Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 283/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 118 ust. 2a
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 2, 4, 5, art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2012 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie nieodpłatnego przyznania prawa własności nieruchomości, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia 25 stycznia 2012 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz E. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 25 stycznia 2012 r., Nr [...], Starosta na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2, art. 145 § 1 pkt 4, art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 118 ust. 1, 2a i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Starosty [...] z dnia 4 września 2007 r. w sprawie przyznania nieodpłatnie prawa własności nieruchomości -działki nr [...] o pow. 0,16 ha, działki nr [...] o pow. 0,34 ha, dla których była założona Księga Wieczysta nr KW [...], położonych w obrębie geodezyjnym U. gmina B., na rzecz W. Z. oraz A. Z. z uwagi na fakt, że nie zachodzą przesłanki z art. 145 § 1 k.p.a.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że postępowanie wznowieniowe prowadzone było z wniosku E. P., złożonego na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2, 4 i 5 k.p.a. E. P. wskazywała, że z pisma Urzędu Miasta w B. z dnia 25 sierpnia 2011 r. dowiedziała się, że działki, których użytkownikami byli jej rodzice E. i A. O. oznaczone numerami [...] i [...], położone w U., były przedmiotem postępowań, o których nie została bez jej winy poinformowana. E. P. wskazała, że jako córka, która jako jedyna mieszkała nieprzerwanie na posesji rodziców od urodzenia, powinna być stroną wszelkich postępowań dotyczących ziemi rodziców. Wskazywała ona, że istnieje bardzo wysokie prawdopodobieństwo, iż decyzje dotyczące powyższych działek zostały wydane w wyniku popełnienia przestępstwa a wnioskodawcy tych postępowań wprowadzili organ w błąd.

W toku postępowania Starosta ustalił, że decyzją z dnia 4 września 2007 r., Nr [...], na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. nr 7, poz. 25 ze zm.) przyznano W. i A. Z. nieodpłatnie prawo własności nieruchomości - działki nr [...] o pow. 0,16 ha i działki nr [...] o pow. 0,34 ha, dla których założona była KW [...]. Umową darowizny z dnia 22 października 2008 r. (Rep. A nr [...]) A. i W. Z. darowali synowi G. i jego żonie J. Z. niezabudowaną działkę nr [...], o pow. 0,16 ha, dla której została założona księga wieczysta [...].

Starosta wznawiając postępowanie postanowieniem z dnia 26 października 2011 r. wezwał wnioskodawczynię do przedstawienia wszelkich posiadanych dokumentów i dowodów potwierdzających osobiste użytkowanie przez E. P. (faktyczne władanie) działkami nr [...] i nr [...] położonymi w U., w okresie od 5 października 1991 r. (tj. po śmierci matki) do chwili obecnej, dostarczenia dowodów potwierdzających, że powyższa decyzja została wydana w wyniku przestępstwa (art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a) lub innych istotnych dla sprawy dowodów istniejących w dniu wydania decyzji Starosty z dnia 4 września 2007 r., a nieznanych organowi wydającemu decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.).

Organ analizując interes prawny E. P. w świetle przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, organ doszedł do wniosku, że nie spełnia ona warunku osobistego użytkowania działek nr [...] i [...] w okresie od dnia 5 października 1991 r. do dnia 4 września 2007 r., tj. do dnia wydania kwestionowanej decyzji Starosty. Przesłuchanie powołanych przez wnioskodawczynię świadków nie potwierdziło bowiem tego faktu, część świadków potwierdziła fakt użytkowania przedmiotowych działek, ale żaden nie potwierdził, że miało ono charakter ciągły. Okoliczności tej nie potwierdzają również dowody dotyczące opłacania podatku rolnego (łączne zobowiązanie pieniężne). Dostarczone przez strony kopie dokumentów dotyczących zobowiązań podatkowych, nie mogą zdaniem organu mieć mocy dowodowej w sprawie, ponieważ nie wynika z nich, że dotyczą one nieruchomości - działki nr [...] i nr [...] w U. Organ wskazał, że z art. 118 ust. 2a ustawy wynika, że prawo do nabycia własności działki gruntu przyznanej do użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu przysługiwało i przysługuje nadal zstępnemu osoby uprawnionej, ale tylko i wyłącznie takiemu, który od chwili śmierci osoby uprawnionej nieprzerwanie faktycznie włada daną nieruchomością w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom. Wobec tego wnioskodawca, aby legitymować się własnym indywidualnym interesem prawnym w postępowaniu wznowieniowym musi wykazać fakt nieprzerwanego władania działką (działkami) do czasu wydania kwestionowanej decyzji (samodzielnie bądź wspólnie z innymi zstępnymi), ponieważ stronami postępowania winni być wszyscy ci zstępni osoby uprawnionej, którzy po jej śmierci i w dalszym ciągu w dacie rozstrzygania wniosku złożonego w myśl art. 118 ust. 2a faktycznie władali działką deputatową. Analizując sprawę pod kątem pozostałych wskazanych we wniosku podstaw wznowienia organ doszedł do przekonania, że pomimo wezwania organu wnioskodawczyni nie przedłożyła dowodów potwierdzających wydanie decyzji wskutek przestępstwa bądź wyjścia na jaw istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji a nieznanych organowi, który wydał decyzję.

W odwołaniu od powyższej decyzji E. P. zarzuciła sprzeczność ustaleń organu administracji ze stanem faktycznym, a zwłaszcza ustalenia, że brak jest podstaw do wznowienia postępowania z art. 145 k.p.a. w sytuacji, gdy z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie wynika, że kwestionowana decyzja została wydana sprzecznie z prawem. Odwołująca się wskazała, iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 118 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Stwierdziła ona, iż świadkowie J., J. i T. O. zgodnie stwierdzili, iż sporne działki uprawiała E. P. a W. Z. uprawiała je okresowo bądź wylewała na te działki gnojówkę uniemożliwiając ich uprawę. E. P. stwierdziła, iż W. Z. nie władała faktycznie nieprzerwanie sporną nieruchomością, a kwestionowana decyzja z dnia 4 września 2007 r. narusza prawa osób trzecich, tj. innych zstępnych A. i E. O. Nadto wskazała ona na sprzeczność z prawem decyzji z 2007 r. z powodu uznania A. Z., męża jej siostry, za zstępnego E. i A. O.

Rozpoznając odwołanie, decyzją z dnia 9 marca 2012 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podkreśliło, że rażące naruszenie prawa nie może być przedmiotem postępowania wznowieniowego, bowiem przesłanki rażącego naruszenia prawa winny być rozpatrywane w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji uregulowanym w art. 156 - 159 k.p.a. Oba wymienione nadzwyczajne tryby postępowania nie są konkurencyjne wobec siebie i winny być stosowane w odpowiednich sytuacjach. Organ odwoławczy ustalił, że E. P., jako zstępna (córka) właściciela gospodarstwa rolnego przejętego przez Państwo (po jego śmierci w 1981 r. oraz śmierci matki w 1991 r.), mogłaby skutecznie ubiegać się o wnioskowane wznowienie postępowania i uzyskanie korzystnej dla siebie decyzji, gdyby wykazała, że faktycznie władała daną nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom osoby, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu. Z akt sprawy oraz treści kwestionowanej decyzji z dnia 25 stycznia 2012 r. nie wynika, że okoliczność władania przez E. P. przedmiotowymi działkami, od chwili śmierci matki w 1991 r. do dnia wydania w/w decyzji z dnia 4 września 2007 r. została potwierdzona. Organ pierwszej instancji przesłuchał 11 osób wskazanych jako świadków przez E. P., z których część - na zadane wszystkim świadkom pytanie "kto ze zstępnych E. i A. O. w okresie od 5 października 1991 r. (t.j. po śmierci A.O.) do chwili obecnej, faktycznie władał /osobiście użytkował/ w zakresie odpowiadającym ich uprawnieniom" przedmiotowymi działkami - nie była w stanie wskazać tych osób ograniczając się do stwierdzeń, że ziemia była uprawiana, lecz nie wiedzą przez kogo (zeznanie B. M., I. R., M. O.). Okoliczność użytkowania przedmiotowych działek przez E. P. i W. Z., choć bez wskazania, w jakim okresie, potwierdzili świadkowie: M. G. i Cz. W. Inny świadek, T. O., zeznał, iż po śmierci A. O. działki uprawiały: E. P. i W. Z., lecz prace wykonywały "z przerwami, a nie w sposób ciągły". Natomiast świadek J. O. zeznał, iż po śmierci A. O. działki uprawiała E. P. do ok. 2000 r., po czym nie były uprawiane, W. Z. uprawiała je od 2002 r. do 2007 r., a świadek J. O. zeznał, że w omawianym okresie początkowo ziemię uprawiał H. O. do jego śmierci w 1994r., a później E. P. 2 lub 3 lata. Świadek M. O. zeznał, że działki użytkowały E. P. i W. Z. do około 2002 r., a w latach od 2003 do około 2006 - 2007 ziemię uprawiała W. Z. Natomiast W. P. będący mężem odwołującej się oświadczył, iż po 5 października 1991 r. przedmiotowe działki użytkował wraz z żoną do około 2000 r. wraz z bratem żony H. O. do jego śmierci w 1994r., a obecnie nie użytkują oni działek, jedynie płacą podatki. Organ stwierdził, że zeznania świadków nie są precyzyjne i spójne. Istnieją istotne rozbieżności co do czasu, jak również osób użytkujących działki.

Organ odwoławczy uznał za słuszne ustalenia organu pierwszej instancji, że żaden ze świadków nie potwierdził okoliczności, iż E. P. nieprzerwanie od śmierci matki A.O. w 1991 r. władała przedmiotowymi działkami w zakresie odpowiadającym uprawnieniom E. i A. O. W konsekwencji organ stwierdził, że E. P. nie wykazała zaistnienia przesłanki wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. wyjścia na jaw nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję. Nie wykazała bowiem, iż nieprzerwanie władała w/w działkami od śmierci matki do dnia wydania w/w decyzji Starosty z 4 września 2007r. Tym samym nie wykazała interesu prawnego, tj. przymiotu strony w postępowaniu zakończonym tą decyzją, co czyni niezasadnym zarzut braku udziału w postępowaniu stanowiący przesłankę wznowienia z art. 145 § 4 k.p.a. Organ wskazał na brak dowodów potwierdzających, że decyzja Starosty z 4 września 2007 r. została wydana w wyniku przestępstwa, t.j. okoliczności z art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a.

Skargę na powyższą decyzję wniosła E. P. żądając uchylenia zaskarżonej decyzji, z uwagi na naruszenie art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skarżąca zarzuciła, że decyzja przyznająca nieodpłatnie własność nieruchomości W. i A. Z. rażąco narusza prawo, albowiem na jej podstawie prawo własności przyznano mężowi W. Z., który nie będąc zstępnym E. i A. O. nie należał do kręgu osób uprawnionych do nabycia tej własności. Skarżąca podniosła zarzut uchybień w postępowaniu dowodowym - wybiórczego rozważenia zebranego materiału dowodowego i nierzetelnej oceny zeznań świadków, wskazując, iż kilku świadków potwierdziło władanie działkami przez skarżącą. Skarżąca wskazała, że z przeważającej części zeznań świadków wynika, że W. Z. również nie władała nieprzerwanie przedmiotowymi działkami, co stanowi okoliczność uzasadniającą konieczność uchylenia decyzji przyznającej jej własność nieruchomości. Nadto stwierdziła ona, że W. Z. wraz z mężem złożyli wniosek o przyznanie jej ziemi po rodzicach w tajemnicy przed całym rodzeństwem, a przede wszystkim przed skarżącą, która bez przerwy mieszkała na rodzinnym siedlisku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrolując legalność decyzji sąd nie jest związany treścią zarzutów i wniosków skargi. (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270)

Oceniając w świetle przedstawionych kryteriów legalność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji Sąd uznał, że skarga jest zasadna, albowiem kwestionowane decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną zarówno kontrolowanych w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięć, jak i decyzji przyznającej własność nieruchomości z 4 września 2007 r. był art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.), zwanej dalej ustawą.

Art. 118 ust. 1 ustawy stanowi, że osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Zgodnie z ust. 2a ustawy, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków.

Zaskarżone decyzje zapadły w toku postępowania wznowieniowego. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozpatrzenia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach art. 145, art. 145a i 145b k.p.a. W instytucji wznowienia postępowania występuje wyraźnie aspekt materialnoprawny, a mianowicie prawo do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.

Skarżąca we wniosku o wznowienie postępowania powołała się na trzy przesłanki wznowienia postępowania

- przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu,

- przewidzianą w 145 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym postępowanie wznawia się jeżeli decyzja wydana została w wyniku przestępstwa,

- przewidzianą w 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym postępowanie wznawia się, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

Prawo złożenia wniosku o wznowienie postępowania przysługuje wyłącznie stronie postępowania. Przejście do badania przesłanek z art. 145 § 1 pkt 2 i 5 k.p.a. nastąpić mogło zatem dopiero po stwierdzeniu u wnioskodawczyni przymiotu strony postępowania. Skarżąca powoływała się na fakt bezzasadnego, niezawinionego przez nią pominięcia jej udziału w postępowaniu.

Rozstrzygniecie sprawy wymagało rozważenia, czy skarżącej przysługiwało prawo do bycia stroną postępowania. Ustalenie przymiotu strony skarżącej świadczyłoby bowiem o wystąpieniu przesłanki wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W takiej sytuacji brak byłoby podstaw do odmowy uchylenia decyzji dotychczasowej na podstawie art. 151 § 1 k.p.a. Organ winien natomiast wydać decyzję na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., stanowiącego, iż organ uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy, bądź decyzji przewidzianej w art. 151 § 2 k.p.a.

W ocenie Sądu, organ bezzasadnie wskazał na braki przesłanki wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

W postępowaniu wznowieniowym mamy do czynienia z tą samą stroną, co w postępowaniu zwykłym. Ustalenie przesłanki z art. 145 pkt 4 k.p.a. winno nastąpić, jeżeli organ stwierdzi, iż prowadząc postępowanie zwykłe powinien był zaliczyć składającego wniosek o wznowienie postępowania do kręgu stron tego postępowania.

Art. 28 k.p.a. stanowi, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego w rozumieniu tego przepisu wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego. (vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 marca 2006 r., VI SA/Wa 2401/05, LEX nr 223329) Interes prawny strona posiada w sytuacji, gdy jest ona zainteresowana obroną swoich uprawnień na podstawie przepisów prawa w danym postępowaniu. Przymiot strony postępowania ma zatem zapewnić danemu podmiotowi obronę jego praw, uprawnienie do bycia stroną postępowania nie jest natomiast tożsame z zasadnością praw strony. Uzależnienie przymiotu strony postępowania od takiego wymogu nie znajduje uzasadnienia w treści art. 28 k.p.a.

W niniejszej sprawie ocena interesu prawnego skarżącej winna była nastąpić w świetle art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z normą prawną wyrażoną w tym przepisie, uprawnienie do żądania bezpłatnego przekazania działki pozostawionej rolnikowi do dożywotnego użytkowania uzależnione jest od zaistnienia dwóch przesłanek, które muszą wystąpić łącznie - wnioskodawca musi być zstępnym osoby, której przysługiwało prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki i jednocześnie faktycznie władać nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi. Do kręgu podmiotów materialnie legitymowanych do wszczęcia zarówno postępowania zwykłego, jak i wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, należą wszyscy zstępni zmarłych dożywotnich użytkowników nieruchomości, którzy faktycznie władają nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłym użytkownikom.

Interes prawny warunkujący wszczęcie postępowania i rozpoznanie sprawy wyznaczany jest zatem przez dwie okoliczności faktyczne bycie zstępnym zmarłych dożywotnich użytkowników oraz fakt władania faktycznego nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym poprzednikom prawnym. Wymóg faktycznego władania, aby umożliwiał nabycie własności na podstawie wskazanej regulacji prawnej musi istnieć od momentu śmierci osoby uprawnionej i trwać zarówno w dacie złożenia wniosku, jak i w momencie podejmowania decyzji stwierdzającej nabycie własności. Weryfikacja spełnia powyższego warunku stanowi istotę czynności składających się na merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy.

W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy zstępnych władających nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym ich poprzednikom prawnym, jest więcej niż jeden, krąg stron postępowania powinien obejmować wszystkie te osoby. Tylko taki krąg stron postępowania może stanowić właściwe forum dla prawidłowego przeprowadzenia i kompleksowego zweryfikowania okoliczności istotnych dla przyznania prawa własności działki w trybie art. 118 ust. 2a ustawy. Uprawnienie z art. 118 ust. 2a ustawy może przysługiwać kilku zstępnym. Wówczas organ winien przyznać własność nieruchomości wszystkim zstępnym spełniającym przesłankę nabycia własności, tj. władania działką w zakresie odpowiadającym uprawnieniom poprzedniego użytkownika. W sytuacji, gdy jest więcej zstępnych aspirujących do przyznania własności nieruchomości, z których każdy utrzymuje, że to on w sposób nieprzerwany włada od chwili śmierci uprawnionych nieruchomością, wszyscy oni winni brać udział w postępowaniu. Wówczas organ powinien przeprowadzić je w taki sposób, aby sprawdzić przesłanki z art. 118 ust. 2a ustawy w odniesieniu do każdego ze zstępnych i skonfrontować wzajemnie ich twierdzenia. O ile okoliczność bycia zstępnym jest z reguły łatwa do ustalenia i nie budzi wątpliwości, o tyle przesłanka, jaką jest nieprzerwane władanie nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom zmarłego użytkownika, wymagać może przeprowadzenia postępowania dowodowego i jego oceny. Wynik takiego postępowania może prowadzić do stwierdzenia w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, iż warunki nabycia własności nieruchomości spełniają wszyscy zstępni, którzy władają nieruchomością, część z nich lub żaden ze zstępnych. Ocena ta uzależniona jest od ustalenia ciągłości okresu władania nieruchomością od daty śmierci poprzednika prawnego i zakresu tego władania.

Skarżąca z przyczyn od siebie niezależnych, bez własnej winy, nie brała udziału w postępowaniu zakończonym kwestionowana przez nią decyzją ostateczną nieodpłatnie przyznającą własność nieruchomości innej zstępnej. Skarżąca jest zstępnym zmarłego użytkownika, a z zebranego materiału dowodowego wynika, że korzystała ona z nieruchomości w zakresie odpowiadającym uprawnieniniom zmarłego w pewnym okresie czasu, podobnie jak jej siostra W. Z. Podkreślić należy, iż skarżąca, która twierdzi, że jest uprawniona do nabycia własności nieruchomości nie może aktualnie skutecznie złożyć wniosku w tym przedmiocie, z uwagi na rozstrzygniecie tej kwestii w sposób dla niej niekorzystny decyzją, podjęta bez jej udziału w postępowaniu. W ocenie Sądu, prowadzi to do wniosku, iż skarżącej przysługiwał przymiot strony postępowania.

Natomiast podnoszony przez skarżącą fakt bycia spadkobiercą osoby uprawnionej, nie dawał jej uprawnienia do żądania wznowienia postępowania zakończonego kwestionowaną decyzją. Prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu nie wchodzi bowiem w skład spadku i powoływanie się przez skarżącą na fakt spadkobrania nie mógł mieć znaczenia dla oceny jej legitymacji w sprawie, ani słuszności wydanej decyzji.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazano, że uprawnienie do bycia stroną postępowania nadzwyczajnego o stwierdzenie nieważności decyzji, wydanej na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przysługuje wyłącznie osobie, której powinna być przyznana nieruchomość, która udowodni okoliczność nieprzerwanego władania nieruchomością od chwili śmierci uprawnionych rolników, aż do chwili wydania decyzji. Stanowisko to wynika z założenia, że interes prawny we wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej własność nieruchomości posiada wyłącznie taki podmiot, który w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji uzyskałby uprawnienie. W ocenie Sądu, stanowiska tego nie można przenosić na grunt postępowania wznowieniowego opartego na przesłance z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Krąg uczestników postępowania prowadzonego przez organ na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy może być bowiem większy niż krąg osób, którym rzeczywiście przysługuje prawo do nabycia nieruchomości, a w razie sporu między uczestnikami postępowania, przedmiotem tego postępowania będzie rozstrzygnięcie o spornych interesach stron. Z tego powodu nie można zgodzić się z argumentacją decyzji odmawiającej uchylenia decyzji ostatecznej z dnia 4 września 2007 r. opierającą się na stwierdzeniu, że skarżąca nie ma interesu prawnego, albowiem ustalenia faktyczne poczynione w toku postępowania nie potwierdzają okoliczności nieprzerwanego władania przez nią przedmiotową nieruchomością. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. następuje niezależnie od tego, czy brak udziału strony wywarł wpływ na treść decyzji. Artykuł 145 § 1 pkt 4 k.p.a. nie wymaga zatem stwierdzenia, że udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy. Przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego z udziałem strony pozwoli na stwierdzenie, czy dojdzie do zmiany ustaleń stanu faktycznego. (vide: Małgorzata Jaśkowska Komentarz do art. 145 k.p.a. Lex) W wyroku z dnia 13 maja 1998 r., sygn. I SA 2189/97, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że sam fakt braku udziału strony w postępowaniu bądź w jego części bez jej winy stanowi powód do wznowienia postępowania, gdyż art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. nie wymaga stwierdzenia, że udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy. (Lex nr 45705)

Konsekwencją stwierdzenia, iż skarżąca powinna być stroną postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia 4 września 2007 r. był obowiązek organu merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Organ ponownie zatem winien rozpatrzyć złożony przez W. i A. Z. wniosek. Ponieważ postępowanie wznowieniowe jest postępowaniem nadzwyczajnym zmierzającym do weryfikacji prawidłowości wcześniej wydanej decyzji, kwestia władania nieruchomością winna być oceniana w okresie od śmierci poprzedniego użytkownika nieruchomości do daty wydania kontrolowanej decyzji. Z akt administracyjnych nie wynika, by organ uprzednio prowadził jakiekolwiek postępowanie dowodowe celem dokonania niezbędnych dla rozstrzygnięcia wniosku ustaleń, a ustalenia spełnienia przesłanki władania nieruchomością dokonano wyłącznie w oparciu o treść złożonego wniosku. Organ winien uwzględnić konieczność ciągłości okresu władania nieruchomością oraz fakt, iż już z treści samego wniosku wynikało, że wnioskodawcy objęli nieruchomość we władanie dopiero w styczniu 1992 r., a A. O. zmarła w dniu 4 października 1991 r. Organ winien ocenić także pod tym kątem zebrany materiał dowodowy w postaci zeznań świadków. Organy orzekające w sprawie uchyliły się od przeprowadzenia postępowania dowodowego w kierunku zweryfikowania twierdzeń W. i A. Z. o nieprzerwanym władaniu nieruchomością, pomimo tego, że w toku czynności dowodowych przesłuchiwani świadkowie wyjaśniali, że W. Z. nie władała działką nieprzerwanie lecz tylko okresowo.

Reasumując stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie organy obu instancji, błędnie stwierdzając brak przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. nie rozpoznały istoty sprawy polegającej na ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu wniosku W. i Andrzeja Z. o przyznanie im działki na własność.

Podniesiony przez skarżącą zarzut, iż A. Z. nie był zstępnym E. i A. O. uprawnionym do nabycia nieruchomości, jest uzasadniony. A. Z., który jest mężem ich córki – W., łączyła ze zmarłymi więź powinowactwa, która nie kształtuje interesu prawnego w świetle dyspozycji art. 118 ust. 2a ustawy. Wskazać również należy na istotną wadliwość decyzji, która została wydana na podstawie wniosku, z którego treści wynikało, że wnioskodawcy objęli nieruchomość we władanie dopiero w styczniu 1992 r. W sytuacji, gdy A. O. zmarła w dniu 4 października 1991 r. w sprawie nie była bowiem spełniona przesłanka nabycia nieruchomości jaką jest ciągłości władania nieruchomością od daty śmierci uprawnionego do daty wydania decyzji.

Stanowisko organu odwoławczego, iż kwestia ewentualnego rażącego naruszenia prawa w wydanej decyzji nie jest przedmiotem niniejszego postępowania i mogłaby być oceniana wyłącznie w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji wszczętym w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest słuszne.

Wskazać jednak należy, iż skutki stwierdzenia nieważności są dalej idące, niż skutki wznowienia postępowania, a wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia nie wyłącza możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. W przypadku zaistnienia rażącego naruszenia prawa w wydanej decyzji ostatecznej organ winien rozważyć kwestię zainicjowania wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności i zawiesić na ten czas postępowanie w sprawie wznowienia. W wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r., syg. II OSK 406/05, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania nie wyłącza możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. A zatem strona może równocześnie żądać wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania i postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wobec tego, że zastosowanie trybu stwierdzenia nieważności decyzji powoduje następstwa prawne dalej idące niż zastosowanie trybu wznowienia postępowania, należy dać priorytet pierwszemu z nich. (Lex nr 196451) Organ odwoławczy nie rozważył tej kwestii w zaskarżonej decyzji, mimo iż to on, jako organ wyższego stopnia, zgodnie z art. 157 § 1 i 2 k.p.a. był właściwy do wszczęcia z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji.

Podniesiony przez skarżącą zarzut istnienia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. nie jest uzasadniony. Wbrew treści art. 145 § 2 k.p.a., fakt wydania decyzji w wyniku przestępstwa nie został bowiem stwierdzony orzeczeniem sądowym, a w sprawie brak jest okoliczności wskazujących na oczywistość popełnienia przestępstwa.

Odnośnie zarzutu nowych okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, wskazać należy, iż organ wydając decyzję posiadał, wynikająca z treści wniosku W. i A. Z. informację, że wnioskodawcy nie władali nieruchomością w sposób nieprzerwany od śmierci A.O. Nową okolicznością faktyczną istotną dla rozstrzygnięcia sprawy był natomiast podnoszony we wniosku o wznowienie postępowania fakt władania nieruchomością przez skarżącą. Zebrany materiał dowodowy nie potwierdził jednak ciągłości tego władania w okresie od śmierci A. O. do wydania decyzji.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), uchylił obie zaskarżone decyzje. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ winien zwrócić się do organu wyższego stopnia z informacją o okolicznościach sprawy, celem ewentualnego wszczęcia z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności wydanej decyzji z uwagi na zaistnienie przesłanki rażącego naruszenia prawa przewidzianej w art. 156 § 1 pt 2 k.p.a., przez przyznanie, wbrew treści art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, prawa własności nieruchomości osobie nie będącej zstępnym uprawnionego rolnika i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa własności nieruchomości, z którego treści wynikało, że wnioskodawcy objęli nieruchomości we władanie prawie trzy miesiące po śmierci uprawnionego rolnika. W przypadku wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności organ zawiesi prowadzone postępowanie. W razie stwierdzenia nieważności organ podjąć zawieszone postępowanie w sprawie wznowienia oraz orzec o jego bezprzedmiotowości. Natomiast w przypadku odmowy stwierdzenia nieważności postępowanie w sprawie wznowienia winno zostać podjęte i zakończone merytorycznie. W takim przypadku organ uwzględni dokonaną w wyroku ocenę przymiotu strony E. P. i wskazania, co do dalszego toku postępowania. Jednocześnie organ uwzględni treść art. 146 § 1 k.p.a., zgodnie z którym uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 k.p.a. nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat, a w takim przypadku znajduje zastosowanie art. 151 § 2 k.p.a.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.