Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 659/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 124 ust. 1 i ust. 4, art. 128 ust. 4
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Górska, Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz, po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2015 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. na decyzję Wojewody z dnia 24 lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. wniosła skargę na decyzję Wojewody z dnia 24 lipca 2014 r., uchylającą w całości decyzję Prezydenta Miasta z dnia 29 kwietnia 2014 r. umarzającą postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Zaskarżoną decyzję podjęto w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 5 maja 1966 r. nr [...] Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., nr 18, poz. 94), zezwoliło B. na przeprowadzenie rurociągu naftowego m.in. przez nieruchomość położoną w G., stanowiącą działkę nr [...], będącą własnością J. K.

Następnie decyzją z dnia 19 stycznia 1967 r. nr [...], Prezydium Miejskiej Rady Narodowej przyznało J. K. odszkodowanie za zniszczone uprawy, plony, materiał roślinny oraz glebę i zobowiązało ww. Przedsiębiorstwo do wypłaty tego odszkodowania.

Pismem z dnia 15 listopada 2013 r. K. W. (jedyna spadkobierczyni właściciela - na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 26 listopada 1999 r., sygn. akt VII Ns 1908/99 o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym J. K., postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 13 maja 2008 r., sygn. akt VII Ns 387/07 o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym J. K. i postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 17 listopada 2009 r., sygn. akt VII Ns 1709/09 o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej M. K.), wystąpiła do Prezydenta Miasta z wnioskiem o wydanie, na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, decyzji o odszkodowaniu za pozbawienie praw do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] w G., które nastąpiło na skutek decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia 5 maja 1966 r. nr [...].

Decyzją z dnia 29 kwietnia 2014 r. nr [...], Prezydent Miasta, wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, umorzył postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za wskazaną nieruchomość. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przepisy art. 35 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przewidywały odszkodowanie za zniszczenia w naniesieniach roślinnych i budowlanych spowodowane działaniem określonym w art. 35 tej ustawy, lecz nie obejmowało ono rekompensaty z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości. Z tego wzglądu wskazany jako podstawa wniosku art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Dotyczy on bowiem tylko takich stanów faktycznych, w których doszło w przeszłości do pozbawienia praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, co w okolicznościach niniejszej sprawy nie zaistniało. Jak wynika z poczynionych ustaleń były właściciel otrzymał całe należne odszkodowanie objęte dyspozycją art. 36 powołanej ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, to jest odszkodowanie za zniszczone uprawy, plony, materiał roślinny oraz glebę. W chwili ograniczenia praw brak było podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości wynikające z wybudowania przedmiotowego rurociągu paliwowego, co obecnie wyklucza możliwość zastosowania przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odwołanie od tego rozstrzygnięcia wniosła K. W. zarzucając naruszenie prawa materialnego, art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (...), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że "straty" o których mowa w tym przepisie obejmują jedynie straty w zasiewach, uprawach i pionach.

W piśmie z dnia 25 czerwca 2014 r. A. ocenił jako trafne jest stanowisko organu pierwszej instancji, że art. 129 ust. 3 pkt 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może stanowić postawy prawnej wydania decyzji w niniejszej sprawie, ponieważ nie ma zastosowania do stanów faktycznych powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy tj. przed styczniem 1998 r. Ponadto odszkodowanie zostało wypłacone ówczesnemu właścicielowi nieruchomości, w związku z czym ponowny wniosek o odszkodowanie jest bezpodstawny. Spółka zgodziła się też ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, według którego przepisy art. 35 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przewidywały odszkodowanie za zniszczenia w zasiewach, uprawach i pionach spowodowane działaniem określonym w art. 35 tej ustawy, lecz nie obejmowały one rekompensaty z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości.

Rozpoznając odwołanie Wojewoda decyzją z dnia 24 lipca 2014 r., nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Organ wyjaśnił, że przedmiotowa sprawa dotyczy kwestii ustalenia odszkodowania za ograniczenie prawa własności nieruchomości położonej w G., stanowiącej działkę nr [...], wynikającej z wybudowania na niej, na podstawie decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia 5 maja 1966 r. nr [...], rurociągu paliwowego. Organ stwierdził, że J. K. ani jego spadkobiercy nie uzyskali odszkodowania za ograniczenie prawa własności do wskazanej nieruchomości. J. K. uzyskał natomiast odszkodowanie za zniszczone uprawy, plony, materiał roślinny oraz glebę, co wynika z decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia 19 stycznia 1967 r. Ustalono również, że rurociąg naftowy biegnący przez tę nieruchomość wchodzi w skład przedsiębiorstwa A. Stosownie zatem do art. 49 § 1 ustawy - Kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 121) nie stanowi on części składowej tej nieruchomości.

Organ przywołał przepis art. 35 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r., w myśl którego organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem naczelnika gminy - a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów. Natomiast w art. 36 tej ustawy stwierdzono, że odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy). Organ odwoławczy podzielił stanowisko odwołującej, że brzmienie art. 36 ust. 2 tej ustawy nie pozostawia wątpliwości, że odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach, o jakim jest w nim mowa dotyczyło tylko części szkody związanej z realizacją na nieruchomości urządzeń wskazanych w art. 35 ust. 1.

Ponadto nie ulega wątpliwości, że zawarte w art. 36 ust. 2 tej ustawy uregulowanie wprowadzające nieprzekraczalny, liczony od dnia powstania szkody, 3 letni termin do wystąpienia przez właściciela nieruchomości z roszczeniem odszkodowawczym, odnosi się tylko do straty w zasiewach, uprawach i plonach. W ówczesnym stanie prawnym nie było przepisu ustalającego terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych opartych na innych tytułach związanych z ograniczeniem prawa własności nieruchomości.

Aktualnie kwestie dotyczące zakładania i przeprowadzania na nieruchomościach ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, uregulowane są w art. 124 ust. 1 i ust. 4 u.g.n. Przepis ten nakazuje stosować odpowiednio art. 128 ust. 4 tej ustawy w przypadkach, gdy przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe lub powoduje nadmierne trudności lub koszty. Zgodnie zaś z art. 128 ust. 4 u.g.n. odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.

W świetle przywołanych przepisów ocenił wojewoda, że brak jest przeszkód do rozstrzygnięcia o odszkodowaniu za ograniczenie prawa własności nieruchomości położonej w G., stanowiącej działkę nr [..], w oparciu o przepisy obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podstawą takiego rozstrzygnięcia powinien być przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., nakazujący staroście, wykonującemu zadania z zakresu administracji rządowej, wydać odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie prawa do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Tym samym skoro odszkodowanie za ograniczenie prawa własności nieruchomości zajętej w 1966 r. nie zostało dotychczas przyznane osobom uprawnionym tj. właścicielowi lub jego następcom prawnym, a przepisy u.g.n., w szczególności zaś jej art. 124 ust. 4 w związku z art. 128 ust 4 nakazują wypłatę odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa m.in. w art. 124 u.g.n., to nic nie stoi na przeszkodzie, aby odszkodowanie takie zostało ustalone w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Organ przywołał aktualne orzecznictwo sądowoadministracyjne, według którego przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie tej ustawy, czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu, ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania.

Za ustaleniem odszkodowania w trybie obowiązującej ustawy przemawia także art. 233 u.g.n. nakazujący sprawy wszczęte i nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie u.g.n. prowadzić na podstawie jej przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OPS 1/06 stwierdził, że w sytuacjach kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej, jednak trwają dalej — po wejściu w życie nowej ustawy. W przedmiotowej sprawie ograniczenie prawa własności nieruchomości w związku z wydaniem decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia 5 maja 1966 r. nr [...] stanowi zdarzenia prawne, którego skutki mają charakter ciągły i nie znalazły jeszcze swojego zakończenia.

Ponadto podkreślił organ, że instytucja wywłaszczenia zawsze łączy się z obowiązkiem odszkodowania, co wynika przede wszystkim z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.), art. 21 ust. 2 przewiduje wywłaszczenia jedynie za słusznym odszkodowaniem.

Mając to uwadze powyższe wojewoda uznał, że organ pierwszej instancji wadliwie zastosował dyspozycję art. 105 § 1 k.p.a., ponieważ przedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania nie było bezprzedmiotowe, przez co naruszył przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Wojewoda zaznaczył też, że z akt sprawy nie wynika, czy działka nr [...] stanowi dawną działkę nr [...], co do której została wydana decyzja Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia 5 maja 1966 r. nr [...]. Brak jest wykazu zmian gruntowych, a dwie mapy załączone przez K. W. do wniosku z dnia 15 listopada 2013 r. stanowią jedynie niepoświadczone za zgodność z oryginałem kserokopie (które zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1255/07 nie mają mocy dowodowej), a ponadto na ich podstawie nie sposób odczytać, czy powierzchnie dz. nr [...] i obecnej dz. nr [...] pokrywają się w całości.

W skardze na powyższą decyzję zarzucono naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy: art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 128 ust. 4 oraz art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2014.518 ze zm.) przez przyjęcie, że przepisy te powinny mieć zastosowanie w niniejszej sprawie, podczas gdy nie mają one zastosowania do stanów faktycznych powstałych przed dniem wejścia w życie, tj. przed styczniem 1998 r., a w niniejszej sprawie stan faktyczny dotyczy lat 1966-1967; art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. przez przyjęcie, że przepis ten powinien mieć zastosowanie w niniejszej sprawie, podczas gdy przepis ten nie ma zastosowania do stanów faktycznych powstałych przed dniem wejścia w życie Konstytucji, tj. przed 17 października 1997 r. Wskazując na te zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Rozwijając argumentację sformułowanych zarzutów skarżący wskazał, że wojewoda wbrew zasadzie niedziałania prawa wstecz zastosował do stanu faktycznego z przełomu lat 1966-1967 przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 o gospodarce nieruchomościami, które weszły w życie w 1998 roku. Przepisy obowiązujące dla stanu faktycznego niniejszej sprawy, tj. art. 35 i art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości przewidywały odszkodowanie za zniszczenia zasiewach, uprawach i plonach spowodowane działaniem określonym w art. 35 ww. ustawy, lecz nie obejmowały rekompensaty z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości. Podkreślono, że z literalnego brzmienia ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości wynika, że właściciel nieruchomości miał do wyboru dwie możliwości postępowania:

a) żądanie odszkodowania za straty w zasiewach, uprawach i plonach (art. 36 ust. 2),

b) żądanie wywłaszczenia całości nieruchomości w przypadku gdy nieruchomość nie nadawała się do dalszego racjonalnego jej użytkowania (art. 35 ust. 3).

Z ustawy tej nie można wywnioskować, że do zakresu straty przewidzianego w art. 36 ust. 1 wchodzą także straty wynikłe ze zmniejszenia wartości nieruchomości na skutek działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 ustawy. Przyjęcie takiego stanowiska prowadziłoby bowiem do nieuzasadnionej wykładni rozszerzającej. Wobec tego organ odwoławczy nie może rozszerzać pojęcia strat określonych przez ustawodawcę, gdyż w takim przypadku wszedłby w kompetencje ustawodawcy. Wbrew zasadzie lege non distinguere nec nostrum est ditingure (gdy ustawa nie rozróżnia nie do nas należy rozróżnienie), organ drugiej instancji dokonuje jednak takiego rozróżnienia i w konsekwencji uznaje, że chociaż odszkodowanie przysługuje wyłącznie za straty w zasiewach, uprawach i plonach, to jednak pod pojęciem "strat" należy rozumieć także inne straty, np. wynikłe ze zmniejszenia wartości nieruchomości. Co więcej, organ drugiej instancji w celu poparcia swojego stanowiska przywołuje aktualny przepis art. 128 ust 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który nie ma zastosowania do niniejszej sprawy. Takie stanowisko jest niedopuszczalne i sprzeczne z zasadami lex retro non agit oraz lege non distinguere nec nostrum est ditingure.

Skarżący wskazał, że organ odwoławczy niezasadnie powoływał się na art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który przewiduje wywłaszczenia jedynie za słusznym odszkodowaniem, bowiem decyzja wobec nieruchomości J. K. została wydana w roku 1966, a więc trzydzieści lat przed wejściem w życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazano jednak, że przepis art. 21 ust. 2 Konstytucji RP stanowi o słusznym odszkodowaniu. Chodzi tu o słuszność słownikową, a więc cechę tego, co jest odpowiednie, logiczne, trafne i sensowne. Tak więc zgodnie z decyzją z dnia 19 stycznia 1967 roku nr [...] Prezydium Miejskiej Rady przyznało J. K. na podstawie art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości odszkodowanie w wysokości 25.688,71 zł. Próbując ocenić, czy odszkodowanie to było słuszne należy wskazać, że zgodnie z Obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 25 maja 1990 r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników w gospodarce uspołecznionej w latach 1950 - 1989 oraz w kolejnych kwartałach 1989 r., przeciętne miesięczne wynagrodzenie w roku 1967 wynosiło 2 016 zł, co rocznie daje kwotę 24 192 zł (Monitor Polski z 1990 r. nr 21, poz. 171). Zatem J. K. otrzymał kwotę większą niż roczne przeciętne wynagrodzenie. Należy zatem uznać, że odszkodowanie które otrzymał, było słuszne.

Ponadto skarżący przywołał orzecznictwo sądowoadministracyjne, według którego przepisu ort. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie stosuje się do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie tej ustawy. Sądy wskazały, że co prawda ustawodawca rozszerzył zakres obowiązywania ustawy do stanów faktycznych sprzed jej wejścia w życie, jednak uczynił to wprost w art. 216, w którym nie został wymieniony art. 129 ust. 5. W art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazane zostało, że przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy (przewidujące możliwość stosowania ustawy o gospodarce nieruchomościami do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa wyłącznie na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Podstawą prawną decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia 6 maja 1966 r. był natomiast art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Wobec tego uprawniony jest pogląd, że przy wprowadzaniu zaskarżonej regulacji nie istnieje sytuacja prawna w postaci konieczności przyznania ochrony interesom poprzednich właścicieli (lub ich spadkobiercom) ubiegającym się o odszkodowanie, uzasadniająca odstąpienie od zakazu wstecznego działania prawa.

Skarżący podkreśla, że sporna działka była terenem rolnym w dniu wydania decyzji zezwalającej na przeprowadzenie rurociągu. Na działce tej możliwe było wyłącznie dokonywanie upraw, zbiór plonów oraz ogólnie pojęta działalność rolnicza, za co właściciel nieruchomości otrzymał już odszkodowanie. Świadczy o tym opinia inż. J. G. z dnia 28 grudnia 1966 r., w której wprost wyliczono straty poniesione na działce: zielonka na paszę kukurydzy, żyto, jabłonie, grusze, śliwy, wiśnie, agresty. Odszkodowanie powinno obejmować rzeczywistą szkodę jaką właściciel poniósł wskutek przeprowadzenia rurociągu na jego terenie, co w niniejszej sprawie zostało w całości uczynione.

Skarżący wskazał z ostrożności procesowej, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a mianowicie przesłanka nieustalenia odszkodowania. Bezsporne bowiem jest, że właściciel przedmiotowej nieruchomości zgodnie z decyzją Prezydium Miejskiej Rady Narodowej Wydział Spraw Wewnętrznych z dnia 19 stycznia 1967 r. otrzymał odszkodowanie. Skarżąca nie wykazała, aby wskutek decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej doszło do pozbawienia praw do nieruchomości po stronie jej właściciela, tj. J. K. Skarżąca ograniczyła się wyłącznie do wskazania, że w chwili obecnej właściciel nie może w sposób swobodny korzystać z części działki, przy czym nie określiła na czym ograniczenie to polega i czy przed wydaniem decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia 6 maja 1966 r. takie korzystanie z tej części działki było możliwe. W związku z powyższym właściciele działki o numerze [...] nie zostali pozbawieni praw do nieruchomości, skoro nawet sama wnioskodawczyni wskazała, że niemożliwe jest wyłącznie korzystanie z części nieruchomości. Ponadto skarżąca nie wykazała, co znajdowało się na przedmiotowej działce przed przeprowadzeniem rurociągu oraz jaki był wpływ tego na korzystanie z działki. Jednocześnie fakt rzekomej niemożności korzystania z części działki nie był podnoszony przez poprzedników prawnych skarżącej. Gdyby bowiem uznać, że wskutek decyzji nieruchomość nie nadawała się do dalszego racjonalnego użytkowania, poprzednik prawny wnioskodawczyni mógł wnosić na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, o pełne wywłaszczenie tej nieruchomości, czego jednak nie uczynił.

Skarżący popiera stanowiska organu pierwszej instancji, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie ma w niniejszej sprawie zastosowania, zaś w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości zakres strat nie obejmuje rekompensaty z tytułu zmniejszenia wartości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 12 listopada 2014 r. uczestnik postępowania K. W. wniosła o oddalenie skargi, powołując się na bogate orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 26 sierpnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 147/13, które dopuszcza stosowanie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami do stanów faktycznych sprzed jej wejścia w życie. Wnioskodawczyni twierdzi, że treść jej żądania należy rozpatrywać przez pryzmat przesłanek z art. 128 ust. 4 obowiązującej w dacie wszczęcia niniejszego postępowania ustawy o gospodarce nieruchomościami, który przewiduje odszkodowanie odpowiadające wartości poniesionych szkód (a więc w pełnym zakresie rzeczywistych strat i utraconych korzyści) oraz wartości odpowiadającej zmniejszeniu wartości nieruchomości. Podkreślono, że z treści art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie wynika, ażeby straty o których się w nim mówi ograniczać wyłącznie do strat w zasiewach, plonach i uprawach. Przedmiotem niniejszego postępowania winno być ustalenie odszkodowania za straty wynikłe z ograniczenia własności nieruchomości (całość strat). W oparciu o powołane orzecznictwo stwierdzono, że wykształciła się jednolita linia orzecznicza, zgodnie z którą art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie tej ustawy.

W piśmie procesowym z dnia 4 grudnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymała wszystkie wnioski i twierdzenia zawarte w skardze z dnia 28 sierpnia 2014 r., podkreślając brak jednolitości w orzecznictwie sądów administracyjnych w zakresie zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami do stanów faktycznych sprzed jej wejścia w życie. Wyrok zapadły w sprawie o sygn. akt I OSK 147/14 nie jest wiążący w przedmiotowej sprawie a także zapadł w odmiennych okolicznościach faktycznych od sprawy obecnie rozpatrywanej. W przeciwieństwie do rozpatrywanej sprawy w okolicznościach faktycznych stanowiących kanwę wskazanego wyroku oczywistym było w jaki sposób ograniczono prawo własności.

Rozpoznając niniejszą skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Jednocześnie stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję w świetle przywołanych kryteriów sąd uznał, że jest ona zgodna z prawem, a zatem skarga nie podlega uwzględnieniu.

Ze względu na to, że decyzja Wojewody podjęta została na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., w pierwszej kolejności sąd uznał za właściwe odniesie się do warunków uprawniających organ odwoławczy do wydania decyzji kasacyjnej.

Stosownie do treści art. 138 § 2 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Sąd administracyjny w ramach kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. ocenia, czy organ odwoławczy winien był podjąć merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, czy też zaszła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w takim zakresie, który z uwagi na obowiązek zachowania zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) oraz obowiązek wyjaśnienia podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) uzasadniał przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a jednocześnie w postępowaniu przed organem pierwszej instancji doszło do uchybień natury proceduralnej, które można określić jako istotne.

Oznacza to, że zakończenie postępowania odwoławczego w sposób kasacyjny wymaga stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania oraz dodatkowo stwierdzenia, że zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Chodzi więc o sytuacje, gdy zasada dwuinstancyjności postępowania wyłącza przeprowadzenie w tym zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego, gdyż jego zakres wskazuje, że w swej istocie organ odwoławczy musiałby sam przeprowadzić postępowanie wyjaśniające odnośnie kwestii mogących mieć bezpośredni wpływ na treść decyzji.

Odnosząc te rozważania do rozpoznawanej sprawy sąd uznał, że organ odwoławczy trafnie ocenił istotną wadliwość postępowania przed organem pierwszej instancji, niemożliwą do uzupełnienia w postępowaniu przed drugą instancją, ponieważ postępowanie należy przeprowadzić w całości, na nowo, na podstawie przepisu prawa materialnego, którego zastosowania w pierwszej instancji odmówiono. Zamiast umorzenia postępowania z powodu bezprzedmiotowości, prawidłowy sposób postępowania dla ustalonego przez organ odwoławczy stanu faktycznego przewiduje zastosowanie dyspozycji przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518), zwanej dalej u.g.n.

Zaskarżona decyzja kasacyjna zawiera wskazania odnoszące się do rozpoznania wniosku K. W. w oparciu o przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W tych okolicznościach przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania nie miało miejsca wyłącznie z przyczyn procesowych, lecz także wskutek naruszenia przez organ pierwszej instancji prawa materialnego, które doprowadziło w rezultacie do wadliwego rozstrzygnięcia podjętego na podstawie przepisu prawa procesowego – art. 105 k.p.a.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie aprobuje stanowisko Wojewody, w związku z czym zaskarżona decyzja kasacyjna odpowiada prawu, a zarzuty skargi są niezasadne.

Przechodząc do rozważań w zakresie meritum niniejszej sprawy wyjaśnić należy, że przedmiotem sporu jest możliwość przyznania odszkodowania właścicielowi nieruchomości na podstawie art. 129 ust. ust. 5 pkt 3 u.g.n. w sytuacji, gdy doszło do ograniczenia prawa własności w związku z zajęciem nieruchomości pod budowę rurociągu naftowego pod rządami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczanie nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10 poz. 64 ze zm.), zwanej dalej ustawą z 1958 r.

Podstawę rozstrzygnięcia w zakresie zezwolenia na budowę rurociągu stanowiły właśnie przepisy ustawy z 1958 r. Zgodnie z treścią art. 35 ust. 1 ustawy z 1958 r. organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy – w a miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy) – zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów. Ponadto, wedle art. 35 ust. 2 ustawy z 1958 r., osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją.

Jak wynika z treści art. 36 ust. 1 ustawy z 1958 r. odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 1958 r. strony ustalały na podstawie porozumienia. W razie sporu wysokość odszkodowania ustalał natomiast na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach – prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy). Z kolei art. 36 ust. 2 ustawy z 1958 r. wskazywał, że odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie. Roszczenie o takie odszkodowanie przedawniało się z upływem 3 lat od powstania szkody. Oznacza to zarazem a contrario, że odszkodowanie z art. 36 ust. 1 ustawy z 1958 r. nie podlegało przedawnieniu, a zatem jego dochodzenie nie było co do zasady ograniczone w czasie. Niemniej, zgodnie z art. 36 ust. 3 ustawy z 1958 r. właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli mimo wspomnianego ograniczenia prawa własności nie poniósł on szkody.

Porównując regulacje ustawy z 1958 r. i u.g.n. nasuwa się wniosek, że przepis art. 35 ust. 1 ustawy z 1958 r. odpowiada w swej treści przepisowi art. 124 ust. 1 u.g.n. Przepisy obu przywołanych ustaw przewidują odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 (art. 36 ust. 1 ustawy z 1958 r.), albo szkody powstałe wskutek zdarzeń, o jakich mowa w art. 120 i 124-126 (art. 128 ust. 4 u.g.n.). Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. rozróżniała w ramach odszkodowania za straty odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach. Nie ograniczała jednak tego uprawnienia, wbrew intencji zawartej w skardze, wyłącznie do odszkodowania za wymienione straty.

W rozpoznawanej sprawie decyzją z dnia 5 maja 1966 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, w trybie art. 35 i art. 36 ustawy z 1958 r. zezwoliło B. (poprzednikowi prawnemu skarżącej spółki) na przeprowadzenie rurociągu naftowego przez działkę nr [...] położoną w G. stanowiącą wówczas własność J. K. Następnie decyzją z dnia 19 stycznia 1967 r. ówczesnemu właścicielowi zajętej pod rurociąg nieruchomości przyznano odszkodowanie za zniszczone uprawy, plony, materiał roślinny oraz glebę. Następczyni prawna J. K. – K. W. wnioskiem z dnia 15 listopada 2013 r. zwróciła się o wydanie na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. decyzji o odszkodowaniu za pozbawienie praw do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...].

Na tle tak ustalonego stanu faktycznego organ pierwszej instancji przyjął, że postępowanie zainicjowane przez K. W. należało na mocy art. 105 § 1 k.p.a. umorzyć jako bezprzedmiotowe, bowiem przepisy art. 36 ustawy z 1958 r. przewidywały wyłącznie odszkodowanie za zniszczenia w naniesieniach roślinnych i budowlanych spowodowanych działaniem określonym w art. 35, lecz nie obejmowały rekompensaty z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości. Z tego względu według organu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie miał w niniejszej sprawie zastosowania, gdyż za pozbawienie prawa do nieruchomości ówczesnemu jej właścicielowi wypłacono już odszkodowanie. Poza tym organ zajął stanowisko o braku możliwość zastosowania przepisów u.g.n. do stanów faktycznych sprzed wejścia tej ustawy w życie.

Z takim stanowiskiem organu pierwszej instancji nie zgodził się wojewoda uchylając decyzję umarzającą postępowanie i kierując sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie sądu stanowisko Wojewody jest prawidłowe.

Poza sporem jest, że w następstwie zajęcia nieruchomości J. K. pod budowę rurociągu uzyskał on odszkodowanie za zniszczone uprawy, plony, materiał roślinny oraz glebę. Tylko te uszczerbki zostały bowiem wyraźnie wyliczone w decyzji z 1967 r.

Należy jednak wyjaśnić, że wbrew twierdzeniom organu pierwszej instancji, pojęcie straty użyte w art. 36 ust. 1 ustawy z 1958 r. nie sprowadza się wyłącznie do strat w zasiewach, uprawach i plonach. Wyodrębnienie redakcyjne w ust. 2 art. 36 ustawy z 1958 r. tej kategorii szkody podyktowane było potrzebą odrębnego uregulowania kwestii terminu dla ustalenia tego odszkodowania i jego przedawnienia. Regulując w ust. 1 art. 36 ustawy z 1958 r. odszkodowanie należne właścicielowi nieruchomości objęto nim wszelkie straty związane z założeniem i przeprowadzeniem przewodów lub urządzeń, o czym mowa w art. 35 ustawy z 1958 r., włącznie ze zmniejszeniem wartości nieruchomości. Tak istotny składnik szkody nie mógł znaleźć się poza pojęciem straty, o której mowa w tym przepisie, zwłaszcza że w ust. 2 znalazło się szczególne unormowanie dotyczące strat w zasiewach, uprawach i plonach rolnych. To potwierdza, że wszelkie szkody związane z ograniczeniem własności na podstawie art. 35 ustawy z 1958 r. mieszczą się w odszkodowaniu zakreślonym przez art. 36 ustawy z 1958 r.

W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że pojęcie "straty", o których mowa w art. 36 ustawy z 1958 r., powinno być interpretowane poprzez pryzmat art. 361 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. 2014 r., poz. 121 ze zm.), co oznacza, że chodzi między innymi o zmniejszenie aktywów poszkodowanego właściciela, a zmniejszenie wartości nieruchomości jest właśnie zmniejszeniem, jednego z aktywów, to jest tego, którym jest ta nieruchomość. Tym samym strata rozumiana jako zmniejszenie aktywów może polegać także na pogorszeniu nieruchomości, w szczególności na zmniejszeniu jej wartości (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt III CZP 116/09, OSP z 2010 r., nr 11, poz. 110, LEX nr 537076; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2007 r., sygn. akt II CSK 457/06, LEX nr 339717).

W konsekwencji błędnie twierdził organ pierwszej instancji, że przyznana byłemu właścicielowi kwota odszkodowania obejmowała wszelkie straty wynikające z usytuowania rurociągu naftowego na działce nr [...]. Tym samym argumentacja organu pierwszej instancji nie była wystarczającą do uznania, że postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, skoro roszczenie odszkodowawcze w zakresie pogorszenia nieruchomości (spadku jej wartości) nie zostało jak dotąd zaspokojone.

Wobec tego wniosek K. W. nie stracił na swojej aktualności i winien co do zasady zainicjować postępowanie podlegające aktualnemu reżimowi prawnemu. Wniosek o ustalenie odszkodowania wnioskodawczyni złożyła bowiem w 2013 r., a więc pod rządami u.g.n. Zasadniczo zatem na gruncie jej przepisów należało poszukiwać oparcia materialnoprawnego dla tego żądania.

W u.g.n. kwestie dotyczące zakładania i przeprowadzania na nieruchomościach ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, uregulowane są w art. 124 ust. 1 i ust. 4 u.g.n. Przepis ten nakazuje stosować odpowiednio art. 128 ust. 4 u.g.n. w przypadkach, gdy przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe lub powoduje nadmierne trudności lub koszty. Zgodnie zaś z art. 128 ust. 4 u.g.n. odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód, a więc w pełnym zakresie rzeczywistych strat i utraconych korzyści oraz wartości odpowiadającej zmniejszeniu wartości nieruchomości. Wskazane przepisy u.g.n. w sposób podobny uregulowały kwestie odszkodowawcze za ograniczenie własności jak ustawa z 1958 r.

Poza sporem jest, że poprzednik prawny wnioskodawczyni ani ona sama takiego odszkodowania w pełnym wymiarze nie otrzymali.

Na gruncie u.g.n. sytuacja, w której nastąpiło ograniczenie własności nieruchomości z przyczyn wskazanych w art. 124 u.g.n., bez odszkodowania przewidzianego w art. 128 ust. 4 u.g.n., wypełnia hipotezę art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W konsekwencji zatem należało rozważyć w przedmiotowej sprawie zastosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., który stanowi, że starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji publicznej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Przez użyty w powołanym przepisie termin "pozbawienie praw do nieruchomości" należy zdaniem składu orzekającego rozumieć także częściowe pozbawienie takich praw polegające m.in. na ograniczeniu możliwości korzystania z nieruchomości. Tym samym skoro odszkodowanie za ograniczenie prawa własności nieruchomości zajętej pod budowę rurociągu i jego eksploatację nie zostało dotychczas przyznane osobom uprawnionym tj. właścicielowi lub jego następcom prawnym w pełnym wymiarze, a przepisy u.g.n., w szczególności zaś jej art. 124 ust. 1 w związku z art. 128 ust. 4 nakazują wypłatę odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa m.in. w art. 124 u.g.n., to brak jest przeszkód, aby odszkodowanie takie zostało ustalone w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Należy zauważyć, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zarysowały się rozbieżności w zakresie zastosowania przepisów u.g.n. do stanów faktycznych powstałych przed jej wejściem w życie. Jednak zgodnie z przeważającym w aktualnym orzecznictwie stanowiskiem przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu, ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Skoro bowiem zarówno poprzednia ustawa, pod rządami której ograniczono prawo własności, jaką przywołać można z racji reguły nakazującej stosowanie przepisów obowiązujących w dniu zdarzenia, którego dotyczą, zwłaszcza w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 marca 2007 r., sygn. akt II CSK 457/06, LEX nr 339717,), jak i obecna ustawa przewidują odszkodowanie z tego tytułu, to niepodobna bronić poglądu o jego nieprzysługiwaniu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 147/13; z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 397/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 582/12, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie powyższy pogląd podziela, nie znajdując podstaw do przyjęcia odmiennego stanowiska zaprezentowanego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 624/11 i w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 sierpnia 2006 r., sygn. akt II SA/Rz 260/06. W orzeczeniach tych sądy opowiadając się za niemożnością stosowania przepisu art. 129 ust 5 pkt 3 u.g.n., wywodzą uzasadnienie dla takiego stanowiska z ogólnej zasady obowiązującej w przypadku braku innych przepisów przejściowych, a mianowicie tej, że akt prawny wchodzi w życie z dniem ogłoszenia i ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tego dnia. Nie negując powszechności i racjonalności tej zasady stwierdzić jednak należy, że dotyczy ona wprost takich sytuacji, w których fakt, generujący wedle nowej ustawy określony skutek ziścił się i wywarł już skutki przed wejściem w życie tej nowej regulacji. Innymi słowy fakt ten "zarachować" można do zamkniętej przeszłości (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 959/10, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpatrywanej sprawie mamy jednak do czynienia z odmiennym stanem faktycznym, albowiem stan prawny wywołany przejęciem własności nieruchomości wnioskodawczyni bez pełnego odszkodowania trwa nadal.

Sąd orzekający zgodził się z oceną wojewody, że należy opowiedzieć się za dopuszczalnością zastosowania w tej sytuacji aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami do stanu faktycznego sprzed jej wejścia w życie. Przysługujące na gruncie ustawy z 1958 r. uprawnienie do odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nie zostało w pełni zrealizowane pod jej rządami. Skoro zatem u.g.n. przewiduje analogiczne uprawnienie, nie ma przeszkód do skorzystania z jej przepisów.

W uchwale z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OPS 1/06, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że nowa ustawa, w braku przepisów przejściowych, ma zastosowanie do stanów aktualnych, ale i zdarzeń wcześniej powstałych, jeśli nadal trwają, a bezpośrednie stosowanie nowych przepisów przede wszystkim odnosi się do zastanych w dniu wejścia ich w życie stosunków prawnych. NSA rozróżnił retrospektywność (nowe przepisy regulują też stany wcześniejsze, ale otwarte, w toku, niezakończone ostatecznie) oraz retroaktywność przepisów (oddziaływanie wsteczne na stany wcześniejsze, lecz zamknięte, czyli zakończone - załatwione). Oznacza to konieczność ustalenia odszkodowania wedle reguł uwzględniających obecnie obowiązujące przepisy (tak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 938/12; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 374/12, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ten kierunek wykładni sąd orzekający w niniejszym składzie w pełni podziela.

Wbrew zarzutom skargi właśnie końcowym, aczkolwiek istotnym argumentem przemawiający za przyjętą przez sąd wykładnią przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., jest argument wywiedziony z przepisu art. 21 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia, a wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem (podkreślenie sądu). Zaakceptowanie twierdzeń skarżącej spółki popartych przywołanym przez nią orzecznictwem, że wraz z wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (1 stycznia 1998 r.) byli właściciele nieruchomości, dla których dotychczas odszkodowanie nie zostało ustalone, tracą uprawnienie do jego uzyskania, byłoby sprzeczne ze wskazaną zasadą konstytucyjną. Prowadziłoby bowiem do odebrania uprawnień bez wyraźnej podstawy prawnej osobom dotychczas uprawnionym.

Usytuowanie na nieruchomości wnioskodawczyni rurociągu naftowego prowadzi do uszczuplenia jej uprawnień właścicielskich, które w aspekcie odszkodowawczym winno być traktowane analogicznie do wywłaszczenia. Ograniczenie uprawnień właścicielskich winno następować wyłącznie za odszkodowaniem odpowiadającym wartości poniesionych szkód i powiększonym o kwotę odpowiadającą zmniejszeniu wartości nieruchomości, jeśli takie nastąpiło. W postępowaniu przeprowadzonym na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. organ administracji winien podjąć wszelkie niezbędne kroki zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, ażeby zweryfikować twierdzenia wnioskodawczyni o skutkach ograniczenia jej uprawnień właścicielskich i oszacować ich rozmiar. Z pewnością przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie zakończone umorzeniem z powodu bezprzedmiotowości nie obejmowało postępowania wyjaśniającego w tym zakresie.

Ostatecznie stwierdzić należy, że pogląd prawny przyjęty jako podstawa decyzji organu pierwszej instancji jest wadliwy. Sąd aprobuje natomiast stanowisko Wojewody, że przepis art. 129 ust 5 pkt 3 u.g.n. ma w niniejszej sprawie zastosowanie, a zatem organowi pierwszej instancji przysługują kompetencje do wydania decyzji merytorycznej.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku za prawidłowe uznał kasacyjne rozstrzygnięcie organu odwoławczego i w konsekwencji skargę jako niezasadną oddalił, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.