Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 593/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3,
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1,
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 141 § 4,
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Go 647/19 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 27 listopada 2019r., sygn. akt II SA/Go 647/19 na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 poz. 1302 ze zm., obecnie Dz.U. 2019 poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę [...] (dalej też: "strona", "skarżący") na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej też: "organ", "ZUS") z [...] lipca 2019r., nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA wskazał, że wnioskiem z [...] sierpnia 2017r. skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 1999r. do grudnia 1999r.

Decyzją z [...] listopada 2017r., nr [...] ZUS Oddział w Gorzowie Wielkopolskim., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017r., poz. 1778, dalej: "u.s.u.s."), odmówił skarżącemu umorzenia należności w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie [...] zł, oraz na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"), umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł. Wskazał, że na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji ustalono, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od 1 grudnia 1992r. do 1 października 2001r. Z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie po stronie skarżącego powstało zadłużenie, które na dzień złożenia wniosku tj. 28 sierpnia 2017r. wynosiło [...] zł. Organ wskazał, że skarżący pobiera rentę w wysokości [...] zł brutto miesięcznie ([...] zł netto), ponosi miesięcznie stałe wydatki w wysokości [...] zł na zakup leków oraz [...] zł z tytułu wynajmu mieszkania. Oprócz zobowiązania wobec ZUS skarżący posiada zobowiązania pieniężne wobec osób fizycznych w kwocie [...] zł. Przeciwko skarżącemu prowadzone jest sądowe postępowanie egzekucyjne, które obecnie prowadzi do zaspakajania należności uprzywilejowanych. Skarżący nie posiada nieruchomości, ani wartościowego majątku ruchomego.

W ocenie organu w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Analizując sytuację materialną i osobistą skarżącego organ wskazał, że posiada on stałe źródło dochodu, którego wysokość zapewnia mu minimum socjalne, które według obowiązujących przepisów wynosi 1.094,92 zł miesięcznie oraz minimum egzystencji, które wynosi 527,30 zł miesięcznie. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W ustalonych okolicznościach sprawy, zdaniem organu, skarżący winien rozważyć spłatę zadłużenia w ramach umowy ratalnej. Rozpatrując możliwość umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ stwierdził, że skarżący nie przedstawił dowodów na zaistnienie opisanych w tym przepisie okoliczności. Skarżący zmaga się z chorobami tj. cukrzycą, nadciśnieniem oraz schorzeniami urologicznymi, jednak pobiera stałą emeryturę, która jest niezależna od stanu zdrowia. Organ wskazał na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych podnosząc jednocześnie, że opłacanie składek wraz odsetkami jest obowiązkiem wynikającym z zapisów ustawy.

Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącego odwołania, decyzją z [...] grudnia 2017r., nr [...] Dyrektor Oddziału ZUS w Gorzowie Wielkopolskim, utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2017r.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, który wyrokiem z 4 kwietnia 2018r.,sygn. akt II SA/Go 154/18 uchylił decyzję z [...] grudnia 2017r. W ocenie WSA organ nie wykazał i nie uzasadnił stanowiska co do braku spełnienia przesłanki z § 3 pkt 1 rozporządzenia. Następnie stwierdził, że w okolicznościach sprawy należało wskazać możliwość spłaty zadłużenia bez narażania strony jednocześnie na niemożność zaspokojenia potrzeb bytowych o podstawowym charakterze. WSA wskazał na stosunkowo podeszły wiek skarżącego, jego dolegliwości zdrowotne, nadto na znaczny rozmiar zadłużenia wobec ZUS. W opinii Sądu I instancji organ winien wykazać, że w realiach rozpatrywanej sprawy przesłanka z § 3 pkt 1 rozporządzenia nie została spełniona, a wobec czego brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie. Podniósł, że analizując możliwość spłaty zadłużenia organ winien mieć zawsze na uwadze stan faktyczny sprawy aktualny na datę rozstrzygania, a nie stan który przewiduje, że może mieć miejsce w przyszłości.

Decyzją z [...] lipca 2018r., nr [...] Dyrektor ZUS Oddział w Gorzowie Wielkopolskim, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2017r. Analizując sprawę pod kątem przesłanek umorzenia zaległości wymienionych w § 3 rozporządzenia organ nie stwierdził podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego. Wskazał, że skarżący posiada stałe źródło dochodu, z którego pomimo trudnej sytuacji finansowej, udało mu się zaoszczędzić środki pieniężne pozwalające na korzystanie z prywatnej służby zdrowia. W ocenie organu skarżący dysponuje dochodem, który pozwala mu na zaspokojenie wszystkich niezbędnych potrzeb, przy czym zauważył, że informacje podane przez skarżącego nie są zgodne ze stanem faktycznym, bowiem rozbieżności dotyczą rzeczywistego miejsca pobytu czy zamieszkania skarżącego, a co za tym idzie rzeczywistych kosztów jakie ponosi. Organ podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości oraz ustawowy obowiązek regulowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem organu skarżący ma możliwość spłaty zadłużenia w formie ratalnej.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł skargę do WSA w Gorzowie Wielkopolskim.

Wyrokiem z 24 października 2018r., sygn. akt II SA/Go 688/18 Sąd I instancji uchylił decyzję z [...] lipca 2018r. W uzasadnieniu wskazał, że odmawiając ponownie umorzenia zaległości, organ w dalszym ciągu nie wykazał, aby spłata zadłużenia nie miała wpływu na sytuację materialną i osobistą strony, w znaczeniu o jakim mowa w § 3 pkt 1 rozporządzenia, czyli przy wymogu zachowania gwarancji zabezpieczenia podstawowych potrzeb bytowych skarżącego. W ocenie WSA stanowisko organu opierające się na twierdzeniu, że zobowiązany nie wykazał, iż uregulowanie zaległych składek pozbawi go zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jest błędne. Sytuacja materialna, osobista i zdrowotna w jakiej znajduje się skarżący jest transparentna i nie wymaga przeprowadzania dalszych wyjaśnień. W ustalonych okolicznościach faktycznych zdaniem WSA należało wskazać możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącego, bez konieczności zwracania się strony o wsparcie do instytucji pomocy społecznej, w celu zaspokojenia potrzeb bytowych o podstawowym charakterze. W ocenie WSA powyższa analiza winna być przeprowadzona według stanu faktycznego i prawnego na datę orzekania, a nie w oparciu o stan faktyczny, który może mieć miejsce w przyszłości. Odnosząc się do argumentacji organu zawartej w zaskarżonej decyzji Sąd I instancji zauważył, że również propozycja regulowania należności w systemie ratalnym wymaga wykazania możliwości jej realizacji, a takiej analizy w sprawie zabrakło. WSA stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana bez wnikliwej analizy stanu prawnego sprawy (tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 pkt 1 rozporządzenia), która winna być przeprowadzona na tle stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy. Ponadto wskazując na możliwość spłaty w systemie ratalnym, organ nie uzasadnił wystarczająco swego stanowiska, przez co uchybił normie prawnej wynikającej z art. 107 § 3 k.p.a.

Decyzją z [...] lipca 2019r., nr [...] ZUS Oddział w Bielsku-Białej, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2017r. Organ odwoławczy wskazał, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na skarżącego żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na nim do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Organ podkreślił, że przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych, dokonując badania sytuacji materialnej dłużnika, organ także bada możliwości spłaty przez zobowiązanego długu w przyszłości, a nie bazuje jedynie na obecnym stanie faktycznym. Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek organ nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji z [...] listopada 2017r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Skarżący wniósł skargę do WSA w Gorzowie Wielkopolskim.

Na rozprawie w dniu 13 listopada 2019r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że w okresie od stycznia do maja bieżącego roku komornik sądowy nie dokonywał potrąceń należności ZUS z emerytury, natomiast od czerwca 2019r. komornik ponownie potrąca należności z emerytury w wysokości ok. [...] złotych, taka sytuacja trwa do chwili obecnej. Ponadto wskazał, iż w związku z wypadkiem jakiemu uległ skarżący w ubiegłym roku wzrosły koszty leczenia oraz zakupu lekarstw, które obecnie wynoszą ok. [...] złote.

Oddalając skargę na powyższą decyzję wskazanym na wstępie wyrokiem z 27 listopada 2019r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w pierwszej kolejności wskazał, że organ orzekający w przedmiotowej sprawie uwzględnił ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyrokach tego Sądu z 4 kwietnia 2018r., sygn. akt II SA/Go 154/18 oraz z 24 października 2018r., sygn. akt II SA/Go 688/18. WSA wskazał, że rozpatrując ponownie sprawę organ ustalił, że skarżący osiąga dochód miesięczny w wysokości [...] zł brutto, ponosi stałe wydatki z tytułu opłaty za czynsz mieszkaniowy oraz na zakup leków - łącznie w kwocie ok. [...] zł. Przeciwko skarżącemu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego od czerwca 2019r. zaspakajane są wierzytelności ZUS. Miesięczne potrącenia komornicze z tytułu należności wobec ZUS wynoszą [...] zł. W konsekwencji sytuacja materialna skarżącego, w stosunku do stanu faktycznego w sprawach, w których wydane zostały poprzednie decyzje tego organu o odmowie umorzenia należności wobec ZUS nie uległa zmianie, bowiem potrącenia komornicze z emerytury skarżącego są nadal dokonywane, z tą jednak różnicą, że po zaspokojeniu wierzycieli uprzywilejowanych obecnie spłacane są należności wobec ZUS. W ocenie WSA zasadna jest argumentacja organu, iż spłata należności wobec ZUS, która od miesiąca czerwca 2019r. dokonuje się drogą postępowania egzekucyjnego, nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb bytowych, bowiem jego rzeczywiste dochody pozostaną na tym samym poziomie. Według Sądu I instancji stanowisko organu ma oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, a motywy odmowy uwzględnienia wniosku są powiązane ze stanem faktycznym sprawy i nie są dowolne. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia należności zgłoszonego na etapie postępowania sądowego WSA wskazał, iż jest on bezzasadny, bowiem jak zaznaczył, z akt administracyjnych sprawy wynika, że egzekucja administracyjna w sprawie należności skarżącego wobec ZUS prowadzona jest od 10 maja 2005r. Tak więc z datą podjęcia pierwszej czynności egzekucyjnej przedawnienie należności uległo zawieszeniu (art. 24 ust. 5b).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zaskarżył go w całości wnosząc o jego uchylenie w całości wraz z poprzedzającymi go decyzjami ZUS oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracji publicznej I instancji, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia, poprzez odmowę umorzenia składek pomimo występowania obiektywnych przesłanek uniemożliwiających spłatę zadłużenia.

II. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj:

1. art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2018r. poz. 2096, dalej: "k.p.a") w zw. z art. 6, 7, 10 k.p.a. oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuchylenie decyzji administracyjnej wydanej przez organ administracji publicznej pomimo jej wadliwości;

2. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w zakresie ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i osobistego skarżącego, uzasadniającego umorzenie powstałych zaległości;

3. art. 8 i 77 § 1 oraz 80 k.p.a., poprzez oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na materiale niekompletnym, z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów i brak rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wnikliwy, prawidłowy i wyczerpujący, a wyrażającego się w braku ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i osobistego skarżącego, uzasadniającego umorzenie powstałych zaległości;

4. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia przez organ swojego stanowiska w zakresie możliwości spłaty zadłużenia w systemie ratalnym.

5. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak rozpoznania przez Sąd zarzutów postawionych przez skarżącego w odwołaniu w zakresie braku zgromadzenia kompletnego i aktualnego materiału dowodowego oraz jego prawidłowej analizy, jak również w zakresie braku uzasadnienia stanowiska organu w zakresie możliwości spłaty zadłużenia w systemie ratalnym (zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.).

Organ nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Pismem z [...] lutego 2020r., skarżący wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Następnie pismem z [...] października 2020r. skarżący zwrócił się z prośbą o możliwe szybkie rozpatrzenie sprawy.

Pismem z [...] października 2020r. w związku z § 1 zarządzenia Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego Nr 39 z 16 października 2020r. dotyczącym odwołania rozpraw i kontynuowania działalności orzeczniczej Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych oraz wnioskiem skarżącego o rozpatrzenie skargi kasacyjnej poza kolejnością, z uwagi na obowiązywanie stanu epidemii z powodu COVID-19 Zastępca Przewodniczącego Wydziału I Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j: Dz.U. z 2020r., poz. 1842) zawiadomiła strony o zamiarze skierowania skargi kasacyjnej na posiedzenie niejawne w składzie 3 sędziów, celem przyśpieszenia jej rozpoznania.

Pismem z [...] listopada 2020r. organ wyraził zgodę na rozpoznanie skargi kasacyjnej, zgodnie w powyżej wskazanym trybie, pismem z [...] listopada 2020r. skarżący wyraził zgodę na rozpoznanie skargi kasacyjnej w składzie 3 sędziów, na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji ZUS, stwierdził, iż jest ona zgodna z prawem. Rozpoznając sprawę w granicach podstaw, na których skargę kasacyjną oparto, skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał, że wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie znajduje usprawiedliwienia.

Przed odniesieniem się do poszczególnych zarzutów skargi kasacyjnej wskazać należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, którego wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną w rozpoznawanej sprawie, dotyczy powołanej na wstępie decyzji ostatecznej ZUS, która została wydana po ponownym przeprowadzeniu postępowania w związku z wyrokami tego Sądu z 4 kwietnia 2018r., sygn. akt II SA/Go 154/18 oraz z 24 października 2018r., sygn. akt II SA/Go 688/18. Sąd I instancji orzekał więc w niniejszej sprawie w warunkach związania, o których mowa w art. 153 p.p.s.a. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego, które to wyjątki w rozpoznawanej sprawie nie występują. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia, czy konkretny przepis zastosowany przez organ administracji, który wydał zaskarżoną decyzję, ma treść identyczną z treścią przypisaną przez tenże organ i do wyjaśnienia, że do stosunku prawnego będącego przedmiotem postępowania nie ma zastosowania dany przepis, lecz przepis inny, którego organ administracji nie uwzględnił. Związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. W orzecznictwie podkreśla się, że zarówno organ administracji, jak i Sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Powyższe oznacza, że postawienie w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, w sytuacji, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał w warunkach, o których mowa w art. 153 p.p.s.a., wymaga wykazania, że wydając zaskarżony wyrok nie zastosował się on do wiążącej go oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w prawomocnym wyroku Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wobec braku w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art.153 p.p.s.a., został ograniczony w kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku i zobowiązany jest przyjąć, iż orzekający w niniejszej sprawie, Sąd I instancji, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji ZUS, miał na względzie wyżej przytoczone przepisy prawa oraz poglądy judykatury stanowiące wyjaśnienie podstaw prawnych orzeczenia i zakresu kontroli skarżonego aktu.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd II instancji, który w odróżnieniu od Sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej konieczne jest podkreślenie, że ze względu na to, że konstrukcja art. 174 p.p.s.a. umożliwia zaskarżenie wszelkich naruszeń prawa, jakich mógł się dopuścić Sąd I instancji przy wydawaniu rozstrzygnięcia, granice skargi kasacyjnej wyznaczane są przez stronę skarżącą kasacyjnie. Powinny one zawsze zostać wyznaczone w sposób precyzyjny. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienia, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (por. wyrok NSA z 19 lutego 2009r., II FSK 1688/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych). Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać granic skargi kasacyjnej. Sąd ten jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej, czy też poprawianie jej niedokładności (por. wyrok NSA z 13 listopada 2014r., I OSK 1420/14). Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a., wskazaną wyżej zasadę, stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji.

Poczynienie powyższych uwag jest o tyle niezbędne, że w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna została skonstruowana w sposób nieuwzględniający wszystkich wskazanych wyżej wymogów.

Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, rozpatrzeniu w pierwszej kolejności, co do zasady, podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, gdyż zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy, stanowiący podstawę wydanego wyroku, został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania. Jednakże zakres postępowania dowodowego wynika z przesłanek ukształtowanych przez prawo materialne. Dlatego też obydwa zarzuty kasacyjne w niniejszej sprawie pozostają ze sobą w związku.

W zakresie postawionych zarzutów procesowych stwierdzić należy, że wskazano w nich, jako naruszone przepisy art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a.(pkt II.5. petitum skargi kasacyjnej) oraz przepisy k.p.a., bez powiązania ich z przepisami procedury sądowoadministracyjnej (pkt II.3.i 4. petitum skargi kasacyjnej).

Zauważyć należy, że WSA nie stosował przepisów k.p.a. Przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu przed Sądem kasacyjnym jest wyrok Sądu Administracyjnego I instancji (art. 173 § 1 p.p.s.a.), a nie akt lub czynność organu administracji publicznej. Postępowanie ze skargi kasacyjnej nie daje podstawy do dokonywania po raz kolejny bezpośredniego badania legalności działania organów podatkowych. Skarga kasacyjna przysługuje od wydanego przez Sąd I instancji wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, a jej celem jest poddanie sądowej kontroli instancyjnej prawidłowości tego orzeczenia. Z tej przyczyny podnoszone w niej zarzuty, aby były skuteczne, muszą wskazywać na uchybienia Sądu, a nie organów, co wynika z art. 173, art. 174 oraz art. 176 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2017r., sygn. akt II FSK 299/17, LEX nr 2321534). Wadliwy jest brak powiązania w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów k.p.a. z naruszeniem przepisów ustawy p.p.s.a., jak również brak ich odniesienia do postępowania przed Sądem I instancji w uzasadnieniu skargi kasacyjnej (por. wyroki NSA z dnia 19 września 2017r., sygn. akt II GSK 1418/17, LEX nr 2404514). Podnieść też należy, że sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 p.p.s.a.(pkt II.1 petitum skargi kasacyjnej) nie zawiera wskazania konkretnej jednostki redakcyjnej tego przepisu, która zdaniem autora skargi kasacyjnej została naruszona.

Jednakże należy zwrócić uwagę, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych w sytuacji, gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z 26 października 2009r., I OPS 10/09 podjęta w pełnym składzie. Naczelny Sąd Administracyjny nie może jednak zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015r., II GSK 2140/13) chyba, że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012r., I FSK 1679/11).

Zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie.

Odnosząc się do najdalej idących zarzutów sformułowanych w pkt II. 5 petitum skargi kasacyjnej należy stwierdzić, iż nie są zasadne.

Nie można zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak rozpoznania przez Sąd zarzutów postawionych przez skarżącego w odwołaniu w zakresie braku zgromadzenia kompletnego i aktualnego materiału dowodowego oraz jego prawidłowej analizy, jak również w zakresie braku uzasadnienia stanowiska organu w zakresie możliwości spłaty zadłużenia w systemie ratalnym (zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie NSA, uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada prawu.

Zauważyć należy, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tylko wtedy, gdy uzasadnienie jest sporządzone w taki sposób, że nie zawiera wszystkich koniecznych elementów bądź dotknięte jest tak oczywistymi brakami, że uniemożliwia to przeprowadzenie kontroli kasacyjnej. Dla skutecznego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należy wykazać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku z uwagi na jego konstrukcję, braki w zakresie wymogów ustawowych nie pozwala na ocenę zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2017r., sygn. akt I OSK 358/16, LEX nr 2454719). Dlatego też należy zwrócić uwagę, że kasacyjny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może usprawiedliwiać uchylenie zaskarżonego wyroku jedynie wówczas, gdy orzeczenie to nie poddaje się kontroli instancyjnej, czy to z powodu istotnych braków w wywodzie prawnym sądu, czy też istotnych nieprawidłowości w przedstawieniu stanu faktycznego kontrolowanej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2018r., sygn. akt II OSK 1253/16, LEX nr 2499729). Fakt więc, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, nie poddaje się kontroli kasacyjnej, czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2017r., sygn. akt I OSK 358/16, LEX nr 2454719).

Mając na względzie postawiony zarzut stwierdzić należy, że kwestionowane uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia zawiera wszystkie konieczne elementy, wywody prawne są konkretne i klarowne. Ocena legalności decyzji jest jednoznaczna, wskazuje dlaczego Sąd I instancji podzielił zapatrywania organu, a nie uwzględnił argumentacji zobowiązanego. Taki stan umożliwia przeprowadzenie kontroli kasacyjnej poprzez pryzmat postawionych zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wydając zaskarżony wyrok był związany dostrzeżonymi uchybieniami stwierdzonymi przez Sąd I instancji w wyrokach tego Sądu z 4 kwietnia 2018r., sygn. akt II SA/Go 154/18 oraz z 24 października 2018r., sygn. akt II SA/Go 688/18.

Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że ocena zgromadzonego materiału dowodowego nastąpiła w stanie faktycznym sprawy bez naruszenia prawa, albowiem decyzja została wydana po rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, jaki został zgromadzony w sprawie. Podczas tej oceny, zdaniem NSA, nie doszło też do naruszenia reguł oceniania materiału dowodowego w świetle oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w powołanych wyrokach WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4 kwietnia 2018r., sygn. akt II SA/Go 154/18 oraz z 24 października 2018r., sygn. akt II SA/Go 688/18. Autor skargi kasacyjnej nie wykazał skutecznie takiego związku, który miałby istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawa prawna do wydania przez ZUS decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek zawarta jest w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Należności z tytułu składek mogą być umarzane przez ZUS w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 ustawy), a w uzasadnionych przypadkach także pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS). Zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek w takich przypadkach zostały określone w rozporządzeniu MGPiPS z 31 lipca 2003r. wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003r. wynika natomiast, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Decyzja w sprawie umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest decyzją uznaniową (czyli w razie wystąpienia okoliczności przewidzianych w § 3 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003r. ZUS może, ale nie ma obowiązku umorzenia należności), co jednak nie oznacza, że taka decyzja może być dowolna, gdyż ZUS ma obowiązek oceny każdego z zebranych dowodów i dania temu wyrazu w uzasadnieniu decyzji. W świetle powyższej wykładni art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003r. przyjąć należy, że umorzenie należności z tytułu składek na podstawie tych przepisów jest możliwe, o ile w toku postępowania administracyjnego zostanie wykazane, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna wnioskodawcy sprawiają, że nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Należy podkreślić, że WSA w zaskarżonym wyroku wskazał że trudna sytuacja skarżącego nie stanowi przeszkody w dalszej spłacie zobowiązań względem organu.

WSA odniósł się do sytuacji materialnej skarżącego, mając na uwadze wytyczne zawarte w wyrokach tego Sądu z 4 kwietnia 2018r. oraz z 24 października 2018r.

Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku podkreślił, że skarżący uzyskuje stały dochód. Wskazał na koszty stałe, które ponosi oraz na prowadzoną egzekucję ze świadczenia emerytalnego. WSA zgodził się ze stanowiskiem organu, że decyzja odmawiająca umorzenie spornych należności nie nakłada na skarżącego w istocie żadnych nowych obowiązków, które nie ciążyły na nim do tej pory. Wbrew stanowisku skarżącego, WSA prawidłowo ocenił, że spłata należnych składek nie spowoduje, że skarżący nie będzie miał zapewnionych środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Skarżący posiada środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb, już po dokonaniu potrącenia. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten czas minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 sierpnia 2018r., sygn. akt I GSK 1757/18). Przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych". Zgodnie z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez skarżącego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA zasadnie uznał, że w przypadku konieczności spłaty spornych należności, skarżący ma zapewnione środki na zaspokojenie niezbędnych i podstawowych potrzeb.

Odnosząc się do braku uzasadnienia stanowiska organu w zakresie możliwości spłaty zadłużenia w systemie ratalnym, należy stwierdzić, że to skarżącemu przysługuje prawo do złożenia wniosku o spłatę zadłużenia w układzie ratalnym. Organ odmawiając umorzenia należności z tytułu składek, wskazał jedynie na możliwość spłaty zadłużenia w ratach. Decyzja w przedmiocie rozłożenia na raty zaległych należności z tytułu składek wydawana jest tylko w sytuacji kiedy skarżący złożyłby stosowny wniosek o rozłożenie zaległości na raty na podstawie stanu prawnego oraz faktycznego istniejącego w dacie wydawania takiego aktu administracyjnego. W przypadku złożenia takiego wniosku, organ byłby zobligowany odnieść się do zawartej argumentacji i dokonać analizy spłaty zaległych należności w układzie ratalnym. Taka sytuacja jednak w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Natomiast w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny, organ odmówił umorzenia należności, wskazując na dodatkową możliwość spłaty zadłużenia w ratach, o którą zresztą skarżący nie wnioskował.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że WSA w zaskarżonym wyroku, zastosował się do wiążących go wytycznych i ocen zawartych w prawomocnych wyrokach WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 kwietnia 2018r., sygn. akt II SA/Go 154/18 oraz z dnia 24 października 2018r., sygn. akt II SA/Go 688/18. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dokonał szczegółowej analizy przepisów prawa, w oparciu o które, odmówiono skarżącemu umorzenia należności. Odniósł się też do wytycznych, zgodnie z którymi, należało wykazać, że spłata zadłużenia nie będzie miała wpływu na sytuację materialną i osobistą, w znaczeniu o jakim mowa w § 3 pkt 1 rozporządzenia, czyli przy wymogu zachowania gwarancji zabezpieczenia podstawowych potrzeb bytowych skarżącego.

W stanie faktycznym sprawy w kontekście przedstawionych rozważań nie można uznać za trafne zarzutów kasacyjnych postawionych w tej sprawie. Nie są one bowiem usprawiedliwione.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.