Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2216/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(6) ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Protokolant asystent sędziego Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca [...] r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2971/13 w sprawie ze skargi K. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca [...] r. z dnia [...] sierpnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od K. P. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2971/13 (dalej wyrok z 3 kwietnia 2014 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA albo sąd I instancji) w pkt 1 uchylił uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości (dalej Komisja II stopnia) z [...] sierpnia 2013 r., nr [...] (dalej uchwała z [...] sierpnia 2013 r.) i utrzymaną nią w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr 14 (dalej Komisja I stopnia) do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w W. z [...] kwietnia 2013 r., nr [...] (dalej uchwała z [...] kwietnia 2013 r.), stwierdzając w pkt 2 wyroku, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu oraz zasądzając od Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia na rzecz skarżącej K. P. kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wyrok z 3 kwietnia 2014 r. zapadł w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy:

Komisja I stopnia, powołując się na treść przepisu art. 36(6) ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. 2010 r., nr 10, poz. 65 ze zm., dalej jako u.r.p.) uchwałą z dnia 16 kwietnia 2013 r. ustaliła, że K. P. uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Zaskarżoną uchwałą z dnia 26 sierpnia 2013 r. Komisja II stopnia, na podstawie art. 36(8) ust. 1, 9 i 12 u.r.p. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2013, poz. 267 ze zm., dalej k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania K. P. – utrzymała w mocy uchwałę Komisji I stopnia.

Z akt sprawy wynika, że K. P. z części pierwszej egzaminu radcowskiego, przeprowadzonego w dniach 19-22 marca 2013 r. stanowiącego zestaw pytań testowych otrzymała ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu (prawo karne) ocenę dobrą, z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne) ocenę dobrą, z czwartej części egzaminu (prawo gospodarcze) ocenę dobrą, zaś z piątej części egzaminu (prawo administracyjne) ocenę niedostateczną.

Komisja II stopnia podniosła, że w niniejszej sprawie zdająca zakwestionowała w odwołaniu ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa administracyjnego. Przypomniała, że egzaminatorzy ocenili jednomyślnie pracę skarżącej z prawa administracyjnego na ocenę niedostateczną. Przytoczyła uzasadnienia ocen cząstkowych sporządzonych przez poszczególnych egzaminatorów, stwierdzając, że: egzaminator sędzia NSA Stefan Babiarz uznał, że wymogi formalne skargi nie zostały zachowane. Wyjaśnił, że nie dostrzeżono, że skarżąca jest zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu, przez co błędnie z jednej strony wniesiono wniosek o przyznanie prawa pomocy, a z drugiej załączono dowód uiszczenia wpisu od "apelacji". Egzaminator wskazał na brak w pracy podstawy prawnej zarzutów i wniosku o zwrot kosztów postępowania oraz na powołanie prawidłowej podstawy prawnej wniosków skargi. Podniósł, że zdająca nie dostrzegła naruszenia art. 10, 105 § 1, 151 § 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2015, poz. 114 ze zm., dalej u.s.r.), a zarzut naruszenia art. 138 § 1 k.p.a. wskazuje tylko na częściowe rozpoznanie problemu zaistniałego w sprawie. Zdająca nie powołała podstawowych zarzutów zmierzających do obrony i dbałości o dobro klienta, a jest to jeden z podstawowych argumentów, jakimi zdająca powinna się wykazać. Uznał, że praca jest sporządzona w miarę starannie, z poprawnym językiem prawniczym i stylem. Układ graficzny skargi zachowany. Natomiast egzaminator Marcin Sitek uzasadniając ocenę cząstkową stwierdził, że wymogi formalne skargi nie zostały zachowane, nie dostrzeżono, że skarżąca jest zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu. Błędnie załączono dowód uiszczenia wpisu od "apelacji". W pracy nie została wskazana podstawa prawna zarzutów oraz wniosku o zwrot kosztów postępowania. Podano podstawy prawne podstawowego wniosku skargi i dodatkowego. Nie dostrzeżono naruszenia art. 10, 105 § 1, 151 § 1 k.p.a., błędnie wniesiono o przyznanie prawa pomocy. Egzaminator uznał, że zarzut naruszenia art. 138 § 1 k.p.a. wskazuje tylko na częściowe rozpoznanie problemu zaistniałego w przedmiotowej sprawie i nie pozwala na przyjęcie, by praca mogła zostać oceniona na ocenę dostateczną. Wskazał, że podjęcie decyzji o zaskarżeniu oraz wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji organu pierwszej i drugiej instancji są prawidłowe. Praca jest sporządzona starannie, z poprawnym językiem prawniczym i stylem. Układ graficzny skargi zachowany.

W dalszej kolejności Komisja II stopnia wyjaśniła istotę zadania z prawa administracyjnego oraz stwierdziła, że zdający powinni byli zauważyć następujące uchybienia:

1) naruszenie art. 151 k.p.a. przez zaniechanie wydania jednej z decyzji przewidzianych w tym przepisie, co jest prawną konsekwencją wznowienia postępowania. Organ nie mógł, po wznowieniu postępowania, wydać od razu decyzji zwrotowej korzystając z przesłanki przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.s.r.;

2) naruszenie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt. 4 u.s.r., albowiem z treści tego przepisu wynika, że za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie pobrane na podstawie decyzji, która została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W sprawie nie nastąpiło uchylenie decyzji w wyniku wznowienia postępowania i stronie nie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

3) naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji o odmowie umorzenia postępowania, podczas gdy k.p.a. nie przewiduje wydania takiej decyzji;

4) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. przez niezapewnienie stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniu,

5) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji I instancji, która była obciążona wyżej wskazanymi wadami.

W ocenie Komisji II stopnia sporządzona przez zdającą skarga do sądu administracyjnego stanowiąca rozwiązanie kazusu z prawa administracyjnego na egzaminie radcowskim nie spełnia minimalnych wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej, albowiem zdająca nie zrozumiała istoty postawionego zadania, w którym podstawową kwestią było wydanie wadliwej decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu i zwrocie tego świadczenia, w sytuacji pozostawania w obiegu prawnym decyzji przyznającej to świadczenie. W ocenie Komisji II stopnia zdająca w skardze przyjęła rozwiązanie absolutnie nieadekwatne do istoty zadania egzaminacyjnego, a zarzuty naruszenia wskazanych przez nią przepisów były zasadniczo nietrafne i nie miały znaczenia dla zabezpieczenia interesu prawnego strony skarżącej. Komisja II stopnia przyznała, że zdająca powołała zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., jednak nie uzasadniła celowości jego podniesienia. Uznała, że podniesienie zarzutów naruszenia art. 7, 75, 77, 80 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. nie pozwala na wystawienie oceny pozytywnej, bowiem istota zagadnienia w zadaniu z prawa administracyjnego nie sprowadzała się do niewyjaśnienia przez organy, czy świadczenie pobrane przez stronę było faktycznie nienależne, lecz do dostrzeżenia, że w sprawie została wydana wadliwa decyzja o nienależnie pobranym świadczeniu i zwrocie tego świadczenia, w sytuacji, gdy w obiegu prawnym pozostawała decyzja przyznająca to świadczenie.

Skargę na uchwałę Komisji II stopnia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła K. P. Zaskarżonej uchwale zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj. art. 36(4) ust. 10 pkt 1 w zw. z art. 36(5) ust. 2 u.r.p. w zw. z art. 36(4) ust. 1 u.r.p. polegające na błędnym przyjęciu, że praca z części piątej egzaminu zasługiwała na ocenę negatywną, z uwagi na niewyczerpanie przez zdającego "istoty" zadania egzaminacyjnego w sytuacji, gdy takie kryterium nie zostało przewidziane w u.r.p., a wszystkie kryteria ujęte w art. 36(5) ust. 2 u.r.p. zostały w pracy spełnione. Praca zachowywała bowiem wymagania formalne, zawierała właściwie zastosowane przepisy prawa i wskazywała na umiejętność ich interpretacji, zaś zaproponowany sposób rozstrzygnięcia problemu był poprawny i uwzględniał interes strony - a w szczególności doprowadziłby do rozstrzygnięcia na jej korzyść. Pozwalało to na uznanie, że ocena wystawiona za tę część egzaminu powinna być pozytywna, a w konsekwencji przyjęcie, iż skarżąca jest przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Naruszenie tych przepisów miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ uznanie, że praca z części piątej egzaminu zasługiwała na ocenę negatywną rzutowało na negatywny wynik całego egzaminu;

2. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.

• art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 36(8) ust. 12 u.r.p. polegające na pominięciu większości zarzutów postawionych w skardze sporządzonej na potrzeby części piątej egzaminu, w sytuacji, gdy na Komisji II stopnia spoczywał obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, czyli wzięcia pod uwagę wszystkich elementów pracy - w tym postawionych w niej zarzutów;

• art. 80 k.p.a. w zw. z art. 36(8) ust. 12 u.r.p., polegające na ocenie skargi sporządzonej na potrzeby piątej części egzaminu z pominięciem większości postawionych w niej zarzutów oraz ich zasadności i znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy na korzyść reprezentowanej strony, jak również na przekroczeniu swobodnej oceny dowodów poprzez zastosowanie kryterium oceny nieznanego u.r.p. oraz przyjęcie, że podniesienie zarzutu naruszenia przepisów znajdujących zastosowanie na etapie rozstrzygnięcia jest elementem decydującym o przyznaniu pracy oceny pozytywnej w sytuacji, gdy wszystkie elementy skargi, w tym postawione w niej zarzuty, powinny być poddane ocenie, przy czym najważniejsze i kluczowe kryteria oceny prac egzaminacyjnych zostały określone w przepisach u.r.p., a ponadto w sprawie egzaminacyjnej podniesienie zarzutów dotyczących przepisów naruszonych na etapie wyjaśniania sprawy również doprowadziłoby do uchylenia decyzji niekorzystnej dla reprezentowanej strony;

• art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 36 (8) ust. 12 u.r.p. polegające na utrzymaniu w mocy uchwały Komisji I stopnia w sytuacji, gdy mocą tej uchwały skarżąca uzyskała negatywny wynik egzaminu radcowskiego ze względu na negatywną ocenę z części piątej tego egzaminu, chociaż sporządzona przez skarżącą praca powinna uzyskać ocenę pozytywną, ponieważ spełniała wszystkie kryteria oceny.

Zdaniem skarżącej naruszenie wymienionych przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ przeprowadzenie postępowania dowodowego w pełnym zakresie i dokonanie oceny pracy z części piątej egzaminu pod kątem kryteriów przewidzianych w przepisach u.r.p. doprowadziłoby Komisję II stopnia do wniosku, że praca z prawa administracyjnego powinna uzyskać ocenę pozytywną, a zatem pozytywny powinien być wynik całego egzaminu.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie uchwały Komisji II stopnia oraz rozważenie uchylenia poprzedzającej ją uchwały z dnia 16 kwietnia 2013 r. oraz o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o oddalenie skargi oraz podtrzymała dotychczasową argumentację.

Uzasadniając wskazany na wstępie wyrok z 3 kwietnia 2014 r. WSA dokonał wykładni znajdujących zastosowanie przepisów u.r.p. W dalszej części pisemnych motywów sąd I instancji zwrócił uwagę na to, że pomimo iż sporządzona przez skarżącą skarga spełnia wszystkie warunki formalne określone w art. 57 w zw. z art. 46 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), obaj egzaminatorzy w uzasadnieniu ocen cząstkowych stwierdzili, że wymogi formalne skargi nie zostały zachowane. Z drugiej strony egzaminatorzy przyznali, że oznaczenie sądu, strony, ich adresy, termin, tryb zaskarżenia, rodzaj pism, przedmiotu i zakresu zaskarżenia są prawidłowe. Osnowa skargi zachowana. Podpis pełnomocnika i pozostałe załączniki do skargi prawidłowe. W uzasadnieniu ocen cząstkowych daje się zatem zauważyć wewnętrzną sprzeczność gdy idzie o ocenę pracy z punktu widzenia kryterium zachowania wymogów formalnych. Zdaniem sądu I instancji, uzasadnienie ocen cząstkowych nie jest wolne od innych uchybień. Dokonując oceny pracy według kryterium poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony – uszło uwadze egzaminatorów, że w skardze zawarty został trafny wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wraz z uzasadnieniem uprawdopodabniającym zaistnienie okoliczności wymaganych do zastosowania tej instytucji. Pominięcie w uzasadnieniu oceny tego istotnego pozytywnego elementu ocenianej pracy prowadzi do wniosku, że nie został on zauważony przez egzaminatorów, co mogło mieć wpływ na dokonaną ocenę pracy. Wprawdzie Komisja II stopnia przyznała, że do pozytywnych elementów pracy skarżącej należy zaliczyć zawarcie w skardze wniosku o zastosowanie ochrony tymczasowej, a skarga spełnia warunki formalne, jednakże w ocenie Sądu dokonała wadliwych ustaleń, że sposób rozstrzygnięcia przez skarżącą problemu nie zabezpiecza interesu reprezentowanej strony.

Sąd nie podzielił tego stanowiska i wskazał, że z akt sprawy wynika, że skarżąca osiągnęła prawidłowy skutek w postaci zaskarżenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie do właściwego sądu administracyjnego.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca dokonała prawidłowego wyboru rozwiązania zadania z piątej części egzaminu radcowskiego. Sporządziła skargę spełniającą warunki formalne, zawarła prawidłowy wniosek o wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz ewentualnie poprzedzającej ją decyzji organu instancji, wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, a ponadto zawarła uzasadniony wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W ocenie WSA, dowolne są wnioski organu, że prawidłowy wybór rozwiązania, przez wniesienie skargi spełniającej warunki formalne, a do tego zawierającej uzasadniony wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji – nie uwzględnia interesu mocodawcy.

Przyjęta przez skarżącą koncepcja skargi oparta została na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca w sporządzonej skardze wywodziła, że ustalenie nienależnie pobranego świadczenia wymagało wyjaśnienia zasadniczej kwestii wpływu podjętego przez stronę zatrudnienia na możliwość sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Według Sądu z zadania z piątej części egzaminu wynika, że istotnie organy pominęły tę zasadniczą dla rozstrzygnięcia sprawy kwestię.

Sąd I instancji przyznał, że skarżąca nie dostrzegła, że organ w skarżonej decyzji jednocześnie wadliwie w jednej decyzji ustalił nienależnie pobrane świadczenie oraz orzekł obowiązek jego zwrotu, pomimo funkcjonowania w obrocie decyzji w sprawie jego przyznania (w związku z niezakończeniem postępowania wznowieniowego w sprawie przyznania tego świadczenia) – jednocześnie jednak Sąd stanął na stanowisku, że sporządzona skarga zawiera istotne pozytywne elementy, a środki odwoławcze można formułować w rozmaity sposób, bez szkody dla ich prawidłowości i skuteczności.

W ocenie Sądu, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika jakimi motywami Komisja II stopnia się kierowała przy przyjęciu, że elementy negatywne pracy skarżącej przeważyły nad jej elementami pozytywnymi w sposób, który uniemożliwił podwyższenie oceny z kwestionowanej część egzaminu radcowskiego. Również i uzasadnienia ocen cząstkowych obu egzaminatorów nie sprostały wymogowi wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy. W tych ostatnich egzaminatorzy ograniczyli się zasadniczo do wyliczenia negatywnych elementów skargi, z pominięciem jej elementów pozytywnych, a także nie wyjaśnili powodów dla których uznali, że te negatywne elementy pracy zdyskwalifikowały ocenianą pracę.

W konsekwencji uznać należało, że materiał dowodowy sprawy - praca pisemna skarżącej z części piątej egzaminu radcowskiego oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa nie została w pełni prawidłowo rozpatrzona przez organy egzaminacyjne, przez co dopuściły się one naruszenia reguł postępowania administracyjnego wyrażonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Formułując wiążące wskazania dla organu administracji WSA nakazał dokonanie ponownej oceny merytorycznej pisemnej pracy skarżącej z piątej części egzaminu radcowskiego w pełnym zakresie, z uwzględnieniem art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.

W skardze kasacyjnej z 26 maja 2014 r., Komisja II stopnia reprezentowana przez radcę prawnego zaskarżyła w całości wyrok z 3 kwietnia 2014 r. w całości zarzucając na podstawie art. 174 p.p.s.a. naruszenie:

a) przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, t.j. art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez błędne stwierdzenie, że Komisja II stopnia w sposób niepełny ustaliła stan faktyczno-prawny sprawy, czym zostały naruszone art. 7, 77 §1, 80 i 107 §3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, podczas gdy organ odwoławczy w sposób prawidłowy zgromadził i rozważył całokształt zebranego materiału dowodowego sprawy,

b) przepisów prawa materialnego, tj. art. 36 (4) ust. 10 i art. 36 (5) ust. 2 u.r.p. przez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że poszczególne uchybienia pracy egzaminacyjnej K. P., opracowanej w trakcie piątej części egzaminu radcowskiego powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z ocen przewidzianych ustawą.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną z 20 czerwca 2014 r. K. P. reprezentowana przez adwokata wniosła o oddalenie wniesionego środka odwoławczego w całości oraz o zasądzenie od Komisji II stopnia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, powiększonych o kwotę 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Uwzględniając istotę sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia, aby rozpatrzeć je łącznie. W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego, które sprowadzają się do zarzutu błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 36 (4) ust. 10 i art. 36 (5) ust. 2 u.r.p. w zw. z art. 7, 77 §1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Podstawowym zagadnieniem prawnym, które znalazło się u podstaw zarzutów kasacyjnych z zakresu prawa materialnego i procesowego, było kwestionowanie prawidłowości przyjęcia przez Sąd I instancji, że niedostateczna ocena z piątej części egzaminu, obejmującej zadanie z prawa administracyjnego, została ustalona w sposób dowolny, a poszczególne uchybienia pracy egzaminacyjnej K. P., opracowanej w trakcie piątej części egzaminu radcowskiego powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z ocen przewidzianych ustawą.

Odnosząc się do tego zarzutu należy zauważyć, że zgodnie z art. 36(5) ust. 2 u.r.p. kryteriami, które w szczególności mają być brane pod uwagę przy ocenie rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego, są: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Powyższy przepis nie zawiera odesłania do art. 36(4) ust. 10 u.r.p., stanowiącego, że oceny dokonywane są w pięciostopniowej skali ocen. W konsekwencji nie można przyjąć, że wskazane kryteria przypisane są dla każdej z poszczególnych ocen i twierdzić, że komisja egzaminacyjna ma możliwość wyboru każdego rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia wyniku egzaminu.

W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik ten powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej).

Wychodząc z założeń aksjologicznych ustawy o radcach prawnych, normującej ten zawód zaufania publicznego, niewątpliwie znacznie wyższą wartością, która powinna być braną pod uwagę w pierwszej kolejności przez komisję egzaminacyjną, jest wzgląd, aby wynik egzaminu radcowskiego odpowiadał poziomowi przygotowania prawniczego do wykonywania wspomnianego zawodu, nie zaś, co ma drugorzędne znaczenie, interesowi osoby przystępującej do tego egzaminu, zainteresowanej uzyskaniem wyniku pozytywnego. Trudno odmówić trafności stanowisku prezentowanemu w orzecznictwie, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny, swoisty charakter, i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane (zob. wyroki NSA z 13 lutego 2014 r.: sygn. akty II GSK 1929/12, II GSK 1835/12 oraz wyrok WSA w Warszawie z 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 225/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym kontekście należy zauważyć, iż organ trafnie zarzucił, że Sąd I instancji uwzględnił skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości w sprawie negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego, mimo że determinująca ten wynik niedostateczna ocena z piątej części egzaminu, obejmującej zadanie z prawa administracyjnego, została ustalona prawidłowo. K. P., zdając ten egzamin popełniła bowiem bardzo istotny błąd, ponieważ, co prawda zdecydowała o napisaniu skargi do sądu administracyjnego w sprawie będącej przedmiotem zadania, ale sformułowała tę skargę w sposób wskazujący, że nie zorientowała się co do najistotniejszych problemów postawionych w zadaniu.

Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji uwzględniającego skargę K. P.f wynika, że Sąd kierował się przede wszystkim tym, że sporządzona przez skarżącą skarga spełniała wszystkie wymagania formalne oraz zawierała prawidłowy wniosek o wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, a zatem jej sporządzenie zabezpieczało interesy strony. Zdaniem Sądu I instancji, podniesione w projekcie skargi zarzuty były prawidłowe, wytykały bowiem organowi błędy w postępowaniu, polegające na niewyjaśnieniu okoliczności faktycznych, uzasadniających orzeczenie o zwrocie nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego, w tym okoliczności dotyczących zatrudnienia uprawnionej do tego dodatku i wpływu podjętego zatrudnienia na możliwość sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Wskazywały również na to, że organ nie zapewnił stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, nie rozpatrując ponownie sprawy w jej całokształcie, a więc naruszył w ten sposób art. 138 § 1 k.p.a. Ponadto w skardze zawarty został trafny wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wraz z uzasadnieniem.

Przedstawiony pokrótce sposób dokonanej przez Sąd I instancji oceny pracy egzaminacyjnej K. P., stanowiącej podstawę uwzględnienia jej skargi świadczy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że Sąd, tak jak zdająca egzamin, niewłaściwie zdefiniowali problem występujący w zadaniu i zarazem cel tego zadania. Trudno bowiem uznać, że w zadaniu, w którym chodziło o ocenę decyzji organu odwoławczego, który utrzymuje w mocy decyzję podjętą w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, w której organ wznawiający postępowanie uznaje przyznany ostateczną decyzją administracyjną dodatek do zasiłku rodzinnego za świadczenie nienależne i zobowiązuje do jego zwrotu, istotą problemu jest zbadanie zasadności uznania tego świadczenia za nienależne, nie zaś ocena trybu wydania orzeczenia o zwrocie świadczenia. Nie sposób więc nie zauważyć, że w zadaniu chodzi głównie o problem procesowy, nie zaś materialnoprawny i związane z nim błędy w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy. Powyższe oznacza, że skarżąca nie dokonała interpretacji przepisów prawa i nie wykazała prawidłowego rozumienia przepisów regulujących przebieg postępowania o wznowienie postępowania administracyjnego. Podkreślić należy, iż należało przyznać rację egzaminatorom, że brak prawidłowego wskazania na najważniejsze kwestie proceduralne jest błędem takiego rodzaju, który przesądza o ocenie niedostatecznej.

W związku z tym podniesione przez kandydatkę na radcę prawnego zarzuty w projekcie skargi, aczkolwiek prawidłowe, są drugorzędne i nie mogą równoważyć błędu zasadniczego, polegającego na niezwróceniu uwagi na rażące naruszenie przez organy art. 151 § 1 k.p.a. Sąd tę podstawową kwestię całkowicie zbagatelizował, dopuszczając się tym samym naruszenia wskazanych w podstawach skargi kasacyjnej przepisów prawa procesowego i prawa materialnego.

Jak już wyżej zaznaczono, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszym składzie, określone w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych kryteria oceny zadań z części piątej egzaminu radcowskiego należy interpretować z uwzględnieniem treści art. 36(4) ust. 1 tej ustawy, w którym sformułowano ogólne cele egzaminu radcowskiego. Ten egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby zdającej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania, m.in. z zakresu materialnego i procesowego prawa administracyjnego. Za wyraz dostatecznego wykazania się wiedzą z zakresu procedury administracyjnej nie można uznać napisania skargi do sądu administracyjnego w sposób jedynie formalnie poprawny, zapewniający jej rozpoznanie przez sąd, zawierając w tej skardze zarzuty nie dotykające istoty błędu popełnionego w zaskarżonej decyzji, dając tym samym dowód nieznajomości instytucji wznowienia postępowania administracyjnego. Ponadto, ze względu na kompetencje sądu administracyjnego (art. 134 § 1 i 135 p.p.s.a.) obowiązek ochrony interesu strony spocznie wówczas na sądzie rozpatrującym skargę, nie wypełni go natomiast pełnomocnik reprezentujący skarżącego.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego istota rozpoznawanej sprawy została dostatecznie wyjaśniona i dlatego Sąd uchylając zaskarżony wyrok, na podstawie art. 188 p.p.s.a. rozpoznał również skargę wniesioną do Sądu I instancji i oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a.