Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 459/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2022 r. sprawy ze skargi L. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2022 r., nr SKO Gd/5112/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 16 sierpnia 2021 r. L. B. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Wójta Gminy K. (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną córką M. G.

Decyzją z 2 września 2021 r. Wójt, na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w K. z 29 sierpnia 2001 r. M. G. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dzieciństwa, zaś orzeczenie wydano na stałe. Wójt wskazał, że sprawowanie stałej opieki nad córką zostało potwierdzone przez pracownika socjalnego w rodzinnym wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym

w miejscu zamieszkania. Z wywiadu wynika, że L. B. sprawuje stałą opiekę nad córką M., bez tej pomocy córka nie byłaby w stanie prawidłowo funkcjonować.

Organ pierwszej instancji wskazał następnie, że Wnioskodawczyni zakończyła zatrudnienie w 2000 r. i uzyskała prawo do emerytury z uwagi na sprawowanie opieki nad dzieckiem ze względu na jego stan zdrowia. W 2019 r., gdy Strona skończyła 60 lat, złożyła wniosek do ZUS o przeliczenie emerytury. Wysokość emerytury od 1 marca wynosi 1.471,42 zł netto. Wójt zaznaczył, że L. B. oświadczyła, iż obecnie nie poszukuje pracy, ponieważ przebywa na emeryturze, jednakże wnioskuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie różnicy między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego

a otrzymywaną emeryturą lub przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w całości przy zawieszeniu emerytury.

Zdaniem organu pierwszej instancji ustalone prawo do emerytury jest przesłanką do negatywnego rozpatrzenia złożonego przez Stronę wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wójt wskazał, że przepisy u.ś.r. dotyczące warunków nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego regulują sytuacje, w których świadczenie to nie przysługuje. Jedną z okoliczności wykluczających możliwość przyznania świadczenia wskazuje art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a tej ustawy, stanowiąc, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Jednocześnie ustawodawca nie przewidział możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że czym innym jest ustalone prawo do emerytury a czym innym pobieranie (wypłata) emerytury przez uprawnioną osobę. Prawo do emerytury powstaje z dniem spełnienia przez osobę uprawnioną wszystkich wymaganych prawem warunków do jej nabycia, a więc powstaje z mocy ustawy, jest ściśle związane z daną osobą i nie można się go zrzec. Również zawieszenie wypłaty pobieranego świadczenia na wniosek osoby pobierającej emeryturę nie skutkuje tym,

że osoba traci ustalone decyzją właściwego organu prawo do emerytury. Jedynie na skutek takiego wniosku zostaje zawieszone prawo do wypłaty emerytury danej osobie, ale nie oznacza to, że ustaje prawo do emerytury tej osoby. W ocenie Wójta gdyby ustawodawca uzależnił prawo danej osoby do świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty emerytury, to ww. przepis u.ś.r. stanowiłby, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę pobiera emeryturę.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 20 kwietnia 2022 r. utrzymało ją w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że interpretując literalnie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. można istotnie dojść do wniosku, że prawo wnioskodawcy do emerytury stanowi podstawę do odmowy przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium przychyliło się jednak do prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiska, zgodnie z którym powyższy przepis powinien być interpretowany również

z uwzględnieniem wykładni celowościowej i systemowej. Odwołując się do judykatury organ odwoławczy wskazał, że organy administracji publicznej powinny dokonywać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w celu realizacji konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Pozbawienie osób uprawnionych do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne powoduje naruszenie powyższych zasad, w szczególności, gdy świadczenia wskazane w tym przepisie są niższe od świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby opiekujące się niepełnosprawnym w stopniu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia są bowiem w identycznej sytuacji - bez względu na to, czy są uprawnione do pobierania emerytury, czy też nie. W związku z tym osoby mające ustalone prawo do emerytury powinny mieć możliwość wyboru świadczenia. Wybór ten powinien być dokonany poprzez rezygnację ze świadczenia o niższej kwocie, czyli rezygnację z emerytury.

Po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie dowodów Kolegium doszło jednak do wniosku, że Wnioskodawczyni nie spełnia wymogów przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności zaś wskazanego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymogu istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad M.G. a rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Organ odwoławczy przyznał, że córka Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże jest w dużym stopniu samodzielna w codziennym funkcjonowaniu. Przede wszystkim spożywa sama przygotowane posiłki, sama załatwia potrzeby fizjologiczne, samodzielnie porusza się po mieszkaniu, a także poza nim (sama jeździ na spotkania z psychologiem, odwiedza ojca, wykupuje leki). Większej opieki i pomocy wymaga w przypadku incydentów pogorszenia stanu psychicznego. W stanach dobrego samopoczucia nie wymaga natomiast ciągłego lub wielogodzinnego nadzoru. Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego Kolegium wskazało, że M. G. w ciągu dnia spędza czas

w swoim pokoju albo pomaga matce w gotowaniu. Zdaniem organu odwoławczego córka Strony nie znajduje się w stanie, który skazywałby ją całkowicie na pomoc i opiekę drugiej osoby. Wprawdzie nie potrafi sama wykonać niektórych czynności, takich jak uczesanie się, czy zawiązanie butów (najprawdopodobniej nie byłaby też w stanie sama przygotować sobie posiłku, czy ciepłego napoju), niemniej jednak nie potrzebuje pomocy przy spożywaniu posiłków, skorzystaniu z toalety, przemieszczaniu się. Kolegium przyznało,

że zdarzają się u niej sytuacje, w których znaczna pomoc i opieka jest jej niezbędna, nie jest to jednak stan permanentny. W ocenie organu odwoławczego w podobnych sytuacjach znajdują się także niejednokrotnie rodzice małoletnich dzieci - wielokrotnie osoby takie pracują zawodowo, natomiast w trakcie choroby dziecka albo muszą pozostać w domu, albo zorganizować dla niego opiekę.

Kolegium stanęło na stanowisku, że zakres opieki sprawowanej przez Stronę nad córką nie jest na tyle duży, aby uniemożliwiał jej podjęcie pracy zarobkowej. Organ odwoławczy wskazał, że gdy M. G. jest w dobrym stanie psychicznym L. B. musi przygotować dla niej posiłki i leki, dopilnować by wykonywała ćwiczenia fizyczne, wykonać z nią ćwiczenia umysłowe, zmierzyć ciśnienie, natomiast gdy u córki dochodzi do pogorszenia stanu zdrowia Wnioskodawczyni musi wykonać przy niej wszystkie czynności związane z codziennym funkcjonowaniem. Podkreślono jednak,

że sytuacja związana z gorszym samopoczuciem córki nie występuje stale, zasadniczo M. G. jest w dużym stopniu samodzielna i nie wymaga wielogodzinnego nadzoru i pomocy w codziennych czynnościach.

Kolegium zaakcentowało, że czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie zaliczają się do zakresu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna i jej opiekun prowadzą jedno gospodarstwo domowe. Wskazano, że Strona zamieszkuje wspólnie z córką, oczywiste jest zatem, że wszelkie czynności domowe wykonuje nie tylko dla córki, ale także dla siebie. Wykonywałaby je także wówczas, gdyby nie sprawowała opieki nad córką. Biorąc pod uwagę wyłącznie te codzienne czynności, które Strona wykonuje w ramach opieki nad córką, organ odwoławczy stwierdził, że nie zajmują jej one tyle czasu, że podjęcie pracy byłoby w jej przypadku wykluczone. Kolegium podniosło, że ponieważ Strona jest na emeryturze i nie jest w pełni sił (cierpi na migotanie przedsionków), ewentualne zatrudnienie najprawdopodobniej miałoby ograniczony zakres i nie byłaby to praca na pełen etat.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że M. G. nie znajduje się pod wyłączną opieką Wnioskodawczyni, gdyż uczestniczy w terapii zajęciowej poza domem, które trwają 6-7 godzin w systemie: tydzień zajęć, trzy tygodnie przerwy. Opieka nad córką jest zatem częściowo sprawowana także przez pracowników profesjonalnej placówki. Wskazano również, że gdy Strona wyjeżdża po zakupy, córka jest pod opieką swojego brata, który pracuje w domu. Ponadto M. G. utrzymuje kontakt ze swoim ojcem, odwiedza go, może liczyć na jego pomoc. Istnieje zatem możliwość podziału opieki nad córką pomiędzy oboje rodziców, zaś to, że są oni rozwiedzeni nie ma w sprawie żadnego znaczenia. Opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem jest bowiem prawnym i moralnym obowiązkiem obojga rodziców. Mając to na uwadze Kolegium podniosła, że skoro ojciec nie uchyla się od kontaktów z córką i świadczenia jej pomocy, nie można uznać, że M. G. jest całkowicie uzależniona od opieki świadczonej przez Stronę. Natomiast uczęszczanie przez córkę na zajęcia terapeutyczne, nawet z trzytygodniowymi przerwami, powoduje,

że Wnioskodawczyni dysponuje czasem, który mogłaby wykorzystać na wykonywanie pracy zarobkowej.

Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że stan zdrowia M. G. oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie uniemożliwiają Wnioskodawczyni podjęcia zatrudnienia. Kolegium przyznało, że Strona z całą pewnością opiekuje się córką, jednak nie jest to opieka permanentna po pierwsze z racji stanu zdrowia córki, a po drugie współdzielenia tej opieki z placówką opiekuńczą i byłym mężem. Te okoliczności nie pozwalają na stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z aktywności zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem wynagrodzeniem za sprawowanie opieki, lecz rekompensatą za utratę możliwości zarobkowania w związku ze sprawowaną opieką.

W skardze na decyzję organu odwoławczego L. B. oświadczyła, że wróciła do nazwiska rodowego J., załączając kserokopię decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. z 1 marca 2022 r.

Skarżąca podniosła, że z jednej strony Kolegium uznaje, iż niższe świadczenie emerytalne od świadczenia pielęgnacyjnego narusza konstytucyjne zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej, by z drugiej strony - naruszając wszelkie zasady, w tym sprawiedliwości społecznej i przyzwoitości - występując przeciw przedstawionym orzeczeniom, odmawia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oceniając stan zdrowia M.G., jej potrzeby oraz charakter sprawowanej przez Skarżącą opieki całkowicie dowolnie.

Odnosząc się do argumentacji organu odwoławczego prezentowanej w zaskarżonej decyzji Strona podniosła, że jest różnica pomiędzy "prowadzeniem gospodarstwa"

i robieniem tego samego wraz z odpowiedzialnością za drugiego człowieka (dla siebie robimy co chcemy, jak chcemy i kiedy chcemy). Skarżąca podkreśliła, że - wbrew ustaleniom Kolegium - były mąż od rozwodu, który miał miejsce w 2003 r., nie dzieli z nią opieki nad córką. Natomiast do placówki, na warsztaty terapeutyczne, gdzie M.G. zajmuje się nie jedna osoba (jak ma to miejsce w domu), a cały sztab ludzi, córka uczęszcza nieregularnie od niedawna, od kiedy Skarżąca jest na emeryturze.

Podniesiono, że Kolegium przyrównuje opiekę sprawowaną przez Stronę do opieki nad zdrowym dzieckiem, jednakże opieka nad zdrowym dzieckiem kończy się, kiedy dziecko dorasta, kończy 18 lat. Ponadto zdrowe dziecko, kiedy się przeziębi nie rozmawia z radiem, ani nie rzuca filiżankami w domowników, nie bywa półprzytomne w stanach odurzenia lekami psychotropowymi. Tymczasem M. G. ma już 37 lat i ciągle jest pod opieką Skarżącej, gdyż według orzeczenia "wymaga stałej opieki osób trzecich" i "jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Zdaniem Strony Kolegium nie posiada kompetencji do obalania orzeczenia lekarzy orzeczników.

Skarżąca podkreśliła, że czym jest wieloletnia opieka nad fizycznie i umysłowo niepełnosprawną osobą, zmaganie się z zapewnieniem jej warunków do życia, tak naprawdę może ocenić tylko osoba wykonująca tę pracę. Strona przyznała, że córka porusza się samodzielnie, ale w ograniczonym zakresie, bo ma problem z utrzymaniem równowagi w wielu sytuacjach. Nie przestawi jednak gorącego garnka, nie przeniesie kubka z gorąca herbatą, nie ugotuje sobie posiłku, bo nie zrozumie i nie zapamięta przepisu. Nie ubierze się sensownie bez pomocy, nie napali w piecu, nie narąbie drewna, przez co nie zagrzeje sobie wody do kąpania, a kąpać się musi codziennie. Zdaniem Skarżącej jej córka jest dzieckiem w dorosłym ciele (opóźnienie umysłowe na poziomie umiarkowanym), co na przestrzeni lat sprawiało jej wiele wyzwań. Córka nie rozumie tego, co dzieje się z jej ciałem (pobudzenie seksualne itp.). Inne są "problemy" z osobą wymagającą permanentnej opieki w sensie niesamodzielnego poruszania się, a inne

z osobą niepełnosprawną umysłowo, która uważa, że jest dorosła, może robić co chce, ale nic nie musi i za nic nie odpowiada. W ocenie Strony stan jej córki nie ulegnie polepszeniu.

Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i wyrównanie różnicy w świadczeniach, jeśli nie od dnia, w której nastąpiła ta różnica, to przynajmniej od dnia złożenia wniosku do organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z 23 czerwca 2022 r. Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 20 kwietnia 2022 r. utrzymująca

w mocy decyzję Wójta Gminy K. z 2 września 2021 r. odmawiającą Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną córką M. G.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która

w art. 17 określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego

w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku

z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z przytoczonej wyżej regulacji świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała.

W niniejszej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia, aczkolwiek analiza uzasadnień decyzji wydanych przez te organy daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem odmiennych przesłanek negatywnych.

Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zakreślona przez art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyż Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury. Organ odwoławczy uznał natomiast, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką nie zachodzi związek przyczynowy (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Wójta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, które Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, zgodnie

z którym celowe jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej omawianej regulacji, na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. Potrzeba takiego działania wynika m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. u.ś.r. ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury

i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł

i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a obecnie jest już znacznie wyższe od najniższej emerytury (od 1 stycznia 2022 r. wynosi 2.119 zł). Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe

(zob. wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r.

sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, czy z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która wskazywałaby na wyeliminowanie

z kręgu osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo,

a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak

i faworyzujących. Biorąc zatem pod uwagę sformułowane w Konstytucji RP zasady: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej

i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69), uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego

(w niniejszej sprawie emerytury), zaś wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury.

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie Kolegium, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną córką.

W rozpoznawanej sprawie okoliczność posiadania przez M. G. orzeczenia o niepełnosprawności wydanego 29 sierpnia 2001 r. przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. jest bezsporna. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r.,

poz. 573 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że z uwagi na stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności M. G., który datuje się od dzieciństwa, właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia jej stałej opieki osób trzecich. W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia

w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze (pkt 5), konieczność uczestnictwa

w terapii zajęciowej (pkt 6) oraz korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia

w samodzielnej egzystencji (pkt 7).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku

z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu

o niepełnosprawności.

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (w tym wywiadu środowiskowego z 19 sierpnia 2021 r.) wynika, że M. G. (ur. w [...] r.) zamieszkuje wspólnie

z matką i bratem. Zgodnie z przedłożoną przez Skarżącą dokumentacją medyczną jej córka cierpi na dziecięce porażenie mózgowe oraz schizofrenię paranoidalną, jest upośledzona umysłowo w stopniu umiarkowanym. Stan psychiczny M. G. pogarsza się, gdy zostaje ona w domu sama lub wyłącznie pod opieką brata. Od lipca 2021 r. córka Skarżącej bierze udział w terapii zajęciowej (na zajęcia wyjeżdża około godziny 8-9, a wraca około godziny 13-14), która odbywa w systemie: tydzień zajęć, trzy tygodnie przerwy. M. G. samodzielnie spożywa posiłki. Zwykle po śniadaniu spędza czas w swoim pokoju, czasem pomaga matce w gotowaniu. Gdy jest w złym stanie psychicznym wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych. Wiele czynności dnia codziennego córka Skarżącej wykonuje samodzielnie, a nawet - jak określono to

w wywiadzie środowiskowym - "walczy" o swoją niezależność. M. G. sama załatwia swoje potrzeby fizjologiczne, jednak nie potrafi sama się uczesać, przygotować herbaty, zawiązać butów (nosi buty na rzepy), wejść na stołek. Przy poruszaniu korzysta czasami z kul łokciowych.

Z poczynionych przez orzekające w sprawie organy ustaleń wynika również,

że osobą sprawującą opiekę nad M. G. jest Skarżąca (ur. w [..] r.). L. J. ma średnie wykształcenie i 20 lat przepracowała w [....]. Decyzją

z 8 sierpnia 2019 r. Stronie przyznano świadczenie emerytalne, którego wysokość w chwili składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wynosiła 1.471,42 zł netto miesięcznie. Po przyznaniu emerytury Skarżąca pracowała sprzątając prywatne domy i - zgodnie z jej oświadczeniem - gdyby mogła pracować nadal by w ten sposób dorabiała. Do 26 września 2003 r. L. J. pozostawała w związku małżeńskim z B. G., który mieszka w tej samej miejscowości co Skarżąca i jej córka. Skarżąca podała, że gdy córka jest w dobrej kondycji jej opieka ogranicza się do asekuracji przy niektórych czynnościach (przykładowo przy przygotowaniu posiłków), natomiast gdy jest w złym stanie psychicznym wymaga "całościowej" opieki, w tym wybudzania po lekach. Zaznaczono przy tym,

że zakresu czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą nad córką nie można dokładnie określić, ponieważ są one zależne od jej samopoczucia.

Zdaniem Sądu z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, że opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności sprawuje matka niepełnosprawnej M. G., czyli Skarżąca. Zgromadzony materiał dowodowy

w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka Skarżącej nad córką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane wyżej czynności są konieczne, aby zapewnić jej właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonej niepełnosprawności.

W związku z powyższym przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez organ odwoławczy, zgodnie z którym Skarżąca, która sprawuje opiekę zgodnie

z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę

o charakterze stałym i długoterminowym oraz jako opiekun niepełnosprawnego (dorosłego) dziecka współdziała na co dzień w procesie jego leczenia i rehabilitacji (co w sprawie nie zostało podważone), może ponadto podjąć zatrudnienie np. w czasie, w którym M. G. przebywa na terapii zajęciowej, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Należy wskazać, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17

ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki

i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W ocenie Sądu zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą jest zgodny z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie podważa twierdzeń Skarżącej

o sprawowaniu przez nią opieki w sposób stały oraz długotrwały pomimo tego, że jej niepełnosprawna córka przez jeden tydzień w miesiącu przez kilka godzin dziennie przebywa poza domem (na terapii zajęciowej). Wykonywanie przez opiekuna w tym czasie nawet zwykłych czynności związanych z zapewnieniem podopiecznemu właściwych warunków życia (w tym załatwianie codziennych sprawunków i dbałość o dom),

z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia podopiecznego (których szczegółowy opis Strona przedstawiła w trakcie postępowania), również stanowi opiekę nad osobą niepełnosprawną, której organy nie zdołały podważyć ustaleniami przeciwnymi. Czas pobytu córki poza domem daje bowiem Skarżącej możliwość wykonywania czynności zabezpieczających podstawy ich wspólnej egzystencji i pozwala na całkowite skoncentrowanie się na pomocy córce w niezbędnym zakresie po jej powrocie do domu. Organy nie wykazały, że przy skali zaangażowania w opiekę nad córką, wynikającej ze stanu jej zdrowia i ograniczeń w samodzielnej egzystencji, w trakcie pobytu córki na terapii Skarżąca wykonuje czynności niezwiązane z opieką, które mogłyby zaprzeczyć związkowi przyczynowemu pomiędzy opieką a brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia.

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18). Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę pogląd ten podziela. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 359/22).

Zdaniem Sądu uwadze organu odwoławczego umknęła specyfika choroby, na jaką cierpi córka Skarżącej. Schizofrenia jest przewlekłą chorobą psychiczną cechującą się zaburzeniem w sposobie myślenia, postrzegania, porozumiewania się, a także spłyconym

i niedostosowanym afektem (ekspresją emocjonalną). Choroba ta charakteryzuje się znacznym upośledzeniem w postrzeganiu rzeczywistości oraz zmianami w sposobie zachowania pacjenta. Oczywiste więc jest, że osoba chora na schizofrenię wymaga innych czynności opiekuńczych niż np. osoba ze schorzeniami fizycznymi (np. sparaliżowana, leżąca). W literaturze fachowej wskazuje się, że choć leczenie schizofrenii przebiega najczęściej farmakologicznie, to wymaga również ukształtowania podtrzymującego środowiska rodzinnego i społecznego jako istotnego czynnika modyfikującego przebieg choroby. Mimo, że M. G. nie jest osobą leżącą, to i tak Skarżąca sprawuje przy niej czynności opiekuńcze, które dostosowane są do przebiegu i rodzaju jej choroby. Nie można podzielić stanowiska Kolegium, że skoro Skarżąca zamieszkuje wspólnie z córką, to oczywiste jest że wszelkie czynności domowe wykonuje nie tylko dla córki, ale także

i dla siebie i że wykonywałaby je także wówczas, gdyby nie sprawowała opieki nad córką, bez uwzględnienia tego, że córka cierpi na schizofrenię paranoidalną, musi przyjmować odpowiednie leki, które pozwalają jej na funkcjonowanie w społeczeństwie i redukcję objawów choroby.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wprost przyznaje, że gdy

u M.G. dochodzi do pogorszenia stanu zdrowia Skarżąca musi wykonać przy córce wszystkie czynności związane z codziennym funkcjonowaniem. Kolegium podkreśla jednocześnie, że sytuacja związana z gorszym samopoczuciem córki nie występuje stale (s. 5). Przyznając, że zdarzają się sytuację, w których znaczna pomoc Skarżącej i opieka nad córką jest niezbędna, organ odwoławczy zaznacza następnie, że nie jest to jednak stan permanentny. Jest to o tyle trafne stwierdzenie, o ile uwzględnia specyfikę choroby,

z którą zmaga się córka Skarżącej. Przebieg schizofrenii paranoidalnej może być bowiem ciągły i postępujący lub epizodyczny, wówczas występują okresy nasilenia objawów choroby i powrotów do częściowego zdrowia. Nie da się zatem przewidzieć ani tego, kiedy objawy choroby się nasilą, ani tego, w jakim rozmiarze te nasilenia wystąpią.

Podkreślaną przez Sąd wyżej okoliczność potwierdza m.in. znajdująca się w aktach sprawy karta informacyjna leczenia szpitalnego, z której wynika, że w okresie od 5 do 30 października 2012 r. M. G. była hospitalizowana w Szpitalu [....]. Powodem umieszczenia w szpitalu była nagła zmiana zachowania - córka Skarżącej rozmawiała z telewizorem, ze zmarłymi, śmiała się nieadekwatnie, zadawała dziwne pytania, demolowała pokój, biegała nago po mieście. Przy przyjęciu do szpitala M. G. była niespokojna, niedostosowana afektywnie, rozkojarzała się, halucynowała słuchowo, wypowiadała urojenia posłannictwa, misji. Częściową poprawę uzyskano po włączeniu farmakologii. Przy wypisie pacjentka nadal wypowiadała urojenia owładnięcia, prześladowcze, była ksobna i labilna emocjonalnie (k. 14 akt administracyjnych). Nie ulega zatem wątpliwości, że choroba córki Skarżącej cechuje się nieprzewidywalnością.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdza, że gdy Skarżąca wyjeżdża po zakupy M. G. jest pod opieką swojego brata, który pracuje w domu. Zdaniem Sądu jest to stwierdzenie wewnętrznie sprzecznie, skoro bowiem brat M. G. pracuje w domu (najprawdopodobniej zdalnie), to oczywiste jest, że nie może opiekować się w tym czasie swoją niepełnosprawną siostrą. Dalej Kolegium wskazuje,

że ponieważ Skarżąca jest na emeryturze i nie jest osobą w pełni sił (cierpi na migotanie przedsionków) to ewentualne zatrudnienie najprawdopodobniej miałoby ograniczony zakres i nie byłaby to praca na pełen etat. Oceniając z kolei to stwierdzenie należy podkreślić, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby niepodejmowanie lub rezygnacja

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej dotyczyło wyłącznie pracy na pełen etat. Skarżąca wskazywała, że zajmowała się sprzątaniem prywatnych domów (co zajmowało zapewne kilka godzin dziennie), nie może jednak tego sposobu zarobkowania kontynuować, gdyż musi poświęcić się opiece nad niepełnosprawną córką.

Podsumowując należy stwierdzić, że Skarżąca spełnia wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jest matką, która nie podejmuje pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad córką legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie wystąpiła również żadna

z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., która pozbawiałaby Stronę wnioskowanego świadczenia.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że orzekające w sprawie organy naruszyły przepisy prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia

w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła Skarżąca w piśmie procesowym z 23 czerwca 2022 r. (k. 22 akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]