Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2785/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
644  Środki zapewniające wykonanie orzeczeń Sądu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Orzeczono o wymierzeniu grzywny za niewykonanie wyroku-art. 154 PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 154 par. 1, art. 154 par. 6 i par. 2, art, 154 par. 7, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 lipca 2021 r. sprawy ze skargi E. K. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 1484/16 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz skarżącej E. K. sumę pieniężną w kwocie 2000 (dwa tysiące) złotych; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz skarżącej E. K. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. E. K., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 1484/16. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] (dalej jako: organ/Prezydent) do rozpoznania wniosku z dnia [...] lipca 2015 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] oznaczoną hip. "[...]", w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.

Skarżąca wskazała, że Prezydent nie wykonał powołanego wyroku mimo iż termin wyznaczony przez Sąd już upłynął. Przy czym bezskuteczne pozostało wezwanie organu do wykonania wyroku. Zdaniem skarżącej wobec faktu, że Prezydent nie podejmuje czynności zmierzających do zakończenia postępowania zasadnym jest przyznanie na jej rzecz od organu sumy pieniężnej w wysokości pięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, jako forma zadośćuczynienia za długotrwałe prowadzenie sprawy. Organ bowiem przez 4 lata od upływu terminu zakreślonego wyrokiem o sygn. akt I SAB/Wa 1484/16 nie rozpatrzył sprawy. W konsekwencji skarżąca wniosła o: 1) wymierzenie Prezydentowi grzywny w maksymalnej wysokości przewidzianej w przepisie art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako ppsa; 2) przyznanie skarżącej, na podstawie art. 154 § 7 ppsa, sumy pieniężnej w wysokości pięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego; 3) zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Odpowiadając na skargę pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. Prezydent wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że w toku prowadzonego postępowania podjął szereg czynności zmierzających do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego niezbędnego do wydania prawidłowej decyzji merytorycznej. Z uwagi na wynikający z treści art. 7 i art. 77 § 1 kpa obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego pozwalającego na dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz określeniu czy grunt objęty roszczeniem spełnia przesłanki z art. 215 ustawy z dna 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1990), Biuro spraw Dekretowych Urzędu [...] zwróciło się do Archiwum Biura Organizacji Urzędu oraz do Wydziału Gospodarowania Nieruchomościami dla Dzielnicy [...] z prośbą o przesłanie koniecznych dokumentów i informacji. Ponadto w przedmiotowej sprawie zaistniała konieczność przygotowania opracowania geodezyjnego polegającego na naniesieniu granic dawnej nieruchomości hipotecznej z rozliczeniem powierzchni w aktualnych działkach ewidencyjnych wchodzących w skład tej nieruchomości. Przy czym pismem z dnia [...] listopada 2020 r. pełnomocnik skarżącej został poinformowany o powyższych wystąpieniach i przyczynie zwłoki w załatwieniu sprawy. W piśmie tym został wskazany termin zakończenia postępowania tj. [...] marca 2021 r. Jednocześnie ww. pismem organ zobowiązał pełnomocnika skarżącej do jednoznacznego sprecyzowania wniosku z dnia [...] kwietnia 1992 r., złożonego przez J. Z., poprzez podanie, czy w imieniu wnioskodawczyni ubiega się o zwrot czy o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość, gdyż sposób oraz zasadność rozpatrzenia wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia wniosku o zwrot nieruchomości gruntu. Prezydent zaznaczył również, że postępowania administracyjne toczące się na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz.U. z 1945 r. Nr 50 poz. 279) oraz art. 214 i art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami są postępowaniami skomplikowanymi, w których konieczne jest ustalenie i wyjaśnienie wielu istotnych kwestii dotyczących nieruchomości. Niejednokrotnie czynności dokonywane są z udziałem środków dowodowych takich jak akta archiwalne, księgi meldunkowe, a w przypadku braku w aktach prowadzonego postępowania dokumentu stwierdzającego własność na dzień wejścia w życie powołanego dekretu także na podstawie wykazu hipotecznego pozyskiwanego z Wydziału Ksiąg Wieczystych. W postępowaniach tych często istnieje konieczność pozyskania opinii biegłych w celu dokonania niezbędnych ustaleń polegających między innymi na rozliczeniu geodezyjnym nieruchomości w aktualnych działkach ewidencyjnych, ustaleniu udziału w rozpatrywanej nieruchomości, ustaleniu własności itp.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 154 § 1 ppsa, w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 ppsa). Z kolei grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 154 § 6 ppsa).

Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 578/12, Lex nr 1252111).

W niniejszej sprawie poza sporem jest, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 1 grudnia 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 1484/16 zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z dnia [...] lipca 2015 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] oznaczoną hip. "[...]", w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Akta te wraz z prawomocnym wyrokiem wpłynęły do organu 29 marca 2017 r i od tej daty, zgodnie z art. 286 § 2 ppsa, rozpoczął swój bieg wyznaczony wyrokiem termin w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczyny, winna być rozpoznana. W konsekwencji upłynął on 29 maja 2017 r. Niekwestionowaną okolicznością jest przy tym, że do dnia orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie, pomimo uprzedniego wezwania przez skarżącą do wykonania powyższego wyroku, Prezydent zawisłej przed nim sprawy administracyjnej nie rozstrzygnął. Do dnia orzekania w niniejszej sprawie wniosek odszkodowawczy nie został rozpatrzony, a tym samym organ nie wykonał wspomnianego wyroku z dnia 1 grudnia 2016 r.

Skoro zatem Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem sprawy nie załatwił - to wniosek o wymierzenie mu z tego powodu grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów godzi w samą istotę zasady praworządności, którą organy administracji publicznej są bezwzględnie związane (art. 7 Konstytucji RP, art. 6 kpa) i w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. Skutkowało to wymierzeniem organowi grzywny w kwocie 5000 zł, której wysokość mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 ppsa i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze fakt, iż wymierzenie grzywny organowi na podstawie art. 154 § 1 ppsa ma za zadanie nie tylko skłonienie organu do wywiązania się z nałożonego na niego prawomocnym wyrokiem obowiązku, ale zawiera też element represyjny, stanowiący w istocie sankcję za ignorowanie przez zobowiązane organy orzeczeń sądowych.

Wskazać także należy, że rozpoznając sprawę, Sąd jednocześnie - stosownie do art. 154 § 2 ppsa - stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).

Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność ze względu na bardzo duże przekroczenie terminu do wykonania wyroku nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Zastrzeżenia Sądu budzi okoliczność, że organ - mimo wystąpienia przez skarżącą z wezwaniem do wykonania wyroku – nie zakończył sprawy, choć upłynęło ponad 4 lata od wyznaczonego terminu. Z punktu widzenia zasady praworządności, która ze swej istoty stanowi o działaniu zgodnym z prawem, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której wyrok Sądu nie jest wykonywany. Jednocześnie Sądowi znany jest z urzędu fakt, że sprawy gruntów [...] należą, z uwagi na swój historyczny charakter, do spraw trudnych i skomplikowanych, jak też okoliczność wpływu dużej ich ilości do organu. Powyższe nie może jednak wpłynąć na dokonaną ocenę, gdyż działanie organu w niniejszej sprawie jest opieszałe, niesprawne i nieskutecznie, a nieliczne podejmowane przez niego czynności mogły być wykonane w dużo krótszym czasie, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin załatwienia sprawy. Od dnia 29 marca 2017 r., tj. od wpływu do organu prawomocnego wyroku o sygn. akt I SAB/Wa 1484/16 wraz z aktami sprawy Prezydent przez ponad rok nie dokonał żadnych czynności zmierzających do jej zakończenia, a mających odzwierciedlenie w materiale dowodowym. Następnie w dniu 16 sierpnia 2018 r. zwrócił się do Delegatury Biura Administracji i Spraw Obywatelskich w Dzielnicy [...] o udzielenie informacji od i do jakiej daty w budynku przy ul. [...] byli kwaterunkowani lub meldowani lokatorzy oraz o przesłanie kopii uwierzytelnionych dokumentów, na podstawie których ustalono tę datę. Odpowiedz wpłynęła do organu w dniu [...] sierpnia 2018 r. Przy czym od tego dnia, mimo pism i monitów skarżącej o niezwłoczne zakończenie postępowania, organ nie dokonał żadnej czynności w sprawie aż do dnia 1 lutego 2019 r., gdy zwrócił się do Ministerstwa Finansów o wydanie zaświadczenia, czy dawnym właścicielom nieruchomości lub ich spadkobiercom zostało wypłacone odszkodowanie na podstawie umów indeminizacyjnych. Ponadto pismami z [...] lutego 2019 r. organ wystąpił również do Sądu Rejonowego dla [...] IX Wydziału Ksiąg Wieczystych o nadesłanie dokumentów do sprawy. Od tego momentu Prezydent nie wykazywał żadnej aktywności w sprawie aż do dnia 24 listopada 2020 r., kiedy zwrócił się do Urzędu [...] Biuro Organizacji Urzędu Wydział Archiwum oraz do Urzędu [...] Wydziału Gospodarowania Nieruchomościami dla Dzielnicy [...] o nadesłanie kolejnych niezbędnych do załatwienia sprawy dokumentów. Jednak wydaje się że do wystąpienia z tymi pismami skłoniło organ jedynie kolejne wezwanie skarżącej z dnia [...] listopada 2020 r. do wykonania wyroku. Następnie Prezydent pismem z dnia [...] listopada 2020 r. poinformował pełnomocnika skarżącej o powyższych wystąpieniach i przyczynie zwłoki w załatwieniu sprawy, wskazując termin zakończenia postępowania na 31 marca 2021 r. Jednocześnie ww. pismem organ zobowiązał pełnomocnika skarżącej do jednoznacznego sprecyzowania wniosku z dnia [...] kwietnia 1992 r., złożonego przez J. Z., poprzez podanie, czy w imieniu wnioskodawczyni ubiega się o zwrot czy o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość, gdyż sposób oraz zasadność rozpatrzenia wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia wniosku o zwrot nieruchomości gruntu. Jednocześnie z nadesłanych przez Prezydenta do niniejszej sprawy akt nie wynika żeby uznał on za zasadne zawieszenie postępowania odszkodowawczego, a więc nie nastąpiło wstrzymanie biegu terminów w tym postępowaniu. Przy czym Sąd uwzględnił w sprawie okoliczność okresowego zawieszenia terminów procesowych spowodowanych przez COVID-19. Przedstawiony sposób działania organu godzi niewątpliwie w zasadę szybkości postępowania (art. 12 kpa), co z kolei prowadzić musi do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa). Tymczasem, stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy.

W przedmiotowej sprawie zdaniem Sądu wystąpiły okoliczności przemawiające za przyznaniem na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w kwocie [...] zł, co stanowi formę rekompensaty dla skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie sprawy zainicjowanej opisanym na wstępie wnioskiem odszkodowawczym.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 154 § 2 zd. drugie ppsa orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku Sąd wydał na podstawie art. 154 § 7 ppsa. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono natomiast na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa.