Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2274/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145a
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. b
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2016 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej M. M. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 1990 r. A. M., J. R. i Z. P. wystąpiły o rekompensatę za nieruchomość pozostawioną we L. przez A. P., J. P. i M. P.

Następnie A. M. wnioskiem z dnia 28 sierpnia 2007 r. ponownie wystąpiła do Wojewody [...] o rekompensatę za mienie pozostawione we L. przez swojego ojca J.P.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2007 r., nr [...] - działając na podstawie art. 7 ust. 2 oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) - odmówił potwierdzenia A. M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ podniósł, że jednym z warunków, których spełnienie jest konieczne do potwierdzenia prawa do rekompensaty, jest wykazanie faktu zamieszkiwania właściciela pozostawionej nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast J. P. do dnia 1 września 1939 r. zamieszkiwał w miejscowości N., która nie znajduje się na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Po rozpatrzeniu odwołania A. M. od powyższego orzeczenia, zostało ono utrzymane w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1402/08, oddalił skargę A. M. na ww. decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2008 r., zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 515/09 oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku.

M. M. (jako spadkobierczyni A. M.) złożyła - na podstawie art. 2 pkt. 1 w związku z art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - wniosek o wznowienie postępowania, zakończonego ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2008 r. Do podania załączyła dokumenty, które w jej ocenie potwierdzają, że jej poprzednik prawny posiadał miejsce zamieszkania we L.

Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ww. ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2008 r.

Następnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] odmówił uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...].

Minister uzasadnił, że postępowanie w sprawie wznowienia postępowania ma na celu naprawienie konkretnych wad postępowania zakończonego ostateczną decyzją ujętych w formie podstaw wznowienia, zaś organ, prowadząc postępowanie na wniosek strony, związany jest podstawami wznowieniowymi, zawartymi w takim wniosku i nie może odnosić się do innych podstaw niewskazanych przez stronę.

Zgodnie ze znajdującą się w aktach sprawy kopią zaświadczenia z Archiwum Państwowego we L. z dnia [...] czerwca 2004 r. M. P. był właścicielem budynku w mieście L., przy ul. [...], Nr [...], według stanu na 1913 r. P. A był jednym ze współwłaścicieli budynku w mieście L., przy ul. [...], według stanu na 1935/1936 r. P. A., P. J., P. M. i R. A. (tak w dokumentach) byli współwłaścicielami budynku w mieście L., przy ul. [....], byli zameldowani i zamieszkiwali pod tym adresem, według stanu na 1937 r. P. a., P. J., P.M. i R. A. do rozpoczęcia II Wojny Światowej we wrześniu 1939 r., byli właścicielami budynku przy ul. [...] i do każdego z nich należało po jednej czwartej części tego budynku.

Z kolei zaświadczenie Archiwum Państwowego we L. z dnia [...] listopada 2010 r. wskazuje, iż P. A., P. J., P. M. i R. A. do rozpoczęcia II Wojny Światowej we wrześniu 1939 roku, byli właścicielami budynku przy ul. [...], byli zameldowani i zamieszkiwali w tym budynku i do każdego z nich należało po jednej czwartej części tego budynku.

Organ wyjaśnił, że wskazaną ustawą z 2013 r. dokonano zmiany przepisu art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., która sprowadza się do tego, iż w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r. wprowadzona została przesłanka miejsca zamieszkania na wymienionych terenach, której spełnienie oceniane jest z uwzględnieniem wskazanych w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., przepisów obowiązujących w dacie 1 września 1939 r. Przy czym Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12 wskazał, że przesłanka dotycząca miejsca zamieszkania w zakresie terminu, na który należy badać jej spełnienie, musi być konkretyzowana przez organ prowadzący postępowanie w określonej sprawie, w kontekście zdarzeń wskazanych w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Następnie Minister powołał treść art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580), art. 24 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), § 3 pkt 2 i § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu, co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych, co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych, co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) - wskazując jednocześnie, że od tak rozumianego zamieszkania odróżnić należy pojęcie czasowego pobytu.

Podniósł, iż dowody zgromadzone w toku postępowania, rozpatrywane we wzajemnej łączności wskazują, że J. P. był jednym ze współwłaścicieli nieruchomości położonej we L. przy ul. [...]. Nie pozwalają natomiast, w sposób nie budzący wątpliwości, na przyjęcie, iż główny i przeważający zakres jego działalności w okresie poprzedzającym rozpoczęcie II Wojny Światowej skupiał się we L., na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub, że wykonywał on tam swój zawód lub sprawował urząd lub, iż w tej miejscowości nastąpiło ześrodkowanie jego życia rodzinnego i zawodowego.

Z zeznań świadków: J. R., M.M oraz B.S wynika, że świadkowie czerpią swoją wiedzę odnośnie faktu zamieszkiwania J. P we L., na podstawie opowieści rodzinnych i relacji osób trzecich, a nie w oparciu o własne spostrzeżenia. Przy czym z poświadczenia obywatelstwa z dnia 5 stycznia 1938 r., wydanego przez Starostę Powiatowego [...], wynika, iż J. P. zamieszkiwał w N., powiat [...]. Pełnił on funkcję kierownika szkoły powszechnej w N., położonym w granicach Województwa [...], na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Członkowie najbliższej rodziny J. P., tj. jego dzieci K. i A., urodziły się w S. (położonym niedaleko N.), mieszkały w domu rodzinnym matki w S. (u dziadków) oraz w okresie poprzedzającym wybuch II Wojny Światowej uczęszczały do szkoły podstawowej w S., położonym w granicach obecnego Województwa [...].

Organ uznał, że J. P. , w okresie poprzedzającym wybuch II Wojny Światowej, niewątpliwe przyjeżdżał do L. z N., jak również posiadał niektóre swoje rzeczy osobiste w mieszkaniu położonym we L. W toku postępowania nie zgromadził natomiast dowodów pozwalających na jednoznaczne ustalenie, iż przed wybuchem II Wojny Światowej, to miasto L. było miejscem w którym nastąpiło "ześrodkowanie stosunków osobistych i gospodarczych" tej osoby, w rozumieniu przepisów, powołanych w znowelizowanym art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Nie można zatem stwierdzić, by wystąpiła podstawa do zmiany decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2008 r.

W rozdzielniku decyzji wskazano jako stronę postępowania wyłącznie J. R. i doręczono ją pełnomocnikowi tej osoby.

M.M., która nie otrzymała decyzji, zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając ww. decyzji naruszenie art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 151 § 1 pkt 1 kpa oraz zasady wynikającej z art. 6 w zw. z art. 7 i 8 kpa, poprzez dokonanie błędnej oceny prawnej okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Podniosła również zarzut naruszenia art. 2 pkt 1 lit a-c ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu, co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych, co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych, co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489).

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...].

Organ uzasadnił, że kwestię rekompensat za mienie zabużańskie reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przytoczył aktualne brzmienie art. 2 ww. ustawy oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. - którą dokonano nowelizacji wskazanego aktu z 2005 r. - stanowiącego, iż: osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 145a kpa, stosuje się odpowiednio, z tym, że termin na zgłoszenie żądania wznowienia postępowania wynosi 6 miesięcy i biegnie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Minister podniósł, iż z zeznań J. R., wynika, że nigdy nie zamieszkiwała ona we L., natomiast wiedzę o życiu rodzinnym i zamieszkiwaniu we L. czerpała od ciotki A.M. i od dziadka J. P . Świadek zeznała, że J. P. w latach trzydziestych pracował jako kierownik szkoły podstawowej w N. i latem 1939 r. został zmobilizowany, mieszkając we L., gdyż jego dzieci miały zacząć edukację od września. Cały czas jeździł między L., S. a N.. Rzeczy osobiste dziadków cały czas pozostawały we L. w domu J. P.

Z kolei M. M., zeznając w dniu 14 kwietnia 2015 r., wskazała, że J. P. w latach 20-tych na własną prośbę zrezygnował z czynnej służby wojskowej, ze względu na założenie rodziny i narodziny dzieci. Jej mama – A. M. z domu P., urodziła się [...] listopada 1926 r. w S., gdzie mieszkali jej dziadkowie. Po ślubie J. P. prawdopodobnie mieszkała u swoim rodziców. Dzieci J. i J, P. urodziły się w S., mieszkały w domu rodzinnym matki w S. oraz chodziły do szkoły podstawowej w S.. W momencie powzięcia wiadomości o chorobie nowotworowej J. i J. P. zamieszkiwali prawdopodobnie w S., zaś J. P., po podjęciu pracy kierownika szkoły powszechnej w N., w latach 30-tych, mieszkał sam w przybudówce przy szkole. Świadek nie posiadała wiedzy, czy J. i J. P. mieszkali we L.

M. M. przedłożyła oświadczenie złożone przez Z. P. przed notariuszem na okoliczność posiadania przez J. P. miejsca zamieszkania we L.. Zaś przy piśmie z dnia 13 maja 2015 r. oświadczenie w przedmiocie sprostowania swoich odpowiedzi na niektóre pytania, z którego wynika, m.in., że świadek wiedzę czerpie z przekazów rodzinnych, zgodnie z którymi J. i J. P. wraz z córkami K. i A., mieszkali we L. do ok. 1930 r., gdzie byli zameldowani i ze L. wiązali swoją przyszłość.

Odnosząc się do stanowiska strony, że miejscowością, w której J. P. miał "miejsce zamieszkania" pozostawał L. - w rozumieniu przepisów wymienionych w znowelizowanym art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 maja 2005 r. (w tym § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r.). - Minister Skarbu Państwa wyjaśnił, że w rozumieniu przedwojennych przepisów, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r., możliwa była sytuacja, w której dana osoba posiadała więcej niż jedno miejsce zamieszkania. Tym samym fakt, iż właściciel nieruchomości pozostawionej zamieszkiwał przed wybuchem II Wojny Światowej na obecnym terytorium RP nie wyklucza, że posiadał "dodatkowe" miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Niezależnie jednak od liczby posiadanych miejsc zamieszkania każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z ww. przepisów, tj. być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszkał z zamiarem stałego pobytu (art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych) lub miejscowością, w której pozwany przebywał z zamiarem stałego pobytu [art. 24 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934)] lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych (§ 3 pkt 2 rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r.). Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) miejscem zamieszkania jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania - właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności(pkt 1 ww. ustawy).

Jak wynika z analizy i oceny materiału dowodowego J. P. w latach 30-tych pełnił funkcję kierownika szkoły powszechnej w N., położonym na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Członkowie najbliższej rodziny J. P., tj. jego dzieci K. i A. urodziły się w S., mieszkały u dziadków, w domu rodzinnym matki w S. oraz w okresie poprzedzającym wybuch II Wojny Światowej uczęszczały do szkoły podstawowej w S.. J. P. w okresie poprzedzającym wybuch II Wojny Światowej niewątpliwe przyjeżdżał z N. do L.. W toku postępowania nie zgromadzono jednak dowodów potwierdzających, że we wskazanym okresie miasto L. było miejscem, w którym nastąpiło "ześrodkowanie stosunków osobistych i gospodarczych" tej osoby, w rozumieniu przepisów powołanych w znowelizowanym art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Nie można ustalić, że główny i przeważający zakres działalności J. P., w okresie poprzedzającym rozpoczęcie II Wojny Światowej, skupiał się we L. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub, że wykonywał on tam swój zawód lub sprawował urząd lub, że w tej miejscowości nastąpiło ześrodkowanie jego życia rodzinnego i zawodowego. Ze znajdujących się w aktach sprawy zeznań świadków: J. R., M. M. oraz B. S. wynika, iż świadkowie czerpią swoją wiedzę odnośnie faktu zamieszkiwania J. P. we L. na podstawie opowieści rodzinnych i relacji osób trzecich, a nie na podstawie własnych spostrzeżeń. Brak było zatem podstaw do zmiany decyzji.

Orzeczenie powyższe zostało doręczone tylko pełnomocnikowi M.M., co wynika z rozdzielnika zaskarżonej decyzji.

M. M. zaskarżyła w całości ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzuciła temu orzeczeniu:

I. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 151 § 1 pkt 1 kpa, poprzez utrzymanie w mocy decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia 26 sierpnia 2015 r., w sytuacji, gdy to na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2012 roku (SK 11/12) orzekł o niezgodności z Konstytucją RP art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014, poz. 1090 w zakresie, w jakim uzależniał prawo do rekompensaty od zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 roku na Kresach Wschodnich, a więc przepisu stanowiącego podstawę wydania decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia 24 lipca 2008 r.;

2. art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa w zw. z art. 76 § 1 kpa, poprzez nieuwzględnienie dokumentów urzędowych, stanowiących wiarygodne dowody potwierdzające, że L. był głównym ośrodkiem życiowym J. P. i jego rodziny, w którym były ześrodkowane jego stosunki osobiste i gospodarcze a to:

(I) zaświadczenia wydanego przez Wójta Gminy w B., woj. [...] z dnia [...] czerwca 2005 r., znak: [...], z którego wnika, że Urząd Gminy nie posiada w zbiorach meldunkowych dokumentów stwierdzających zameldowanie w okresie przed 1964 roku, tj. przed i po wojennych J.P. w N,

(II) zaświadczenia z Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], z którego jednoznacznie wynika, że: "[...] (tak w dokumentach) do rozpoczęcia II Wojny Światowej we wrześniu 1939 roku, byli właścicielami budynku przy ul. [...] No [...], byli zameldowani i zamieszkiwali w tym budynku (...) ",

(III) pisma Miejskiej Komunalnej Kasy Oszczędności we L. z dnia [...] listopada 1938 r. skierowane m.in. do [...] na adres [...]: "we L. ul. [...]" , a nie do N.,

(IV) wyroku Sądu Okręgowego we L. Wydział I Cywilny z dnia [...] grudnia 1937 r., sygn. akt [...]), w którego komparycji wymienia się adres [...] L. [/: "(...) z powództwa M. P. i J. P. we L. (...)";

w sytuacji, gdy art. 76 § 1 kpa stanowi, że dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone,

a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy i odmowę uchylenia własnych decyzji wydanych w dniach [...] sierpnia 2015 r. oraz [...] lipca 2008 r. i nie orzeczenie co do istoty poprzez: (i) uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2007 r. odmawiającej przyznania rekompensaty zabużańskiej i orzeczeniu o przyznaniu rekompensaty zabużańskiej w oparciu o operat szacunkowy znajdujący się w aktach niniejszej sprawy;

3. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa, poprzez błędne ustalenie, bez rozważenia wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie, że [...] nie był miejscem zamieszkania J. P., w rozumieniu przepisów wskazanych w art. 2 pkt 1 lit. a-c ustawy zabużańskiej, a to:

(I) oświadczenia B. S., złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej w Konsulacie Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej we L. przed Konsulem W. S. w dniu [...] lipca 2015 r.,

(II) protokołu z przesłuchania świadka - niebędącego osobą bliską w stosunku do wnioskodawczyni – Z. P., sporządzony w formie aktu notarialnego przez notariusza w [...] P. D, (Rep. A Nr [...]) na okoliczność posiadania przez J. P. miejsca zamieszkania we L.,

(III) protokołu z przesłuchania J. R. z dnia [...] kwietnia 2015 r. przed kierownikiem referatu Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Gminy [...] – H. P.,

(IV) kartki pocztowej wysłanej ze L. w 1928 r. przez starszą córkę J. P. – K. P. do swej kuzynki Z. P. zamieszkałej w miejscowości S.;

(V) zdjęcia córki J. P.— K. P. i kuzynki Z. P. wykonane we L. w czerwcu 1930 r. na ul. [...];

(VI) zdjęć rodzinnych P. z kamienic przy ul. [...] we L,

(VII) protokołu z przesłuchania M. M. z dnia 14 kwietnia 2015 r., złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej, z podpisem notarialnie poświadczonym z dnia 14 maja 2015 r., prostującym ww. protokół z jej przesłuchania z dnia 14 kwietnia 2015 r.;

4. naruszenie art. 80 kpa w zw. z art. 75 § 1 i 2 kpa. w zw. z art. 6 ust. 4 ustawy zzabużańskiej, poprzez wybiórczą ocenę zeznań wnioskodawczym oraz J. R.. a także pozostałych świadków złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej na okoliczność miejsca zamieszkania J. P. oraz nieruchomości i składników majątkowych pozostawionego mienia poza obecnymi granicami RP, w sytuacji gdy zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 20 września 1990 r., sygn. akt: III ARN 9/90, OSNCP 1991 nr 10-12, poz. 129, SN stwierdził że: "oświadczenia składane przez stronę w postępowaniu administracyjnym korzystają z domniemania prawdziwości", natomiast zgodnie z art. 75 § 1 i 2 kpa, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w tym oświadczenie strony.

5. naruszenie art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 15 kpa, a w konsekwencji także art. 138 § 1 pkt 1 kpa, bowiem organ ponownie rozpatrujący sprawę winien był odnieść się do istotnych z punktu widzenia prawidłowości wydanej uprzednio decyzji zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 16 września 2015 r., czego w rozpatrywanej sprawie nie uczynił, co odzwierciedla uzasadnienie zaskarżonej decyzji, albowiem istota postępowania administracyjnego w toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś jedynie na kontroli prawidłowości orzeczenia organu I instancji. Minister Skarbu Państwa, rozpoznając ponownie sprawę, nie odniósł się do w szczególności do zarzutów naruszenia: art. 151 § 1 pkt 1 kpa, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa w zw. z art. 76 § 1 kpa, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa, art. 80 kpa w zw. z art. 75 kpa w zw. z art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej;

6. naruszenie zasady wynikającej z art. 8 kpa w zw. z art. 11 kpa, poprzez pominięcie faktu, że na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2012 r. orzekł o niezgodności z Konstytucją RP art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej w zakresie, w jakim uzależniał prawo do rekompensaty od zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na Kresach Wschodnich, a więc przepisu stanowiącego podstawę wydania decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2008 r., nr. [...] - co oznacza, że organ poprzez odmówienie wnioskodawczyni przyznania prawa do rekompensaty (w oparciu o argumentację nieadekwatną po znowelizowaniu ww. przepisów), postąpił w sprzeczności z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej mimo, iż Trybunał Konstytucyjny potwierdził, że wnioskodawczyni (oraz innym zabużanom lub ich spadkobiercom w podobnym stanie faktycznym) nie można odmówić przyznania prawa do rekompensaty w związku z posiadaniem kilku miejsc zamieszkania;

7. naruszenie zasady wynikającej z art. 6 w zw. z art. 7 i 8 kpa, poprzez dokonanie błędnej oceny prawnej okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i błędne uznanie, że J. P. nie miał miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w rozumieniu znowelizowanych przepisów wskazanych w art. 2 pkt 1 lit. a-c ustawy zabużańskiej, przy braku jednoznacznych przesłanek negatywnych, które to stanowisko stoi w rażącej sprzeczności z wykształconą w prawie administracyjnym zasadą "in dubiis benigniora" zgodnie z którą w sytuacjach dwuznacznych należy przyjąć pogląd bardziej korzystny dla stron oraz zasadą "in dubio pro reo" zgodnie z którą, wszelkie wątpliwości prawne należy rozstrzygać na korzyść strony;

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 2 pkt 1 lit a-c ustawy zabużańskiej, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że spełnieniem przesłanki posiadania miejsca zamieszkania było przebywanie właściciela mienia zabużańskiego (corpus) na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie przed wybuchem II Wojny Światowej, w sytuacji, gdy znowelizowany przepis art. 2 pkt 1 nie przewiduje aby właściciel mienia zamieszkiwał bezpośrednio przed 1 września 1939 r. na Kresach Wschodnich, albowiem zgodnie treścią tego przepisu prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów powołanych w art. 2 pkt 1 lit. a-c, które to przepisy dopuszczały możliwość posiadania kilku miejsc zamieszkania na ówczesnym terytorium Polski;

2. § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do §18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489, w zw. z art. 2 pkt 1 lit c ustawy zabużańskiej, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zgodnie z § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r.: "Za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosowanie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której zainteresowana osoba posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania" - w sytuacji, gdy to we L. w jego kamienicy przy ul. [...] znajdowała się siedziba głównaJ. P i jego majętność w postaci nieruchomości oraz ruchomości. N. był miejscem pobytu czasowego J. P ., którmu przydzielono tam przybudówkę przy szkole, jego rodzina (żona i dwie córki) nie zamieszkiwała w N., a ponadto w niniejszej sprawie nie ma dowodu potwierdzającego, że N. był miejscem zamieszkania J. P. albowiem zgodnie z § 3 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. fakt zamieszkania potwierdza gmina na podstawie rejestru mieszkańców przez wystawienie "poświadczenia zamieszkania".

Podnosząc powyższe zarzuty, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa w zw. z art. 145a § 1 –ppsa skarżąca wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2015 r. a także utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2015 r.;

2) zobowiązanie Ministra Skarbu Państwa do wydania, w terminie 14-dniowym, decyzji uchylającej decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2008 r., oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2007 r. i rozpoznanie sprawy, co do istoty, poprzez wydanie decyzji merytorycznej w przedmiocie przyznania wnioskodawczyni prawa do rekompensaty z tytułu pozostawionych przez J. P. ww. nieruchomości we L. w oparciu o operat szacunkowy z dnia 16 sierpnia 2007 r., przedłożony do akt administracyjnych niniejszej sprawy, nie podlegający aktualizacji w zw. z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej.

W obszernym uzasadnieniu skargi strona wskazała, że nie można podzielić stanowiska Ministra przedstawionego w zaskarżonej decyzji, bowiem dokonał on dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów. Nie rozważył, czy po stronie J. P. był zamiar (animus) zamieszkania w N., w sytuacji gdy cały jego majątek znajdował się we L. Poza tym wskazała na stanowisko członków Komisji Skarbu Państwa, przygotowującej zmianę art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej, zgodnie z którym zmiana miała umożliwić nabycie rekompensaty również w przypadku, gdy właściciel miał kilka miejsc zamieszkania, co dopuszczało ówczesne prawo.

Podniosła też, iż organ pominął fakt, że żona J. P. wraz z córkami nie zamieszkiwały z nim w N., gdzie ww. właściciel nieruchomości sprawował funkcję kierownika szkoły, lecz miejscem ich zamieszkania pozostawał L. Przy czym jedynie z powodu choroby żony córki zamieszkały u jej rodziców w S.

Ponadto w ocenie skarżącej organ powinien, zgodnie z art. 7 i 8 kpa, uwzględnić słuszny interes strony, skoro nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny.

Odpowiadając na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 18 marca 2016 r. pełnomocnik skarżącej i uczestniczki postępowania oświadczył, że żona J. P. zmarła w 1931 albo w 1932 r. Ponadto zauważył, że przed Wojewodą toczy się postępowanie o rekompensatę za tą samą nieruchomość z wniosku J. R., na dowód czego okazał kopię postanowienia Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], którą dołączył do akt sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji, wydając zaskarżony akt, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna – aczkolwiek z innych przyczyn, niż wskazane w skardze.

Na wstępie należy wskazać, że przedmiotowe postępowanie toczyło się w trybie nadzwyczajnym - tj. wznowienia postępowania. Tryb ten jest instytucją procesową, która stwarza prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadą, wyliczoną enumeratywnie w przepisach kpa. Zatem zadaniem organu w tym postępowaniu administracyjnym jest zbadanie, czy przesłanka stanowiąca podstawę wznowienia postępowania rzeczywiście wystąpiła, a jeśli tak, to jaki wpływ wada ta miała na treść zaskarżonej decyzji.

Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2015 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 26 sierpnia 2015 r. – którą odmówił uchylenia swojej decyzji z dnia [...] lipca 2008 r., utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] października 2007 r. odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez J. P. poza obecnymi granicami Polski..

M. M., jako podstawę wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją z 2008 r. - powołała art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie ze wskazanym art. 2 ust. 1 ww. aktu, osoby którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 145a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 oraz z 2014 r. poz. 183), stosuje się odpowiednio, z tym że termin na zgłoszenie żądania wznowienia postępowania wynosi 6 miesięcy i biegnie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Przepisów art. 146 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) nie stosuje się. Natomiast w myśl ust. 3 tego art. przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do spadkobierców, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 1.

Mimo, że ze wskazanym wnioskiem o wznowienie wystąpiła tylko M. M., to należy mieć na uwadze fakt, iż wszczęcie postępowania w trybie zwykłym było rezultatem złożenia wniosku z dnia [...] grudnia 1990 r. o rekompensatę za nieruchomość pozostawioną we L., pochodzącym od A. M. (poprzedniczki prawnej M. M.) i J. R., jako spadkobierczyń po J. P. - byłym właścicielu pozostawionego mienia. Przy czym A. M. ponowiła swój wniosek w 2007 r.

Z tego też względu organ I, a następnie II instancji, zobowiązany był do prowadzenia jednego postępowania, dotyczącego rekompensaty za niniejsze nieruchomości w stosunku do wszystkich ww. spadkobierców byłego ich właściciela. Wszystkie wskazane uprzednio osoby, tj. następcy prawni J. P., mają interes prawny w uczestniczeniu w tym postępowaniu - ponieważ prawo do rekompensaty wchodzi w skład spadku po zmarłym.

Skoro zatem następcy prawni właściciela mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Polski posiadają interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu o przyznanie rekompensaty - to konstatacja ta rozciąga się także na postępowanie wznowieniowe w tym przedmiocie. Pominięcie jednej ze stron zarówno w postępowaniu zwykłym jak i w nadzwyczajnym powoduje, że naruszona zostaje zasada czynnego udziału strony w postępowaniu - co prowadzi do wystąpienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa.

W tym miejscu wskazać należy, iż przez pojęcie "interes prawny" określa się interes, który na zasadzie przepisu prawa może być zrealizowany za pomocą indywidualnego aktu administracyjnego. W konsekwencji postępowanie "dotyczy" interesu prawnego danego podmiotu w tym znaczeniu, że w rezultacie takiego postępowania wydaje się decyzję, która bezpośrednio rozstrzyga o uprawnieniach i obowiązkach tego podmiotu oraz pośrednio stanowi, w jaki sposób i w jakim zakresie rozstrzygnięcie to wpłynie na prawa i obowiązki innych podmiotów, których sytuacja prawna jest powiązana z sytuacją adresata (adresatów) decyzji. Ponadto istnienie interesu prawnego musi znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Samo faktyczne uczestniczenie określonego podmiotu w postępowaniu administracyjnym nie jest przesłanką uzyskania przezeń statusu strony, a także nie skutkuje nabyciem przez ten podmiot statusu strony, jeżeli nie ma on interesu uczestniczenia w tym postępowaniu opartego na przepisie prawa materialnego (W. Klonowiecki, Strona w postępowaniu administracyjnym, s. 40-41, zob. także wyrok NSA z 10 maja 2001 r., I SA 2595/99, Lexis.pl nr 8098295).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z [...] marca 1999 r., sygn. akt I SA 1189/98 cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami stosowania przepisu prawa materialnego (zob. także np. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 1998 r., sygn. akt II SA 1355/98).

Powyższe wywody potwierdzają zatem, że zarówno M. M., jak i J. R., posiadają interes prawny w kontrolowanym obecnie przez Sąd postępowaniu.

Wskazać też należy, iż zgodnie z brzmieniem z art. 145 § 1 pkt 4 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Przy czym pamiętać należy, że wznowienie postępowania z powołanej przyczyny następuje tylko na żądanie strony, a za stronę w rozumieniu powołanego wyżej przepisu uważa się wyłącznie taką osobę, która nie brała udziału w postępowaniu, nie zaś każdy inny podmiot, który występował w sprawie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Ke 702/14).

Natomiast w myśl art. 145 § 1 lit b, sąd zobowiązany jest do uchylenia decyzji w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Taka właśnie sytuacji wystąpiła w kontrolowanej sprawie.

Sąd uznał, że pełnomocnik skarżącej oraz uczestniczki postępowania - przedkładając na rozprawie postanowienie Ministra Skarbu Państwa, wydane na podstawie art. 37 kpa, dotyczące rozpoznania wniosku J. R. o rekompensatę - w istocie podniósł zarzut pominięcia tej strony w kontrolowanym przez Sąd postępowaniu. Wskazał więc na wystąpienie przesłanki wznowienia wymienionej powyżej.

W oparciu o dokonaną analizę akt sprawy Sąd uznał ten zarzut za zasadny.

W niniejszej sprawie, co wynika z akt administracyjnych sprawy, decyzja organu I instancji została doręczona pełnomocnikowi J. R., a nie wnioskodawczyni wznowienia M. M.. Z kolei decyzja wydana w II instancji została doręczona tylko pełnomocnikowi A. M. z pominięciem J. R.

Powyższe powoduje, że przy podniesieniu zarzutu, wskazującego na wystąpienie przesłanki wznowieniowej, Sąd zobowiązany był ją uwzględnić, bowiem w postępowaniu w sposób ewidentny organ pominął uczestnika postępowania, a okoliczność ta nie budzi najmniejszych wątpliwości.

Jednocześnie na uwagę zasługuje fakt, iż rozpoznając wniosek o wznowienie postępowania organ - w związku z powołanym zarzutem skargi - zobowiązany jest zbadać również tę przesłankę (tj. określoną w pkt 4 art. 145 § 1 kpa), bowiem jej wystąpienie w sprawie może determinować konieczność wznowienia postępowania i ponownego zbadania sprawy o rekompensatę za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - z udziałem wszystkich stron.

Z powyżej wskazanych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit. b i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.