Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2012/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2-3 i 3a, art. 30
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77, art. 107, art. 105
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 174 pkt 1 i 2, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia del. WSA Inga Gołowska Protokolant Anna Ważbińska po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 4 września 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 141/12 w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę M. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Stan sprawy przyjęty przez Sąd I instancji przedstawiał się następująco:

Pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. M. C. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, powołując się na trudną sytuacją materialną i zdrowotną.

Organ ustalił, że skarżąca w okresie od [...] lipca 1990 r. do [...] listopada 2005 r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie handlu detalicznego, nie wywiązując się z obowiązku opłacania składek zarówno za siebie jak i za zatrudnionych pracowników i zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym stała się dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.

W toku postępowania organ ustalił, że skarżąca jest właścicielką nieruchomości składającej się z dwóch działek, w tym jednej zabudowanej budynkiem mieszkalnym

i utrzymuje się z kwot uzyskanych od rodziny (ok. 500 zł miesięcznie), a także do [...] lipca 2011 r. z najmu lokalu w wysokości 750 zł miesięcznie. Ustalono nadto, że skarżąca jest zadłużona wobec Przedsiębiorstwa Usług Komunalnych w K., Gminy Z., PGNiG S.A., Banku BPH S.A., PZU S.A. oraz prowadzone są wobec niej czynności komornicze na podstawie prawomocnych tytułów egzekucyjnych. Organ wskazał również, że zaległości względem ZUS zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia.

Skarżąca udokumentowała wydatki ponoszone na utrzymanie oraz z tytułu opłat

i świadczeń m.in. za media, leki itp. Wskazała ponadto, że pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym, a w okresie od sierpnia 2009 r. do stycznia 2010 r. przebywała na zasiłku rehabilitacyjnym.

Decyzją z [...] września 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia wraz z odsetkami za zwłokę na łączną kwotę 205.553,49 zł. Na kwotę tę złożyły się: należności zaewidencjonowane na koncie osobistym, należności zaewidencjonowane na koncie pracowniczym oraz należności w części finansowanej przez płatnika. W zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych ZUS umorzył postępowanie.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 oraz ust. 3 pkt 1 - 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585; dalej: u.s.u.s. lub ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych) oraz z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.), zezwalające na umorzenie należności w sytuacji, gdy brak jest podstaw do stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Odnośnie należności za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych organ podniósł, że na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie podlegają one umorzeniu z mocy samego prawa.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślając uznaniowy charakter decyzji w pełni podzielił stanowisko organu pierwszej instancji. Podniósł, że skarżąca nie wykazała, aby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie była w stanie opłacić należności ponieważ mogłoby to oznaczać dla niej i jej rodziny brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem organu zadłużenie skarżącej względem licznych podmiotów nie mogło być wzięte pod uwagę jako przesłanka przemawiająca za umorzeniem, gdyż prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem ZUS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę i dokonując oceny zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie.

Sąd wskazał, że w stosunku do skarżącej nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Analiza powołanego przepisu,

w ocenie Sądu I instancji, prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem skarżącej, gdyż jak ustalił organ, skarżąca jest właścicielką nieruchomości gruntowej, a z wyceny komorniczej wynika, iż wartość zabudowanej nieruchomości (działka nr [...]) to ok. 547.586,00 zł, a niezabudowanej (działka nr [...]) to ok. 196.982,00 zł. Na nieruchomości tej została ustanowiona hipoteka przymusowa celem zabezpieczenia roszczeń ZUS z tytułu składek. Okoliczność ta powoduje, że możliwe jest uzyskanie w ramach podejmowanych czynności egzekucyjnych kwoty wystarczającej na pokrycie zadłużenia składkowego

i kosztów egzekucyjnych, zatem nie ma mowy o całkowitej nieściągalności.

Dokonując natomiast analizy stanowiska organu dotyczącego odmowy umorzenia wskazanych należności w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., Sąd podkreślił, że organ podjął wszelkie możliwe kroki w kierunku ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącej (wystąpił do wielu instytucji z wnioskami o udzielenie stosownych informacji dotyczących m. in. stanu posiadania skarżącej, źródeł i wysokości dochodów itp.).

Sąd uznał, że w pełni uprawnione jest stanowisko organów, z którego wynika, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Przepis

§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc określeniem, które z natury rzeczy nie jest precyzyjne. Jednakże – zdaniem Sądu – tłumaczyć należy je zgodnie z literalnym brzmieniem, a skoro tak, to niezbędne potrzeby życiowe to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie, szkodliwie wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodziny. Sąd I instancji stwierdził, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb, niekoniecznie mogących być definiowane jako niezbędne.

Sąd zważył ponadto, że skarżąca jest, co prawda, osobą bezrobotną, ale otrzymuje pomoc w kwocie 500 zł miesięcznie, a nadto ma możliwość wynajęcia lokalu, za który dotychczas otrzymywała kwotę 750 zł miesięcznie. Skarżąca jest też osobą stosunkowo młodą, wykształconą oraz posiadającą doświadczenie w swoim zawodzie, ma zatem możliwość zdobycia pracy zarobkowej. Skarżąca nie ma nikogo na swoim utrzymaniu i nie korzysta także z żadnych form pomocy społecznej. Ponadto, jak zauważył Sąd I instancji, organ nie kwestionował podnoszonych przez skarżącą problemów zdrowotnych, niemniej jednak słusznie stwierdził, że skarżąca nie wykazała, aby zgłoszone przez nią dolegliwości ograniczały jej możliwość podjęcia zatrudnienia.

Sąd podkreślił, że organ wziął pod uwagę fakt znacznego zadłużenia skarżącej względem różnych podmiotów, jednak trafnie wywiódł, że okoliczności te nie stanowią przesłanki umorzenia, a ich uwzględnienie doprowadziłoby do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sama skarżąca oświadczyła, iż jej zadłużenie wobec banku wynika z kredytu zaciągniętego na działalność gospodarczą, a mimo tego faktem jest, że skarżąca posiadając środki finansowe (pochodzące z kredytu) nie regulowała należności składkowych na bieżąco.

Sąd I instancji wskazał ponadto, że zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone, natomiast umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania.

Sąd I instancji nie dopatrzył się także naruszenia prawa w zakresie umorzenia przez organ pierwszej instancji postępowania w kwestii umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zgodnie bowiem z treścią art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29, zatem w stosunku do tego rodzaju należności nie jest możliwe wydanie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na ww. przepisach. Natomiast zasadnym było, w ocenie Sądu I instancji, aby co do składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.; dalej: k.p.a.).

W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.).

II

M. C. zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, poprzez obrazę przepisu art. 28 ust. 3a ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 roku poprzez oddalenie skargi na decyzję z [...] grudnia 2011 roku pomimo wydania jej z naruszeniem wskazanego wyżej przepisu w sytuacji, gdy

z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że spłata zadłużenia skarżącej wobec ZUS pozbawiłaby ją możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb życiowych, a zatem na gruncie niniejszej sprawy istniały podstawy do zastosowania wskazanego wyżej przepisu;

2. przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest obrazę przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez organ przy wydaniu decyzji z [...] grudnia 2011 roku przepisów art. 7, 77 i 107 k.p.a., a to poprzez:

- zaniechanie przez organ wyjaśnienia w toku przeprowadzonego przez siebie postępowania okoliczności dotyczących możliwości uzyskania przez skarżącą pomocy finansowej w kwocie 500 zł, źródła powyższego wsparcia oraz możliwości jego kontynuowania i zakresu,

- zaniechanie przez organ wyjaśnienia w toku przeprowadzonego przez siebie postępowania okoliczności dotyczących powstania zadłużenia skarżącej wobec ZUS, oraz

- sprzeczną z zasadami doświadczenia ocenę, iż skarżąca ma możliwość podjęcia pracy, w sytuacji, gdy skarżąca cierpi przewlekle na szereg poważnych schorzeń, w tym na zaburzenia psychiatryczne, zdarzają jej się omdlenia i od kilku lat pozostaje bezrobotna,

- sprzeczną z zasadami doświadczenia ocenę, iż skarżąca ma możliwość spłaty zadłużenia w ratach bez narażenia się na niemożność zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb bytowych, w sytuacji, gdy kwota miesięcznej raty zasłużenia (bez naliczania dalszych odsetek zwłoki) wynosiłaby co najmniej po 1.500 zł miesięcznie.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej z urzędu według norm przepisanych wraz z podatkiem VAT, które to koszty nie zostały uiszczone w żadnej części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, skarżąca wskazała, że gdyby zdołała przystąpić do spłaty zadłużenia - nie byłaby w stanie uiszczać go nawet

w nieoprocentowanych ratach. Skarżąca już w chwili obecnej nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb bytowych, jak w szczególności leczenie, tym bardziej, spłacanie należności pociągnęłoby dla niej niemożność zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Przed odniesieniem się do poszczególnych jej zarzutów przypomnieć należy, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia, którego elementy konstrukcyjne i treściowe wyznaczają granice jej rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie bowiem z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez podstawy

i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Stosownie do art. 176 p.p.s.a. podstawy kasacyjne powinny być uzasadnione. Oznacza to, że autor skargi kasacyjnej nie może ograniczyć się tylko do wskazania przepisu prawa, który w jego ocenie został naruszony, ma bowiem obowiązek uzasadnić, w czym upatruje uchybienia temu przepisowi. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno być skonstruowane w taki sposób, aby można było powiązać je

z konkretnymi przepisami prawa, uznanymi przez autora skargi kasacyjnej za naruszone. Winno ono też być na tyle precyzyjne, aby pozwalało na sformułowanie zwrotu stosunkowego o zgodności, bądź niezgodności zaskarżonego wyroku z prawem.

Zasada związania granicami skargi kasacyjnej determinuje zakres kontroli instancyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny powinien podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega więc na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz na kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie wskazanym w zarzutach przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach powołanych podstaw kasacyjnych.

Przenosząc te uwagi na zarzuty rozpoznawanej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że autorka skargi kasacyjnej oparła ją na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. zarzucając zarówno naruszenie prawa materialnego poprzez jego niezastosowanie, jak i naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności przeanalizował zarzuty procesowe, aby stwierdzić, czy ustalony w postępowaniu administracyjnym przez organy ZUS-u stan faktyczny, który został następnie w postępowaniu sądowym przyjęty i zaakceptowany, jest prawidłowy i zgodny z rzeczywistością.

W ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a., które miało polegać na zaniechaniu przez organ wyjaśnienia w toku przeprowadzonego postępowania okoliczności dotyczących możliwości uzyskania przez skarżącą pomocy finansowej w kwocie 500 zł, źródła powyższego wsparcia oraz możliwości jego kontynuowania i zakresu, niewyjaśnieniu okoliczności dotyczących powstania zadłużenia skarżącej wobec ZUS, oraz sprzecznej z zasadami doświadczenia ocenie, iż skarżąca ma możliwość podjęcia pracy, w sytuacji, gdy cierpi przewlekle na szereg poważnych schorzeń i od kilku lat pozostaje bezrobotna, a także przyjęciu, iż skarżąca ma możliwość spłaty zadłużenia w ratach bez narażenia się na niemożność zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb bytowych.

Zarzut ten nie jest zasadny, gdyż naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. ma miejsce wówczas, gdy kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd nie dostrzega, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując te błędy prawne, niewłaściwie ocenia ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. zadaniem organu jest podjęcie wszelkich, niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, według art. 77 § 1 k.p.a. organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać

i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei art. 107 k.p.a. zawiera katalog elementów formalnych decyzji oraz stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno

w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Nie ma żadnej wątpliwości, że ustalenia faktyczne przyjęte w zaskarżonym wyroku, dotyczące sytuacji majątkowej, materialnej i rodzinnej skarżącej, dokonane zostały w postępowaniu administracyjnym na podstawie zebranego w sposób wnikliwy

i wszechstronny materiału dowodowego w postaci dokumentów znajdujących się

w aktach sprawy.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które zaakceptował w orzeczeniu Sąd I instancji, wynika, iż skarżąca jest osobą rozwiedzioną, prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe, dorosłe dzieci usamodzielniły się. Skarżąca ukończyła Wydział Resocjalizacji Uniwersytetu [...] w K., do 2009 roku była aktywna zawodowo i uzyskiwała dochody z pracy. Od sierpnia 2009 r. do stycznia 2010 r. pobierała świadczenie rehabilitacyjne, jako osoba bezrobotna od lipca 2010 r. do nadal jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy i z tego tytułu otrzymywała zasiłek. Ponadto nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie ubiegała się również o pomoc socjalną

i nie korzystała ze świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżąca zamieszkuje

w Z., w domu o przeciętnym stanie technicznym, ponadto jest właścicielem dwóch działek (zabudowanej zamieszkiwanym przez nią budynkiem oraz niezabudowanej) o wartości wielokrotnie przekraczającej wysokość zaległości wobec organu rentowego. Do lipca 2011 r. uzyskiwała dochód z wynajmu mieszkania w przybudówce w wysokości 750 zł miesięcznie oraz, jak oświadczyła, otrzymuje 500 zł miesięcznie od rodziny. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazano, że z przedłożonej dokumentacji medycznej nie wynika, by skarżąca była osobą niezdolną do pracy.

Odnosząc powyższe do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 k.p.a., należy wskazać, że jeśli strona nie udokumentuje

w sposób wiarygodny danej okoliczności, na którą się powołuje, organ może wyciągnąć z tego faktu negatywne dla niej konsekwencje. Wyczerpujące przedłożenie pełnego materiału dowodowego umożliwiające zestawienie osiąganych dochodów i możliwości ich uzyskania z koniecznymi dla skarżącej comiesięcznymi wydatkami leżało w interesie dłużniczki. Składając oświadczenie o uzyskiwaniu dochodu z wynajmu mieszkania oraz wskazując na kwotę 500 zł otrzymywaną jako pomoc od rodziny, skarżąca wykazała dochód przewyższający ustaloną wysokość minimum socjalnego (929,76 złotych dla osoby samotnie gospodarującej w wieku produkcyjnym według informacji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych o wysokości minimum socjalnego w 2009 roku). Ponadto skarżąca deklarując otrzymywanie pomocy na utrzymanie (w kwestionariuszu o stanie majątkowym) nie wskazała, że pomoc ta dotyczyła jedynie pewnego okresu czasu, a wręcz oświadczyła, że jest to jej źródło utrzymania łącznie z dochodem z wynajmu.

W dalszym toku postępowania skarżąca nie zaprzeczała, iż tę pomoc nadal otrzymuje, ani nie wykazała, że pomoc ta może się zakończyć i w ten sposób zostanie pozbawiona ważnego składnika dochodów. Ponadto będąc właścicielem domu, nadal może pozyskiwać środki z wynajmu mieszkania. Skarżąca ma możliwość zdobycia pracy zarobkowej i nie wykazała, aby zgłoszone przez nią dolegliwości ograniczały jej możliwość podjęcia zatrudnienia.

Oceniając zarzut zaniechania przez organ wyjaśnienia w toku przeprowadzonego postępowania okoliczności dotyczących powstania zadłużenia wobec ZUS, należy wskazać, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, że przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw.

z § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (tak NSA w wyroku z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt II GSK 832/10, ONSAiWSA 2013, nr 4, poz. 14).

Odnosząc się do ostatniego punktu zarzutu w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a mianowicie błędnego – w ocenie skarżącej – przyjęcia, iż ma ona możliwość spłaty zadłużenia w ratach bez narażenia się na niemożność zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb bytowych, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przedmiotem zaskarżonej decyzji było umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia wraz z odsetkami za zwłokę na łączną kwotę 205.553,49 zł i w rozstrzygnięciu tym organ nie orzekał o możliwości spłaty zadłużenia w ratach, jak również nie określił wysokości rat, ani czasu ich spłaty. Nie stoi to jednak na przeszkodzie ubiegania się przez skarżącą o rozłożenie zaległej należności na raty, co zgodnie z opinią wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji byłoby zaakceptowane przez ZUS. A to oznacza, że zarzut ten na tym etapie postępowania należy uznać za chybiony i przedwczesny wobec faktu, iż organ nie rozstrzygnął wiążąco tej kwestii w kontrolowanej decyzji, a jedynie wyraził pogląd

o braku przeszkód do ewentualnego sukcesywnego regulowania zaległych składek

w mniejszych kwotach niż jednorazowa spłata.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw, aby uznać, że dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ostatecznej, WSA

w K. przeprowadził tę kontrolę z pominięciem przepisów regulujących zasady prowadzenia przez organy administracji publicznej ustaleń stanu faktycznego, przeprowadzania stanowiących ich podstawę dowodów oraz oceny tychże dowodów.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w skardze kasacyjnej nie zdołano wykazać, że powyższe zasady stosowania tych przepisów nie zostały w toku postępowania administracyjnego zachowane, tym samym należy uznać, że stan faktyczny został ustalony prawidłowo.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia przepisu art. 28 ust. 3a ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 roku, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w tak ustalonym, a nie zakwestionowanym skutecznie stanie faktycznym zarzut ten nie mógł zostać uwzględniony.

Zgodnie z art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w całości lub części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W treści art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawodawca zawarł katalog zamknięty przesłanek wyczerpujących sytuację całkowitej nieściągalności. Natomiast ust. 3a stanowi odstępstwo od powyższej zasady, na mocy którego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być

w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczególne przypadki umarzania należności zostały zdefiniowane w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., stanowiącym w ust. 1 pkt 1-3, że organ może umorzyć należności

z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym miejscu wypada podkreślić, że to w interesie dłużnika jest udowodnienie faktów, na które się powołuje, zaś ich ocena i właściwa kwalifikacja należy do organu. Rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze "uznania administracyjnego", co oznacza, że organ po zebraniu i zbadaniu wyczerpującego materiału dowodowego podejmuje decyzję dokonując oceny o charakterze indywidualnym. Norma konkretyzowana z przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie stanowi, że organ w pierwszej kolejności bada wystąpienie przesłanki całkowitej nieściągalności (ust. 2 i 3), następnie rozpatruje możliwość odstępstwa na gruncie ust. 3a poprzez analizę okoliczności zdefiniowanych w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. i dopiero, w efekcie poczynionych ustaleń, zmierza do realizacji dyspozycji normy w postaci możliwości umorzenia należności. Ma to swoje uzasadnienie w tym, że organ jako dysponent środków publicznoprawnych powinien rozporządzać nimi z należytą ostrożnością. Udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań stanowi bowiem odstępstwo od zasady powszechnego obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia, a także narusza zasadę równości podmiotów wobec prawa.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca wprawdzie zarzuciła naruszenie przepisu art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 roku, jednak nie wskazała, która z sytuacji definiowanych w punktach 1-3 § 3 cytowanego rozporządzenia ma miejsce w jej przypadku. Jak ustalił organ oraz zaakceptował Wojewódzki Sąd Administracyjny skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada wartościowe nieruchomości, nie wykazała braku zdolności do podjęcia pracy, jak też nie wskazała na ewentualne straty materialne poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Dopiero

w uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przyznaje, że wprawdzie nie zachodzi całkowita nieściągalność wierzytelności ZUS, ale istnieją podstawy do jej umorzenia

z uwagi na szczególną sytuację majątkową i życiową dłużniczki. W ten sposób zarzut naruszenia prawa materialnego znajduje rozwinięcie w stwierdzeniu, że istniejącego zadłużenia skarżąca nie mogłaby spłacić nawet po rozłożeniu na raty, bo i tak przekraczałoby to jej zdolności finansowe i w ten sposób pozbawiłoby ją możliwości zaspokajania jej niezbędnych potrzeb życiowych (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

w zw. z § 3 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.) Jak już podkreślono, skarżąca nie wykazała, że znajduje się w takiej sytuacji majątkowej, która oznacza niemożność uregulowania zadłużenia wobec ZUS bez narażenia się na ryzyko niezaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Argumentacja taka nie może jednak stanowić uzasadnienia zarzutu naruszenia prawa materialnego. Art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewidując oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia prawa materialnego, określa jednocześnie postacie, w jakich to naruszenie może nastąpić, a mianowicie przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Wadliwość tej ostatniej postaci naruszenia prawa sprowadza się do wadliwego wyboru przez sąd orzekający normy prawnej lub mylnej subsumcji. Natomiast naruszenie prawa materialnego, będące następstwem błędnej jego wykładni, można określić jako nadanie innego znaczenia treści zastosowanego przepisu, czyli polega na mylnym zrozumieniu poszczególnego zwrotu lub treści i tym samym znaczenia przepisu lub też tylko terminu występującego w jego treści. W uzasadnieniu zarzutu błędnej wykładni należy przeprowadzić wywód prawny na temat naruszonego przepisu ze stanowiskiem, jak należy ten przepis wykładać i dlaczego dokonana

w zaskarżonym wyroku jego interpretacja jest błędna. W przypadku zarzutu niewłaściwego zastosowania wskazanego przepisu prawa materialnego, uzasadnieniem jest wyjaśnienie dlaczego przyjęty za podstawę prawną zaskarżonego wyroku przepis nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki inny przepis powinien być w sprawie zastosowany.

Uzasadniając naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne skarżąca nie wskazała na to, że Sąd błędnie odkodował treść norm prawnych zawartych w tych przepisach, nie wskazała na wadliwość wyboru normy prawnej, ani na nieprawidłowość subsumcji. Skarżąca wskazuje jedynie, że Sąd I instancji zaakceptował fakt wydania decyzji odmawiającej umorzenia w sytuacji, gdy w wyniku egzekucji zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla skarżącej i jej rodziny.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

W przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej

z urzędu stosowne rozstrzygnięcia na podstawie art. 224 p.p.s.a. zobowiązany będzie wydać Sąd I instancji.