Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego, sygn. akt III ZP 11/00
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2000-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 64
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Pozostawienie bez rozpoznania na podstawie art. 64 Kpa podania o wszczęcie postępowania nie wymaga wydania decyzji administracyjnej.

TEZY

Pozostawienie bez rozpoznania na podstawie art. 64 Kpa podania o wszczęcie postępowania nie wymaga wydania decyzji administracyjnej.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara Grudzieckiego, po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2000 r. wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:

Czy pozostawienie bez rozpoznania podania o wszczęcie postępowania administracyjnego /art. 64 Kpa/ następuje w formie decyzji administracyjnej?

podjął następującą uchwałę:


UZASADNIENIE

I. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Sądu Najwyższego w trybie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich /Dz.U. 1991 nr 109 poz. 471 ze zm./ z wnioskiem o podjęcie uchwały mającej na celu odpowiedź na pytanie: "Czy pozostawienie bez rozpoznania podania o wszczęcie postępowania administracyjnego /art. 64 Kpa/ następuje w formie decyzji administracyjnej?"

W uzasadnieniu postawionego pytania, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił w szczególności uwagę na istniejącą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozbieżność w kwestii sposobu interpretacji art. 64 Kpa. Bowiem zarówno w odniesieniu do art. 64 par. 1 Kpa, który stanowi, że w sytuacji, gdy w podaniu, jakie wpłynęło do organu administracji publicznej, "nie wskazano adresu wnoszącego i nie ma możności ustalenia tego adresu na podstawie posiadanych danych, podanie pozostawia się bez rozpoznania", jak i w odniesieniu do art. 64 par. 2 Kpa, wedle którego "Jeżeli podanie nie stanowi zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nie usunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania". Opis nakazanego tymi przepisami zachowania organu administracji publicznej, zawarty w słowach "podanie pozostawia się bez rozpoznania", w odniesieniu do takich samych lub porównywalnych sytuacji faktycznych interpretowany jest: a/ nieraz jako tożsamy z obowiązkiem wydania decyzji administracyjnej /art. 104 Kpa/, która formalnie zakończy to postępowanie, choć nie rozstrzygnie sprawy co do istoty /por. np. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 1986 r. - III SAB 14/85; wyrok NSA z dnia 3 lutego 1992 r. - IV SA 1377/91 - OSP 1993 z. 10 poz. 205/; b/ a nieraz jako tożsamy ze zwolnieniem z tego obowiązku, wobec przyjęcia, że w takiej sytuacji organ administracji publicznej nie wydaje ani decyzji, ani postanowienia, bowiem "pozostawienie podania bez rozpoznania" w ogóle nie jest aktem administracyjnym i nie wywołuje żadnych skutków prawnych /por. np. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 1996 r. - II SA 1473/94 - OSP 1997 z. 7-8 poz. 136/.

W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich, na aprobatę zasługuje stanowisko, zgodnie z którym - mając na uwadze dyspozycję art. 64 w związku z art. 61 par. 3 Kpa - "pozostawienie bez rozpoznania" podania o wszczęcie postępowania, oznacza dla organu obowiązek wydania decyzji administracyjnej kończącej to postępowanie. Za takim stanowiskiem przemawia także i to, że wydanie w takiej sytuacji decyzji administracyjnej stwarza możliwość formalnego korzystania z dalszej drogi prawnej /odwołania, a następnie skargi sądowej/, która jest gwarantowana konstytucyjnie /art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP/.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Każde podanie, w tym także żądanie, wyjaśnienie, odwołanie lub zażalenie, skierowane do organu administracji publicznej albo w celu wszczęcia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego, o którym mowa w przepisach Działu II Kodeksu postępowania administracyjnego, albo w związku z toczącym się już postępowaniem jurysdykcyjnym "powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych" /art. 63 par. 2 Kpa/. Jeżeli więc art. 61 par. 1 Kpa stanowi, że jurysdykcyjne postępowanie administracyjne wszczynane jest także na żądanie strony i w takim wypadku datą wszczęcia tego postępowania jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej /art. 61 par. 3 Kpa/, to oznacza to, że wszczęcie jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego jest możliwe na podstawie takiego podania /żądania/ skierowanego do organu administracji publicznej tylko wtedy, gdy czyni ono zadość wymaganiom prawnym. Po pierwsze - wskazuje ono osobę, od której pochodzi oraz jej adres; w sensie normatywnym oba te elementy zostały bowiem uznane za niezbędne dla indywidualizacji strony tego postępowania, czyli jej oznaczenia i możliwości ustalenia miejsca jej pobytu, celem nawiązania z nią kontaktu /aspekt podmiotowy administracyjnego postępowania jurysdykcyjnego/; po drugie - określa jej żądanie, czyli przedmiot postępowania /aspekt przedmiotowy jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego/; oraz po trzecie - czyni zadość także ewentualnym dalszym wymaganiom prawnym, określonym innymi przepisami ustawowymi. W konsekwencji, ustawa stanowi w sposób kategoryczny, że jeżeli w skierowanym do organu administracji publicznej podaniu o wszczęcie jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego nie został wskazany adres osoby, która je wniosła, a organ administracji publicznej nie ma możliwości ustalenia adresu tej osoby na podstawie posiadanych danych, to wówczas "podanie pozostawia się bez rozpoznania" /art. 64 par. 1 Kpa/, czyli nie wszczyna się jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego, a tylko ono kończone jest wydaniem decyzji /art. 104 - art. 105 Kpa/. W danym wypadku podanie nie spełnia bowiem wymagań koniecznych w celu wszczęcia na jego podstawie jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego, niemożliwe jest bowiem nawiązanie kontaktu z osobą, która wnosi o jego wszczęcie /art. 28 Kpa/. Tymczasem organ administracji publicznej jest obowiązany zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, począwszy od chwili jego wszczęcia /art. 10 Kpa/, a przede wszystkim ma obowiązek zawiadomienia jej o wszczęciu postępowania /art. 61 par. 4 Kpa/ i następnie także o wszelkich dalszych czynnościach podejmowanych w tym postępowaniu /art. 39 i art. 40 Kpa/. Z tej właśnie przyczyny, także w toku postępowania, strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ prowadzący postępowanie o każdej zmianie swego adresu /art. 41 par. 1 Kpa/, a w razie zaniedbania tego obowiązku przyjmuje się, że doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny /art. 41 par. 2 Kpa/. Naruszenie obowiązku prawnego zapewnienia stronie udziału w postępowaniu stanowi natomiast podstawę do wznowienia postępowania /art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa/.

Stąd w sytuacji, o której mowa jest w art. 64 par. 1 Kpa, nie może zostać wszczęte jurysdykcyjne postępowanie administracyjne, co oznacza także, że podanie to /żądanie/ nie może być załatwione poprzez wydanie decyzji /art. 104 i art. 105 Kpa a contrario/. Tym niemniej, w tym wypadku "pozostawienie podania bez rozpoznania" nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku jego załatwienia w sposób zgodny z zasadą praworządności /art. 6 Kpa/ oraz zasadą pisemności /art. 14 w związku z art. 10 par. 3 Kpa/. Stąd wniosek, że w takiej sytuacji organ administracji publicznej ma nie tylko obowiązek urzędowej rejestracji wniesienia tego podania /żądania/, lecz także obowiązek dokonania w aktach stosownej adnotacji o przyczynie "pozostawienia podania bez rozpoznania".

Podobnie rzecz się przedstawia w wypadku, gdy podanie /żądanie/ określa wprawdzie osobę, od której pochodzi i jej adres oraz żądanie, ale nie czyni ono zadość "innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa", a wnosząca je osoba, pomimo prawidłowego wezwania i pouczenia przez organ o konieczności usunięcia stwierdzonych braków, nie usunęła ich w terminie siedmiu dni - wówczas organ administracji publicznej również "pozostawia bez rozpoznania" takie podanie /art. 64 par. 2 Kpa/. Ponieważ jednak w tym wypadku organowi znany jest adres osoby wnoszącej podanie /żądanie/, należy stanąć na stanowisku, że organ ten jest obowiązany zawiadomić osobę, która wniosła podanie, także o tym, że zostało ono "pozostawione bez rozpoznania" /art. 237 par. 3 w związku z art. 238 Kpa/.

Jednakże w każdym wypadku, gdy organ "pozostawia podanie bez rozpoznania" /art. 64 par. 1 i par. 2 Kpa/, osobie, która zarzuca organowi administracji publicznej naruszenie prawa, polegające na bezczynności organu wobec zaniechania wszczęcia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego na podstawie wniesionego przez nią podania /żądania/, przysługuje - na ogólnych zasadach - skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 17 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, która powinna być wniesiona z zachowaniem trybu określonego w art. 34 tej ustawy.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.