Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 1489/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-03-02 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 2 marca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Bożena Kasprzak po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za wrzesień 2004 rok oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym postanawia: odmówić skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. J. M. reprezentowany przez adwokata wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. w sprawie podatku od towarów i usług za wrzesień 2004 r. W skardze zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości.

We wniosku skarżący wskazał, że mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną D., synem J., córką M. oraz wnuczkiem M.. Skarżący oraz jego żona i syn prowadzą działalność gospodarczą i osiągają z tego tytułu dochody w wysokości odpowiednio: 1.800 zł, 2.000 zł i 2.200 zł miesięcznie.

Skarżący oświadczył, że jest właścicielem trzech działek budowlanych o powierzchni: 1.000 m2 w K., 1.000 m2 w miejscowości C. i 700 m2 w miejscowości C., a także samochodu osobowego Ford Galaxy z 2000 r. oraz busa transportowego Volkswagen z 2003 r., nie posiada innego majątku ani oszczędności. Jego syn jest właścicielem działki budowlano-rolnej o powierzchni 5.800 m2. Ponadto wnioskodawca wskazał, że co miesiąc "ponoszone koszty to": spłata kredytu, którego rata wynosi 1.760 zł, dostawa wody i odprowadzanie ścieków – 50 zł, dostawa energii elektrycznej – 60 zł, koszty ogrzania budynku 500 zł, należności za usługi telefoniczne – 500 zł oraz koszty wyżywienia 2.500 zł.

Uzasadniając wniosek skarżący podał, że wniósł skargi na dziewięć decyzji. Suma należnych opłat sądowych w tych sprawach wynosi przeszło 6.500 zł. Kwota ta znacznie przewyższa możliwości finansowe skarżącego.

Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 24 listopada 2011 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów skarżącego oraz członków jego rodziny za ostatni rok podatkowy (2010 r.) w sposób umożliwiający określenie wysokości uzyskiwanych przychodów i kosztów ich uzyskania, bądź nadesłania odpisów zeznań podatkowych, nadesłanie ostatniego rachunku zysków i strat z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego jego żonę oraz syna; nadesłanie odpisów deklaracji VAT-7 z dwóch ostatnich okresów rozliczeniowych z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez poszczególnych członków rodziny, nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącego i członków jego rodziny rachunków i ewentualnych lokat bankowych za ostatnie 2 miesiące (prywatnych i firmowych), udokumentowanie wysokości rat kredytowych i faktu ich spłaty; udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków eksploatacyjnych gospodarstwa domowego, na które wskazuje w swoim wniosku oraz wyjaśnienie jakiego budynku dotyczą wskazane we wniosku koszty ogrzewania bowiem z formularza PPF nie wynika by skarżący pozostawał właścicielem jakiegokolwiek budynku, w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał zaświadczenia z urzędu skarbowego dotyczące dochodów członków swojej rodziny za rok 2010, z których wynika, że żona wnioskodawcy uzyskała dochód w wysokości 19.811 zł, dochód skarżącego wyniósł 54.326 zł. Wnioskodawca nadesłał również zaświadczenia: I. M. i K. M., zamieszkałych wspólnie ze skarżącym. Z zaświadczeń tych osób wynika, że osiągnęły one dochód w wysokości odpowiednio 15.979 zł i 54.348 zł.

Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej osobiście skarżący uzyskał w listopadzie 2011 r. przychód rzędu 3.000 zł, zaś jego przychód za październik wyniósł 2.356 zł. Działalność gospodarcza prowadzona przez żonę skarżącego w listopadzie 2011 r. przyniosła przychody w wysokości 348.722 zł, zaś w październiku przychód wyniósł 62.836 zł.

Skarżący nadesłał także wyciągi z rachunków bankowych, z których wynika, że saldo jego rachunku w banku A na koniec października 2011 r. wynosiło 3.785 zł, przy czym suma uznań za ten miesiąc zamknęła się kwotą 12.478 zł, zaś suma obciążeń stanowiła kwotę 10.408 zł; stan tego rachunku na koniec miesiąca listopada wynosił 21. 446 zł, suma uznań to kwota 37.513 zł, suma obciążeń zaś 19.852 zł, przy czym w miesiącu tym skarżący zaciągnął kredyt, w wysokości 31.300 zł, którego miesięczna rata począwszy od grudnia 2011 r. wynosi 694 zł. Historia rachunku skarżącego w Banku B w P. za okres od 31 października 2011 r. do 2 stycznia 2012 r. wskazuje, że jego saldo początkowe wynosiło 3.502 zł, saldo końcowe 1.755 zł, suma uznań za ten okres zamknęła się kwotą 9.600 zł, zaś suma obciążeń wynosiła 11.348 zł. Z nadesłanego rachunku żony skarżącego posiadanego w tym samym banku spółdzielczym za okres od 15 listopada do 31 grudnia 2011 r. wynika, że saldo początkowe wynosiło 46.926 zł, saldo końcowe 34.197, suma uznań w tym okresie zamknęła się kwotą 89.453 zł, zaś suma obciążeń wyniosła 102.182 zł.

Skarżący przedstawił także faktury za usługi telefoniczne z których wynika, że miesięcznie ponosi na ten cel wydatki w granicach 120-180 zł , zaś wydatki jego żony w tym zakresie wynoszą około 250-260 zł. Nadto wnioskodawca wyjaśnił, że wskazane we wniosku koszty ogrzewania dotyczą budynku należącego do jego teściowej, w którym jego żona prowadzi działalność gospodarczą.

Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.

Pismem z dnia 26 stycznia 2012 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia zarzucając naruszenie szeregu przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej w skrócie jako: "P.p.s.a." Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że referendarz sądowy naruszył art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., bowiem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, pomimo że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący podniósł, że on sam i jego bliscy utrzymują się z dochodów z działalności gospodarczej. Wysokość tych dochodów nie pozwala jednak na utrzymanie rodziny i pokrycie kosztów postępowania. Skarżący nie posiada majątku ani oszczędności, które pozwoliłyby uregulować te należności.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego odmawiając uwzględnienia wniosku pominięto szereg okoliczności. Przede wszystkim nie uwzględniono, iż w październiku i w listopadzie 2011 r. przychód skarżącego wyniósł odpowiednio 2.356 zł i 3.017 zł. Pełnomocnik podkreślił, że suma opłat sądowych znacząco przewyższa te wartości. Ponadto nie wzięto pod uwagę, że skarżący nie posiada oszczędności.

Pominięto również, zdaniem pełnomocnika, że podatnik spłaca kredyt, którego rata wynosi 1.760 zł miesięcznie, co stanowi 75 % dochodu z miesiąca października oraz prawie 60% dochodu osiągniętego w listopadzie.

Autor sprzeciwu podniósł ponadto, że nieruchomości należące do skarżącego zostały zajęte przez organy podatkowe, co uniemożliwia ich zbycie i poniesienie opłat sądowych. Pominięto także, że samochód Volkswagen Transporter jest używany przez skarżącego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, więc jego sprzedaż uniemożliwiłaby stronie osiąganie jakichkolwiek dochodów.

Pełnomocnik skarżącego oświadczył, że suma ponoszonych przez skarżącego kosztów, wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynosi 5.370 zł. Na podaną kwotę składają się wydatki na spłatę kredytu, dostawę wody i odprowadzanie ścieków, dostawę energii elektrycznej, ogrzewanie budynku, usługi telefoniczne oraz wyżywienie. Porównanie tej kwoty z dochodami skarżącego świadczy, zdaniem autora sprzeciwu, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego.

W ocenie pełnomocnika referendarz sądowy dokonał niewłaściwej wykładni art. 199 P.p.s.a., gdyż z przywołanego przepisu wywiódł, że obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania nawet jeśli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Zdaniem pełnomocnika powyższe wnioski są sprzeczne z istotą prawa pomocy.

Zdaniem pełnomocnika zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem zasady zaufania do państwa i jego organów wynikającą z art. 2 Konstytucji RP. W treści zaskarżonego postanowienia wskazano bowiem, że w dniu wniesienia skargi skarżący podjął z rachunku bankowego kwotę 10.000 zł pozwalającą na opłacenie wpisów we wszystkich wniesionych tego dnia sprawach. Zdaniem autora sprzeciwu, formułowanie tego rodzaju argumentów jest niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Wobec treści sprzeciwu, a przede wszystkim z uwagi na sformułowane w nim zarzuty naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego oraz żądanie uchylenia zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego, należy przypomnieć, że sprzeciw o którym stanowi art. 259 § 1 P.p.s.a. nie jest typowym środkiem odwoławczym, który może być traktowany analogicznie jak zażalenie. Jego wniesienie nie powoduje poddania orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, ocenie sądu, ale w myśl art. 260 P.p.s.a. powoduje utratę mocy przez to orzeczenie i przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd. Konsekwencją takiej natury sprzeciwu jest traktowanie orzeczenia referendarza sądowego jako "niebyłego", bowiem na skutek wniesienia sprzeciwu, to zadaniem sądu jest samodzielne rozpoznanie sprawy "od nowa" (por. postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 195/11 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Rozpoznając "od nowa" wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd nie ocenia, czy referendarz sądowy dopuścił się naruszenia prawa i czy dokonał właściwej oceny okoliczności przedstawionych we wniosku. Jeśli Sąd uzna, że wniosek zasługuje na uwzględnienie, to przyznaje prawo pomocy w zakresie wynikającym z wniosku lub węższym.

Przed przystąpieniem do wyjaśnienia tych przesłanek i ich oceny, z uwagi na podniesiony w sprzeciwie zarzut naruszenia art. 199 P.p.s.a. należy wyjaśnić, że stosownie do powołanego przepisu to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej zasady i jako taka jest stosowana wyjątkowo, gdy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, co w rozumieniu art. 245 § 3 P.p.s.a. oznacza, że żąda przyznania prawa pomocy w części.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z 10 października 2011 r. sygn. akt II FZ 536/11 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W ocenie Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie jest niezasadny. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób wiarygodny i rzetelny, iż spełnił ustawowe przesłanki uzasadniające przyznanie tej pomocy. Porównanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania (5.370 zł), o których pisze autor sprzeciwu z wysokością obrotu, który skarżący osiągnął w październiku i listopadzie 2011 r. (2.356 zł i 3.017 zł), świadczy zdaniem Sądu nie tyle o tym, że skarżący nie jest w stanie uiść kosztów postępowania w niniejszej sprawie, ile że oświadczenie skarżącego na temat jego sytuacji majątkowej jest niewiarygodne. Zestawienie wysokości kosztów utrzymania z wysokością przychodu za w/w miesiące prowadzi do wniosku, iż skarżący ponosi wydatki niemal dwukrotnie przewyższające przychody. Oznacza, to że wysokość tych wydatków została zawyżona, bądź że skarżący uzyskuje wyższe dochody lub posiada oszczędności, których nie ujawnił we wniosku. Istnieje również uzasadnione przypuszczenie, że oprócz skarżącego wydatki na utrzymanie mieszkania i jedzenie (2.500 zł) ponoszą oprócz skarżącego również inne osoby, które prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe, a w konsekwencji, że wydatki skarżącego są znacznie niższe. Oświadczenie skarżącego o wysokości wydatków zostało udokumentowane szczątkowo. Skarżący przedstawił jedynie dokumenty dotyczące wydatków na usługi telefoniczne w wysokości 120-180 zł miesięcznie. Koszty ogrzania budynku, które we wniosku o przyznanie prawa pomocy zostały określone w wysokości 500 zł okazały się być kosztami związanymi z innym budynkiem (budynek w miejscowości C. należący do teściowej skarżącego).

Wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niewiarygodny również w zakresie osób, które pozostają ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną D, córką M., synem J. oraz wnukiem M.. Tymczasem nadesłane na wezwanie referendarza zaświadczenia o wysokości dochodu dotyczą I. M. i K. M.. Treść tych zaświadczeń wskazuje, że wymienione osoby mieszkają razem ze skarżącym.

W ocenie Sądu przeciwko uwzględnieniu wniosku przemawia również analiza wyciągów z rachunku bankowego skarżącego. Z wyciągu z rachunku w Banku A za październik 2011 r. wynika, że skarżący posiadał środki w wysokości 12.478 zł. Saldo końcowe wyniosło wprawdzie 3.785 zł, jednakże jest to następstwem wypłaty gotówki w wysokości 10.000 zł dokonanej przez skarżącego w dniu 18 października 2011 r. Zestawienie tych kwot z wpisem od skargi, który jest należny w niniejszej sprawie (1.270 zł), a także z kwotą kosztów w innych sprawach zainicjowanych przez skarżącego, pozwala przyjąć, że skarżący jest w stanie partycypować w kosztach postępowania w pełnym zakresie. Również dane zawarte w wyciągu z rachunku za listopad 2011 r. wskazują, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, tym bardziej że we wskazanym miesiącu skarżący uzyskał kredyt w wysokości 31.300 zł.

Jeżeli chcąc uzyskać, a następnie spłacać kredyt, wnioskodawca winien uprzednio wykazać odpowiednio wysoką zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi i konieczne było wykazanie odpowiedniego zabezpieczenia wierzytelności wobec banku, to trudno uznać, aby nie miał on zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny, czy z prowadzoną działalnością gospodarczą i rolną, w tym ewentualnych kosztów postępowania (postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r. sygn. akt I FZ 248/11).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a orzeczono jak w sentencji.

P.Z-C.