Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1333/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt  4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 854/20 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 24 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 854/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. Wójt Gminy P. odmówił J. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, M. S.

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał art. 17 ust. 1-1b i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej jako "u.ś.r.") i wskazał, że wnioskiem z [...] lipca 2020 r. skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Na podstawie przeprowadzonego [...] lipca 2020 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że M. S. jest wdową, mieszka sama, ma dwóch synów, z których jeden – J. S. – na stałe jest zameldowany w L., jednak czasowo przebywa w tej samej miejscowości, ma ustalone prawo do renty, legitymuje się stopniem niepełnosprawności, kontynuuje leczenie z powodu problemów z sercem i nie jest w stanie podjąć się opieki nad matką. Drugi syn, skarżący, mieszka naprzeciwko matki, z żoną i 19-letnią córką. Żona skarżącego nie pracuje zawodowo, jego córka uczy się w szkole średniej, a sam skarżący nie podejmuje zatrudnienia. Od marca 2020 r. skarżący ma przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, czasowo, do [...] marca 2022 r. Wcześniej, przez rok, pobierał świadczenie rehabilitacyjne, a w latach 1973-1992 oraz 2009-2019 podejmował zatrudnienie.

J. S. sprawuje opiekę nad matką, uznaną za niezdolną do samodzielnej egzystencji, która leczy się m.in. z powodu nadciśnienia tętniczego, wrzodów żołądka oraz choroby nerek. Matka skarżącego systematycznie przyjmuje leki, samodzielnie porusza się po domu i poza nim, bez pomocy ubiera się i przygotowuje sobie posiłki oraz je spożywa, sama dysponuje swoją emeryturą. Skarżący zapewnia matce pomoc w czynnościach związanych z codziennym funkcjonowaniem, jak utrzymywanie higieny osobistej (3 razy w tygodniu), przygotowywanie ciepłego posiłku (obiad), dowozi raz w miesiącu do lekarza, podaje leki (3 razy dziennie), dba o porządek w domu (2 razy w tygodniu) i na podwórku. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że J. S. opiekuje się matką od 4 lat, a dziennie na opiekę poświęca około 3 godzin. Opieka nad matką nie była bezpośrednią przyczyną rezygnacji z zatrudnienia, gdyż sprawował ją również wtedy gdy pracował zawodowo. Ponadto, zaprzestanie pracy przez skarżącego związane było z problemami zdrowotnymi, które spowodowały, że został uznany przez orzecznika ZUS za osobę częściowo niezdolną do pracy. W efekcie skarżący nabył prawo do renty, a więc zaistniała przesłanka negatywna określona w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] marca 2020 r. wynika, że M. S. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, a jej niepełnosprawność powstała przed [...] grudnia 2019 r. Nie można zatem stwierdzić, że niepełnosprawność M. S. powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, nie został więc spełniony warunek z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r.

Jak zauważył organ pierwszej instancji, wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku nie jest jednak uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący.

Decyzją z [...] września 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Kolegium wyjaśniło, że pogląd organu pierwszej instancji co do sposobu wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być uznany za prawidłowy i tym samym stanowić przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 orzekł, że w zakresie, w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób (w niniejszej sprawie – do matki skarżącego), oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Błędne jest także stanowisko organu pierwszej instancji, że pobieranie przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznanej do [...] marca 2022 r., stanowi przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo renty, lecz przepis ten częściowo został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 z dniem 9 stycznia 2020 r. Zgodnie z tym wyrokiem ww. przepis traci moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W analizowanej sprawie, pomimo błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., organ pierwszej instancji, zdaniem Kolegium, zasadnie odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę, M. S. W niniejszej sprawie nie została bowiem spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Organ odwoławczy wyjaśnił, ze świadczenie pielęgnacyjne ma być formą wsparcia rodziny, nie jest jednak kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przez rezygnację z zatrudnienia, na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania, a art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Rzeczywiście więc chodzi tu o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą. W sytuacji zatem, gdy sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie zatem podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki.

W okolicznościach sprawy, jak stwierdził organ odwoławczy, nie jest kwestionowane, że skarżący jest jednym z podmiotów zobowiązanych do alimentacji, wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i sprawuje opiekę nad matką, legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednak, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Jak podkreślił organ odwoławczy, nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia będzie osobę uprawniała do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie taka, która bezpośrednio wiąże się z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Wobec powyższego, rozpoznając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, każdorazowo organy są zobowiązane zbadać, czy w odniesieniu do danego stanu faktycznego ziścił się ów związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a celem sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W analizowanej sprawie organ pierwszej instancji ustalił, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez J. S. a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżący, jak wynika z zaskarżonej decyzji, zaprzestał zatrudnienia z powodu stanu zdrowia skutkującego przyznaniem renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na okres od [...] marca 2020 r. do [...] marca 2022 r.

Ustalona niezdolność do samodzielnej egzystencji M. S. powstała przed [...] grudnia 2019 r. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że skarżący nie podejmował pracy wyłącznie z powodu złego stanu swojego zdrowia, a nie konieczności sprawowania opieki nad matką. Niezależnie od tego, zdaniem Kolegium, zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką nie wyklucza w żaden sposób możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, jako osoba częściowo niezdolna do pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z przeprowadzonego [...] lipca 2020 r. wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że M. S. mieszka sama (naprzeciwko syna) i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Porusza się samodzielnie po mieszkaniu oraz poza nim. Samodzielnie ubiera się, spożywa posiłki, jest również w stanie samodzielnie przygotowywać śniadania i kolacje. Sama dysponuje swoim świadczeniem emerytalnym. Natomiast skarżący pomaga matce w utrzymaniu higieny osobistej (3 razy w tygodniu), zapewnia dojazdy do lekarzy, zapewnia ciepły posiłek (obiad) oraz podaje leki (3 razy dziennie). Utrzymuje w czystości pomieszczenia (2 razy w tygodniu) oraz podwórko. W okresie zimowym zapewnia opał. Nie sposób zatem przyjąć, aby M. S. była osobą całkowicie niesamodzielną i wymagała pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego.

Organ odwoławczy, przywołując 17 ust. 1 u.ś.r., stwierdził, że ani ten, ani inne przepisy tej ustawy nie określają precyzyjnie sposobu sprawowania opieki, który uprawniałby do przyznania przewidzianego w nim świadczenia. Przepis ten stanowi jednak, że musi ona mieć charakter stały lub długotrwały. Opieka nad osobą niepełnosprawną musi cechować się znaczną intensywnością, która eliminuje opiekunowi jakąkolwiek możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy). Natomiast zdecydowana większość ww. czynności jest wykonywana w każdej rodzinie i wykonują je również osoby pracujące.

Zdaniem organu odwoławczego, zakres opieki sprawowanej nad M. S. nie wymaga konieczności rezygnacji przez skarżącego z aktywności zawodowej. Nie sposób uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną matką zajmowały taką ilości czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawca przy należytej organizacji tej opieki, nie mógł podjąć pracy zarobkowej. Zakres opieki skarżącego nad matką w zasadzie sprowadza się do pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego, a takie czynności wykonują również osoby pracujące. W ocenie Kolegium obiektywnie jest zatem możliwe takie zorganizowanie tej opieki (także przy udziale domowników), aby skarżący dalej ją sprawując, mógł podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Brak jest więc bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaną przez niego opieką nad matką.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w sposób wskazany przez skarżącego, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko, przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił.

Sąd wojewódzki stwierdził, że organy obu instancji nie naruszyły przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i nie naruszyły prawa procesowego w istotny sposób, a zwłaszcza przepisów art. 77, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Sąd podkreślił, że nie podziela stanowiska organów administracji, co do bezwzględnego wykluczenia możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku nabycia prawa do emerytury czy renty. Jak wynika bowiem z najnowszego orzecznictwa sądów administracyjnych osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a jednocześnie pobiera emeryturę czy rentę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, co eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury czy renty. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta czy rencisty, wynikająca z powołanego wyżej przepisu, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia, lecz jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury lub renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednak w ocenie Sądu wojewódzkiego, możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w razie zbiegu prawa do świadczenia emerytalnego czy rentowego nie dotyczy wszystkich sytuacji. Nie można zapominać o istocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a przede wszystkim celu, w jakim jest ono przyznawane. Stosownie bowiem do art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W ocenie Sądu nabycie prawa do wcześniejszej emerytury czy do renty może być utożsamiane z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jedynie w takiej sytuacji, gdy osoba, która ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce innego świadczenia, nabyła prawo do tego świadczenia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny bądź też np. pobierając rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i jednocześnie podejmując zatrudnienie w określonym wymiarze i warunkach uzasadnionych charakterem niezdolności do pracy rezygnuje z tego zatrudnienia w celu podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast nabycie uprawnień do renty w przypadku skarżącego wiązało się ze stanem jego zdrowia, który też był powodem rezygnacji z zatrudnienia. Sąd podziela w tym zakresie ocenę dokonaną przez Kolegium w zaskarżonym rozstrzygnięciu, że brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad matką. W konsekwencji nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa doświadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. S., zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez dokonanie błędnej subsumpcji do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, będącej wynikiem błędnego przyjęcia, że przepis ten nie może być zastosowany wobec osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, która nie rezygnuje z podjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki, w sytuacji gdy treść tego przepisu nakazuje przyjąć, że nie jest wykluczone przyznanie świadczenia osobie, która zrezygnowała z zatrudnienia pomimo pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, z uwagi na konieczność sprawowania opieki – co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Na podstawie przywołanego zarzutu, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji.

W piśmie z [...] czerwca 2021 r. skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie opiera się jedynie na zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez dokonanie błędnej subsumpcji do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.

Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa więc przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Istotne przy tym jest to, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą w nim wskazaną. Nie jest ono przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Skoro świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2792/16, LEX nr 2252083), to musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest więc ustalenie, czy taki związek istnieje.

Zauważyć w tym miejscu trzeba, że skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania. Niepodważenie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd pierwszej instancji, poprzez brak prawidłowo sformułowanych, czy też nieskutecznych zarzutów procesowych (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę kasacyjną jest związany ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez organy i zaakceptowanymi przez Sąd pierwszej instancji i nie ma podstaw do ich kwestionowania.

W niniejszej sprawie, z niekwestionowanego stanu faktycznego wynika, że skarżący kasacyjnie opiekuje się swoją niepełnosprawną matką, która została też uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji, a jej niepełnosprawność powstała przed [...] grudnia 2019 r. Opieka ta, w chwili złożenia wniosku trwająca 4 lata, polega na pomocy matce przez ok. 3 godzinny dziennie (pomoc w codziennym funkcjonowaniu, utrzymaniu domu, wizytach u lekarza). Skarżący kasacyjnie jest osobą niepełnosprawną, częściowo niezdolną do pracy, od marca 2020 r. ma przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, czasowo, do [...] marca 2022 r. Wcześniej, przez rok, pobierał świadczenie rehabilitacyjne.

Jak ustaliły organy, także na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, opieka skarżącego kasacyjnie nad matką nie była bezpośrednią przyczyną rezygnacji z zatrudnienia, ponieważ skarżący kasacyjnie wykonywał ją też kiedy pracował zawodowo. Skarżący kasacyjnie przestał pracować z uwagi na własne problemy zdrowotne.

Wobec powyższego, jak słusznie wskazał Sąd wojewódzki, brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego kasacyjnie a sprawowaną przez niego opieką nad matką. Należy podzielić pogląd Sądu wojewódzkiego, zgodnie z którym nabycie prawa do wcześniejszej emerytury czy do renty może być utożsamiane z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jedynie wtedy, gdy osoba, która ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce innego świadczenia, nabyła prawo do tego świadczenia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny bądź też np. pobierając rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i jednocześnie podejmując zatrudnienie w określonym wymiarze i warunkach uzasadnionych charakterem niezdolności do pracy, rezygnuje z tego zatrudnienia w celu podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast nabycie uprawnień do renty w przypadku skarżącego kasacyjnie wiązało się ze stanem jego zdrowia, który też był przyczyną jego rezygnacji z zatrudnienia.

Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym – przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 u.ś.r.). W ustalonym w sprawie stanie faktycznym nie ma bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego kasacyjnie a sprawowaną przez niego opieką nad matką. W konsekwencji nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa doświadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.), a zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. był niezasadny.

Na marginesie dodać można jedynie, że sam skarżący kasacyjnie w skardze kasacyjnej podnosi, że dla przyznania wnioskowanego świadczenia konieczne jest wystąpienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Skarżący kasacyjnie nie wskazuje jednak, na czym ten związek przyczynowy, w niniejszej sprawie, ma polegać. Natomiast z ustaleń organów jasno wynika, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącego kasacyjnie zatrudnienia np. w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Z wyżej wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.