Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1925/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 74f par. 1, art. 74h par. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant: ref. staż. Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi R. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] listopada 2013 r. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

R. M. (dalej zwana też "stroną", "skarżącą", "zdającą") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] listopada 2013 r. (dalej też jako: "Komisja Egzaminacyjna II stopnia", "Komisja Odwoławcza") z dnia [...] marca 2014 r. nr [...]. Zaskarżoną uchwałą Komisja Odwoławcza utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. (dalej też jako "Komisja Egzaminacyjna I stopnia") z dnia [...] grudnia 2013 roku nr [...], która stwierdziła, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Komisja Odwoławcza wskazała art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) - dalej jako "prawo o notariacie", w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej jako "k.p.a."

Podstawę faktyczną stanowiły następujące ustalenia:

Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. uchwałą z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] stwierdziła, że R. M., uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że zdająca z projektów aktów notarialnych otrzymała ocenę niedostateczną, natomiast z opinii prawnej otrzymała ocenę dostateczną. Ponieważ zgodnie z treścią art. 74 f § 1 ustawy – Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną, Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że R. M. uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Ze zbiorczego arkusza ocen wynika, że skarżąca z projektu pierwszego aktu notarialnego zdająca otrzymała 2 oceny cząstkowe dostateczne, z drugiego projektu aktu notarialnego 2 oceny cząstkowe niedostateczne, zaś z opinii prawnej oceny 2 cząstkowe dostateczne.

Pierwsza część egzaminu notarialnego polegała na opracowaniu projektu aktu notarialnego. W założeniach do niej wskazano, że R. M., który jest właścicielem niezabudowanej nieruchomości, stanowiącej działkę gruntu o numerze ewidencyjnym 10, o obszarze 0,1000 ha, chce sprzedać powyższą działkę gruntu za cenę w kwocie 100.000 USD (sto tysięcy dolarów amerykańskich). Działkę tę, za wymienioną wyżej cenę, chce kupić A. A, lat 17, zamieszkały w W, którego rodzice zmarli. A. A., w spadku po rodzicach, odziedziczył kwotę 112.000 USD (sto dwanaście tysięcy dolarów amerykańskich), która znajduje się na jego rachunku bankowym. Zgodnie z ustaleniami stron, z powyższej kwoty ma nastąpić zapłata ceny sprzedaży. Strony zastrzegły zapłatę ceny w walucie obcej – USD.

Praca skarżącej z części pierwszej oceniona została przez dwoje egzaminatorów, przy czym oboje wystawili skarżącej oceny dostateczne. Jako mankamenty pracy wymieniono zmianę założeń kazusu, ponieważ zgodnie z jego treścią "strony zastrzegły zapłatę ceny w walucie obcej - USD". Gdyby tego nie uczyniły - dłużnik mógłby cenę wyrażoną w walucie obcej spełnić w walucie polskiej - a to ze względu na treść art. 358 § 1 kodeksu cywilnego. Właśnie sprawdzenie znajomości tego przepisu legło u podstaw zadania egzaminacyjnego. Tymczasem w ocenianym projekcie strony wyraźnie przeliczają dolary na złote polskie i zastrzegają zapłatę w złotych polskich. Zarzucono także niepowołanie w akcie notarialnym zaświadczenia Sądu Rejonowego dokumentującego złożenie przez opiekuna przyrzeczenia, a przez to objęcie opieki nad małoletnim, co jest istotnym błędem, ponieważ zgodnie z art. 591 § 2 kpc opiekun ma obowiązek zwrócić zaświadczenie po ukończeniu opieki, a postanowienie Sądu o ustanowieniu go opiekunem - nie. Wynika z tego, że zaświadczenia legitymizuje opiekuna, a postanowienie sądu - niekoniecznie.

Druga część egzaminu notarialnego również polegała na opracowaniu projektu aktu notarialnego. W założeniach do niej wskazano, że

zgodnie z oświadczeniami stron, ich zamiarem jest podpisanie aktu notarialnego pomiędzy dwiema spółkami (W. i K.) obejmującego umowy zamiany:

a) prawa własności zabudowanej działki numer 100/1 oraz udziału stanowiącego 1/4 część we współwłasności działki numer 80/1 - na prawo własności lokalu niemieszkalnego numer U-1 położonego przy ulicy [...] numer [...] w S.,

b) prawa własności zabudowanej działki numer 100/2 oraz udziału stanowiącego 1/4 część we współwłasności działki numer 80/1 - na prawo własności lokalu niemieszkalnego numer U-2 położonego przy ulicy [...] numer [...] w S.

W obu ocenach egzaminatorów podkreślono, że nieprawidłowo powołano się na dokument zawierający zgodę Ministra Gospodarki (który zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym wykonywał prawa z akcji w spółce W.), zamiast zgodę Ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa na dokonanie przez spółkę W. czynności prawnych w ramach umów zamiany. Zezwolenie udzielone przez Ministra Gospodarki jako organ nieuprawniony powoduje skutki takie, jak gdyby zezwolenia takiego nie było, czyli czynności prawne na dokonanie których konieczna była powyższa zgoda są nieważne (art.5a ust. 2 cyt. ustawy). Wskazane uchybienie ze względu na powyższe skutki dyskwalifikuje opracowanie.

Z kolei opinia prawna sporządzona przez skarżącą, mająca związek przede wszystkim z regulacją art. 10 Kodeksu spółek handlowych, normującą przeniesienie ogółu praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej, oceniona została przez obu egzaminatorów na ocenę dostateczną.

W odwołaniu od powyższej uchwały skarżąca wniosła o jej uchylenie i podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywny wynik z egzaminu notarialnego. Zakwestionowała ocenę z projektów pierwszego i drugiego aktu notarialnego oraz z opinii prawnej: czyli otrzymane oceny cząstkowe dostateczne z projektu pierwszego aktu notarialnego, oceny cząstkowe niedostateczne z drugiego projektu aktu notarialnego, oceny cząstkowe dostateczne z opinii prawnej.

W odniesieniu do ocen za pierwszy projekt aktu notarialnego skarżąca nie zgodziła się z następującymi zarzutami, że:

- zmieniła założenia kazusu poprzez podanie kwot w złotych, podczas gdy jej zdaniem przeliczenie kwoty z dolarów na złotówki było konieczne celem prawidłowego wyliczenia wszystkich podatków i opłat,

- nie pouczyła o przepisach podatku dochodowego, choć pouczenie o tych przepisach znajduje się w § 8 aktu,

- zobowiązanie powinno być wyraźne, tj. nie wystarczy napisać, że cena zostanie zapłacona, albowiem z treści § 5 projektu aktu notarialnego wynika w sposób jednoznaczny, wysokość ceny oraz zobowiązanie do jej zapłaty przez kupującego, poprzez wypłacenie ceny sprzedaży przez notariusza, stosownie do treści § 6 projektu aktu notarialnego. Jej zdaniem, żaden przepis prawa ani praktyka stosowana w kancelariach notarialnych nie zakazuje łączenia zobowiązania do zapłaty z określeniem sposobu zapłaty ceny sprzedaży, a w świetle treści § 5 projektu aktu nie ma wątpliwości, że rygor egzekucyjny z art. 777 § 1 pkt. 4 k.p.c. odnosi się do obowiązku zapłaty ceny, nie zaś sposobu jej zapłaty.

W odniesieniu do ocen cząstkowych za drugi projekt aktu notarialnego zarzuciła, że część wskazanych przez Egzaminatorów uchybień nie znajduje potwierdzenia w jej opracowaniu. Powołała bowiem stosowne uchwały walnego zgromadzenia spółki W. oraz spółki komandytowo-akcyjnej, a także uchwałę zgromadzenia wspólników spółki K., zarówno w komparycji, jak i w treści akt wraz z zaznaczeniem, że dokumenty te zostały przedłożone i okazane. Z kolei z użytych w opracowaniu sformułowań jednoznacznie wynika, czego dotyczą te uchwały. Treść oświadczeń woli, stanowiących składnik umów zamiany, eksponuje skutek rozporządzająco - zobowiązujący, a służyło temu zastosowanie trybu dokonanego, na co wskazywało słowo "nabywa". Oświadczenie o ustanowieniu hipoteki zawiera wszystkie wymagane prawem elementy, tak samo jak oświadczenie o poddaniu się egzekucji. W odniesieniu do braku zgody współwłaściciela nieruchomości składającej się z działek nr 80/1 i 80/2 na odłączenie działki nr 80/1 do nowej księgi wieczystej wskazała, że nie powinno być ono poczytane za błąd, gdyż w tej materii nie ma jednolitej linii orzeczniczej. Poza tym w postępowaniu wieczysto-księgowym sąd z urzędu czuwa, aby wszystkie osoby, których praw będzie dotyczył wynik postępowania, brały w nim udział.

W odniesieniu do ocen z opinii prawnej podniosła, że jej opracowanie spełnia niemal wszystkie istotne wymogi stawiane w opisie istotnych zagadnień, a jedynie zabrakło odniesienia się expressis verbis do kwestii charakteru prawnego wpisu zmiany umowy spółki do rejestru. Wniosek końcowy wynika z analizy dokonanej na gruncie art. 10 k.s.h.

Komisja Odwoławcza po rozpatrzeniu odwołania utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Stwierdziła, że część pierwsza pracy egzaminacyjnej zasługuje na ocenę pozytywną – dostateczną. Jako uchybienia Komisja wskazała:

a) niezastrzeżenie zapłaty ceny w dolarach amerykańskich, a nawet umieszczenie postanowienia o zapłacie ceny w złotych polskich,

b) niedokładne opisanie treści umowy sprzedaży warunkowej, z pominięciem ceny oraz terminu i sposobu jej płatności - jako jej istotnych elementów,

c) niepowołanie zaświadczenia, o którym mowa w art. 591 kpc, dokumentującego złożenie przez opiekuna przyrzeczenia,

d) niepodanie miejsca zamieszkania stawających,

e) niewłaściwe poddanie się egzekucji przez opiekunkę małoletniego na podstawie art. 777 § 1 pkt. 4 kpc co do obowiązku zapłaty ceny,

f) niewłaściwe i na nieodpowiedniej podstawie prawnej wyliczone wynagrodzenie notariusza,

g) sprzeczne sformułowania w akcie o niepobraniu i jednocześnie pobraniu tegoż wynagrodzenia,

h) nieustalenie, kto i na czyim sprzęcie sporządził wydruk z centralnej bazy danych ksiąg wieczystych Ministra Sprawiedliwości pobrany drogą elektroniczną, odpowiadający treści księgi wieczystej oraz kto sprawdził, że treść wydruku odpowiada treści księgi wieczystej.

Co do projektu drugiego aktu notarialnego (ocena cząstkowa niedostateczna) Komisja Odwoławcza wskazała, że sporządzony przez Zdającą projekt drugiego aktu notarialnego zawiera błąd, który powoduje nieważność dokumentowanych w nim czynności materialno-prawnych w postaci umów zamiany. Komisja Odwoławcza stwierdziła, że nieprawidłowo powołano się na dokument zawierający zgodę Ministra Gospodarki (który zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym wykonywał prawa z akcji w spółce W.), zamiast zgodę Ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa na dokonanie przez spółkę W. czynności prawnych w ramach umów zamiany. W kontekście treści zadania (w którym jest mowa o obu ministrach), przywołanie w opracowaniu dokumentu zawierającego zgodę Ministra Gospodarki, świadczy o braku rozróżniania kompetencji Ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa i Ministra Gospodarki oraz o niedostatecznej znajomości wskazanych wyżej przepisów. Zezwolenie udzielone przez Ministra Gospodarki jako organ nieuprawniony powoduje skutki takie, jak gdyby zezwolenia takiego nie było, czyli czynności prawne na dokonanie których konieczna była powyższa zgoda są nieważne (art.5a ust. 2 cyt. ustawy). Wskazane uchybienie ze względu na powyższe skutki dyskwalifikuje opracowanie. Następny istotny błąd popełniony przez Zdającą dotyczył reprezentacji spółki K. Zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym, Spółkę tę reprezentował prokurent samoistny. Do zbycia nieruchomości w przypadku reprezentacji przez prokurenta jest wymagane jednak pełnomocnictwo, udzielone przez zarząd spółki w formie aktu notarialnego. Tymczasem w opracowaniu nie wskazano, iż prokurent ten działa na podstawie pełnomocnictwa i nie opisano tego dokumentu. W konsekwencji spółka K. nie była należycie reprezentowana, a czynności dokonane jej imieniem przez prokurenta dotknięte są wadą w postaci bezskuteczności zawieszonej, a zatem ważność tych czynności zależeć będzie od potwierdzenia ich przez zarząd. W razie braku potwierdzenia w terminie wyznaczonym przez kontrahenta, sankcja w postaci bezskuteczności zawieszonej przekształci się w sankcję nieważności. Komisja Odwoławcza wskazała także, że Zdająca powołała uchwałę walnego zgromadzenia spółki komandytowo-akcyjnej Z. sp. z o.o., wyrażającą zgodę na dokonanie czynności objętych aktem, że wskazaniem w jej opisie właściwej formy. Przywołała też uchwałę zgromadzenia wspólników sp. z o.o. Z., ale nie wskazała czego dotyczy. Zgodnie 140 § 2 pkt. 4 ksh, zgody wszystkich komplementariuszy pod rygorem nieważności wymaga uchwała walnego zgromadzenia spółki komandytowo-akcyjnej w sprawie zbycia nieruchomości. Komisja Oceniła, że samo powołanie uchwały zgromadzenia wspólników spółki z o.o. Z. bez określenia czego dotyczy, nie może prowadzić do uznania, iż przedmiotem tejże uchwały była zgoda organu spółki z o.o. na podjęcie przedmiotowej uchwały przez walne zgromadzenie spółki komandytowo- akcyjnej. Poza tym, w akcie w ogóle nie ma mowy o zgodzie drugiego komplementariusza –Z. K.

Co do opinii prawnej, Komisja Odwoławcza stwierdziła, że ma ona ten tylko istotny walor, że trafnie odpowiada na postawione pytanie. Zamiast wywodu prawnego odnoszącego się do stanu faktycznego przedstawionego w zadaniu, zdająca zaprezentowała uwagi na temat zmiany stanu prawnego jaki dokonał się z dniem 15 stycznia 2004 r., co było całkowicie zbędne. Poza tym poprzestała na stwierdzeniu, że w świetle art. 251 § 1 k.s.h. wpis spółki jawnej do rejestru ma charakter konstytutywny i zrelacjonowała treść zadania oraz przytoczyła art. 10 i 24 k.s.h., nie poruszając najważniejszych zagadnień, które należało omówić, tak, aby można było mówić o opinii w wyżej zdefiniowanym znaczeniu. Konkluzja ocenianej pracy nie daje się zweryfikować na podstawie poprzedzających ją stwierdzeń. Treść opinii nie pozwala na prześledzenie sposobu rozumowania zdającej i tym samym nie świadczy o umiejętności interpretacji przepisów prawa, podlegającej sprawdzaniu na egzaminie notarialnym (art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie). Oceniania opinia, jakkolwiek zawiera poprawną konkluzję, nie daje podstaw do prześledzenia sposobu rozumowania, który do niej doprowadził. Nie zawiera argumentacji prawnej dotyczącej charakteru prawnego wpisu zmiany umowy spółki jawnej do rejestru. W konsekwencji, Komisja Odwoławcza stwierdziła brak uzasadnionych podstaw do podwyższenia oceny za opracowanie opinii prawnej.

Komisja Odwoławcza uznała więc, że analiza treści pracy egzaminacyjnej w postaci sporządzonych projektów aktów notarialnych a także sporządzonej opinii prawnej nie pozwala na uwzględnienie odwołania, gdyż potwierdza zasadność wystawionej przez egzaminatorów oceny.

Na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] i [...] listopada 2013 r. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] R. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniosła następujące zarzuty:

- naruszenia przepisów postępowania art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 ustawy Prawo o notariacie, poprzez zaniżenie oceny projektów opinii prawnej oraz projektów aktów notarialnych z dnia [...] i [...] listopada 2013 roku;

- naruszenia przepisów postępowania art. 139 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 ustawy Prawo o notariacie oraz § 5 ust. 2 pkt. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 roku w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, poprzez istotne wykroczenie poza zakres odwołania przy ocenie projektów opinii prawnej oraz projektów aktów notarialnych z dnia [...] i [...] listopada 2013 roku;

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że w stosunku do projektu pierwszego aktu notarialnego Komisja II stopnia uznała część zarzutów skarżącej za zasadne, przez co lista zarzutów wymierzonych przeciwko projektowi aktu skarżącej znacznie się zmniejszyła, a ocena powinna ulec podwyższeniu. Niemniej jednak w dalszej części uchwały Komisja II stopnia wykroczyła poza zakres zaskarżenia, dokonując ponownej oceny całej pracy skarżącej i stawiając zupełnie nowe braki i zarzuty, które uzasadniają niepodniesienie oceny. Gdyby Komisja II stopnia nie wykazała dodatkowych naruszeń, ocena zdającej byłaby wyższa, a wynik całego egzaminu pozytywny.

Co do drugiego aktu notarialnego skarżąca uznała, że jedynym istotnym zarzutem stawianym pracy skarżącej pozostaje brak zgody Ministra Skarbu Państwa. Skarżąca podniosła, że zdaje sobie sprawę z wagi tego uchybienia, uzasadniającym obniżenie oceny nawet o dwa stopnie. Niemniej jednak zarzut ten w ocenie skarżącej nie powinien skutkować automatyczną oceną negatywną z całego zadania.

Również odnośnie opinii prawnej skarżąca uznała, że ocena Komisji Odwoławczej opiera się głównie na ogólnej krytyce jej konstrukcji. Zdaniem skarżącej sporządzona przez nią opinia zawiera prawidłową strukturę, określając stan faktyczny, prezentując stan prawny i wreszcie dokonując subsumcji wraz z wyciągnięciem prawidłowych wniosków.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 roku, poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, w grę wchodzi tutaj kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.).

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga R. M. nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona uchwała Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia oraz utrzymana nią w mocy uchwała Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego z dnia [...] grudnia 2013 r. nie naruszają prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie.

Strona skarżąca w złożonej skardze podnosi zarzuty naruszenia zarówno przepisów postępowania, w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 139 k.p.a., jak i przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 74h § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie.

Sąd nie podzielił słuszności tych zarzutów.

Ustosunkowując się do zarzutów strony skarżącej, należy na wstępie wskazać, że egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy z dnia 14 lutego 1991 - Prawo o notariacie według stanu prawnego obowiązującego na datę egzaminu notarialnego.

W myśl art. 74d § 1 i 2 ustawy – Prawo o notariacie, pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegają na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków. Trzecia część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności albo na opracowaniu projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny. Art. 74d § 3 cyt. ustawy członkowie komisji dokonują oceny za poszczególne części egzaminu notarialnego z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zgodnie z art 74e oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym: 1) oceny pozytywne to: a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00, b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50, c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50, d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50; 2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Stosownie do art. 74f § 1 u.p.n. pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną.

Zgodnie z kolei z art. 74h § 1u.p.n. od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 74f § 2 u.p.n. Jednocześnie § 12 art. 74h u.p.n. przewiduje, że do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Dokonując zatem kontroli legalności zaskarżonych uchwał z punktu widzenia obowiązujących w tym czasie i zakresie przepisów prawa Sąd nie dopatrzył się uchybień prowadzących do uwzględnienia skargi.

W niniejszej sprawie Komisja II stopnia odniosła się w sposób szczegółowy do zarzutów podnoszonych w odwołaniu wykazując ich nietrafność w stopniu uniemożliwiającym wystawienie oceny pozytywnej. Komisja II stopnia opisała prace skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie dyskwalifikowały drugi akt notarialny, czyli umowę zamiany, jak również uniemożliwiły podwyższenie oceny z projektu pierwszego aktu notarialnego oraz sporządzonej opinii prawnej.

Kluczowym aspektem decydującym o negatywnym wyniku egzaminu składanego przez skarżącą, było uzyskanie przez nią oceny niedostatecznej z drugiej części egzaminu, obejmującej sporządzenie projektu aktu notarialnego. Niewątpliwie słusznie Komisja II stopnia jako najpoważniejsze uchybienie dyskwalifikujące całą pracę wskazała brak zgody Ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa na dokonanie przez spółkę W. czynności prawnych w ramach umów zamiany. Skarżąca nieprawidłowo powołała się na dokument zawierający zgodę Ministra Gospodarki. W przedmiotowej sprawie zgoda Ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa była wymagana dla umów zamiany, której stroną była spółką W., (zgodnie z art. 5a ust. 1 i n. ustawy z dnia 28 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa). Natomiast zezwolenie udzielone przez Ministra Gospodarki jako organ nieuprawniony powoduje skutki takie, jak gdyby zezwolenia takiego nie było, czyli czynności prawne na dokonanie których konieczna była powyższa zgoda są nieważne. Skarżąca w skardze uznaje, że błąd ten uzasadnia ewentualne obniżenie oceny w ramach zakresu ocen pozytywnych, lecz nie wystawienie jej oceny niedostatecznej. Nie dokonując oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, Sąd podziela argumentację Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, co do charakteru i stopnia poczynionych w pracy skarżącej błędów skutkujących wystawieniem jej oceny niedostatecznej z drugiej części egzaminu. Nie można bowiem przychylić się do stanowiska skarżącej, że błąd w pracy skutkujący nieważnością czynności sporządzanej przez notariusza, pozwala na uzyskanie przez kandydata do wykonywania tego zawodu oceny pozytywnej. Również wskazane przez Komisję Odwoławczą pozostałe błędy związane z nienależytą reprezentacją spółki K. przez prokurenta, czy też opisu uchwały spółki komandytowo – akcyjnej Z. wyrażającej zgodę na dokonanie czynności objętych aktem, w zbiegu z niewykazaniem zgody na dokonanie czynności przez właściwego ministra, uzasadniały postawioną przez Komisję tezę o braku podstaw dla oceny pozytywnej z tej części egzaminu. Zdaniem Sądu, stanowisko organu odwoławczego, co do wagi popełnionych przez skarżącą uchybień zostało uzasadnione, a wyciągnięte wnioski należy uznać za poprawne. Podkreślenia wymaga, że egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata. Egzamin notarialny ma sprawdzić przygotowanie kandydata do samodzielnego dokonania czynności notarialnych. Prowadzenie przez notariusza praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Warto w tym miejscu wskazać, że w wyroku sygn. K 49/01 Trybunał Konstytucyjny, zwracając uwagę na specyfikę pozycji notariusza, podniósł m.in., że: "Pozycja notariusza różni się niewątpliwie od podmiotów świadczących typowe usługi prawnicze - adwokatów, radców prawnych, czy też doradców podatkowych. Notariusz jest nie tylko osobą zaufania publicznego, ale pełni jednocześnie funkcje pomocnicze w stosunku do wymiaru sprawiedliwości. Z punktu widzenia przepisów prawnokarnych jest traktowany, jako funkcjonariusz publiczny (art. 115 § 13 pkt 3 k.k.) i korzysta z ochrony przysługującej funkcjonariuszom publicznym (art. 2 § 1 ustawy o notariacie). Notariusz wykonuje także z istoty rzeczy szereg czynności o charakterze urzędowym, m.in. jako płatnik na podstawie odrębnych przepisów pobiera podatki i opłaty skarbowe (art. 7 ustawy o notariacie). Obligatoryjny charakter wielu czynności dokonywanych z udziałem notariusza, szczególny walor dowodowy czynności notarialnych (mających charakter dokumentu urzędowego) i doniosłość związanych z tymi czynnościami skutków prawnych sprawiają że ustawodawca słusznie zdecydował się na ograniczenie swobody kształtowania wysokości wynagrodzenia notariusza w umowie ze stronami czynności poprzez wprowadzenie tzw. maksymalnych stawek taksy notarialnej właściwych dla danej czynności".

Reasumując, Sąd stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego, któremu poddała się skarżąca.

Odrębnego omówienia wymaga natomiast kwestia zarzutów skarżącej dotyczących niepodwyższenia przez Komisję II stopnia ocen z pozostałych części egzaminu, tj. z pierwszego aktu notarialnego i opinii prawnej, co przełożyłoby się, zdaniem skarżącej, na uzyskanie z całego egzaminu wyniku pozytywnego. Stanowisko takie nie znajduje jednakże odzwierciedlenia w treści przepisów. Art. 74d § 1 i 2 ustawy – Prawo o notariacie wyraźnie wyróżnia trzy części egzaminu, pierwszą i drugą polegającą na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków a trzecią polegającą na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności albo na opracowaniu projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 74f § 1 u.p.n. pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. A contrario, uzyskanie oceny niedostatecznej z jakiejkolwiek części egzaminu implikuje negatywny wynik z całego egzaminu, bez względu na skalę ocen pozytywnych z innych części. Innymi słowy, nawet uzyskanie przez kandydata oceny celującej z dwóch części egzaminu, przy jednoczesnej ocenie negatywnej z trzeciej części, skutkować będzie ustaleniem negatywnego wyniku z całego egzaminu. Kwestia ewentualnego podwyższenia oceny z tych części egzaminu, z których skarżąca otrzymała oceny pozytywne, pozostaje zatem bez wpływu na wynik egzaminu.

Na kanwie analogicznej sytuacji zaistniałej na gruncie ustalenia wyniku z egzaminu radcowskiego Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 stycznia 2013 roku sygn. akt II GSK 1949/11 wskazał na niedopuszczalność kwestionowania oceny pozytywnej z egzaminu zawodowego. Wyjaśnił, że Komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, rozpoznająca odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego, stosując "odpowiednio" art. 138 k.p.a. może zatem jedynie utrzymać w mocy uchwałę stwierdzającą negatywny wynik egzaminu albo taką uchwałę uchylić i stwierdzić pozytywny wynik egzaminu. Organ odwoławczy nie może na podstawie "odpowiednio" stosowanego art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylić uchwały komisji egzaminacyjnej ustalającej pozytywny wynik egzaminu i orzec co do istoty poprzez ustalenie pozytywnego wyniku tego egzaminu. Decyzja reformatoryjna jest następstwem uznania przez organ odwoławczy, że zaskarżona decyzja jest sprzeczna z prawem. Tego rodzaju rozstrzygnięcie należy wydać, jeżeli zebrany w sprawie materiał dowodowy i jego analiza w świetle obowiązujących przepisów prowadzą do wniosku, że sprawę należy rozstrzygnąć inaczej niż to miało miejsce w zaskarżonej decyzji. Kompetencja merytoryczno-reformatoryjna organu odwoławczego oparta jest na zmianie treści uprawnienia lub obowiązku prawnego strony postępowania. Powyższe rozważania w pełni uzasadniają stanowisko, iż odesłanie do "odpowiedniego" stosowania przepisów k.p.a. oznacza, że organ odwoławczy może jedynie utrzymać w mocy uchwałę stwierdzającą negatywny wynik egzaminu albo taką uchwałę uchylić i stwierdzić pozytywny wynik tego egzaminu. Odwołanie służy od decyzji rozumianej jako rozstrzygnięcie sprawy rozpatrywanej przez organ pierwszej instancji. W związku z tym w odwołaniu mogą być podnoszone zarzuty dotyczące rozstrzygnięcia (osnowy) łącznie z zarzutami odnoszącymi się do uzasadnienia decyzji, jeżeli istnieje sprzeczność między treścią decyzji a jej uzasadnieniem. Nie jest natomiast dopuszczalne zaskarżenie w drodze odwołania wyłącznie uzasadnienia decyzji ze względu na znaczenie, jakie przypisuje się uzasadnieniu oraz z uwagi na brak podstawy prawnej do podjęcia decyzji w tej sprawie przez organ odwoławczy (zob. A. Wróbel, komentarz do art. 127 k.p.a., LEX/el. 2012).

Zdaniem Sądu stanowisko powyższe znajdzie zastosowanie również w niniejszej sprawie. Zatem bezprzedmiotowa jest ocena zaskarżonej uchwały w kontekście zasadności, bądź nie, podwyższenia wyniku z egzaminu, skoro nie rzutuje ona na rozstrzygnięcie sprawy. Ponadto należy mieć na uwadze to, że sąd administracyjny jest sądem prawa a nie rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej, czy też superarbitrem, władnym zastępować Komisję w jej kompetencjach polegających na wystawianiu ocen z pracy egzaminacyjnych.

Zauważyć jedynie wypada, że w niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odniosła się do w sposób wyczerpujący i pełny do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W., w tym również dotyczących tych części egzaminu, z których skarżąca uzyskała oceny pozytywne. Sąd zauważa, że obowiązkiem Komisji II stopnia było stosownie do art. 15 k.p.a. rozpoznanie sprawy w jej całokształcie i tak też organ sprawę rozpoznał uwzględniając i rozpatrując cały materiał dowodowy.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 139 k.p.a. poprzez stawianie i uwzględnianie przez Komisję II stopnia nowych zarzutów (niepodniesionych przez egzaminatorów) poprzez zmianę treści zarzutów egzaminatorów i ich wykładnię w sposób rozszerzający na niekorzyść skarżącej należy wskazać , że treść zakazu reformationis in peius wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać - określonej decyzją organu pierwszej instancji - sytuacji prawnej strony odwołującej się. Strona odwołująca się powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś wypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia. Oczywiste jest , że w niniejszej sprawie nie można w żaden sposób przyjąć, że doszło do pogorszenia sytuacji skarżącej na skutek wniesienia odwołania bowiem ocena przedmiotowych prac dokonana przez Komisję II stopnia nie uległa zmianie. Dlatego też zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się zarzucanych w skardze naruszeń przepisów prawa procesowego i materialnego.

Wobec niezasadności zarzutów skargi na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.