Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1261/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 17 ust. 1, 1a, ust. 5 pkt 1 lit. b, art 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 742/20 w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 16 marca 2021 r., po rozpoznaniu skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego: - I. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...]; II. zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z [...] lipca 2020 r. Burmistrz S. odmówił przyznania K. P. świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią A. G. Organ wyjaśnił, że A. G. ma dwoje dzieci – J. C. i W. G. - co sprawia, że obowiązek alimentacyjny i związane z nim prawo do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego przysługują w pierwszej kolejności dzieciom osoby niepełnosprawnej. Żadne z dzieci nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu, za przyznaniem świadczenia nie przemawiają również obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez dzieci, za takie nie mogą bowiem zostać uznane pozostawanie w zatrudnieniu czy zamieszkiwania w pewnej odległości od mamy. Organ podkreślił ponadto, że w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią, wnioskodawca uzyskuje od 2014 roku zasiłek dla opiekuna, co również wyklucza możliwość przyznania świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Decyzją z [...] września 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy, decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. Za trafne organ odwoławczy uznał stanowisko, według którego w przedmiotowym stanie faktycznym obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej A. G. spoczywa w pierwszej kolejności na jej dzieciach – J. C. i W. G. Okoliczność ta stanowi przeszkodę dla przyznania K. P. (wnukowi A.G.) świadczenia pielęgnacyjnego. Uprawnienie do uzyskiwania świadczeń pielęgnacyjnych osoby dalsze względem osoby wymagającej opieki (np. wnuczka osoby niepełnosprawnej) uzyskają dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej do alimentacji w bliższej kolejności (np. syn bądź córka osoby niepełnosprawnej), lub gdy taka osoba nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Babcia i wnuk są spokrewnieni w II stopniu linii prostej. Ten stopień pokrewieństwa wywołuje obowiązek alimentacyjny względem siebie, jeżeli nie ma krewnych w I stopniu. Kolegium zaakceptowało także stanowisko organu I instancji, według którego za odmową przyznania świadczenia przemawia fakt pobierania przez wnioskodawcę zasiłku dla opiekuna. Zdaniem organu odwoławczego, możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego otworzy się dopiero po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji o zasiłku dla opiekuna. Kolegium uznało, że w świetle istnienia zbiegu prawa do zasiłku dla opiekuna z wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym, przy jednoznacznej woli odwołującego, że dopiero po przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje on z prawa do zasiłku dla opiekuna, wobec jednoznacznego brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 5 lit b ustawy, brak jest podstaw do przyjęcia, iż skarżona decyzja została podjęta z naruszeniem prawa.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją K. P. zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczasową argumentację i wniosło o jej oddalenie.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uwzględnił skargę. Sąd I instancji podzielił prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). WSA uznał, że nie można odmówić co do zasady racji skarżącemu, który właśnie brakiem możliwości sprawowania opieki nad babcią ze strony własnych dzieci, spowodowanych obiektywnymi przeszkodami uzasadnia swoje uprawnienie do uzyskania świadczenia. Ocena ta powinna mieć jednak podstawę w okolicznościach faktycznych. Wbrew przekonaniu skarżącego nie jest wystarczające złożenie oświadczenia z którego wynikają okoliczności w jego mniemaniu uniemożliwiające sprawowanie opieki nad A. G. przez jej dzieci J. C. i W. G. Tym bardziej, że właściwie jedyną przesłanką na jaką się powołuje jest pozostawanie matki w zatrudnieniu i zamieszkiwanie w innej miejscowości, niż babcia oraz częściową niezdolność do pracy wujka, na co zwrócił uwagę również organ I instancji. Tymczasem, zawarte w art.17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U z 2020 r., poz. 111, dalej jako: u.ś.r.) uregulowanie prawne, iż osobie innej, niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia przy tym tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, ale może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności. Rzeczą organu było zatem ustalenie, czy rzeczywiście w sposób obiektywny, córka nie jest w stanie opiekować się matką. Zdaniem Sądu I instancji, nie może zostać uznane za wystarczające wskazanie przez organ I instancji, że przesłanki powołane przez skarżącego nie mogą usprawiedliwiać przyznania świadczenia. Należało ustalić, jakie ma warunki mieszkaniowe, rodzinne, jaka jest jej sytuacja finansowa, zdrowotna, czy wyklucza ona opiekę nad matką. Powyższa ocena powinna dotyczyć także możliwości sprawowania opieki z uwagi na miejsce zamieszkania matki skarżącego w K., innego niż babcia, zamieszkująca w S. Wprawdzie wspólne mieszkanie osoby niepełnosprawnej i tej, która się nią opiekuje, nie jest warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego to wydaje się oczywiste, iż w razie gdy odległość pomiędzy miejscami zamieszkania powyższych osób jest zbyt duża, wówczas rzeczywiście - mając na uwadze zgromadzony w sprawie określony materiał dowodowy można przyjąć, że uniemożliwia to sprawowanie opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Zdaniem Sądu I instancji, te same kryteria należy zastosować również wobec W. G., co do którego skarżący stwierdził jedynie, że ma przyznaną rentę inwalidzką, nie ujawnił jednak żadnych innych okoliczności, które przemawiałyby za poparciem jego wersji. Dla ustalenia wspomnianych okoliczności organ powinien wykorzystać możliwości, jakie daje przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Sąd I instancji nie podzielił również oceny Kolegium w zakresie negatywnej przesłanki opisanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r. WSA wskazał, że decyzją z 25 września 2014 r. skarżącemu przyznano zasiłek dla opiekuna bezterminowo od 15 maja 2014 r. w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią A. G. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożono natomiast 10 lipca 2020 r., a więc w tej sytuacji miał zastosowanie art. 27 ust. 5 u.ś.r. zgodnie z którym przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że jakkolwiek niedopuszczalne jest jednoczesne otrzymywanie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zasiłku dla opiekuna , to wspomniany przepis nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Sąd I instancji wskazał, że dla zagwarantowania wyboru o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Dla zachowania wymogu wskazanego w art. 27 ust. 5 nie jest wykluczone jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna , czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. W ocenie Sądu I instancji, nie do zaakceptowania jest w tym świetle sytuacja, w której korzystniejsze świadczenie przyznawane jest dopiero po dacie złożenia rezygnacji ze świadczenia dotychczasowego, jak uważa Kolegium. Nie ulega wątpliwości, że skarżący dokonał wyboru, składając wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wspomniane oświadczenie powinno zatem zobligować organ do rozpatrzenia wniosku zgodnie z intencją skarżącego. Nie może mieć znaczenia, że skarżący nie wnosił o uchylenie również decyzji z 4 kwietnia 2014 r. Przecież w dacie złożenia wniosku decyzja o świadczeniu pielęgnacyjnym jeszcze nie została wydana, poza tym rzeczą organów kierujących się zasadami wynikającymi z art. 8 i 9 K.p.a. było poinformowanie skarżącego o konieczności złożenia wniosku o jej uchylenie, jeśli w ogóle powstały po ich stronie wątpliwości co do rezygnacji z dotychczas otrzymywanego świadczenia.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił wydane w tej sprawie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 202r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: P.p.s.a.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu organ zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c P.p.s.a. poprzez uznanie, że Kolegium naruszyło:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a u.ś.r. poprzez odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie powołanej do alimentacji w dalszej kolejności bez ustalenia czy rzeczywiście w sposób obiektywny osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki są w stanie opiekować się tą osobą,

- art. 27 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od uchylenia decyzji o zasiłku dla opiekuna.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1a ww. ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest zapatrywanie, iż powyższe regulacje należy interpretować przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi. Z tego też względu, wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie tych wskazanych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. i uniemożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji może – w okolicznościach konkretnej sprawy – prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzić w konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP) (vide: wyrok NSA z dnia 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14; wyrok NSA z dnia 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14; wyrok NSA z dnia 12 maja 2017 r., I OSK 328/16; wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17; wyrok NSA z dnia z dnia 7 maja 2020 r., I OSK 2831/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Należy bowiem pamiętać, że przepisy u.ś.r. przy określaniu kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wyraźnie wskazują na osoby, na których, wobec osoby niepełnosprawnej, spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów k.r.o. (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), ale jednocześnie w sposób konkretny przepisy tej ustawy wskazują warunki, na których osobom zobowiązanym do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Wykładnia powyższych regulacji, na którą powołał się Sąd I instancji, nie prowadzi do całkowitego odrzucenia owych warunków, a jedynie wskazuje, że w okolicznościach konkretnej sprawy należy przyznać pierwszeństwo wynikom wykładni systemowej i celowościowej nad wykładnią językową, skoro ta prowadzi do skutków niemożliwych do zaakceptowania na gruncie konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej gwarantowanej przez państwo prawa (art. 2 Konstytucji RP) i nakazu ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Z taką sytuacją mamy do czynienia chociażby w sytuacji gdy osoba, którą ustawodawca preferuje jako uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem jest spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, nie jest małoletnia lub nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a mimo to nie jest w stanie opieki tej sprawować. Wówczas proces wykładni prawa, który odbywa się zawsze w okolicznościach konkretnej sprawy, prowadzi do uwzględnienia regulacji tyczącej warunków określających kolejność wykonywania obowiązku alimentacyjnego. Przepis art. 132 k.r.o. stanowi w tym zakresie, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że skarżący jako wnuk A. G., jest z nią spokrewniony w drugim stopniu. Zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogłoby być mu przyznane tylko wówczas, gdyby ziściły się warunki, o jakich mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W świetle przyjętej w tej sprawie przez Sąd I instancji prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. należy przyjąć, że możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym sama nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolna tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - niejako w jej zastępstwie - osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. W tym względzie WSA Lublinie trafnie zanegował możliwość stwierdzenia, że w każdej sytuacji, gdy żyje pełnoletni i nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności krewny w pierwszym stopniu w linii prostej (lub bocznej), to sprawa możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego krewnemu w kolejnym stopniu jest definitywnie zamknięta, niezależnie od zakresu osobistych (w tym zdrowotnych), zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego w pierwszym stopniu.

W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że w niniejszej sprawie nie przeprowadzono należytego postępowania wyjaśniającego na okoliczność czy dzieci A. G. rzeczywiście są w stanie podołać ciążącemu na nich obowiązkowi alimentacyjnemu poprzez osobiste sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, czy też pośrednio – poprzez pokrywanie kosztów opieki sprawowanej przez osoby trzecie. W toku postępowania ustalono jedynie, że J. C. jest aktywna zawodowo, zamieszkuje w odległości 50 km od domu matki i nie przewiduje rezygnacji z zatrudnienia. W. G. od wielu lat ma przyznaną rentę inwalidzką z powodu częściowej niezdolności do pracy i zamieszkuje w odległości 15 km od matki. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na podstawie tych informacji nie sposób rzetelnie zweryfikować sytuacji mieszkaniowej, zdrowotnej i majątkowej dzieci A. G. Całkowicie zaniechano również rozważenia czy fakt przebywania ww. w znacznej odległości od miejsca zamieszkania niepełnosprawnej matki, obiektywnie wyklucza możliwość zapewnienia przez nich opieki w sposób ciągły i regularny. Bez należytych ustaleń w tym zakresie nie można natomiast przyjąć, że w stosunku do J. C. i W. G. nie występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki nad matką. Dlatego też zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a u.ś.r. należało uznać za nieuzasadniony.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia wskazanych przepisów P.p.s.a. powiązanych z art. 27 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że taki przepis nie występuje w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ze stanu sprawy wywieźć można, że autor skargi kasacyjnej miał na myśli art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. bo taki przepis wskazany został w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w odniesieniu do kwestii związanej ze zbiegiem uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna. Przepis ten był także analizowany przez Sąd I instancji w ramach oceny stanowiska Kolegium co do występowania w tej sprawie negatywnej przesłanki wykluczającej przyznanie K. P. świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Jak natomiast wynika z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Słusznie Sąd I instancji stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwu świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. W analizowanym przypadku, skarżący, który miał ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią takiego wyboru dokonał, albowiem w związku ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożył pisemne oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania wnioskowanego świadczenia. Oświadczenie to w sposób niewątpliwy wykazało wolę strony, co do rezygnacji z przysługującego jej zasiłku dla opiekuna. Wskazany przez stronę termin rezygnacji ma w tym przypadku charakter drugorzędny. Niezależnie od warunkowego charakteru oświadczenia o rezygnacji z prawa do zasiłku dla opiekuna, wybór co do rodzaju świadczenia jest bowiem oczywisty. W tym przypadku decydującego znaczenia nie może mieć więc okoliczność, że skarżący nie złożył wniosku o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Z treści pism i oświadczeń strony jednoznacznie wynika, że chce uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, nie chce jednak utracić ciągłości otrzymywania świadczenia. Trzeba tu zaznaczyć, że przepis art. 27 ust. 5 ustawy stanowi tylko o dokonaniu wyboru świadczenia przez osobę uprawnioną (nie ma w nim mowy o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zachodzi więc konieczność uprzedniej rezygnacji przez uprawnionego z przyznanego już świadczenia, tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do drugiego świadczenia objętego zbiegiem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji, wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia. Fakt pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna w świetle oświadczenia o wyborze świadczenia korzystniejszego, nie mógł zatem stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od daty złożenia wniosku. Prawo do tego świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 u.ś.r.).

Mając na uwadze, że skarżący deklarował rezygnację z prawa do zasiłku dla opiekuna z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd I instancji słusznie wskazał, że w grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. W orzecznictwie wskazuje się, że to ostatnie rozwiązanie zasadza się na przyjęciu, że kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość odpowiedniego załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1676/18). Nie można również pominąć możliwości stwierdzenia we właściwym trybie wygaśnięcia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Innymi słowy, po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń. W konsekwencji, Sąd I Instancji zasadnie stwierdził, że orzekające w tej sprawie organy naruszyły art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. rygorystycznie przyjmując, że za odmową przyznania świadczenia przemawia fakt pobierania przez wnioskodawcę zasiłku dla opiekuna.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.