Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1121/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant St. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2015 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r. Dyrektor [...] działając z upoważnienia Prezydenta [...] jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej na podstawie art. 105 kpa umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie z wniosku Z. S. (zwanej dalej skarżącą, wnioskodawczynią) o zwrot części wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości zapisanej dawniej w księdze wieczystej [...] odpowiadającej obecnie [...], wszystkie jako współwłasność Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w [...] i osób fizycznych, oraz części działki nr [...] zapisanej w księdze wieczystej nr [...] jako własność [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...].

W uzasadnieniu podał, że działki [...] zostały ostateczną decyzją Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] stycznia 1974r. nr [...] wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa pod budownictwo mieszkaniowo – spółdzielcze na podstawie ustawy z 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961, Nr 18, poz. 94 ze zm.) Właścicielami części działek wyżej opisanych o powierzchni 88.695m2 byli małżonkowie T. i H. C. , a działki o pow. 2.500m2 W. i F. C., co zostało uregulowane decyzją z dnia [...] października 1972r. nr [...] Dzielnicowa Komisja do Spraw Uwłaszczenia [...] wspólna dla wszystkich dzielnic miasta [...], na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 270). Decyzja ta została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Wojewódzkiej Komisji do spraw Uwłaszczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z [...] lipca 1973r., nr [...].

Poprzedni właściciele nieruchomości nie żyją. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] września 1998r., sygn. akt [...], spadek po T. i Helenie C. nabyła ich córka – skarżąca Z. S. Po zmarłym [...] czerwca 1994r. W. C., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] września 1999r., sygn akt [...] spadek nabyła żona F. C., która zmarła 13 września 2009r. Jej spadkobiercy nie złożyli wniosku o zwrot.

Na podstawie ewidencji gruntów oraz badania ksiąg wieczystych ustalono, że dawnej działce [...] odpowiadają obecnie działki [...] jako własność Miasta [...] oraz część działki nr [...] zapisanej w księdze wieczystej nr \[...] jako własność [...] sp. z o.o z siedzibą w [...]. Dawnej działce nr [...] odpowiadają obecnie działki [...] wszystkie jako własność Miasta [...], [...]stanowiące własność Miasta [...] w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w [...], 7/7 zapisana w księdze wieczystej nr [...] oraz części działek nr [...] zapisanych w księdze wieczystej nr [...], wszystkie jako współwłasność Spółdzielni Mieszkaniowej "[...] " w [...] i osób fizycznych.

W toku postępowania ustalono, że wydzieloną z działki [...] umowa w formie aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1993r., [...] Zarząd Miasta [...] sprzedał spółce [...]. Z połączenia działki nr 2/5 oraz działek 3/1, 2/3, 4/1 i 3/1 z arkusza mapy 15 powstała działka nr 6. W wyniku jej podziału powstała działka nr 6/1, w granicach której znalazła się część dawnej działki nr 2/2 . Zgodnie z danymi z ewidencji gruntów, część dawnej działki nr 3, stanowiącej działkę 3/1 z arkusza mapy 10 obrębu [...], ostateczną decyzją z [...] kwietnia 1995r., nr [...], Zarząd Miasta [...] odstąpił Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w [...] w użytkowanie wieczyste. Prawo użytkowania wieczystego Spółdzielni zostało ujawnione w księdze wieczystej [...] w dniu 12 stycznia 2001r. na wniosek złożony 19 czerwca 1996r., dz.kw.nr [...]. Z połączenia działki nr 3/1 z działkami nr 1/5 i 2/1 powstała działka nr 7 z arkusza mapy 10 obrębu [...]. Z jej podziału powstały, miedzy innymi działki nr 7/3, 7/5 i 7/7 z arkusza mapy 10 obrębu[...]. Prawo własności tych działek Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w [...] nabyła umową zawartą aktem notarialnym z [...] lipca 2008r. repertorium[...], w trybie przepisu art. 32 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z tego wynika, że część wywłaszczonej nieruchomości, stanowiąca obecnie część działki nr 6/1 z arkusza mapy 15 obrębu [...], odpowiada dawnej działce nr 2/5 sprzedanej osobie trzeciej w 1993r. Działka nr 7/7 oraz części działek nr 7/3 i 7/5 z arkusza mapy [...], odpowiadają części dawnej działki nr 3/1 oddanej w 1995r. w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej [...]. Z zawiadomienia Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...] wynika, że prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej [...] zostało ujawnione w księdze wieczystej [...] w dniu [...] stycznia 2001r., jednakże wniosek o wpis tego prawa Spółdzielnia złożyła w Sądzie [...] kwietnia 1996r., Zgodnie z przepisem art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. 2013r., poz. 707 ze zm.) wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o jego dokonanie.

Wniosek o zwrot nieruchomości położonej w[...] , oznaczonej jako działki 2/2, 3 i 5 o łącznej powierzchni 91.195m2 złożył W. C. w 1990r. W toku postępowania w dniu [...] czerwca 1994r. wnioskodawca zmarł. W dniu [...] czerwca 1998r. wniosek o zwrot tej nieruchomości złożyła F. C., która zmarła [...] września 2009r. Skarżąca Z. S. z żądaniem zwrotu nieruchomości wystąpiła w dniu [...] czerwca i [...] lipca 1998r.

Ostateczną decyzją z [...] lutego 2004r. nr [...] Dyrektor [...] działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, rozstrzygnął sprawę zwrotu nieruchomości stanowiącej dawniej działkę nr 5 [...].

Pismem z dnia [...] marca 2014r. skarżąca podtrzymała żądanie zwrotu działki nr 7/7 oraz części działek nr 6/1, 7/3 i 7/5.

Od 1 stycznia 1999r., zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 lipca 1998r. o zmienia niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reforma ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668), kompetencje w sprawie zwrotu nieruchomości położonych na terenie Miasta [...] należą do Prezydenta [...], jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej. Sprawa jako niezakończona decyzja ostateczną została przekazana Prezydentowi [...]. Uchwałą Rady Miasta [...] sprawy z tego zakresu należą do zadań Zarządu. Zgodnie z przepisami art. 142 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 9b1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010r., Nr 102, poz. 651 ze zm) o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości orzeka w drodze decyzji prezydent miasta powiatu, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej. Prezydent [...] upoważnił Dyrektora [...] i Zastępcę Dyrektora [...] do wydawania w jego imieniu decyzji w tym przedmiocie (upoważnienie z [...] lipca 2006r., nr [...]). Jednakże zgodnie z przepisem art. 142 ust. 2 powołanej ustawy, w sprawach, o których mowa w ust. 1, w których stroną postępowania jest gmina lub powiat, prezydent miasta na prawach powiatu sprawujący funkcję starosty podlega wyłączeniu na zasadach określonych w rozdziale 5 działu I kodeksu postępowania administracyjnego, co w konsekwencji wyłącza możliwość załatwienia sprawy zwrotu tej nieruchomości zarówno przez Prezydenta Miasta [...] jak i przez upoważnione przez niego osoby.

W związku z wyłączeniem Prezydenta Miasta [...] w sprawach o zwrot nieruchomości stanowiących własność Miasta [...], przekazano według właściwości Wojewodzie Wielkopolskiemu podanie Z. S. w części dotyczącej zwrotu nieruchomości stanowiących działki nr: 2/10 i 2/11z arkusza mapy 15, działki 3/3, 3 /4, 3/6, 3/8, 3/9, 3/11, 3/12, 7/6, 7/8, 7/9, 7/10 z arkusza mapy 10, oraz część działek nr 7/1 i 7/4 z arkusza mapy [...]. Do rozpatrzenia przez Dyrektora [...] działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, pozostało podanie o zwrot części działki nr 6/1 z arkusza mapy 15, oraz działki nr 7/7 i część działek nr 7/3, 7/5 z arkusza mapy [...].

Przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli stosowanie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednakże zgodnie z art. 229 tej ustawy, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem jej wejścia w życie, tj. przed dniem 1 stycznia 1998r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Przeprowadzone postępowanie wykazało, że objęte żądaniem zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości zostały przed dniem 1 stycznia 1998r. sprzedane (część działki nr 6/1 z arkusza mapy [...]), bądź oddane w użytkowanie wieczyste (działka nr 7/7 oraz część działek 7/3 i 7/5 z arkusza mapy[...]). Prawo użytkowania wieczystego ujawnione zostało w księdze wieczystej Kw nr [...] w dniu [...] stycznia 2001r., ze skutkiem na dzień [...] kwietnia 1996r. W tych okolicznościach, w ocenie organu, zostały spełnione przesłanki określone w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. A zaistnienie tych przesłanek uzasadnia wydanie decyzji o umorzeniu postępowania o zwrot, na co wskazuje powołanie przez organ orzecznictwo sądów administracyjnych. Z tych względów, organ uznał, że wobec braku roszczenia postępowanie z wniosku Z. S. o zwrot części działki nr 6/1 z arkusza mapy [...] oraz działki nr 7/7 i część działek nr 7/3 i 7/5 z arkusza mapy [...] stało się bezprzedmiotowe, co w myśl art. 105 § 1 kpa skutkuje umorzeniem postępowania odpowiednio w całości albo w części. Organ podał, że spadkobierca lub spadkobiercy F. C. nie złożyli wniosku o zwrot, jednakże wobec faktu, że nie służy im roszczenie o zwrot brak było podstaw do podjęcia działań zmierzających do zapewnienia im udziału w postępowaniu. Wobec bezprzedmiotowości postępowania brak było również podstaw do zawiadomienia o wszczęciu postępowania osób fizycznych będących współwłaścicielami nieruchomości zapisanych w księgach wieczystych nr[...] i [...].

Decyzja ta została doręczona pełnomocnikowi skarżącej adw. K. N. w dniu 14 kwietnia 2014r.

W terminie 14 dni – 28 kwietnia 2014r. skarżąca reprezentowana przez w/w pełnomocnika wniosła odwołanie od w/w decyzji domagając się jej uchylenia i dokonania zwrotu nieruchomości na rzecz skarżącej.

W uzasadnieniu podała, że z winy organu nastąpiła sytuacja uniemożliwiająca zwrot, ponieważ organ nie rozpatrzył wniosku złoconego przez W. C. w 1990r w terminie. Dopiero bowiem w 1995r. nastąpiło oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej [...]. Nadto mimo złożenia wniosku o zwrot nieruchomości w 1990r. doszło do zbycia w toku postępowania części działki nr 6/1 na rzecz osoby trzeciej, tj [...] sp. z o.o. Część wniosku dotycząca dawnej działki nr 5 została rozpoznana dopiero w 2004r., a przedmiotowa decyzja wydana po 10 kolejnych latach. Opieszałość organów administracji doprowadziła do sytuacji, w której właściciele nieruchomości, mimo stosownego uprawnienie, zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o zwrot nieruchomości.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2014r. znak [...] Wojewoda Wielkopolski na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2013, poz. 267, zwanej dalej kpa) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podał, że w wyniku dodatkowych czynności ustalił, że ostateczną decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2004r. znak [...] rozstrzygnięto jedynie sprawę zwrotu całej dawnej działki nr 5 (w tym udziału F. C.), zapisanej w księdze wieczystej [...], stanowiącej w dniu wywłaszczenia współwłasność T. i H. C. w 88695/91195 części oraz W. i F. C. w 2500/91195 części. Ponadto Prezydent Miasta [...] poinformował organ rozpoznający odwołanie, że nie prowadził postępowania ani nie wydał decyzji w sprawie zwrotu nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej Komandoria tom III wykaz 63. Ponadto wśród spraw przekazanych protokołem zdawczo – odbiorczym Prezydentowi [...] przez Wojewodę Wielkopolskiego, w związku ze zmianą kompetencji wynikającą z przepisów ustawy z 2 lipca 1998r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. 1998r., Nr 106, poz. 668) brak spraw o zwrot tych nieruchomości.

Rozpoznając odwołanie organ II instancji uzupełnił stan faktyczny sprawy o dodatkowe, bardziej szczegółowe ustalenia. Pismem z dnia [...] sierpnia 1990r. W. C. wniósł do Urzędu Miasta [...] o:

- zwrot nieruchomości położonej w [...], która została wywłaszczona na mocy decyzji nr [...], na której znajdowały się zabudowania mieszkalne, gospodarcze i sad owocowy. Obecnie działka ta o pow. 1 ha jest niezabudowana, a są na niej jedynie drzewa owocowe,

- zwrot nieruchomości położonej przy ul. [...] na której znajdował się grunt gospodarczy, obejmującej dwa hektary gruntu: z lewej strony 0,75 ha a z prawej strony 1,25 ha. Pośrodku tego gruntu obecnie jest [...]. Na gruncie przy ul. [...] od strony północnej jest postawiona deska dziesięciopiętrowa, a poza deską na gruncie nie ma żadnych zabudowań a reszta gruntu leży odłogiem,

- zwrot nieruchomości położonej przy ul. [...].

Wywłaszczona działka nr 3 znajdowała się na terenie zainwestowanym przez mieszkalnictwo wielorodzinne wysokiej intensywności z zielenią towarzyszącą (rekreacja osiedlowa), usługami oświaty (przedszkole) i komunikacją (u. [...]). Działka nr 2/2 znajdowała się na terenie przeznaczonym pod komunikację (projektowana trasa obwodowa – towarowa ul. [...]). Nieruchomość stanowiąca działkę nr 5 znajdowała się na terenie przeznaczonym w całości pod międzyosiedlowe centrum usługowo – handlowe.

Pismem z dnia [...] czerwca 1998r. Z. S. , córka zmarłych T. i H. C.) wniosła o zwrot nieruchomości stanowiącej działki nr 3 i 2/2 ark mapy [...]. Pismem z dnia 9 lipca 1998r. wniosła o zwrot nieruchomości stanowiącej niegdyś działkę nr 5 ark mapy [...]. O kwestii zwrotu nieruchomości stanowiącej dawniej działkę nr 5 Prezydent Miasta [...] rozstrzygnął w ostatecznej decyzji z [...] lutego 2004r. Sprawa w przedmiocie zwrotu nieruchomości stanowiących własność Miasta [...] została [...] lutego 2014r. przekazana według właściwości Wojewodzie Wielkopolskiemu(działki nr: 2/10 i 2/11z arkusza mapy [...], działki 3/3, 3 /4, 3/6, 3/8, 3/9, 3/11, 3/12, 7/6, 7/8, 7/9, 7/10 z arkusza mapy [...], oraz część działek nr 7/1 i 7/4 z arkusza mapy[...]).

. Nieruchomość stanowiąca działki nr 6/1 odpowiada działce 2/5 wydzielonej z dawnej działki nr 2/2, która została sprzedana przez Zarząd Miasta [...] na rzecz [...] S.A. aktem notarialnym [...]. O ujawnieniu prawa własności działki nr 2/5 w nowourządzonej księdze wieczystej nr [...] poinformowano w dniu [...] listopada 1993r. W dniu [...] kwietnia 2003r. wpisano w księdze wieczystej jako właściciela przedmiotowej nieruchomości[...] . Mocą zawartej w formie aktu notarialnego umowy przeniesienia zorganizowanej części przedsiębiorstwa oraz własności nieruchomości z dnia [...] września 2007r. rep [...] przeniesiono prawo własności działki nr 6/1 na[...]. W wyniku procesów restrukturyzacyjnych działka stała się własnością [...] sp. z o.o.

Działka nr 7/7 oraz część działek nr 7/3 i 7/5 odpowiadają części działki nr 3/1 powstałej po podziale dawnej działki nr 3, oddanej w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej [...] z przeznaczeniem pod osiedle mieszkaniowe [...] decyzją Zarządu Miasta [...]. Działkę nr 3/1 przeniesiono do nowo urządzonej księgi wieczystej nr [...], w której na wniosek z dnia [...] kwietnia 1996r. ujawniono prawo użytkowania wieczystego (zawiadomienie z dnia 12 stycznia 2001r. k. 235). Aktem notarialnym [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] nabyła prawo własności przedmiotowej działki

Skarżąca podtrzymała wniosek o zwrot nieruchomości stanowiących działki nr 2/2 i 3. Dnia [...] marca 2014r. pełnomocnik Z. S. podtrzymał wniosek w części dotyczącej działek 7/7, 7/3, 7/5 i 6/1.

Pismem z dnia 18.04.2014r. [...] wniosła o umorzenie postępowania w stosunku do działki 6/1 z uwagi na zaistnienie przesłanki, o której mowa w art. 229 u.g.n.

W ocenie Wojewody odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewoda wskazał treśc przepisów art. 136 u.g.n i podał, że wynika z nich zakaz uzycia wywłaszczonej nieruchomości na cele inne niż wskazane w decyzji wywłaszczeniowej, chyba, że poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy nie złoża wniosku o zwrot. Obowiązek zwrotu nieruchomości w razie, gdy odpadnie cel wywłaszczenia doznaje istotnego ograniczenia ze względu na art. 229 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w Zycie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten zawiera regulację przejściową i utrwala status prawny nieruchomości zastanej na dzień wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami uniemożliwiając bezwzględnie zwrot nieruchomości poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom, w przypadku sprzedaży nieruchomości lub ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej oraz ujawnienia tych praw w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998r. Fakt spełnienia przesłanek określonych w art. 229 u.g.n. oznacza, iż poprzednim właścicielom lub ich spadkobiercom nie przysługuje roszczenie domagania się zwrotu przedmiotowej nieruchomości choćby spełnione zostały przesłanki do zwrotu, o których mowa w art. 136 u.g.n. W takiej sytuacji organ prowadzący sprawę w przedmiocie zwrotu nieruchomości nie może wydać pozytywnego rozstrzygnięcia. Z uwagi na powyższe po wpłynięciu wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ zobowiązany jest zbadać czy wniosek ten pochodzi od podmiotu uprawnionego w myśl art. 136 ust. 3 u.g.n., czy dotyczy on wywłaszczonej nieruchomości oraz czy nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania co do zbędności na cel wywłaszczenia wskazanych w art. 229 u.g.n. Dopiero po ustaleniu tych okoliczności następuje dalszy etap postępowania, którego celem jest dokładne wyjaśnienie celu wywłaszczenia oraz przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej.

W pierwszej kolejności organ stwierdził, że postępowanie o zwrot przedmiotowych nieruchomości toczyło się na wniosek uprawnionej do tego osoby, a mianowicie [...]. Po ustaleniu, że decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2004r. rozstrzygnięto sprawę zwrotu udziału F. C. przysługującej jej po śmierci męża, Wojewoda doszedł do przekonania, że spadkobiercom F. C. nie przysługiwało prawo do bycia stroną w przedmiotowym postępowaniu, a zatem brali udział w sprawie wszyscy do tego uprawnieni. Decyzja z [...] lutego 2004r. rozstrzygała bowiem w części obejmującej powierzchnię 0,25 ha przyznaną na mocy decyzji Dzielnicowej Komisji ds. Uwłaszczenia [...] W. C. (mężowi F. C.).

W ocenie organu II instancji organ I instancji rozpoznał w całości żądanie strony. Wątpliwości wiązały się z zakresem wniosku wszczynającego postępowanie określonego przez wówczas żyjącego W. C., który został po jego śmierci podtrzymany przez jego zonę F. C. a następnie zmieniony. W toku postępowania organ II instancji ustalił, że organ I instancji nie prowadzi ani nie zakończył postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości o obszarze 1,1013 ha zapisanej w księdze wieczystej PBN w [...], której własność przeniesiono na rzecz Skarbu Państwa z dniem 9 maja 1945r., co zostało stwierdzone decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia [...]. Organ II instancji również nie odnalazł wśród należących do jego właściwości sprawy takiej, która odnosiłaby się do tej nieruchomości. Ostatecznie uznano, że za wiążący uznać należy ostatni wniosek Z. S. z dnia [...] marca 2014r., w którym strona domagała się zwrotu nieruchomości oznaczonych geodezyjnie jako część działki nr 6/1, działkę nr 7/7 i część działek nr 7/3 i 7/5. W konsekwencji uznano, iż roszczenie o zwrot nieruchomości o obszarze 1,1012 ha, dla której prowadzona była księga wieczysta [...] nie mogło zostać rozpoznane przez organ I instancji z uwagi na brak wiążącego wniosku w tym zakresie.

W ocenie Wojewody w przedmiotowej sprawa zaszła przesłanka określona w art. 229 u.g.n. stanowiąca przeszkodę w przystąpieniu do oceny czy nieruchomość podlega zwrotowi, z uwagi na niezrealizowanie celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej. Nie budzi wątpliwości, że część działki nr 6/1 będąca przedmiotem postępowania odpowiadająca dawnej działce nr 2/5, która została sprzedana na rzecz [...] w dniu [...] stycznia 1993r., natomiast ujawnienie prawa własności w księdze wieczystej nastąpiło najpóźniej w dniu [...] listopada 1993r. (data zawiadomienia), a więc przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, wypełniając tym samym dyspozycję art. 229 u.g.n.

W zakresie pozostałych objętych wnioskiem nieruchomości organ wskazał, ze działka nr 7/7 oraz część działek nr 7/3 i 7/5 odpowiada części dawnej działki nr 3/1, która została oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej [...] z przeznaczeniem pod osiedle mieszkaniowe [...] decyzją Zarządu [...] w dniu [...] kwietnia 1995r. Jak ustalono prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w dniu [...] stycznia 2001r., a wiec po upływie terminu określonego w art. 229 u.g.n., jednakże w ocenie Wojewody nie stoi na przeszkodzie, aby uznać, iż dyspozycja powyższego przepisu została jednak spełniona. Zgodnie bowiem z art. 29 ustawy z 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. 2013.707) wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o jego dokonanie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości fakt, że art. 229 u.g.n. ma zastosowanie w przypadku, gdy wprawdzie ujawnienie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło po dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, ale wniosek w tym przedmiocie został złożony do sądu przed tą datą. Jednoznaczna dyspozycja przepisu art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie doznaje ograniczenia przy zastosowaniu przepisu art. 229 u.g.n. W ocenie Wojewody organ I instancji nie był zobowiązany do podejmowania działań mających na celu wyjaśnienia przesłanek zwrotu określonych w art. 136 u.g.n., gdyż wobec wystąpienia przesłanki z art. 229 u.g.n. prowadzenie postępowania wyjaśniającego nie zmierzałoby do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy a przeprowadzone środki dowodowe stanowiłyby jedynie zbędne czynności nie zmierzające do jej załatwienia. Wojewoda podkreślił, że ewentualne stwierdzenie przez Prezydenta Miasta Poznania, iż przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna ze względu na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej i podlega zwrotowi zgodnie z art. 136 u.g.n. nie uprawniałoby organu do wydania takiej decyzji z uwagi na jego związanie przepisem art. 229 u.g.n. Omawiana regulacja prawna stanowi, iż w razie sprzedaży lub oddania do użytkowania wieczystego wywłaszczonej nieruchomości oraz ujawnieniem tego prawa w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość ta nie podlega zwrotowi niezależnie od tego czy cel określony w decyzji wywłaszczeniowej został zrealizowany. Wojewoda powołał pogląd NSA zawarty w wyroku z dnia 10 kwietnia 2013r., I OSK 1814/11), zgodnie z którym granice skuteczności art. 136 ust. 3 u.g.n. wyznacza art. 229 tej ustawy.

Wojewoda wskazał, że zarzuty zgłoszone w odwołaniu nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia odwołania. Co do zasady wywłaszczona nieruchomość nie może być wykorzystana do celów innych niż określone w decyzji o wywłaszczeniu. Zawarty w art. 136 ust. 1 u.g.n. i art. 69 poprzednio obowiązującej ustawy z 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz.U. 1991r., Nr 30, poz. 127) obowiązek zawiadomienia właściciela lub jego spadkobiercy przez właściwy organ o zamiarze użycia nieruchomości lub jej części na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z równoczesna informacją o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest normą o charakterze imperatywnym, w konsekwencji czego czynność prawna dokonana z naruszeniem zakazu wynikającego z tego przepisu jest nieważna. Norma ta jednak doznaje istotnego ograniczenia poprzez dyspozycję art. 229 u.g.n. Zatem jeśli w sprawie doszło do sprzedaży albo ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami to byli właściciele lub spadkobiercy nie mogą domagać się zwrotu nieruchomości nawet jeśli nie zostali zawiadomieni o zamiarze jej użycia na inny cel niż ten, na który ja wywłaszczono. NSA w wyroku z dnia 17 września 2013r. I OSK 783/12 podał, że w sytuacji gdy Skarb Państwa lub gmina nie władają wywłaszczoną nieruchomością a nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia i istnieją przesłanki do jej zwrotu to organ ma obowiązek zawiesić postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny w przedmiocie stwierdzenia nieważności czynności prawnej przenoszącej własność przedmiotowej nieruchomości. Jednak warunkiem zastosowania takiego trybu jest istnienie roszczenia i brak przesłanek, o których mowa w art. 229 u.g.n. Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie spełniona została dyspozycja art. 229 u.g.n. nie byłby możliwy zwrot nieruchomości pomimo nie wykonania przez Prezydenta [...] ciążącego na nim obowiązku zawiadomienia o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczeniowy. Organ wskazał, że zbycie nieruchomości na inne cele niż wywłaszczeniowe w toku trwającego postępowania o wywłaszczenie ocenić należy nagannie, stanowi to bowiem naruszenie norm konstytucyjnych zagwarantowanych podmiotom, których pozbawiono prawa własności nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutów opieszałości organów rozstrzygających sprawy w I instancji organ nadzoru zaznaczył, że zarzuty te nie mogą być rozpoznane w niniejszej sprawie bowiem wykraczają poza jej zakres. Strona może domagać się realizacji swoich praw w odrębnym trybie, o którym mowa w art. 37 kpa. Organ zaznaczył, że nie ma jednolitości w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w zakresie sposobu załatwienia sprawy administracyjnej w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w przypadku zaistnienia przesłanki z art. 229 u.g.n. Dopuszczalne jest bowiem zarówno umorzenie takiego postępowania, jak i wydanie decyzji odmownej. W ocenie organu brak podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zarówno bowiem umorzenie postępowania, jak i decyzja odmowna sprowadzają się do tego, że nie może nastąpić zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Skarżąca Z. S., reprezentowana przez pełnomocnika adw. K. N – w terminie i formie prawem przewidzianej wniosła skargę na w/w decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 7 sierpnia 2014r. zaskarżając ja w całości i zarzucając:

- naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 136 ust. 1 – 3, art. 137 oraz art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez ich niewłaściwe zastosowanie przez Wojewodę Wielkopolskiego i błędne przyjęcie, że w okolicznościach sprawy niniejszej zachodzi negatywna przesłanka określona w art. 229 u.g.n. uniemożliwiająca uwzględnienie wniosku Z. S. o zwrot nieruchomości wywłaszczonych na mocy decyzji ostatecznej [...] na rzecz Skarbu Państwa , a stanowiących uprzednio współwłasność H. i T. C. oraz W. i F. C.

Z uwagi na powyższe wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody Wielkopolskiego oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2014r., w sprawie [...] umarzającej postępowanie o zwrot części nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa,

2. zasądzenie od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych oraz kwoty 17 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu podała, że działania organów administracji były błędne i doprowadziły do sytuacji, w której Wojewoda Wielkopolski powołuje się na treść przepisu, który skutecznie uniemożliwia uzyskanie przez skarżącą korzystnego dla siebie orzeczenia i zwrot należnej jej własności. Słusznie Wojewoda wskazuje, że organy dopuściły się naruszenia przepisów Konstytucji RP, która chroni m.in. prawo własności. Aktualnie skarżąca ponosi konsekwencje zawinionych działań organów administracji i nie rozpatrzenia sprawy w terminie. Wniosek o zwrot nieruchomości został złożony przez W. C. w 1990r. Do tego czasu nie zostały wydane przez organ żadne decyzje dotyczące przedmiotowych gruntów. Dopiero bowiem w 1995r. nastąpiło oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej [...]. Nadto, mimo złożenia wniosku o zwrot nieruchomości w 1990r., doszło do zbycia w toku postępowania o zwrot nieruchomości części działki nr 6/1 na rzecz osoby trzeciej, tj [...] sp. z o.o. Uchybienie Skarbu Państwa polegające na braku zawiadomienia byłych właścicieli lub ich spadkobierców o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia nie może być obecnie sanowane. Decyzją z [...] lutego 2004r. rozpoznano tylko częściowo wniosek w zakresie zwory działki nr 5, w pozostałym zakresie przez okres blisko 10 lat nie były przez organ podejmowane żadne czynności, co uznać należy za rażące naruszenie prawa. W ocenie skarżącej co do części wywłaszczonych nieruchomości, w tym objętych niniejszym postępowaniem nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, a zatem istniały przesłanki do zwrotu nieruchomości, a organu postępowania administracyjnego zobowiązane były do poczynienia ustaleń związanych z realizacją celu wywłaszczenia. Skarżąca wskazała, że naruszenie obowiązku wynikającego z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez organ nie może prowadzić do podważenia samej istoty konstytucyjnego prawa żądania zwrotu nieruchomości i uzasadniać przerzucenia skutków tego naruszenia wyłącznie na poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców (wyr. NSA z 10.07.2008, I OSK 557/07).

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Powołał stanowisko WSA w Poznaniu wyrażone w wyroku z 4 czerwca 2014r., II Sa/po 134/14, zgodnie z którym roszczenie o zwrot nieruchomości w trybie art. 136 ust.3 u.g.n. utracone z uwagi na spełnienie przesłanek z art. 229 u.g.n. nie może być realizowane w drodze postępowania administracyjnego, zadanie zwrotu nieruchomości nie powoduje wszczęcia postępowania administracyjnego, a jeżeli organ mimo przeszkody postępowanie takie wszczął to podlega ono umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 kpa. Powołał również stanowisko wyrażone przez NSA w wyroku z dnia 13 maja 2014r., I OSK 2663/12, zgodnie z którym przepis art. 229 u.g.n. i ukształtowane na tym tle orzecznictwo sądowoadministracyjne wykluczają możliwość zwrotu nieruchomości oddanych osobom trzecim w użytkowanie wieczyste, choćby nawet nie zostały one wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia. Organ wskazał, że wobec jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego sprawy, sprowadzającego się do tego, że przed datą graniczną wskazaną w przepisie art. 229 u.g.n. przedmiotowe nieruchomości zostały sprzedane lub ustanowiono na nich prawo użytkowania wieczystego należy uznać, że ich zwrot nie jest możliwy a przeszkoda ma charakter trwały i w związku z tym nawet wykazanie, że nieruchomości stały się zbędne ze względu na cel wywłaszczenia nie powodowałoby to możliwości zwrotu nieruchomości. Organ podkreślił, że utrata przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego prawa własności do wywłaszczonych nieruchomości po dniu 1 stycznia 1998r. skutkuje brakiem możliwości wydania decyzji pozytywnej o zwrocie nieruchomości, do czasu kiedy Skarb Państwa lub gmina ponownie znajdzie się w jej władaniu. Powyższa zasada podlega jednak wyłączeniu w sytuacji ziszczenia się dyspozycji przepisu art. 229 u.g.n. i skutkuje brakiem możliwości zwrotu nieruchomości, jeżeli przed 1 stycznia 1998r. nieruchomość ta została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Powoduje to, że nawet wobec nie zawiadomienia byłych właścicieli o zamiarze przeznaczenia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji wywłaszczeniowej nie będzie możliwy jej zwrot. Okoliczności związane z opieszałym prowadzeniem postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości wykraczają, zdaniem organu, poza zakres przedmiotowej sprawy.

Uczestnik postępowania [...] sp. z o.o, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w piśmie z z 24.10.2014r. wniósł o oddalenie skargi, podając, że organ prawidłowo nie zastosował przepisów art. 136 ust. 1 – 3 oraz art. 137 u.g.n. z uwagi na zaistnienie przesłanki z art. 229 tej ustawy.

Pełnomocnik uczestnika Spółdzielni Mieszkaniowej [...] na rozprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późń.zm), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi. Przy czym ocena ta jest dokonywana zasadniczo według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 z późń.zm., dalej ppsa), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające co do istoty sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawa prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności).

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z [...] sierpnia 2014r. utrzymujące w mocy decyzję Dyrektora [...] z [...] kwietnia 2014r. umarzająca jako bezprzedmiotową postępowanie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości w zakresie opisanym w postanowieniu.

Poza sporem pozostaje stan faktyczny ustalony przez organ II instancji w sprawie. Prawidłowo określono przedmiot postępowania wskazując na fakt, że część żądania skarżącej rozpoznana została już ostateczną decyzją z 11 lutego 2004r. – dotyczącą dawnej działki nr 5. Prawidłowo również wskazano, że część żądania – odnośnie zwrotu nieruchomości stanowiących własność Miasta [...] została [...] lutego 2014r. przekazana według właściwości Wojewodzie Wielkopolskiemu (działki nr: 2/10 i 2/11z arkusza mapy [...], działki 3/3, 3 /4, 3/6, 3/8, 3/9, 3/11, 3/12, 7/6, 7/8, 7/9, 7/10 z arkusza mapy [...], oraz część działek nr 7/1 i 7/4 z arkusza mapy [...], wszystkie z obrębu [...]). Nie budzi wątpliwości uznanie, że w przedmiocie zwrotu nieruchomości o obszarze 1,1013 ha zapisanej w księdze wieczystej [...] której własność przeniesiono na rzecz Skarbu Państwa z dniem 9 maja 1945r., co zostało stwierdzone decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] postępowanie w niniejszej sprawie nie było prowadzone. Ostatecznie prawidłowo uznano, że za wiążący uznać należy ostatni wniosek Z. S. z dnia [...] marca 2014r., w którym strona sprecyzował żądanie i domagała się zwrotu nieruchomości oznaczonych geodezyjnie jako część działki nr 6/1, działkę nr 7/7 i część działek nr 7/3 i 7/5., pozostałe działki wskazane w tym wniosku zostały przekazane do rozpoznania wg właściwości Wojewodzie Wielkopolskiemu (k. 479 – wniosek pełnomocnika skarżącej z 28 marca 2014r.). W przypadku wątpliwości co do przedmiotu żądania, organ powinien ustalić wszczęcia jakiego postępowania żąda skarżąca. Organ administracji dysponując pismem strony nie może przypisywać mu znaczenia, jakie z niego nie wynika, nie może domniemywać jakie były intencje strony przy składaniu pisma i co strona chciała osiągnąć. Jeżeli pismo wzbudza wątpliwości swoją treścią organ może wezwać stronę do jego jednoznacznego sformułowania. Jeżeli jednak pismo jest jasne i nie budzi wątpliwości, to brak jest podstaw do działania organu i wzywania strony do dodatkowych wyjaśnień w tym zakresie. (tak NSA w wyroku z 20.02.2014r., II OSK 2257/12). Pismo skarżącej wskazujące zakres żądania z dnia [...] marca 2014r. było jasne, nie budziło wątpliwości i nie wymagało dodatkowych ustaleń. Przedmiot sprawy określony został więc prawidłowo.

Nie budziły również zastrzeżeń ustalenia, że nieruchomość stanowiąca działki nr 6/1 odpowiada działce 2/5 wydzielonej z dawnej działki nr 2/2, która została sprzedana przez Zarząd Miasta [...] na rzecz [...] S.A. aktem notarialnym z dnia [...] O ujawnieniu prawa własności działki nr 2/5 w nowourządzonej księdze wieczystej nr [...] poinformowano w dniu 25 listopada 1993r. W dniu [...] kwietnia 2003r. wpisano w księdze wieczystej jako właściciela przedmiotowej nieruchomości [...] S.A. Mocą zawartej w formie aktu notarialnego umowy przeniesienia zorganizowanej części przedsiębiorstwa oraz własności nieruchomości z dnia [...] września 2007r. [...] przeniesiono prawo własności działki nr 6/1 na [...] sp. z o.o. W wyniku procesów restrukturyzacyjnych działka stała się własnością [...] sp. z o.o. Natomiast działka nr 7/7 oraz część działek nr 7/3 i 7/5 odpowiadają części działki nr 3/1 powstałej po podziale dawnej działki nr 3, oddana została w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej [...] z przeznaczeniem pod osiedle mieszkaniowe [...] decyzją Zarządu Miasta [...] z dnia [...]. Działkę nr 3/1 przeniesiono do nowo urządzonej księgi wieczystej nr [...], w której na wniosek z dnia [...] kwietnia 1996r. ujawniono prawo użytkowania wieczystego (zawiadomienie z dnia 12 stycznia 2001r. k. 235). Aktem notarialnym z dnia [...] lipca 2008r. rep [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] nabyła prawo własności przedmiotowej działki.

Prawidłowe były ustalenia, że w/w przed dniem 1.01.1998r. zostały sprzedane (działka nr nr 6/1 odpowiada działce 2/5 wydzielonej z dawnej działki nr 2/2) i ustanowiono na nich prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej ( działka nr 7/7 oraz część działek nr 7/3 i 7/5 odpowiadają części działki nr 3/1 powstałej po podziale dawnej działki nr 3).

Wniosek o dokonanie wpisu użytkowania wieczystego został złożony [...] czerwca 1996r., a wpis zostało dokonany [...] stycznia 2001r. Zgodnie z art. 29 ustawy z 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece z 6 lipca 1982r. (t.j. Dz.U. 2013.707) wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu - od chwili wszczęcia tego postępowania.

Prawidłową wykładnię art. 29 zawiera uchwała SN z dnia 21 maja 2002 r., III CZP 29/02 (OSNC 2003, nr 6, poz. 76; por. też E. Pietrewicz, glosa aprobująca do uchwały SN z dnia 21 maja 2002 r., III CZP 29/02, Rejent 2004, nr 6, s. 112 i n.), w której SN wyjaśnił, że wynikająca z art. 29 zasada wstecznego działania wpisu ma zastosowanie także przy wpisach konstytutywnych, z tym że dopiero prawomocny wpis wywołuje skutek konstytutywny w postaci np. powstania prawa użytkowania wieczystego czy hipoteki (por. uchwała SN z dnia 9 marca 1995 r., III CZP 149/94, M. Praw. 1995, nr 11, s. 336 i n.). Powyższe wskazuje, że na w/w działkach ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed 1.01.1998r.

Nie budziło zastrzeżeń ustalenie, że skarżąca [...] ma legitymację do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Jest ona bowiem córką T. i H. C. i jedyną ich spadkobierczynią, która wnioskiem z dnia [...] czerwca 1998r. domagała się zwrotu nieruchomości stanowiącej działki nr 3 i 2/2 arkusz mapy 10 obręb [...] (k. 99), a wnioskiem z [...] lipca 1998r. domagała się zwrotu nieruchomości stanowiącej działkę nr 5, arkusz mapy 11 obręb [...] (k. 107). Podkreślić należy, że wnioski o zwrot wywłaszczonych nieruchomości z [...] czerwca 1998r. i z [...] lipca 1998r. były pierwszymi wnioskami o zwrot składanymi w toku postępowania przez skarżącą. Jej rodzice takich wniosków również przed 1.01.1998r., ani przed zbyciem spornych w sprawie nieruchomości nie składali.

Wniosek złożył W. C. w dniu [...] sierpnia 1990r., po jego śmierci jako spadkobierczynie zgłosiły się jego żona [...] (k. 97), siostry [...] (k.127), która zmarła [...].01.1999r. i [...] (k. 124). Jedyną spadkobierczynią W. C. była jego żona F. C. (k. 138). Z. S. nie była spadkobierczynią ani W. C. ani F. C. Nie było więc podstaw do uznania, że wstąpiła w prawa strony w postępowaniu wszczętym przez W. C. w dniu [...] sierpnia 1990r. ani też, że W. C. składając wniosek w dniu 17 sierpnia 1990r. reprezentował interesy swojego brata T. i jego żony H. C. – rodziców skarżącej. Jak również prawidłowo ustalono, że T. i W. C. nabyli spadek po swoim ojcu P. C. po ½ części w zakresie dotyczącym gospodarstwa rolnego składającego się z nieruchomości [...] . Decyzją z [...].10.1972r. dzielnicowej Komisji ds. Uwłaszczenia [...] T. i H. C. stali się właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 9, 1195 ha, a W. C. o pow. 0, 25 ha. Budynek mieszkalny znajdujący się na terenie gospodarstwa stał się współwłasnością T. i H. C. i W. i F. C. Obszar o pow. 6,1000 przejął Skarb Państwa postanowieniem Sądu Rejonowego [...] za zobowiązania podatkowe. Decyzją Urzędu Dzielnicowego [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa z nieruchomości położonej w [...] Dopiero więc wnioski skarżącej z czerwca i lipca 1998r. zainicjowały postępowanie w sprawie całości żądanych przez nią do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił stanowisko organu, że przepis art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2014.518, zwanej dalej u.g.n. ), którego treść nie uległa zmianie od dnia wejścia w życie ustawy, tj. od 1.01.1998r., poza zmianą, która miała miejsce od 15.02.2000r. i zgodnie z którą słowa "albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej" zostały zastąpione słowami "albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osobie trzeciej". Zgodnie z tym przepisem roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W niniejszej sprawie bezspornie nieruchomości będące przedmiotem postępowania objęte żądaniem zwrotu zostały przed wejściem w życie u.g.n., tj. przed 1.01.1998r. zbyte [...] a na działce nr 7/7 oraz części działek nr 7/3 i 7/5 odpowiadającym części działki nr 3/1 powstałej po podziale dawnej działki nr 3 ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej [...] i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Do dnia wyrokowania nieruchomości te nie stanowią własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Wobec powyższego żądanie zwrotu przedmiotowej nieruchomości nie mogło być rozpatrzone merytorycznie, gdyż wystąpiła przeszkoda prawna uniemożliwiająca dokonanie oceny zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Skoro zatem przedmiotowe nieruchomości przed 1.01.1998r. stały się własnością i przedmiotem użytkowania wieczystego osób trzecich, spadkobierczyni poprzednich właścicieli nieruchomości utraciła roszczenie domagania się jej zwrotu. Tym samym skoro roszczenie o zwrot nieruchomości nie może być realizowane w drodze postępowania administracyjnego, żądanie zwrotu nieruchomości nie powoduje wszczęcia takiego postępowania, a jeżeli organ mimo przeszkody postępowanie takie wszczął to podlega ono umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 kpa. Słusznie zatem organ I instancji umorzył postępowanie w zakresie w nim wskazanym, a organ II instancji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy (tak również WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 4 czerwca 2014r., II Sa/Po 134/14).

Skarżąca powołała się na stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10.07.2008, (I OSK 557/07), zgodnie z którym naruszenie obowiązku wynikającego z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez organ nie może prowadzić do podważenia samej istoty konstytucyjnego prawa żądania zwrotu nieruchomości i uzasadniać przerzucenia skutków tego naruszenia wyłącznie na poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców. Zgodnie z art. 136 ust. 2 u.g.n. w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W tym miejscu wskazać należy, że zastosowanie tego przepisu jest ograniczone przez treść art. 229 u.g.n. Artykuł 229 u.g.n. jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 136 ust. 3 tej ustawy i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w przypadku, gdy przed dniem 1 stycznia 1998 r. (wejście w życie ustawy) ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej lub sprzedano tę nieruchomość (por. wyrok WSA w Poznaniu z 22 stycznia 2014r., IVSA/po 1083/13) .Art. 229 u.g.n. stanowi wyjątek od zasad zwrotu nieruchomości wynikających z treścią art. 136 ust. 2 u.g.n. ( por wyrok SN z 28 maja 2014r., I CSK 400/13). W stanie faktycznym sprawy rozstrzyganej przez NSA w wyroku z 10 lipca 2008r. sytuacja była inna niż w przedmiotowej sprawie. Do zbycia nieruchomości na rzecz osoby trzeciej i zmiany przeznaczenia gruntu doszło tam w dniu 21 września 1998r., a więc po wejściu w życie u.g.n., nie miał więc zastosowania do oceny znaczenia skuteczności zbycia nieruchomości przepis art. 229 u.g.n. , tak jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie.

Jak zasadnie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2012r. (I OSK 979/11) otrzymawszy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ bada, na podstawie art. 136 u.g.n., czy pochodzi on od podmiotu w nim wymienionego, czy dotyczy wywłaszczonej nieruchomości, a także czy nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania co do zbędności na cel wywłaszczenia, wskazanych w art. 229 tejże ustawy. Dopiero po ustaleniu tych okoliczności następuje dalsze postępowanie, w którym wyjaśniany jest cel wywłaszczenia, a następnie bada przesłanki zbędności, ale już na podstawie art. 137 u.g.n.. Tak należy rozumieć art. 136 ust. 3 u.g.n.

Z uwagi na zaistnienie przesłanki z art. 229 u.g.n. nie ma podstaw do wyjaśniania celu wywłaszczenia spornych nieruchomości ani badania ich zbędności.

W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że z uwagi na datę sprzedaży i ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na spornych nieruchomościach zastosowanie miały przepisy ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 29 kwietnia 1985r. (Dz.U. 1991.30.127) i obowiązek zawiadamiania poprzednich właścicieli o zamiarze zbycia nieruchomości na inne cele niż określone w decyzji o wywłaszczeniu zawarty był w art. 69, zgodnie z którym nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W orzecznictwie dominujący stał się pogląd, który podziela i Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, zgodnie z którym naruszenie obowiązku zawiadomienia byłych właścicieli lub ich spadkobierców o możliwości złożenia wniosku o zwrot skutkuje sankcją nieważności umowy w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. Przepis art. 7 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości odsyłał do przepisów kodeksu cywilnego, a więc i do art. 58 § 1 k.c. Zdaniem Sądu organy administracyjne nie były jednak władne we własnym zakresie sankcji nieważności umowy cywilnoprawnej ustalać, mogły jedynie zawiesić postępowanie do czasu wyjaśnienia tej kwestii, o ile zawisłby przed sądem powszechnym sprawa o stwierdzenie nieważności takiej umowy. Od 1.01.1998r. wszedł jednak w życie art. 229 u.g.n., który stał się przepisem szczególnym w zakresie zwrotu nieruchomości wywłaszczonych i możliwość występowania z roszczeniem o zwrot wyłączył, w sytuacjach w nim określonych., tj takich, w których osoby trzecie (w dobrej wierze) stały się jeszcze przed wejściem w życie u.g.n. właścicielami czy użytkownikami wieczystymi wywłaszczonych nieruchomości i dokonanie zwrotu tych nieruchomości na rzecz wywłaszczonych właścicieli byłby bardziej dolegliwe nawet dla byłych właścicieli (np. zwrot nakładów) niż choćby wypłata słusznego odszkodowania.

Przewlekłe prowadzenie sprawy przez organy nie stanowią podstawy dokonania zwrotu nieruchomości, tym bardziej, że jak wyżej wskazano skarżąca wniosek o zwrot nieruchomości złożyła już po wejściu w życie u.g.n.

Brak zawiadomienia wszystkich osób fizycznych (kilkaset osób), będących obecnie właścicielami nieruchomości o prowadzonym postępowaniu nie stanowi w ocenie Sądu naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a). W sprawie bowiem skarżącej nie przysługiwało z uwagi na treść art. 229 u. g.n. roszczenie o zwrot nieruchomości.

Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że decyzje organów administracji odpowiadają prawu, zatem skarga musi być oddalona. Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.