Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 1367/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 245, art. 246 § 1 pkt. 1 i 2, art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 15 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia F. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 202/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi F. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

F. K., w złożonym przez siebie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, stwierdził, że jego sytuacja materialna uniemożliwia mu ustanowienie adwokata z wyboru. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący wskazywał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz, że nie posiadają oni majątku. Miesięczny dochód netto skarżącego z tytułu "zwolnienia z KRUS" wynosi [...] zł netto, a żony – [...] zł netto.

Z uwagi na konieczność uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego żony oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, F. K., zarządzeniem z dnia 1 czerwca 2015 r., został wezwany do wskazania aktualnego miejsca zamieszkania jego i jego żony, tytułu prawnego/faktycznego przysługujący jemu lub jego żonie do zajmowanego aktualnie lokalu wraz z jego powierzchnią, przeznaczeniem i sposobem wykorzystania oraz wysokości i rodzaju kosztów związanych z jego zajmowaniem, a także źródła ich pokrycia, wskazania czy w lokalu tym wnioskodawca mieszka tylko z żoną, czy także z innymi osobami oraz, czy partycypują one w kosztach utrzymania lokalu, podania aktualnego sposobu wykorzystania dzierżawionych przez niego i jego żonę gruntów, podania wysokości kosztów jakie wiążą się z posiadaniem tych gruntów oraz źródła ich pokrycia, a także wysokości dochodu, jaki przyniosły w 2014 r. i 2015 r. albo poniesionej straty wraz ze źródłem pokrycia jej oraz przyczyną braku ich wykorzystania do pozyskania dochodu lub nierozwiązania umów dzierżawy, wskazania, czy wnioskodawca lub jego żona posiadają pojazdy wraz z podaniem ich marki oraz wartości, podania wysokości dochodów jego i jego żony, za poszczególne miesiące 2015 r. oraz tytuły z jakich pochodziły, wskazania, czy w 2014 i w 2015 r. wnioskodawca lub jego żona korzystali ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny wraz ze wskazaniem jej wysokości i źródeł, wskazania, czy wnioskodawca może liczyć na pomoc córki, której pomaga w prowadzeniu działalności gospodarczej w sfinansowaniu, podania wysokości i przeznaczenia wszystkich ponoszonych miesięcznie wydatków jego i jego żony oraz źródła ich pokrycia, a ponadto kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia z okresu ostatnich dwóch miesięcy, a w przypadku zadłużenia z tytułu jakichkolwiek zobowiązań - zaświadczenia stosownego podmiotu w tym zakresie.

Skarżący ponadto został wezwany do dostarczenia: kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez niego i jego żonę dochodów, kopii dokumentów potwierdzających wysokość i rodzaj oraz terminy wypłaty przyznanych lub wypłaconych w 2014 r. i w 2015 r. dotacji lub płatności dotyczących dzierżawionych gruntów rolnych, a w razie ich niepobierania - pisemnego oświadczenia wskazującego, kto i z jakiej przyczyny z nich korzysta oraz wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy albo pisemnego oświadczenia o ich nieposiadaniu, kopii zeznań podatkowych wnioskodawcy i jego żony za 2014 r. wraz z załącznikami oraz dowodem ich złożenia w urzędzie skarbowym, a w przypadku ich niezłożenia, oświadczenia o przyczynie tego stanu rzeczy.

W odpowiedzi na ww. wezwanie, skarżący wskazywał, że w związku z jego sytuacją nie ma stałego miejsca zamieszkania. Jego żona mieszka w lokalu socjalnym na podstawie umowy najmu zawartej z gminą, którego koszty najprawdopodobniej pokrywa ona sama i córki. Skarżący stwierdził, że to wskazane osoby należy o to zapytać, ponieważ nie udzielają mu takich informacji, a z żoną żyje w nieformalnej separacji. Dodał, iż "wszystkie informacje na ten temat łącznie z umową najmu znajdują się w aktach sprawy". Podniósł również, iż we wskazanym lokalu zamieszkują jeszcze trzy córki i pięcioro wnucząt. Odnosząc się do kwestii "partycypowania w kosztach utrzymania lokalu" skarżący stwierdził: "nie mam wiedzy na ten temat" i odesłał w tym zakresie do akt. Wyjaśnił również, iż dzierżawione grunty uprawia bezprawnie i bezumownie wskazana przez niego osoba trzecia. On i jego żona nie uprawiają tych gruntów. W latach 2014-2015 nie osiągnął z tego tytułu żadnych dochodów i nie pobierał żadnych dotacji. Wskazał też, iż nie posiada zwierząt i "nie ma wiedzy kto opłaca koszty, gdyż nie jest o takich rzeczach informowany". Skarżący stwierdził ponadto, iż ani on, ani żona nie posiadają żadnych pojazdów. W kwestii dochodów odesłał do oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu. Wskazał, że w 2014 i w 2015 r. nie korzystał z pomocy organów państwa, a "odnośnie członków rodziny to wszystko jest opisane w aktach sprawy" Polecił również zwrócić się bezpośrednio do jego córki z pytaniem, czy może liczyć na jej pomoc, gdyż jemu nie udzieliła informacji na ten temat. Odnosząc się do kwestii ponoszonych wydatków, skarżący stwierdził, iż otrzymywany zasiłek chorobowy ledwo wystarcza na zakup niezbędnych leków. Z braku możliwości nie ponosi innych opłat. Nie gromadzi żadnej dokumentacji. Dokumentację jego zadłużenia złożył komornik w depozycie sądu rejonowego. Odnosząc się do żądania dostarczenia kopii dokumentów skarżący stwierdził, iż w związku z brakiem stałego miejsca zamieszkania i jego sytuacją rodzinną, nie gromadzi żadnej dokumentacji wskazanej w wezwaniu. Nie składał zeznań podatkowych, gdyż nie ma takiego wymogu w stosunku do "osób w KRUSie". Nie ma również wiedzy, czy jego żona takie zeznanie złożyła i nawet nie może jej o nic spytać, gdyż nie widział jej od kilkunastu dni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2015 r. oddalił przedmiotowy wniosek.

W uzasadnieniu ww. postanowienia - powołując się na art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." – Sąd Wojewódzki stwierdził, że wniosek F. K. nie mógł zasługiwać na uwzględnienie bowiem nie przedstawił on w sposób wiarygodny swojej sytuacji majątkowej.

Pomimo udzielenia częściowej odpowiedzi na wezwanie skarżący ustosunkował się do niego wybiórczo. Nie przedłożył jednak żadnego z żądanych od niego dokumentów, stwierdzając, że nie gromadzi on jakiejkolwiek dokumentacji. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, zaprezentowana przez stronę argumentacja nie mogła skutecznie zwolnić jej z obowiązku przedłożenia odpowiednich dokumentów. Skarżący miał bowiem chociażby możliwość przedstawienia wyciągów z rachunku bankowego, jeśli taki posiadał, bądź zaświadczenia o wysokości pobieranych świadczeń. Nieprzedłożenie dokumentów źródłowych pozbawiło Sądu rozpoznającego wniosek możliwości zweryfikowania składanych przez skarżącego oświadczeń w zakresie sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Skarżący złożył oświadczenie nie wnoszące wiele do wyjaśnienia jego sytuacji materialnej. W dalszym ciągu nie było bowiem wiadomo, jaki jest koszt utrzymania skarżącego i z czego pokrywa on wydatki niezbędne do życia oraz kto partycypuje w kosztach jego utrzymania. Wątpliwości budziły także twierdzenia skarżącego dotyczące jego sytuacji rodzinnej. Najpierw bowiem stwierdził, że pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, podając jej dochód, a następnie wezwany do podania szczegółowych danych i udokumentowania osiąganych dochodów zasłonił się niewiedzą na temat sytuacji dochodowej małżonki, powołując się na istnienie separacji faktycznej między nimi. Skarżący nie wyjaśnił również tego, czy może liczyć na pomoc córki. Ponadto z akt administracyjnych wynika, że skarżący wykonuje zarobkową działalność usługową, podczas gdy w złożonym wniosku PPF oświadczył, że jego jedyny dochód stanowi zasiłek chorobowy.

F. K., w złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu, zakwestionował jego prawidłowość, twierdząc, że w złożonym przez siebie wniosku dostatecznie wykazał, że jego sytuacja materialna i osobista uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że – jak słusznie zauważył Sąd Wojewódzki - to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

Z uwagi na powyższe Sąd I instancji zasadnie uznał oświadczenie F. K. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych w sytuacji, gdy wnioskodawca stwierdził jedynie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, wraz z którą nie posiadają majątku i uzyskują oni miesięczny dochód w kwocie [...] zł i [...] zł netto.

Nieprzedstawienie przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej uprawniało jednocześnie Sąd do wezwania go – na podstawie art. 255 P.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia.

Sąd Wojewódzki rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązany był przy tym badać w sposób skrupulatny nie tylko sytuację majątkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem całokształt uzyskiwanych przez wszystkich członków takiego gospodarstwa dochodów, jak również wielkość ponoszonych wydatków, pozwalała dopiero ustalić czy wnioskodawca jest w stanie ponieść przynajmniej częściowo ciężar kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym.

Skarżący mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej oraz sytuacji materialnej osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie odpowiedział na nie w sposób należyty, przedstawiając jedynie wybiórcze dane, niepozwalające na dokonanie rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej. Nadal bowiem nie wskazał chociażby źródeł swego utrzymania, zwłaszcza wobec powzięcia informacji, iż wykonuje zarobkową działalność usługową, o której nie wspomniał w złożonym przez siebie wniosku. Nie doprecyzował również jaki jest koszt jego utrzymania, z kim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz, czy może liczyć na pomoc finansową córki.

Należy zatem uznać, że skarżący nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.