Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 33/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2005-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: połączono do wspólnego rozpoznania
Powołane przepisy: article: art. 250 par.3
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Najda – Ossowska (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska - Wasilewicz, asesor sądowy Mirella Łent, Protokolant: Magdalena Buczek, po rozpoznaniu w dniu 02 marca 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi "P." Import-Eksport Z. S. – M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] 2004r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu odsetek od należności celnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Bd 3 /05

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżonymi decyzjami z dnia [...] 2004r Dyrektor Izby Celnej w T. utrzymał w mocy swoje decyzje wydane jako pierwszoinstancyjne z [...] i [...] 2004r w przedmiocie zwrotu należności celnych i odmowy wypłaty odsetek od tych należności.

W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na następujące ustalenia faktyczne i prawne: w marcu, kwietniu, maju, czerwcu, lipcu, sierpniu i wrześniu 2001r. A. działając jako przedstawiciel firmy “P." Import-Eksport Z. S.-M., zgłosiła w Oddziale Celnym w B. w celu objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym, produkty kompensacyjne w postaci drożdży piekarskich uzyskanych w wyniku przetworzenia melasy wywiezionej czasowo w ramach procedury uszlachetniania biernego. Decyzjami z [...] 2003r oraz [...] 2003r Naczelnik Urzędu Celnego w B. uznał wskazane wyżej zgłoszenia celne za nieprawidłowe oraz określił kwotę wynikającą z długu celnego. Należności celne zostały przez zobowiązaną uregulowane. Dyrektor Izby Celnej w T., w następstwie wniesionych odwołań, utrzymał w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w B.

Z. S.-M. wniosła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który we wszystkich sprawach uchylił zaskarżone decyzje oraz decyzje organu pierwszej instancji.

Jako konsekwencja wyroków sądowych, pismem z 23 czerwca 2004r strona wniosła o zwrot uiszczonych należności celnych wraz z odsetkami uzyskując w drodze decyzji zwrot należności celnych i odmowę wypłaty odsetek od tych należności. Od takiej decyzji Z. S.-M. wniosła odwołanie.

Rozstrzygając sprawę w postępowaniu odwoławczym Dyrektor Izby C. wskazał, że zgodnie z art.250 § 3 kodeksu celnego od zwracanych należności celnych przywozowych lub wywozowych nie płaci się odsetek, chyba że niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego, a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu. W takim wypadku odsetki oblicza się od dnia uiszczenia należności podlegających zwrotowi.

Istotę sporu w przedmiotowej sprawie stanowi ustalenie, czy organ celny popełnił błąd niewłaściwie ustalając kwotę należności oraz czy Ministra Finansów należy uznać za organ celny w rozumieniu przepisu art.250 § 3 kodeksu celnego.

Organ wskazał, że strona w odwołaniu zaprezentowała pogląd, wedle którego błąd organu celnego nie może być ograniczony wyłącznie do działania naczelnika urzędu celnego, odnosi się on również do działania wszystkich organów administracji państwowej; skoro odsetki płaci się w przypadku błędu organu celnego, to tym bardziej płaci się w przypadku błędu organu tworzącego przepisy stanowiące podstawę działania organu celnego.

Dyrektor Izby Celnej, w odpowiedzi na sugestie strony co do roli Ministra Finansów przy wydawania rozporządzenia w sprawie gospodarczych procedur celnych z 08 marca 2001r, wskazał, że wprawdzie Sąd w uzasadnieniu wyroku stwierdził popełnienie błędu przez Ministra Finansów polegającego na przekroczeniu delegacji ustawowej, zawartej w przepisie art.157 § 3 kodeksu celnego przy formułowaniu treści § 183 ust.3 ww. rozporządzenia, jednakże podkreślił, że organy celne nie mogą odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia nawet w przypadku, gdy jest on wydawany z przekroczeniem delegacji ustawowej.

Poza sporem pozostaje fakt, iż przepisy ww. rozporządzenia w sprawie gospodarczych procedur celnych są przepisami wykonawczymi do kodeksu celnego. Organ celny rozpoznając sprawę jest nimi związany, co oznacza, iż nie może wyjść poza granicę określoną tymi przepisami.

Analizując stan faktyczny w sprawie nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem, że przekroczenie delegacji ustawowej przez Ministra Finansów, przy konstruowaniu treści przepisu wykonawczego, jest jednoznaczne z popełnieniem przez organ celny błędu polegającego na niewłaściwym ustaleniu kwoty należności w wyniku zastosowania tego przepisu. Należy pamiętać, że przepis ten stanowił obowiązującą normę prawa, funkcjonującą w obrocie prawnym. Zgodnie z kodeksem celnym organami celnymi, stosownie do ich właściwości, są wyłącznie naczelnik urzędu celnego i dyrektor izby celnej (art.279). By ustalić jaką instytucję miał na myśli ustawodawca zawierając określenie "organ celny" w treści art.250 § 3 kodeksu celnego, należy przypomnieć jakie zadania przewidział on dla naczelnika urzędu celnego. W art.250 § 3 kodeksu celnego błąd organu celnego został powiązany z wyraźnie sprecyzowaną czynnością tj. ustaleniem kwoty należności.

Zgodnie z art.283 kodeksu celnego do zadań naczelnika urzędu celnego należy: dokonywanie wymiaru i poboru należności celnych, nadawanie towarom przeznaczenia celnego oraz wykonywanie innych czynności przewidzianych przepisami prawa celnego, sprawowanie dozoru celnego i wykonywanie kontroli celnej, zwalczanie i ściganie przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych w zakresie ustalonym kodeksem karnym skarbowym oraz wykonywanie innych zadań zleconych w przepisach odrębnych.

Z powyższego przepisu wynika, że ewentualny błąd przy ustalaniu kwoty należności, w przedmiotowej sprawie, mógł popełnić wyłącznie Naczelnik Urzędu Celnego w B. jednakże nie może być o tym mowy w sytuacji kiedy działał on w oparciu o obowiązującą normę prawną, co potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w uzasadnieniach wyroków.

W myśl art.246 § 4 kodeksu celnego należności celne są zwracane lub umarzane na wniosek dłużnika złożony przed upływem 3 lat, licząc od dnia jego powiadomienia o tych należnościach. W oparciu o ten przepis została wydana decyzja z dnia [...] 2004 zarządzająca zwrot cła.

Bezspornym jest, że Minister Finansów i Naczelnik Urzędu Celnego w B. stanowią odrębne organy administracji państwowej, którym przydzielono wyraźnie określone zadania. Zarówno art.250 jak i art.246 mieszczą się w dziale V Kodeksu celnego - zwrot i umorzenie należności celnych. W dziale tym ustawodawca wyraźnie i konsekwentnie operuje zwrotem "organ celny" w odniesieniu do organu odpowiedzialnego m.in. za zwrot i umorzenie należności celnych, zezwolenie na zniszczenie towaru, objęcie towaru w celu powrotnego wywozu procedurą tranzytu czy też objęcie towarów procedurą składu celnego (czynności te podejmowane są na wniosek osoby zainteresowanej).

Podążając w ślad za sugestią strony, że za organ celny, o którym jest mowa w art.250 § 3 kodeksu celnego, należy także uznać Ministra Finansów, konsekwentnie należałoby go także uznać - w równie szerokim znaczeniu - za właściwego do zwrotu i umorzenia należności celnych, a także na wniosek osoby zainteresowanej do zezwolenia na zniszczenie towaru, objęcia towaru w celu powrotnego wywozu procedurą tranzytu czy też objęcia towaru procedurą składu celnego. Tak daleko posuniętą swobodę interpretacyjną należy uznać za niedopuszczalną.

Skoro na Naczelniku Urzędu Celnego w B. spoczywał ustawowy obowiązek dokonania wymiaru i poboru należności celnych w przedmiotowej sprawie, to czynił on go także odpowiedzialnym za prawidłowe wykonanie tych czynności. Ustawodawca w art. 250 § 3 kodeksu celnego miał na myśli błąd naczelnika urzędu celnego przy dokonywaniu wymiaru należności celnych.

W skardze do Sądu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie art. 250 § 3 kodeksu celnego z 09.01.1997r przez niewłaściwe uznanie, że pobranie należności celnych na podstawie przepisu uznanego później za niekonstytucyjny (wydanego z przekroczeniem upoważnienia ustawowego) nie uzasadnia wypłaty odsetek od zwracanych należności.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że art. 250 § 3 kodeksu celnego stanowi ogólną zasadę, iż od zwracanych należności nie płaci się odsetek oraz jeden wyjątek od tej zasady, że odsetki płaci się przy łącznym spełnieniu dwóch przesłanek: niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu.

O ile druga z przesłanek nie budziła żadnych wątpliwości, to kwestionowanie istnienia pierwszej, zdaniem skarżącej, jest efektem niewłaściwej wykładni pojęcia “błąd organu celnego“. U podstaw tego pojęcia leży założenie, że osoba dokonująca obrotu towarowego z zagranicą nie może ponosić konsekwencji błędnego działania organów celnych i w ogóle wszystkich organów administracji państwowej. Wykładnia art. 250 § 3 kodeksu celnego zaproponowana przez organy nie daje się pogodzić z zasadami demokratycznego państwa prawa. Skoro odsetki płaci się w przypadku błędu organu celnego, to tym bardziej płaci się w przypadku błędu organu tworzącego przepisy stanowiące podstawę działania organu celnego. Skarżąca na poparcie swojego stanowiska przywołała wyrok NSA z 10.06.2003r I SA/Łd 36/02 z którego wynika, że “niewłaściwe ustalenie kwoty należności celnych w wyniku błędu organu celnego nie jest ograniczone do błędów rachunkowych, ale uzasadnia zwrot cła wraz z odsetkami na podstawie art. 250 § 3 kodeksu celnego w każdej sytuacji, w której organy celne wbrew przepisom prawa zobowiązały stronę do zapłaty wyższego cła niż należne". Skoro przepis, na podstawie którego organ celny pobrał należności celne od skarżącej okazał się niekonstytucyjny, to niewątpliwie należności celne były nienależne w momencie ich pobrania.

Niezależnie od tego, jeśli przyjąć, że błąd popełnił Minister Finansów wydając 08.03.2001r rozporządzenie w sprawie gospodarczych procedur celnych zawierające niekonstytucyjny przepis § 183 ust.3, to pojawia się pytanie o rolę Ministra Finansów - czy nie należy go uznać za organ celny w szerokim tego słowa znaczeniu; zgodnie z treścią tytułu X kodeksu celnego z 1997r centralnym organem administracji państwowej w sprawach celnych był Prezes Głównego Urzędu Ceł, nadzorowany przez Ministra Finansów, natomiast organem administracji w sprawach celnych był dyrektor urzędu celnego. Prezesa GUC powoływał i odwoływał Prezes Rady Ministrów na wniosek Ministra Finansów; organizację GUC określał statut nadany przez Ministra Finansów, który także tworzył i znosił urzędy celne i określał ich siedziby. Minister Finansów upoważniał inne organy administracji państwowej do wykonywania niektórych zadań organów celnych. Skarżąca podkreśliła, ze “organem właściwym w sprawach celnych" Minister Finansów stał się dopiero z dniem 01 maja 2002r , już jednak wcześniej popełnione przez niego błędy muszą być traktowane jako błędy organu celnego w rozumieniu art. 250 § 3 kodeksu celnego.

Skarżąca przypomniała także w skardze przebieg zdarzeń, który doprowadził do pobrania a następnie (po ponad dwóch latach) do zarządzenia zwrotu należności celnych bez odsetek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi powołując w uzasadnieniu argumentację, którą powołał w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Sąd natomiast nie jest uprawniony do oceny zaskarżonych decyzji z punktu widzenia ich słuszności, celowości czy przestrzegania zasad współżycia społecznego. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Stan faktyczny w sprawie nie był sporny i w istotnych dla rozstrzygnięcia okolicznościach sprowadzał się do ustalenia, że w okresie od marca do września 2001r skarżąca dokonała 36 zgłoszeń w celu objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym m.in. produktów kompensacyjnych w postaci drożdży piekarskich uzyskanych w wyniku przetworzenia melasy wywiezionej czasowo w ramach procedury uszlachetniania biernego. W dniach 15 kwietnia i 18 lipca 2003r Naczelnik Urzędu Celnego w B. wydając łącznie 36 decyzji uznał w.w. głoszenia celne za nieprawidłowe oraz określił kwotę wynikającą z długu celnego. Skarżąca uregulowała należności celne. Decyzjami z [...] i [...] 2003r Dyrektor Izby Celnej w T., po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.

Wyrokami z 06, 18 maja oraz 02, 03, 15, 22 czerwca i 06 lipca 2004r Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone decyzje wraz z poprzedzającymi je decyzjami organu pierwszej instancji. Podstawą dla wydania takich wyroków było ustalenie przez Sąd, że przepis § 183 ust 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 08 marca 2001r w sprawie gospodarczych procedur celnych został wydany z przekroczeniem delegacji ustawowej, podkreślając jednak, że organ celny nie mógł odmówić jego zastosowania.

Pismem z 23 czerwca 2004r strona wniosła o zwrot uiszczonych należności celnych wraz z odsetkami i decyzjami z [...] 2004r i [...] 2004r Dyrektor Izby Celnej w T. orzekł o zwrocie należności celnych i odmówił wypłaty odsetek od tych należności. Dyrektor Izby Celnej w T. decyzjami wydanymi [...] 2004r utrzymał w mocy decyzje pierwszoinstancyjne.

Zgodnie z art. 250 § 3 kodeksu celnego z 1997r od zwracanych należności celnych przywozowych lub wywozowych nie płaci się odsetek, chyba że niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego,

a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu. W takim wypadku odsetki oblicza się od dnia uiszczenia należności podlegających zwrotowi.

W sprawie niespornym jest, że skarżąca nie przyczyniła się do powstania sytuacji, w której decyzje nieprawidłowo określały kwotę długu celnego i jako takie zostały uchylone przez Sąd. Kwestią sporną jest ocena czy ustalony stan faktycznypozwala na przyjęcie, że niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego.

Niewątpliwie należy przyjąć, w świetle stanowiska zaprezentowanego we wskazanych wyżej wyrokach z maja, czerwca i lipca 2004r, że to Minister Finansów popełnił błąd wydając rozporządzenie z przekroczeniem granic umocowania ustawowego. Nie sposób jednak uznać, że wskazany przepis kodeksu celnego znajduje zastosowanie w przypadku błędu tego organu.

Wprawdzie ustawa prawo celne z 1997r nie zawierała definicji ustawowej organu celnego, niemniej pośrednio ustawodawca wskazuje na to w tytule X “Organy właściwe w sprawach celnych", który w art. 279 § 1 wskazał, że organami celnymi, stosownie do ich właściwości, są: naczelnik urzędu celnego i dyrektor izby celnej.

Zdaniem Sądu nie ma żadnych podstaw prawnych do uznania, że na podstawie art. 250 § 3 kodeksu celnego można traktować organ celny szeroko i objąć nim działania takiego odrębnego organu jak Ministra Finansów, będącego podmiotem administracji państwowej o innych kompetencjach. Wskazany przepis mówiący o błędzie organu celnego musi być odnoszony jedynie do działań podejmowanych przez ten organ w ramach jego kompetencji ustawowych. Stąd nie można Dyrektorowi Urzędu Celnego w T. przypisać odpowiedzialności za błąd powstały wskutek wydania rozporządzenia z przekroczeniem umocowania ustawowego albowiem nie leży to w kompetencjach tego organu. Jednocześnie mimo różnych kompetencji określonych dla ministra właściwego do spraw finansów publicznych w sprawach celnych, zawartych w tytule X kodeksu celnego, nie można uznać tego podmiotu za organ celny.

Przepis art. 250 ..3 kodeksu celnego nie stanowi alternatywy dla ewentualnych roszczeń strony na podstawie art. 417 i następnych kodeksu cywilnego, stąd postrzeganie błędu organu przy ustalaniu kwoty należności celnych musi być ściśle związane z takim uprawnieniem. Nie może być interpretowane szeroko w sposób kreujący odpowiedzialność dyrektora izby celnej za działania własne Ministra Finansów czy, idąc dalej, np. ustawodawcy.

W uznaniu, że błędnych działań Ministra Finansów nie można uznać jako działań organu celnego, organy celne nie popełniły błędu. Struktura i specyfika ich kompetencji nie pozwalała im także samodzielnie oceniać i odmawiać zastosowania wiążącego je przepisu prawa.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd oddalił skargi na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.