Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 925/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 1-3a, ust. 4, art. 32
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 17 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia NSA Janusz Nowacki, , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi Z.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 300), dalej u.s.u.s., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia Z.D. należności z tytułu składek.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W dniu 27 marca 2019 r. (data wpływu wniosku do organu) Z.D. wystąpił do ZUS z wnioskiem o umorzenie w całości należności z tytułu składek. Wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, a wnioskowana ulga w spłacie zaległych składek w postaci umorzenia ma stanowić pomoc de minimis. Oświadczył, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w bieżącym roku podatkowym oraz w dwóch poprzedzających latach podatkowych nie korzystał z pomocy publicznej de minimis i aktualnie nie złożył wniosku o udzielenie tego rodzaju pomocy do innego organu.

Podał, że prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "A." od dnia 26 marca 2013 r. i nie uiszcza należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Na dzień 31 grudnia 2018 r. łączna kwota zaległych składek wraz z kosztami egzekucyjnymi wynosiła 61 238,41 zł.

Wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek wnioskodawca umotywował trudną sytuacją finansową w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak również osobistą sytuacją majątkową swojej rodziny. Podał, że jest osobą schorowaną, leczy się na nadciśnienie tętnicze, cierpi na silną dyskopatię, dnę moczanową oraz reumatoidalne zapalenie stawów.

Podniósł, że działalność gospodarcza, którą prowadzi nie przynosi obecnie prawie żadnych zysków, a miesięczne koszty związane z jej prowadzeniem wynoszą około 700 zł. Miesięczny przychód po odliczeniu wszystkich kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą wynosi około 600 zł. Podkreślił, że prowadzi działalność gospodarczą samodzielnie, nie zatrudnia żadnych pracowników i nie korzysta z pomocy osób trzecich.

Wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną – D.D., a na utrzymaniu pozostają dwie córki - 18-letnia M.D. uczęszczająca obecnie do 2 klasy liceum ogólnokształcącego oraz 23-letnia S.D., studentka Uniwersytetu Medycznego w Ł. Żona wnioskodawcy z tytułu zatrudnienia na 1/2 etatu osiąga przychód w wysokości około 800 zł miesięcznie, natomiast córki wnioskodawcy z uwagi na kontynuowanie edukacji, nie otrzymują żadnych dochodów i pozostają na utrzymaniu rodziców. Na miesięczne koszty utrzymania rodziny składa się kwota około 1 500 zł, którą przeznaczają na jedzenie, oraz kwota około 600 zł stanowiąca wydatki z utrzymaniem domu (m.in. podatek, media). Dodatkowo na zakup opału rodzina wnioskodawcy przeznacza kwotę około 3000 zł rocznie.

Wnioskodawca podkreślił, że nie neguje obowiązku uiszczania należności z tytułu składek wobec ZUS, jednakże obecnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Wskazał, że z uwagi na pogłębiające się problemy finansowe oraz prowadzoną działalność gospodarczą i wynikające z niej kolejne zobowiązania finansowe pogorszeniu uległ stan jego zdrowia, był już kilkukrotnie hospitalizowany, regularnie leczy się na nadciśnienie tętnicze oraz migotanie przedsionków (arytmia), pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów, dodatkowo cierpi na silną dyskopatię i dnę moczanową. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia, a prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi wymiernych efektów pod względem finansowym. Wskazał, że w obecnej sytuacji nie jest w stanie spłacić powstałych zaległości ani jednorazowo ani w ratach, ponieważ spowodowałoby to uszczerbek dla utrzymania koniecznego jego i rodziny.

Podał, że czyni liczne działania mające na celu poprawę sytuacji finansowej prowadzonego przedsiębiorstwa. Wskazał, że nigdy nie korzystał ze zwolnień lekarskich oraz nie pobierał żadnych świadczeń z ZUS. Konieczność zapłaty zaległych składek spowoduje, że popadnie w jeszcze większe zadłużenie i będzie musiał zakończyć prowadzoną działalność gospodarczą, co z kolei doprowadzi do sytuacji, że wnioskodawca i jego rodzina pozostaną bez środków do życia.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 72 945,54 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że analiza materiału zgromadzonego w sprawie wykazała, że strona prowadzi działalność gospodarczą, w 2013 r. osiągnęła przychód w wysokości 14 148,22 zł i poniosła stratę w wysokości 4 633,89 zł; w 2014 r. przychód wynosił 52 209,98 zł, a dochód stanowiła kwota w wysokości 20 830,77 zł; w 2015 r. przychód wyniósł 46 899,04 zł, a dochód stanowiła kwota 9 145,91 zł; w 2016 r. przychód stanowiła kwota 53 220,28 zł, a dochód wyniósł 834,32 zł; w 2017 r. przychód wyniósł 53 176,81 zł, a dochód stanowiła kwota 8 741,34 zł.

Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która osiąga dochód w kwocie 800,00 zł miesięcznie oraz z dwiema córkami w wieku 18 i 23 lat, które nie osiągają dochodów. Stałe wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem, tj. opłaty eksploatacyjne wynoszą 600,00 zł oraz opłaty za ogrzewanie, które rocznie wynoszą około 3 000 zł, tj. 250,00 zł miesięcznie. Na ochronę zdrowia co miesiąc skarżący przeznacza kwotę 100 -200 zł. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 49 541,00 zł, które spłaca w miesięcznych ratach w wysokości 695 zł. Jest współwłaścicielem nieruchomości i nadal prowadzi działalność gospodarczą. W okresie prowadzenia działalności nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek, co spowodowało, że został dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.

W świetle art. 24 u.s.u.s., nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości mogą być dochodzone. Należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Występują jednak pewne zdarzenia, które powodują, iż bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu, co oznacza, że 5- letni okres jest wydłużany. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przyczyny zawieszenia. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Wobec zaległości figurujących na koncie wnioskodawcy podjęte zostały czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia od listopada 2017 r tj. od wszczęcia postępowania egzekucyjnego - bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu i będzie trwał do zakończenia egzekucji.

Odwołując się do treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. organ stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. W stosunku do prowadzonej przez skarżącego działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z powyższym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, nie zaistniały. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., ponieważ kwota zadłużenia jest wyższa, niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również w tej sytuacji nie ma zastosowania. Działając w oparciu o art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor ZUS wszczął postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone przez skarżącego składki. W ramach postępowania organ zastosował szereg środków egzekucyjnych m.in. zajęcie rachunków bankowych, a podjęte czynności nie doprowadziły do wyegzekwowania całości należności, lecz postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione jako całkowicie nieskuteczne. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można zatem stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s., zaistniały w rozpatrywanym przypadku.

Zakład stwierdził, że z powyższych powodów nie zachodzą zatem przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Dalej organ stwierdził, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, póz. 1365) zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie tj. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt l i 3 rozporządzenia należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się.

Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 600 zł. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która posiada dochód w kwocie 800 zł miesięcznie i ma na utrzymaniu dwie córki w wieku 18 i 23 lat. Rodzina posiada łączny dochód w kwocie 1 400 zł i co miesiąc ponosi koszty związane z bieżącym utrzymaniem.

Zdaniem organu opłaty związane z bieżącym utrzymaniem nie stanowią podstawy do umorzenia należności. Nie można bowiem uznać, że opłaty za gaz, wodę, czy energię elektryczną stanowią nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Organ zaznaczył, że skarżący nie ma zaległości z tytułu ww. opłat (nie przedstawił nieopłaconych rachunków, czy faktur). Co miesiąc ponosi natomiast, jak podał koszty utrzymania w kwocie 3 245 zł (tj. opłaty eksploatacyjne -600 zł, koszty związane z leczeniem - 200 zł, opał – 250 zł i wyżywienie - 1 500 zł, rata zobowiązań finansowych wynosi 695 zł). Z zestawienia przedstawionych dochodów z wydatkami wynika, że wydatki czteroosobowej rodziny znacznie przewyższają dochody.

Mając zatem na uwadze fakt, że skarżący nie udokumentował aby występowały trudności w regulowaniu bieżących wydatków, w tym zobowiązań z tytułu zaciągniętego kredytu, zdaniem organu nie można jednoznacznie stwierdzić, aby sytuacja była na tyle trudna, aby regulowanie zaległych składek (choćby w systemie ratalnym) pozbawiło skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Organ wskazał, że skarżący spłaca zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętego kredytu. Spłata powyższych zobowiązań jest ważna, ale płatnik nie powinien pomijać spłaty zadłużenia wobec ZUS, ponieważ zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem publicznoprawnym jakim jest zapłata składek na ubezpieczenia społeczne. Niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych powinna być brana pod uwagę przy umarzaniu zaległości, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym strona nie jest w stanie się przeciwstawić, mimo podjętego w tym kierunku wysiłku. Umorzenie należności w omawianej sprawie byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Fakt opłacania składek nie jest okolicznością nadzwyczajną, a spełnieniem obowiązku wynikającego z przepisów prawa, natomiast umorzenie zaległości nie może być traktowane jako kredytowanie zobowiązanego.

Zdaniem Zakładu w niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności potwierdzające istnienie przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia. Przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia stwierdzenia, że trudności płatnicze mają charakter stały i pogłębiający.

Organ podkreślił, że skarżący wskazał, że posiada problemy zdrowotne i ponosi koszty z tego tytułu. Zdaniem organu z przedłożonej dokumentacji medycznej nie wynika, że ze względu na stan zdrowia, bądź konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny skarżący jest pozbawiony możliwości uzyskania dochodu, wręcz przeciwnie z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą aktywną zawodowo.

Skarżący nie przedstawił dokumentów, z których wynikałoby, że zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej, co oznacza, że przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania.

ZUS podkreślił, że skarżący posiada zaległości w opłacaniu składek od kwietnia 2013 r. i zaniedbanie w tym zakresie dotyczy prawie całego okresu prowadzenia działalności, co skłania do wniosku, że w sposób rażący uchybił obowiązkowi ustawowemu i zasadzie obowiązującej wszystkich płatników, a więc powszechności w systematycznym opłacaniu składek.

W ocenie Zakładu okoliczność, że skarżący nigdy nie korzystał ze zwolnień lekarskich, nie pobierał żadnych świadczeń z ZUS i chcąc rozwinąć firmę bardzo dużo pracuje, choć jest to niejednokrotnie utrudnione ze względu na stan zdrowia, nie stanowią przesłanki umorzenia zaległych składek. Umorzenie zaległych składek, nie może być traktowane jako sposób na rozwiązanie problemów finansowych zobowiązanego. Skutkuje to przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był z niego pochopnie zwalniany. Zastosowanie instytucji umorzenia zaległości jest możliwe tylko w oparciu o przesłanki wynikające z art. 28 u.s.u.s. Nie przewidują one natomiast takich okoliczności, jak skutki niskich dochodów. Płatnik prowadził działalność gospodarczą na własne ryzyko, w związku z czym powinien mieć świadomość konieczności ponoszenia wszelkich kosztów i konsekwencji z tym związanych.

W piśmie, które wpłynęło do ZUS w dniu 4 lipca 2019 r. Z.D. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przedstawiając ponownie analizę sytuacji materialnej i rodzinnej skarżący podkreślił, że umorzenie zaległości pozwoli mu uniknąć likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej.

Podał, że organ w sposób nieuzasadniony przyjął, że skoro opłaca podatki to winien również regularnie opłacać należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący wskazał, że nie neguje faktu, że opłaca podatki i nie ma z tego tytułu zaległości, ale w skali roku jest to kwota rzędu 2 000-2 500 zł, podczas gdy miesięczna składka na ubezpieczenie społeczne do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przekracza kwotę 1 000 zł. Wskazał, że pomimo starań nie posiada jakichkolwiek środków aby spłacić chociaż część należności. Uiszczenie zaległości, czy chociażby jednej zaległej składki spowoduje, że rodzina nie będzie miała jakichkolwiek środków finansowych na podstawowe potrzeby życiowe. Umorzenie zaległych składek umożliwi natomiast skarżącemu dalsze prowadzenie działalności gospodarczej i podjęcie starań w celu regularnego opłacania składek oraz osiągania dochodu umożliwiającego skarżącemu i jego rodzinie funkcjonowania bez pomocy państwa. Złożenie wniosku o umorzenie zaległości i jego pozytywne rozpatrzenie było w zasadzie ostatnią szansą wnioskodawcy na uregulowanie swojej bardzo trudnej sytuacji finansowej. Negatywne stanowisko organu w tym zakresie powoduje, że wnioskodawca będzie zmuszony do zamknięcia działalności gospodarczej. Nie będzie osiągał żadnego dochodu i pozostanie z ogromnym zadłużeniem, którego nigdy już nie będzie miał możliwości spłacić. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie zachodzi wyjątkowa sytuacja, niezależna od wnioskodawcy. Skarżący nie posiada realnej możliwości wywiązania się z ciążących na nim zobowiązań i brak jest perspektyw poprawy i zmiany tej sytuacji.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję wskazując, że w związku z tym, że płatnik nadal posiada status przedsiębiorcy dokonano analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. Wsparcie udzielane przedsiębiorstwu jest uznawane za pomoc publiczną, o ile spełnione są łącznie następujące warunki:

1.udzielane jest przez państwo lub ze środków państwowych,

2.ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo produkcję określonych towarów),

3. jest udzielane na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku,

4. zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji oraz wpływa na wymianę handlową

między Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej.

ZUS stwierdził, że zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, ponieważ:

- należności z tytułu składek stanowią środki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia

27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r., póz. 869);

- umorzenie następuje w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego podmiotu, a decyzja w sprawie przyznania pomocy zależy od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;

- za pomoc publiczną uznawane jest wsparcie udzielane przedsiębiorcy

na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku. Przesłankę tę uznaje się za spełnioną, jeżeli przedsiębiorca otrzymuje pomoc, której

nie uzyskałby w normalnych warunkach rynkowych;

-prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży hurtowej części i akcesoriów do pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli. Zatem działa na rynku otwartym na konkurencję, w związku z powyższym udzielony przez ZUS środek może zakłócać lub wpływać negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej.

Spełnione zostały zatem wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, wobec powyższego ewentualne umorzenie należności stanowiłoby pomoc publiczną. Udzielenie pomocy de minimis jest możliwe wówczas, gdy łączna wartość pomocy de minimis dla jednego beneficjenta nie przekroczyła równowartości 200 tys. euro w okresie 3 lat budżetowych. Z akt sprawy wynika, że skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w ramach pomocy de minimis, a ewentualna pomoc nie przekroczyłaby ustalonego pułapu 200 tys. euro. W związku z powyższym ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek mogłoby stanowić pomoc de minimis.

Odnosząc się do przesłanek wystąpienia całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. organ stwierdził, że przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Ponadto skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Wysokość należności z tytułu nieopłaconych składek, o których umorzenie wniósł skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Aktualnie wdrożone środki egzekucyjne w postaci zajęcia rachunku bankowego nie pozwalają na skuteczne dochodzenie należności, na tym etapie nie można jednak jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zaległości zostały bowiem ponownie objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, nie można więc uznać ich za całkowicie nieściągalne, postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne.

Odwołując się z kolei do przesłanek określonych w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. stanowiących podstawę umorzenia należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności Zakład podkreślił, że odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych, jakim jest umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie tylko obecnie ale również w przyszłości nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. Skarżący natomiast prowadzi działalność gospodarczą z tytułu której, jak wskazał osiąga dochód w wysokości 600 zł miesięcznie. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, której dochód z tytułu zatrudnienia na 1/2 etatu wynosi 800 zł miesięcznie, na utrzymaniu pozostają dwie uczące się córki (18-letnia i 23-letnia). Łączny dochód rodziny wynosi 1 400 zł, natomiast łączne wydatki wskazane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym kształtują się w wysokości około 3 595 zł. Skarżący oświadczył, że nie korzysta z zasiłków pomocy społecznej oraz z innych form wsparcia, co powoduje, że przedstawione dane budzą poważne wątpliwość w kontekście uzyskiwanego przez skarżącego przychodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ wydatki rodziny znacznie przekraczają wielkość uzyskiwanych dochodów.

Zakład wskazał, że skarżący posiada zobowiązanie finansowe, które jest spłacane w miesięcznych ratach w wysokości 695 zł miesięcznie. Wobec powyższego organ stwierdził, że zadłużenie z innych tytułów nie stanowi przesłanki umorzenia zaległości składkowych, gdyż należności publicznoprawne mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym i należy je zaspokoić w pierwszej kolejności.

W ocenie Zakładu wskazane w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wydatki - na utrzymanie - to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa i nie są to nadzwyczajnymi koszty jakie musi ponosić skarżący, wskazujące na spełnienie przesłanki umorzenia należności.

Zakład podkreślił, że opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek, a brak możliwości ich zapłaty nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem. Analizując okres zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek organ stwierdził, że prawie w całym okresie prowadzenia działalności gospodarczej skarżący nie regulował należności z tytułu należnych składek i w sposób rażący uchybił zasadzie obowiązującej wszystkich płatników co do konieczności opłacania składek.

Zakład nie zakwestionował możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową, ale jest to niewystarczające do umorzenia. Dolegliwość wynikająca z zapłaty należności publicznoprawnej jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o ważnym interesie zobowiązanego, uzasadniającym umorzenie w całości lub w części powstałego zadłużenia.

Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, które wskazywałyby, że sytuacja finansowa jest trudna, że korzysta z pomocy opieki społecznej lub innych form pomocy udzielanych przez państwo, a więc nie można jednoznacznie stwierdzić, że spłata należności z tytułu składek spowoduje konieczność sięgnięcia po pomoc ze strony państwa. Powstanie zadłużenia nie było też wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Jeżeli wdanym okresie skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Decydując się na założenie działalności gospodarczej powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są bowiem publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej skarżący wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Brak środków finansowych na opłacenie składek ZUS nie uzasadnia prowadzenia nierentownej działalności gospodarczej i generowanie nowego zadłużenia.

Jednocześnie Zakład podkreślił, że nie neguje problemów zdrowotnych skarżącego jednak w rozpatrywanym przypadku nie ma również zastosowania przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności ma zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. W aktach sprawy nie ma potwierdzenia, że z uwagi na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny skarżący nie może osiągać dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Nie legitymuje się orzeczeniem o stwierdzeniu niezdolności do pracy, jest czynny zawodowo, nadal prowadzi działalność gospodarczą, co wyklucza spełnienie powyższej przesłanki.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącego zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niepełne i częściowo nieprawidłowe ustalenie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, a w szczególności błędne przyjęcia, że co do osoby skarżącego nie zachodzi sytuacja, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodziną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie, że skarżący ma możliwość uregulowania zaległości z tytułu składek podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że opłacenie jakiejkolwiek należności pozbawi skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i doprowadzi do całkowitej i trwałej niewypłacalności;

oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

- § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia poprzez niezastosowanie i nieuwzględnienie faktu, że opłacenie przez skarżącego należności z tytułu składek pozbawi skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych

- wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że wbrew ustaleniom organu nie zadeklarował, że łączna kwota wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem wynosi 3 595 zł miesięcznie i znacznie przewyższa dochód rodziny, tj. kwotę 1 400 zł. Podał, że we wniosku wszczynającym postępowanie wskazał, że na miesięczne koszty utrzymania składa się kwota około 1 500 zł, która przeznaczana jest na wyżywienie oraz kwota około 600 zł stanowiąca wydatki z utrzymaniem domu (m.in. podatek, media) i dodatkowo kwota na zakup opału w wysokości 3 000 zł rocznie, tj. 250 zł miesięcznie. Wskazane wydatki przekraczają dochody wspólne dochody gospodarstwa domowego skarżącego ale nie w tak znacznej kwocie, jak przyjął organ. Skarżący podkreślił, że wskazywał, że w związku ze złą sytuacją finansową korzysta z pomocy rodziny aby zadeklarowane wydatki pokryć. Podkreślił również, że kredyt, który zaciągnął przeznaczył na pokrycie chociaż części wydatków, jakie generuje prowadzona działalność gospodarcza, w celu uniknięcia zaprzestania jej prowadzenia. Podał, że zapłata zaległych składek, nawet w ratach spowoduje, że skarżący stanie się całkowicie i trwale niewypłacalny, umorzenie natomiast należności z tytułu zaległych składek pozwoli na uniknięcie likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej, tym bardzie, że z uwagi na stan zdrowia skarżący nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola pod względem zgodności z prawem przebiega w trzech płaszczyznach, tj. oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym, dochowania wymaganej prawem procedury oraz respektowania reguł kompetencji (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2006 r., I GSK 1421/2005).

Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji we wskazanym wyżej zakresie nie wykazała, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi i wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawą oceny przez organ administracji wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP oraz odsetek za zwłokę stanowiły art. 28 ust. 1-3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.) oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), zwane dalej rozporządzeniem.

U.s.u.s. przewiduje możliwość umorzenia przez Zakład należności z tytułu składek w całości lub w części na zasadach określonych w tej ustawie oraz w rozporządzeniu (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07). Zasadą jest więc, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.). Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zostały określone w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Przepis § 3 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 kwietnia 2015 r., II GSK 406/14, nie ulega wątpliwości, że w art. 28 ust. 1–3 u.s.u.s. ustawodawca dopuścił możliwość umorzenia w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek, jeżeli zachodzi ich całkowita nieściągalność, natomiast w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek – przesłankę całkowitej nieściągalności zastąpiono istnieniem ich ważnego interesu przemawiającego za koniecznością umorzenia należności. Niewątpliwie do płatników składek na ubezpieczenie społeczne zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacenia składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyroki NSA: z dnia 21 stycznia 2009 r., II GSK 650/08; z dnia 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09).

Na podkreślenie zasługuje uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. Użycie w tych przepisach sformułowań "należności ... mogą być umarzane", "może umorzyć" oznacza, że mamy do czynienia z regulacją prawną należącą do sfery uznania administracyjnego. Organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. W wypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., czy też zaistnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia organ może, lecz nie musi umorzyć zaległości. Organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Podkreślić przy tym należy, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyroki NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., II GSK 99/10 i z dnia 25 lutego 2015 r., II GSK 193/14). Zawarte w powołanych przepisach unormowania należy łączyć z istotą Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego celem jest realizacja zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłatą świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek. Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności.

Ze względu na powyższe regulacje, sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Oceniając w tym kontekście zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju naruszeń, które powodowałyby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Sąd stwierdza, że co do zasady ustalenia faktyczne poczynione przez organ są prawidłowe, w związku z czym będą one stanowiły podstawę kontroli zaskarżonej decyzji.

Organ administracji jednoznacznie wskazał, że w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności, których dotyczy wniosek skarżącego o umorzenie.

Zdaniem sądu jest to wniosek znajdujący uzasadnienie w aktach sprawy.

Należy podkreślić, że zobowiązany w skardze w ogóle nie forsował wystąpienia jakiejkolwiek okoliczności wskazanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i w związku z tym nie ma konieczności powielania w tym miejscu argumentacji organu.

Brak przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. sprawia, że organ nie mógł umorzyć składek i odsetek w oparciu o tę podstawę prawną.

Organ administracji rozważył możliwość umorzenia należności pod kątem zaistnienia szczególnych przypadków, które zostały określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust.1 pkt 1-3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku wystąpienia okoliczności enumeratywnie wskazanych w punktach 1 – 3.

Z treści przywołanej regulacji wynika, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko ich wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. Konstrukcja tego przepisu nie wyklucza wprawdzie realizacji ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym celem wykazania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia (por. wyrok z 5 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3467/18 – dostępny na stronie internetowej NSA w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, podobnie jak pozostałe orzeczenia przywołane w uzasadnieniu). W konsekwencji, to strona powinna wykazać konkretne okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Nie wykazując ich czy podając rozbieżne informacje, nie może czynić zarzutów organowi administracyjnemu, że nie poczynił w tym zakresie dodatkowych ustaleń.

Odmawiając umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ administracji wskazał, że analiza materiału zgromadzonego w sprawie wykazała, że strona prowadzi działalność gospodarczą od 2013r. W 2013 r. osiągnęła przychód w wysokości 14 148,22 zł i poniosła stratę w wysokości 4 633,89 zł; w 2014 r. przychód wynosił 52 209,98 zł, a dochód stanowiła kwota w wysokości 20 830,77 zł; w 2015 r. przychód wyniósł 46 899,04 zł, a dochód stanowiła kwota 9 145,91 zł; w 2016 r. przychód stanowiła kwota 53 220,28 zł, a dochód wyniósł 834,32 zł; w 2017 r. przychód wyniósł 53 176,81 zł, a dochód stanowiła kwota 8 741,34 zł.

Jak wynika ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która osiąga dochód w kwocie 800,00 zł miesięcznie (pracując na ½ etatu) oraz z dwiema córkami w wieku 18 i 23 lat, które nie osiągają dochodów. Stałe wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem, tj. wydatki opłaty eksploatacyjne wynoszą 600,00 zł oraz opłaty za ogrzewanie, które rocznie wynoszą około 3 000 zł, tj. 250,00 zł miesięcznie. Na ochronę zdrowia co miesiąc skarżący przeznacza kwotę 100 -200 zł. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 49 541,00 zł, które spłaca w miesięcznych ratach w wysokości 695 zł. Skarżący jest właścicielem domu o pow. 100 m 2. Nie jest również sporne, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą.

Z wniosku skarżącego o umorzenie należności składkowych wynika ponadto, że rodzina skarżącego wydaje miesięcznie 1500 zł na jedzenie. Natomiast z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że miesięczny dochód skarżącego po odliczeniu kosztów prowadzenia działalności wynosi 600 zł miesięcznie. W tym wniosku skarżący wskazał dodatkowo, że ponosi jeszcze wydatki na ubezpieczenie swoje w wysokości 300 zł miesięcznie i żony D. D. 50 zł miesięcznie.

Z akt sprawy wynika również, że skarżący nie zalega z opłatą należności podatkowych oraz nie korzysta z pomocy społecznej.

Analiza złożonych przez skarżącego dokumentów wskazuje zatem, że rodzina skarżącego uzyskuje dochód w wysokości 1400 zł ( dochód skarżącego 600 zł i dochód żony 800 zł). Miesięczne wydatki rodziny skarżącego wynoszą zaś 3595 zł ( 600 zł opłaty eksploatacyjne + 250 zł miesięczne rozliczenie kosztów ogrzewania, które rocznie wynoszą 3000 zł + 100-200 zł na ochronę zdrowia + 695 zł rata kredytu + 1500 zł na jedzenie + 350 zł na ubezpieczenia). W tej sytuacji zasadnie podnosi organ, że dane o dochodach skarżącego należy uznać za niewiarygodne. Dopiero w skardze skarżący oświadczył, że jest zmuszony korzystać z pomocy najbliższej rodziny, aby zadeklarowane wydatki pokryć. Tymczasem na etapie rozpoznawania wniosku organy nie miały takiej wiedzy, a jeżeli taka sytuacja faktycznie ma miejsce skarżący był obowiązany wykazać wiarygodność tego twierdzenie, że comiesięcznie uzyskuje od rodziny pomoc w wysokości 2000 zł. W przeciwnym wypadku zachodzi podejrzenie, że wnioskodawca osiąga dochody, których nie wykazał.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że skarżący nie wyjaśnił w pełni swojej sytuacji materialnej i bytowej, chociaż obowiązek wskazania tych informacji spoczywał na nim.

Równocześnie skarżący nie wskazał na zaległości w regulowaniu bieżących opłat. Jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, skarżący mimo podnoszonej pogarszającej się sytuacji materialnej, nie korzysta z pomocy społecznej w żadnym zakresie, która z założenia udzielana jest osobom znajdującym się w ciężkim położeniu (trudnej sytuacji materialnej). Należy zaznaczyć, że pomoc społeczna jest jedną z instytucji polityki społecznej państwa, w ramach której udzielane są świadczenia o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Korzystanie z takiej formy wsparcia, stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Prawidłowo również zauważył organ, że skarżący nie zalega z zapłatą podatków.

Z akt sprawy wynika również, że skarżący nie zalega ze spłatą rat kredytu. Uzasadnione jest również stanowisko Zakładu, że obciążenia kredytowe zobowiązanego nie są wystarczającą przesłanką dla umorzenia zaległości. Przyznanie priorytetu w zaspokajaniu należnościom prywatnym prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, gdyż skutkiem uwzględnienia żądania byłoby zwolnienie spod egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz zaległości, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym.

Organ słusznie zwrócił uwagę, że osoba zobowiązana powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS. W przedmiotowej sprawie skarżący prowadzi działalność od 26 marca 2013 r., a jak wynika z zaskarżonej decyzji pierwsze zaległości względem ZUS dotyczą okresu od 04/2013 - do 07/2013 następnie od 09/2013 – do 02/2019 r. Jak słusznie stwierdził Zakład zaniedbanie w tym zakresie dotyczy prawie całego okresu prowadzenia działalności, co skłania do wniosku, że skarżący w sposób rażący uchybił obowiązkowi ustawowemu i zasadzie obowiązującej wszystkich płatników, a więc powszechności w systematycznym opłacaniu składek.

Sąd podziela stanowisko Zakładu, że decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych . Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Brak środków finansowych na opłacenie składek ZUS nie uzasadnia prowadzenia nierentownej działalności gospodarczej i generowanie nowego zadłużenia.

Jednocześnie materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym dowody przedłożone przez stronę, nie wskazywały na wystąpienie przesłanki związanej z poniesieniem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Wręcz przeciwnie skarżący kontynuuje działalność gospodarczą i jak twierdzi czyni starania mające na celu poprawę sytuacji finansowej prowadzonego przedsiębiorstwa.

Podkreślić jeszcze raz należy, że zasadą powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie, a konieczność ich spłaty nie powinna być traktowana przez samego dłużnika w hierarchii jego wszystkich innych zobowiązań, w tym także o charakterze prywatnoprawnym, za obowiązek stojący na samym końcu. Podkreślenia również wymaga, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Wskazać również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Toteż, dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2018r. sygn.akt II GSK 2937/17 stwierdził, że "Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie sprzeciwia się interpretacji art. 28 ust. 3a i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. prowadzącej do przyjęcia, że przedsiębiorca, który nie wywiązywał się z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne doprowadzając do kumulacji należności, może uniknąć spłaty zaległości z tego tylko powodu, że powołał się na niewysokie dochody i związaną z tym dysproporcję między tymi dochodami, a zaległościami.".

Prawidłowe jest również stanowisko organu w kwestii niespełnienia przez skarżącego przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Organ nie negował problemów zdrowotnych skarżącego, ale stwierdził, że nie przedłożył on dowodów potwierdzających przewlekłą chorobę skutkującą pozbawieniem go możliwości uzyskiwana dochodu. Skarżący nie udowodnił również, by ze względu na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, nie był w stanie uzyskiwać dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia Zatem, jak słusznie zauważył organ, skarżący pomimo schorzeń jest zdolny do pracy, prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu dochody.

W orzecznictwie podkreśla się, że powołując się na tę przesłankę wnioskodawca winien wykazać, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy wskazanymi schorzeniami, a niemożnością uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie zaległych należności składkowych. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zachodzi skoro skarżący prowadzi nadal działalność gospodarczą.

Podkreślić należy, że sytuacja skarżącego nie musi mieć charakteru trwałego i może ulec zmianie. Skarżący dalej aktywnie prowadzi działalność gospodarczą i deklaruje jednocześnie, że czyni starania mające na celu poprawę sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, co rokuje uzyskiwaniem dochodów i ewentualną możliwością spłaty zadłużenia względem ZUS chociażby w systemie ratalnym.

Zdaniem Sądu skarżący nie podważył prawidłowości ustaleń faktycznych. Skarga sprowadza się wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji, nie wykazując jednocześnie, że uregulowanie należności ubezpieczeniowych na odpowiednich warunkach doprowadzi do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone.

Według Sądu, przeprowadzone ustalenia i ich ocena dają podstawę, by twierdzić, że interes indywidualny i interes publiczny były przez organ należycie rozumiane i należycie wyważone. Z omówionych powyżej powodów przyjęcie, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Trzeba bowiem jeszcze raz podkreślić, że skarżący nierzetelnie przedstawił sytuację materialną swojej rodziny wskazując jedynie na dochody w wysokości 1400 zł miesięcznie i wykazując wydatki na poziomie 3595 zł miesięcznie. W tej sytuacji słuszny jest wniosek organu, że przedstawione dane budzą poważne wątpliwość w kontekście uzyskiwanego przez skarżącego przychodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ wydatki rodziny znacznie przekraczają wielkość uzyskiwanych dochodów, a skarżący oświadczył, że nie korzysta z zasiłków pomocy społecznej oraz z innych form wsparcia. Dodatkowo skarżący nie wykazał zadłużenia w regulowaniu bieżących należności eksploatacyjnych, podatków oraz niemałej raty kredytu. Strona, która nierzetelnie przedstawia swoją sytuację materialną nie może zarzucać organom naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. "poprzez nieprawidłowe ustalenie, że skarżący ma możliwość uregulowania zaległości z tytułu składek podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że opłacenie jakiejkolwiek należności pozbawi skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i doprowadzi do całkowitej i trwałej niewypłacalności". Wobec powyższych ustaleń, których skarżący skutecznie nie zakwestionował, wbrew zarzutom skarżącego, Zakład prawidłowo ocenił, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że przyjęcie, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

Konkludując Sąd stwierdza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych przed wydaniem decyzji przeprowadził postępowanie dowodowe podejmując czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, ustalił aktualną sytuację życiową i materialną skarżącego, w tym źródła jego dochodów, posiadany majątek, ponoszone wydatki. W sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zgromadzony materiał dowodowy został oceniony zgodnie z zasadą wyrażona w art. 80 K.p.a., a sporządzone uzasadnienie decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 K.p.a.

Reasumując, z powyższych względów Sąd nie podzielił podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego tj. § 3 ust. 1pkt 1 rozporządzenia i przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. i na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

bg