Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2026/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par.6 ust.2 pkt 4 par.11 ust.1 poz.17 pkt 9
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Dnia 9 grudnia 2011 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łuczaj Sędziowie: sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) sędzia del. WSA Grzegorz Czerwiński Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chorab po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2011 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Po 67/11 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] oraz decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] września 2010 r., nr [...]; 2. zasądza od Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz J. K. kwotę 300 (trzysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 31 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Po 67/11 oddalił skargę J. K. na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 3 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi i oceną prawną:

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Poznaniu decyzją z dnia 29 sierpnia 2008 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u J. K. choroby zawodowej – nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działań czynników występujących w środowisku pracy, uznawanych za rakotwórcze dla ludzi – choroby wymienionej w poz. 17 wykazu zawartego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. z 2002 r. Nr 132, poz. 1115).

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podniesiono, że skarżący został skierowany do Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu z podejrzeniem raka nerki jako choroby związanej z charakterem wykonywanej pracy. J. K. był zatrudniony w Zakładzie Naprawczym Silników "Motorem" w latach 1978–2007 r. w charakterze ślusarza-spawacza. Skarżący wykonywał prace spawalnicze metodą elektryczną oraz gazową, co wiązało się z narażeniem na pyły i dymy spawalnicze. Orzeczeniem Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu z dnia 29 sierpnia 2007 r. stwierdzono brak podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. Również wydane w trybie odwoławczym przez Naczelnego Konsultanta Dyrektora ds. Patologii Zawodowej w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi orzeczenie lekarskie z dnia 20 sierpnia 2008 r. wskazało na brak podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. Przeprowadzone w zakładzie pracy pomiary środowiskowe na stanowisku spawacza wykazały przekroczenie dopuszczalnych norm jedynie dla związków niklu, natomiast stężenie pozostałych badanych związków chemicznych nie przekraczało normatywów higienicznych. Tym samym organ uznał, iż w sprawie brak było podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Jan Kamiński.

Wielkopolski Wojewódzki Państwowy Inspektor Sanitarny w Poznaniu decyzją z dnia 2 grudnia 2008 r., nr [...] , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że w myśl § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach za chorobę zawodową uważa się schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo związanych ze sposobem wykonywania pracy. Wyniki badań lekarskich wykonywanych w jednostkach upoważnionych do rozpoznawania chorób zawodowych oraz rozpoznane zmiany chorobowe nie wykazały u skarżącego klinicznych cech choroby zawodowej. Stwierdzone u skarżącego rozpoznanie nie spełnia wymogów określonych przez zawarty w rozporządzeniu wykaz chorób zawodowych. Zdaniem jednostek orzeczniczych – Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu oraz Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi – w rozpoznawanej sprawie nie można ustalić związku przyczynowo-skutkowego między stwierdzonym rakiem nerki a warunkami pracy. Podkreślono, że przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych wskazują, iż nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeżeli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Natomiast z analizy dokumentacji przebiegu zatrudnienia wynika, że skarżący nie był eksponowany na działanie czynników rakotwórczych, z wyjątkiem związków niklu, które nie są czynnikami rakotwórczymi dla układu moczowego.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. K. podtrzymując, że badania przeprowadzane w zakładzie pracy były fałszowane. Skarżący wskazał, że w okresie zatrudnienia był również narażony na działanie azbestu i czynników rakotwórczych obecnych w substancjach ropopochodnych, a zmiana warunków pracy nie pozwala na właściwą ocenę narażenia zawodowego. Podniósł, że na etapie postępowania odwoławczego żądał przesłuchania świadków na okoliczność sposobu przeprowadzania badań kontrolnych, podał w skardze nazwiska i dane adresowe trzech osób i wniósł o ich przesłuchanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 13 października 2009 r. sygn. akt II SA/Po 129/09 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia 29 sierpnia 2008 r. powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. P 23/07, stwierdzające niekonstytucyjność rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.

Następnie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Poznaniu decyzją z dnia 6 września 2010 r. nr [...], na podstawie art. 104 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 5 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, ponownie orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u J. K. choroby zawodowej – nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działań czynników występujących w środowisku pracy, uznawanych za rakotwórcze dla ludzi – choroby wymienionej w poz. 17 wykazu zawartego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r. Nr 105, poz. 969).

Organ wskazał na dotychczasowy przebieg postępowania i podniósł, że wyniki przeprowadzonych badań lekarskich wykonane w jednostkach upoważnionych do rozpoznania chorób zawodowych oraz rozpoznane zmiany chorobowe nie wykazały klinicznych cech choroby zawodowej – nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, opisanych w poz. 17 wykazu chorób zawodowych. Jak wskazał organ, wykazana w orzeczeniu lekarskim Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu z dnia 29 sierpnia 2007 r. jednostka chorobowa "stan po leczeniu operacyjnym raka nerki; niedosłuch obustronny odbiorczy niewielkiego stopnia, skrzywienie przegrody nosowej; przewlekły prosty nieżyt błony śluzowej nosa, gardła i krtani" oraz podana w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy z dnia 20 sierpnia 2008 r. jednostka chorobowa "rak nerki (histologicznie rak jasnokomórkowy)" nie została wymieniona w zamkniętym katalogu chorób zawodowych wymienionych w pkt 17 (nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze dla ludzi) rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, co przesądza, iż nie może być ona traktowana jako podstawa do stwierdzenia choroby zawodowej. Dodatkowo podniesiono, że zgodnie z wymienionymi powyżej orzeczeniami lekarskimi nie można ustalić związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy stwierdzonym u skarżącego nowotworem a warunkami pracy, zaś w świetle zgromadzonej dokumentacji w samym miejscu pracy skarżący nie był narażony na działanie czynników rakotwórczych. Tym samym nie zaszła żadna z ustawowych przesłanek uznania u skarżącego wystąpienia choroby zawodowej.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. K. podtrzymał, iż błędnie ustalono, że w środowisku pracy nie był narażony na działanie czynników rakotwórczych. Wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wskazanych w odwołaniu świadków na okoliczność wykazania, że przede wszystkim wykonywał pracę spawacza, jak również wykonywania przez lata pracy w warunkach narażenia na działanie substancji rakotwórczych, w tym azbestu. Dodatkowo skarżący podniósł zarzut lakoniczności opinii lekarskich stanowiących podstawę wydania decyzji oraz nierzetelności przeprowadzonych badań lekarskich, co skutkowało nie wykryciem u niego guzków na płucach. Podniósł, iż zdaniem prowadzących go lekarzy guzki na płucach musiały ujawnić się wcześniej, czego lekarze orzecznicy nie wykryli. Skarżący podniósł, że jego sprawa została zapoczątkowana w 2007 r. i dotyczy okresu, w którym jednostka chorobowa, którą u niego wykryto, była ujęta w wykazie chorób zawodowych. Tym samym nie powinien on ponosić ujemnych konsekwencji opieszałości działań organów administracji.

Wielkopolski Wojewódzki Państwowy Inspektor Sanitarny w Poznaniu decyzją z dnia 3 grudnia 2010 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu wskazując, że schorzenie rozpoznane u skarżącego – rak jasnokomórkowy nerki – nie zostało ujęte w obecnie obowiązującym wykazie chorób zawodowych. Organ podkreślił, iż warunkiem wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej jest rozpoznanie jednostki chorobowej wymienionej w rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, który to warunek nie został w sprawie spełniony. Stąd też w opinii organu za bezprzedmiotowe uznano rozważanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznanym u skarżącego schorzeniem a warunkami pracy, czy też sposobem jej wykonywania.

J. K. wniósł skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, podtrzymując zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji z dnia 6 września 2010 r. Podkreślił, że w środowisku pracy był narażony na występowanie substancji mogących spowodować powstanie nowotworu, wniósł o uwzględnienie, iż w ramach toczącego się postępowania wykryto u niego raka płuc. Do skargi załączył kserokopie dokumentacji medycznej.

W odpowiedzi na skargę Wielkopolski Wojewódzki Państwowy Inspektor Sanitarny w Poznaniu podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie wskazując dodatkowo, iż fakt wykrycia u skarżącego raka płuc nie może być uwzględniony, gdyż postępowanie było prowadzone w związku ze zgłoszeniem podejrzenia choroby zawodowej – nowotworu nerki typu C.

W piśmie procesowym z dnia 15 maja 2011 r. skarżący ponownie zakwestionował ustalenia wywiadu epidemiologicznego i wniósł o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka – W. S., specjalisty ds. BHP w zakładzie Naprawczym Silników MOTOREM w Kostrzynie Wlkp. na okoliczność charakterystyki stanowiska pracy, rodzaju wykonywanej pracy oraz opisu procesów technologicznych w Zakładzie. Podniósł, iż w jego przypadku nowotwór płuc mógł wywołać nowotwór nerki oraz, że nie ma pewności co do czasu wystąpienia tych nowotworów. Do pisma załączył wystawione przez Urząd Dozoru Technicznego na jego nazwisko świadectwo zdanego egzaminu spawacza nr [...] oraz dokumentację medyczną.

Na rozprawie w dniu 31 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka, a następnie rozpoznał sprawę i oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący w latach 1979–2007 był zatrudniony w Zakładzie Naprawczym Silników MOTOREM S.A. z siedzibą w Kostrzynie Wlkp. Zgłoszenie choroby zawodowej miało miejsce w związku ze zdiagnozowanym u niego nowotworem nerki, co znalazło potwierdzenie w treści orzeczeń lekarskich jednostek orzeczniczych z zakresu medycyny pracy, uzyskanych w ramach przeprowadzonego postępowania (orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera z dnia 20 sierpnia 2008 r. oraz Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy z dnia 29 sierpnia 2007 r.).

Zgodnie z przepisem art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.), dodanym ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2009 r. Nr 99, poz. 825), a obowiązującym od dnia 3 lipca 2009 r., za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Użyte w treści powyższego artykułu wyrażenie "choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych" musi być interpretowane z uwzględnieniem wydanego na podstawie art. 237 Kodeksu pracy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, wymieniającego w załączniku wykaz chorób zawodowych. Tym samym dla rozpoznania choroby zawodowej niezbędne jest stwierdzenie u danej osoby jednostki chorobowej wymienionej w załączniku do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., o ile, w wyniku dokonanej przez właściwy organ administracji oceny warunków pracy, można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Stwierdzenie wystąpienia choroby zawodowej, zgodnie z § 5 powyższego rozporządzenia, musi zostać potwierdzone orzeczeniem lekarza spełniającego wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach dotyczących służby medycyny pracy, zatrudnionego bądź to w jednostce orzeczniczej I stopnia, wymienionej w ust. 2 powyższego paragrafu, lub też w jednostce orzeczniczej II stopnia określonej w ust. 3 § 5 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r.

Sąd wskazał, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte w dniu 17 stycznia 2007 r. w czasie obowiązywania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy w zakresie, w jakim przepisy te nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, a także wydane na ich podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych – są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i orzekł, że powyższe przepisy tracą moc z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Wyrok Trybunału opublikowany został w dniu 2 lipca 2008 r., tym samym z dniem 3 lipca 2009 r. przepisy te utraciły moc obowiązującą. W badanym przypadku wydanie zaskarżonych decyzji obu instancji miało miejsce po dniu 3 lipca 2009 r., w oparciu o nowe przepisy.

Sąd podał, że organy inspekcji sanitarnej powołały w decyzjach przepis § 11 ust. 1 rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r., zgodnie z którym do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia, stosuje się jego przepisy, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. Zgodnie z tym przepisem ponownie rozpatrując sprawę organy inspekcji sanitarnej uwzględniły treść orzeczeń jednostek orzeczniczych z zakresu medycyny pracy, w których jak wyżej wskazano, potwierdzono diagnozę wskazywaną przez skarżącego w związku z przeprowadzoną wcześniej operacją.

Sąd zaznaczył, że jednostki chorobowe wymienione w rozporządzeniu z dnia 30 lipca 2002 r. oraz jednostki chorobowe określone w rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r. nie są identyczne. Medyczne jednostki orzecznicze z zakresu medycyny pracy rozpoznały u skarżącego nowotwór złośliwy nerki (histopatologicznie rak jasnokomórkowy). Schorzenie to nie zostało umieszczone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, w oparciu o którego przepisy przedmiotową sprawę rozpatrzono. W punkcie 17 przedmiotowego wykazu chorób zawodowych normodawca wymienił wprawdzie nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, jednakże zaliczył do nich jedynie: rak płuca, rak oskrzela, międzybłoniak opłucnej albo otrzewnej, nowotwór układu krwiotwórczego, nowotwór skóry, nowotwór pęcherza moczowego, nowotwór wątroby, rak krtani, nowotwór nosa i zatok przynosowych oraz nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%. Sąd stwierdził, że wobec nieumieszczenia nowotworu nerki w wykazie chorób zawodowych, co jest bezwzględną przesłanką do uznania konkretnej choroby za chorobę zawodową, rozpatrujące sprawę organy inspekcji sanitarnej prawidłowo orzekły o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego J. K. choroby zawodowej. Sąd podkreślił, że o tym, jakie schorzenie wywołane pracą w warunkach zagrażających zdrowiu pracowników uznaje się za chorobę zawodową, decyduje ustawodawca, uwzględniając aktualny stan wiedzy medycznej. Organy rozpatrujące sprawy o ustalenie, czy w danym przypadku choroba ma zawodową etiologię, są ściśle związane ustanowionym wykazem chorób zawodowych. W sytuacji, gdy zdiagnozowana choroba nie jest objęta takim wykazem, organy inspekcji sanitarnej nie są uprawnione do wypowiadania się co do związku tych stwierdzonych chorób z warunkami pracy.

Zdaniem Sądu, skoro o negatywnym dla skarżącego wyniku sprawy przesądziło nieumieszczenie nowotworu nerki w omawianym wykazie, zbędne stało się rozważanie związku przyczynowego choroby ze środowiskiem pracy skarżącego, czy też sposobem jej wykonywania. Sąd uznał, że zarzuty skargi dotyczące wadliwości postępowania przeprowadzonego w związku ze zgłoszeniem choroby zawodowej nie mają znaczenia dla wyniku sprawy, podstawowe znaczenie ma bowiem stwierdzenie, iż zgłoszenie choroby zawodowej miało miejsce w związku z przeprowadzoną u skarżącego operacją i zdiagnozowanym wówczas schorzeniem – nowotworem nerki prawej typu C, potwierdzonym przez jednostki orzecznicze z zakresu medycyny pracy. Natomiast w związku z dokumentowaną w skardze nową diagnozą, skarżący może złożyć kolejny wniosek o stwierdzenie choroby zawodowej.

W kwestii naruszenia zakazu pogorszenia sytuacji strony w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przez organy inspekcji sanitarnej w oparciu o przepisy obowiązujące od dnia 3 lipca 2009 r., które definiują chorobę zawodową z uwzględnieniem wykazu chorób zawodowych, w którym nie zamieszczono jednostki chorobowej zdiagnozowanej u skarżącego Sąd wskazał, iż powołane przepisy obowiązywały w dacie orzekania w sprawie przez organy inspekcji sanitarnej, po uprzednim uchyleniu przez sąd administracyjny decyzji wydanych w oparciu o przepisy uznane za niekonstytucyjne. Przepis uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny ma taki charakter od samego początku, tj. od dnia jego wejścia w życie, która to okoliczność została uwzględniona na etapie kontroli wcześniejszych decyzji wydanych w rozpatrzeniu wniosku skarżącego o stwierdzenie choroby zawodowej. W takiej sytuacji obowiązkiem organów administracji było oparcie wydanych w sprawie decyzji o przepisy prawa obowiązujące w dacie orzekania (art. 6 k.p.a.).

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 maja 2011 r. wniósł J. K. , zaskarżając powyższy wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

1) przepisów postępowania, których naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 134 w zw. z art. 151 w zw. z art. 1 § 2 oraz w zw. z art. 3 § 2 p.p.s.a., poprzez przyjęcie stanu faktycznego ustalonego przez organy administracji publicznej niezgodnie z obowiązującą je procedurą (w szczególności art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.), bezzasadne oddalenie skargi wskutek niestwierdzenia istotnych naruszeń przepisów postępowania mających wpływ na treść decyzji (w toku postępowania administracyjnego będącego przedmiotem skargi podlegającej rozpoznaniu), w szczególności:

– art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego z urzędu, w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie pomiarów w kierunku stwierdzenia poziomu promieniowania jonizującego – ultrafioletowego w zakładzie pracy skarżącego, a także zebrania dowodów w zakresie warunków panujących w środowisku pracy w okresie zatrudnienia skarżącego, tj. w latach 1978–2007, w szczególności badań i pomiarów stężeń czynników rakotwórczych prowadzonych przez inne instytucje, czy przesłuchania świadków,

– art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie oceny dowodów na podstawie niekompletnego materiału dowodowego,

– art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie oceny dowodu z badania stężeń substancji i pyłów uznanych za rakotwórcze, przeprowadzonego przez Laboratorium Badania Środowiska Pracy i Powietrza Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Poznaniu w dniu 14 kwietnia 2008 r. w sposób dowolny, sprzeczny z zasadami logicznego myślenia i doświadczenia życiowego i wyciągnięcie wniosków nie wynikających z tego dowodu, tj. że skarżący przez cały okres zatrudnienia nie był narażony na działanie czynników uznanych za rakotwórcze u ludzi,

– art. 136 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ II instancji uzupełniającego postępowania dowodowego na wniosek skarżącego, zgłoszony w odwołaniu z dnia 21 września 2010 r. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., poprzez niestwierdzenie naruszenia (w toku postępowania administracyjnego będącego przedmiotem skargi podlegającej rozpoznaniu) przepisów prawa materialnego, poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie:

a) pkt 17.9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez błędne uznanie, że rak nerki nie mieści się w katalogu nowotworów wywołanych działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%,

b) § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy poprzez błędne przyjęcie, że czynnikami uznanymi za rakotwórcze są jedynie substancje i pyły, podczas, gdy oprócz nich występują inne czynniki, jak choćby promieniowanie jonizujące.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono szczegółowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych, akcentując w pierwszym rzędzie obowiązki organów w zakresie wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego podnosząc, że zebrany w sprawie materiał jest niekompletny. W postępowaniu nie przeprowadzono, zdaniem skarżącego, właściwej oceny narażenia zawodowego. Pominięto, że skarżący w trakcie zatrudnienia miał uprawnienia i wykonywał spawanie zarówno elektryczne jak i gazowe, tym samym nie można wykluczyć, że schorzenie skarżącego powstało na skutek promieniowania jonizującego (ultrafioletowego) emitowanego w czasie procesów spawania. Nie ustalono rzeczywistej przyczyny rozwoju u skarżącego nowotworu złośliwego i błędnie przyjęto, że schorzenie zgłoszone przez skarżącego nie znajduje się w wykazie chorób zawodowych ujętych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., pomijając całkowicie treść pkt 17.9.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaakceptował błędnie ustalony stan faktyczny, co stanowi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., nie dokonał w konsekwencji w sposób właściwy kontroli działalności administracji publicznej i oddalił skargę, naruszając art. 1 § 2, art. 3 § 2, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

W zaistniałej w sprawie sytuacji, jaka nastąpiła po uchyleniu wyrokiem z dnia 13 października 2009 r. (sygn. akt II SA/Po 129/09), wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu decyzji Wielkopolskiego Wojewódzkiego Państwowego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2008 r. i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej organy w ponownie prowadzonym postępowaniu pominęły rozważenie wszelkich skutków, jakie dla niniejszego postępowania wynikały z faktu, że w postępowaniu tym miały zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869), które weszło w życie z dniem 3 lipca 2009 r. i którego przepisy zgodnie z § 11 ust. 1 tego rozporządzenia należało zastosować w sprawie.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej prowadzone było w związku z podejrzeniem wystąpienia u J. K. choroby zawodowej – raka nerki. Pierwotne decyzje, które uchylone zostały przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 13 października 2009 r. wydane były w postępowaniu, w którym miały zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115 ze zm.). W "wykazie chorób zawodowych" stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia pod poz. 17 "Nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznawanych za rakotwórcze u ludzi" wymieniono: 1) rak płuca, rak oskrzela, 2) międzybłoniak opłucnej albo otrzewnej,3) nowotwór układu krwiotwórczego, 4) nowotwór skóry, 5) nowotwór pęcherza moczowego, 6) naczyniako-mięsak wątroby i 7) inne nowotwory. Natomiast w "wykazie chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym", stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, pod poz. 17 "Nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi" wymienione zostały: 1) rak płuca, rak oskrzela, 2) miedzybłoniak opłucnej albo otrzewnej, 3) nowotwór układu krwiotwórczego, 4) nowotwór skóry, 5) nowotwór pęcherza moczowego, 6) nowotwór wątroby, 7) rak krtani, 8) nowotwór nosa i zatok przynosowych, oraz 9) nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%. Mając na uwadze, że stwierdzona u skarżącego jednostka chorobowa (rak jasnokomórkowy nerki) nie została wskazana wprost w katalogu chorób zawodowych wymienionych w pkt 17 załącznika do aktualnego rozporządzenia organy inspekcji sanitarnej opierając się na postępowaniu dowodowym jakie przeprowadzone zostało przed wydaniem decyzji uchylonych wyrokiem z dnia 13 października 2009 r. orzekły o braku podstaw do stwierdzenia u J. K. choroby zawodowej. Takie działanie organów nie mogło być uznane za prawidłowe.

Zgodnie z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, z zastrzeżeniem ust. 2 (przepis ten nie dotyczy rozpoznawanej sprawy), do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzania chorób zawodowych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. Powyższa regulacja nie uzasadnia jednakże automatycznego poprzestania w każdej rozpoznawanej sprawie wyłącznie na czynnościach dokonanych we wcześniejszym postępowaniu. Konieczność przeprowadzenia dodatkowego, uzupełniającego postępowania wyjaśniającego jest w rozpoznawanej sprawie oczywista i dlatego za w pełni uzasadnione należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia wskazanych tam przepisów postępowania zarówno przez organy jak i przez Sąd pierwszej instancji. Uznanie przez ten Sąd za prawidłowe i wystarczające do oceny pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ustaleń faktycznych, na których oparły się organy było niewątpliwie przedwczesne i stanowiło uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zauważyć trzeba, że zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do czynników o działaniu rakotwórczym – substancje i preparaty chemiczne zakwalifikowane do kategorii 1 na podstawie przepisów o substancjach i preparatach chemicznych, czynniki i procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym wymienione w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy oraz pierwotną lokalizację nowotworu i okres latencji. Przeprowadzona w sprawie ocena narażenia zawodowego w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych..., która dotyczyła wyłącznie narażenia na działanie w środowisku pracy pyłów oraz substancji chemicznych nie mogła być uznana za wystarczającą. Słusznie skarżący zarzucił, iż mimo że podnosił okoliczność, która mogła mieć istotne znaczenie w sprawie, bowiem wskazywał na działanie promieniowania jonizującego w czasie prac spawalniczych, kwestia ta nie została w sprawie wyjaśniona. Tymczasem, jak podkreślono w skardze kasacyjnej, przy ocenie narażenia zawodowego w odniesieniu do czynników o działaniu rakotwórczym uwzględnia się także, zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., czynniki i procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym wymienione w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 Kodeksu pracy. W myśl § 2 ust. 1 wydanego w tym względzie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. Nr 280, poz. 2771 ze zm.) ustala się wykaz substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, stanowiący załącznik nr 1 do rozporządzenia i w wykazie tym uwzględnione także zostało narażenie na promieniowanie jonizujące. Wobec twierdzeń skarżącego, że w środowisku pracy był narażony na szkodliwe działanie promieniowania jonizującego, a nadto kwestionowania dokonanej oceny narażenia zawodowego i zarzutu, że nie został w niej uwzględniony stan istniejący w okresie zatrudnienia skarżącego podnoszone przez J. K. okoliczności winny być przez organy rozważone, także w odniesieniu do zgłaszanych wniosków dowodowych.

Należy też zauważyć, że z § 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. wynika także obowiązek rozważenia przy ocenie narażenia zawodowego pierwotnej lokalizacji nowotworu i okresu latencji, zaś skarżący już w odwołaniu od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia 6 września 2010 r. wskazywał na lakoniczność opinii lekarskich i nierzetelność przeprowadzonych badań, podczas których nie wykryto u niego istniejących już wówczas guzków na płucach – raka płuc.

Jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej organy z uchybieniem poz. 17 pkt 9 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., w którym jako nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi wymienione zostały nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%, uznały, bez wyjaśnienia wskazanej kwestii, że stwierdzony u skarżącego rak nerki, jako nie wymieniony bezpośrednio w wykazie nie mógł być uznany za chorobę zawodową, o której mowa pod poz. 17 wykazu i w konsekwencji nie dokonały koniecznych czynności w ramach postępowania dowodowego, by wyjaśnić, czy istnieją w sprawie przesłanki do rozpoznania choroby zawodowej zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy. Sąd pierwszej instancji stanowisko organów w pełni zaaprobował, za słuszne więc należało uznać zarzuty skargi kasacyjnej, bowiem oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznać należało za przedwczesne.

Wobec tego, że w istocie to uchybienia materialnoprawne doprowadziły do nieprawidłowego rozpoznania sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zastosował art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ tej ustawy uchylił obydwie wydane w sprawie decyzje.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny uwzględnić przedstawiona wyżej ocenę prawną i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania.

O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a.