Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 79/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1,2,4,5,10,16,27 Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska – Ziołek sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody K. - P. z dnia [...] września 2018 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...](czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją Wojewody K.-P. z dnia [...].09.2018r. nr [...] przyznano A. C. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko - L. C. w kwocie [...]zł miesięcznie w okresie od [...].10.2018r. do [...].09.2019r. i odmówiono przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko - M. C. w okresie od [...].10.2018r. do [...].09.2019r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu [...].08.2018r. do K. - P. Urzędu Wojewódzkiego wpłynął wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci. W toku postępowania ustalono, że mąż wnioskodawczyni, T. C. jest kierowcą międzynarodowym na terenie krajów objętych koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, zaś A. C. zamieszkuje wraz z dziećmi w [...] i jest nieaktywna zawodowo. Na tej podstawie organ stwierdził, że w sprawie zastosowanie będą miały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Organ I instancji ustalił, że T. C. uzyskał w roku bazowym 2017 dochód z tytułu zatrudnienia w kwocie netto [...] zł, z tytułu diet wypłaconych w polskiej walucie [...] zł oraz z tytułu diet w walucie obcej [...] euro, tj. po przeliczeniu [...] zł, co z kolei w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje kwotę [...]zł, a tym samym dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe przewidziane w przepisach ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W związku z powyższym, przyznał świadczenie wychowawcze tylko na drugie dziecko, zaś odmówił świadczenia na pierwsze dziecko w rodzinie.

A. C. zaskarżyła decyzję w zakresie odmowy przyznania świadczenia i zarzuciła niewłaściwość organu wydającego decyzję oraz niesłuszne doliczenie do dochodu rodziny, diet z tytułu podróży zagranicznej otrzymywanych przez T. C., pracującego jako kierowca. Podkreśliła też, że "przebywanie" męża poza granicami kraju ma charakter podróży a nie pobytu połączonego z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Na tej podstawie odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji oraz przyznanie świadczenia wychowawczego na M. C..

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 1, art. 2, art. 4, art. 5, art. 10, art. 13, art. 16 oraz art. 27 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1851) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

Zgodnie z art. 4 w/w ustawy, prawo do świadczenia przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Przyznanie przedmiotowego świadczenia na pierwsze dziecko w rodzinie uzależnione jest od spełnienia przez rodzinę kryterium dochodowego, które w omawianej sprawie wynosi [...] zł na osobę w rodzinie.

Zgodnie z art. 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci :

1. W przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie.

2. W przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

3. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się w przypadku wyjazdu poza granice Rzeczypospolitej Polskiej lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

4. W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

5. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 11.

T. C. jest pracownikiem wykonującym pracę najemną poza granicami Polski i w związku z tym wydany został druk A1 - zaświadczenie o ustawodawstwie dotyczące zabezpieczenia społecznego mającym zastosowanie do osoby uprawnionej, wystawiony na podstawie art. 11-16 rozporządzenia (WE) nr 883/2004. Ww. zaświadczenie upoważnia, oprócz korzystania z opieki medycznej, również do ubiegania się o prawo do świadczeń rodzinnych na terenie państw członkowskich, zaś powyższe wskazuje na występowanie w omawianej sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organem właściwym w odniesieniu do spraw, w których zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego jest, zgodnie z przepisami ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wojewoda, w przedmiotowej sprawie - Wojewoda K. - P.. Tym samym zarzut postawiony w odwołaniu, dotyczący wydania zaskarżonej decyzji przez niewłaściwy organ nie może zostać uznany za zasadny.

Pojęcie dochodu dla potrzeb ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zostało zdefiniowane w art. 3 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jak wynika z akt sprawy, T. C. jest zatrudniony jako kierowca przez polskiego pracodawcę i wykonuje pracę w kraju z możliwością delegowania poza granice [...], jest pracownikiem wykonującym pracę najemną w dwóch lub w kilku państwach członkowskich. Z tego tytułu uzyskuje dochód w postaci wynagrodzenia oraz diet.

Dochodem rodziny jest zatem dochód męża strony z tytułu zatrudnienia osiągnięty w roku bazowym 2017, włącznie z dietą. Zgodnie bowiem z orzecznictwem (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 stycznia 2013 r., sygn. akt: IV SA/G1 295/12, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 13 marca 2017 r., sygn. akt: IV SA/G1 955/16, wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt: III SA/Kr 541/17), diety wypłacone kierowcy transportu międzynarodowego zaliczają się do należności, o których mowa w art. 3 pkt. 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako uzyskane w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju. Jak podkreśla orzecznictwo, jeżeli wolą ustawodawcy było, aby przy ustalaniu prawa do świadczeń brano pod uwagę dochody ze wszystkich źródeł, a w tym także niepodlegające obowiązkowi podatkowemu, to pojęcie "należności ze stosunku pracy (...) osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" należy potraktować równie szeroko przyjmując, iż są to wszystkie uzyskiwane przez pracownika, w ramach stosunku pracy płatności. Bez znaczenia pozostaje, iż należności te nie stanowią wynagrodzenia w rozumieniu Kodeksu pracy, czy przychodu podlegającego opodatkowaniu w rozumieniu ustawy o podatku od osób fizycznych. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 lipca 2017 r. sygn. akt. III SA/Kr 457/17 stanowi, że diety wypłacone kierowcy transportu międzynarodowego zaliczają się do należności, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 u.ś.r., jako uzyskane w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju. W związku z powyższym, dieta kierowcy wraz z innymi składnikami wynagrodzenia (z ewentualną premią za pracę za granicą, ryczałtami za pracę w porze nocnej) wliczana jest do dochodu rodziny przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego. Należało zatem dokonać przeliczenia dochodu rodziny strony, z uwzględnieniem dochodu osiągniętego przez T. C. w 2017r. z tytułu zatrudnienia na stanowisku kierowcy. Jak wskazują akta sprawy, mąż odwołującej osiągnął dochód w łącznej wysokości (z uwzględnieniem diet) [...] zł ( tj. [...] zł + [...] zł + [...] zł). Na tej podstawie ustalono, że miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, z czego na osobę w rodzinie przypada kwota [...]zł, zaś powyższa kwota przekracza kryterium dochodowe przewidziane w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, po przeliczeniu dochodu rodziny, dochód ten przekracza kryterium dochodowe wynoszące [...] zł, a tym samym zasadna jest odmowa przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko i przyznanie tegoż świadczenia na dziecko drugie.

W skardze na wydaną decyzję, A. C. zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego w postaci:

a) art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w związku z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym uniemożliwienie skarżącej nabycia prawa do świadczenia wychowawczego na córkę M. C. w okresie od dnia [...] października 2018 r. do dnia [...] września 2019 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy,

b) art. 16 ust 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez zastosowanie w stanie faktycznym sprawy przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. .

a) art 7, 77, 80 k.p.a. poprzez nie dopełnienie obowiązku dokonania dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej całego materiału dowodowego, tj. oparcie się organu o jedyny dowód, jakim była opinia sądowo - psychiatryczna;

b) naruszenie art. 136 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie przez organ II instancji uzupełniającego postępowania wyjaśniającego;

c) rażące naruszenie zasady legalności działania organów administracji z art. 6 k.p.a., zasady pogłębiania zaufania obywateli do państwa z art. 8 k.p.a., zasady przekonywania obywateli z art. 11 k.p.a.

W związku z powyższym, wniosła o:

1) zmianę zaskarżonej decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze oraz o zmianę, poprzedzającej ją decyzji Wojewody K. - P. z [...] września 2018 r., nr [...] w pkt.1, poprzez przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę M. C., zarządzenie wypłaty skarżącej należnego świadczenia wychowawczego za okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019r. w kwocie po [...] zł za każdy miesiąc i przekazania tego świadczenia na wskazane konto bankowe, zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek od zaległości począwszy od dnia wniesienia skargi do dnia zapłaty,

ewentualnie uchylenie decyzji obu organów administracji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

2) orzeczenie o zwrocie skarżącemu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Organ II instancji utrzymał w mocy decyzję Wojewody K. - P.. SKO w T. nie odniosło się w przeważającej części do zarzutów strony wyszczególnionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji m.in. do zarzutu, iż w stanie faktycznym sprawy nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z powodu argumentów wskazanych w przedmiotowym odwołaniu; ponadto organ nie zajął stanowiska co do zarzutu, iż organ I instancji wyliczając dokładnie kwotowo otrzymane przez T. C. diety naruszył przepisy prawa, gdyż działał bez podstawy prawnej, żądając od wnioskodawczyni wskazywania ich wysokości.

Zaświadczenie A1 wskazuje, któremu ustawodawstwu dotyczącemu zabezpieczenia społecznego podlega dana osoba (korzystanie ze świadczeń zdrowotnych w państwie wykonywania pracy odbywa się na koszt państwa, które wydało zaświadczenie A1). Jednocześnie dokument A1 poświadcza, że osoba ta nie jest zobowiązana do opłacania składek w innym państwie członkowskim, zaświadczenie A1 jest podstawą do wydania EKUZ. Nawet w sytuacji kiedy pracownik jest oddelegowany do pracy za granicę na krótki okres (poniżej 2 lat) i jednocześnie jest objęty zabezpieczeniem społecznym swojego kraju pochodzenia, to kraj pochodzenia będzie odpowiedzialny za wypłacenie świadczeń rodzinnych. Jeżeli członkowie rodziny nie mieszkają w kraju, w którym dana osoba jest ubezpieczona, mogą przysługiwać jej świadczenia rodzinne z różnych krajów.

W takich przypadkach, właściwe organy krajowe uwzględnią sytuację obojga rodziców i zdecydują, który kraj w pierwszej kolejności jest odpowiedzialny za wypłacenie świadczeń. Decyzja ta będzie podejmowana zgodnie z zasadą pierwszeństwa. Organ zupełnie pomija fakt, że w stanie faktycznym sprawy nie mamy do czynienia z taką sytuacją. Wszyscy członkowie rodziny Ciołek mają miejsce zamieszkania w [...], a miejscem świadczenia pracy T. C. są C. (odpis umowy o pracę w aktach sprawy). W UE to, który kraj odpowiada za wpłacenie świadczeń społecznych, w tym również świadczeń rodzinnych (zasiłków rodzinnych i wychowawczych), zależy od statusu ekonomicznego oraz miejsca zamieszkania danej osoby - a nie od tego, jakie obywatelstwo posiada ta osoba.

Warunki, zgodnie z którymi rodzice otrzymują świadczenia rodzinne, są określone w przepisach krajowych. Z reguły rodzicom przysługuje prawo do pobierania świadczeń rodzinnych w konkretnym kraju UE, jeżeli:

-tam pracują

-pobierają z systemu ubezpieczeń społecznych tego kraju emerytury lub renty (np. renty inwalidzkie lub renty rodzinne)

Po prostu tam mieszkają.

Biorąc pod uwagę powyższe, wbrew rozważaniom SKO, to nie druk A1 daje możliwość ubiegania się o prawo do świadczeń rodzinnych na terenie państw członkowskich co implikuje, zdaniem organu, stosowanie w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Samo zaświadczenie A1 nie daje możliwości ubiegania się o rodzinne w innym kraju UE, gdzie wnioskodawca nie posiada miejsca zamieszkania. Tym samym, w niniejszej sprawie nie powinny mieć zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Zgodnie z art. 2 pkt i ustawy o.p.p.w.d. "dochodem" jest dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Oznacza to, że dochodem są praktycznie te przychody, które w danym roku, podlegają opodatkowaniu na podstawie m.in. art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W praktyce więc to przepisy podatkowe decydują do jakiego roku kalendarzowego należy zaliczyć uzyskiwane dochody (przychody). Zakres pojęcia "dochód" wyznaczony został w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym co do analizowanego okresu, bardzo szeroko. Są nim bowiem przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych), a także deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych). Co więcej, w definicji dochodu mieszczą się także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c cytowanej regulacji, wśród których ustawodawca wskazał między innymi (tiret 10) należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy Kodeks pracy. W orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje rozbieżność co do tego, czy powyższe diety stanowią dochód, o którym mowa w ustawie, a w szczególności, czy są one dochodem wymienionym w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 tej regulacji. Na tak postawione pytanie odpowiedzi negatywnej udzielił m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyrokach z dnia 13 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Go 147/11 oraz II SA/Go 77/11 i z 7 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Go 81/11, a także WSA w Gliwicach z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt IV SA/G1 86/13. W tych wyrokach stwierdzono, iż art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy nie znajduje zastosowania w przypadku diet otrzymywanych przez kierowców transportu międzynarodowego. Wykonując bowiem polecenia służbowe pracodawcy kierowca taki przebywa za granicą jedynie w związku i przez czas konieczny do jego wykonania. To "przebywanie" za granicą ma przy tym charakter podróży, a nie pobytu połączonego z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Z tych przyczyn, kierowcy transportu międzynarodowego, wykonującego podróż służbową, nie można uznać za osobę przebywającą czasowo za granicą.

Należności pracownika z tytułu podróży służbowych stanowią rekompensatę zwiększonych kosztów wynikających z pracy poza stałym miejscem pracy i w związku z tym nie są elementem wynagrodzenia.

Podróż pracownika jest podróżą służbową, gdy łącznie są spełnione warunki:

-jest to wyjazd na polecenie pracodawcy

-poza miejscowość, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałe miejsce pracy

- w celu wykonania zadania służbowego.

Brak którejkolwiek z tych cech wyklucza zakwalifikowanie wyjazdu jako podróży służbowej.

Podstawą odbycia i rozliczenia podróży służbowej jest polecenie wyjazdu służbowego, w którym pracodawca wskazuje w szczególności miejsce docelowe oraz termin podróży i konkretne zadanie, które ma zostać wykonane w ramach podróży służbowej. Rozumienie wyrażenia "przebywający czasowo za granicą" było przedmiotem orzecznictwa sądów. Zgodnie z przyjętą w orzecznictwie definicją, można uznać, że pobytem czasowym jest zamieszkiwanie - bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego - w innej miejscowości pod oznaczonym adresem. Podstawową różnicą między wskazanymi pojęciami: podróżą służbową a czasowym przebywaniem za granicą jest to, że w przypadku czasowego przebywania osoby za granicą nie mamy do czynienia z poleceniem odbycia podróży służbowej poza miejsce pracy, lecz z porozumieniem pracownika i pracodawcy w zakresie ustalania, że pracownik czasowo będzie wykonywał pracę w innym miejscu niż dotychczasowe. Stąd prawidłowa interpretacja brzmienia art. 3 pkt 1 lit c tiret 10 ustawy o rodzinnych, nie powinna prowadzić do interpretacji przyjętej przez organy, że do dochodu wchodzą należności ze stosunku pracy osób fizycznych przebywających czasowo za granicą skoro T. C. nigdy nie przebywał czasowo za granicą, a wykonywał jedynie polecenie służbowe pracodawcy jako kierowca ciężarówki.

Przyjęta przez organy interpretacja art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w związku z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nadmiernie rozszerzająca i sprzeczna z art. 21 ust. 1 pkt. 16 lit.a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Odpowiednikiem należności ze stosunku pracy o jakich mowa w art. 3 pkt 1 lit c triet 10 ustawy są przychody ze stosunku pracy wskazane w przepisie art.21 ust 1 pkt 20 1 ustawy podatku dochodowym od osób fizycznych, natomiast diety otrzymywane jako zwrot kosztów podróży służbowej wypłacane zgodnie z kodeksem pracy zwolnione są z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 16 lit a. W ocenie skarżącej, różnica wynikająca z tych dwóch przepisów jest zasadnicza, zwolnienie podatkowe na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 16 lit.a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych obowiązuje, jeżeli pracownik wykonuje zadania związane ze stosunkiem pracy poza stałym miejscem pracy wskazanym w umowie o pracę, gdyż przysługuje mu z tytułu podróży służbowej dieta wypłacana zgodnie z kodeksem pracy. Jak wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych, jeżeli zaś stale miejsce wykonywania pracy zgodnie z umową o pracę znajduje się w kraju, w którym wykonywana jest praca, to w tej sytuacji zastosowanie znajduje przepis art. 21 ust 1 pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który jest odpowiednikiem art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zakład pracy w zaświadczeniu o wynagrodzeniu wskazuje jedynie składniki o charakterze wynagrodzeniowym i zgodnie z zasadami opisanymi przez skarżącą zostało wystawione zaświadczenie o dochodzie jej męża. Skarżąca podkreśliła, że dokonywana w postaci diet rekompensata zwiększonych kosztów wyżywienia nie powiększa dochodu rodziny, a jedynie go uszczupla, a diety wypłacone zgodnie z kodeksem pracy, dochodem nie są i nie mogą być uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego. Diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych nie są wynagrodzeniem za pracę, są należnościami związanymi ze stosunkiem pracy, nie stanowią jednak dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Taką bowiem kwalifikacją mogą być objęte jedynie należności ze stosunku pracy osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą. T. C. nigdy nie był oddelegowany do pracy za granicą, więc nie przebywał tam czasowo ale odbywał jedynie podróże służbowe na polecenie pracodawcy. Podróż służbowa nie ma charakteru pobytu połączonego z zamieszkaniem, zatrudnianiem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy. Wobec powyższego, w opinii skarżącej, jej rodzina jest podwójnie poszkodowana.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga w zakresie odmowy przyznania świadczenia na pierwsze dziecko zasługuje na uwzględnienie.

W świetle art. 11 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Wojewoda jest właściwy do wydania decyzji w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż pełni funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej;

Stosownie do art. 2 pkt. 15 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przez przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należy rozumieć rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str.1 , z późn. zm.; Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, z późn. zm.) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1 z późn. zm.). Przepisy te mają na celu wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw. Kolizja taka może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy dochodzi do przyznania świadczeń w ramach różnych systemów zabezpieczenia społecznego. Obowiązek ustalenia, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obejmuje zatem sprawdzenie, czy przebywający poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest uprawniony do pobierania świadczenia. Do momentu powstania uprawnienia do świadczenia na terenie innego państwa członkowskiego zastosowanie ma bowiem wyłącznie ustawodawstwo polskie. (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lipca 2018r. I OSK 390/18 opubl. w CBOSA ).

Zgodnie z art. 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego. Z istoty bowiem koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wynika, że ma ono na celu poddanie osób przemieszczających się we Wspólnocie systemom zabezpieczenia społecznego tylko jednego Państwa Członkowskiego w celu uniknięcia zbiegu mających tu zastosowanie przepisów ustawodawstw krajowych oraz komplikacji, które mogłyby z tego wynikać – motyw 16 wstępu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ( WE) nr 883/2004.

W wyroku z dnia 17 stycznia 2018r. ( I OSK 972/16 opubl. w CBOSA ) dotyczącym wprawdzie interpretacji art. 23 a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że samo ustalenie, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie jest równoznaczne z tym, że osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie. Użyte w art. 23a ust. 5 i 6 ustawy pojęcie "podleganie ustawodawstwu innego państwa" należy rozumieć w taki sposób, że marszałek województwa ( obecnie wojewoda) w celu ustalenia faktu i okresu podlegania temu ustawodawstwu przez osobę uprawnioną lub członka jej rodziny, musi zbadać sam te okoliczności. W szczególności zaś powinien wyjaśnić, z jakich świadczeń dana osoba może skorzystać lub korzysta w państwie obcym. W praktyce zatem organ powinien wskazać przepis uprawniający obywatela polskiego pracującego na terenie państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji, do pobierania świadczenia rodzinnego w tym państwie, albo akt (rozstrzygnięcie, czynność) organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie rodzinne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu ( wyrok NSA z dnia 21 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 556/10, dostępny w CBOSA). W konsekwencji, marszałek województwa ( obecnie wojewoda ) nie może ustalić faktu podlegania obcemu ustawodawstwu jedynie na podstawie informacji o podjęciu zatrudnienia, ani nawet ubieganiu się o świadczenia rodzinne przez wnioskodawcę, czy członka rodziny wnioskodawcy w innym państwie. Takie okoliczności pozwalają marszałkowi województwa jedynie na ustalenie, że w danej sytuacji mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W dalszej kolejności organ ten przystępuje do zbadania, które unijne przepisy dotyczące ustawodawstwa mają zastosowanie, zgodnie z ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 11–16 rozporządzenia nr 883/2004 i szczególnymi normami dotyczącymi świadczeń rodzinnych, między innymi na podstawie art. 67-69 tego rozporządzenia. Z uwagi na zastosowanie tych samych regulacji prawnych i treść art. 16 ust. 6 i 7 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, powyższe uwagi mają zastosowanie także w rozpoznawanej sprawie.

Kluczowe zatem do ustalenia organu właściwego do rozpoznania sprawy było nie tylko stwierdzenie faktu wyjazdów ojca dzieci do innego państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów, ale również ustalenie, czy podlegał on ustawodawstwu państwa, o którym mowa w art. 16 ust. 1 ustawy, w zakresie wnioskowanych świadczeń w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Organ stwierdził, że mąż skarżącej jest pracownikiem wykonującym pracę najemną poza granicami [...] i w związku z tym wydany został druk A1 - zaświadczenie o ustawodawstwie dotyczące zabezpieczenia społecznego mającym zastosowanie do osoby uprawnionej, wystawiony na podstawie art. 11-16 rozporządzenia (WE) nr 883/2004. Ww. zaświadczenie upoważnia, oprócz korzystania z opieki medycznej, również do ubiegania się o prawo do świadczeń rodzinnych na terenie państw członkowskich, zaś powyższe wskazuje na występowanie w omawianej sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Według skarżącej, zaświadczenie A1 wskazuje, któremu ustawodawstwu dotyczącemu zabezpieczenia społecznego podlega dana osoba (korzystanie ze świadczeń zdrowotnych w państwie wykonywania pracy odbywa się na koszt państwa, które wydało zaświadczenie A1). Jednocześnie dokument A1 poświadcza, że osoba ta nie jest zobowiązana do opłacania składek w innym państwie członkowskim, zaświadczenie A1 jest podstawą do wydania EKUZ. Nawet w sytuacji kiedy pracownik jest oddelegowany do pracy za granicę na krótki okres (poniżej 2 lat) i jednocześnie jest objęty zabezpieczeniem społecznym swojego kraju pochodzenia, to kraj pochodzenia będzie odpowiedzialny za wypłacenie świadczeń rodzinnych. Jeżeli członkowie rodziny nie mieszkają w kraju, w którym dana osoba jest ubezpieczona, mogą przysługiwać jej świadczenia rodzinne z różnych krajów.

W rozpoznawanej sprawie samo ustalenie, że wydano zaświadczenie A1 nie jest wystarczające do uznania, że mąż skarżącej nabył uprawnienie. Niewątpliwie zaś wskazuje ono na występowanie w omawianej sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W dalszej części organ powinien jednak ustalić czy mąż wnioskodawczyni miał uprawnienia do świadczenia w innym państwie.

Dla należytego rozpoznania sprawy należało więc dokładnie prześledzić treść i sposób wykonania umowy łączącej męża skarżącej z pracodawcą i warunki oraz czas wykonywania umowy w kraju i poza granicami.

Zgodnie z art. 12 Rozporządzenia nr 883/2004 osoba, która wykonuje działalność jako pracownik najemny w państwie członkowskim w imieniu pracodawcy, który normalnie prowadzi tam swą działalność, a która jest delegowana przez tego pracodawcę do innego państwa członkowskiego do wykonywania pracy w imieniu tego pracodawcy, nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego, pod warunkiem że przewidywany czas takiej pracy nie przekracza 24 miesięcy i że osoba ta nie jest wysłana, by zastąpić inną delegowaną osobę.

Ustalenia te powinny opierać się na współpracy krajowych instytucji państw członkowskich i polegać na wymianie danych niezbędnych do ustalenia praw i obowiązków ubezpieczonych oraz świadczeniobiorców. Wprost stanowi o tym art. 11 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym Wojewoda wymienia dane w zakresie świadczenia wychowawczego w ramach Systemu Elektronicznej Wymiany Informacji dotyczących Zabezpieczenia Społecznego, o którym mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, za pośrednictwem punktu kontaktowego, o którym mowa w art. 12 ust.2. Jak już wcześniej wskazano do momentu powstania uprawnienia do świadczenia na terenie innego państwa członkowskiego zastosowanie ma bowiem wyłącznie ustawodawstwo polskie (por. wyroki NSA z 21 lipca 2010 r. I OSK 556/10, z dnia 22 listopada 2017 r. I OSK 243/16 i I OSK 245/16 opubl. w CBOSA).

Ustalenie przez organ, że w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 4) wiąże się ze zmianą właściwości rzeczowej organu do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, o czym jest mowa w art. 16 ust. 5 ustawy. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 11, tj. w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.

W konsekwencji ustaleń wojewody, że w sprawie mają zastosowanie materialne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego powstaje obowiązek dla organu właściwego do wydania decyzji w przedmiocie świadczenia wychowawczego od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 6).

Wobec powyższego należało przyjąć, że wydanie decyzji bez dokonania właściwych ustaleń, o których mowa wyżej, było w przedmiotowej sprawie przedwczesne.

Z tych względów na podstawie art. 145 §1 pkt.1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2018r. Poz. 1302 ) należało uchylić w zaskarżonej części decyzję organu odwoławczego oraz decyzję Wojewody.