Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1247/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Minister Środowiska
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134 par. 1,  art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art.10 par. 1,  art. 11,  art. 77 par. 1,  art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 5 pkt 3 i 19, art. 6 ust. 1,  art. 25 ust. 1 i 2,  art. 27 ust. 1,  art. 28,  art. 33,  art. 34,  art. 35a
journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
article: par.3  ust. 1  pkt 62
journal: Dz.U. 2004 nr 257 poz 2573
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r.w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na  środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na  środowisko
article: art. 46 ust. 1  pkt 2 i  ust. 2, art.51 ust. 1  pkt 1-3 i  ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 129 poz 902
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 Prawo ochrony środowiska - tekst jedn.
journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 206 poz 7 str. 7-50 polskie wydanie specjalne Rozdział 15tom 02 P. 102 - 145
law: Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2008 r. sprawy ze skargi W. C. i J. C. na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia - oddala skargę -


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 1247/08

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu wniosku Wójta Gminy [...], odmówił uzgodnienia w zakresie ochrony środowiska przedsięwzięcia polegającego na odbudowie małej elektrowni wodnej na rzece [....] w km [...] na działce nr [...] w [...] w gminie [...], ze względu na znaczące negatywne oddziaływanie przedsięwzięcia na projektowany specjalny obszar ochrony siedlisk "[...]" ([...]).

Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli W. C. i J. C. Żalący się zarzucili, że Wojewoda [...] rozpoznał sprawę według wybiórczo przyjętych przepisów prawnych oraz na podstawie stanowiska zawartego w opinii I. w O. Podnieśli również, że nie zostały uwzględnione pozytywne dla nich opinie.

Postanowieniem z [...] lipca 2007 r. nr [...] Minister Środowiska utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...].

W wyniku skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie z dnia [...] lipca 2007 r. zostało ono uchylone wyrokiem z dnia 13 listopada 2007 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1811/07.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że Minister Środowiska nie rozpoznał sprawy na nowo w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania ostatecznego postanowienia oraz nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia sprawy i ostatecznego jej załatwienia, czym naruszył art. 7 k. p. a., art. 77 § 1 k. p. a. i 80 k. p. a. W ocenie Sądu uzasadnienie faktyczne zaskarżonego postanowienia z dnia [...] lipca 2007 r. sprowadza się do przytoczenia pewnych fragmentów uzasadnienia postanowienia Wojewody [...], opinii prof. B. i P. z dnia 9 czerwca 2006 r., a nadto powołania się na Rekomendację 19/2 Helcom z 26 marca 1998 r. oraz ogólnikowego odniesienia się do treści zażalenia. Sąd stwierdził, że w uzasadnieniu zaskarżonego aktu organ przytoczył jedynie treść dowodów, na których się oparł, bez wskazania faktów, które uznał za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom (z powołaniem się na nie) odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Nie dokonał tym samym oceny dowodów zgodnie z zasadą unormowaną w art. 80 k. p. a., czyli w oparciu o przekonywujące podstawy, a nie według własnego uznania, i nie dał temu wyrazu w uzasadnieniu. Przez taki sposób działania organ naruszył również zasadę przekonywania (art. 11 k. p. a.) przez niewyjaśnienie stronie przesłanek rozstrzygnięcia.

Sąd uznał, że Minister Środowiska nie umożliwił skarżącym przed wydaniem postanowienia wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego sprawy, głownie z racji tego, że w postępowaniu zażaleniowym organ gromadził dodatkowe dowody z dokumentów. Takim postępowaniem naruszył kolejną z zasad ogólnych, mianowicie zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 § 1 k. p. a.).

Wbrew twierdzeniom skarżących Sąd uznał, iż protest Towarzystwa M. i opinia prof. B. (określone przez strony mianem dokumentów prywatnych) mogły zostać włączone przez organ do materiału dowodowego sprawy i ocenione według takich samych zasad dowodowych w sprawie jak każdy inny dowód z dokumentów. Natomiast - zdaniem Sądu - opinii prof. B. organy nie mogłyby potraktować jako opinii biegłego, albowiem biegłego w postępowaniu administracyjnym powołuje organ.

Minister Środowiska otrzymał od Sądu następujące wytyczne, którymi kierować się powinien przy ponownym rozpatrywaniu sprawy:

1) trzymać się ściśle tego, że uzgadnia inwestycję polegającą na odbudowie a nie

budowie małej elektrowni wodnej,

2) odnieść się do twierdzeń skarżących odnośnie przeciwpowodziowego wpływu

planowanej inwestycji oraz propozycji budowy dwóch przepławek dla wysokiego i

niskiego przepływu wód, co ich zdaniem zapewni wszystkim organizmom wodnym

żyjącym w [...] swobodną migrację oraz zachowanie drożności rzeki, tym samym

wyeliminuje negatywne oddziaływanie przedsięwzięcia na obszar Natura 2000

"[...]"; nadto do wątpliwości skarżącego - podniesionych na rozprawie -

co do stwierdzenia zawartego w opinii prof. B., iż na przedmiotowym odcinku

odbywa się faktycznie tarło łososia, jako że wedle wiedzy strony tarło odbywa się na

płytkich wodach,

3) mieć na uwadze dokładne położenie planowanej odbudowy MEW, z racji

twierdzenia skarżących, iż rzeka jest dostępna dla rozrodu ryb wędrownych jedynie do

spiętrzenia w [...],

odnieść się na zarzutów sformułowanych w zażaleniu,

dokonać oceny raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jak

każdego innego dowodu z dokumentów,

dokonać, również na powyższych zasadach, oceny dokumentów załączonych do

zażalenia i wszystkich innych zgromadzonych w sprawie (zarówno przytaczanych na

potwierdzenie prezentowanego przez organ stanowiska, jak i je negujących),

7) oprzeć rozstrzygnięcie na przekonywujących podstawach i dać temu wyraz w

uzasadnieniu,

8) zapewnić stronom czynny udział w postępowaniu.

Minister Środowiska po rozpatrzeniu sprawy (po wyroku WSA) postanowieniem z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r.

Organ odwoławczy przy wypracowaniu stanowiska wykorzystał uwagi i opinie znajdujące się w aktach sprawy m.in. Towarzystwa M., prof. B., [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...].

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że omawiane przedsięwzięcie ma być realizowane w projektowanym specjalnym obszarze ochrony siedlisk Natura 2000 "[...]" ([...]), objętego ochroną w myśl stosownych regulacji wspólnotowych (Dyrektywa Rady 92/43/EWG), przetransponowanych do prawodawstwa krajowego. Omawiany obszar, zgodnie ze Standardowym Formularzem Danych, swoim zasięgiem obejmuje m.in. liczne zakola, starorzecza, torfowiska, lasy łęgowe i zarośla wierzbowe pomiędzy [...] (leżącym powyżej [...]) a [...]. Na tym obszarze stwierdzono występowanie licznych gatunków ryb, w tym gatunki wymienione w Załączniku II Dyrektywy Rady 92/43/EWG: minóg morski, minóg strumieniowy, minóg rzeczny, łosoś atlantycki, koza, głowacz białopłetwy, a ponadto miętus, certa, lipień, troć wędrowna, pstrąg potokowy i tęczowy (str. 8 i 11 waloryzacji przyrodniczej).

Zdaniem organu odwoławczego planowana odbudowa małej elektrowni wodnej wraz ze stopniem piętrzącym stanowi zagrożenie dla obszaru Natura 2000, utworzonym m.in. ze względu na najlepsze warunki dla tarła łososia, gatunku z załącznika II do Dyrektywy Siedliskowej. W świetle wiedzy o wymaganiach ryb wędrownych, w tym łososia, nie ulega wątpliwości, że zachowanie drożności rzeki jest kluczowym i podstawowym warunkiem skutecznej ochrony. Ponadto naturalny charakter rzeki i jej dopływów umożliwia tarło także innym rybom łososiowatym. Projektowana inwestycja - odbudowa małej elektrowni wodnej [...] wraz z jazem - oznaczałaby wprowadzenie w nurcie rzeki nowej, praktycznie nieistniejącej obecnie przegrody o piętrzeniu wysokości 2,Om. Dla kwalifikacji oddziaływania nie ma znaczenia, że takie piętrzenie istniało przed II wojną światową. Za punkt wyjścia musi być uznany stan obecny, w którym wskutek zniszczenia jazu po II wojnie światowej, od kilkudziesięciu lat piętrzenie w tym miejscu nie istnieje, a rzeka od tego czasu zachowuje drożność dla ryb. Zagadnienie ochrony łososia, w tym renaturyzacja jego siedlisk i zachowanie/odtworzenie drożności ekologicznej rzeki jest niewątpliwie jednym z podstawowych działań ochronnych w obszarze Natura 2000 "[...]". Nie ma więc wątpliwości, że z punktu widzenia celów ochrony tego obszaru Natura 2000 wprowadzanie jakichkolwiek nowych przegród jest działaniem pogarszającym stan ochrony siedliska ryb wędrownych, w tym łososia. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w treści Standardowego Formularza Danych obszaru Natura 2000, w zgromadzonych w sprawie opiniach specjalistycznych, a także w międzynarodowych ustaleniach i rekomendacjach dotyczących ochrony łososia, w tym w Rekomendacji 19/2 HELCOM z 26.03.1998r. Odbudowany jaz byłby barierą dla gatunków ryb migrujących, będących przedmiotem ochrony obszaru "[...]", odcinając je od miejsc przydatnych do tarła. Przegrodzenie rzeki w [...] byłoby działaniem sprzecznym także z prowadzoną restytucją łososia w [...] oraz z zaleceniami HELCOM, dotyczącymi ochrony i poprawy populacji dzikiego łososia w obszarze M.

W ocenie organu odwoławczego planowana budowa dwóch przepławek może ograniczyć efekt barierowy piętrzenia, jednakże nie zlikwiduje go całkowicie. Dodatkowo spiętrzenie wody spowoduje zmiany warunków siedliskowych, których nie należy w żaden sposób ograniczyć. Z opinii prof. B. wynika, że w [...] piętrzenie nie istnieje. Po byłym jazie pozostały jedynie ruiny, czego efektem jest odzyskanie przez rzekę drożności, a szkody w środowisku spowodowane poprzednim piętrzeniem zostały przez przyrodę naprawione. Na obecny stan jazu wskazuje również raport oddziaływania (str. 8), w którym stwierdzono: "Istniejący zniszczony jaz wymaga odbudowy, w tym celu należy wyburzyć zniszczone filary i kładkę. Wykonać odbudowę zniszczonych filarów..."

Niezasadne jest zdaniem organu odwoławczego twierdzenie, że rzeka jest dostępna do rozrodu ryb wędrownych jedynie do spiętrzenia w [...] z uwagi na wadliwą przepławkę w tej miejscowości. Przyjmując kilometraż rzeki, za "Atlasem podziału hydrograficznego Polski" (Warszawa 2005), według metody od ujścia rzeki (0+00 km) do jej źródła, na podstawie dostępnych informacji internetowych (m.in. strona [...]) ustalono, że od nieczynnego młyna w [...] w górę rzeki (tj. powyżej [...]) zaczyna się odcinek, do którego dociera troć wędrowna, a ostatnio także łosoś, bowiem kres wędrówki tarłowej na rzece stanowi jaz w [...]. Potwierdzają to także badania prowadzone przez dr P. D. ("I." strona internetowa Towarzystwa M.). Choć tarło łososia odbywa się na płytkich wodach, to nie daje to jednak podstaw do twierdzenia, że na odcinku rzeki, będącego pod wpływem planowanego piętrzenia, nie znajdują się miejsca tarliskowe. Z raportu (str. 20) wynika, że średnia głębokość [...] od progu w [...] do elektrowni w [...] wynosi 3,13 m, natomiast od progu w [...] do [...] - 3,10 m. Skoro wskazane odcinki rzeki charakteryzują się taką samą głębokością, a na odcinku rzeki do piętrzenia w [...], zgodnie z raportem, znajdują się miejsca tarliskowe ryb łososiowatych, to tym samym mogą one występować na omawianym odcinku rzeki. Niewątpliwie ryby łososiowate poszukują na tarło miejsc żwirowych i piaszczystych, co jednak nie oznacza, że na odcinku oddziaływania piętrzenia nie ma takich miejsc. Na str. 23 raportu zapisano: "od projektowanego zbiornika "[...]" (km [...]) do źródeł koryto zbudowane z gruntów mineralnych. Dno piaszczysto-żwirowe, namulone".

Organ podał, iż w raporcie (str. 30) w rejonie planowanego przedsięwzięcia wskazano na występowanie m.in. gatunku krasnorostu zagrożonego "wymarciem" i jaskra (włosienicznika) wodnego. Pomiędzy [...] a ujściem [...] (powyżej [...]) znajdują się starodrzewia grądów, buczyn i dąbrów, a także występują skarpowe wysięki wód - źródliska (waloryzacja str. 8). W raporcie stwierdzono też, że starodrzewia grądów, buczyn i dąbrów nie będą podlegały lub będą podlegały w bardzo niewielkim stopniu oddziaływaniu planowanego przedsięwzięcia, bowiem jedynie w okresach wystąpienia stanów powodziowych nastąpi rozlewisko o powierzchni ok. [...] ha. W powyższej ocenie nie uwzględniono jednakże faktu, jak wynika z raportu (str. 13) i z "informacji o planowanym przedsięwzięciu" (pkt 4), że w wyniku przegrodzenia rzeki nie powstanie rozlewisko tylko zbiornik przepływowy o powierzchni zalewu ok. [...] ha. Zostaną więc zajęte obszary, które znajdą się w zasięgu cofki (rys. 1 waloryzacji) oraz grunt pod planowaną groblę (raport str. 7), mającą zlikwidować skutki piętrzenia na przylegającej działce. Mając na uwadze informacje zawarte w Standardowym Formularzu Danych omawianego obszaru Natura 2000 "[...]", ze względu na ochronę m.in. zbiorowisk włosieniczników, źródlisk, starodrzewia, zalewanie i tworzenie zbiorników retencyjnych, zmiana prędkości przepływu rzeki, kształtowanie poziomu wód poprzez piętrzenie, przegrodzenia oraz zmiana stosunków wodnych stanowią istotne zagrożenie siedlisk, dla których ochrony utworzono ten obszar.

Minister podniósł, że w raporcie (str. 32) jako argument przemawiający za odbudową jazu przywołuje się jego korzystne oddziaływanie na planowany powyżej [...] w km [...] zbiornik retencyjny z zaporą czołową. Strony w zażaleniu powołują się przy tym na pozytywną opinię [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] z dnia 29 marca 2005 r. W związku z tym organ zauważył, że budowa zbiornika [...] jest przedmiotem dyskusji w aspekcie ochrony obszaru Natura 2000 "[...]". Analizuje się zamiast budowy "mokrego zbiornika" na rzece wykonanie zbiornika "suchego", który gromadziłby wodę jedynie w okresie zagrożenia powodziowego [...]. Trzeba też zwrócić uwagę na kolejne pismo [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] z dnia 14 kwietnia 2008 r., z którego wynika, że uległa zmianie koncepcja zabezpieczenia przeciwpowodziowego doliny [...], której jednym z elementów była budowa zapory czołowej ze zbiornikiem retencyjnym (suchym lub mokrym). Rezygnacja z budowy zapory i zbiornika o powierzchni ok. [...] ha spowodowała, że poprzednia opinia [...] stała się nieaktualna. Nowa koncepcja przewiduje likwidację nieczynnego i zdewastowanego jazu w km [...] (planowanego do odbudowy przez skarżących) jako zbędnego dla planowanej przez Zarząd inwestycji. Dokonując analizy sprawy pod kątem możliwości uzgodnienia odbudowy MEW i jazu trzeba jednakże rozpatrywać ich oddziaływanie na środowisko biorąc pod uwagę oddziaływania już istniejące. Zdaniem organu argumentem w sprawie nie może być więc, podnoszone przez skarżących, korzystne oddziaływanie odbudowy jazu ze względu na nieprzesądzoną sprawę projektu zabezpieczenia przeciwpowodziowego doliny [...]. Odnośnie zarzutu naruszenia przepisów prawnych, a w szczególności art. 34 ustawy o ochronie przyrody organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 33 i 34 tej ustawy, zabronione jest podejmowanie działań mogących w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000. Planowane przedsięwzięcia, które nie są bezpośrednio związane z ochroną obszaru lub nie wynikają z tej ochrony, a które mogą na te obszary znacząco oddziaływać, wymagają przeprowadzenia postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, na zasadach określonych w ustawie Prawo ochrony środowiska. Na taki tryb wskazuje art. 33 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody. Prawo ochrony środowiska wymaga uzyskania, przed realizacją planowanego przedsięwzięcia, decyzji środowiskowej. Zgodnie z art. 35a ustawy o ochronie przyrody do decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wydawanej dla przedsięwzięcia, które może znacząco oddziaływać na obszary Natura 2000 stosuje się odpowiednio art. 34 i 35 w/w ustawy, które umożliwiają wydanie zgody na realizację przedsięwzięcia mogącego w znaczący negatywny sposób oddziaływać na obszar Natura 2000, jeżeli za jego realizacją przemawiają nadrzędne wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, brak jest rozwiązań alternatywnych oraz zapewnione zostanie wykonanie kompensacji przyrodniczej. Zatem podstawową kwestią przy wydawaniu zgody na realizację przedsięwzięcia jest ocena jego wpływu na obszar Natura 2000, a dopiero po uznaniu przedsięwzięcia za znacząco negatywnie oddziałujące na ten obszar, rozpatrywana jest kwestia nadrzędnego interesu publicznego, przy braku rozwiązań alternatywnych i przy zaprojektowaniu kompensacji przyrodniczej. W przedmiotowej sprawie w ocenie organu taka sytuacja nie zachodzi. Inwestor przewidział lokalizację elektrowni na swojej działce nr [...] w [...]. oraz odbudowę jazu w określonym miejscu rzeki, a więc nie można w tej sytuacji rozpatrywać rozwiązania alternatywnego. Obowiązkiem organu ochrony środowiska jest bowiem ocena planowanego przedsięwzięcia w sytuacji, gdy ma ono powstać w miejscu wybranym przez podmiot podejmujący jego realizację. Projektowana elektrownia wykorzystywałaby odnawialną energię wody, co oczywiście leży w interesie publicznym. Jednakże interes publiczny produkcji niewielkiej ilości energii elektrycznej zderza się z interesem publicznym zachowania we właściwym stanie siedlisk przyrodniczych, w tym ryb wędrownych oraz flory na terenie objętym ochroną. W tej sytuacji nie ma podstaw do przyjęcia, iż względy wykorzystania wód dla celów energetycznych są, co do zasady, nadrzędne w stosunku do ochrony cennych obszarów przyrodniczych, objętych systemem Natura 2000. Istotniejszą przesłanką interesu publicznego byłaby w tym przypadku realizacja planowanego przez [...] Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...]. projektu ochrony przeciwpowodziowej doliny [...].

W ocenie organu dla rozstrzygnięcia nie ma znaczenia uzgodnienie przedsięwzięcia przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z [...] marca 2006 r., gdyż jest to odrębne postępowanie.

O możliwości realizacji przedsięwzięcia nie przesądza też, wydana przez Wójta Gminy [...], decyzja z dnia [...] stycznia 2004 r. o warunkach zabudowy, która nie stanowi podstawy do odbudowy jazu i małej elektrowni wodnej. Organ orzekając w przedmiocie uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań nie jest więc związany ustaleniami wynikającymi z tej decyzji, w tym w kwestii możliwości lokalizacji inwestycji w określonym miejscu z uwagi na ograniczenia wynikające z potrzeby ochrony środowiska. Brak takiego związania jest następstwem zmiany procedury ocen oddziaływania na środowisko, dokonanej ustawą z dnia 18 maja 2005 r. o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 113, poz. 954). Prawodawca zmieniając system procedury ocen zmodyfikował dotychczasowe zasady, rezygnując m.in. z obowiązku przeprowadzania oceny przed określeniem warunków zabudowy. Równocześnie wprowadzono zasadę, że postępowanie w przedmiocie ocen jest odrębnym postępowaniem kończącym się wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Oznacza to, że warunki zabudowy mogą być ustalone bez rozważania kwestii objętych decyzją środowiskową, a organ właściwy w sprawach ochrony środowiska nie jest związany decyzją lokalizacyjną.

Zdaniem organu Wojewódzki Konserwator Przyrody nie wyraził w piśmie z dnia 14 czerwca 2005 r. pozytywnej opinii o przedsięwzięciu. W piśmie tym stwierdzono jedynie, że przedłożony raport wymaga uzupełnienia, bowiem nie wynika z niego, że planowane przedsięwzięcie ma być realizowane na obszarze Natura 2000 i że nie pogorszy stanu siedlisk przyrodniczych, dla których ochrony ten obszar został wyznaczony.

Podniesiono, że został umożliwiony stronom czynny udział w postępowaniu poprzez wystosowanie do żalących się pisma informującego o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie i zgłoszenia uwag.

Organ - biorąc pod uwagę charakter przedsięwzięcia oraz jego lokalizację -stwierdził, że będzie ono w znaczący sposób negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, przy czym nie spełnia przesłanek określonych w art. 34 ustawy o ochronie przyrody, wobec czego jego realizacja naruszyłaby przepisy ustawy o ochronie przyrody oraz przepisy Dyrektywy Rady 92/43/EWG.

Wobec powyższego, skoro w trakcie postępowania w sprawie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko planowane przedsięwzięcie zostało uznane za mogące w znaczący sposób negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000 i nie jest możliwe ograniczenie tego oddziaływania poprzez odpowiednie zmiany w projekcie czy sposobie realizacji, a jednocześnie przedsięwzięcie to nie spełnia przesłanek, określonych w art. 34 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, organ odmówił zgody na realizację przedsięwzięcia, poprzez odmowę uzgodnienia warunków jego realizacji.

W. C. i J. C. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] maja 2008 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r.

W ocenie skarżących organ nie zastosował się do wytycznych wyroku WSA z dnia 13 listopada 2007 r.

Skarżący podnieśli, że opinie Towarzystwa M. oraz prof. B. nie stanowią dowodów.

Organ błędnie powołuje się na uregulowania Natura 2000 [...], Dyrektywy Rady 92/43/EWG z załącznikami, Standardowy Formularz Danych i opracowanie dr. P. D., które nie dotyczą rzeki [...], lecz jej dorzecza.

Niezasadne jest w ocenie skarżących powołanie się na Rekomendację 19/02 HELCOM z 26 marca 1998 r. Zarówno Dyrektywa jak i Rekomendacja są wytycznymi do ustalenia obszaru specjalnej ochrony (OSO) i specjalnego obszaru (SOO). Rzeka [...] nie zalicza się do żadnych z tych ochron.

Zdaniem skarżących na [...] istnieją już przegrody np. w [...] (elektrownia) oraz pomiędzy [...] a [...] (stacja badawcza [...]). W [...] rzeka ma wolny nurt, a mała przepławka elektrowni w tej miejscowości utrudnia swobodne przemieszczenie się ryb. W tym stanie rzeczy nieprawdziwe jest twierdzenie organu, iż z punktu widzenia ochrony obszaru Natura 2000 "[...]" wprowadzenie jakichkolwiek nowych przegród jest działaniem pogarszającym stan siedliska ryb. Przy zastosowaniu przy odbudowie elektrowni wodnej wszystkich reżimów technicznych, łącznie z kratą ochronną dla ryb, skanerem podwodnym, zastosowaniem specjalnych szczelin i przepławek silniejszy nurt rzeki spowoduje, że ryby będą mogły swobodnie pokonać progi rzeki. Właśnie wtedy będą płynąć główne ciągi ryb, gdyż na przepławce jest silny nurt, który je wabi. Dzięki tym urządzeniom ryby będą mogły pokonać progi rzeki nawet do 2 m wysokości, aby dotrzeć do tarlisk. Jeżeli przy innych elektrowniach wodnych przepławki umożliwiają migrację ryb, to niezasadny jest zarzut, że odbudowany stopień uniemożliwi migrację ryb w górę rzeki. W ten sposób wymogi Natura 2000 nie przeszkadzają regulować rzeki.

W ocenie skarżących nowa koncepcja rozwiązania przeciwpowodziowego nie ma wpływu na realizacje inwestycji tym bardziej, że organ powołuje się na nieokreślone bliżej opinie specjalistyczne, przytacza jakiś raport i waloryzację bez bliższego określenia, co powoduje, że nie można tego zweryfikować.

Jednocześnie skarżący zaznaczyli, że nie byli w stanie zaznajomić się z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2007 r. (IV SA/Wa 2319/06), na który powołał się organ.

Zdaniem skarżących wezwanie w sprawie możliwości zapoznania się w ciągu siedmiu dni z materiałem dowodowym nie było wykonalne, co skarżący podali w piśmie z

dnia 12 czerwca 2008 r.

Ocena oddziaływania na środowisko jest ujęta w "Raporcie oddziaływania na środowisko" opracowanym przez mgr inż. Z. S. Opracowanie to spełnia wszystkie obecnie obowiązujące wymogi prawne. W raporcie tym brak przytoczonych przez organ zagrożeń.

Podniesiono, że odbudowa elektrowni leży w interesie publicznym, bowiem prawo Unii Europejskiej nakłada na Polskę obowiązek zwiększenia produkcji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych. Gdy się zważy powyższe oraz to, że obecny stan zrujnowanego jazu zagraża zdrowiu i życiu ludzi, a jego odbudowa będzie sprzyjać środowisku i wędrówce ryb, to niezasadne jest stwierdzenie, że te elementy nie są nadrzędne w rozpoznaniu interesu publicznego przemawiającego za uznaniem odbudowy elektrowni.

Niezrozumiałe jest również w ocenie skarżących dyskredytowanie decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2004 r. o ustaleniu warunków zabudowy.

Minister Środowiska w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sąd administracyjny ogranicza się do badania zaskarżonego postanowienia pod względem jego legalności, a więc zgodności z powszechnie obowiązującym prawem materialnym i procesowym obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego aktu Sąd bierze pod uwagę stan prawny na dzień wydania zaskarżonego aktu, w tym przypadku - na [...] maja 2008 r.

Jednocześnie stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p. p. s. a.", Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, iż zaskarżone postanowienie zostało poddane ocenie nie tylko w aspekcie twierdzeń skarżących.

Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.

Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. nr 92, poz. 880 ze zm.), zwanej dalej "u. o. p.", do form ochrony przyrody należą obszary Natura 2000. Obszar Natura 2000 może obejmować część lub całość obszarów i obiektów objętych pozostałymi formami ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-4 i 6-9 u. o. p. (art. 25 ust. 2 u. o. p.).

Sieć obszarów Natura 2000 jest nową formą ochrony przyrody, która została wprowadzona w związku z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej i jest konsekwencją postanowień dyrektywy Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikich ptaków, zwanej dalej "dyrektywą ptasią", oraz dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory, zwanej dalej "dyrektywą siedliskową". Pierwszy z tych aktów prawnych w art. 4 ust. 1 przewiduje wyznaczenie tzw. obszarów specjalnej ochrony (OSO). Natomiast drugi w art. 4 ust. 2 przewiduje tworzenie tzw. specjalnych obszarów ochronnych (SOO). Oba te rodzaje obszarów chronionych zgodnie z postanowieniami art. 3 ust. 1 dyrektywy siedliskowej składają się na europejską sieć obszarów Natura 2000.

W związku z tym, że dyrektywy Rady generalnie nie wywołują skutków prawnych na terenie państw członkowskich, ich postanowienia powinny być przetransponowane do systemu prawa krajowego. Wykonując to zadanie, polski ustawodawca w art. 25 ust. 1 u. o. p. określił, że na sieć obszarów Natura 2000 składają się: (-) obszary specjalnej ochrony ptaków (OSO), będący konsekwencją realizacji postanowień "dyrektywy ptasiej", a zdefiniowane w art. 5 pkt 3 u. o. p. oraz (-) specjalne obszary ochrony siedlisk (SOO), będące konsekwencją realizacji postanowień "dyrektywy siedliskowej", a zdefiniowane w art. 5 pkt 19 u. o. p. SSO jest to obszar wyznaczony, zgodnie z przepisami prawa Unii Europejskiej, w celu trwałej ochrony siedlisk przyrodniczych lub populacji zagrożonych wyginięciem gatunków roślin lub zwierząt lub w celu odtworzenia właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych lub właściwego stanu ochrony tych gatunków.

Stosownie do art. 33 ust. 1 u. o. p. zabrania się podejmowania działań mogących w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, z zastrzeżeniem art. 34 u. o. p. umożliwiającym zrealizowanie inwestycji, jeżeli przemawiają za tym konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, i wobec braku rozwiązań alternatywnych. Zakaz przewidziany w art. 33 ust. 1 u. o. p. stosuje się odpowiednio do projektowanych obszarów Natura 2000, znajdujących się na liście, o której mowa w art. 27 ust. 1 u. o. p., do czasu odmowy zatwierdzenia albo zatwierdzenia tych obszarów przez Komisję Europejską jako obszary Natura 2000 i ich wyznaczenia w trybie przepisów, o których mowa w art. 28 u. o. p. Specjalne obszary ochrony siedlisk minister właściwy do spraw środowiska wyznacza po uzgodnieniu z Komisją Europejską w terminie 6 lat od dnia zatwierdzenia tego obszaru przez Komisję Europejską.

Stosownie do art. 33 ust. 3 u. o. p. planowane przedsięwzięcia, które nie są bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 lub projektowanego obszaru Natura 2000 lub nie wynikają z tej ochrony, a które mogą na te obszary znacząco oddziaływać, wymagają przeprowadzenia postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, na zasadach określonych w p. o. ś.

Rodzaje przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko zostały określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz. U. nr 257 poz. 2573 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem z dnia 9 listopada 2004 r". § 3 ust. 1 pkt 62 tego rozporządzenia stanowi, że sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko mogą wymagać budowle piętrzące wodę lub inne urządzenia mające na celu piętrzenie wody na wysokość nie mniejszą niż jeden metr. W tym miejscu należy zaznaczyć, że planowane przedsięwzięcie ma piętrzyć wodę na wysokość dwóch metrów, stąd sporządzono raport o jego oddziaływaniu na środowisko.

Zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 2 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t. j.: Dz. U. z 2006 r. nr 129, poz. 902), zwanej dalej "p. o. ś.", w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia (29 maja 2008 r), realizacja planowanego przedsięwzięcia innego niż określone w art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 p. o. ś., które nie jest bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 lub nie wynika z tej ochrony, jeżeli może ono znacząco oddziaływać na ten obszar - jest dopuszczalna wyłącznie po uzyskaniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, zwanej dalej "decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach".

Przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach organ właściwy do jej wydania (w tym przypadku Wójt Gminy [...]) uzgadnia warunki realizacji danej inwestycji (art. 48 ust. 2 in principio p. o. ś.). W przypadku przedsięwzięć, które mogą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000 i nie są bezpośrednio związane z ochroną tego obszaru lub nie wynikają z tej ochrony, będących przedsięwzięciami, o których mowa w art. 51 ust. 1 pkt 3 p. o. ś. organem uzgadniającym jest wojewoda (art. 48 ust. 2 pkt 3 lit. b p. o. ś.). Stosownie do art. 51 ust. 1 pkt 3 p. o. ś. sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko wymagają planowane przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, dla których obowiązek może być stwierdzony na podstawie art. 51 ust. 2 p. o. ś. Obowiązek sporządzenia raportu dla takiego przedsięwzięcia stwierdza, w drodze postanowienia, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Postanowienie takie zostało wydane, a raport - sporządzony.

Zaskarżone postanowienie z dnia [...] maja 2008 r. utrzymało w mocy wydane przez Wojewodę [...] na podstawie art. 48 ust. 2 pkt 3 lit. b p. o. ś. postanowienie z dnia [...] sierpnia 2006 r. odmawiające uzgodnienia warunków w zakresie ochrony środowiska realizacji przedsięwzięcia polegającego na odbudowie małej elektrowni wodnej na rzece [...] w km [...] na działce nr [...] w [...] w gminie [...], ze względu na znaczące negatywne oddziaływanie przedsięwzięcia na projektowany specjalny obszar ochrony siedlisk "[...]" ([...]). Zaskarżone postanowienie jest więc aktem wydanym w postępowaniu uzgadniającym, będącym jednym z etapów postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, kończącym się wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Specjalny obszar ochrony o nazwie "[...]", zgodnie ze Standardowym Formularzem Danych, obejmuje m. in. naturalną rynnę rzeki [..., liczne zakola, starorzecza, torfowiska, lasy łęgowe i zarośla wierzbowe pomiędzy [...] a [...] oraz przełomowy odcinek rzeki [...] koło [...]. Nie są więc zasadne zarzuty skarżących, że organ błędnie powołuje się na uregulowania Natura 2000 [...], Dyrektywy Rady 92/43/EWG z załącznikami, Standardowy Formularz Danych, które nie dotyczą rzeki [...], lecz jej dorzecza.

W świetle cytowanego wyżej art. 33 ust. 1 u. o. p. nie można dokonywać działań mogących w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000 lub dla których projektuje się wyznaczenie takiego obszaru. Kwestią kluczową w rozpatrywanej przez organ sprawie była więc ocena, czy planowana odbudowa elektrowni wodnej może wywołać skutki, o których mowa w powyższym przepisie.

W ocenie Sądu nie można zarzucić organowi błędnego ustalenia w powyższym przedmiocie. Organ wykazał, że planowana inwestycja w sposób znaczący wpłynęłaby negatywnie na populację łososia atlantyckiego (Salmo salar), m. in. dla którego ochrony został wyznaczony projektowany obszar Natura 2000 "[...]". Wniosek taki wynika z informacji zawartych w standardowym Formularzu Danych dla tego obszaru, w którym zaznaczono, iż rzeka [...] posiada jedne z najlepszych w E. warunki dla tarła łososi, co zapewnia utrzymanie naturalnej populacji tego gatunku, a ponadto naturalny charakter rzeki i jej dopływów zapewnia tarło dla innych ryb łososiowatych: troci wędrownej, pstrąga potokowego i lipienia. Zachowanie takiego stanu wymaga zakazu budowania nowych przegród na rzece, natomiast istniejące, jeśli nie zostaną rozebrane, muszą być wyposażone w bardzo dobrze działające przepławki.

Wskazuje na to również znajdujące się w aktach sprawy stanowisko prof. R. B. z I. w O. datowanej na 4 lipca 2006 r. Zgodnie z tym dokumentem po istniejącym dawniej urządzeniu służącym do piętrzenia wody w [...] rzeka [...] odzyskała drożność. Szkody spowodowane przez piętrzenie zostały naprawione i gatunki wędrowne odzyskały możliwość naturalnego rozrodu. Odbudowa piętrzenia przerwie ciąg ekologiczny rzeki oraz zniszczy tarliska. Sąd w poprzednim wyroku z dnia 13 listopada 2007 r. podkreślił już, że opinia prof. B. mogła zostać włączona do materiału dowodowego sprawy i oceniona według takich samych zasad dowodowych w sprawie, jak każdy inny dowód z dokumentów. Nie jest ona natomiast opinią biegłego, albowiem biegłego w postępowaniu administracyjnym powołuje organ.

W ocenie Sądu zasadne jest stanowisko organu, że dla kwalifikacji oddziaływania nie ma znaczenia, że piętrzenie w [...] istniało do 1945 r. Za punkt wyjścia musi być uznany stan obecny, w którym wskutek zniszczenia jazu po ostatniej wojnie światowej piętrzenie w tym miejscu nie istnieje, a rzeka od tego czasu zachowuje drożność dla ryb.

W przekonywujący sposób organ dowiódł również, że łosoś dostaje się w górę rzeki poza spiętrzenie w [...], mimo wadliwej przepławki w tej miejscowości. Potwierdzają to badania prowadzone przez dr P. D. ("I."). Tarło łososia, z uwagi na podobną głębokość rzeki, ma niemalże takie same warunki między [...] a [...], jak między [...] a [...]. Skoro wskazane odcinki rzeki charakteryzują się taką samą głębokością, a na odcinku rzeki do piętrzenia w [...], zgodnie z raportem, znajdują się miejsca tarliskowe ryb łososiowatych, to tym samym zasadne jest twierdzenie, że mogą one występować w okolicach [...].

Zasadne przy tym jest stanowisko organu, że nowa koncepcja ochrony przeciwpowodziowej polegająca m. in. na rezygnacji z budowy zapory czołowej ze zbiornikiem o powierzchni ok. [...] ha spowodowała nieaktualność poprzedniej, korzystnej dla skarżących opinii [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] wyrażonej w piśmie z dnia 29 marca 2005 r.

Możliwość realizacji inwestycji, nawet przy stwierdzeniu jej negatywnego wpływu na chroniony obszar, jest możliwa - stosownie do art. 34 ust. 1 u. o. p. - jeżeli przemawiają za tym konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym i gospodarczym, i wobec braku rozwiązań wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2007 r. (IV SA/Wa 2319/06), na który powołał się organ. Każdy podmiot ma możliwość zwrócić się do sądu, który wydał dany wyrok, o udostępnienie mu go wraz z uzasadnieniem po pozbawieniu go cech umożliwiających identyfikację stron.

Uznać także należy, iż w ponownie przeprowadzonym postępowaniu Minister Środowiska umożliwił skarżącym przed wydaniem postanowienia wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego sprawy zgodnie z art. 10 § 1 k. p. a. Wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się jest uzasadnione koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji publicznej oczekiwać powinien na jej stanowisko w sprawie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa, pozostawiono wyłącznie jej uznaniu. W przypadku wyznaczenia - w ocenie strony -terminu zbyt krótkiego na zapoznanie się z aktami sprawy może ona wnioskować o jego przedłużenie. Skarżący po otrzymaniu w dniu 6 maja 2008 r. informacji o możliwości zapoznania się z aktami w ciągu siedmiu dni nie zgłosili wniosku o jego przedłużenie.

Biorąc pod uwagę wskazane powyżej okoliczności Sąd na podstawie art. 151 p. p. s. a. oddalił skargę.