Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 512/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Małgorzata Masternak – Kubiak (sprawozdawca) Protokolant Robert Hubacz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję I instancji, II. zasądza od Wojewody D. na rzecz P. S. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem ) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przez P. S. jest decyzja Wojewody D. z dnia [...] r. nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta D. z dnia [...] r. nr [...] orzekającą o wymeldowaniu P. S. z miejsca pobytu stałego w lokalu [...] w D..

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 17 lipca 2008 r. B. M.- S., właścicielka lokalu, (akt notarialny z dnia [...]) złożyła wniosek o wymeldowanie swojego pasierba-P. S. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w D., w trybie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z póź. zm.). Wniosek uzasadniła niezamieszkiwaniem P. S. w przedmiotowym lokalu.

Wnioskodawczym stwierdziła, że skarżący w połowie marca 2008 r. opuścił wskazany wyżej lokal i zamieszkał ze swoją konkubiną, S. P., na ul. [...] w D.. Zabrał swoje rzeczy osobiste, jak również wyposażenie mieszkania. B. M.- S. podtrzymała te zeznania podczas przeprowadzonej w dniu 28 lipca 2008 r. kontroli meldunkowej.

Komenda Policji w D. nie ustaliła jednoznacznie, jakoby P. S. rzeczywiście zamieszkiwał na ul. [...]. Kontrola meldunkowa przeprowadzona na ul. [...] wykazała natomiast, że skarżący pojawia się sporadycznie w spornym lokalu, co potwierdził sąsiad R. C..

W dniu 23 września 2008 r. zeznania do protokołu złożył P. S., który oświadczył, że nie sypia w spornym mieszkaniu od lipca 2008 r. Dodał, że nie ma dostępu do mieszkania, ponieważ ojciec z macochą wymienili zamki w drzwiach. Utrzymuje, że był prowokowany do awantur i wzywał niejednokrotnie policję. Ponadto twierdzi, że rodzice kupili inne mieszkanie, a ze spornego lokalu nie korzystają. Odłączyli gaz w domu, aby sprowokować go do opuszczenia mieszkania. Z powodu zaistniałych okoliczności, wyprowadził się tymczasowo do siostry zamieszkałej w P. G.. Podkreśla, że nie wymelduje się z mieszkania.

W dniu 30 września 2008 r. przesłuchani w charakterze świadka B.M.-S. i T. S., w całości zanegowali prawdziwość powyższych zeznań. Oświadczyli, że nie kupili nowego mieszkania, a jedynie się nim opiekują. Dodali, że P. S. jest wulgarny, agresywny i sam prowokuje awantury. Zmienili zamek w drzwiach i wyłączyli gaz z powodu awarii i nie było to działanie celowe. T. S. dodał, że syn miał możliwość zamieszkania w lokalu w P., jednakże odmówił. W zeznaniach złożonych w dniu 7 października 2008 r. oświadczyli, że P. S. przyszedł po swoje rzeczy w dniu 30 września 2008 r. i gdy zobaczył, że leżą spakowane w workach bardzo się zdenerwował. Obie strony wezwały policję, w obecności której skarżący zabrał kilka rzeczy osobistych. T. S. dołączył do protokołu list, w którym zwraca się z prośbą o pomoc. Twierdzi, że zachowanie syna sprawia, że nie czuje się bezpiecznie we własnym domu. Syn wciąż pije, jest agresywny i grozi mu śmiercią. Ponadto prowokuje ciągłe awantury i dzwoni na policję twierdząc, że to On jest ofiarą. List zawierał również spis rzeczy, jakie P. S. zabrał ze sobą opuszczając mieszkanie.

W dniu 20 października 2008 r. w charakterze świadka zeznawał P. S.. Potwierdził, że 30 września 2008 r. przyszedł do lokalu po swoje rzeczy, jednakże worki z odzieżą wystawione zostały na korytarz, a macocha nie chciała Go wpuścić do mieszkania. Powiadomił rodziców, że złożył w Sądzie Rejonowym pozew o udostępnienie mieszkania i zabezpieczenie jego rzeczy.

W następstwie prowadzonej w Sądzie Rejonowym sprawy o podział majątku, na własność P. S. przekazana została altana, położona na terenie Ogródków Działkowych [...] w D., którą T. S. zobowiązał się oddać do dnia 15 grudnia 2008 r. Zeznając do protokołu w dniu 28 listopada 2008 r. P. S. oświadczył, że nie zamierza mieszkać w altanie na stałe.

Oględziny przeprowadzone w dniu 30 grudnia 2008 r. w lokalu przy ul. [...] wykazały, że w mieszkaniu nadal znajdują się rzeczy P. S.. Zainteresowany zeznał, że nie nocuje pod spornym adresem dodał, że przebywa u siostry, w P. G.. Wezwany do zapoznania się z aktami sprawy oświadczył, że wyprowadzi i wymelduje się ze spornego lokalu pod warunkiem, że rodzice kupią Mu inne mieszkanie albo obecne zamienią na dwa mniejsze.

W dniu [...] r. decyzją nr [...] Burmistrz Miasta D. orzekł o odmowie wymeldowania P. S. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w D.. W dniu 26 lutego 2009 r. do Urzędu Miasta wpłynęło odwołanie pełnomocnika B. M.-S. od tej decyzji.

Po przeanalizowaniu zebranego materiału dowodowego Wojewoda D. decyzją nr [...] uchylił przedmiotową decyzję i przekazał organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Rozstrzygając sprawę ponownie organ I instancji przesłuchał w charakterze świadka S. P. Oświadczyła, że P.S. nie mieszka w lokalu przy ul. [...] w D.. Przyznała, że skarżący przychodzi do Niej w odwiedziny, jednakże nie jest to stałe zamieszkiwanie. Nadmieniła, że strona przebywa u siostry w P. G. do czasu wyjaśnienia się spraw spadkowych, zamierza jednak powrócić do spornego mieszkania. R. P. – siostra skarżącego, potwierdziła, że P. S. przebywa u Niej od września 2008 r., jednakże pobyt ten ma charakter tymczasowy. Strona pracuje w D., więc ciągłe dojazdy z P.G. są uciążliwe. Nadmieniła, że brat posiada jedynie niezbędne rzeczy, resztę natomiast pozostawił w miejscu stałego zameldowania. Nadmieniła, że skarżący wniósł wniosek do Sądu o ochronę posiadania, został również pouczony o obowiązku zameldowania się na pobyt czasowy. P. S. potwierdził powyższe zeznania, nadmieniając, iż został pouczony przez dzielnicowego, by do ukończenia sprawy nie przychodził pod wskazany adres. Obecnie czeka na rozstrzygnięcie spraw w sądzie.

W dniu 5 maja 2009 r. do protokołu zeznała B.M.-S.. Podtrzymała poprzednio składane oświadczenia. Oznajmiła, iż zeznania złożone przez S. P., R. P. i P. S. są niewiarygodne. Uważa bowiem, że niemożliwym jest by Strona codziennie dojeżdżała do pracy z P. G.. Nie wierzy również, by nie zamieszkiwał u siostry. Dodała, że zabierał ze spornego mieszkania rzeczy osobiste i inne sprzęty, co świadczy o tym, iż nie jest zainteresowany dalszym zamieszkiwaniem w lokalu.

W dniu 30 kwietnia 2009 r. do Urzędu Miasta wpłynęło pismo ze Straży Miejskiej, w którym informują, że funkcjonariusze kilkukrotnie starali się przeprowadzić ustalenia w niniejszej sprawie, jednakże nie zastali nikogo pod wskazanym adresem. Mieszkania przy ul. [...] jak i przy ul. [...] za każdym razem były zamknięte.

W piśmie z dnia 4 maja 2009 r. B. i T. S. ponownie zwrócili się z wnioskiem do Urzędu Miasta o wymeldowanie P. S.

W toku postępowania wyjaśniającego w charakterze świadka zeznała S. B. i G. Z.. Oświadczyły zgodnie, iż skarżący nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania od około września 2008 r. Nie znają jednak okoliczności, jakie towarzyszyły rzeczonemu opuszczeniu. Nadmieniły, że w lokalu dochodziło do interwencji policji. R.C. dodał, że ostatni raz widział P.S. jesienią w 2008 r. Był świadkiem, jak skarżący spakował swoje rzeczy. W obecności Policji skarżący oświadczył, że nie zabierze wszystkich rzeczy z lokalu. Z mieszkania zabrał tylko wartościowe rzeczy, m.in. telewizor i pralkę. Sąsiedzi zamieszkali w budynku przy ul. [...] stwierdzili, że nie znają P. S., natomiast widują S. P. w towarzystwie młodego mężczyzny, którego nie znają.

Przesłuchane w charakterze świadków T. S. i A. P., zamieszkałe w P. G., oświadczyły, że nie wiedzą, czy P. S. przebywa na stałe u siostry, R. P.

W dniu 25 maja 2009 r. oświadczenia złożył P. S.. Zeznał, że sprawa o przywrócenie posiadania odbędzie się w dniu 5 czerwca 2009 r. Ponadto nakazał T. S. wydanie kluczy, ponieważ zamki w rzeczonym lokalu zostały wymienione. Sprzęty, które zabrał z mieszkania przechowuje u Swojego kolegi w lokalu przy ul. [...]. Do protokołu dołączył pismo, z którego wynika, iż w dniu 21 maja 2009 r. w obecności dzielnicowego M. R. przyszedł do spornego lokalu. Wymienił wówczas odzież zimową na letnią. Dodał, że zarówno T. S. jak i B. M. – S. zachowywali się wobec Niego agresywnie, strasząc, że nie pozwolą by kiedykolwiek zamieszkał w danym mieszkaniu., nakazali także by zabrał wszystkie swoje rzeczy osobiste. W protokole z dnia 26 maja 2009r. B.M. – S. zaprzeczyła powyższym oświadczeniom. Potwierdziła, że skarżący w asyście Policji przyszedł do mieszkania, spakował odzież i dokumenty. Pozostawił jedynie stare ubrania.

W dniu 1 czerwca 2009 r. do Urzędu Miasta wpłynęło pismo T. S., w którym ponownie prosi o wymeldowanie P. S.. Podkreśla, że Zainteresowany zabrał z lokalu wszystkie niezbędne rzeczy.

Kontrola meldunkowa przeprowadzona w lokalu przy ul. [...] w P. G. wykazała, że P. S. zamieszkuje w nim bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Pod tym adresem przebywa od września 2008 r. Poinformowano również, że wobec Zainteresowanego i Jego siostry zastosowano postępowanie mandatowe, zgodnie z art. 147 Kodeksu wykroczeń.

W dniu 19 czerwca 2009r. przeprowadzono oględziny przedmiotowego lokalu, na podstawie których stwierdzono, że w mieszkaniu znajdują się rzeczy należące do Strony. W szafkach znaleziono ubrania i książki. P.S. oświadczył, że brakuje kilku ubrań i że był zmuszony również do zabrania sprzętów. Wnioskodawczyni utrzymuje natomiast, że skarżący zabrał wszystko dobrowolnie. Strony stwierdziły, że sprawa tocząca się przed sądem o ochronę posiadania jest nadal w toku. Nadto P. S. złożył pisemne doniesienie o zaginięciu Jego rzeczy.

W dniu 6 lipca 2009 r. przesłuchano dzielnicowego M. R. który oświadczył, że kilkakrotnie uczestniczył w interwencjach zgłoszonych przez P.S. z powodu nieporozumień rodzinnych.

W dniu 30 lipca 2009 r. zeznania do protokołu złożył P. S. Oświadczył, że wymelduje się tylko, gdy uzyska inny lokal mieszkalny.

Z pisma przesłanego przez Komendę Policji wynika, że prowadzone jest postępowanie w sprawie kradzieży rzeczy osobistych P.S. ze spornego mieszkania.

Decyzją nr [...] z dnia [...] r., na podstawie art.15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 993 z póź. zm.) Burmistrz Miasta D. orzekł o wymeldowaniu P. S. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w D. Od niniejszej decyzji skarżący wniósł odwołanie.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda D., na podstawie zebranego materiału dowodowego stwierdził, że w sprawie o wymeldowanie obowiązkiem organów jest nie budzące wątpliwości ustalenie, istnienia lub nieistnienia przesłanek do wymeldowania określonych w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. z 2006r. Dz. U. Nr 139, poz. 993 z póź. zm.). Wynika to z zasady dążenia do prawdy obiektywnej zapisanej w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, nakazującym organowi podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Przepisem gwarantującym realizację tej zasady jest art. 77 ust. 1 kodeksu postępowania administracyjnego, który nakłada na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz art. 80 tej samej ustawy obligujący organ do dokonania oceny, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego (wyrok WSA z dnia 14 stycznia 2009r., II SA/Sz 788/08).

W orzecznictwie administracyjnym ugruntowany jest pogląd, iż o opuszczeniu miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy można mówić wówczas, gdy osoba, której postępowanie dotyczy, fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym uprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie w tym lokalu jest wynikiem woli, zamiaru tej osoby. Za miejsce stałego pobytu uznaje się więc miejsce, w którym zainteresowana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, przyjmuje i nadaje korespondencję. Miejscem stałego pobytu jest jednocześnie miejsce, w pobliżu którego lub w możliwie jak najmniejszym oddaleniu od którego zameldowany stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki (ewentualne miejsce dojazdu do miejsc pracy lub nauki), miejsca robienia zakupów i korzystania z usług i opieki medycznej, itp. O istnieniu przesłanki opuszczenia, czy też nie opuszczenia miejsca stałego pobytu, można mówić wtedy, gdy całokształt zachowań zainteresowanej osoby będzie wskazywał, iż lokal, w którym była na stałe zameldowana jest nadal miejscem koncentracji jej interesów życiowych lub przestał być tego rodzaju miejscem (wyrok WSA z dnia 5 maja 2009 r., nr IV SA/Wa 413/09).

W toku niniejszego postępowania udowodniono, iż żadnych z powyższych czynności strona nie wykonuje w lokalu przy ul. [...] w D.. Godne uwagi jest, iż sam odwołujący się przyznaje, iż przebywa u siostry w P. G.. Fakt ten potwierdza przeprowadzona kontrola meldunkowa, jak również zastosowanie wobec Skarżącego i R.P. postępowania mandatowego z tytułu nie dopełnienia obowiązku meldunkowego. W protokole z dnia 30 lipca 2009 r. P. S. oświadczył, iż nie wymelduje się ze wskazanego mieszkania, dopóki nie otrzyma innego lokalu. Zachowanie to wskazuje, że Strona nie jest zainteresowana przedmiotowym mieszkaniem.

Przepisy meldunkowe przewidują jednakże sytuacje, w których osoba zameldowana na pobyt stały w danym lokalu, z ważnych przyczyn miejsce to musi na jakiś czas opuścić. W myśl bowiem art. 7 ust 1 cytowanej ustawy, pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości lecz pod innym adresem. Przepisy te traktując jako zasadę zameldowanie na pobyt stały, czyli na czas nieokreślony, dopuszczają w art. 8 ust. 1 wyjątki od tej zasady przewidując zameldowanie na pobyt czasowy trwający dłużej niż 3 miesiące w sytuacjach w nim wymienionych. Zgodnie z zasadami zawartymi w ustawie meldunkowej, P. S. przebywając u siostry, nie chcąc tracić meldunku stałego, winien był zameldować się na pobyt czasowy w lokalu przy ul. [...] w P. G.

W świetle ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych obowiązek meldunkowy, obejmujący zameldowanie i wymeldowanie się z pobytu stałego lub czasowego, wynika z przepisów prawa i nie wymaga konkretyzacji w decyzjach administracyjnych. Zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie z pobytu stałego i czasowego jest jedynie rejestracją danych o miejscu pobytu osoby co oznacza, iż nie rodzi ono ani nie pozbawia uprawnień do lokalu. Organ meldunkowy jedynie gromadzi informacje w postaci danych o miejscu pobytu konkretnej osoby. Na tej podstawie ewidencja ludności rejestruje faktyczne dane dotyczące miejsca pobytu osoby. Ewidencja ludności nie odzwierciedla stanu prawnego lokalu, a jedynie fakt przebywania w nim danej osoby. Ewidencyjny charakter meldunku oznacza, iż zameldowanie nie rodzi praw do zajmowanego lokalu, jak również wymeldowanie owych praw nie pozbawia.

W skardze na decyzję ostateczną pełnomocnik P. S. wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuca niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych a przez to naruszenie prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art.7, art. 77 § 1 i art. 103 § 3 k.p.a., a także naruszenie prawa materialnego - art.15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006r Nr 139, poz.993 ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że organy orzekające w sprawie nierzetelnie umotywowały swoje rozstrzygnięcie. Raz bowiem uznają za wiarygodne zeznania P. S., innym razem B. M.-S. i T. S.. Każda z "wersji wiarygodności" nie jest należycie umotywowana, organ II instancji nie wskazuje, bowiem dlaczego zeznania jednej (w tym wypadku B. M.-S.) ze skonfliktowanych stron są wiarygodne, drugim (skarżącego) zaś odmawia się przymiotu wiarygodności - i znów na zmianę. Tym bardziej jest to widoczne, że poprzednie decyzje organu I instancji były dokładnie odwrotne.

Skarżący zarzuca także rażącą niezgodność z zebranym materiałem ustaleń organu, że rzekomo "wciąż pije, jest agresywny i grozi mu (ojcu) śmiercią". Jest to typowe "słowo ojca przeciw słowu syna", do tego nieprawdziwe. Skarżący nie pije alkoholu (całkowita abstynencja) od 2002 r., po odbyciu (skutecznej) terapii odwykowej w Szpitalu Psychiatrycznym w S. Ś., co potwierdza nie tylko siostra R. P., ale może potwierdzić wiele innych postronnych osób. Tych jednak nie przesłuchano. Przecież to organie administracji publicznej ciąży obowiązek gromadzenia dowodów z urzędu, zaś strona ma ewentualnie wskazywać, jakie dowody należałoby przeprowadzić.

W ocenie organów zasadniczym powodem, dla którego wymeldowanie miałoby być uzasadnione jest to, że P. S. w lokalu tym rzeczywiście nie przebywa na stałe. Jednak nie może w nim przebywać, albowiem ojciec i macocha (formalnie właścicielka mieszkania) wymienili pod jego nieobecność zamki w drzwiach i nie wpuszczają go do mieszkania bez asysty Policji.

Przesłanką wymeldowania dokonywanego na podstawie art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest to, by osoba bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywała w nim co najmniej od 3 miesięcy. W niniejszej sprawie nie został z pewnością spełniony warunek ustawowy, pojmowany jako dobrowolność opuszczenia miejsca pobytu stałego i koncentracja interesów życiowych w innym miejscu. P. S. niewątpliwie nie opuścił dobrowolnie mieszkania, tylko został z niego zwyczajnie wypędzony, według niego - (i nie tylko) - z pogwałceniem nawet przepisów prawa karnego, a z pewnością cywilnego (naruszenie posiadania - sprawa w toku o przywrócenie naruszonego posiadania).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację faktyczną i prawną powołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji lub postanowienia, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu nakazującym jej eliminację z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że organy prawidłowo przyjęły, iż materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia winien stanowić przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony, bądź z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. "Pobytem stałym" zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 powołanej ustawy jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych.

W świetle przepisu art. 15 ust. 2, jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby z miejsca jej dotychczasowego stałego zameldowania jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji publicznej, że osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który podziela również Sąd w niniejszym składzie, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego art. 15 ust. 2, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (tak m.in. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok WSA z dnia 18 grudnia 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 613/00, niepublik.). W rezultacie opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania określona w art. 15 ust. 2 ustawy, winno być rozumiane, jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Reasumując, opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Dla oceny owego zamiaru istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanego, czy pozostają z nią w sprzeczności. Ustalenie zatem, czy nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu wymaga zbadania istnienia tego zamiaru.

Wydanie przez organ orzeczenia o wymeldowaniu danej osoby z pobytu stałego winno być tym samym poprzedzone postępowaniem dowodowym, którego rezultaty nie pozostawiałyby wątpliwości, co do istnienia wymienionej wyżej przesłanki wymeldowania.

Naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są zawarte w art. 6 i art. 7 k.p.a. zasada praworządności oraz zasada dochodzenia do prawdy obiektywnej. Nakładają one na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym jak i prawnym, w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji państwowej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Treść tego przepisu należy tłumaczyć w ten sposób, że obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy dowodów obciąża organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie. Organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Przepis ten wyraża jednocześnie zasadę swobodnej oceny dowodów. Organ prowadzący postępowanie musi zatem dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenić wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych. Rozumowanie w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z prawidłami logiki i nie może nosić w sobie cech dowolności.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy zauważyć należy, że w przedmiotowym postępowaniu nie wyjaśniono bez żadnych wątpliwości oraz w sposób rzetelny i obiektywny, czy skarżący opuścił rzeczywiście sporny lokal w znaczeniu ustalonym w orzecznictwie tj. dobrowolnie, trwale i z zamiarem przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce, bowiem okoliczności niezbędne do orzeczenia o wymeldowaniu ze spornego lokalu P.S. nie zostały bezspornie stwierdzone w postępowaniu dowodowym poprzedzającym podjęcie decyzji.

Z przedstawionych sądowi akt wynika, że w trakcie postępowania dowodowego nie usunięto wszystkich sprzeczności. Z materiału aktowego wynika, że skarżący nie miał zamiaru opuszczenia spornego mieszkania przy ul. [...] w D.. Okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają, w ocenie Sądu, że opuszczenie lokalu mieszkalnego nie wynikało z woli skarżącego, a zatem nie było trwałe i dobrowolne. Nie można bowiem wyprowadzać wniosku z faktu przebywania skarżącego u siostry R. P. w P. G., że skarżący tam właśnie ma zorganizowane centrum życiowe tzn. realizuje podstawowe funkcje życiowe i tam ma wolę zamieszkiwać na stałe. Z drugiej strony ustalenia poczynione przez organy administracji wskazują, że P. S. ma jednak zamiar mieszkać w spornym lokalu przy ul. [...] w D.. W mieszkaniu tym nadal znajdują się jego rzeczy.

Sporny w sprawie jest fakt dobrowolnego opuszczenia przez skarżącego lokalu mieszkalnego. Wydając rozstrzygnięcie organ winien mieć na uwadze, niekwestionowany przez uczestniczkę postępowania B. M.-S. fakt, że w lokalu przy ul. [...] w D. dokonała wraz z mężem (ojcem skarżącego) wymiany zamków do drzwi wejściowych mieszkania i dlatego skarżący, wobec braku nowych kluczy nie posiada dostępu do przedmiotowego lokalu.

Przejawem woli opuszczenia miejsca pobytu stałego, na co wielokrotnie zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, jest niepodejmowanie we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania. Takim środkiem prawnym jest skorzystanie we właściwym czasie z możliwości wytoczenia powództwa posesoryjnego do sądu powszechnego. Jeśli więc strona od momentu opuszczenia lokalu nie występowała do sądu powszechnego z powództwem o ochronę posiadania, to stosownie do art. 344 § 2 k.c. jej roszczenie wynikające z posiadania wygasło po upływie roku od opuszczenia lokalu (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 613/00 - nie publikowany; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2001 r. sygn. akt SA/Rz 685/00 - nie publikowany; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r. SA/Wr 789/98-ONSA 1989, Nr 2, poz. 72).

Jak wynika z akt sprawy, P. S. podjął kroki prawne w celu ochrony utraconego posiadania. Złożył bowiem w Sądzie Rejonowym w Dzierżoniowie (I Wydział Cywilny) powództwo przeciwko T. S. i B. M.-S. o ochronę posiadania. Pismem z dnia 6 listopada 2008 r. Sąd Rejonowy poinformował organ, że postępowanie w tej sprawie się toczy. Pełnomocnik skarżącego, na rozprawie, oświadczył, że Sąd wydał postanowienie zabezpieczające w przedmiocie nakazania wydania skarżącemu przez jego ojca i macochę kluczy do przedmiotowego mieszkania.

W konsekwencji zatem Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przy czym naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało jej uchylenie.

Niezależnie od powyższego należy dodać podzielając poglądy organu w tym zakresie, że w obecnym stanie prawnym ewidencja ludności jest wyłącznie instytucją służącą odzwierciedleniu stanu faktycznego. Dostarcza organom wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu, bądź zajmowanego pomieszczenia i nie może zastępować środków prawnych do ustalenie prawa własności. Nieodłącznym składnikiem systemu ewidencji ludności jest mechanizm wymeldowania, a więc formalnego usuwania informacji o zameldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan faktyczny (wyrok NSA z 24.02.2006r., IIOSK 561/05, LEX nr 194344).

Rozpatrując ponownie sprawę organ ustali, czy rzeczywiści skarżący dobrowolnie opuścił sporny lokal i czy czynności tej towarzyszył zamiar opuszczenia lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, a następnie orzeknie w przedmiocie wymeldowania.

W tym celu należy uzupełnić postępowanie dowodowe, które pozwoliłoby na jednoznaczne przyjęcie, że dla P. S. miejscem, gdzie koncentrują się na stałe jego sprawy życiowe jest inny lokal niż ten pod adresem przy ul. [...] w D.

W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), uchylono zaskarżoną decyzję. Na podstawie art. 135 tejże ustawy uchylono decyzję organu pierwszej instancji.

Z uwagi na charakter sprawy Sąd orzekał w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji (art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Rozstrzygnięcie w pkt III sentencji oznacza zatem, że zaskarżona decyzja nie wywołuje skutków prawnych, które wynikają z jej rozstrzygnięcia, od chwili wydania wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.