Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 328/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2022 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. S. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 27 stycznia 2022 r., nr SKO.421.1388.2021 w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

J. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku

z 27 stycznia 2022 r., nr SKO.421.1388.2021, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miastka z 10 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

J. S. złożyła 14 października 2021 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Miastku wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką G. S.

Decyzją z 10 grudnia 2021 r. skarżącej odmówiono przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.

Jako powód odmowy przyznania ww. świadczenia wskazano wystąpienie negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak ustalił organ, matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z H. S., który legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Ponadto, na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ uznał, że pomimo swojej niepełnosprawności mąż matki skarżącej, wykonując na co dzień wszelkie czynności gospodarstwa domowego, sprawuje opiekę nad niepełnosprawną żoną w szerszym zakresie niż skarżąca. Tym samym, pomoc jaką zapewnia skarżąca, mająca w ocenie organu I instancji charakter doraźny, sprowadzająca się do dowozu do placówek służby zdrowia oraz kontaktów z lekarzami w razie potrzeby, nie wymaga konieczności rezygnacji przez nią z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Jednocześnie, w ocenie organu I instancji, negatywną przesłankę przyznania wnioskowanej pomocy w świetle art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi data powstania niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka.

Wobec wniesienia przez skarżącą odwołania decyzją z 27 stycznia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Kolegium nie podzieliło stanowiska Wójta w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznało natomiast, że brak jest związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Jak wskazał organ odwoławczy, skarżąca do 30 września 2021 r. pobierała zasiłek dla osób bezrobotnych, obecnie nie pracuje i jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych. Matka skarżącej z powodu upośledzenia narządu ruchu, jaskry i niedosłuchu oraz trudności z sercem (migotanie przedsionków), wymaga w niektórych czynnościach pomocy osób drugich. Niepełnosprawna mieszka z mężem H. S., który zajmuje się przygotowywaniem ciepłych posiłków, zaopatrzeniem w artykuły spożywcze, przemysłowe, leki, jak również załatwia sprawy urzędowe. Matka skarżącej jest w stanie sama przygotować sobie kanapki, samodzielnie radzi sobie z czynnościami higienicznymi oraz przyjmuje leki. Jak ustalono, skarżąca zajmuje się jedynie kontaktem z lekarzami oraz dowozem matki do placówek służby zdrowia.

W ocenie organu odwoławczego rozmiar sprawowanej opieki nie wyklucza całkowicie aktywności zawodowej skarżącej, chociażby w niepełnym wymiarze. Organ II instancji wskazał, że wspólne z osobą niepełnosprawną wizyty u lekarza to pomoc świadczona często osobie starszej lub chorej, mimo pozostawania przez opiekuna w zatrudnieniu. W tym zakresie nie ma znaczenia ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności. Kolegium uznało na podstawie ustaleń wywiadu środowiskowego, że wobec matki skarżącej nie jest wymagana całodobowa opieka, której nie można by pogodzić z pracą. Matka skarżącej uzyskuje przy tym znaczne wsparcie od męża, który jest niepełnosprawny, jednak w stopniu umiarkowanym. Spoczywa na nim więc obowiązek alimentacyjny wyrażający się powinności wsparcia żony w ramach posiadanych sił, co czyni bieżąco. Wobec tego Kolegium podzieliło zdanie organu I instancji, że w niniejszej sprawie opieka sprawowana przez córkę nad rodzicem, biorąc pod uwagę jej zakres, nie uzasadnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca wniosła skargę na opisaną wyżej decyzję organu II instancji, której zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 27 stycznia 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z 10 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że z normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Nie sposób zatem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 27 stycznia 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miastka z 10 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie skargi i podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. Z tego też powodu Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała do ukończenia przez nią 18. roku życia, nie powstała również w trakcie nauki w szkole albo w szkole wyższej, nie później jednak, niż do ukończenia 25. roku życia.

Kolegium uznało natomiast, że skarżącej należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie spełnia ona przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tzn. nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zapewnieniem niepełnosprawnej matce opieki a rezygnacją/niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W zakresie spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium przychyliło się bowiem do stanowiska sądów administracyjnych, w których wskazywano, że mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), należy stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ I instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13), przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo tego decyzja organu I instancji, jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, jest zgodna z prawem. Nie może bowiem ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jednocześnie przy braku zaistnienia przesłanek negatywnych z art. 17 ust. 5 u.ś.r. W ocenie Sądu okoliczności sprawy wskazują, że w odniesieniu do skarżącej zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., przy jednoczesnym braku spełnienia przez nią przesłanki pozytywnej z art. 17 ust. 1 tej ustawy w zakresie wykazania związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z podjęcia zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad jej matką.

W niniejszej sprawie bezsporna jest zarówno okoliczność posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z 29 stycznia 2019 r., jak i zaliczenia skarżącej do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Jakkolwiek, z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wynika negatywna przesłanka uzyskania prawa do świadczenia, którą uwzględnił prawidłowo organ I instancji, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje (m. in.), jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W okolicznościach niniejszej sprawy G. S. pozostaje w związku małżeńskim z H. S., który posiada orzeczenie z 9 listopada 2021 r. o zaliczeniu go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Niewątpliwie zatem, posiadane przez męża skarżącej orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie dezaktualizuje negatywnej przesłanki z powołanego przepisu, co oznacza, że stanowi ona przeszkodę do uwzględnienia wniosku skarżącej. Niezależnie natomiast od tego, prawidłowo organ odwoławczy ocenił także sytuację skarżącej z perspektywy spełnienia przez nią ww. pozytywnej przesłanki do uzyskania świadczenia, wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: matką), a jeżeli tak, to rozważenie również tego, czy to wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jej matki opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez nią jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy – zatrudnienia.

Należy przy tym podkreślić, że fakt posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie powoduje, że organ będąc związany treścią tego orzeczenia, nie może prowadzić własnych ustaleń dotyczących zakresu wymaganej opieki, rozstrzygając o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie oznacza to wcale, że organy, jak i Sąd, w ten sposób kwestionują wskazane powyżej orzeczenie o niepełnosprawności. Przy czym należy podkreślić, że samo posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, ani że uprawnia (wprost) do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidulanej sprawie. Nie zawsze bowiem osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. To właśnie rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna.

W ocenie Sądu organ odwoławczy w sposób prawidłowy ocenił materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącą nad matką, w tym faktycznego zakresu tej opieki z uwagi na niepełnosprawność matki, a jednocześnie - koniecznością z tego powodu niepodejmowania przez nią aktywności zawodowej stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi taki związek. Innymi słowy, w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżąca, bez wątpienia wspierając proces opieki nad swoją matką, nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej z powodu wykonywania tej opieki. W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, że powodem braku aktywności zawodowej skarżącej nie może być wyłącznie fakt sprawowania przez nią opieki nad matką.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawna, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne). Istotne jest też to, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., I OSK 1549/19, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wynika z przedstawionego w zaskarżonej decyzji i niekwestionowanego opisu czynności opiekuńczych, skarżąca przygotowuje matce ciepły posiłek, kanapki w ciągu dnia przygotowuje sobie samodzielnie G. S. Ponadto, skarżąca robi zakupy, umawia wizyty lekarskie matki oraz w nich towarzyszy wedle potrzeby. Z wywiadu środowiskowego z 26 grudnia 2021 r. wynika, że mąż G. S., który prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe, robi swojej żonie ciepłe posiłki w trakcie dnia oraz załatwia sprawy urzędowe. Matka skarżącej jest zarazem na tyle sprawna fizycznie, że jak oświadczyła, nie potrzebuje pomocy w utrzymaniu higieny osobistej. Powyższe wyliczenie czynności sprawowanych przez skarżącą w ramach opieki nad matką wskazuje, że wspomaga ona swojego ojca w tej opiece. Opieka ta niewątpliwie nie ma charakteru stałego, lecz doraźny i uwarunkowany konkretnymi potrzebami matki.

Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, aby skarżąca nie podejmowała pracy zarobkowej wyłącznie ze względu na opiekę nad matką. Po pierwsze wskazać należy, że robienie zakupów, gotowanie i umawianie wizyt lekarskich (zapewnienie asysty podczas tych wizyt) nie stanowią czynności, które świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki. Czynności te nie są wykonywane codziennie, a jeśli już są wykonywane codziennie, to nie zajmują tyle czasu, aby determinowało to u skarżącej potrzebę rezygnacji z zatrudnienia (lub niepodejmowania zatrudnienia). Zatem nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opiekę nad inną osobą w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Czynności wskazywane przez skarżącą stanowią de facto czynności zwykłego dnia codziennego. Zatem w istocie stanowią one codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Ponadto opieka nad matką nie jest sprawowana wyłącznie przez skarżącą, ale przede wszystkim przez jej męża. G. S. zarazem, jak wynika z wywiadu środowiskowego, jest na tyle sprawna fizycznie, że nie wymaga pomocy przy czynnościach związanych z higieną osobistą. Co zatem wymaga w sprawie podkreślenia to fakt, że matka skarżącej nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki (obejmującej choćby konieczność np. karmienia, pojenia, cewnikowania, itp.). Jak ustalono, matka skarżącej ma ograniczoną sprawność fizyczną spowodowaną upośledzeniem narządu ruchu, cierpi na jaskrę, niedosłuch i migotanie przedsionków. Niewątpliwie zatem jest osobą schorowaną i wymagającą opieki osób trzecich. Zarazem jednak, skarżąca, niezamieszkująca na co dzień z matką, nie jest jedyną osobą, która tej opieki i wsparcia udziela matce, o czym już mowa była powyżej.

Zakres samodzielności matki skarżącej, choć ograniczony, to jednak nie jest tego rodzaju, by wykluczał podjęcie przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zakres czynności, które skarżąca wykonuje, opiekując się matką nie jest na tyle intensywny i absorbujący, by stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią pracy zarobkowej. Nie ma przeszkód, aby przy odpowiedniej organizacji czasu pracy skarżąca przygotowała matce ciepły posiłek, a kolejne posiłki po powrocie z wykonywanej pracy. Co do samego przygotowywania posiłków, to nie ma przecież przeszkód, by je przyrządzać po pracy lub w czasie wolnym od pracy, tak jak to ma miejsce w większości gospodarstw domowych, prowadzonych przez osoby aktywne zawodowo. Analogicznie należy odnieść się do okoliczności wykonywania przez skarżącą pozostałych prac domowych, jak robienie zakupów. Z kolei zaś umawianie wizyt lekarskich i towarzyszenie w nich nie ma miejsca codziennie.

W okolicznościach faktycznych rozstrzyganej sprawy nie można również pominąć faktu, że skarżąca od 1 października 2020 do 30 września 2021 r. była osobą bezrobotną z prawem do zasiłku, zaś od 1 października 2021 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zatem, w powołanych wyżej okolicznościach sprawy, trudno dać wiarę twierdzeniu skarżącej, że niepodejmowanie przez nią aktywności zawodowej wynika wyłącznie z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Ponadto, wbrew zarzutom skargi, przeprowadzone w sprawie postępowanie nie było obarczone wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W rozpatrywanej sprawie organy w myśl zasad określonych w art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., w toku prowadzonego postępowania w żaden sposób nie naruszyły obowiązku zebrania wyczerpującego materiału dowodowego i dopełniły obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności z punktu widzenia podstawy materialnoprawnej decyzji, a mianowicie spełnienia określonych w art. 17 ust. 1 ustawy przesłanek pozytywnych, od których łącznego spełnienia uzależnione jest przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia. W ocenie Sądu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ II instancji wyprowadził merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej, a nie dowolnej, oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Reasumując, w ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką związany z jej niepełnosprawnością, przyjąć należy, że organy w sposób prawidłowy uznały, iż zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącą. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby rozmiar opieki wymuszał na skarżącej całkowitą rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej. Sprawowana opieka nad matką nie uniemożliwia wykonywania pracy zarobkowej, która może być także wykonywana chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje, przy należytej jego organizacji, zdecydowanej większości dnia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na wymóg sprawowania koniecznej i wymaganej z uwagi na specyfikę niepełnosprawności opieki. Ponadto, w okolicznościach sprawy zachodzi negatywna przesłanka przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.