Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 358/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 par 1 pkt 5; art. 127 par 3; art. 106; art. 7; art. 77 par 1; art. 80; art. 107 par 3;
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 17 ust. 1; art. 92; art. 7;
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 269 par 1;
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.10 par 3; art. 11 pkt 1-7; art. 12 par 1 pkt 3; art. 13; art. 42 par 2; art. 14 par 1;
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: par 11 pkt 4;
journal: Dz.U. 1991 nr 42 poz 188
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r. w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i  organów samorządu notarialnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi Rady Izby Notarialnej w [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Minister Sprawiedliwości, po rozpoznaniu wniosku Rady Izby Notarialnej w [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2010 r. o powołaniu R. M. na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej w K.

Rozstrzygnięcie organu zapadło na podstawie następujących ustaleń:

W dniu [...] stycznia 2010 r. R. M. (uczestniczka postępowania) od 2002 r. wykonująca zawód radcy prawnego oraz doradcy podatkowego wystąpiła do Ministra Sprawiedliwości z wnioskiem o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w K.

Rada Izby Notarialnej w [...] (skarżąca) uchwałą nr [...] z [...] maja 2010 r. negatywnie zaopiniowała wniosek R. M. o powołanie na stanowisko notariusza oraz o wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w K.

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że kandydatka nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza z uwagi na notoryczne zaleganie z płaceniem obowiązkowych składek. Ponadto kandydatka pozostawała w konflikcie prawnym z [...] Izbą Gospodarczą i spór ten zakończył się postępowaniem egzekucyjnym skierowanym wobec niej. Rada podniosła, iż w zawodzie notariusza nie ma miejsca na jakiekolwiek zaniedbania w wykonywaniu obowiązków. Z tego względu postępowanie kandydatki należy ocenić jako jaskrawy przejaw lekceważącego stosunku do korporacji, której jest członkiem, a także do obowiązujących przepisów prawa. Ponadto Rada negatywnie zaopiniowała wniosek kandydatki w zakresie wyznaczenia kolejnej kancelarii notarialnej w K. uznając, że nie widzi potrzeby zwiększania liczby notariuszy biorąc pod uwagę dobro kształcącej się aktualnie kadry asesorów i aplikantów.

Na skutek zażalenia R. M. od ww. uchwały Krajowa Rada Notarialna utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę (uchwała z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...]). W uzasadnieniu Krajowa Rada Notarialna stwierdziła, iż fakt długotrwałego zalegania przez kandydatkę ze składkami członkowskimi na rzecz samorządu radców prawnych stanowi okoliczność, nad którą nie sposób przejść do porządku. Poddaje ona bowiem w wątpliwość takie kwalifikacje jak rzetelność, obowiązkowość i samodyscyplinę. Okoliczności te dyskwalifikują kandydatkę jako przyszłego notariusza, zwłaszcza mając na względzie obowiązki jako płatnika danin publicznych.

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Minister Sprawiedliwości powołał R. M. na stanowisko notariusza i wyznaczył siedzibę kancelarii notarialnej w K.

W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości uznał za bezsporny fakt, iż kandydatka wykonując zawód radcy prawnego spełniła warunki wymienione w art. 11 pkt 1-3, 7 oraz art. 12 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 - dalej: Pr. not.). Wykonywała bowiem zawód radcy prawnego przez co najmniej 3 lata, ukończyła studia wyższe w zakresie prawa, posiada nieskazitelny charakter i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Odnosząc się do zastrzeżeń organów samorządowych Minister stwierdził, iż nie ulega wątpliwości, że kandydatka składki członkowskie uregulowała dopiero po tym jak zostały wniesione pozwy do sądu, jednakże tego tytułu nie było prowadzone wobec niej postępowanie wyjaśniające ani dyscyplinarne. Obecnie, jak wynika z informacji Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], nie ma zaległości w ich opłacaniu. W tej sytuacji zdaniem Ministra jednoznaczne negatywne twierdzenia Rady dotyczące osoby kandydatki - z pominięciem istotnych dla niej okoliczności nie mogą rzutować na rzetelną ocenę osoby kandydatki pod kątem spełniania warunków niezbędnych do powołania na stanowisko notariusza (por. wyrok NSA z 5 lipca 2007 roku, sygn. akt II GSK 116/07). Minister uznał, że brak jest również przesłanek pozwalających uznać, iż R. M. bagatelizowała swoje obowiązki korporacyjne poprzez istniejący cywilny spór prawny z [...] Izbą Gospodarczą dotyczący zaległego czynszu (ok. [...] zł). Zarzuty stawiane Pani R. M. nie miały bowiem nic wspólnego z wykonywaniem przez nią zawodu radcy prawnego. Co prawda Prezes [...]IG skierował skargę na R. M. do Okręgowej Izby Radców Prawnych zarzucając jej naruszenie zasad etyki zawodowej lecz [...] Izba Gospodarcza nie przekazała Rzecznikowi Dyscyplinarnemu żadnych dokumentów potwierdzających stawiane zarzuty i nie ustosunkowała się do jej wyjaśnień. Na tej podstawie Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego postanowił umorzyć postępowanie wyjaśniające w stosunku do R. M. Minister zauważył też, że R. M. będąc udziałowcem firmy E. próbowała polubownie rozwiązać problem zadłużenia tej firmy. Do kompromisu jednak nie doszło.

W ocenie Ministra samo nieterminowe opłacanie składek korporacyjnych nie może automatycznie przesądzać o braku rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza po stronie kandydatki (por. wyrok WSA z 11 grudnia 2007 roku, sygn. akt VI SA/Wa 1903/07) bowiem ten fakt nie stanowił podstawy wszczynania jakiegokolwiek postępowania dyscyplinarnego. Kandydatce nigdy z tego powodu nie postawiono zarzutu naruszenia zasad etyki zawodowej radcy prawnego. Ponadto nieterminowe opłacanie składek korporacyjnych miało miejsce prawie 2 lata temu. Obecnie składki opłacane są w terminie i nie ma żadnych zaległości.

Poddając analizie kwestię dotyczącą przymiotu nieskazitelności charakteru kandydatki i rękojmi prawidłowego wykonania przez nią zawodu notariusza, o czym mowa w art. 11 pkt 2 Pr. not. Minister wskazał, że w orzecznictwie przyjmuje się, że jest to całokształt cech indywidualnych, zdarzeń i okoliczności składających się na wizerunek notariusza, jako osoby zaufania publicznego z uwzględnieniem zdarzeń i faktów tak z życia zawodowego, jak też spoza tej sfery.

Przywołując orzecznictwo organ wskazał, iż przydatność kandydatki do zawodu notariusza powinna być oceniona na podstawie jej dotychczasowego postępowania, które w przypadku R. M. świadczy o wysokim poziomie umiejętności prawniczych, gwarantujących prawidłowe i rzetelne wykonywanie zawodu notariusza.

Co do proponowanej siedziby kancelarii notarialnej w K. organ uznał, że utworzenie tam kancelarii jest możliwe i celowe. K., gdzie zamieszkuje obecnie 6 tyś mieszkańców są prężnie rozwijającym się ośrodkiem handlowo-usługowym i obecnie funkcjonuje tylko 1 notariusz. Ponadto tu skoncentrowany jest obrót nieruchomościami związany z powstającymi osiedlami, co wiąże się z zapotrzebowaniem na usługi notarialne. Natomiast, wbrew twierdzeniom Rady, liczba notariuszy i sporządzanych przez nich aktów są jedynie wskazówką określającą lokalne potrzeby, nie stanowią zaś podstawy do odmowy wyznaczenia takiej siedziby. Ponadto żaden przepis prawa nie przewiduje aby asystenci i asesorzy mieli uprzywilejowaną pozycję w stosunku do innych kandydatów, tak jak tego chce Rada.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości lokal proponowany na siedzibę kancelarii notarialnej jest odpowiedni na ten cel.

Rada Izby Notarialnej w [...] wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 11 pkt 2 Pr.not. w związku z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez powołanie na stanowisko notariusza osoby, co do której istnieją jednoznaczne dowody, iż nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza i nie posiada przymiotu nieskazitelnego charakteru;

- art. 10 Pr.not. w zw. z § 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 roku w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego (Dz. U. z 1991 roku Nr 42 poz. 188) poprzez niepowołanie żadnych dowodów na poparcie decyzji o wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej w K.;

- art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 i 80 k.p.a., poprzez sprzeczność ustaleń Ministra Sprawiedliwości z treścią istniejącego w sprawie materiału dowodowego.

Skarżąca Rada wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wywodziła, że Minister Sprawiedliwości jest w posiadaniu dowodów wskazujących, że kandydatka podczas wykonywania zawodu radcy prawnego notorycznie zalegała z płaceniem składek korporacyjnych. Okoliczności te dowodzą, że R. M. nie daje rękojmi wykonywania zawodu zaufania publicznego jakim jest zawód notariusza, związany z koniecznością terminowego uiszczania określonych kwot pieniężnych. Ponadto kandydatka nie wywiązywała się ze swoich zobowiązań wobec [...] Izby Gospodarczej. W ocenie Rady, Minister Sprawiedliwości zaniechał także ustalenia, czy zapotrzebowanie na usługi notarialne w K. jest zaspokojone. Zdaniem Rady, Minister Sprawiedliwości podjął de facto decyzję uznaniową wyłącznie po stwierdzeniu spełnienia przez kandydatkę przesłanek formalnych.

Odnosząc się po przedmiotowego aspektu sprawy - kwestii lokalizacji kancelarii notarialnej w K. - Rada wskazała, iż Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniu swojej decyzji nie odniósł się w ogóle do podniesionych argumentów.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. Minister Sprawiedliwości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zdaniem organu zarzut naruszenia art. 11 pkt 2 Pr.not. jest chybiony. Minister Sprawiedliwości zbadał i ocenił, że kandydatka spełnia warunki przewidziane ustawą Prawo o notariacie, w szczególności że daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. W niniejszym postępowaniu nie została też naruszona zasada swobodnej oceny dowodów, gdyż w sposób logiczny i wyczerpujący dokonana została ocena całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Minister powtórzył swoją argumentację dotyczącą niepłacenia przez R. M. składek oraz sporu cywilnego z [...] Izbą Gospodarczą stwierdzając, iż oceny osoby zainteresowanej pod kątem rękojmi prawidłowego wykonywania przez nią zawodu można dokonać wyłącznie przy uwzględnieniu wszystkich dowodów zgromadzonych w danej sprawie, a ocena ta stanowić ma wypadkową znanych organowi na podstawie akt sprawy administracyjnej zachowań tej osoby dających jej obraz jako osoby wykonującej zawód zaufania publicznego. Ponownie rozpoznając sprawę Minister nie dopatrzył się przesłanek pozwalających uznać, iż kandydatka lekceważyła swoje obowiązki korporacyjne poprzez istniejący spór cywilny z [...] Izbą Gospodarczą, zaś zarzuty formułowane pod adresem kandydatki nie miały nic wspólnego z wykonywaniem przez nią zawodu radcy prawnego. Okoliczność, iż w K. działa jedna kancelaria notarialna nie może stanowić przeszkody do utworzenia kolejnej kancelarii notarialnej w tej miejscowości. Nadto z przepisów ustawy Prawo o notariacie, w żadnym razie nie wynika, aby podstawą utworzenia w danej miejscowości kancelarii notarialnej była ilość sporządzanych aktów notarialnych na danym terenie, czy też przejściowe kłopoty gospodarcze. Okoliczności te nie mogą stanowić podstawy do odmowy wyznaczenia siedziby zgodnie z wnioskiem kandydatki, która spełnia warunki ustawowe do powołania jej na stanowisko notariusza. Ponadto ustawa Prawo o notariacie nie przewiduje również, aby warunkiem utworzenia kancelarii zapewnienie rentowności tego rodzaju instytucji.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości wniosła Rada Izby Notarialnej w [...]. Zarzuty skargi obejmowały naruszenie:

a) przepisów postępowania:

- art. 6 k.p.a. poprzez naruszenie zasady działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa,

- art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez niewyłączenie z orzekania pracownika organu administracyjnego, który brał udział w niższej (pierwszej) instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji,

- art. 7 k.p.a. przez naruszenie wymogu podjęcia przez organ administracji działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,

- art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie dowolnych ustaleń faktycznych opartych na nie rozpatrzonym w pełni materiale dowodowym,

- art. 107 § 3 k.p.a., w zw. z § 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r. w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego (Dz. U. Nr 42, poz. 188) poprzez nie podanie przyczyn, że w K. istnieje zapotrzebowanie na lokalizację nowej kancelarii notarialnej w tym mieście.

b) prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 11 pkt 2 Pr. not., poprzez powołanie na stanowisko notariusza osoby, co do której istnieją jednoznaczne dowody, iż nie spełnia przesłanek dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza i nieskazitelności charakteru;

- art. 17 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 11 pkt 2 Pr. not., poprzez dopuszczenie do wykonywania "zawodu zaufania publicznego" osoby, co do której istnieją jednoznaczne dowody, iż nie spełnia przesłanek rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu i nieskazitelności charakteru.

- art. 1 § 1 w zw. z art. 2 § 1, art. 10 § 1 i art. 12 § 1 pkt 3 Pr.not. poprzez powołanie na stanowisko notariusza osoby wykonującej inny zawód prawniczy, a w konsekwencji naruszenie zasady niepołączalności zawodu notariusza z innymi zawodami prawniczymi oraz zasady bezstronności notariusza.

Wskazując na powyższe zarzuty Rada Izby Notarialnej w [...] wniosła o uchylenie w całości decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że zarówno decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2010 r., jak i decyzja z dnia [...] grudnia 2010 r. zostały sporządzone i podpisane przez tego samego pracownika organu administracji, działającego z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości. Obie decyzje podpisał Podsekretarz Stanu Z. W. Zdaniem skarżącej stanowiło to naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

W odniesieniu do kwestii merytorycznych skarżąca ponownie zakwestionowała ocenę Ministra Sprawiedliwości, co do spełnienia przez kandydatkę rękojmi wynikającej z Prawa o notariacie. Organ, oceniając kandydatkę według art. 11 pkt 2 Pr. not. nie dokonał tego w sposób właściwy. W ocenie skarżącej decyzje uznaniowe Ministra Sprawiedliwości wymagają zatem starannego uzasadnienia, opartego na wszystkich okolicznościach faktycznych sprawy, zaś zaskarżone decyzje tych wymogów nie spełniają. Zdaniem skarżącej Minister Sprawiedliwości uchylił się od rozważenia niniejszego problemu w odniesieniu do niezwykle istotnej kwestii roli notariusza jako płatnika danin publicznych. Tym samym fakt, iż kandydatka ma problem z wywiązywaniem się ze swoich finansowych zobowiązań bez wcześniejszych ponagleń aż do wniesienia pozwu o zapłatę włącznie każe wątpić, czy będzie ona w stanie wypełniać rolę płatnika danin publicznych.

Rada podniosła też zarzut niedopuszczalności sytuacji, w której kandydat na stanowisko notariusza wykonuje inny zawód prawniczy w momencie swojego powołania i nie zaprzestaje jego wykonywania po powołaniu jest niedopuszczalna zarówno z punktu widzenia przepisów prawa. Na te okoliczność skarżąca załączyła do skargi opinię prawną sporządzoną przez prof. dr. hab. A. O. z U[...] w L.

W odniesieniu do kwestii lokalizacji kancelarii notarialnej w K. skarżąca podważyła stanowisko Ministra Sprawiedliwości, wskazując, iż w tym przedmiocie organ winien wydać decyzję po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w trakcie którego należy w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, pozwalający na ocenę zaspokojenia zapotrzebowania na usługi notarialne na danym obszarze. Jedyną metodą pozwalającą na obiektywne i wymierne określenie lokalnego zapotrzebowania na potrzeby notarialne jest przeprowadzenie stosownych badań statystycznych obrazujących sytuację lokalną.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. W ocenie Ministra Sprawiedliwości Rada Izby Notarialnej w [...] wysnuła niedopuszczalny wniosek, że do oceny czy kandydatka daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza wystarczy sam fakt nieuiszczania w terminie składek korporacyjnych, bez uwzględnienia przyczyn, dalszego zachowania kandydatki (uiszczania w terminie składek korporacyjnych w późniejszym okresie czasu), wyrównania zaległości, braku negatywnych następstw z tym związanych, całokształtu cech kandydatki i jej postępowania w życiu zawodowym. Ponadto Rada Izby Notarialnej w [...] kwestionując sposób dokonanej przez Ministra Sprawiedliwości oceny dotyczącej celowości utworzenia kolejnej kancelarii notarialnej w K. nie wskazała, jak jej zdaniem powinna przebiegać takowa ocena. Stwierdziła jedynie, że powinna zostać dokonana "analiza rynku usług notarialnych", co zresztą zostało zawarte w wydanych decyzjach.

Organ uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. - poprzez sporządzenie i podpisanie przez działającego z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości Podsekretarza Stanu Z. W. zarówno decyzji o powołaniu R. M. na stanowisko notariusza, jak i decyzji wydanej w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ wskazał, że Minister Sprawiedliwości wykonuje swoje zadania przy pomocy podsekretarzy stanu, gabinetu politycznego ministra oraz dyrektora generalnego urzędu (art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów, tj. Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199 ze zm.). Podstawę do dekoncentracji wewnętrznej kompetencji ministra zawiera również art. 268 a k.p.a., który stanowi "organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważniać pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń". Niezależnie od formy dekoncentracji kompetencji, pracownicy ministerstwa wykonują kompetencje przysługujące ministrowi w jego imieniu. Oznacza to, że decyzja administracyjna wydana jest zawsze w imieniu ministra. Organ powołał się na przepis art. 127 § 3 k.p.a. oraz uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r. sygn. akt l OPS 13/09 stwierdzającą, iż art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma zastosowanie do osoby piastującej funkcję ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Podobny pogląd wyraził m. in. w wyroku z dnia 6 września 2007 r., sygn. akt I OSK 909/07.

Ustosunkowując się do kwestii jednoczesnego wykonywania zawodu radcy prawnego i notariusza zauważyć to- zdaniem Ministra - o wykonywaniu zawodu notariusza można mówić dopiero z chwilą uruchomienia kancelarii notarialnej. Zgodnie z art. 14 § 1 Pr.not. notariusz jest obowiązany w ciągu dwóch miesięcy od zawiadomienia o powołaniu uruchomić kancelarię i zawiadomić o tym Ministra Sprawiedliwości. Tak więc sam fakt powołania na stanowiska notariusza nie uprawnia do twierdzenia, iż jednocześnie kandydatka wykonuje zawód radcy prawnego i notariusza.

Uczestniczka postępowania R. M. nie zajęła stanowiska w sprawie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną (postanowienie, akt, lub inną czynność z zakresu administracji publicznej) z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego, obowiązującego w dacie wydania tego rozstrzygnięcia.

Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), cytowanej dalej jako p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., mogącego stanowić podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, iż wydanie obu decyzji przez tego samego, upoważnionego Podsekretarza Stanu stanowiło naruszenie wyżej powołanego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale w składzie siedmiu sędziów z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09 stanął na stanowisku, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję ministra w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Skład orzekający podziela w pełni to stanowisko. Niezależnie od tego na podstawie art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a." sąd jest związany stanowiskiem zajętym w uchwale przez NSA.

Z kolei rozpatrując pozostałe zarzuty, należy stwierdzić, że podstawę materialnoprawną wydanych rozstrzygnięć stanowiły art. 10, 11 pkt 1-3 i 7, 12 § 1 pkt 3 Pr. not. W świetle powyższych uregulowań organem powołującym na stanowisko notariusza i wyznaczającym siedzibę jego kancelarii jest Minister Sprawiedliwości. Decyzja wydawana jest na wniosek osoby zainteresowanej po zasięgnięciu opinii rady właściwej izby notarialnej.

Przepis art. 11 Pr. not. precyzuje wymogi, jakie powinien spełniać kandydat na notariusza. Jednocześnie osoby, wymienione w art. 12 § 1 ww. ustawy są zwolnione od wykazania przesłanki przewidzianej w art. 11 pkt 4, 5, 6 tego aktu. Decyzja wydawana przez Ministra Sprawiedliwości jest decyzją uznaniową z tym, że zgodnie z art. 10 § 3 Pr. not. może on odmówić powołania na stanowisko notariusza osoby, tylko wtedy, gdy kandydat ten nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 11-13 ww. ustawy.

Przed podjęciem decyzji organ jest prawnie zobowiązany do zasięgnięcia opinii organu samorządu notarialnego (art. 106 k.p.a.), z tym, że stanowisko opiniującego nie jest dla Ministra Sprawiedliwości wiążące.

W niniejszej sprawie, orzekając w sprawie wniosku R. M. organ nie naruszył wskazanych wyżej przepisów ustawy - Prawo o notariacie. Wydana zaś przez niego decyzja zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy. Nie doszło też do naruszenia wskazanych w skardze przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Również uzasadnienia decyzji są zgodne z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. bowiem organ wyczerpująco ustosunkował się do wszystkich zarzutów Rady, zaś na poparcie swojego stanowiska przytoczył bogate orzecznictwo sądowe.

Organ ustalił, że R. M., wykonując nieprzerwanie od 2002 r. zawód radcy prawnego spełnia wymagania określone w art. 11 w związku z art. 12 § 1 pkt 3 Pr. not.

Kwestię sporną pomiędzy skarżącą a organem stanowiła ocena ujawnionych w toku postępowania faktów związanych z niepłaceniem przez kandydatkę składek członkowskich oraz konfliktem z [...] Izbą Gospodarczą co do zaległości w płatnościach czynszu najmu.

Mimo tych okoliczności Sąd uznał za trafne stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że kandydatka jest nieskazitelnego charakteru oraz daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Niewątpliwie przeciwko kandydatce nie toczyło się żadne postępowanie dyscyplinarne czy wyjaśniające ani nie postawiono jej zarzutu naruszenia zasad etyki zawodowej lub niewywiązywania się z obowiązków wobec korporacji zawodowej. Składki członkowskie zostały ostatecznie uregulowane i jak ustalił Minister od 2 lat są płacone regularnie. Z akt sprawy wynika ponadto, że R. M. sprawuje patronat nad aplikantami radcowskimi co należy uznać za wyraz pozytywnej oceny osoby R. M. ze strony organów samorządu radcowskiego.

Wbrew zarzutom skargi incydent związany z konfliktem z [...] Izbą Gospodarczą nie może rzutować na ocenę osoby kandydatki jako radcy prawnego i zamykać jej drogę do innego zawodu prawniczego bowiem nie dotyczył on jej postawy zawodowej lecz był związany z działalnością prywatną prowadzoną jako udziałowiec spółki prawa handlowego.

W tym stanie rzeczy jej cechy charakteru jak i nienaganny przebieg całej pracy zawodowej sprawiają, że jest osobą wiarygodną i brak jest jakichkolwiek przeciwwskazań, aby wykonywała zawód notariusza.

W rozpoznawanej sprawie Rada zakwestionowała dokonaną przez Ministra wykładnię art. 11 pkt 2 Pr. not. dotyczącą rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. W ocenie Sądu nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej.

Pojęcia nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, o której stanowi art. 11 pkt 2 Pr. not. nie są zdefiniowane w tej ustawie. Jednakże można przyjąć, iż rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu daje osoba posiadająca zweryfikowaną w przewidzianym prawem trybie wiedzę, której postępowanie odpowiada przyjętym w społeczeństwie normom etycznym, moralnym i której dotychczasowe zachowanie dotyczące tak sfery zawodowej, jak też prywatnej składa się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Taka interpretacja zakresu pojęcia "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza" nie budzi zastrzeżeń i wielokrotnie była wskazywana w orzecznictwie (tak: wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 października 2007 r. sygn. VI SA/Wa 1405/07, wyrok NSA z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. II GSK 302/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 lutego 2007 r., sygn. VI SA/Wa 2193/06, wyrok NSA z dnia 14 lutego 2007 r. sygn. II GSK 294/06). Uznanie, że dana osoba daje rękojmię powinno opierać się na rozważeniu całokształtu jej cech, jak również jej postępowania w życiu zawodowym i osobistym, odnoszących się do okoliczności stanowiących prognozę co do należytego wykonywania obowiązków notariusza jako zawodu zaufania publicznego (tak: wyrok NSA z dnia 18 października 2007 r., sygn. II GSK 182/07).

Spełnienie warunku rękojmi nie jest oceniane w skali punktowej, czy stopniowej. Kandydat na notariusza albo daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, albo takiej rękojmi nie daje. Należy przyjąć, że w stosunku do osoby, która nienagannie wykonywała inny zawód prawniczy istnieje domniemanie, że osoba ta daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Przydatność kandydata do zawodu notariusza powinna być oceniona na podstawie jego dotychczasowego postępowania, mogącego świadczyć o poziomie umiejętności prawniczych i gwarantującego prawidłowe, rzetelne wykonywanie obowiązków zawodowych w ramach kancelarii notarialnej. Obiektywnie sprawdzone umiejętności zawodowe w powiązaniu z nienagannym przebiegiem dotychczasowej pracy dają, zdaniem Sądu, wystarczające podstawy do przyjęcia, że dana osoba gwarantuje prawidłowe wykonywanie zawodu także w ramach innej korporacji prawniczej.

W rozpoznawanej sprawie uczestniczka wykonywała zawód radcy prawnego, w związku z czym spełniała wymogi określone w art. 11 pkt 1-3 i art. 12 § 1 pkt 3 Pr. not., w tym wymóg rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Jednocześnie ustawodawca przyjął, że osoby, które ukończyły inną aplikację prawniczą i pracowały w zawodzie dają rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Osoby te posiadają bowiem niezbędną wiedzę i doświadczenie do wykonywania zawodu notariusza i dlatego, przy spełnieniu pozostałych warunków określonych w art. 11- 13 Pr. not., mogą ubiegać się o powołanie na to stanowisko. Rękojmię należytego wykonywania zawodu notariusza należy więc oceniać przez pryzmat rękojmi dotychczas wykonywanego zawodu, w tym przypadku zawodu radcy prawnego (tak wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. II GSK 277/07). Wobec tego przyczyny zmiany zawodu nie mogą świadczyć, iż kandydatka nie spełnia przesłanki z art. 11 pkt 2 Pr. not.

Sąd podziela stanowisko organu, iż notariusze jako osoby wykonujące zawód zaufania publicznego powinni prezentować wysoki standard etyczny i merytoryczny, a kandydatka posiadając szeroką wiedzę i doświadczenie zawodowe daje gwarancje zapewnienia tych standardów. Sąd nie uważa jednak, aby ocena rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza oparta na powyższych kryteriach wykraczała poza granice uznania administracyjnego.

Decyzja Ministra Sprawiedliwości jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego i obowiązkiem organu jest dokładne zbadanie i rozważenie okoliczności indywidualnych danej sprawy w celu jej prawidłowego rozwiązania. Organ mając możliwość wyboru rozstrzygnięcia powinien wybrać rozstrzygnięcie optymalne uwzględniając interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Przede wszystkim nie można zgodzić się ze skarżącą Radą, iż sprawy zaległości płatniczych kandydatki automatycznie podważają jej wiarygodność jako osoby zaufania publicznego i prowadzą do wniosku, że jako notariusz w przyszłości może dopuścić się uchybień w tym zakresie. Analizując sprawę z tego punktu widzenia w szczególności istotna jest okoliczność, że nie toczyło się przeciwko kandydatce żadne postępowanie dyscyplinarne, jak również to, iż sprawa zaległości czynszowych nie dotyczyła wykonywania zawodu radcy prawnego lecz nastąpiła w związku z podjętą działalnością gospodarczą w formie spółki prawa handlowego, w której R. M. była udziałowcem i członkiem zarządu. Dokonując oceny kandydata organ musiał zatem oprzeć się na wszystkich dowodach zebranych w toku postępowania dokonując ich gradacji i właściwej oceny. Nie można podzielić argumentów strony skarżącej, iż incydenty w zakresie opisanych wyżej zaległości składkowych oraz czynszowych z samego założenia stwarzają zagrożenie prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. W konsekwencji, zdaniem Sądu, brak jest uzasadnionych podstawy do postawienia Ministrowi Sprawiedliwości zarzutu, że pominął kwestię roli notariusza jako płatnika danin publicznych. Z tych przyczyn w działaniu Ministra Sprawiedliwości w tym aspekcie sprawy Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Organ wyjaśnił w sposób prawidłowy przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest przekonująca.

W ocenie Sądu, Minister Sprawiedliwości wyznaczając siedzibę kancelarii notarialnej w K. (zgodnie z wnioskiem kandydatki na notariusza) nie wykroczył poza granice swobody uznania administracyjnego. Lokal wyznaczonej siedziby kancelarii notarialnej spełnia wymogi niezbędne dla funkcjonowania kancelarii notarialnej, co potwierdziła to lustracja lokalu.

Minister Sprawiedliwości w sposób pełny odniósł się do argumentów Rady co do celowości usytuowania kancelarii notarialnej wnioskodawcy w K. Słusznie organ wskazał, że Prawo o notariacie nie uzależnia utworzenia kolejnej kancelarii od nieprzekroczenia określonej liczby kancelarii w danej miejscowości czy wzrostu liczby czynności notarialnych. Liczba notariuszy i sporządzonych przez nich aktów są jedynie wskazówką określającą lokalne potrzeby w zakresie tworzenia kolejnych kancelarii notarialnych, nie mogą jednak stanowić podstawy do odmowy wyznaczenia siedziby zgodnie z wnioskiem kandydata. Odmienne stanowisko upoważniałoby do stwierdzenia w postępowaniu administracyjnym, że naruszona została zasada ochrony słusznego interesu strony (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., II SA 1200/00, LEX nr 54115).

Co do naruszenia w ten sposób § 11 pkt 4 powołanego rozporządzenia (Minister ustala plan siedzib kancelarii notarialnych) podkreślić trzeba, że nadzór Ministra Sprawiedliwości nad notariatem, w tym nad działalnością notariuszy, jest nadzorem prawnym. Oznacza to, że zarówno zakres, przedmiot i kryteria nadzoru, jak i przede wszystkim formy nadzoru są ściśle określone przez ustawy. W związku z tym i z konstytucyjną zasadą działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) należy przyjąć, że Minister Sprawiedliwości może podejmować w stosunku do notariatu wyłącznie te czynności prawne, do których uprawniają wyraźnie przepisy ustawowe (tak: wyrok SN z 11 maja 2000 r., sygn. akt III RN 117/99, OSNP 2001, z. 5, poz. 180). W wyroku tym Sąd Najwyższy podniósł również, że poważną wątpliwość budzi także zgodność z art. 92 Konstytucji zawartego w art. 42 § 2 Prawa o notariacie upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowego trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organami samorządu notarialnego przez to, że przepis upoważniający nie określa wytycznych co treści aktu. Przepis ten do chwili obecnej nie uległ zmianie.

W ocenie Sądu, podniesione przez Radę zarzuty naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 11 pkt 2 Pr. not. w powiązaniu z art.17 ust 1 Konstytucji RP są niezasadne. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 marca 2008 r., sygn. akt K 4/07 stwierdził, że "zadaniem ustawodawcy (i przedmiotem jego odpowiedzialności) jest określenie optymalnego w danej sytuacji modelu przygotowania i wykonywania zawodu prawnika. Przyjęte rozwiązania cechować musi koherencja, równe traktowanie osób wykonujących poszczególne zawody prawnicze lub aspirujących do ich wykonywania(...)"

Natomiast podniesiony dopiero w skardze zarzut bezprawnego łączenia wykonywania zawodu notariusz o radcy prawnego również nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podziela stanowisko Ministra wyrażone w odpowiedzi na skargę, iż rozpoczęcie wykonywania zawodu notariusza następuje z momentem uruchomienia kancelarii notarialnej. Zgodnie z art. 14 § 1 Prawa o notariacie, notariusz jest obowiązany w ciągu dwóch miesięcy od zawiadomienia o powołaniu uruchomić kancelarię i zawiadomić o tym Ministra Sprawiedliwości. Z akt sprawy nie wynika aby uczestniczka postępowania uruchomiła kancelarię notarialną.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.