Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 284/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 b
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 284/17 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , , Dnia 19 października 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), , Sędziowie, Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków, , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 października 2017 r., sprawy ze skargi M. K., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu, I instancji;, przyznaje radcy prawnemu M. P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście, dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23%VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym., ,


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ab initio k.p.a., art. 17 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm., zwanej dalej także ustawą), uchyliło wydaną z upoważnienia Wójta Gminy O. decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia [...], nr [...], odmawiającą przyznania M. K. (dalej: strona, skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką – J. K., składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wymienioną wyżej decyzją organ I instancji odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne, argumentując to tym, że niepełnosprawność matki strony powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia.

Strona odwołała się od tej decyzji, nie kwestionując stwierdzenia organu I instancji dotyczącego daty powstania niepełnosprawności. Odwołujący się, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i wypłatę "należnego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 06.02.2017 oraz dodatkowo ustawowe odsetki z chwilą powstania zaległości, licząc je od dnia terminu wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego przez MOPS".

Kolegium powołało przepis art. 17 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 3 pkt 21 ustawy, ilekroć w tym akcie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to: a)niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b)całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Według art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W ocenie Kolegium, z powyższego przepisu wynika, że warunkiem uzyskania przez stronę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie, m.in., przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy. Przepis ten uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności.

Ponieważ niepełnosprawność matki strony powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia, to - zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1b ustawy - strona nie spełnia jednego z warunków uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym nie może być mu przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] (nr [...]) wynika, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności matki strony (ur. [...] datuje się od dnia 22 stycznia 2004 r.

W kontekście argumentacji odwołania wskazano, że Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. Ib ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W pkt. 8 uzasadnienia ww. wyroku podkreślono jednak, że "wykonanie (...) wyroku Trybunału Konstytucyjnego wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądza, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki.

Zauważono, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października

2014 r., nie spowodował pozbawienia mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 1b ustawy. W wyroku tym bowiem Trybunał nie objął swoją oceną przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, lecz odniósł się do pewnej interpretacji - jednej z możliwych - regulacji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, stanowiącej jednak treść w przepisie tym niewyrażoną.

Kolegium podkreśliło, że ze względu na fakt, iż w praktyce orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego nie tylko pojawiają się wyroki zawierające w sentencji prostą formułę: zgodny lub niezgodny z Konstytucją RP, ale także wyroki, których sentencja poza wskazaniem konkretnego fragmentu aktu normatywnego (sformułowania lub zwrotu) zawiera jeszcze inne uszczegółowiające elementy mające charakter treści normatywnych (tzw. wyroki interpretacyjne oraz wyroki dotyczące "pominięcia ustawodawczego"), zastosowanie przepisu art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, w powiązaniu z odpowiednimi regulacjami ustawowymi, nie zawsze jest sprawą oczywistą. Przykładem takiego wyroku jest właśnie trybunalskie orzeczenie dotyczące konstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy. Wyrok ten, ze względu na sformułowanie jego sentencji, nie należy do tzw. wyroków prostych, w przypadku których Trybunał posługuje się formułą: "art. x jest zgodny/ niezgodny z art. y Konstytucji".

Trybunał Konstytucyjny, ww. wyrokiem, zakwestionował zróżnicowanie w obrębie opiekunów osób dorosłych, niemniej jednak opowiedział się jednocześnie za utrzymaniem "istniejącego już w ustawie preferencyjnego traktowania opiekunów niepełnosprawnych dzieci". Jednocześnie - jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w innym wyroku - "polskiemu systemowi kontroli konstytucyjności nie jest szerzej znana instytucja określana jako sentenze addittive. Jest to sytuacja, gdy nie orzekając o niekonstytucyjności przepisu przyznającego jakieś świadczenia dla pewnej grupy osób (a więc unikając "równania w dół"), orzeczenie jednocześnie w wiążący sposób wskazuje na konieczność rozciągnięcia tego unormowania na kategorie osób w przepisie pominięte (równanie w górę), o ile w samej konstytucji można dopatrzeć się prawa osób pominiętych do jednakowego traktowania w danym zakresie z populacją objętą normowaniem ustawowym" (wyrok w sprawie K 41/01). Stąd - jak wskazał Trybunał Konstytucyjny - "wykonanie (...) wyroku (...) wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądza, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć".

Dopuszczalność pominięcia - przez organy rozpatrujące sprawę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego - przepisu art. 17 ust. 1b ustawy - jako skutek ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego - nie zależy wyłącznie od skonstatowania faktu, że wyrok taki, zgodnie z przepisem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, jest ostateczny i ma moc powszechnie obowiązującą, lecz od ustalenia, czy orzeczenie to spowodowało zmianę normatywną w kontrolowanej regulacji prawnej, która stanowi podstawę do wydania rozstrzygnięcia w konkretnej sprawie. Zdaniem Kolegium, ww. orzeczenie trybunalskie nie spowodowało pozbawienia mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 1b ustawy. Powołany wyżej fragment wyroku Trybunału Konstytucyjnego określający jego skutki jest elementem rozstrzygającym o skutkach dla obowiązywania prawa. Sentencja wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może być bowiem odczytywana z pominięciem wypowiedzi Trybunału co do skutków podjętego przez tenże organ władzy publicznej orzeczenia. Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego co do skutków ww. wyroku nie może być traktowane jedynie jako "wskazówka interpretacyjna". Respektowanie normy zawartej w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP nakłada na inne organy władzy publicznej obowiązek pełnego wykonania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie K 38/13, a więc z uwzględnieniem określonych w tym orzeczeniu jego skutków w zakresie stosowania prawa przez organy administracji i sądy. Tylko taki bowiem sposób wykonania wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego stanowi wypełnienie obowiązku wykonywania orzeczeń Trybunału, zgodnie z art. 190 ust. 1, w związku z art. 2, art. 7 i art. 8 ust. 1 Konstytucji RP. Rezultat wykładni ww. przepisu nie może być sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w ww. wyroku Trybunału, w tym w jego uzasadnieniu.

Tożsame stanowisko co do skutków ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego i jego wpływu na sposób załatwiania spraw przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w trzech wyrokach, których fragmenty Kolegium przywołało w omawianej decyzji.

Kolegium zaznaczyło, że uwarunkowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istnieniem obiektywnych kryteriów i zasad ich udzielania pozbawia organ administracji możliwości przyznawania tego świadczenia z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego, czy słuszności, nawet w sytuacji wystąpienia trudnych sytuacji życiowych dotyczących rodziny wnioskodawcy. Żadne inne, niż określone w ustawie, kryteria nie mogą decydować o przyznaniu prawa do tego świadczenia, a ich niespełnienie nakłada na organ obowiązek wydania decyzji odmownej.

Przedstawiając zaś motywy wydania decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ab initio k.p.a. Kolegium wskazało, że przepisy prawa powszechnie obowiązujące, w tym przede wszystkim ustawy, nie umocowują do podjęcia decyzji o odmowie przyznania składki na ubezpieczenie społeczne i składki na ubezpieczenie zdrowotne w sytuacji odmowy świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie zdrowotne za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne przez organ wykonawczy gminy wynika z mocy prawa. Jest skutkiem przyznania danej osobie - ostateczną decyzją - świadczenia pielęgnacyjnego. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie zdrowotne opłacane za osobę, której przyznano świadczenie pielęgnacyjne, nie są świadczeniem rodzinnym

W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła Kolegium naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 ab initio k.p.a., art. 17 ust. 1 i 1b ustawy w związku z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 69 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz "Protokołem 1 art. 1 i art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i podstawowych Wolności", a także art. 6 ust. 1 Konwencji.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji, ewentualnie uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, argumentując jak w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 9 października 2017 r. pełnomocnik z urzędu skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji podkreślając, że organy administracji orzekające w sprawie winny dokonać oceny wniosku skarżącego w oparciu o wszystkie przesłanki określone w ustawie, z pominięciem przepisu art. 17 ust. 1b. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że stanowisko takie zostało zaprezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jako przykład podano wyrok wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 647/17 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2920/16.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Kontrola sądowa przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł prowadzi do uznania, że skargę należało uznać za uzasadnioną.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organ I i II instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zwanej dalej ustawą.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, w dacie rozstrzygania przez organ I instancji stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie.

Z akty sprawy wynika, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką złożył jej syn, a więc osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia [...], którym została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, który datuje się od dnia 22 stycznia 2004 r.

Podstawę odmowy przyznania skarżącemu świadczenia stanowił art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 ustawy) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 2 ustawy).

Okolicznością uzasadniającą uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i organu drugiej instancji jest nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem powyższym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej. Wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, a to zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP z którego wynika zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy, a oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego stanowi przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji. Uwzględnianie przepisu w dotychczasowym deregowanym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z treścią art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz z funkcją i modelem ochrony praw jednostki realizowanej przez sądy administracyjne.

Tym samym Sąd nie podziela stanowiska obu organów, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził nieważności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to przepis ten winien być stosowany tak, jakby żadnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie było. W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunał wskazał, że stosowanie w dotychczasowym brzmieniu art. 17 ust. 1b ww. ustawy prowadzi do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 r. życia może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W ocenie Trybunału stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie

18 r. życia, ewentualnie ukończenie 25 r. życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii. Z powyższego wynika, że Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (tak też NSA w wyroku z dnia 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2920/16, LEX nr 2326429). Choć w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunału stwierdzono, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa". Trybunał nie skorzystał z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Powyższe oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez art. 17 ust. 1b ustawy we wskazanym zakresie domniemania konstytucyjności z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw, a okoliczności tej - jak już wyżej wskazano - Sąd nie może nie brać pod uwagę. Sąd orzekający uwzględniając ten pogląd stwierdził, że rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Stwierdzenie niekonstytucyjności określonego przepisu ustawy ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, chyba że Trybunał skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok o sygnaturze K 38/13 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Skutkiem ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, począwszy od dnia jego ogłoszenia, to jest od dnia 23 października 2014 r. i ukształtowanie w tym zakresie nowego stanu prawnego. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16 zam. w CBOSA)

Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Podkreślenia wymaga, że analogiczną ocenę prawną zaprezentowano również w licznych wyrokach sądów administracyjnych, co zostało podkreślone przez pełnomocnika strony skarżącej. Ocenę tę Sąd w pełni podziela.

Ponownie rozpatrując wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organy będą miały na uwadze przedstawione wyżej stanowisko.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. § 2 ust. 1 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715 ze zm).