022 r. SKO w B. oddaliło ten wniosek wskazując, że termin na złożenie wniosku kwestionującego wypowiedzenie upłynął [...] sierpnia 2022 r., natomiast strona złożyła pismo odwołujące się od wypowiedzenia dzień później, [...] sierpnia 2022 r.

Z akt sprawy wynika, że [...] sierpnia 2022 r. do Prezydenta Miasta B. wpłynął (nadany [...] sierpnia 2022 r.) wniosek Spółki o przywrócenie terminu do złożenia do SKO w B. wniosku kwestionującego wypowiedzenie z [...] czerwca 2022 r. Wnioskodawca wskazał, że [...] sierpnia 2022 r. przekazał odwołanie pracownikowi Spółki, który miał zawieść pismo osobiście do Urzędu Miejskiego w B. Niestety samochód, którym poruszał się pracownik, uległ awarii, zatem do dostarczenia pisma tego dnia nie doszło. Praktyką w Spółce jest dostarczanie ważnych pism do urzędów czy instytucji osobiście, gdyż zdarzały się sytuacje, w których Poczta zgubiła przesyłkę. O powyższym Prezes Spółki został powiadomiony dopiero dnia następnego, w którym osobiście zawiózł wniosek do właściwego urzędu. Wnioskodawca skonkludował, że do przekroczenia terminu doszło bez jego winy. Do wniosku o przywrócenie terminu dołączył pismo z [...] sierpnia 2022 r. zatytułowane "Odwołanie" zawierające wniosek kwestionujący wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty z tytułu użytkowania wieczystego.

W aktach sprawy znajdują się nadto: "Oświadczenie" pracownika Spółki z [...] sierpnia 2022 r. opisujące okoliczności osobistego dostarczenia odwołania od wypowiedzenia w dniu [...] sierpnia 2022 r. oraz "Oświadczenie" przedsiębiorcy świadczącego pomoc drogową z [...] sierpnia 2022 r., z którego wynika, iż [...] sierpnia 2022 r. udzielił usługi holowania niesprawnego pojazdu z ulicy M. w B. Przedsiębiorca wskazał, że usługa została zgłoszona około godz. 14.00, a zrealizowana po godzinie [...]; czas realizacji zgłoszenia wydłużył się z uwagi na okres wakacyjny i zakres uszkodzenia pojazdu.

Zaskarżonym postanowieniem z [...] września 2022 r. SKO w B., na podstawie art. 58 § 1 w związku z art. 59 § 1 K.p.a. oraz art. 78 ust. 2 u.g.n., odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości jest nieuzasadniona. Kolegium wskazało, że według wyjaśnień wnioskodawcy wiedzę o istnieniu wypowiedzenia uzyskał [...] sierpnia 2022 r. (w tym to dniu sporządził wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona), zaś wniosek o przywrócenie terminu wysłano [...] sierpnia 2022 r. O braku winy strony w niedopełnieniu w ustawowym terminie określonej czynności procesowej można mówić tylko w przypadku uprawdopodobnienia, że dopełnienie czynności było niemożliwe z powodu przeszkody nagłej i nie do przezwyciężenia, tj. takiej, której strona nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego lub jego pełnomocnika zalicza się np. powódź, pożar, nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, przy czym nawet zwolnienie lekarskie od pracy nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Zdaniem Kolegium, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiały stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (wskazało wyrok w sprawie II SA/Kr 585/21). Nawet zatem lekkie niedbalstwo przy dokonywaniu czynności w toku postępowania wyklucza przywrócenie terminu. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga zatem uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź zamierzonego powstrzymania się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy) – wskazano wyrok w sprawie II SA/Łd 178/21. Zdaniem SKO, w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z tzw. "niedbalstwem''. Nie sposób bowiem uznać, że bliżej niesprecyzowane przypuszczenie, iż Poczta Polska może zagubić przesyłkę uzasadnia zaniechanie użycia tej możliwości terminowego doręczenia. Nie jest również przeszkodą nie do przezwyciężenia awaria samochodu. Tym bardziej nie zwalnia od dbałości o własne interesy nieprofesjonalne zachowanie jego pracowników.

Skargę na postanowienie Kolegium złożyła do sądu administracyjnego Spółka. Zarzuciła naruszenie przepisów postpowania, tj. art. 58 § 1 i art. 58 § 2 K.p.a.:

a) wobec przedwczesnej oceny, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy,

b) przez błędne uznanie, że do uchybienia terminowi doszło na skutek niedbalstwa, podczas gdy faktycznie doszło do tego z przyczyn niezawinionych przez skarżącego.

Zdaniem skarżącej Spółki, organ źle zinterpretował stanowisko skarżącego, a co za tym idzie wyprowadził błędne wnioski. Gdyby nie awaria samochodu pracownika Spółki w trakcie drogi z siedziby skarżącego do Urzędu Miejskiego w B., odwołanie zostałoby złożone w terminie. Trudno dopatrywać się niedbalstwa w sytuacji losowej, jaką jest awaria samochodu. Jak wynika z przedłożonych dokumentów, tj. oświadczenia z Pomocy Drogowej z [...] sierpnia 2022r.,: pracownik Spółki korzystał z usługi holowania niesprawnego pojazdu w dniu [...] sierpnia 2022 r. z ulicy M. w B[...]. Pojazd był niejezdny i został odholowany do warsztatu po godzinie [...]; usługa została zgłoszona około godz. [...], jednakże z uwagi na okres wakacyjny oraz zakres uszkodzenia znacznie wydłużył się czas oczekiwania. W ocenie skarżącej Spółki, gdyby nie awaria samochodu, dostarczono by wniosek w terminie, tj. do godz. [...]. Ponadto pracownik Spółki próbował się skontaktować z Prezesem Zarządu Spółki, w celu powiadomienia o zaistniałej sytuacji, ale jego telefon był poza zasięgiem sieci. Trudno wymagać, by osoba pełniąca funkcje prezesa zarządu musiała być pod telefonem przez 24 godziny na dobę. Trzeba również dodać, iż awaria samochodu w trakcie podroży, ponad wszelką wątpliwość jest sytuacją stresującą. Do tego trzeba dodać długi czas oczekiwania na pomoc drogową, który wyłącznie spotęgował uczucie stresowe. Tego rodzaju przeżycia mogą powodować, że ludzie zachowują się w sposób odmienny niż na co dzień, mogą również spowodować zapomnienie pewnych kwestii czy obowiązków. Jednakże nie oznacza to niedbalstwa po ich stronie. Spółka powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych. Wywiodła, że nawet gdyby wniosek został nadany listem poleconym [...] sierpnia 2022 r., to najwcześniej zostałby doręczony dnia następnego, [...] sierpnia 2022 r., czyli tego dnia, w którym fizycznie trafił do Urzędu Miejskiego w B. Z punktu widzenia Prezydenta Miasta nie byłoby żadnej różnicy czasowej pomiędzy dwoma powyższymi sposobami doręczeń. Nadto przy ocenie, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swej winy, bierze się pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i ocenia winę według obiektywnych mierników staranności; Podkreśliła, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się np. przerwy w komunikacji, naglą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 71 ust. 1 u.g.n., za oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste pobiera się pierwszą opłatę i opłaty roczne. Aktualizacja opłaty rocznej następuje przez wypowiedzenie jej dotychczasowej wysokości w formie pisemnej, zaś od tego wypowiedzenia przysługuje (jako rodzaj środka zaskarżenia) "wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości" (dalej: wniosek). Wniosek ten składa się do samorządowego kolegium odwoławczego za pośrednictwem właściwego organu, w terminie trzydziestu dni od otrzymania wypowiedzenia. Do postępowania przed kolegium stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a., m.in. o terminach i postępowaniu, z wyjątkiem przepisów dotyczących odwołań i zażaleń.

Bezsporne jest w sprawie, że termin złożenia wniosku dla skarżącej Spółki upływał we środę [...] sierpnia 2022 r. W tym też dniu pracownik Spółki podjęła próbę dostarczenia wniosku do organu, za pośrednictwem którego powinien być złożony, jednakże uniemożliwiła to awaria samochodu. Okoliczność ta jest podawana jako niezawiniona przyczyna uchybienia terminu do złożenia wniosku, a więc jako okoliczność uzasadniająca przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku.

Zgodnie z art. 58 § 1 K.p.a., w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, uprawdopodobnienie stanowi ułatwione postępowanie dowodowe, czyli postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, inaczej surogat, namiastkę dowodu, bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Z kolei kryterium braku winy, jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Dla uprawdopodobnienia braku winy, o którym mowa w art. 58 § 1 K.p.a., wymagane jest, aby zaistniała przeszkoda nie była możliwa do przezwyciężenia, a zatem tylko w sytuacji, gdy strona dołożyła wszelkiej staranności i dbałości o swoje interesy, a niedopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, w danych warunkach nie do przezwyciężenia, można uznać, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Dopuszczenie się przez stronę chociażby lekkiego niedbalstwa, wyklucza możliwość przywrócenia terminu (por. np. wyroki w sprawach II SA/Ol 533/22, czy II SA/Po 521/22, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem sądu, Kolegium niewyczerpująco zbadało i wykazało, że strona wymaganej od niej staranności nie dopełniła, a tym samym przedwcześnie przyjęło, że nie doszło do uprawdopodobnienia braku winy w niedotrzymaniu terminu, a przeszkoda była możliwa do przezwyciężenia.

Niezasadnie w szczególności zarzucono skarżącej "niedbalstwo" polegające na tym, że kierując się bliżej niesprecyzowanym przypuszczeniem, iż Poczta Polska może zagubić przesyłkę - zaniechała tej (pocztowej) możliwości terminowego doręczenia, a następnie że nie dość należycie zadbała o własne interesy i nie przeciwdziałała przeszkodzie, możliwej do przezwyciężenia.

Po pierwsze, od woli strony zależy, czy dostarczenie pisemnego podania będzie miało miejsce za pomocą zwykłej drogi pocztowej (nadanie w urzędzie pocztowym), złożenie w biurze podawczym czy na adres poczty elektronicznej. Wybór jednej z tych dróg, niezależnie od tego, jakimi przesłankami strona się kieruje (np. jak w sprawie niniejszej, obawą o dostarczenie przesyłki przez Pocztę Polską) nie może być okolicznością działającą na niekorzyść strony, jeśli podejmuje ona to działanie w terminie. Inaczej rzecz ujmując, podjęcie próby osobistego dostarczenia do urzędu przez pracownika Spółki było jedną z dopuszczalnych form komunikacji z urzędem.

Po drugie, nie ulega wątpliwości, że awaria samochodu jest okolicznością niespodziewaną, nagłą, rodzącą trudności w terminowym podjęciu czynności, jeśli samochód jest użyty w tym przypadku jako narzędzie do osiągnięcia celu. Czy awaria jest okolicznością nie do przezwyciężenia przy podjęciu maksymalnego w danym przypadku wysiłku – odpowiedź na to pytanie nie może być automatyczna, podjęta bez wnikliwego rozważenia okoliczności sprawy, tj. bez odniesienia się konkretnie do zdarzenia, jakie wystąpiło. Tymczasem takim automatyzmem cechuje się ocena prawna sformułowana przez Kolegium, w której zaakcentowano wyłącznie nieuzasadnioną obawę o działanie Poczty Polskiej, to że awaria samochodu nie jest przeszkodą nie do przezwyciężenia oraz to, że nie zwalnia strony od dbałości o własne interesy nieprofesjonalne zachowanie pracowników strony. Jednak okoliczności zdarzenia, zdaniem sądu, są bardziej złożone niż wynikałoby tylko z lektury stanowiska Kolegium.

Przede wszystkim organ nie zakwestionował (ale i nie przypisał temu właściwej wagi), że awaria samochodu miała miejsce w trakcie wykonywania czynności, z którą się ostatecznie spóźniono. Następnie również nie rozważył (ale i tego nie podważył), że autem, które uległo awarii, podróżował pracownik Spółki a nie jej Prezes, który to pracownik próbował (jak twierdzi strona) skontaktować się z Prezesem, jednak bezskutecznie. Po trzecie, organ nie rozważył, w jakim czasie nastąpiła awaria i jak długo usuwano jej skutki (oczekiwano na holowanie auta). Tymczasem jest to istotne, bowiem usuwanie awarii według złożonego oświadczenia trwało około czterech godzin i zakończyło się po regularnych godzinach pracy placówek pocztowych. Kolegium nie wskazało, w jaki sposób powinien zachować się pracownik Spółki nieposiadający kontaktu telefonicznego ze swoim przełożonym (której to okoliczności, co raz jeszcze sąd powtarza, nie zakwestionowano), który – jak wynika z dokumentów – około czterech godzin oczekuje na holowanie zepsutego auta, co dopiero następuje w czasie, gdy regularne placówki pocztowe ulegają zamknięciu (sąd to stwierdza na podstawie zasad doświadczenia życiowego). Kolegium zarzucając pracownikowi Spółki nieprofesjonalne zachowanie nie wskazało, jak powinien się on zachować w czasie oczekiwania na pomoc drogową (czy powinien czekać przy aucie, czy miał możliwość oddalenia się np. celem dotarcia do Urzędu), a także czy mógł i był w stanie po odholowaniu auta podjąć czynności, aby wniosek mógł być uznany za złożony z zachowaniem trzydziestodniowego terminu. Zdaniem sądu, automatyzm w działaniu Kolegium przełożył się na nierozważenie powyższych okoliczności, które są istotne z punktu widzenia przypisania Spółce zawinionego zaniechania i niedotrzymania terminu do złożenia wniosku. To bowiem, czy przeszkoda jest nie do przezwyciężenia nie jest okolicznością stałą w każdej sytuacji, ale zależy od konkretnych warunków danego zdarzenia. Innymi słowy, cecha nieprzezwyciężalności przeszkody ma charakter indywidualny i indywidualnych rozważań wymaga, którego to obowiązku Kolegium w sprawie niniejszej nie dopełniło.

Zdaniem sądu, choć postępowanie o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej ma charakter uproszczony, to jednak nie zwalnia organu od zachowania zasady ustalenia i rozważenia wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie, w tym w sprawie wpadkowej (art. 7 K.p.a.), z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Sąd dostrzega, że we wniosku o przywrócenie terminu strona ogólnie opisała okoliczności zdarzenia, a oświadczenia z 26 sierpnia 2022 r. (pracownika Spółki i przedsiębiorcy zajmującego się holowaniem) zostały włączone do akt jako dopiero uzupełnienie wniosku o przywrócenie terminu, przy wydanej odmowie przywrócenia terminu 5 września 2022 r. Należy jednak zauważyć, że nawet brak tych oświadczeń w dacie orzekania przez Kolegium czynił jego argumentację przedwczesną, a przy tym niezasadną. Dla wszechstronnej oceny sytuacji wymagane było bowiem podjęcie dodatkowych czynności wyjaśniających, gdyż lakoniczne stwierdzenie, iż nieuzasadnione było zrezygnowanie z usług Poczty Polskiej, pracownik Spółki zachował się nieprofesjonalnie a skutkom awarii samochodu można było przeciwdziałać, bez wyjaśnienia okoliczności w jakich całe zdarzenie miało miejsce – czyniło rozważania Kolegium przedwczesnymi i niewyczerpującymi w świetle obowiązku wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy (art. 7 K.p.a.) i zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.).

Stąd zaskarżone postanowienie należy ocenić jako przedwczesne, a tym samym podjęte z naruszeniem art. 58 § 1 i art. 107 § 3 w związku z art. 126 K.p.a. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Na koszty te składają się wpis od skargi 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika 460 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł.