Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 443/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), Sędzia WSA Izabela Ostrowska, Protokolant spec. Katarzyna Ławnik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2017 r. sprawy ze skargi Wojewódzkiego Zespołu Specjalistycznej Opieki Zdrowotnej [...] na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie naruszenia zbiorowych praw pacjentów oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., Nr [...] Rzecznik Praw Pacjenta na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 i 2, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. oprawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz art. 104 § 1 i 2 k.p.a.- ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego: 1) uznał praktyki stosowane przez Wojewódzki Zespół Specjalistycznej Opieki Zdrowotnej, polegające na respektowaniu szczególnych uprawnień pacjentów, o których mowa w art. 47 c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wyłącznie w zakresie pierwszorazowych wizyt w poradniach specjalistycznych, mające na celu ograniczenie prawa pacjentów do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 6 ust. 2 ustawy, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i nakazuje ich zaniechanie; 2) zobowiązał podmiot leczniczy do: a) usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów poprzez poinformowanie każdego z pacjentów Zespołu w okresie od 1 stycznia 2016 r. do dnia doręczenia niniejszej decyzji, posiadających szczególne uprawnienia o których mowa w art. 47 c ustawy o świadczeniach, o zmianie zasad udzielania świadczeń zdrowotnych osobom szczególnie uprawnionym określonych w informacjach zatytułowanych: "Komunikat w sprawie zmiany zasad udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym. Dotyczy pacjentów pierwszorazowych" oraz "Zasady udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym" w wyniku usunięcia w nim zapisów ograniczających szczególne uprawnienia ww. pacjentów wyłącznie do pierwszorazowych wizyt w poradniach specjalistycznych, w nieprzekraczającym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia otrzymania niniejszej decyzji; b) złożenia Rzecznikowi Praw Pacjenta informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania rzeczonych praktyk, które naruszają zbiorowe prawa pacjentów oraz działań niezbędnych do usunięcia skutków naruszenia tych praw w nieprzekraczającym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia otrzymania niniejszej decyzji; 3) decyzji w pkt 1 nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że w związku z pozyskanymi informacjami uprawdopodabniającymi naruszenie zbiorowych praw pacjentów, postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. sygn. akt. [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez podmiot leczniczy. Pismem z dnia 15 lutego 2016 r. Rzecznik Praw Pacjenta, działając na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy, wystąpił do podmiotu leczniczego z prośbą o przesłanie pisemnych informacji i wyjaśnień na określone szczegółowo zagadnienia.

W odpowiedzi na powyższe Zespół pismem z dnia 7 marca 2016 r. wskazał, że: "Zasłużonym honorowym dawcom krwi, zasłużonym dawcom przeszczepów, inwalidom wojennym i wojskowym oraz kombatantom świadczenia zdrowotne w WZSOZ udzielane są poza kolejnością stosownie do brzmienia przepisu art. 47 c i art. 43 ust. 1 w/w ustawy". Ponadto Zespół wskazał -,"brak jest podstaw prawnych dla tworzenia odrębnej/szczególnej listy oczekujących "pacjentów posiadających szczególne uprawnienia". WZSOZ nie prowadzi takiej listy". Podmiot leczniczy zapewnił, że: "system udzielania świadczeń zdrowotnych w WZSOZ został tak zorganizowany, iż w praktyce nie powstaje konieczność zmiany terminu udzielenia świadczenia na późniejsze pacjentom nie posiadającym szczególnych uprawnień. WZSOZ przewiduje możliwość przesuwania pacjentów oczekujących w kolejce i informacja o tym jest umieszczona przy stanowiskach rejestracji, jednak do chwili obecnej taka sytuacja nie wystąpiła (...). Jeżeli pacjent posiadający szczególne uprawnia podczas wizyty kontrolnej otrzymał skierowanie na badania ultrasonograficzne, laboratoryjne lub inne badania diagnostyczne jest zobowiązany do zapisywana się w rejestracji WZSOZ w celu ustalenia daty i godziny wykonania tegoż świadczenia. Badania dla pacjentów posiadających szczególne uprawnienia są wykonywane niezwłocznie przy uwzględnieniu wskazań medycznych oraz techniki przygotowania do badania diagnostycznego. W określonych przypadkach lekarze zalecają wykonywanie badań po pewnym okresie leczenia w celu oceny skuteczności farmakoterapii. Badania powinny być w takim przypadku wykonane przed kolejną wizytą w terminie wynikającym z planu diagnostyki i leczenia. Część badań diagnostycznych wymaga odpowiedniego przygotowania(...)". Zespół poinformował, że: "w historii zdrowia i choroby zamieszcza się adnotację [o szczególnych uprawnieniach pacjenta], wraz z numerem dokumentu potwierdzającego przysługujące uprawnienia. Informacja o uprawnieniach pacjenta figuruje również w systemie informatycznym WZSOZ".

Podmiot leczniczy wskazał również, że: "Informacja o uprawnieniach osób upoważnionych jest uwidoczniona we wszystkich miejscach, w których pacjenci są rejestrowani tzn. przy rejestracji centralnej (parter), rejestracji na zabiegi (I piętro), przy rejestracji do PZP (II piętro) do poradni ginekologicznej (III piętro), rejestracji do laboratorium (IV piętro), na tablicy informacyjnej praw pacjentów. Wojewódzki Zespół Specjalistycznej Opieki Zdrowotnej tym samym wypełnia obowiązek ustawowy określony w art. 47 ust. 5 w/w ustawy". Do przesłanego pisma Zespół załączył również dokumenty, o których przedłożenie zwracał się Rzecznik Praw Pacjenta.

Pismem z dnia 14 czerwca 2016 r. Rzecznik Praw Pacjenta wystąpił o przekazanie pisemnych informacji o szczególnych uprawnieniach zasłużonych honorowych dawców krwi, zasłużonych dawców przeszczepu, inwalidów wojennych i wojskowych oraz kombatantów, wywieszonych w miejscach rejestracji pacjentów w Zespole, ze wskazaniem numerów fotografii, na jakich zostały one uwidocznione.

W odpowiedzi na powyższe, Zespół za pismem z dnia 28 czerwca 2016 r. przedłożył kopie Komunikatu w sprawie zasad udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym oraz Zasady udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym, które obowiązują w podmiocie leczniczym. Z ww. dokumentów wynika, że w Zespole "świadczenia ambulatoryjnej opieki specjalistycznej powinny być udzielone osobom [posiadającym szczególne uprawnienia] w dniu zgłoszenia", a ,jeżeli udzielenie świadczenia w dniu zgłoszenia nie będzie możliwe, powinno ono zostać zrealizowane w innym terminie, poza kolejnością wynikającą z prowadzonej listy oczekujących". Ponadto "w przypadku świadczeń ambulatoryjnej opieki zdrowotnej (AOS) świadczenie powinno zostać udzielone nie później niż w ciągu 7 dni roboczych od dnia zgłoszenia", jednakże "w/w przepisy dotyczą świadczenia pierwszorazowego, ponieważ tylko do porad pierwszorazowych prowadzona jest lista oczekujących".

Pismem z dnia 29 lipca 2016 r. Rzecznik Praw Pacjenta poinformował Zespół, że zgromadzony materiał dowodowy pozwala na wydanie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie oraz przysługuje mu możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zespół, pismem z dnia 11 sierpnia 2016 r. wniósł o umożliwienie mu jako stronie realizacji prawa do zdalnego wglądu w akta sprawy w systemie teleinformatycznym Rzecznika Praw Pacjenta, przy zachowaniu zasad dotyczących identyfikacji strony postępowania. W odpowiedzi Rzecznik Praw Pacjenta pismem z dnia 31 sierpnia 2016 r. poinformował Zespół, że nie ma technicznej możliwości zrealizowania żądania podmiotu leczniczego.

Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że Wojewódzki Zespół Specjalistycznej Opieki Zdrowotnej we [...] jest zarejestrowany w rejestrze podmiotów leczniczych, prowadzonym przez Wojewodę [...] pod nr księgi: [...], co wynika z księgi rejestrowej (stan na 25 listopada 2016 r.). Z informacji dotyczącej szczególnych uprawnień przysługujących zasłużonym honorowym dawcom krwi, zasłużonym dawcom przeszczepu, inwalidów wojennym i wojskowym oraz kombatantów umieszczonych na tablicach informacyjnych (Komunikat w sprawie zmiany zasad udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym oraz Zasady udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym) wynika, że w Zespole "świadczenia ambulatoryjnej opieki specjalistycznej powinny być udzielone osobom [posiadającym szczególne uprawnienia] w dniu zgłoszenia", a .jeżeli udzielenie świadczenia w dniu zgłoszenia nie będzie możliwe, powinno ono zostać zrealizowane w innym terminie, poza kolejnością wynikającą z prowadzonej listy oczekujących" (...) "w przypadku świadczeń ambulatoryjnej opieki zdrowotnej (AOS) świadczenie powinno zostać udzielone nie później niż w ciągu 7 dni roboczych od dnia zgłoszenia. Kto ma prawo do świadczeń poza kolejnością w dniu zgłoszenia lub w ciągu 7 dni roboczych od dnia zgłoszenia: Zasłużeni Honorowi Dawcy Krwi;· Zasłużeni Dawcy Przeszczepu;· inwalidzi wojenni i wojskowi; kombatanci oraz niektóre osoby represjonowane będące ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, o których mowa w art. 1 -4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.); uprawnieni żołnierze lub pracownicy oraz weterani poszkodowani w zakresie leczenia urazów i chorób nabytych podczas wykonywania zadań poza granicami państwa. W/w przepisy dotyczą świadczenia pierwszorazowego, ponieważ tylko do porad pierwszorazowych prowadzona jest lista oczekujących".

Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że mając na uwadze powyższe ustalenia oraz obowiązujący stan prawny zważył, co następuje:

Podstawę materialno-prawną niniejszej decyzji stanowi art. 64 ust. 1 i 2 ustawy, zgodnie z którym, w przypadku wydania przez Rzecznika Praw Pacjenta o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazuje on jej zaniechanie lub wskazuje działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając terminy podjęcia tych działań. Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. W rzeczonej decyzji, Rzecznik Praw Pacjenta może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjenta.

W ocenie Rzecznika Praw Pacjenta, w okolicznościach niniejszej sprawy, doszło do stosowania w podmiocie leczniczym praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgodnie bowiem z tym przepisem, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych.

Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne organ podniósł, że pojęcie - "zbiorowe" prawa pacjentów odnosi się do tych praw, o których, mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługującą na szczególną ochronę. Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas, gdy, skutki działań mogą zagrażać lub realizować się sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Dla stwierdzenia bezprawności działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina podmiotu (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego) 1 stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym, który obejmuje nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, a także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych określanych jako zasady współżycia społecznego (o bezprawności na gruncie prawa cywilnego zob. M. Sośniak, Bezprawność zachowania..., 1959, s. 107; W. Czachórski, System prawa..., 1981, s. 534; Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania..., 2005, s. 182; W. Dubois, w: Kodeks Cywilny, t. I, Komentarz do artykułów 1-543, red. E. Gniewek, Warszawa 2004, s. 1020; K.Pietrzykowski, Bezprawność jako przesłanka..., 2004, s. 179). Zatem do stwierdzenia bezprawności wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa.

Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy, pacjent ma prawo, w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia odpowiednich świadczeń zdrowotnych, do przejrzystej, obiektywnej, opartej na kryteriach medycznych, procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń. Art. 20 ust. 1 ustawy o świadczeniach nakłada na podmiot leczniczy udzielający świadczeń zdrowotnych z zakresu leczenia szpitalnego oraz ambulatoryjnej opieki zdrowotnej obowiązek prowadzenia listy oczekujących na udzielenie świadczenia zdrowotnego (szczegółowe regulacje zawiera rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 września 2005 r. w sprawie kryteriów medycznych, jakimi powinni kierować się świadczeniodawcy, umieszczając świadczeniobiorców na listach oczekujących na udzielenie świadczenia opieki zdrowotnej). Ponadto istnieje grupa pacjentów, która jest uprawniona do uzyskania świadczeń opieki zdrowotnej poza kolejnością wynikającą z listy oczekujących prowadzonej na podstawie art. 20 ustawy o świadczeniach. Do tej grupy należy na podstawie art. 47c ustawy o świadczeniach: świadczeniobiorca posiadający tytuł Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi lub Zasłużonego Dawcy Przeszczepu, inwalida wojenny i wojskowy, a także kombatant.

Osobom tym świadczenia zdrowotne powinny być udzielone w pierwszej kolejności, gdyż do nich nie stosuje się regulacji dotyczących list oczekujących. Powyższy przywilej pierwszeństwa nie obowiązuje jedynie w przypadku, gdy inną osobą wymagającą udzielenia świadczenia zdrowotnego jest pacjent w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego - wówczas osobie w stanie nagłym winny być udzielone świadczenia zdrowotne w pierwszej kolejności, w związku z obowiązywaniem zasady natychmiastowego udzielania świadczeń zdrowotnych ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia.

Stosownie do art. 47c ust. 2 ustawy o świadczeniach korzystanie poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie świadczeń opieki zdrowotnej w szpitalach i świadczeń specjalistycznych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej oznacza, że świadczeniodawca udziela tych świadczeń poza kolejnością przyjęć wynikającą z prowadzonej przez niego listy oczekujących, o której mowa w art. 20 ust, 2. Świadczeniodawca udziela świadczeń opieki zdrowotnej, o których mowa w ust. 1 i 2, w dniu zgłoszenia (art. 47c ust. 3 ustawy o świadczeniach). W przypadku gdy udzielenie świadczenia nie jest możliwe w dniu zgłoszenia, świadczeniodawca wyznacza inny termin poza kolejnością przyjęć wynikającą z prowadzonej przez niego listy oczekujących. Świadczenie z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej nie może być udzielone w terminie późniejszym niż w ciągu. 7 dni roboczych od dnia zgłoszenia (art. 47c ust. 4 ustawy o świadczeniach).

Rzecznik Praw Pacjenta podkreślił - ustawodawca wprost wskazuje, że świadczeniodawca udziela świadczeń w zakresie opieki zdrowotnej w szpitalach i świadczeń specjalistycznych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej w dniu zgłoszenia. W sposób racjonalny ustawodawca przewidział unormowanie odnoszące się do sytuacji, gdy istnieje obiektywny brak możliwości udzielenia świadczenia w dniu zgłoszenia. Świadczeniodawca wyznacza wówczas inny termin, czyli tym samym stosuje mechanizm kolejkowy z tym zastrzeżeniem, że odbywa się to poza kolejnością przyjęć wynikającej z listy prowadzonej na podstawie ww. art. 20. Powyższe prowadzi do wniosku, że w sytuacji braku możliwości udzielenia szczególnie uprawnionemu świadczeniobiorcy świadczenia zdrowotnego w dniu zgłoszenia, prowadzone są dwie listy: jedna na podstawie art. 20 wyżej wymienionej ustaw,, a druga na podstawie art. 47c ust. 4 tej ustawy. Jednocześnie ustawodawca zastrzega, że powyższy inny termin udzielenia świadczenia nie może być późniejszy niż 7 dni roboczych od dnia zgłoszenia. Żaden przepis nie ogranicza szczególnych uprawnień pacjentów, o których mowa w art. 47c ustawy o świadczeniach wyłącznie do tzw.: "świadczeń pierwszorazowych". Zatem dalsze świadczenia diagnostyczne i terapeutyczne w ramach prowadzonego specjalistycznego leczenia ambulatoryjnego również powinny być udzielane w dniu zgłoszenia bądź w ciągu 7 dni roboczych od dnia zgłoszenia.

Rzecznik Praw Pacjenta przywołał także stanowisko [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia we [...], wyrażone w toku prowadzonego przez Rzecznika Praw Pacjenta postępowania wyjaśniającego w sprawie indywidualnej, zgodnie z którym: "Ustawodawca wprost wskazuje, że świadczeniodawca udziela świadczeń w zakresie opieki zdrowotnej w szpitalach i świadczeń specjalistycznych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej w dniu zgłoszenia. Ponadto ustawodawca przewidział unormowanie odnoszące się do takiej sytuacji, w której istnieje obiektywny brak możliwości udzielenia świadczenia w dniu zgłoszenia. Świadczeniodawca wyznacza wówczas inny termin, czyli tym samym stosuje się mechanizm kolejkowy z tym zastrzeżeniem, że odbywa się to poza kolejnością przyjęć wynikającą z listy prowadzonej na podstawie art. 20 ww. ustawy. Stosownie do powyższego, w sytuacji braku możliwości udzielenia szczególnie uprawnionemu świadczeniobiorcy świadczenia zdrowotnego w dniu zgłoszenia, prowadzone są dwie listy: jedna na podstawie art. 20 wyżej cytowanej ustawy, druga na podstawie art. 47c ust. 4 wyżej cytowanej ustawy. Jednocześnie ustawodawca zastrzega, że powyższy inny termin udzielenia świadczenia nie może być późniejszy niż 7 dni roboczych od dnia zgłoszenia. Powyższe dotyczy także każdej kolejnej wizyty w toku leczenia".

W ocenie organu w okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że podmiot leczniczy respektuje szczególne uprawnienia wynikające z art. 47c ustawy o świadczeniach tylko w zakresie pierwszorazowych wizyt w poradniach specjalistycznych. Nie uwzględnia natomiast szczególnych uprawnień w zakresie dalszych świadczeń diagnostycznych i terapeutycznych w ramach prowadzonego specjalistycznego leczenia ambulatoryjnego. Wynika to ze zatwierdzonych przez Dyrektora podmiotu leczniczego informacji umieszczonych na tablicach informacyjnych Zespołu zatytułowanych: "Komunikat w sprawie zmiany zasad udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym. Dotyczy pacjentów pierwszorazowych" oraz "Zasady udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym". Z ww. informacji wynika, że w Zespole "świadczenia ambulatoryjnej opieki specjalistycznej powinny być udzielone osobom [posiadającym szczególne uprawnienia] w dniu zgłoszenia", a jeżeli udzielenie świadczenia w dniu zgłoszenia nie będzie możliwe, powinno ono zostać zrealizowane w innym terminie, poza kolejnością wynikającą z prowadzonej listy oczekujących" (...) "w przypadku świadczeń ambulatoryjnej opieki zdrowotnej (AOS) świadczenie powinno zostać udzielone nie później niż w ciągu 7 dni roboczych od dnia zgłoszenia" (...) w/w przepisy dotyczą świadczenia pierwszorazowego, ponieważ tylko do porad pierwszorazowych prowadzona jest lista oczekujących".

Rzecznik Praw Pacjenta podkreślił - w podmiocie leczniczym obowiązywała regulacja sprzeczna z przepisami i już to stanowi naruszenie praw pacjentów. Ponadto, takie określenie powyższej kwestii w zatwierdzonej przez Dyrektora podmiotu leczniczego informacji umieszczonej na tablicach informacyjnych Zespołu świadczy o zorganizowanym działaniu podmiotu mającym na celu naruszenie praw pacjentów. Stosownie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2014 r., "dla ustalenia bezprawnego zorganizowania działania naruszającego zbiorowe prawa pacjentów wymagane jest stwierdzenie wystąpienia takiej praktyki w działaniu podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które znajduje wyraz w przyjętej regulacji wewnętrznej przybierającej różną formę, bądź formę prawną lub formę czynności faktycznych - zamieszczonych komunikatów, informacji ustanawiających zakazy lub nakazy skierowane do pacjentów podmiotu leczniczego. Regulacji wewnętrznej poddani są wszyscy pacjenci, a zatem przedmiotem ustalenia stanu faktycznego nie jest okoliczność faktyczna czy taką regulacją wewnętrzną został dotknięty konkretny pacjent, ale czy taka regulacja została przyjęta".

W niniejszej sprawie niewątpliwie informacja zatytułowana: "Komunikat w sprawie zmiany zasad udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym. Dotyczy pacjentów pierwszorazowych" oraz "Zasady udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym" stanowi wewnętrzną regulacje, która ogranicza prawo pacjentów do świadczeń zdrowotnych, o którym mowa w art. 6 ust. 2 ustawy. Obowiązująca w Zespole procedura ustalająca kolejność dostępu do świadczeń zdrowotnych dotycząca pacjentów posiadających szczególne uprawnienia nie jest bowiem obiektywna, tj. nie uwzględnia tego, iż ww. pacjentom udziela się świadczeń zdrowotnych w dniu zgłoszenia lub nie później niż 7 dni roboczych od dnia zgłoszenia również w ramach kontynuacji udzielana świadczeń zdrowotnych.

Przesłanka zachowania zorganizowanego, kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenia jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Natomiast do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi (por. Eleonora Zielińska, Ekspertyza na temat poselskiego projektu ustawy o ochronie indywidualnych i zbiorowych praw pacjenta oraz o Rzeczniku Praw Pacjenta, Zmiany w systemie ochrony zdrowia, Biuro Analiz Sejmowych 2008, nr 2, s. 40). Niewątpliwe wprowadzając ww. procedurę Zespół co najmniej godził się na nierespektowanie szczególnych uprawnień przy kolejnych wizytach w poradniach specjalistycznych, a zamieszczenie tego w ww. "Komunikacie" świadczy o zorganizowanym charakterze postępowania podmiotu leczniczego.

Reasumując ww. praktyki podmiotu leczniczego mają charakter bezprawnych, zorganizowanych, unormowanych procedurą wewnętrzną uderzającą w każdego, nawet potencjalnego pacjenta działań zmierzających do ograniczenia prawa pacjentów do świadczeń zdrowotnych.

W związku z wykazanym naruszeniem prawa pacjentów, Rzecznik Praw Pacjenta uznał za zasadne wskazanie podmiotowi leczniczemu, w trybie art. 64 ust. 1 ustawy, działań mających na celu usunięcie skutków naruszeń zbiorowych praw pacjentów. Skutki naruszeń prawa pacjentów uwidocznione są przy naruszeniu prawa do świadczeń zdrowotnych. Samo zaniechanie stosowania praktyk w postaci podjęcia działań, do których podmiot leczniczy jest zobowiązany nie przyczyni się do usunięcia skutków, które już nastąpiły. Podmiot leczniczy będzie więc zobowiązany do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów poprzez poinformowanie każdego z pacjentów Zespołu w okresie od 1 stycznia 2016 r. do dnia doręczenia niniejszej decyzji, posiadających szczególne uprawnienia o których mowa w art. 47 c ustawy o świadczeniach, o zmianie zasad udzielania świadczeń zdrowotnych osobom szczególnie uprawnionym, określonych w informacjach zatytułowanych: "Komunikat w sprawie zmiany zasad udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym. Dotyczy pacjentów pierwszorazowych" oraz "Zasady udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym" w wyniku usunięcia w nim zapisów ograniczających szczególne uprawnienia ww. pacjentów wyłącznie do pierwszorazowych wizyt w poradniach specjalistycznych, tym samym dostosowując ww. informacje do wymogów określonych w przepisach prawa.

Ponadto, zgodnie z art. 64 ust. 2 ustawy, Rzecznik Praw Pacjenta może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku, obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Dlatego też zobowiązano podmiot leczniczy do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania rzeczonych praktyk, które naruszają zbiorowe prawa pacjentów oraz usunięcia skutków naruszenia tych praw, w terminie 30 dni, od dnia otrzymania niniejszego pisma.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie wniósł Wojewódzki Zespół Specjalistycznej Opieki Zdrowotnej we [...].

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów: 1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa poprzez niewyjaśnienie przez organ stanu faktycznego w niniejszej sprawie, a w szczególności brak wszechstronnego wyjaśnienia przez organ wpływu treści informacji dla pacjentów o której mowa w uzasadnieniu decyzji na udzielanie świadczeń zdrowotnych pacjentom szczególnie uprawnionym, 2, naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 59 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r. poz. 186 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że samo zamieszczenie informacji dla pacjentów o treści jak w załączniku do pisma [...] z dnia 7 marca 2016 r. stanowi bezprawne zorganizowane działanie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych mające na celu pozbawienie pacjentów szczególnie uprawnionych ich praw. W konsekwencji uznanie przez organ, że spełnione zostały przesłanki uznania działań skarżącego o których mowa w zaskarżonej decyzji za praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów podczas, gdy procedura udzielania świadczeń zdrowotnych osobom szczególnie uprawnionym była zgodna z obwiązującymi w tym zakresie przepisami, 3. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 64 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta poprzez ich zastosowanie i nakazanie skarżącemu zaniechania rzekomych praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta oraz usunięcia skutków tychże praktyk w sposób określony w pkt 2 zaskarżonej decyzji podczas gdy brak było podstaw do uznania działań skarżącego za praktyki naruszające zbiorowe prawa pacjentów, 4. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. naruszenia art. 47 c ust. 1-4 , art. 43 w związku z art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 1793 ze zm.) poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, iż w stosunku do pacjentów szczególnie uprawnionych o których mowa w art. 47 c ust. 1 ustawy o świadczeniach będących w trakcie diagnostyki, leczenia, ma zastosowanie norma art 47 c. ust. 4 o maksymalnym 7 dniowym (7 dni roboczych) terminie na udzielenie świadczenia licząc od dnia zgłoszenia, 5. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj, naruszenie art. 20 ust. 1a. ustawy o świadczeniach, który przewiduje, iż na liście oczekujących na udzielenie świadczenia nie umieszcza się świadczeniobiorców kontynuujących leczenie u danego świadczeniodawcy poprzez jego niezastosowanie, 6. naruszenie § 4 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 września 2005 r. w sprawie kryteriów medycznych, jakimi powinni kierować się świadczeniodawcy, umieszczając świadczeniobiorców na listach oczekujących na udzielenie świadczenia opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 200, poz. 1661), który przewiduje iż świadczeniobiorców, którzy wymagają okresowego, w ściśle ustalonych terminach, wykonywania kolejnych etapów świadczenia, przyjmuje się w celu udzielenia tego świadczenia zgodnie z planem leczenia poprzez jego niezastosowanie. Skoro organ rozpatrując sprawę nie uwzględnił wskazanej normy to w istocie pominął procedurę udzielania świadczeń zdrowotnych, w tym cały aspekt medyczny na który skarżący wskazywał w toku postępowania (vide pismo [...] z dnia 7 marca 2016 r.) oraz w pismach w indywidulanej sprawie naruszenia praw pacjenta (akta sprawy Rzecznika [...])

W oparciu o tak określone zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Rzecznika Praw Pacjenta nr [...] dnia [...] grudnia 2016 r., oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zarzuty skargi znalazły rozwinięcie w uzasadnieniu skargi. Ponadto materiał dowodowy sprawy został uzupełniony wobec dopuszczenia przez Sąd dowodu z dokumentów, stanowiących załączniki do pism procesowych strony skarżącej, które w jej ocenie uzasadniają zajęte stanowisko.

Skarżący ze szczególnym naciskiem podniósł, że z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego opisanych w art. 7, 77, oraz 107 § 3 k.p.a. pominięto przy rozpoznaniu sprawy jej aspekty medyczne, a to doprowadziło do wadliwego zastosowania przepisów prawa stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

W ocenie skarżącego organ w toku postępowania wyjaśniającego nie poczynił ustaleń, że dochodzi do naruszenia praw nieoznaczonej z góry większej liczby pacjentów, że ma miejsce powtarzalność zachowania, wskazująca na stałość postępowania. Nie przeanalizował szczegółowo praktyki udzielania przez skarżącego świadczeń osobom szczególnie uprawnionym.

Zdaniem skarżącego w sprawie brak było podstaw do zastosowania art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta ponieważ organ nie ustalił czy samo wywieszenie określonych komunikatów wpłynęło na sytuację konkretnych pacjentów posiadających szczególne uprawnienia, czy wywieszenie komunikatu (jego treść) może stanowić dowód na uznanie, że działanie podmiotu leczniczego może zostać zakwalifikowanie jako mające charakter zorganizowanego działania mającego na celu ograniczenie praw określonej kategorii pacjentów. W jedynej sprawie, która była przedmiotem skargi do Rzecznika Praw Pacjenta, a dotyczyła udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionych sam organ uznał, że popełnił błąd, o czym powiadomił zarówno Marszałka Województwa [...] jak i Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. Ustalenia przez organ wymagało, czy pomimo konkretnej treści komunikatów dla pacjentów (na które powołuje się organ, a które znajdują się w aktach sprawy) świadczenia dla osób szczególnie uprawnionych w ramach kontynuacji leczenia były udzielane z naruszeniem normy art. 47 c ustawy o świadczeniach.

W ocenie skarżącego w sprawie doszło także do błędnej wykładni normy art. 47 c w związku z art 20 ust. 2 ustawy o świadczeniach oraz pominięcia normy art. 20 ust. 1 a, § 4 w/w rozporządzenia, w kontekście całkowitego braku znajomości procedury udzielania świadczeń zdrowotnych i roli lekarza w tymże procesie. Świadczenia diagnostyczne i terapeutyczne nawet w stosunku do osób szczególnie uprawnionych powinny być bowiem prowadzone zgodnie z planem diagnostyki i leczenia ustalanym przez lekarza prowadzącego leczenie pacjenta. W gruncie rzeczy stanowisko organu co do konieczności respektowania terminu, o którym mowa w art. 47 c ust. 4 ustawy o świadczeniach, opiera się na fragmencie cytowanego w uzasadnieniu decyzji pisma [...] [...] w indywidualnej sprawie, które to stanowisko nie stanowi źródła prawa i nie powinno być podstawą orzekania przez organ.

Przy zaprezentowanej przez organ interpretacji obowiązujących przepisów mogłoby w praktyce dojść do konieczności udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentowi, który np. codziennie przychodzi do danego podmiotu leczniczego i oczekuje na wykonanie konkretnego świadczenia pomimo to, że ze wskazań lekarskich wynika - świadczenie to powinno być wykonane np. odpowiednio za 10 dni, miesiąc czy też 3 miesiące.

Skarżący Zespół podkreślił, że nie ma statusu szpitala. Pacjenta leczy konkretny lekarz prowadzący a nie "oddział szpitalny". Wprawdzie każda poradnia zatrudnia kilku bądź kilkunastu lekarzy i świadczy usługi w zasadzie codziennie, ale też część lekarzy przyjmuje pacjentów raz w tygodniu. Zatem trudno zapewnić, że zawsze w terminie 7 dni roboczych od zgłoszenia będzie możliwość przyjęcia pacjenta "szczególnie uprawnionego" "w trakcie diagnostyki i leczenia" przez lekarza prowadzącego. Lekarze mają zarejestrowanych pacjentów na wizyty z dużo większym wyprzedzeniem. Brak bowiem przepisów umożliwiających skreślenie pacjenta "w trakcie diagnostyki i leczenia", który ma ustaloną wizytę, z planu wizyt i przesunięcia go na inny termin w celu przyjęcia pacjenta "szczególnie uprawnionego". Takie działanie było by oczywistym naruszeniem praw pacjenta. Stosownie bowiem do treści art. 20 ust. 1a. ustawy o świadczeniach na liście oczekujących na udzielenie świadczenia nie umieszcza się świadczeniobiorców kontynuujących leczenie u danego świadczeniodawcy.

Zdaniem skarżącego, skoro ustawodawca w ust. 2 art. 47 c ustawy o świadczeniach sprecyzował co oznacza "korzystanie poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie świadczeń opieki zdrowotnej w szpitalach i świadczeń specjalistycznych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej" to uznał, że uprawnienie o którym mowa w art. 47 c ust. 1 nie ma charakteru bezwzględnego i należy je stosować w przypadku gdy podmiot leczniczy jest obowiązany do prowadzenia listy oczekujących. Świadczeniodawca udziela tych świadczeń poza kolejnością przyjęć wynikającą z prowadzonej przez niego listy oczekujących, o której mowa w art. 20 ust. 2 ustawy o świadczeniach. Ustawodawca wprawdzie w ust. 3 i 4 art. 47 c ustawy o świadczeniach wskazał, terminy przyjęć pacjentów szczególnych to jednak stosując wskazane normy nie można zapominać o konieczności całościowej interpretacji normy tj. przy uwzględnieniu zdania " poza kolejnością przyjęć wynikającą z prowadzonej przez niego listy oczekujących". Skoro na liście oczekujących na udzielenie świadczenia nie umieszcza się świadczeniobiorców kontynuujących leczenie u danego świadczeniodawcy (a takimi mogą być również pacjenci szczególnie uprawnieni) zaś zgodnie z § 4 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 września 2005 r. w sprawie kryteriów medycznych, jakimi powinni kierować się świadczeniodawcy, umieszczając świadczeniobiorców na listach oczekujących na udzielenie świadczenia opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 200, poz. 1661) świadczeniobiorców, którzy wymagają okresowego, w ściśle ustalonych terminach, wykonywania kolejnych etapów świadczenia, przyjmuje się w celu udzielenia tego świadczenia zgodnie z planem leczenia - to uznać należy, że wydając zaskarżoną decyzję organ dokonał błędnej interpretacji normy art. 47 c ustawy o świadczeniach, nie zastosował normy art. 20 ust. 1a. ustawy o świadczeniach oraz § 4 w/w rozporządzenia Ministra Zdrowia.

Skarżący podniósł także, że doszło do naruszenia art. 59 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta. Działania skarżącego nie miały bowiem cechy bezprawności i nie mogły być uznane przez organ za praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów. W konsekwencji organ nie miał podstaw do zastosowania art. 64 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta,

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentacje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Rzeczą Sądu, w niniejszym postępowaniu, było stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), dokonanie kontroli zaskarżonego i poprzedzającego go aktu pod względem zgodności z prawem - prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

Sąd oddalając skargę dał wyraz ocenie, że zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa.

Sąd w pełni podziela ustalenia i argumentację organu, które legły u podstaw rozstrzygnięcia podjętego w zaskarżonej decyzji. Ocenia je jako prawidłowe, wyczerpujące. Przyjmuje za własne.

Zarzuty skargi nie są uzasadnione. Także uzupełnienie stanowiska skarżącego zawarte w piśmie procesowym i dokumenty stanowiące załączniki nie mogły wpłynąć na sądową ocenę zaskarżonej decyzji.

Wbrew zarzutom skargi w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia zasad postępowania administracyjnego, o których mowa w art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a.

Okoliczności sprawy zostały ustalone w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego, a uzasadnienie skargi w pełni odpowiada ustawowym wymogom tak w zakresie uzasadnienia okoliczności faktycznych jak i prawnych.

Sąd nie podziela także zarzutu skargi, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa, ich błędnej wykładni - art. 47 c w zw. z art. 20 ustawy o świadczeniach, art. 59 ust 1 i 2 ustawy o prawach pacjentów.

Sąd ocenił, że nie doszło do naruszenia art. 64 ustawy o prawach pacjenta. Rzecznik wydając decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów zasadnie nakazał jej zaniechanie i określił działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając terminy podjęcia tych działań. Miał też na podstawie ww. przepisu uprawnienie do nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Stronom postepowania znana jest dyspozycja przepisu art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Przypomnijmy jednak, że przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Stwierdzenie praktyki określonej w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy wymaga wykazania, że zostały spełnione łącznie następujące przesłanki: działanie lub zaniechanie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych; noszące znamiona bezprawności; o zorganizowanym charakterze oraz mające na celu pozbawienie lub ograniczenie zbiorowych praw pacjentów.

Sąd podziela argumentacje przedstawioną w uzasadnieniu skargi co do pojęcia bezprawności w rozumieniu ww. przepisu. Do stwierdzenia bezprawności wystarczy, że określone zachowanie jest sprzeczne z przepisami prawa.

Bezspornym w niniejszej sprawie jest to, że podmiot leczniczy umieszczał w miejscach rejestracji pacjentów informacji zatytułowanych: "Komunikat w sprawie zmiany zasad udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym. Dotyczy pacjentów pierwszorazowych" oraz "Zasady udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym". Bezprawne było określenie w tych informacjach, że "świadczenia ambulatoryjnej opieki specjalistycznej powinny być udzielone osobom posiadającym szczególne uprawnienia w dniu zgłoszenia", a "jeżeli udzielenie świadczenia w dniu zgłoszenia nie będzie możliwe, powinno ono zostać zrealizowane w innym terminie, poza kolejnością wynikającą z prowadzonej listy oczekujących" (...) "w przypadku świadczeń ambulatoryjnej opieki zdrowotnej (AOS) świadczenie powinno zostać udzielone nie później niż w ciągu 7 dni roboczych od dnia zgłoszenia" (...) w/w przepisy dotyczą świadczenia pierwszorazowego, ponieważ tylko do porad pierwszorazowych prowadzona jest lista oczekujących".

Te bezsprzeczne w sprawie ustalenia musiały prowadzić do przyjęcia, co też miało miejsce w sprawie, że podmiot leczniczy respektował szczególne uprawnienia pacjentów, o których mowa w art. 47 c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wyłącznie, podkreślmy wyłącznie w zakresie pierwszorazowych wizyt w poradniach specjalistycznych.

Tymczasem, stosownie do art. 47c ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniach korzystanie poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie świadczeń opieki zdrowotnej w szpitalach, świadczeń specjalistycznych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej oznacza, że świadczeniodawca udziela tych świadczeń poza kolejnością przyjęć wynikającą z prowadzonej przez niego listy oczekujących, o której mowa w art. 20 ust. 2. Świadczeniodawca udziela świadczeń opieki zdrowotnej, o których mowa w ust. 1 i 2, w dniu zgłoszenia. Zakres świadczeń, o których mowa w art. 47 c ustawy o świadczeniach nie został zatem zawężony wyłącznie do tzw. świadczeń pierwszorazowych co oznacza, że przedmiotowa regulacja obejmuje również każdą kolejną wizytę w toku leczenia.

Słusznie ocenił Rzecznik Praw Pacjenta - powyższy przepis ustawy o świadczeniach wyodrębnia szczególną grupę pacjentów, która jest uprawniona do uzyskania świadczeń opieki zdrowotnej poza kolejnością wynikającą z listy oczekujących prowadzonej na podstawie art. 20 ustawy o świadczeniach. Do tej grupy należy na podstawie art. 47c ustawy o świadczeniach w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji: świadczeniobiorca posiadający tytuł Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi lub Zasłużonego Dawcy Przeszczepu, inwalida wojenny i wojskowy, a także kombatant.

Rzecznik Praw Pacjenta zasadnie też podkreślił - szczególna regulacja art. 47 c w zakresie świadczeń opieki zdrowotnej oznacza brak zastosowania do tych kategorii pacjentów przepisów odnoszących się do zasad tworzenia list oczekujących, w szczególności wynikających z art. 20 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy o świadczeniach, potwierdza to art. 47c ust. 2 tej ustawy.

Sąd podziela też stanowisko Rzecznik Praw Pacjenta zarówno art. 20 ust. 1a ustawy o świadczeniach jak również rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 września 2005 r. w sprawie kryteriów medycznych, jakimi powinni kierować się świadczeniodawcy, umieszczając świadczeniobiorców na listach oczekujących na udzielenie świadczenia opieki zdrowotnej nie mają zastosowania do pacjentów, o których mowa w art. 47 c ust. 1 ustawy o świadczeniach. Zasadą powinno być udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej osobom o których mowa w art. 47 c ust. 1 ustawy o świadczeniach poza kolejnością nie tylko w przypadku tzw. świadczeń pierwszorazowych, ale także każdych kolejnych.

Nie można wbrew zarzutom skargi uznać za zasadną inną od powyższej interpretację ww. przepisów. Ustawodawca przewidział szczególne warunki ochrony zdrowia pacjent posiadający szczególne uprawnienia, a rzeczą świadczeniodawców jest dostosowanie się do ich przestrzegania. I nie może to, co oczywiste, pozostawać w żadnym konflikcie także z prawem pacjenta do realizacji uzgodnionego z nim planu leczenia.

Przywołane przez Rzecznik Praw Pacjenta stanowisko [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia we [...] nie było podstawą decyzji Rzecznika, a jedynie powołaniem interpretacji tożsamej ze stanowiskiem organu.

W świetle przedstawionej powyżej argumentacji Sąd ocenił, że niezastosowanie przez Rzecznika Praw Pacjenta art. 20 ust. 1a ustawy o świadczeniach oraz rozporządzenia, w stosunku do szczególnej kategorii pacjentów, jakimi są osoby o których mowa w art. 47 c ust. 1 ustawy o świadczeniach, było prawnie uzasadnione - art. 47c ustawy o świadczeniach stanowi regulację szczególną w stosunku do art. 20 ustawy o świadczeniach.

W ocenie Sądu nie jest uzasadniony także zarzut skargi o braku wszechstronnego wyjaśnienia przez organ wpływu treści informacji dla pacjentów, o której mowa w uzasadnieniu decyzji, na udzielanie świadczeń zdrowotnych pacjentom szczególnie uprawnionym.

Jak zostało to już omówione prawidłowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw o których, mowa w ustawie oraz w przepisach szczególnych. Ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługująca na szczególną ochronę. Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów.

O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas gdy, skutki działań mogą zagrażać lub realizować się sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Tym samym dla ustalenia istotnych w sprawie okoliczności, nie było celowe szczegółowe badanie tego jak przedmiotowa w sprawie informacja przekłada się na realizacje ustawowych gwarancji dla ww. grupy pacjentów. Nie ulega bowiem wątpliwości, że informacja była skierowana do każdego potencjalnego pacjenta posiadającego szczególne uprawnienia, o których mowa w art. 47 c ustawy o świadczeniach oraz wywieszona w miejscach ogólnodostępnych – tzw. rejestracji pacjentów.

Sąd orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela przywołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 grudnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 1305/13: - dla ustalenia bezprawnego zorganizowania działania naruszającego zbiorowe prawa pacjentów wymagane jest stwierdzenie wystąpienia takiej praktyki w działaniu podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które znajduje wyraz w przyjętej regulacji wewnętrznej przybierającej różną formę, bądź formę prawną lub formę czynności faktycznych - zamieszczonych komunikatów, informacji ustanawiających zakazy lub nakazy skierowane do pacjentów podmiotu leczniczego. Regulacji wewnętrznej poddani są wszyscy pacjenci, a zatem przedmiotem ustalenia stanu faktycznego nie jest okoliczność faktyczna czy taką regulacją wewnętrzną został dotknięty konkretny pacjent, ale czy taka regulacja została przyjęta.

Tym samym nie jest uzasadniony też zarzut naruszenia przez Rzecznika Praw Pacjenta art. 59 ust. 1 i 2 ww. ustawy. Już sam fakt zamieszczenia przez podmiot leczniczy informacji naruszającej art. 47 c ustawy o świadczeniach spowodowało, że pacjenci uzyskali bądź mogli uzyskać niezgodną z prawem informacje w zakresie procedury udzielania świadczeń zdrowotnych osobom szczególnie uprawnionym. Wobec powyższego w ocenie Rzecznika koniecznym było zobowiązanie podmiotu leczniczego do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów poprzez poinformowanie każdego z pacjentów podmiotu leczniczego w okresie od 1 stycznia 2016 r. do dnia doręczenia niniejszej decyzji, posiadających szczególne uprawnienia o których mowa w art. 47 c ustawy o świadczeniach, o zmianie zasad udzielania świadczeń zdrowotnych osobom szczególnie uprawnionym, określonych w informacjach zatytułowanych: "Komunikat w sprawie zmiany zasad udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym. Dotyczy pacjentów pierwszorazowych" oraz "Zasady udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym" w wyniku usunięcia w nim zapisów ograniczających szczególne uprawnienia ww. pacjentów wyłącznie do pierwszorazowych wizyt w poradniach specjalistycznych, tym samym dostosowując ww. informacje do wymogów określonych w przepisach prawa.

Kierując się powyższą argumentacją Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji w trybie art. 151 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. z 2016 r., poz. 718 tj.).