Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1939/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 457/21 w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 457/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego: 1. uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z [...] grudnia 2020 r., nr [...]; 2. zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z [...] czerwca 2020 r. T. B. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w D. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, J. B.

Do wniosku dołączono: orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] października 2017 r. stwierdzające, że J. B. (ur. [...] grudnia 1957 r.) jest trwale niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji, do 31 października 2021 r.; orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z [...] czerwca 2017 r., z którego wynika, że J. B. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności (10-N), ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lipca 1998 r., niepełnosprawność istnieje od 41. roku życia, a orzeczenie wydano do 30 czerwca 2022 r.; oświadczenie, w którym wnioskodawczyni podała, że w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W aktach sprawy znajduje się ponadto: wywiad środowiskowy przeprowadzony z T. B. [...] lipca 2020 r., z którego wynika, że zamieszkuje ona wraz z mężem, J. B., w domu jednorodzinnym, utrzymują się z renty męża oraz zasiłku dla opiekuna. J. B. od lat choruje na stwardnienie rozsiane, jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i jest mu potrzebna pomoc w codziennym funkcjonowaniu. T. B. pomaga mężowi w wykonywaniu codziennych czynności, w tym higieny osobistej; oświadczenie, z którego wynika, że T. B. była ostatnio zatrudniona w 2006 r. – umowa o pracę zawarta na czas określony, tj. od [...] listopada 2005 r. do [...] czerwca 2006 r.; oświadczenie, w którym wnioskodawczyni podała, że córka J. zamieszkuje w K., nie może sprawować opieki nad ojcem, ponieważ w czerwcu 2020 r. urodziła dziecko i jest na urlopie macierzyńskim.

Decyzją z [...] sierpnia 2020 r., organ pierwszej instancji odmówił przyznania T. B. świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na męża, J. B.

Na skutek złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. decyzją z [...] listopada 2020 r. uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez T. B. a koniecznością sprawowania opieki nad J. B.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji przeprowadził 2 grudnia 2020 r. wywiad środowiskowy z J. B., podczas którego ustalił, że porusza się on samodzielnie, choć są momenty, że jest całkiem leżący oraz używa pampersów, które zmienia mu żona. Ponadto, żona przygotowuje posiłki, czasami go karmi, pomaga w toalecie, wraz z córką towarzyszy mu w wizytach lekarskich oraz realizuje recepty. W wywiadzie odnotowano także, że w momencie przybycia pracowników socjalnych J. B. przebywał na dworze w samym swetrze, bez kurtki i czapki, pomimo ujemnej temperatury.

Decyzją z [...] grudnia 2020 r., nr [...] Wójt Gminy D. odmówił przyznania T. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem, J. B.

Organ stwierdził, że w sprawie istnieją przesłanki negatywne uniemożliwiające przyznanie świadczenia, którymi są brak związku przyczynowo-skutkowego, data powstania niepełnosprawności J. B. oraz fakt, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna.

Rozpoznając odwołanie od powyższej decyzji SKO, pismem z [...] marca 2021 r., zleciło organowi pierwszej instancji przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego poprzez ustalenie: przebiegu kariery zawodowej, wykształcenia i kwalifikacji zawodowych T. B. oraz tego, czy wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia jedynie z uwagi na fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, czy też z uwagi na inne okoliczności, np. swój wiek, aktualny stan zdrowia, brak propozycji pracy; szczegółowego zakresu opieki i czynności dokonywanych przez T. B. w związku z opieką nad mężem oraz tego, w jakim zakresie J. B. jest samodzielny, które z czynności życia codziennego może wykonać sam, a które wymagają pomocy żony, czy może poruszać się samodzielnie, czy wymaga pomocy w czynnościach higienicznych i fizjologicznych, czy może sam pozostać w domu na kilka godzin, czy jest zdolny do samodzielnego spożywania posiłków, przyjmowania lekarstw itp.

W dniu [...] kwietnia 2021 r. do SKO wpłynęło pismo Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z którego wynika, że T. B. ukończyła technikum z tytułem technik rolnik, jako ostatnie miejsce pracy wskazała firmę "[...]" Zakład Produkcyjno-Usługowy, w którym jej zatrudnienie ustało w 2006 r. Ponadto była ona zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. gdzie pobierała zasiłek dla bezrobotnych oraz korzystając z projektów Urzędu podnosiła swoje kwalifikacje, uczestnicząc w szkoleniach. Wnioskodawczyni oświadczyła, że jej stan zdrowia nie jest przeszkodą do podjęcia zatrudnienia, byłaby skłonna podjąć każdą pracę, gdyby nie konieczność opieki nad mężem. T. B. podała, że opieka, którą sprawuje nad mężem od 2007 r., jest całodobowa i na tyle absorbująca, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Z pisma wynika też, że czynności wykonywane w ramach opieki to: przygotowywanie ubrań oraz pomoc przy ubieraniu się; pomoc przy czynnościach higienicznych – codzienna kąpiel i podmywanie; zmiana pieluchomajtek kilka razy dziennie; pomoc przy przewracaniu, gdy mąż jest w pozycji leżącej; przyrządzenie i podawanie posiłków; podawanie lekarstw; mierzenie ciśnienia i cukru oraz podawanie insuliny; wykonywanie ćwiczeń fizycznych, masaże i oklepywanie; układanie do snu; towarzyszenie w wizytach lekarskich; realizacja recept. Ponadto z pisma wynika, że T. B. załatwia sprawy urzędowe, prowadzi gospodarstwo domowe, robi zakupy, podczas jej nieobecności o opiekę nad mężem prosi siostrę. Według T. B. jej mąż nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, potrzebuje wsparcia osób trzecich, cierpi na depresję, porusza się na wózku inwalidzkim, a w okresie lepszego samopoczucia przy balkoniku lub o kulach.

Mając powyższe na uwadze SKO, decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji i przyjęło, że istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi, T. B., może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej jako "u.ś.r.") w związku z opieką nad mężem, J. B.

W pierwszej kolejności SKO zwróciło uwagę, że T. B. jest żoną J. B., osoby wymagającej opieki, wymienionej we wniosku z [...] czerwca 2020 r. o ustalenie prawa od świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem spełnia przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

SKO przychyliło się do stanowiska sądów administracyjnych, które coraz częściej wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Dlatego też należy uznać, że organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W dalszej kolejności SKO podkreśliło, że w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca ustanowił szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Główną przesłanką w nim wskazaną jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej niepodejmowanie w tym celu. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki i nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

SKO zwróciło również uwagę na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy, czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. W świetle powyższego, nie każda rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, a jedynie takie, których celem jest sprawowanie opieki.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, SKO uznało, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczyni a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że T. B. (lat 61) nie posiada własnego źródła dochodu i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu męża. Pomimo tego, że osiągnęła już wiek emerytalny, nie nabyła prawa do świadczenia emerytalno-rentowego. Z akt sprawy wynika też, że co najmniej od 1990 r. do 2010 r. (z krótkimi przerwami) zarejestrowana była jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w K., korzystając z zasiłku dla bezrobotnych w okresach od [...] września 1990 r. do [...] lutego 1992 r.; od [...] września 1994 r. do [...] września 1995 r.; od [...] marca 1996 r. do [...] marca 1997 r. oraz od [...] lipca 2006 r. do [...] lipca 2007 r., udokumentowane przez nią ostatnie zatrudnienie miało miejsce od [...] listopada 2005 r. do [...] czerwca 2006 r. (umowa na czas określony). Po tym okresie T. B. nie podejmowała jakiegokolwiek zatrudnienia i przez pozostały okres do 4 sierpnia 2010 r. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Jak wynika natomiast z przywołanego wcześniej orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z [...] czerwca 2017 r., ustalony stopień niepełnosprawności J. B. datuje się od [...] lipca 1998 r. Stąd w ocenie SKO nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy tymi zdarzeniami, bowiem wnioskodawczyni była nieaktywna zawodowo na długo przed podjęciem się opieki nad mężem, co oznacza, że niepodejmowanie przez nią zatrudnienia nie miało i nie ma bezpośredniego i ścisłego związku z koniecznością sprawowania tej opieki. W tych okolicznościach, zdaniem SKO, niepodejmowanie pracy zarobkowej przez wnioskodawczynię nie ma realnego i faktycznego związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem i nie jest na nią ukierunkowane.

SKO wskazało, że z przedstawionych akt sprawy, w tym wywiadów środowiskowych oraz oświadczeń wnioskodawczyni nie wynika, by rozmiar i zakres opieki wymuszał na niej niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. J. B. nie jest osobą leżącą, porusza się przy mocy sprzętu pomocniczego, może samodzielnie siedzieć, zazwyczaj samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i leki. Zazwyczaj ubiera się samodzielnie oraz jest samodzielny w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych i higienicznych, nie używa pampersów, czy też pieluchomajtek. Czynności opiekuńcze wykonywane przez wnioskodawczynię i związane z osobą niepełnosprawną to pomoc przy ubieraniu się, myciu się, zmiana pampersów, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru oraz podawanie insuliny, przygotowanie i podawanie leków, przygotowanie i podawanie posiłków, uczestniczenie w wizytach lekarskich. Pozostałe czynności wskazane przez wnioskodawczynię, jak sprzątanie, pranie, prasowanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych itp. są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym zresztą zamieszkuje również wnioskodawczyni.

W świetle wskazanych wyżej okoliczności, SKO stwierdziło, że szereg podstawowych czynności J. B. wykonuje samodzielnie albo przy nieznacznej pomocy żony. Wnioskodawczyni w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż J. B. nie będąc osobą leżącą, nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tj. leczenia odleżyn czy ran. Pomoc wnioskodawczyni zasadniczo sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują i nie wiąże się ze świadczeniem bezpośredniej, osobistej i stałej opieki nad mężem. Czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad niepełnosprawnym mężem nie zajmują stale czasu wnioskodawczyni, są realizowane w pewnych odstępach czasowych, jak np. czynności higieniczne, pomiar ciśnienia i poziomu cukru, zmiana pampersów, przygotowywanie i podawanie posiłków i leków i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawczyni wykonującej opiekę nad niepełnosprawnym mężem, by nie można było podjąć zatrudnienia. Zdaniem SKO, T. B. przy właściwej organizacji, tj. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków dla męża, obiektywnie mogłaby podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

T. B. zaskarżyła powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uwzględnił skargę.

Sąd przypomniał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych i przytoczył treść art. 17 ust. 1, 1b i 5 tej ustawy.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca [...] czerwca 2020 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Mąż skarżącej, J. B. (ur. [...] grudnia 1957 r.), choruje na stwardnienie rozsiane, legitymując się przy tym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym [...] czerwca 2017 r. Z orzeczenia tego wynika, że zostało ono wydane na czas określony, do 30 czerwca 2022 r. Ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lipca 1998 r., a niepełnosprawność istnieje od 41. roku życia.

W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że należy odmówić T. B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ponieważ nie ma związku pomiędzy sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem a rezygnacją z zatrudnienia. Nie kwestionował natomiast, tak jak organ pierwszej instancji, spełnienia przez skarżącą pozostałych warunków przyznania tego świadczenia, tj. warunku, wynikającego art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotyczącego daty powstania u męża skarżącej niepełnoprawności oraz warunku wynikającego z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. zaliczenia małżonki do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd wojewódzki zaakceptował stanowisko organu odwoławczego dotyczącego interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku utratą przez ten przepis domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Jednolite stanowisko sądów administracyjnych, które Sąd w pełni podzielił, wskazuje jednoznacznie, że przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Niewątpliwe jest również to, że małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż jest osobą, na której, zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodek rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.; dalej jako "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawa o świadczeniach rodzinnych, poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), nie wymienia żadnych innych przesłanek w stosunku do małżonka poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich uprawnionych. W rezultacie nie podlega jakimkolwiek wątpliwościom, że małżonek jest osobą, na której, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z przepisami k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka.

Podzielając stanowisko organu odwoławczego we wskazanych powyżej kwestiach, Sąd uznał natomiast, że nie zasługuje na akceptację stanowisko organu, zgodnie z którym rezygnacja z aktywności zawodowej skarżącej nie jest związana z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, a zakres tej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Argumentacja organów obu instancji na tle okoliczności faktycznych sprawy jest ewidentnie wadliwa, a wydane rozstrzygnięcie nie do zaakceptowania.

Na podstawie zebranych w sprawie dokumentów nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia J. B., męża skarżącej, był na tyle dobry, a wykonywane przy nim czynności na tyle zwykłe, by mógł on przez znaczną część czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi, choć w części, na równoległe podjęcie pracy. Biorąc pod uwagę zarówno treść przedłożonej przez skarżącą do wniosku karty informacyjnej leczenia szpitalnego, treść przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych, jak i treść orzeczenia o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności, zdaniem Sądu, za nieuprawnione należy uznać twierdzenie organów, że rozmiar i zakres sprawowanej opieki pozwala skarżącej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby nawet w niepełnym wymiarze czasu.

Organy, zwłaszcza organ odwoławczy, skupiły się wyłącznie na zakresie opieki oraz fakcie, że mąż skarżącej nie jest osobą leżącą na stałe, zaznaczając przy tym, że wykazuje pewną samodzielność w niektórych czynnościach. Organy nie uwzględniły, że J. B. jest osobą z rozpoznaną chorobą – stwardnieniem rozsianym (SM). W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym [...] lipca 2020 r. pracownik socjalny wprost wskazał, że J. B. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, niezbędna jest pomoc żony. Natomiast w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym [...] grudnia 2020 r. pracownik socjalny odnotował, że mąż skarżącej chodzi sam, ale są momenty, że jest całkowicie leżący. Jest pampersowany, nieraz wymaga karmienia, ma problemy z wymową. Nie jest w stanie wychodzić na zewnątrz dalej niż na podwórko i jedynie przy balkoniku. W karcie informacyjnej leczenia szpitalnego datowanego na [...] listopada 2018 r. wskazano, że J. B. choruje na SM od 1998 r., postać złożona – wtórnie postępująca. Został przyjęty do szpitala ze względu na nasilenie zaburzeń równowagi, zaburzeń chodu i osłabienia kończyn dolnych (głównie po stronie lewej). Odnotować należy również, że w piśmie z [...] marca 2021 r. sporządzonym przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w D. (złożonym na etapie postępowania odwoławczego) wskazano, że J. B. oprócz dolegliwości fizycznych cierpi również na depresję, co dodatkowo utrudnia jego funkcjonowanie. Porusza się na wózku inwalidzkim, bardzo rzadko zdarza się, że samodzielnie porusza się przy balkoniku, czy kulach, jest to uzależnione od lepszego samopoczucia.

Niezależnie od powyższego Sąd wskazał, że okoliczność, że mąż skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z [...] czerwca 2017 r., a więc wyspecjalizowanej do oceny niepełnosprawności jednostki orzeczniczej, który orzekł o zaliczeniu J. B. do znacznego stopnia niepełnosprawności. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 426) w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji należy zaś odnieść do osób, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie, bez pomocy innych osób, podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych).

Zdaniem Sądu wojewódzkiego, nie można podzielić założenia organów, że dla przyjęcia, że opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach tylko czynności opiekuńczych, nie zaś czynności, które są związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Innymi słowy, powinny to być czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad chorą. Nie można zaprzeczyć, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie domu, czy robinie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Jednak są to czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osób wymagających opieki. Składają się one na całokształt prawidłowo sprawowanej opieki.

Niewątpliwie, pomoc osobie chorującej na SM w poruszaniu się po domu i poza nim, pomoc przy czynnościach higienicznych, w spożywaniu posiłków czy zażywaniu leków, należy również traktować w kategoriach czynności dnia codziennego, gdyż z reguły dotyczą codziennie podejmowanych działań przez opiekunów osób niepełnosprawnych, a które to czynności w połączeniu z innymi czynnościami, w tym dotyczącymi prowadzenia domu, wypełniają znaczną część dnia i stanowią konieczny element sprawowanej opieki.

W ocenie Sądu, już z uwagi na sam charakter schorzenia, na jakie cierpi J. B., nie można uznać, aby sprawowana opieka mogła być tak radykalnie skrócona, by skarżąca mogła wygospodarować, jak sugerują organy, dodatkowe godziny na świadczenie pracy zawodowej (choćby w niepełnym wymiarze) bez uszczerbku dla zapewniania mężowi, jako osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności, należytej opieki.

Sąd wojewódzki podkreślił, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty rozmiar i zakres tej opieki, oraz jednocześnie, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Wyczerpujące ustalenia w tym zakresie wymagały oparcia się na całości zgromadzonego w sprawie materiału, w tym na orzeczeniu o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności, wywiadach środowiskowych oraz dokumentach przedłożonych w toku postępowania administracyjnego, zarówno na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, jak również na etapie postępowania odwoławczego.

W odniesieniu do braku związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a koniecznością sprawowania nad niepełnosprawnym mężem opieki, Sąd przypomniał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażany jest pogląd, że rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się więc odbywać przez pryzmat celu, jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom opiekę tę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu, nie jest istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia, czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą. Ponadto art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie, dlatego nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia.

Zdaniem Sądu, zakwestionowanie przez organy prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że jej aktywność zawodowa była znikoma stanowi naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż przepis ten nie uzależnia możliwości uzyskania przedmiotowego świadczenia tylko i wyłącznie od faktu rezygnacji z zatrudnienia spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (gdzie istotnie "pokrycie się" momentu powstania niepełnosprawności danej osoby z momentem rezygnacji opiekuna tej osoby z zatrudnienia mogłoby mieć decydujące znaczenie dla oceny istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a koniecznością poświęcenia się wyłącznie sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną), ale także od faktu niepodejmowania przez opiekuna niepełnosprawnej osoby zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W ocenie Sądu wojewódzkiego, to czy skarżąca we wcześniejszych okresach pozostawała w zatrudnieniu i czy z niego rezygnowała, pozostawało bez znaczenia dla oceny aktualnej sytuacji skarżącej sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Istotne jest, czy obecnie spełnia, z uwagi na faktyczną opiekę sprawowaną nad mężem, przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem skarżąca wystąpiła bowiem w czerwcu 2020 r., a z wnioskiem o przyznanie zasiłku dla opiekuna znacznie wcześniej – w 2017 r., dlatego istotne dla sprawy pozostawało, czy aktualnie (w tym okresie sprawowania opieki) skarżąca jest potencjalnie gotowa do pracy i czy sprawowana przez nią faktyczna opieka nad mężem (jej rozmiar) uniemożliwia jej podjęcie aktywności zawodowej w jakimkolwiek zakresie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G., zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wyrażającą się w przyjęciu, że bez wpływu na istnienie wymaganego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną pozostają okoliczności, w tym data, w jakich doszło do ustania aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o ww. świadczenie, podczas gdy prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej powyższym przepisem obejmuje konieczność poszukiwania związku, także czasowego, pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia) a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. wyrażającą się w przyjęciu, że jedynym wyznacznikiem zakresu sprawowanej opieki są potrzeby osoby niepełnosprawnej wynikające ze stwierdzonych u niej chorób, podczas gdy zgodnie z prawidłowo interpretowaną normą art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. niezbędnym dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego warunkiem są nie tylko stwierdzone odnośnym orzeczeniem potrzeby osoby niepełnosprawnej, ale także realne wykonywanie opieki w sposób, który obiektywnie rzecz biorąc uniemożliwia podjęcie zatrudnienia (pracy zarobkowej);

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, przez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że same tylko subiektywne twierdzenia wnioskodawcy o niepodejmowaniu zatrudnienia z uwagi na sprawowaną nad osobą niepełnosprawną opiekę wystarczyć mogą by w świetle hipotezy ww. normy uznać, że przesłanka niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest spełniona, podczas gdy prawidłowo zastosowania norma wyrażona powyższymi przepisami winna prowadzić do wniosku, że o niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej mówić można jedynie wobec osoby, która obiektywnie zatrudnienie może i chce podjąć, lecz jest to niemożliwe z uwagi na sprawowana konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną;

oraz w następstwie powyższych naruszeń prawa materialnego:

4) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r., wyrażające się dowolną oceną oraz bezpodstawnym negowaniem przez Sąd pierwszej instancji dokonanych przez organ odwoławczy na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego ustaleń, co do braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej T. B. a sprawowaną przez nią opieką nad mężem, co doprowadziło Sąd pierwszej instancji do przypisania organowi odwoławczemu naruszeń prawa materialnego i procesowego, które w sprawie nie miały miejsca oraz naruszenie art. 151 p.p.s.a. przez odmowę zastosowania wyrażonej nim normy w sprawie, które to naruszenia doprowadziły Sąd pierwszej instancji do:

5) naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a oraz art. 135 i 153 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz sformułowanie wytycznych co do rozstrzygnięcia sprawy, które prowadziłyby do naruszenia prawa materialnego poprzez nieuzasadnione przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Na postawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania podług norm przepisanych.

Jednocześnie skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej w podstawach skargi kasacyjnej powołał się zarówno na pkt 1 art. 174 p.p.s.a., jak i na pkt 2 tego przepisu prawa. W takich przypadkach, co do zasady, w pierwszej kolejności badaniu podlegają zarzuty naruszenia prawa procesowego. W sytuacji, gdy postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, uzasadnione jest dokonanie jego oceny w ramach analizy tych właśnie zarzutów (materialnych).

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3 tego przepisu), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub niepodejmowanie) pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że mąż skarżącej, J. B., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym [...] czerwca 2017 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. Z orzeczenia tego wynika, że zostało ono wydane na czas określony, do 30 czerwca 2022 r. Ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lipca 1998 r., a niepełnosprawność istnieje od 41. roku życia. Wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lup pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kwestionowany jest natomiast zakres opieki sprawowanej przez T. B. i związek pomiędzy rezygnacją przez nią z aktywności zawodowej a tą opieką.

Zauważyć trzeba, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca nie wprowadził definicji legalnej wyrażenia "opieka" ani "sprawowanie opieki". Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Nie chodzi przy tym o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy, przez 24 godziny na dobę (por. np. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 i wyrok NSA z 6 października 2020 r., sygn. akt I OSK 371/20, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (por. wyrok NSA z 22 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, CBOSA).

Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie Sąd pierwszej instancji nie postawił tezy, że "jedynym wyznacznikiem zakresu sprawowanej opieki są potrzeby osoby niepełnosprawnej wynikające ze stwierdzonych u niej chorób". Sąd pierwszej instancji słusznie natomiast wskazał, że organy skupiły się wyłącznie na zakresie opieki oraz fakcie, że mąż skarżącej nie jest osobą leżącą na stałe, zaznaczając przy tym, że wykazuje pewną samodzielność w niektórych czynnościach. Prawidłowo też zauważył, a co wynika ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego (wywiadów środowiskowych, orzeczeń lekarskich, orzeczenia o niepełnosprawności, pisma z [...] marca 2021 r.), że J. B. jest osobą z rozpoznaną chorobą – stwardnieniem rozsianym (SM). W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym [...] lipca 2020 r. pracownik socjalny wskazał, że J. B. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Skarżąca pomaga mu przy wykonywaniu codziennych czynności, w codziennej higienie osobistej itp. Stwierdza się jej faktyczną opiekę nad mężem. Natomiast w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym [...] grudnia 2020 r. pracownik socjalny odnotował, że mąż skarżącej chodzi sam, ale są momenty, że jest całkowicie leżący. Jest pampersowany, nieraz wymaga karmienia, ma problemy z wymową. Nie jest w stanie wychodzić na zewnątrz dalej niż na podwórko i jedynie przy balkoniku.

Ponadto, co wynika z pisma z [...] marca 2021 r. sporządzonego przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w D., złożonego na etapie postępowania odwoławczego, zakres sprawowanej opieki obejmuje czynności higieniczne (codzienna kąpiel, podmywanie w toalecie, zmiana pieluchomajtek), przygotowanie ubrań i ubieranie, pomoc przy przewracaniu, gdy mąż jest w pozycji leżącej, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru, podawanie insuliny, wykonywanie ćwiczeń fizycznych, masaże, oklepywanie, podawanie lekarstw, przygotowywanie i podawanie posiłków i napojów, zakup leków, dojazd do lekarza, realizacja recept. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe, robi zakupy i załatwia sprawy urzędowe. Wskazano również, że J. B., oprócz dolegliwości fizycznych, cierpi również na depresję, co dodatkowo utrudnia jego funkcjonowanie. Porusza się na wózku inwalidzkim, bardzo rzadko zdarza się, że samodzielnie porusza się przy balkoniku, czy kulach, jest to uzależnione od lepszego samopoczucia.

W powyższych okolicznościach, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie stwierdził Sąd wojewódzki, że czynności wykonywane przez skarżącą – czynności opiekuńcze, ale też czynności związane z codziennym funkcjonowaniem jej męża, osoby chorującej na stwardnienie rozsiane, razem – wypełniają znaczną część dnia i stanowią konieczny element sprawowanej przez nią opieki. Fakt, że nie wszystkie podejmowane przez nią czynności związane są bezpośrednio z osobistą opieką nad chorym, nie wpływa na to, że są to czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osoby wymagającej opieki, zwłaszcza przy schorzeniu, na które cierpi mąż skarżącej. Tym samym opieka, jaką sprawuje skarżąca nad mężem, jest opieką, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Nie można też zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie organem, że w ocenie Sądu wojewódzkiego wystarczającą przesłanką przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest choroba jej męża i orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak słusznie wskazał Sąd, z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika możliwość uzyskania wskazanego w nim świadczenia zarówno w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia, spowodowanej koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, ale też gdy opiekun takiej osoby w ogóle nie podejmuje zatrudnienia czy pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki.

Podzielić trzeba stanowisko przyjęte przez Sąd pierwszej instancji, a wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20 (CBOSA), że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie – po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia – wystąpi on o to świadczenie, dlatego nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20). Zauważyć bowiem należy, że może się zdarzyć taka sytuacja, w której osoba niepełnosprawna z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności nie wymaga opieki, która absorbuje opiekuna w taki sposób, aby rezygnował z zatrudnienia lub z tego powodu jej nie podejmował. Dlatego istotne jest, czy w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania. Dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem wystarczające ustalenie, że skarżąca od 2006 r. nie jest zatrudniona, a do roku 2010 była zarejestrowana jako bezrobotna, i że niepełnosprawność jej męża istnieje od [...] lipca 1998 r. Zwłaszcza w kontekście informacji zawartych w karcie informacyjnej leczenia szpitalnego z 8 listopada 2018 r., gdzie wskazano, że J. B. choruje na SM od 1998 r., postać złożona – wtórnie postępująca. Został przyjęty do szpitala ze względu na nasilenie zaburzeń równowagi, zaburzeń chodu i osłabienia kończyn dolnych. Kluczowym jest więc, że stan zdrowia męża skarżącej, w chwili złożenia wniosku, doprowadził do konieczności sprawowania nad nim stałej opieki, a to uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia.

Wobec powyższego, uznać należy za niezasadne zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. W konsekwencji, niezasadne są również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 135 i 153 p.p.s.a. i art. 77 § 1 i 80 k.p.a. mylnie powiązane z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a zamiast lit. c p.p.s.a.

Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.