Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 346/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 135,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 250,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 107 par. 1, art. 156
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 17 par. 1, art. 18, art. 64e par. 1 i par. 2 pkt 1- 3,
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia WSA Maciej Jaśniewicz Sędzia WSA Roman Wiatrowski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 25 października 2010 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz adw. A.T. kwotę [...]zł ([...]) w tym [...]zł ([...]) z tytułu podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocny prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. /-/R. Wiatrowski /-/K. Nikodem /-/M. Jaśniewicz


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] prowadził postępowanie egzekucyjne wobec M. Ł. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] wystawionych wobec ww. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...], obejmujących należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W wyniku podjętych działań organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] w dniu 22 września 2009 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej w [...] na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] za okres od 01/2006 do 12/2006 oraz w banku [...] na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] za okres od 01/2007 do 05/2009.

Odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunków bankowych zostały odebrane przez M. Ł. w dniu 02 października 2009 r. Zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego do dłużników zajętych wierzytelności wpłynęły w dniu 02 października 2009 r.(....) oraz w dniu 05 października 2009 r. (....). W dniu 26 października 2009 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo z [...] informujące, iż istnieją przeszkody w prowadzeniu egzekucji spowodowane brakiem środków przekraczających kwotę wolną od zajęcia na rachunku.

W dniu 05 października 2009 r. M.Ł. złożyła druk wyrejestrowujący działalność gospodarczą ZUS ZWPA z datą wyrejestrowania 29 grudnia 2006 r. W związku z powyższym należność główna wraz z odsetkami wykazana w tytułach wykonawczych wystawionych za okres od stycznia 2007 r. do maja 2009 r. przestała być wymagalna, pozostały jedynie do zapłaty koszty egzekucyjne. Organ egzekucyjny poinformował zatem pismami z dnia 13 października 2009 r. i 19 października 2009 r. dłużnika zajętej wierzytelności – [...] o zmianie stanu należności objętych tytułami wykonawczymi o nr [...].

W dniu 05 października 2009 r. M. Ł. złożyła wnioski o układ ratalny oraz o zwolnienie środków z zajętych rachunków bankowych. Organ egzekucyjny w związku z koniecznością przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, zwrócił się pismem z dnia 06 października 2009 r. do Urzędu Skarbowego w L. z zapytaniem dotyczącym prowadzenia przez M. Ł. działalności gospodarczej oraz dokonywanych rozliczeń PIT.

Z informacji uzyskanych z Urzędu Skarbowego wynikało, iż zobowiązana osiągnęła za rok 2006 dochód w kwocie [...]. W związku z powyższym ZUS Oddział w [...] Inspektorat w [...] pismem z dnia 16 grudnia 2009 r. poinformował [...], iż należności wykazane w tytułach wykonawczych wystawionych za okres od 01/2006 do 06/2006 oraz od 9/2006 do 11/2006 nie są wymagane, pozostały do uregulowania koszty egzekucyjne - dot. tytułów wykonawczych [...] oraz [...].

Pismem z dnia 04 listopada 2009 r. M. Ł. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek oraz kosztów egzekucyjnych, które powstały w wyniku prowadzenia postępowania egzekucyjnego za lata od 2006 do 2009. W uzasadnieniu swojego wniosku M. Ł. wskazała, iż powodem likwidacji działalności gospodarczej było pogorszenie się stanu zdrowia, brak dochodu, oraz włamanie do sklepu, które poskutkowało utratą towaru i zniszczeniem wyposażenia. Ponadto zobowiązana wskazała, iż nie wiedziała o zaległościach ze względu na zgon księgowej. Wniosek swój umotywowała ponadto tym, iż na zajęty rachunek bankowy w [...] wpływają alimenty z Niemiec od byłego męża zasądzone na córkę, a alimenty nie podlegają zajęciu. Zdaniem zobowiązanej z uwagi na wyrejestrowanie działalności koszty egzekucyjne nie powinny być należne. M. Ł. w swoim wniosku wskazała ponadto na fakt, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, korzysta z kredytu. Jedynym źródłem utrzymania jest renta inwalidzka oraz alimenty. Z uwagi natomiast na stan zdrowia nie może podjąć pracy.

Pismem z dnia 09 listopada 2009 r. wierzyciel - ZUS Oddział w [...] poinformował zobowiązaną, iż "sprawa układu ratalnego zostanie rozpatrzona dopiero po zakończeniu postępowania w sprawie umorzenia".

Po zebraniu niezbędnych dokumentów do rozpatrzenia wniosku oraz dokonaniu ich analizy, pismem z dnia 07 stycznia 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Organ egzekucyjny rozpatrując natomiast wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych wydał w dniu [...] postanowienie nr [...], którym odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych [...].

W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał między innymi, że mając na uwadze art. 64e § 2 pkt 1, 2, i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 ze zm. – dalej jako: "u.p.e.a.") nie stwierdzono nieściągalności zobowiązania, ponieważ zobowiązana pobiera rentę inwalidzką w wysokości [...] netto, nie stwierdzono także, że za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, w związku z tym, że zobowiązana nie prowadzi działalności gospodarczej, stwierdzono natomiast, iż ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych nie spowoduje niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych, ponieważ zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego nie spowodował niewspółmiernych wydatków, które był zmuszony ponieść organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania należności.

Wydane postanowienie w sprawie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych M.Ł. zaskarżyła do Dyrektora Izby Skarbowej w P..

Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zasada ponoszenia odpowiedzialności osoby zobowiązanej za koszty egzekucji oraz przesłanki obligatoryjnego umorzenia kosztów zostały omówione w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 64 - 64f u.p.e.a. Powołując się na art. 64c § 1 u.p.e.a. organ stwierdził, że wprowadzenie zasady odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne nie budzi żadnych wątpliwości, gdyż instytucja egzekucji i związana z nią konieczność funkcjonowania odpowiednich organów jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonywania nałożonego na niego obowiązku, a wyżej wymienione koszty podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Natomiast powyższy przepis nie ma zastosowania, gdy koszty egzekucyjne zostały spowodowane wszczęciem lub prowadzeniem postępowania niezgodnie z prawem - wówczas koszty te ponosi wierzyciel lub organ egzekucyjny.

Organ II instancji wyjaśnił, że w niniejszej sprawie zarówno wszczęcie, jak i prowadzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło prawidłowo. Organ egzekucyjny prowadził postępowanie na wniosek wierzyciela, na podstawie prawidłowo wystawionych tytułów wykonawczych. Zgodnie z obowiązującymi przepisami - koszty egzekucyjne zostały naliczone w następstwie zastosowania środka egzekucyjnego tj. zajęcia rachunku bankowego. Są one zatem należne i zgodne z obowiązującymi przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W związku z powyższym organ stwierdził, że brak jest podstaw do obciążenia tymi kosztami wierzyciela czy organu egzekucyjnego.

W ocenie organu odwoławczego uznaniowy charakter rozstrzygnięć w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na przesłanki wymienione w art. 64e § 2 pkt 1, 2, i 3 u.p.e.a. nie budzi wątpliwości. W świetle zaś ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje w tym przypadku organ egzekucyjny, który może, ale nie musi, umorzyć te koszty. Organ podkreślił, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Jednak przyznanie organowi egzekucyjnemu uznania administracyjnego w zakresie decydowania o udzieleniu ulgi w spłacie kosztów egzekucyjnych nie zwalnia go od wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy oraz wszechstronnego i wnikliwego rozważenia całokształtu sprawy, a w konsekwencji prawidłowego uzasadnienia swojego stanowiska zgodnie z wymogami art. 124 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 – dalej jako: "Kpa").

Dla potwierdzenia swojego stanowiska organ wskazał na orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych dotyczące rozpatrywanego zagadnienia: wyrok WSA w Białymstoku z dnia 13 września 2006 r., sygn. I SA/Bk 131/05 i wyrok z dnia 03 listopada 2004 r., sygn. akt III SA 3500/03.

Organ II instancji podkreślił, że w niniejszym przypadku nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 64 e § 2 u.p.e.a. stanowiące podstawę ewentualnego umorzenia kosztów egzekucyjnych. Tym samym organ egzekucyjny, który w tym przypadku jest jednocześnie wierzycielem egzekwowanego obowiązku, miał podstawy do podjęcia decyzji o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych. W związku z powyższym organ odwoławczy oceniając legalność zaskarżonego postanowienia w zakresie ustawowo przyznanych kompetencji i zasadność podniesionych przez stronę argumentów stwierdził brak podstaw do uchylenia postanowienia organu I instancji.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w P. przeprowadzone przez organ egzekucyjny postępowanie nie wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów. Zarówno zaległości zobowiązanej, jak i powstałe w wyniku prowadzonego postępowania koszty egzekucyjne nie powstały na skutek zdarzeń niezależnych od działań zobowiązanej tj. w wyniku zdarzenia losowego, lecz stanowią ryzyko osoby prowadzącej działalność gospodarczą i co za tym idzie również konsekwencje nierozważnych decyzji podejmowanych w toku prowadzonej działalności.

Ustosunkowując się do podniesionej w zażaleniu kwestii zaginięcia w ZUS druku wyrejestrowującego działalność gospodarczą organ odwoławczy stwierdził, że zobowiązana powinna wyjaśnić to wyłącznie z wierzycielem. Okazanie przez nią stosownego (z potwierdzeniem wpływu) dokumentu wierzycielowi zapewne spowodowałoby wycofanie się go nie tylko z egzekwowania należności za ten okres, ale i dochodzenia powstałych kosztów egzekucyjnych. W sytuacji jednakże, kiedy M. Ł. nie potwierdziła faktu wyrejestrowania działalności w dniu 29 grudnia 2006 r. oraz złożyła stosowny dokument w ZUS dopiero w dniu 05 października 2009 r. (z datą wyrejestrowania 29 grudnia 2006 r.) – zdaniem organu odwoławczego organ egzekucyjny słusznie zadecydował o zawiadomieniu dłużników zajętych wierzytelności ([...] i [...]), iż należności wskazane w tytułach wykonawczych obejmujących okres, w którym działalność nie była prowadzona - nie są już wymagane. Natomiast z uwagi na niedopełnienie obowiązku wyrejestrowania działalności we właściwym czasie, w opinii organu to zobowiązana spowodowała bezpodstawne prowadzenie egzekucji na podstawie tych tytułów. Wierzyciel - nie będąc w posiadaniu stosownych informacji o zaprzestaniu prowadzenia przez nią działalności zgodnie z prawem wystawił tytuły wykonawcze, a organ egzekucyjny na ich podstawie wszczął egzekucję administracyjną.

Organ II instancji podkreślił, iż z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wynika, iż z uwagi na fakt prowadzenia egzekucji na dwóch kontach, w dwóch różnych bankach należałoby odnosić się oddzielnie do kosztów w [...] i w [...]. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, ze organ egzekucyjny pismami z dnia 13 października 2009 r. i 19 października 2009 r. zwrócił się do [...] z informacją, iż należność główna wraz z odsetkami wykazana w tytułach wykonawczych od nr [...] do [...] dotyczących M. Ł. nie jest wymagana w związku z wyrejestrowaniem przez płatnika działalności gospodarczej. Jednocześnie poinformowano Bank, iż koszty dotyczące ww. tytułów pozostają do zapłaty, oraz wskazano, do jakich kwot (kosztów egzekucyjnych) zostały te tytuły zmniejszone. Kwotę [....] zł [...] przekazał organowi egzekucyjnemu tytułem realizacji zajęcia rachunku bankowego, egzekwując ją jednakże na podstawie tytułów wykonawczych zmniejszonych do kwoty pozostałych do uregulowania kosztów egzekucyjnych. M.Ł. zwróciła się pismem z dnia 12 stycznia 2010 r. z prośbą o zwrot środków w kwocie [...] przekazanych przez [...] tytułem realizacji zajęcia bankowego. Jednakże postanowieniem z dnia 22 stycznia 2010 r. Dyrektor Oddziału ZUS w [...] odmówił zwrotu środków w wyżej wskazanej kwocie przekazanych przez [...].

Organ wyjaśnił także, że zajęcia świadczenia z rachunku bankowego zobowiązanej dokonano zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zawiadomienie o zajęciu przesyła się dłużnikowi zajętej wierzytelności, w niniejszym przypadku bankowi, wzywając go jednocześnie, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunków bankowych zobowiązanego, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie dochodzonych należności objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez wierzyciela.

Organ odwoławczy zaznaczył, iż to zobowiązana odpowiada za skutki prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Zaległości w opłacaniu składek ubezpieczeniowych nie są bowiem wynikiem działań organu egzekucyjnego, a jedynie samego zobowiązanego, natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może rezygnować z dochodzenia należnych mu składek, ani też finansować prowadzonej przez dłużnika działalności gospodarczej. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w P. organ egzekucyjny dokonał całościowej oceny materiału dowodowego, wydając rozstrzygnięcie w oparciu o decyzje poszczególnych komisji, wnikliwie rozpatrujących zebrany materiał dowodowy, rozważających sytuację majątkową zobowiązanej.

W złożonej skardze M.Ł. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, jako naruszającego prawo.

Skarżąca podniosła, iż w jej ocenie zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji dotyczące odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych zostało wydane na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, niezgodnie z prawdą i przepisami prawa. Ponadto zdaniem zobowiązanej egzekutor źle zinterpretował art. 64e § 1, § 2, pkt 1 u.p.e.a. W jej ocenie nie można stwierdzić nieściągalności tylko na podstawie tego, że zobowiązany pobiera rentę inwalidzką, gdyż nie jest to oceną sytuacji finansowej zobowiązanego. Także posiadanie zadłużenia w bankach zdaniem skarżącej nie przemawia za utrzymaniem w mocy decyzji odmownej, co do umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Skarżąca podniosła, iż pomimo bezspornie uznaniowego charakteru zaskarżonego postanowienia, uznanie musi być realizowane w sposób odpowiadający uzasadnionemu interesowi obywatela, a organ administracji jest obowiązany zgodnie z art. 7 Kpa załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków.

M.Ł. zarzuciła ponadto, iż nie została poinformowana przez Dyrektora Oddziału ZUS w [...] o terminie przesłania zażalenia z dnia 15 stycznia 2010 r. wraz z dokumentacją w sprawie do Dyrektora Izby Skarbowej w P., a także nie została zapoznana z dokumentacją mimo prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania.

Pozostałe zarzuty przytoczone przez skarżącą dotyczą kwestii związanych z tokiem postępowania prowadzonego przez wierzyciela (Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...].) oraz organ egzekucyjny (Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) wobec zobowiązanej w związku z zadłużeniem w opłacaniu należnych składek na ubezpieczenie społeczne.

Zobowiązana zarzuciła także, iż nie jest i nie była informowana przez Banki o kwestiach dotyczących egzekucji prowadzonych z jej kont bankowych, czy też, że dokonania Banku tzn. prowadzenie egzekucji ze świadczenia alimentacyjnego, jak i egzekutora, który nie chce przyjąć do wiadomości, że prowadzi egzekucję są niezgodnie z art. 833 § 6 oraz art. 889 do 893 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296), a także art. 80 do 82 u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) obowiązującej od 1 stycznia 2004 r. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. W świetle zaś art. 1 § 2 tejże ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Kognicja Sądu ograniczona jest do oceny legalności kwestionowanego skargą aktu lub czynności organów administracji publicznej i obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; dalej powoływana jako p.p.s.a.),

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Przechodząc do oceny zasadności skargi należy stwierdzić, że skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 64e § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.; zwanej dalej u.p.e.a.) organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Stosownie zaś do § 2 koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt1), za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt2), bądź ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (pkt3). W myśl art. 17 § 1 oraz art. 18 u.p.e.a. rozstrzygnięcie w tym zakresie winno zostać wydane w formie postanowienia, w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może" wynika, że postanowienie wydane w oparciu o powyższe uregulowania prawne daje podstawy organom egzekucyjnym do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że przepis ten pozostawia do uznania organu egzekucyjnego istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Nie może to jednak oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie postanowienia musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą - z zachowaniem wymogów proceduralnych, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Dopiero w takich warunkach podjęta decyzja uznaniowa może być uznana nie za decyzję dowolną, lecz mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 1999 r., sygn. akt I SA/Lu 478/98, sygn. akt FSK 2211/04 publ. Biul. Skarb, z 1999 r. nr 6, poz. 30).Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres ich zastosowania.

Z kolei uzasadnienie takich decyzji (postanowień), szczególnie negatywnych dla podatnika, powinno szczegółowo wskazywać także przyczyny, dla których organ instytucji tej nie zastosował, pomimo wystąpienia szczególnych okoliczności. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji (postanowienia) uniemożliwia bowiem jej właściwą kontrolę ze strony sądu. (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01, publ. POP z 2004 r., nr 4, poz. 77).

W rozpatrywanej sprawie wnioskiem z dnia 04.11.2009r. M. Ł. zwróciła się m.in. o umorzenie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu swojego wniosku M.Ł. wskazała, iż powodem likwidacji działalności gospodarczej było pogorszenie się stanu zdrowia, brak dochodu, oraz włamanie do sklepu, które poskutkowało utratą towaru i zniszczeniem wyposażenia. Ponadto zobowiązana wskazała, iż nie wiedziała o zaległościach ze względu na zgon księgowej. Wniosek swój umotywowała ponadto tym, iż na zajęty rachunek bankowy w [...] wpływają alimenty z Niemiec od byłego męża zasądzone na córkę, a alimenty nie podlegają zajęciu. Zdaniem zobowiązanej z uwagi na wyrejestrowanie działalności koszty egzekucyjne nie powinny być należne. Ponadto M. Ł. w swoim wniosku wskazała ponadto na fakt, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, korzysta z kredytu.

W złożonym wniosku skarżąca wskazała zatem na trudną sytuację majątkową, w której się znalazła. Zatem organ egzekucyjny kontrolując, czy nie zaszła, któraś, z określonych w art. 64e §2 u.p.e.a., przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych powinien rozważyć również, czy zobowiązana wykazała że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (art. 64e §2 pkt1 u.p.e.a.).

Tymczasem postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości [...].

W treści uzasadnienia organ egzekucyjny stwierdził, że w jego ocenie nie można stwierdzić nieściągalności dochodzonego obowiązku finansowego. Organ egzekucyjny ustalił bowiem, że zobowiązana pobiera policyjną rentę inwalidzką w wysokości [...]. Prawo do renty ustalono na okres od dnia 01.10,1998r. na stałe. Od czerwca Zobowiązana otrzymuje również alimenty w kwocie [...] euro na córkę, która posiada kredyt studencki. Wskazane dochody wpływają na rachunki bankowe w [...] i w [...], które w dniu 22.09.20009r. zostały zajęte na poczet należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto Pani M. Ł. posiada zadłużenie w bankach z tytułu zaciągniętych kredytów. Rozważając możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, a więc wystąpienie przesłanek wynikających z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, organ egzekucyjny wskazał również na fakt, iż skoro zobowiązana nie prowadzi już działalności gospodarczej - ważny interes publiczny nie przemawia za umorzeniem kosztów, bowiem nie zachodzą szczególne okoliczności gospodarcze przemawiające za umorzeniem kosztów.

Ponadto w ocenie organu egzekucyjnego nie można było również zdecydować o umorzeniu powstałych kosztów egzekucyjnych w oparciu o przesłankę uregulowaną w pkt 3 art.64e§2 uopea. Organ egzekucyjny w toku prowadzonego wobec zobowiązanej postępowania egzekucyjnego zastosował bowiem środek egzekucyjny polegający na zajęciu rachunku bankowego. Ściągnięcie kosztów egzekucyjnych należnych za zastosowanie tego środka nie spowoduje niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych.

Zatem z uzasadnienia postanowienia wynika, że organ I instancji rozważał jedynie, czy za umorzeniem zobowiązania przemawia ważny interes publiczny, czy ściągnięcie kosztów egzekucyjnych nie spowoduje niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych, oraz czy da się stwierdzić nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku. Organ egzekucyjny nie rozpatrzył natomiast drugiej określonej w art. w art. 64 e § 2 pkt1 u.p.e.a. przesłanki, czy skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, czym organ naruszył ten przepis.

Uchybienia tego nie naprawił również rozpatrujący zażalenie organ odwoławczy, który postanowieniem z dnia [...] utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, w niniejszym przypadku wykazało, iż nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 64 e § 2 u.p.e.a. stanowiące podstawę ewentualnego umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Organ odwoławczy stwierdził również że, organ egzekucyjny ocenił sytuację materialną zobowiązanej na podstawie całego (obszernego) zgromadzonego materiału dowodowego oraz rozważenia przesłanek wymienionych w art. 64e § 2 cyt. u.p.e.a.

Dyrektor Izby Skarbowej nie odniósł się natomiast do tego, że nie wszystkie przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych były brane pod uwagę przez organ I instancji, a w szczególności że organ egzekucyjny nie zbadał, czy wskazana we wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych sytuacja finansowa pozwalała uznać, że zobowiązana nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

Tymczasem organ powinien zastosować art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 k.p.a., które to przepisy mają w sprawie zastosowanie poprzez art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i rozpatrzeć sprawę w sposób wyczerpujący. Sąd podkreśla, że nie oceniał zaskarżonych postanowień z punktu widzenia ich słuszności, sprawiedliwości czy też subiektywnego nastawienia dłużnika. W rozpoznawanej sprawie stwierdzić jednak należy, że aczkolwiek w toku postępowania organy I i II instancji podjęły działania zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy gromadząc dowody w celu ustalenia wystąpienia ustawowych przesłanek umorzenia to jednak powołując jako podstawę prawną przepis art. 64e § 2 u.p.e.a. ustalony stan faktyczny nie oceniły w świetle wszystkich przesłanek przewidzianych w art.64e u.p.e.a.

Zakres kognicji sądu administracyjnego, umożliwiający sądowi również kontrolę legalności postanowienia organu egzekucyjnego, daje się wyprowadzić z art. 135 p.p.s.a. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd rozpatrujący skargę może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach (zarówno głównych, jak i wpadkowych, incydentalnych), przeprowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Zatem w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ egzekucyjny zobowiązany będzie rozważyć wszystkie określone w art. 64e §2 u.p.e.a. przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, a w szczególności, czy wskazana przez skarżącą sytuacja finansowa uzasadnia uznanie, że wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego wydane zostały z naruszeniem przepisu art. 64e § 2 u.p.e.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem powołanych przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie obu postanowień w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 p. p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art.250 p.p.s.a. jak w pkt II sentencji wyroku.

/-/ R. Wiatrowski /-/K. Nikodem /-/M. Jaśniewicz