Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 521/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2018 poz 1270
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska – Krupa (spr.), Asesor WSA Joanna Kruszewska – Grońska, Sędzia WSA Janusz Walawski, Protokolant referent Monika Duma – Szymczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2019 r. sprawy ze małoletniej M. L. - reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: "Prezesem ZUS") decyzją z [...] lipca 2018r. odmówił M. L. (zwana dalej: "Skarżącą"), za którą działała przedstawicielka ustawowa A. B., przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2018r., poz. 1270, ze zm., zwana dalej :"u.e.r.FUS.").

W uzasadnieniu Prezes ZUS podał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach wynika, że ojciec Skarżącej, który zmarł w wieku 46 lat, ma udokumentowane 15 lat, 10 miesięcy i 8 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Ojciec Skarżącej w dziesięcioleciu przed dniem śmierć, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – ma udokumentowane tylko 1 rok, 4 miesiące i 11 dni tych okresów. Ojciec Skarżącej w latach 2004-2006, 2010-2017 nie udowodnił okresu zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w ww. przerwach wobec ojca Skarżącej nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. W tym czasie nie istniały przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

2. Skarżąca pismem z 20 sierpnia 2018r. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że Prezes ZUS pominął, że ojciec Skarżącej, z wykształcenia masarz, pracujący od 16 roku życia, nie z własnej woli nie był w ciągłym zatrudnieniu, a zwłaszcza w ostatnim okresie życia. Nie mógł znaleźć zatrudnienia w wyuczonym zawodzie ze względu na sytuację panującą na rynku pracy. Podejmował się zatrudnienie w innych zawodach, w tym jako brukarz. W związku z tym otrzymał świadectwa pracy. Rejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy, lecz nie otrzymał ofert pracy w zakresie wyuczonego zawodu. Wywiązywał się z rodzicielskich obowiązków i łożył na utrzymanie Skarżącej. Środki finansowe uzyskiwał wykonując prace doraźnie, nie wiedząc czy pracodawca zgłasza go do ubezpieczenia społecznego. Godził się na warunki zatrudnienia "na czarno", z chęci utrzymania rodziny (przymus ekonomiczny). Prezes ZUS pominął, że u ojca Skarżącej w ostatnim okresie zatrudnienia zdiagnozowano chorobę nowotworową, która uczyniła go całkowicie niezdolnym do pracy. Ojciec Skarżącej miałby możliwość kontynuowania dalszej pracy i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, gdyby nie zgon. Zgon miał więc charakter nadzwyczajny i nie wynikał z jego woli oraz spowodował, że Skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia (por. wyrok WSA w Warszawie o sygn. akt II SA/Wa 315/16). Skarżąca spełniła więc przesłanki do zastosowania art. 83 u.e.r.FUS.

3. Prezes ZUS decyzją z [...] stycznia 2019r. utrzymał w mocy ww. decyzję z [...] lipca 2018r., podtrzymując jej podstawę faktyczną i prawną.

W uzasadnieniu wskazał, że należało ustalić czy ojciec Skarżącej miał uprawnienia do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. W toku postępowania ustalono, że zmarły ojciec Skarżącej na przestrzeni 46 lat życia udowodnił tylko 15 lat, 10 miesięcy i 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W dziesięcioleciu przypadającym dzień śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowano tylko 1 rok, 5 miesięcy i 1 dzień tych okresów. Ponadto ojciec Skarżącej od 1 sierpnia 2004r. do 19 grudnia 2006r. oraz od 1 października 2010r. do 11 czerwca 2017r. nie wykonywał pracy ani innej działalności potwierdzonej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W ww. przerwach nie była wobec ojca Skarżącej orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od jego woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Z dołączonej do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy karty informacyjnej z leczenia szpitalnego ojca Skarżącej wynika ponadto, że lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z [...] listopada 2018r. ustalił, że całkowita niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji ojca Skarżącej powstała w sierpniu 2017r.

Matka Skarżącej w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej wskazała, że ojciec dziecka pracował dorywczo i z tego tytułu nie były opłacone składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że wykonywanie pracy bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego, nie można traktować jako okoliczności usprawiedliwiającej brak uzyskania uprawnień do świadczenia. Fakt ten nie może zatem być uznany za zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 u.e.r.FUS.

Zdaniem Prezesa ZUS świadczenie z art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. nie może być też przyznane, gdyż nie jest nie jest spełniony warunek braku niezbędnych środków utrzymania. Posiadane środki utrzymania to dochód matki Skarżącej z tytułu zatrudnienia - 2149,23 zł i świadczenie rodzinne – 317 zł. Tym samym dochód przypadający na osobę - 1233,11 zł przekracza wysokość najniższego świadczenia emerytalnego, co nie pozwala na uznanie, że małoletnie dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Dodatkowo pojęcie "niezbędnych środków utrzymania'' - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest zdefiniowane w u.e.r.FUS. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od [...] marca 2018r. wynosi 1029,80 zł. Wynika to z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Warszawie z: 14 listopada 2005r. sygn. akt II SA/Wa 1553/05, 19 maja 2006r. sygn. akt II SA/Wa 365/06, dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl). Prezes ZUS ocenił też, że jakkolwiek ww. dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych małoletniego dziecka, ale trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Wyjaśnił też, że nie neguje trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się Skarżąca, ale wyjaśnił, że świadczenie z art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. nie ma charakteru socjalnego, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

4. Skarżąca w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 lutego 2019r. wniosła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezesa ZUS z [...] stycznia 2019r. i [...] lipca 2018r., ewentualnie o ich uchylenie, z uwagi na naruszenie: a) art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r., poz. 935, zwana dalej: "k.p.a.") skutkującą nieważnością decyzji; b) art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy; c) art. 83 ust 1 u.e.r.FUS., które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że ww. decyzje wydano osobie, która nie jest stroną postępowania administracyjnego, gdyż jest wyłącznie przedstawicielem ustawowym Skarżącej, która wnosiła o przyznanie prawa do renty rodzinnej po swoim zmarłym ojcu w trybie szczególnym w drodze wyjątku. Doręczenie ww. decyzji przedstawicielowi ustawowemu stanowi rażące naruszenie prawa, które winno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji.

Prezes ZUS nie rozważył ponadto wnikliwie sytuacji zdrowotnej zmarłego ojca Skarżącej - okoliczności, które mogły wpływać na jego aktywność zawodową przed śmiercią. Prezes ZUS oparł się tylko na orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, który orzekł o całkowitej niezdolności do pracy ojca Skarżącej od sierpnia 2017r., a pominął całkowicie ostatni wypis ze szpitala, z którego wynika, że zmarły miał choroby współistniejące oznaczone symbolem C26.9 i chorobę zasadniczą określoną symbolem C80 oraz we wcześniejszym leczeniu rozpoznanym jako choroba zasadnicza określona symbolem D37.9.

Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Prezesa ZUS w zakresie ustalenia wysokość dochodu na członka rodziny - 2149,23zł i wskazała, że w tym zakresie nie przytoczono dowodu. Ustalenie wysokości średniego miesięcznego dochodu na członka rodziny małoletniej winno nastąpić na mocy zeznania podatkowego matki Skarżącej za 2018r. i decyzję o przyznaniu Jej prawa do zasiłku rodzinnego. Przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych wskazuje, że na czas wydania ww. decyzji dochód w rodzinie Skarżącej nie mógł przekroczyć 674 zł, co stoi w jawnej sprzeczności z ustaleniami Prezesa ZUS.

5. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

6. Skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu) w piśmie z [...] sierpnia 2019r., stanowiącym załącznik do protokołu rozprawy podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie i wskazała, że Prezes ZUS z naruszeniem art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. nie wyjaśnił okoliczności, które mają istotne znaczenie w sprawie i w sposób niewłaściwy zastosował art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS., gdyż wskutek naruszenia ww. przepisów postępowania nienależycie zbadał i rozważył wskazane w tym przepisie przesłanki. Prezes ZUS nie wyjaśnił też stanu faktycznego sprawy i nie dokonał ustaleń w zakresie braku obiektywnej możliwości podjęcia przez ojca Skarżącej zatrudnienia w latach 2004-2006 i 2010-2017, przy uwzględnieniu specyfiki choroby i jej wpływu na możliwość podjęcia zatrudnienia w ww. okresach, rodzaju i charakteru wykowywanej przez niego pracy oraz wykształcenia, stopy bezrobocia w miejscu jego zamieszkania oraz sytuacji gospodarczej w kraju w ww. okresie (praca na podstawie tzw. umów śmieciowych). Prezesa ZUS pominął okoliczność, że choroba, na którą cierpiał ojciec Skarżącej, zwłaszcza w powiązaniu z rodzajem wykonywanej przez niego pracy, stanowiła obiektywną przeszkodę do zatrudnienia przez potencjalnych pracodawców. Stanowi to arbitralnym stanowisku Prezesa ZUS, sprzecznym z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego w zakresie przesłanki "szczególnych okoliczności" i tym samym narusza art. 80 k.p.a. Prezes ZUS nie wyjaśnił też przyczyn i okoliczności pracy dorywczej przez ojca Skarżącej, gdy logiczne jest, że gdyby miał on wybór, chciałby wykonywać pracę objętą ubezpieczeniem społecznym. W tym zakresie odwołano się do orzecznictwa Sądów administracyjnych.

Skarżąca wskazała też, że Prezes ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazał podstawy prawnej wyliczenia dochodu przypadającego na członka w rodzinie i nie określił, za jaki okres uwzględnił wynagrodzenie matki Skarżącej, gdy w aktach sprawy widnieje rachunek do umowy zawartej 1 stycznia 2018r., z którego wynika, że ww. osoba w kwietniu 2018r. uzyskała wynagrodzenie 349,74 zł netto, a w marcu 2018r. – 987,10 zł netto. Zdaniem Skarżącej odniesienie się do najniższej kwoty emerytury nie może być jedynym kryterium zmierzającym do ustalenia czy Skarżąca ma niezbędne środki utrzymania.

Zdaniem Skarżącej Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji w sposób niepełny wskazał podstawę prawną i nie zawarł informacji o wpisie od skargi, zaś w decyzji z [...] lipca 2018r. błędnie pouczył o skutkach prawnych zrzeczenia się prawa do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skarżąca na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie 21 sierpnia 2019r. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji w związku z tym, że E. L. - p.o. Prezesa ZUS podpisała upoważnienie z 16 września 2015r. dla Pani J. R..

7. Pismem z 28 sierpnia 2019r. pełnomocnik Prezesa ZUS nadesłał: - upoważnienie Prezesa ZUS z 5 maja 2008r. nr [...], na mocy którego upoważniono E. L. do podejmowania decyzji w sprawach przyznawania świadczeń w drodze wyjątku; - powierzenie z [...] marca 2015r. przez Prezesa Rady Ministrów – E. L. pełnienia obowiązków Prezesa ZUS do czasu powołania Prezesa ZUS wyłonionego w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru, stosownie do art. 73 ust. 2 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015r., poz. 121, zwana dalej: "u.s.u.s."); upoważnienie z [...] września 2015r. nr [...] dla Pani J. R. podpisane przez E. L. p.o. Prezesa ZUS.

8. Pełnomocnik Skarżącej zapoznała się 9 września 2019r. w Sądzie z dokumentami załączonymi do ww. pisma z [...] sierpnia 2019r. Również na rozprawie 12 września 2019r. Sędzia sprawozdawca poinformowała pełnomocnika Skarżącej o wpłynięciu ww. pisma pełnomocnika Prezesa ZUS i załączonych do niego dokumentów.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

1. skarga nie mogła być uwzględniona.

2. Sąd na wstępie wyjaśnia, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018r., poz. 2107) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej: "P.p.s.a.") sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a)-c) i § 2 P.p.s.a.).

3. Sąd, oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów, stwierdził, że ww. decyzje Prezesa ZUS nie naruszają wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego ani przepisów prawa materialnego w stopniu, który pozwalałby na wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu żadnej z ww. decyzji nie wydano również z naruszeniem przepisu, który pozwalałby na stwierdzenie nieważności ww. decyzji, w tym przede wszystkich w skazanych w skardze i w jej uzupełnieniu.

Sąd wyjaśnia na wstępie, że Skarżąca w sprawie jest osobą małoletnią i w związku z tym działał za nią przedstawiciel ustawowy - matka Skarżącej. Wynika to w sposób wyraźny z art. 98 § 1 ustawy z 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017r., poz. 682, zwany dalej: "k.r.o."). Przepis ten stanowi, że rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Dodatkowo stwierdzić należy, że osoba fizyczna niemająca zdolności procesowej w ogóle lub w danej sprawie może podejmować czynności procesowe tylko i wyłącznie przez swojego przedstawiciela ustawowego. Wynika to z art. 66 ustawy z 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2018r., poz. 155, zwany dalej: "k.p.c."). Stwierdzić też należy, że z art. 96 ustawy z 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2017r., poz. 1132, zwany dalej: "k.c.") wynika, że umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (przedstawicielstwo ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo).

Tym samym prawidłowe było doręczanie przez Prezesa ZUS ww. decyzji, wydanych w sprawie przedstawicielowi ustawowemu Skarżącej i odwoływanie się do matki Skarżącej w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W sentencji obu decyzji Prezesa ZUS prawidłowo wskazano Skarżącą, jako osobę, której odmówiono przyznania świadczenia w drodze wyjątku, w trybie art. 83 u.e.r.FUS. Nieuzasadniony był więc zarzut skargi o naruszeniu, z tego powodu, art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Sąd nie znalazł również innych podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji wydanych w sprawie przez Prezesa ZUS. W ocenie Sądu nie można przyjąć, że osoba, która podpisała się pod decyzją wydaną przez Prezesa ZUS w pierwszej instancji – z [...] lipca 2018r. – nie była należycie umocowana do działania w sprawie. Warto bowiem podkreślić, że z nadesłanych przez Prezesa ZUS do Sądu dokumentów, opisanych w stanie faktycznym sprawy, wynikało, że Pani J. R. posiadała upoważnienie z [...] września 2015r. od osoby, która pełniła obowiązki - Prezesa ZUS – E.L.. J. R., której podpis widnieje pod ww. decyzją z [...] lipca 2018r. otrzymała upoważnienie do wydanie ww. decyzji od osoby piastującej urząd Prezesa ZUS. Warto również wskazać, że w świetle dokumentu z [...] marca 2015r. E. L. powołał na ww. stanowisko Prezes Rady Ministrów, stosownie do art. 73 ust. 2 u.s.u.s. Przepis ten stanowi, że Prezesa Zakładu powołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego złożony po zasięgnięciu opinii Rady Nadzorczej Zakładu. Prezes Rady Ministrów odwołuje Prezesa Zakładu na wniosek ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.

Zdaniem Sądu Prezes ZUS wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył ponadto wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego, w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Wbrew stanowisku prezentowanemu w skardze i w jej uzasadnieniu, w toku postępowania prowadzonego przez Prezesa ZUS dążono do należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy z punktu widzenia przesłanek stanowiących podstawę materialnoprawną obu wydanych decyzji - art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. Prezes ZUS przed wydaniem zaskarżonej decyzji wyjaśnił wszystkie istotne w sprawie okoliczności faktyczne, które mogłyby mieć wpływ na treść decyzji. Zebrano wystarczający materiał dowodowy, który pozwolił na rozpatrzenie sprawy w sposób wyczerpujący. Doszło też do indywidualnego rozpatrzenia sprawy, przy uwzględnieniu przesłanek wynikających z ww. przepisu prawa materialnego.

Sąd na wstępie wyjaśnia, że zgodnie z art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Z treści ww. przepisu wynikają więc trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie świadczenia przewidzianego w art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. ustawodawca uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych wyżej przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Wyjaśnienia również wymaga, że wnioskowana na rzecz małoletniego renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Organ był zatem obowiązany w pierwszej kolejności zbadać spełnienie ww. przesłanek przez zmarłego ojca Skarżącej, a następnie przez samą Skarżącą. Stwierdzić też należy, że jakkolwiek art. 83 ust. 1 u.e.r. jest przepisem, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym, podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać w toku tego postępowania wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem.

Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skargi jakkolwiek z uzasadnienia zaskarżone decyzji nie wynikają wprost szczegółowe ustalenia w zakresie dochodów przedstawicielki ustawowej Skarżącej oraz oceny do dochodów uzyskiwanych przed uzyskaniem zatrudnienia pracowniczego przez matkę Skarżącej, tym niemniej w aktach sprawy zgromadzono materiał dowodowy dotyczący tej kwestii. Nawet, gdyby uznać, że jest to wadliwość procesowa uzasadnienia zaskarżonej decyzji, należało ocenić ją, jako niemającą znaczenia w sprawie. W aktach sprawy znajdują się bowiem informacje, z których wynika, że matka Skarżącej podjęła zatrudnienie w [...] Spółce z o.o. Spółce Komandytowej i trwało ono nieprzerwanie od [...] września 2017r. do dnia złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym przez matkę Skarżącej z [...] maja 2018r. Prezes ZUS ustalił ponadto na podstawie posiadanych danych – Konto Ubezpieczonego – matki Skarżącej, że osoba ta jest pracownikiem podlegającym ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu od 1 sierpnia 2018r. i z tego tytułu od listopada 2018r. uzyskuje 2149,23 zł. Jakkolwiek dochód ten z pewnością nie jest wystarczający i nie pozwala na zaspokojenie wszystkich potrzeb Skarżącej, należy jednak zauważyć, że u.e.r.FUS. uzależnia możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku od braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocenie w toku postępowania z art. 83 u.e.r.FUS. podlega zatem, czy środki utrzymania, jakie posiada wnioskodawca są wystarczające do zaspokojenia jego najbardziej podstawowych, a nie wszystkich potrzeb. Zgodnie zaś z ugruntowanym stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy posiadane przez wnioskodawcę środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która od 1 marca 2019r. wynosi 1100 zł brutto (por.: wyrok NSA z 27 września 2006r. sygn. akt I OSK 1112/06 LEX nr 321169; wyrok WSA w Warszawie z 17 stycznia 2007r. sygn. akt II SA/Wa 2148/06, nie publ.). Jakkolwiek rację ma Skarżąca, że ustawodawca w u.e.r.FUS. nie zdefiniował przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, w orzecznictwie i wydanych przez Prezesa ZUS decyzjach jednolicie i z zachowaniem racjonalności przyjmuje się, że przy ocenie przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy posiadane przez wnioskodawcę środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej. Jeżeli zatem średnia kwota przypadająca na osobę w rodzinie małoletniego przewyższa najniższe świadczenie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, niemożliwe było zakwestionowanie stanowiska Prezesa ZUS zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w zakresie niewypełnienia w sprawie przesłanki "niezbędnych środków utrzymania", o której mowa w art. 83 ust. 3 u.e.r.FUS.

Stwierdzić też należy, że Prezes ZUS przed wydaniem zaskarżonej decyzji, wbrew stanowisku prezentowanemu w skardze, dążył do należytego ustalenia sytuacji finansowej Skarżącej i jej przedstawiciela ustawowego, o czym świadczą informacje znajdujące się w aktach. Warto też wskazać, że skoro matka Skarżącej zaczęła od 1 sierpnia 2018r. być pracownikiem podlegającym ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu, niemożliwe było nie wzięcie pod rozwagę przez Prezesa ZUS wcześniej przyznanego świadczenia rodzinnego, którego warunki przyznania były badane z uwzględnieniem dochodów osiąganych przez matkę Skarżącej na podstawie umowy agencyjnej. Prezes ZUS wziął też pod rozwagę dochody uzyskiwane przez matkę Skarżącej przed wydaniem zaskarżonej decyzji, choć w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie w pełni wyjaśnił, na jakiej podstawie dokonał tych ustaleń faktycznych w zakresie przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Ten rodzaj wadliwości proceduralnej uzasadnienia nie ma jednak, o czym mowa wyżej istotnego wpływu na wynik sprawy.

Prezes ZUS wydając w sprawie decyzje, a w szczególności zaskarżoną decyzję, w sposób należyty wskazał też jej podstawę prawną, wskazując, że miał również na uwadze poglądy prezentowane w orzecznictwie Sądów administracyjnych, które wielokrotnie dokonywały wykładni art. 83 u.e.r.FUS., szczególnie w kontekście wypełnienia kryterium "niezbędnych środków utrzymania".

Sąd nie znalazł też przesłanek do zakwestionowania stanowiska Prezesa ZUS w zakresie rozważenia drugiej z przesłanek wskazanych w art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. – "szczególnych okoliczności", usprawiedliwiających brak wymaganych okresów w opłacaniu składek.

Sąd na wstępie zauważa, że u.e.r.FUS. nie precyzuje, jak należy rozumieć ww. zwrot, który może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W orzecznictwie sądów administracyjnych za "szczególne okoliczności" uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie u.e.r.FUS. ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. To Prezes ZUS powinien dokonać oceny czy w okolicznościach danej sprawy zachodzą "szczególne okoliczności". W sprawie miało to miejsce.

Prezes ZUS przed wydaniem zaskarżonej decyzji ustalił bowiem, że ojciec Skarżącej, który zmarł w wieku 46 lat, miał udokumentowane 15 lat, 10 miesięcy i 8 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. W dziesięcioleciu przypadającym dzień śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowano tylko 1 rok, 5 miesięcy i 1 dzień tych okresów. Od 1 sierpnia 2004r. do 19 grudnia 2006r. oraz od 1 października 2010r. do 11 czerwca 2017r. nie wykonywał pracy ani innej działalności potwierdzonej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Prezes ZUS ustalił także, że ww. przerwach nie była wobec ojca Skarżącej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Wprawdzie Skarżąca wskazuje w uzasadnieniu skargi, że ostatniego wypisu ze szpitala ojca Skarżącej wynika, że miał on choroby współistniejące oznaczone symbolem C26.9 i chorobę zasadniczą określoną symbolem C80 oraz we wcześniejszym leczeniu rozpoznanym jako choroba zasadnicza określona symbolem D37.9, nie oznacza to jednak, że ojciec Skarżącej był całkowicie niezdolny do pracy w okresach 1 sierpnia 2004r. do 19 grudnia 2006r. oraz od 1 października 2010r. do 11 czerwca 2017r. W tych okresach wobec ojca Skarżącej nie stwierdzono ani całkowitej niezdolności do pracy, a wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła, że stan zdrowia jej ojca nie pozwalał na zatrudnienie z przyczyn od niego niezależnych. Warto też wskazać, że matka Skarżącej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazała, że w tych okresach ojciec Skarżącej podejmował zatrudnienie "na czarno".

Na tej podstawie trudno jest zakwestionować oceny Prezesa ZUS zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym ojca Skarżącej nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od jego woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Z akt sprawy ani z okoliczności przedstawianych przez Skarżącą w toku postępowania nie wynikało bowiem, aby ww. okresach przerwy w zatrudnieniu najpierw ponad dwa lata, potem prawie siedem lat stan zdrowia zmarłego ojca Skarżącej nie uniemożliwiał mu kontynuowania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym.

Należy ponadto podkreślić, że zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.e.r.FUS. oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Stosownie zaś do art. 14 ust. 3 u.e.r.FUS. orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Ustalenia dokonane w stanie faktycznym sprawy przez lekarza orzecznika ZUS w orzeczeniu z [...] listopada 2018r. wiązały zatem Prezesa ZUS. Lekarz orzecznik ZUS w ww. orzeczeniu stwierdził u zmarłego ojca Skarżącej całkowitą niezdolność do pracy dopiero od sierpnia 2017r.

Sąd stwierdza ponadto, że jakkolwiek Skarżąca wskazuje bez przedstawienia w tym zakresie jakichkolwiek dowodów, że to chęć zapewnienia bytu rodzinie powodowała, że ojciec Skarżącej wbrew wykształceniu decydował się na podejmowanie zatrudnienie bez uiszczania składek na ZUS, albo, że nie miał świadomości, że pracodawca nie odprowadza składek na ubezpieczenie, w orzecznictwie podkreślano wielokrotnie, że jeżeli osoba podejmuje różne prace dorywcze i sezonowe "na czarno", bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, okoliczność ta nie może być uznana za usprawiedliwiającą brak "wypracowania" uprawnień do świadczenia ustawowego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 2001r. sygn. akt II SA 3238/00, Lex nr 50999). Sąd poglądy te podziale i stwierdza, że jeśli ojciec Skarżącej zdecydował się na taką formę pracy, powinien liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze ubezpieczeń społecznych.

W związku z tym nie można odmówić racji twierdzeniu Prezesa ZUS zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że przyczyną braku uprawnień ojca Skarżącej do świadczenia na zasadach ogólnych nie był jego stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od jego woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. W tym zakresie nie doszło więc do naruszenia art. 80 k.p.a. ani art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie znalazł też do uznania za nieprawidłowe w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy pouczeń zawartych w wydanych w sprawie decyzjach Prezesa ZUS. Po pierwsze dlatego, że Skarżąca była zwolniona, z mocy ustawy, od ponoszenia kosztów sądowych oraz wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Nie poniosła zatem żadnych negatywnych konsekwencji w związku z pouczeniami zawartymi zarówno w ww. decyzji Prezesa ZUS z [...] lipca 2018r., jak również w zaskarżonej decyzji.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS odpowiadała prawu, mimo pewnych mankamentów proceduralnych wyżej wskazanych i niemających istotnego wpływu na wynik sprawy.

4. Sąd, reasumując stwierdza, że Prezes ZUS bez naruszenia norm prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy oraz przy właściwej interpretacji w art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS. przyjął, że w chwili wydawania zaskarżonej decyzji w sprawie nie zaszła przesłanka "szczególnych okoliczności", jak również, że Skarżąca nie spełniała przesłanki "niezbędnych środków utrzymania".

Sąd, z tych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.