Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1276/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 30 ust.2
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego A. J. kwotę [...] ([...]) zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. Burmistrz Gminy G. wydał decyzję nr[...]m , na mocy której umorzył R. S. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [..] zł, tj. 1% od łącznej kwoty wypłaconych świadczeń podlegających zwrotowi, których wysokość została ustalona decyzją tego organu z dnia [...] r.

Uzasadniając swą decyzję organ I instancji wskazał, iż w dniu [...] r. do Ośrodka wpłynęła prośba R. S. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami za okres świadczeniowy[...] . Motywując swoją prośbę strona podniosła, iż sama utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy oraz zasiłku pielęgnacyjnego, jest osobą niepełnosprawną, a stan zdrowia nie pozwala jej na podjęcie pracy. Zamieszkuje wspólnie ze swoją obecną partnerką, która mu pomaga. Organ I instancji wskazał, że Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt [...] zobowiązał R. S. do alimentacji na rzecz M. S. w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie. W związku z niewywiązywaniem się z nałożonego obowiązku alimentacyjnego powyższa sprawa została przekazana do postępowania egzekucyjnego. Egzekucja Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. okazała się bezskuteczna, dlatego też M. S. - przedstawiciel ustawowy M. S. - wystąpiła do Burmistrza Gminy G. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku decyzją nr [...] z dnia [...] r. organ przyznał osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od [...] r. do [...] r., o czym dłużnik został poinformowany.

Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych

z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. 40% kwot należności stanowi dochód własny gminy wierzyciela a pozostałe 60 % tej kwoty oraz odsetki stanowią dochód budżetu państwa. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń alimentacyjnych, do dnia spłaty. Należności przypadające od dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego podlegają ściągnięciu wraz z odsetkami w drodze egzekucji sądowej na podstawie przepisów o egzekucji świadczeń alimentacyjnych, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy. Organ podkreślił, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym rodzicu. Wynika to z faktu, że alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowanie czy też edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa. Konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na Państwo obowiązek wspierania osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentami. Fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz zasądzonych alimentów nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Skoro dłużnik nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością tych należności.

Jak wynika z prowadzonej ewidencji wpłat przekazywanych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. na spłatę powstałego zadłużenia począwszy od [...] r. R. S. przekazał łączną kwotę [...] zł. Dobrowolnie na spłatę powstałego zadłużenie R. S. przekazał kwotę [..] zł. Spłaty pozostałego zadłużenia zaczął dokonywać dopiero wskutek zajęcia komorniczego. Stan zadłużenia na dzień [...] r. wobec Skarbu Państwa wynosił: 1) z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych –[...] zł, 2) z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów –[...] zł + odsetki ustawowe, 3) z tytułu należności likwidatora funduszu alimentacyjnego pozostałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych przed dniem[..] , 4) należności wierzyciela alimentacyjnego: [...] zł. Umarzając częściowo należności dłużnika alimentacyjnego organ wziął pod uwagę przede wszystkim trudną sytuację dochodową oraz życiową dłużnika, jak również ograniczenia w podjęciu zatrudnienia związane z posiadanym orzeczeniem o niepełnosprawności. Kolejnym argumentem jest fakt, że organ nie wypłaca świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych do alimentów, a co za tym idzie zadłużenie R. S. nie wzrasta. W ocenie organu powstanie zadłużenia jest następstwem zaniechania przez stronę wywiązywania się wobec dziecka z obowiązku alimentacyjnego, a zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowanie w całości kosztów utrzymania dzieci z rodziców na podatników. Organ zauważył również, że organy podejmujące decyzję w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłacanych świadczeń winny uwzględniać i wyważyć nie tylko ważny interes strony, lecz również interes społeczny, który w tym przypadku stanowi dbałość o dobro dziecka. To na rodzicach zasadniczo ciąży podstawowy obowiązek zapewnienia opieki i utrzymania dziecka. Wszelkie zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego mają charakter wyjątkowy i z tego względu powinny być interpretowane w sposób ścisły. Podsumowując, organ I instancji stwierdził, iż częściowe umorzenie podyktowane jest udokumentowaną szansą na spłatę pozostałego zadłużenia w skutek poprawy sytuacji materialnej po znalezieniu odpowiedniego zatrudnia w zakładzie pracy chronionej. Organ uznał, że chociaż sytuacja finansowa i zdrowotna R. S. jest trudna, to nie uzasadnia całkowitego umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych świadczeń

z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej M. S. , tym bardziej,

iż w obecnej sytuacji, gdy posiada on zajęcie komornicze z renty socjalnej istnieje możliwość odzyskania choć w najmniejszym stopniu świadczeń wypłaconych z budżetu państwa. Jeśli dłużnik nie jest w stanie spłacić zadłużenia jednorazowo, co w obecnej sytuacji jest zrozumiałe, ma możliwość zwrócenia się z wnioskiem o spłatę w systemie ratalnym. Stronę pouczono także o treści art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Od powyższej decyzji R. S. wniósł odwołanie, prosząc o jej uchylenie lub zmianę. Wskazał, że jest osobą bezrobotną, wciąż intensywnie szuka pracy, ale znalezienie jej utrudnia mu wada słuchu, gdyż jest osobą niesłyszącą. Dodatkowym problemem jest bardzo wysoki procent bezrobocia w E. , w związku z czym każdy pracodawca mając tak duży wybór wśród bezrobotnych woli zatrudnić osobę zdrową, która potrafi odnaleźć się w każdej sytuacji i na każdym stanowisku. Ponadto, potrącane do tej pory alimenty były nienależne, gdyż pozew o alimenty został złożony jak był za granicą, aby zarobić na rodzinę, w związku z czym co miesiąc przesyłał żonie dużą kwotę pieniędzy.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23) oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że wnioskiem z dnia [...] r. R. S. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podał, że nie jest w stanie uregulować zadłużenia ze względu na trudną sytuację materialną i zdrowotną, jest osobą głuchoniemą, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy, która po potrąceniu komorniczym wynosi [...] zł, otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Strona mieszka u swojej partnerki, która mu pomaga, wcześniej był osobą bezdomną. Nosi aparat słuchowy, który wymaga wymiany, nowy aparat kosztuje ok. [...] zł, ma problemy z kręgosłupem, potrzebuje rehabilitacji, na którą go nie stać. Ponadto, nie jest w stanie podjąć żadnej pracy ze względu na wadę słuchu, a pracodawcy nie chcą zatrudniać pracownika, który nie słyszy.

W myśl art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń

z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Ratio legis powyższej regulacji wskazuje zatem, że nie każdy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych należności. Ustawodawca dopuścił bowiem możliwość zaniechania obciążania dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu

w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej.

Analiza treści powołanego przepisu w zakresie zawartego w nim zwrotu, iż organ "może (...)" wskazuje, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Organ administracji działając w ramach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swoich uprawnień, ma obowiązek wyjaśnić wnikliwie i rozpatrzyć wszechstronnie stan faktyczny sprawy, co więcej, podjęte przez niego ustalenia muszą znaleźć swoje odzwierciedlenie

w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia (decyzji administracyjnej). Uznanie administracyjne nie oznacza bowiem pełnej dowolności.

Zgodne z poglądami orzecznictwa sądowoadministracyjnego, w sprawach pozostawionych przez przepisy uznaniu administracyjnemu, jeżeli interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Nie oznacza to oczywiście, że organ w każdym przypadku ma obowiązek uwzględnienia tego rodzaju żądania. Jednakże decyzja odmowna organu wymaga należytego wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu zainteresowanego, rozumianych jako konkretne, zindywidualizowane okoliczności. W razie wydania negatywnej dla strony decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, za udzieleniem ochrony interesowi społecznemu muszą przemawiać istotne przesłanki, wykluczające przyznanie tej ochrony stronie postępowania.

Organ II instancji wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż R. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe

z konkubiną i jej dwójką dzieci. Dochodem dłużnika jest renta w kwocie [...] zł

(po potrąceniu komorniczym) oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Na dochód rodziny składa się również wynagrodzenie za pracę konkubiny w wysokości [...] zł oraz alimenty na dzieci w kwocie [...] zł miesięcznie. Miesięczne wydatki rodziny to: opłata za prąd - [...] zł, opłata za gaz - [...] zł, opłata za Internet - [...] zł, czynsz - [...] zł, a zaległość czynszowa na dzień [...] r. wynosi [...] zł. Ponadto R. S. posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w E. z dnia [...] r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. Jak wynika z ustaleń organu I instancji na terenie działania Powiatowego Urzędu Pracy w E. znajdują się zakłady pracy chronionej oraz zakłady otwartego rynku pracy zatrudniające osoby posiadające orzeczenie o niepełnosprawności, w tym osoby z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. PUP w E. obecnie dysponuje ofertami pracy dla niepełnosprawnych w zawodzie kelner/kelnerka, pakowacz mebli, pomocnik stolarza meblowego, pracownik biurowy, sprzątaczka. Jednocześnie Powiatowy Urząd Pracy w E. poinformował, iż R. S. nie jest zarejestrowany w PUP jako osoba poszukująca pracy. Organ I instancji wskazał, iż podjęcie zatrudnienia przez dłużnika w zakładzie pracy chronionej miałoby znaczący wpływ na poprawę sytuacji finansowej rodziny, co wpłynęłoby również pozytywnie na spłatę zadłużenia dłużnika. Z orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności R. S. wynika, iż możliwe jest podjęcie przez niego zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej na stanowisku przystosowanym.

W ocenie Kolegium, wskazywane powyżej okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania umorzenia omawianych należności w całości. Nie są to bowiem okoliczności, pozwalające na wyjątkowe potraktowanie wnioskodawcy i uwzględnienie żądania w oparciu o art. 30 ust. 2 ww. ustawy. Z uwagi na fakt, iż strona nie wywiązywała się z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka, ze środków publicznych na ich utrzymanie zostało wypłacone jego matce - M. ie S. świadczenie alimentacyjne, które podlega zwrotowi przez dłużnika alimentacyjnego, bez względu na przyczynę bezskuteczności egzekucji komornika sądowego. To, że skarżący nie ma funduszy na zwrot żądanych należności nie oznacza, że jest to okoliczność pozwalająca na wyjątkowe potraktowanie go w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych i całkowite uwolnienie od obowiązku zwrotu poprzez umorzenie należności, z ustawowymi odsetkami. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że odwołujący się jest ograniczony zawodowo, choruje, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ma ukończone 47 lat. Jednak bezrobocie (bez względu na okres jego trwania), brak dochodu z pracy, czy poszukiwanie pracy we własnym zakresie (choć R. S. nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna) - nie wypełniają dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wystąpienie tych okoliczności nie świadczy o wyjątkowości sytuacji i nie może stanowić przesłanki do uwolnienia od obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych.

Przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozwala na stosowanie automatyzmu w sprawach o umorzenie tylko dlatego, że dłużnik alimentacyjny występujący z wnioskiem o zastosowanie umorzenia zgłasza trudną sytuację dochodową. Przepis ten nie może też być wykorzystywany do uwalniania dłużnika alimentacyjnego od obowiązku zwrotu należności wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego, w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny podejmuje jakiekolwiek działania w celu pozyskania dochodu. Odwołujący się jest ojcem i powinien wykorzystywać wszystkie swoje możliwości celem łożenia na swe dziecko. Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Organ II instancji wskazał również, że łączna kwota należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do której zwrotu został zobowiązany

R. S. , na mocy dziewięciu decyzji administracyjnych datowanych

na dzień [...] r. (każdej za inny okres świadczeniowy) wynosi [...] zł ([...] zł + [...] zł) wraz z odsetkami ustawowymi.

Końcowo organ II instancji stwierdził, iż sytuacja dochodowa dłużnika alimentacyjnego mogła, co do zasady stanowić przesłankę częściowego umorzenia przez organ właściwy wierzyciela jego należności. Z tego też względu Kolegium decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ

I instancji.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji - zgodnie

z wytycznymi Kolegium - orzekł o częściowym umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, których wysokość ustalona została decyzją [...] z dnia [...] r. w wysokości

[...] zł, tj. 1% od łącznej kwoty wypłaconych świadczeń podlegających zwrotowi.

W kontekście poczynionych wyżej wywodów decyzji tej nie sposób zarzucić naruszenia prawa, a tym samym Kolegium nie znalazło podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji będącej przedmiotem odwołania.

Pismem z dnia [...] r. R. S. wniósł skargę na ww. decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., podnosząc, jak w odwołaniu, że jest osobą niesłyszącą, bezrobotną i dodatkowo cierpi na łuszczycę. Intensywnie szuka pracy, ale w miejscu jego zamieszkania jest duże bezrobocie. Ponadto, wypłacone alimenty był nienależnie pobrane przez jego dzieci.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższego kryterium uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż akt ten odpowiada prawu.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w S. utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, mocą którego umorzono skarżącemu częściowo należności z tytułu wypłaconych świadczeń

z funduszu alimentacyjnego w wysokości 60 zł, tj. 1% od łącznej kwoty wypłaconych świadczeń podlegających zwrotowi, których wysokość ustalona została decyzją [...] z dnia [...] r.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy

z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.

z 2016 r., poz.169), zgodnie z którym, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń

z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Konstrukcja powołanego przepisu, zawiera kompetencję organu do orzekania

w ramach tzw. uznania administracyjnego, co zezwala właściwemu organowi na ograniczenie nałożonego na dłużnika obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ale nie stanowi takiego obowiązku. Działanie w ramach uznania administracyjnego, oznacza, że organ może, ale nie musi umorzyć należności w całości lub w części. Ustawodawca pozostawił zatem swobodnemu uznaniu organu wybór możliwych równoprawnych rozstrzygnięć. Powyższe nie oznacza oczywiście, że rozstrzygnięcia w omawianym trybie mogą być dowolne. Powinnością organu jest bowiem wyczerpujące uzasadnienie rozstrzygnięcia w sposób świadczący o wyjaśnieniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i dokonanie ich oceny z punktu widzenia materialnych przesłanek decyzji.

W ocenie Sądu, za chybiony uznać należy zarzut naruszenia prawa materialnego, gdyż organy w sposób prawidłowy zinterpretowały, jak i zastosowały

w sprawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zaś rozstrzygając w przedmiocie żądania nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.

Niewątpliwie dla rozpoznania wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, istotne znaczenie ma sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy.

Na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności, jak: stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK1685/07, wyrok dostępny w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji dowodzi, że w przedmiotowej sprawie wnikliwie rozważono wszelkie okoliczności, także te wskazane przez stronę,

a dotyczące jej sytuacji dochodowej i rodzinnej, przedstawiając w przekonywujący sposób motywy podjętego rozstrzygnięcia.

Z ustaleń organu odwoławczego, znajdujących odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym wynika, że skarżący jest osobą niepełnosprawną i niepracującą. Wraz z konkubiną i dwójką jej dzieci utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego w wysokości ok. [...] zł. Opłaty za mieszkanie wynoszą ok. [...] zł (bez raty kredytu [...] zł), zaś zadłużenie czynszowe przekroczyło kwotę [...] zł. Dodatkowo skarżącego obciąża obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości ponad kwotę [...] zł.

Zdaniem Sądu, organ II instancji dokonując oceny tych ustaleń w kontekście przesłanek wynikających z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów miał podstawy przyjąć, że sytuacja dochodowa i życiowa skarżącego jest trudna, jednakże nie na tyle wyjątkowa, aby uzasadniała przyznanie maksymalnej ulgi w spłacie zobowiązań, poprzez ich umorzenie w całości. Zasadą jest egzekwowanie należności, natomiast umorzenie - jako stanowiące przerzucenie obowiązków utrzymania dzieci dłużników na wszystkich podatników - wymaga wystąpienia szczególnych okoliczności. Wobec tego, trudna sytuacja sama w sobie nie jest w orzecznictwie uznawana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi w żądanym zakresie. Przy czym należy zgodzić się z Kolegium, że przyczyny podniesione we wniosku i w odwołaniu nie usprawiedliwiają zwolnienia strony ze spłaty zobowiązań ponad to, co orzekł organ I instancji. Oceny tej nie podważa argumentacja skargi, gdyż zarówno nieposiadanie pracy (bezrobocie,) jak i ponoszenie wydatków na leczenie, nie czyni sytuacji skarżącego nadzwyczajnej na tle innych dłużników alimentacyjnych.

Podkreślenia wymaga, czego nie dostrzega skarżący, że umorzenie należności w całości stanowi wyjątek od zasady obowiązku ich zwrotu, a zatem powinno mieć zastosowanie, o ile sytuacja zobowiązanego w sposób trwały i nie rokujący na przyszłość nie pozwala na wywiązanie się z niego i to z przyczyn obiektywnych (niezależnych od strony).

W tym względzie podnieść należy, że prawidłowe ustalenia faktyczne pozwalały organom na przyjęcie, iż skarżący nie jest pozbawiony, z uwagi na swój stan zdrowia oraz wiek, możliwości poprawy obecnej trudnej sytuacji materialnej. Wprawdzie orzeczeniem z dnia [...] r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w E. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe, ale ze wskazań tego orzeczenia wynika, że ten fakt nie uniemożliwia podjęcia odpowiedniego zatrudnienia na stanowisku przystosowanym. Co istotne, organ odwoławczy uznając możliwość zatrudnienia strony, odniósł się do rynku pracy w miejscu zamieszkania skarżącego. Jak wynika z ustaleń organu I instancji, na obszarze działania urzędu znajdują się zakłady pracy chronionej oraz zakłady otwartego rynku pracy zatrudniające osoby posiadające orzeczenie o niepełnosprawności, w tym o stopniu umiarkowanym, zaś urząd pracy w E. dysponuje ofertami pracy dla niepełnosprawnych. Jednocześnie, z informacji przekazanej przez PUP w E. wynika, że skarżący nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy. Sąd nie kwestionuje tego, że skarżący ma ograniczone możliwości znalezienia pracy, ale za przekonujące uznaje stanowisko organu, że nie jest to wystarczający powód do przyznania umorzenia w całości. Niepełnosprawności strony w realiach niniejszej sprawy nie można traktować jako przyczyny obiektywnie wykluczającej podjęcie zatrudnienia adekwatnego do stanu zdrowia. Z kolei, powinnością skarżącego wobec posiadanego zadłużenia jest stałe podejmowanie działań zmierzających do poprawy sytuacji materialnej, celem wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu. W rezultacie nie jest pozbawiona racji argumentacja Kolegium, że na dzień orzekania nie było podstaw do twierdzenia o trwałej niemożliwości spłaty pozostałej po umorzeniu części należności. Nie bez znaczenia pozostaje przy tym powołany przez organ I instancji fakt, że zadłużenie strony, ze względu na ustanie obowiązku alimentacji, już się nie zwiększa, zaś dokonane zajęcie komornicze renty skarżącego, czyni realnym odzyskanie nieumorzonej kwoty.

W odniesieniu do wywodów skargi wskazujących na nieuprawnione pobranie przez M. S. alimentów z budżetu państwa, to podkreślenia wymaga,

że w sprawie o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego nie można badać ani podstaw przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego ani tego, czy podstawy

te istniały przez cały okres jego pobierania. Stąd kwestionowanie istnienia zadłużenia wobec powołania się na nienależność pobranych świadczeń nie mogło odnieść zamierzonego skutku.

Reasumując stwierdzić należy, że podniesione przez skarżącego, jak i jego pełnomocnika, zarzuty nie zasługują na uwzględnienie, zaś Sąd działając z urzędu poza granicami skargi, także nie stwierdził żadnych naruszeń prawa materialnego,

czy przepisów postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r.,

poz. 718 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi. W przedmiocie wynagrodzenia radcy prawnego ustanowionego w ramach prawa pomocy orzeczono zgodnie z art. 250 § 1 ww. ustawy w związku § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805).