Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 913/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit.a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8, art 3 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1341
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 21 ust. 1 lit. ai b
law: Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi "A." na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2021 r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2020 rok 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej "A." kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

"A" sp. z o.o. sp.k. (dalej: spółka/wnioskodawca/beneficjent) poddała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Dyrektora [.] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] września 2021 r. nr [...] (znak [...]). Utrzymano nią w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lipca 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania spółce płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Z przestawionych Sądowi akt sprawy wynikało, że 15 czerwca 2020 r. do Biura Powiatowego Agencji w Pleszewie wpłynął wniosek "A" sp. z o.o. sp.k. z/s w B., nr gospodarstwa [...], o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020. Do jednolitej płatności obszarowej zadeklarowano 23,44 ha (działka 321/76, L.G.). W dniu 25 czerwca 2020 r. producent dodatkowo zadeklarował do płatności działkę nr 377/2 (K.) o pow. 17,25 ha. W dniu 8 października 2020 r. organ wystosował do F. R. wezwanie do złożenia wyjaśnień lub dokumentów co do sprawowania faktycznej trwałej kontroli nad spółką oraz złożenia właściwego oświadczenia (formularz 0-14/1). W dniu 16 października 2020 r. wpłynęła korekta wniosku o przyznanie płatności złożona przez "A" sp. z o.o. sp.k. wraz z oświadczeniem o osobach sprawujących faktyczną i trwałą kontrolę nad grupą osób (formularz 0-14/01). W oświadczeniu tym wskazano, że osobami spełniającymi kryteria młodego rolnika, o których mowa w art. 50 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, są: F. R. oraz M. R., a także że są oni również współkierującymi/zarządzającymi z młodym rolnikiem. Następnie wezwano wnioskodawcę do udokumentowania prawa własności działek nr 321/76 oraz nr 377/2. Do odpowiedzi, poza modyfikacją wniosku, dołączono umowę z 18 maja 2020 r. dzierżawy ww. działek, zawartej przez spółkę, reprezentowaną przez F. R., z M. R.; obie działki były wymienione we wniosku o płatności. W dniu 2 lutego 2021 r. wpłynęło do Biura Agencji w P. wycofanie części wniosku - płatności dla młodego rolnika, a 4 lutego wycofano z płatności na 2020 rok deklarację ONW w całości. W dalszym toku postępowania skierowano do wnioskodawcy wezwanie o wyjaśnienia i dokumenty niezbędne do weryfikacji prowadzenia działalności rolniczej. W dniu 1 marca 2021 r. wpłynęła do organu korekta wniosku, a 26 marca 2021 r. organ uzyskał informację o zmianie siedziby spółki na L. D., co wpłynęło na zmianę właściwości organu.

Analizując ww. umowę dzierżawy Kierownik Biura Powiatowego Agencji w stwierdził, że w tym czasie (18 maja 2020 r.) spółka miała zawieszony status prowadzonej działalności, którą podjęła dopiero 1 czerwca 2020 r. Mając na względzie odnośne przepisy art. 25 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców oraz art. 8 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego uznano, że spółce nie można było przyznać wnioskowanej płatności, ponieważ nie spełniła warunku określonego w art. 8 ust. 1 lit. b) ustawy o płatnościach. Wobec tego decyzją z 1 lipca 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji odmówił spółce przyznania płatności do deklarowanych działek ewidencyjnych nr 377/2 i nr 321/76.

W odwołaniu zarzucono naruszenie przez organ art. 24 ustawy o płatnościach poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, a art. 8 ust. 1 pkt 2 tej ustawy poprzez bezpodstawne przyjęcie, że w dniu 31 maja 2020 r. nie posiadała działek rolnych o nr 377/2 i 321/76, podczas gdy działki te były w jej posiadaniu. Zarzucono także naruszenie art. 25 ustawy – Prawo przedsiębiorców poprzez uznanie, że w czasie zawieszenia działalności nie mogła zawrzeć umowy dzierżawy. Podniesiono, że spełniono wszystkie warunki do otrzymania płatności. Niekorzystna dla niej decyzja narusza art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach. Wskazano, że prowadzi działalność mieszaną, tj. działalność gospodarczą i działalność rolniczą. W okresie zawieszenia nie mogła wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Przepis art. 25 ust. 2 ustawy - Prawo przedsiębiorców nie odnosi się jednak do działalności rolniczej, a z mocy art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy jej przepisów nie stosuje się do działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego. Niezależnie od tego zawarcie umowy było możliwe w granicach określonych w art. 25 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, ponieważ zmierzało do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów. Tak więc w dniu 18 maja 2020 r. spółka weszła w posiadanie ww. działek i prowadziła od tego dnia na tych działkach działalność rolniczą.

Opisaną na wstępie decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji utrzymał decyzję organu I instancji w mocy, podzielając w całości ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną.

Organ odwoławczy podniósł, że warunki przyznawania płatności bezpośrednich określają przepisy art. 7 ustawy o płatnościach. Natomiast przyznanie jednolitej płatności obszarowej jest uzależnione od spełnienia warunku określonego w art. 9 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013, tj. zakwalifikowania rolnika jako aktywnego zawodowo. Z kolei art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach warunkuje przyznanie płatności rolnikowi, który jest w posiadaniu gruntów na dzień 31 maja danego roku, a płatność za zazielenienie dodatkowo wymaga spełnienia warunku określonego w art. 43 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013. Na organie prowadzącym postępowanie ciąży, wynikający z art. 74 ust. 1 w zw. z art. 58 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013, obowiązek ustalenia zgodności deklaracji rolnika ze stanem faktycznym na gruncie. Kontrole administracyjne mają zapewniać skuteczną weryfikację poprawności i kompletności podanych we wniosku informacji.

Z okoliczności faktycznych wynikało, że spółka zadeklarowała do płatności dwie działki, które objęła w dzierżawę na postawie umowy z 18 maja 2020 r. zawartej z M. R.. Na dzień zawarcia umowy w rejestrze przedsiębiorców KRS spółka miała zawieszony status działalności gospodarczej od dnia 13 marca 2017 r. Działalność wznowiła 1 czerwca 2020 r. Stan zawieszenia trwał niemal przez cały okres bytności spółki (około 3 lat). Poza działaniami, o jakich mowa w przepisach art. 25 ustawy – Prawo przedsiębiorców, podmiot o zawieszonej działalności nie może wykonywać czynności, które mogłyby świadczyć, że prowadzi działalność gospodarczą. Może podejmować tylko czynności niecierpiące zwłoki w związku z rozpoczętymi wcześniej sprawami. W ocenie organu, zawarcie umowy dzierżawy w okresie zawieszenia działalności gospodarczej spółki, gdy działalności nie powinna być prowadzona, jest niedopuszczalne. Dlatego zasadnie odmówiono przyznania płatności. Oznaczało to, że nie został spełniony, określony w art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach, warunek posiadania nieruchomości na dzień 31 maja 2020 r. Ponadto w rejestrze przedsiębiorców jako przedmiot działalności spółki wskazano uprawę zbóż, roślin strączkowych i roślin oleistych na nasiona, a poza ww. dzierżawionymi działkami spółka nie posiadała w dniu wznowienia działalności gospodarczej innych gruntów, które mogłyby potwierdzić fakt prowadzenia takiej działalności.

W skardze zarzucono naruszenie:

- art. 24 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji odmawiającej przyznania jej wszystkich płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego o które się ubiegała w sytuacji, gdy zachodzą podstawy do wydania decyzji przyznającej płatności na rok 2020,

- art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach poprzez bezpodstawną przyjęcie, że w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności, nie posiadała działek rolnych o nr ewidencyjnym 377/2 i 321/76 w sytuacji, gdy na ten dzień działki te posiadała, a przez to błędne przyjęcie, że nie spełniała przesłanek do przyznania płatności,

- art. 25 ustawy - Prawo przedsiębiorców poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, a przez to błędne przyjęcie, że nie mogła zawrzeć umowy dzierżawy w dniu 18 maja 2020 r. w sytuacji, gdy taka umowa dzierżawy mogła być i była przez nią zawarta,

- art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach poprzez wydanie decyzji odmawiającej przyznania płatności, w sytuacji gdy spełnia wszystkie przewidziane prawem przesłanki do przyznania płatności i organ I instancji zobowiązany był do ich przyznania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zasadniczym zagadnieniem w sprawie była możliwość zawarcia przez nią umowy dzierżawy gruntu rolnego. Prowadzi ona działalność mieszaną, gospodarczą i rolniczą, a zawieszenie dotyczyło tylko tej ostatniej. Pominięto przy rozpatrywaniu wniosku przepisy art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo przedsiębiorców. Podkreślono, że mogła w okresie zawieszenia zawierać umowy, w tym umowę dzierżawy, aby zabezpieczyć źródła przychodów. Wyłączenie, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo przedsiębiorców, znajduje zastosowanie niezależnie od tego, kto, w jakiej formie i w jakiej skali wykonuje taką działalność rolniczą. Zawierając 18 maja 2020 r. umowę dzierżawy weszła w posiadanie działek rolnych, dzięki czemu spełniła warunki określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:

Skarga jest uzasadniona i musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Przy jej procedowaniu organ naruszył prawo materialne i miało to istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozważania w zakresie uprawnienia skarżącej do otrzymania płatności bezpośredniej za rok 2020 rozpocząć należy od wskazania, że zgodnie z treścią przepisu art.21 ust.1 lit a i b Rozporządzenia Parlamentu europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 ( Dz.U.UE.L.2013.347.608 z dnia 2013.12.20 wsparcie w postaci płatności podstawowej przysługuje rolnikom , którzy

otrzymują uprawnienia do płatności na podstawie tego rozporządzenia, a ponadto spełniają wymogi art. 9 i posiadają, grunty na własność lub w formie dzierżawy i uprawnienia do płatności.

Przepis art. 8 ustawy z dnia z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U.2021.2114 t.j.) doprecyzowuje powyższe wymagania wskazując, że: jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:

1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami";

2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;

3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;

4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Kluczowym zatem elementem pozwalającym na ustalenie czy skarżąca spółka była podmiotem- rolnikiem uprawnionym do otrzymania płatności jest ustalenie czy w dniu 31 maja 2020 r. była w posiadaniu gruntów, co do których złożony został wniosek o przyznanie płatności.

W tym zakresie należy odnieść się do czynności prawnych dokonanych przez skarżącą, a także ważności i skutku tych czynności w okresie zawieszenia działalności gospodarczej.

W sprawie nie budzą wątpliwości takie fakty, jak zawieszenie działalności gospodarczej przez spółkę w roku 2017, zawarcie umowy dzierżawy gruntów rolnych , a także podjęcie tej działalności gospodarczej z dniem 1 czerwca 2020 r. Zawarcie umowy dzierżawy miało miejsce w czasie zawieszenia działalności gospodarczej.

Należy zatem przeanalizować czy w wyniku zdziałania takiej czynności w czasie zawieszenia działalności umowa taka była umowa ważna i spowodowała skutki prawne.

Instytucja zawieszenia działalności gospodarczej przewidziana została w art. 22 i nast. ustawy prawo przedsiębiorców. Art. 22 ust.1 tej ustawy stanowi, że

przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na zasadach określonych w niniejszej ustawie, z uwzględnieniem przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych. Skutki takiego zawieszenia działalności występują zasadniczo w zakresie prawa ubezpieczeń, gdzie przedsiębiorca taki nie jest zobowiązany do opłacania składek z tytułu ubezpieczeń społecznych czy też zdrowotnych. Przepis art. 25 ust.1 ustawy zakazuje przedsiębiorcy wykonywania w tym czasie działalności gospodarczej, przewidując jedynie od tego wyjątki w treści przepisu art. 25 ust.2 tej ustawy. Co ważne, w trakcie zawieszenia działalności gospodarczej przedsiębiorca nie traci zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych.

Brak jest , w ocenie sądu podstaw do przyjęcia ,że czynności dokonane przez niego poza zakresem czynności wymienionych w art. 25 ust.2 tej ustawy są nieważne z mocy prawa. Art. 58 kodeksu cywilnego nie będzie miał zastosowania. Czynności nieważne z mocy prawa w myśl tego przepisu dotknięte są bowiem tą wadą z uwagi na brak zdolności prawnej strony, lub zdolności do czynności prawnej, sporządzenia danej czynności w nieprawidłowej, zastrzeżonej ad solemnitatem formie, czy tez sprzeczności z ustawą. Chodzi tutaj jednak o sprzeczność z ustawą samej czynności , a więc o sytuację, gdy jej przedmiotowe i podmiotowe elementy są tak ukształtowane, że sama czynności jest sprzeczna z ustawa. Ustawa prawo przedsiębiorców nie określa natomiast samej czynności jako sprzecznej z ustawą, ale zabrania prowadzić działalności gospodarczej. Jeżeli w trakcie zawieszenia działalności przedsiębiorca wykonuje jednak akty na taką działalność się składające to konsekwencją będzie pozbawienie go korzystnych rozwiązań wynikających z takiego zawieszenia, czy też nałożenie odpowiedzialności przewidzianej w art. 21a ustawy prawo przedsiębiorców.

Z tych względów sąd nie mógł uznać, że umowa dzierżawy jest umową nieważną, choć może ona naruszać ewentualnie zakaz prowadzenia działalności gospodarczej obowiązujący przedsiębiorcę w okresie zawieszenia działalności.

W tym jednak zakresie organ nie odniósł się do treści przepisu art. 6 ust.1 pkt 1 ustawy prawo przedsiębiorców stanowiącego, że przepisów ustawy nie stosuje się do działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego. Czy zawarcie takiej klauzuli w treści tej ustawy, w przepisie określającym zakres przedmiotowy wyłącza z jej regulacji wszelka działalności rolniczą? Niewątpliwie dokonanie rozważań w tym zakresie powinno nastąpić w celu ustalenia możliwości prowadzenia przez spółkę takiej działalności w okresie zawieszenia działalności gospodarczej.

Rozważając dalej uprawnienia spółki do otrzymania płatności należy wskazać, że jej podstawą jest posiadanie przez uprawnionego danego gruntu w dniu 31 maja w roku, którego dotyczy płatność.

W materiale sporawy nie wykazano, że spółka nie była w posiadaniu tego gruntu. Skarżąca konsekwentnie podtrzymywała, że w takim posiadaniu była. Będąc posiadaczem gruntu miała prawo do otrzymania płatności. Posiadanie jej wynikało natomiast z zawartej umowy dzierżawy.

Odnosząc się do dalszych argumentów zawartych w zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ nie wskazał , jakich wymogów nie dochowano na gruntach wskazanych we wniosku o płatność, a które zgodnie z przepisami art. 43 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1307/2013 oraz 7,8 i 14 ustawy o płatnościach bezpośrednich muszą być spełnione aby uzyskać płatności za zazielenienie czy płatności dodatkowe ( redystrybucyjne ). W tych okolicznościach sąd uznał, że organ naruszył prawo materialne orzekając o braku przesłanki posiadania gruntu przez rolnika i niemożności prowadzenia przez niego działalności rolnej. W tym zakresie, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ weźmie pod uwagę poglądy powyżej zawarte, a ponadto odniesie się do wskazanego przepisu art. 6 ust.1 pkt 1 ustawy prawo przedsiębiorców w zakresie możliwości prowadzenia działalności rolnej bez uwzględniania rygorów tej ustawy . Organ odniesie się tez do treści przepisów art. 4 pkt 1 lit.a i art. 9 Rozporządzenia 1307/2013 w zakresie pojęcia rolnika aktywnego zawodowo, co pozwoli na ustalenie, czy skarżąca spółka może być z kategorii tej wykluczona.

Z tych względów sąd w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit a ppsa uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach orzeczono w myśl art. 200 ppsa. ( zwrot wpisu od skargi).