Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 690/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 18 listopada 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Asesor WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant: asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2005 roku sprawy ze skargi A Spółki Akcyjnej w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia o zanieczyszczeniu ziemi - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], znak: [...] Starosta Powiatowy w Ł. na podst. art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) oraz art. 104 Kpa odrzucił zgłoszenie A S.A. w P. (dalej A S.A.) dotyczące zanieczyszczenia ziemi na terenie stacji paliw:

- w J. (działki nr 1982/2, 1983/2, 1977/2, 1976/2, 1978/2, 1980/2, 1979/2, 1981/2, 1975/2 i 1851/2, obręb [...]),

- w Ł. przy ul. A (działka nr 1660),

- w Ł. przy ul. B (działki nr: 3792/2, 3793/2, 3794/2, 3795/2, 3796/1, 3796/2 i 3797)

Uzasadniając decyzję organ I instancji stwierdził, iż:

- A S.A. jest następcą prawnym Spółki Akcyjnej B i wchodząc we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, przejął także obowiązki związane z odpowiedzialnością za szkody w środowisku wyrządzone przez spółkę przejętą,

- nie wykazano, iż zanieczyszczenie ziemi nastąpiło przed przejęciem przez A S.A. przedmiotowych stacji paliw,

- nie dotrzymano ustawowego terminu dokonania zgłoszeń, które spełniałyby warunki określone w art. 12 ust.2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zm.).

W odwołaniu od powyższej decyzji A S.A. nie zgodził się ze stanowiskiem Starosty Powiatowego w Ł., iż jest następcą prawnym B S.A. (dalej B S.A.), na którego przeszły obowiązki związane z odpowiedzialnością za szkody w środowisku wyrządzone przez przejętą spółkę B S.A.

Spółka skarżąca stwierdziła, że w wyniku połączenia z B S.A., A S.A. stała się następca cywilnoprawnym przejętej spółki. Wywiodła, iż połączenia przedsiębiorstw nastąpiło na podstawie art. 465 § 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.), zgodnie z którym z chwilą wykreślenia z rejestru spółki przejętej spółka przejmująca weszła we wszystkie cywilne prawa i obowiązki spółki przejętej, natomiast następstwo prawne z zakresu prawa administracyjnego regulowały przepisy materialnego prawa administracyjnego oraz art. 30 § 4 k.p.a. stanowiąc, że następstwo prawne dotyczy wyłącznie spraw obejmujących prawa zbywalne.

A S.A. stwierdził, że postępowanie wszczęte na skutek zgłoszenia A S.A. dotyczyło szkody w środowisku, za którą odpowiedzialność uregulowana została w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62, poz. 627 ze zm.), a nie w kodeksie cywilnym i nie jest szkodą w rozumieniu prawa cywilnego. Zdaniem spółki skarżącej odpowiedzialność za szkodę w środowisku była nieprzenoszalna, bowiem obowiązywał art. 86 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Skarżący nie zgodził się również ze stanowiskiem organu I instancji w części dotyczącej zachowania terminu do dokonania zgłoszenia. A S.A. wskazał, że zgodnie z ustawą z dnia 27 lipca 2001 roku o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) zgłoszenie o zanieczyszczeniu ziemi lub gleby należało złożyć do dnia 30 czerwca 2004 roku. Skarżący podniósł, że zgodnie z art. 57 § 5 kpa "termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem nadano pismo w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego ....". Zgłoszenie A S.A. zostało nadane w placówce pocztowej dnia 30 czerwca 2004 r. co powoduje, że spełniony został warunek zachowania terminu zgłoszenia.

W końcowej części odwołania skarżący zawarł polemikę z twierdzeniem organu I instancji, iż przedstawione wyniki badań nie wykazały, że zanieczyszczenie ziemi nastąpiło przed przejęciem przez A S.A. przedmiotowych stacji paliw. Wskazał, że zanieczyszczenie ziemi i gleby miało miejsce, gdy władającym nieruchomościami, których dotyczyło zgłoszenie był inny podmiot – Przedsiębiorstwo Państwowe C i jego następca prawny B S.A. Skarżący stwierdził, że przedsiębiorstwo to posiadało monopol w zakresie obrotu paliwami w okresie 40 lat ubiegłego wieku i uwzględniając stan wiedzy na temat ochrony środowiska oraz stan technicznego zabezpieczenia urządzeń funkcjonujących na stacji paliw doprowadziło do wywołania w skali całego kraju istotnych szkód w środowisku, między innymi na terenie przedmiotowych nieruchomości.

Zdaniem skarżącego praktyki stosowane przez Przedsiębiorstwo Państwowe C są faktem powszechnie znanym i według art. 77 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego nie wymagają dowodu.

A S.A. powołując się na ustnie zebrane informacje wywiódł, że na terenie przedmiotowych nieruchomości występują zanieczyszczenia spowodowane przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) oraz wskazał, że ustawa ta nie precyzuje jakie badania powinny być przedłożone właściwemu organowi.

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na podst. art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...].

Uzasadniając wydaną decyzję organ II instancji wskazał, iż z brzmienia przepisu art. 102 ust. 1 – 3 Prawa ochrony środowiska wynika, że muszą być spełnione określone warunki, tj.:

1) zanieczyszczenie ziemi lub gleby nastąpiło przed wejściem w życie ustawy;

2) spowodował je inny niż obecny władający nieruchomością podmiot;

3) zgłoszenie zostanie dokonane do dnia 30 czerwca 2004 roku;

4) do zgłoszenia zostaną załączone m.in. wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi.

Organ wskazał, iż załączone do akt wyniki badań pochodzą z dnia 17 września 2004 roku i wskazują na zanieczyszczenie ziemi na stacjach paliw położonych w Ł. Jednakże badania te jako jednostkowe potwierdzają jedynie aktualny fakt istnienia zanieczyszczeń w postaci substancji wymienionych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 września 2002 roku w sprawie standardów jakości gleby i standardów jakości ziemi (Dz.U. Nr 165, poz. 1359). Organ stwierdził, że w ustawie z dnia 27 lipca 2001 roku o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw przewidziano odpowiednio długi – ponad 2,5 letni – termin składania zgłoszeń dotyczących zanieczyszczenia ziemi i przeprowadzenia niezbędnych badań. Zgodziło się ze stanowiskiem skarżącego, że przywołana ustawa nie precyzuje jakie badania winny być przedstawione organowi, zostało to jednak doprecyzowane w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 września 2002 roku w sprawie standardów jakości gleby i standardów jakości ziemi (Dz.U. Nr 165,poz. 1359). Jednocześnie organ podkreślił, że A S.A. dostarczył wyniki badań po złożeniu zgłoszenia i po upływie ustawowego terminu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zgodziło się z twierdzeniem A S.A. o braku następstwa prawnego w zakresie prawa administracyjnego pomiędzy B S.A. a A S.A.

Organ wywiódł, że połączenie przedsiębiorstw nastąpiło w trybie art. 463 pkt 1 Kodeksu handlowego, przed wejściem w życie Kodeksu spółek handlowych. Wskazał, że zgodnie z art. 465 § 3 Kodeksu handlowego z chwilą wykreślenia spółki przejętej spółka przejmująca wstępowała we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, także w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych. Wyjaśnił, że powoływany przez stronę przepis art. 30 § 4 Kpa nie stanowi podstawy przeniesienia obowiązków administracyjnoprawnych, umożliwia jedynie kontynuowanie wszczętego postępowania administracyjnego w sytuacji przekształcenia podmiotowego (zmiany podmiotu stosunku materialnoprawnego) w toku toczącego się postępowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A S.A. wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] (omyłkowo podano [...]) i poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...].

Skarżący zarzucił decyzji organu II instancji:

1. przyjęcie, z naruszeniem art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw, że nowopowstała spółka A S.A. przejęła również odpowiedzialność za szkody spowodowane w środowisku przez przejmowaną spółkę B;

2. naruszenie art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oroś o zmianie niektórych ustaw poprzez przyjęcie:

- że termin "wyniki badań", o których mowa w tym przepisie oznacza wyłącznie wyniki badań laboratoryjnych,

- że uwzględnione w zgłoszeniu "wyniki badań" muszą potwierdzać stopień zanieczyszczenia powierzchni ziemi na dzień przejęcia nieruchomości;

3. uznanie, z naruszeniem art. 63 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, że zarzucane zgłaszającemu nie przedstawienia wyników badań laboratoryjnych potwierdzających stopień zanieczyszczenia nieruchomości na dzień jej przejęcia stanowi brak formalny zgłoszenia, a mimo to nie wezwanie zgłaszającego do usunięcia braku w trybie art. 64 § 2 kpa.

4. naruszenie art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez obrazę zasady prawdy obiektywnej, zasady uwzględniania słusznego interesu strony oraz naruszenie obowiązku organu administracji publicznej zebrania całego materiału dowodowego.

Skarżący stwierdził, że art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu ustawy-Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw stanowi lex specialis w stosunku do wszystkich powołanych przez organ przepisów dotyczących następstwa prawnego w zakresie publicznoprawnego następstwa administracyjnego i wyłącza dopuszczalność sukcesji obowiązku rekultywacji zanieczyszczeń powstałych przed wejściem w życie tej ustawy. Zdaniem A S.A. stosunki administracyjne są w zasadzie nieprzenoszalne i wygasają wraz ze śmiercią podmiotu, a zmiana podmiotu pociąga za sobą zmianę stosunku prawnego. Dotyczy to również sytuacji, gdy obowiązek dotyczy każdorazowego posiadacza nieruchomości. Spółka skarżąca stwierdziła, iż w dacie wykreślenia B z rejestru, to jest 7 września 1999 r. obowiązywał przepis art. 463 § 3 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Kodeks handlowy, który nie przewidywał sukcesji publicznoprawnej. W ocenie skarżącego w procesie łączenia spółek zasada sukcesji generalnej nigdy nie była nieograniczona, gdyż zarówno przed jak i po wejściu w życie nowego kodeksu spółek handlowych przyjmowano, że wymaga to szczególnego przepisu ustawy. A S.A. stwierdził, że odpowiada za szkody wyrządzone w środowisku przez B na podstawie przepisów prawa cywilnego, ale nie na podstawie przepisów o odpowiedzialności publicznoprawnej za rekultywację powierzchni ziemi, co oznacza, że będzie partycypował w kosztach usuwania zanieczyszczeń z tych nieruchomości w takim stopniu, w jakim szkody wynikły z jego działalności.

A S.A. zarzucił ponadto Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, to jest zasady prawdy obiektywnej i uwzględnienia słusznego interesu strony oraz zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego. W szczególności spółka podniosła, że żądanie organu przeprowadzenia badań laboratoryjnych na okoliczność zanieczyszczenia ziemi przez inny podmiot jest sprzeczne z art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 12 ust. 2 ustawy o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw. Zdaniem skarżącego przywołany przepis ustawy wprowadzającej nakazuje załączyć do wniosku wyniki badań potwierdzające fakt zanieczyszczeń, nie precyzując sposobu wykonania badań ani też nie określając rodzaju ich wyników.

A S.A. wyjaśnił, że w praktyce szacowania stanu nieruchomości w zakresie zanieczyszczeń produktami ropopochodnymi rutynowo opisuje się występowanie zanieczyszczeń wyłącznie na podstawie naocznych oględzin, poprzez stwierdzenie występowania widocznych plam lub wycieków substancji ropopochodnych.

Zdaniem skarżącego na etapie zgłoszenia wystarczające było stwierdzenie dwóch przesłanek niezbędnych dla wszczęcia postępowania, wymienionych w art. 12 ust. 2 ustawy o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy i odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw, a mianowicie: zanieczyszczenie powierzchni ziemi oraz wywołanie tego zanieczyszczenia przez inny podmiot. Obowiązek wykazania, że nieruchomość była zanieczyszczona już w dniu jej przejęcia skarżący będzie wykazywał w toku postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego wniosło o jej oddalenie.

Uzasadniając wniosek organ stwierdził, że zasadą jest, że to władający jest obowiązany do rekultywacji gruntu (art.102 ust. 1 Prawa ochrony środowiska), chyba, że zajdą okoliczności wymienione w art.102 ust.2-5 tej ustawy.

Organ stwierdził, że załączone do akt sprawy wyniki badań z dnia 14 września 2004 roku ( po ustawowym terminie przewidzianym dla dokonania zgłoszenia) nie wskazują, by na działce ,na której znajduje się stacja paliw w J. wystąpiło zanieczyszczenie ziemi. Zanieczyszczenia występują jedynie na stacji paliw w Ł. i dotyczą przekroczenia jedynie jednego wskaźnika (suma olei mineralnych). Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie wskazało, iż w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 września 2002 roku w sprawie standardów jakości gleby oraz standardów jakości ziemi wskazano kiedy uznaje się glebę lub ziemię za zanieczyszczoną i w jaki sposób ustala się wartości dopuszczalne, których przekroczenie powoduje uznanie gleby za zanieczyszczoną.

W dalszej części uzasadnienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zgodziło się z twierdzeniem skarżącego, że w sytuacji gdy połączenie spółek nastąpiło 7 września 1999 roku w trybie art.463 pkt 1 Kodeksu handlowego (tj. przed wejściem w życie Kodeksu Spółek Handlowych) to nie można mówić o następstwie prawnym w zakresie prawa administracyjnego. Poprzednio obowiązujący Kodeks handlowy w art. 465 § 3 przewidywał sukcesję uniwersalną wywołującą skutki także w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych.

Za nietrafny organ uznał także zarzut spółki A S.A., że nie wezwano jej do przedstawienia wyników badań laboratoryjnych, bowiem w związku z dokonanymi w dniu 30 czerwca 2004 roku zgłoszeniami strony skarżącej (data wpływu do organu I instancji 2 lipca 2004 r.) organ I instancji wezwaniem z dnia 12 sierpnia 2004 roku oraz ponownie pismem z dnia 7 września 2004 r. wezwał stronę do uzupełnienia wniosku. Wykonując wezwanie organu spółka skarżąca przedstawił wyniki badań, które potwierdziły występowanie zanieczyszczeń w Ł. i nie wykazały ich występowania w J., a tym samym nie został spełniony podstawowy warunek wynikający z ustawy - fakt zanieczyszczenia ziemi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło ponadto, iż nieuprawniony jest zarzut A S.A. o naruszeniu obowiązku organu administracji publicznej zebrania całego materiału dowodowego. Organ stwierdził, że art.12 o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw nakłada szczególne obowiązki na władającego ziemią w zakresie przedstawienia dowodów uzasadniających spełnienie przewidzianych przez ustawę warunków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 art. 1 powołanego aktu ).

Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu.

Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.

Oceniając prawidłowość zaskarżonej decyzji sąd zobligowany jest również uwzględnić stan prawny obowiązujący w dacie jej wydania.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ administracji publicznej I instancji powołał art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) oraz art. 104 Kpa.

W myśl art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r.; w tym przypadku przepisów art. 102 ust. 1-3 Prawa ochrony środowiska nie stosuje się.

Do zgłoszenia należy załączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby lub dokumentację potwierdzającą niekorzystne przekształcenie ukształtowania terenu oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot – ust. 2.

Stosownie do art. 12 ust. 3 cytowanej ustawy właściwy starosta uwzględnia zgłoszenie w rejestrze określonym w art. 110 Prawa ochrony środowiska, z zastrzeżeniem ust. 4.

Starosta może odrzucić, w drodze decyzji, zgłoszenie w ciągu roku od jego dokonania, jeżeli nie są spełnione warunki ustawy; ostateczna decyzja w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia powoduje, iż nie wywołuje ono skutków prawnych, o których mowa w ust.1– 4.

Zgodnie z art. 110 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627), zwanej dalej "Prawem ochrony środowiska", starosta prowadzi, aktualizowany corocznie rejestr zawierający informacje o terenach, na których stwierdzono przekroczenie standardów jakości gleby lub ziemi, z wyszczególnieniem obszarów, na których obowiązek rekultywacji obciąża starostę.

W tym przypadku – jak stanowi art. 12 ust.1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) - przepisów art. 102 ust. 1-3 Prawa ochrony środowiska nie stosuje się.

Zgodnie z art. 102 ust. 1 Prawa ochrony środowiska władający powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5, do przeprowadzenia ich rekultywacji.

A zatem uwzględnienie zgłoszenia w rejestrze zwalnia zgłaszającego z obowiązku przeprowadzenia rekultywacji. W tym stanie rzeczy nie można podzielić poglądu skarżącej Spółki, iż zgłaszający nie żąda ukształtowania stosunku prawnego, który dotyczyłby bezpośrednio jego praw i obowiązków wynikających z prawa materialnego i dlatego dokonanie czynności zgłoszenia nie może być uznane w świetle art. 61 § 1 Kpa za żądanie strony wszczęcia postępowania.

Postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu – art. 61 § 1 Kpa.

Postępowanie administracyjne wszczyna się w celu "załatwienia sprawy", przez co należy rozumieć - wydanie decyzji, chyba, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowią inaczej. W przypadku dokonania zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi lub gleby albo niekorzystnego przekształcenia naturalnego ukształtowania terenu organ ma obowiązek uwzględnienia zgłoszenia w rejestrze określonym w art. 110 Prawa ochrony środowiska lub wydania decyzji o odrzuceniu zgłoszenia. Tym samym dokonanie zgłoszenia wszczyna postępowanie administracyjne w przedmiocie zanieczyszczenia ziemi lub gleby albo niekorzystnego przekształcenia naturalnego ukształtowania terenu i kończy się wpisem zgłoszenia w rejestrze lub odrzuceniem zgłoszenia.

Odrzucenie zgłoszenia przez organ w trybie art. 12 ust. 4 tejże ustawy oznacza odmowę uwzględnienia zgłoszenia w rejestrze. Ostateczna decyzja o odrzuceniu zgłoszenia powoduje, iż zgłoszenie nie wywiera skutków prawnych, o których mowa w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.).

To zaś oznacza, iż w takim przypadku zastosowanie znajdują przepisy art. 102 ust. 1 -3 Prawa ochrony środowiska regulujące obowiązek rekultywacji i nakładające ten obowiązek na władającego powierzchnią ziemi / wyłącznie - ust. 1 bądź solidarnie ze sprawcą - ust. 2 / chyba, że wykaże, iż zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, dokonane po dniu objęcia przez niego władania, spowodował inny wskazany podmiot.

Należy zatem przyjąć, iż wpis w rejestrze następuje na wniosek zgłaszającego, który tą drogą chce uwolnić się od obowiązku rekultywacji.

Konkludując, zgłoszenie zanieczyszczenia ziemi lub gleby albo niekorzystnego przekształcenia naturalnego ukształtowania terenu, o którym mowa w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) jest formą wszczęcia postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 61 Kpa.

W niniejszej sprawie A S.A. dokonał zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi przez inny podmiot - B S.A., aby uwolnić się od obowiązku rekultywacji zanieczyszczonej ziemi, a zatem postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek strony skarżącej.

Przepis art. 12 ust. 1 i 2 powołanej wyżej ustawy określa przesłanki materialnoprawne, których łączne spełnienie pozwala na uzyskanie przez zgłaszającego uwzględnienia zgłoszenia w rejestrze.

Jedną z koniecznych przesłanek warunkujących uzyskanie przez zgłaszającego uwzględnienia zgłoszenia w rejestrze określonym w art. 110 Prawa ochrony środowiska jest zachowanie terminu ustanowionego w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.). Przepis ten jednoznacznie stanowi, iż władający powierzchnią ziemi, aby mógł uwolnić się od obowiązku rekultywacji musi dokonać zgłoszenia w terminie – do dnia 30 czerwca 2004 r.

Termin, o jakim mowa w art. 12 ust. 1 powołanej wyżej ustawy jest terminem materialnoprawnym. Terminem materialnoprawnym jest okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnego stosunku materialnoprawnego.

/ por. B.Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks Postępowania Administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 1996, s. 287 /.

To zaś rodzi określone skutki prawne. Do terminów materialnoprawnych nie stosuje się przepisów rozdziału 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza, że nie oblicza się tych terminów w sposób wskazany w art. 57 i że nie jest dopuszczalne ich przywrócenie na podstawie art. 58 – 60.

/ por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks Postępowania Administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2000, s.360 /.

Tak więc wprawdzie art. 57 § 5 / zdanie pierwsze / Kpa stanowi, iż termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem nadano pismo w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo złożono w polskim urzędzie konsularnym, to jednak przepis ten nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie jako dotyczący wyłącznie terminów procesowych.

Wnoszenie żądania - uwzględnienia zgłoszenia faktu zanieczyszczenia gleby lub ziemi albo niekorzystnego przekształcenia naturalnego ukształtowania w rejestrze określonym w art. 110 Prawa ochrony środowiska - oznacza nic innego, jak wszczęcie postępowania administracyjnego. Działaniem skierowanym na "uwzględnienie zgłoszenia" będzie wszczęcie postępowania administracyjnego, o którym mowa w art. 12 ust. 1 powołanej wyżej ustawy. Tym samym dla zachowania terminu /o którym mowa w art. 12 ust. 1 tej ustawy/, niezbędne będzie w tym przypadku wszczęcie postępowania przed jego upływem.

W myśl art. 61 § 3 Kpa datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.

W tej sytuacji za datę dokonania zgłoszenia, przewidzianego w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.), należy uznać datę zgłoszenia / doręczenia / żądania właściwemu staroście.

W rozpoznawanej sprawie nie ulega zatem wątpliwości, że postępowanie w przedmiocie zanieczyszczenia ziemi zostało wszczęte w dniu 2 lipca 2004 roku, a więc po upływie terminu określonego w art. 12 ust. 1 powołanej wyżej ustawy.

Przepis art. 12 ust. 4 tejże ustawy wyraźnie przewiduje odrzucenie zgłoszenia jako formę załatwienia sprawy, gdy nie są spełnione warunki ustawy. Warunki ustawy – jak wyżej wskazano określa art. 12 ust. 1 ustawy. Jednym z tych warunków jest zachowanie ustanowionego terminu.

Analogiczne stanowisko co do charakteru prawnego terminu określonego przepisem art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) oraz daty wszczęcia postępowania administracyjnego, zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalając skargę A S.A. w sprawie sygn. akt IISA/ŁD 160/05. Sąd w składzie rozpoznającym skargę tego samego podmiotu w niniejszej sprawie, w pełni podzielił stanowisko wyrażone przez skład orzekający w powołanej sprawie i przytoczył argumenty tożsame z przedstawionymi w uzasadnieniu wyroku tego składu.

W toku postępowania administracyjnego, jak również w skardze wniesionej do Sądu, A S.A. przyznał, iż jest pod tytułem ogólnym następcą prawnym B S.A. Skarżący podniósł jednak, powołując się na przepis art. 463 § 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy ( Dz. U. Nr 57, poz. 502 ze zm.) zarzut braku sukcesji administracyjnoprawnej jako elementu sukcesji uniwersalnej. W dacie wykreślenia B S.A. z rejestru ( 7 września 1999 r.) obowiązywał bowiem przepis art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, który wedle poglądów wyrażanych w doktrynie nie obejmował swoim zakresem sukcesji publicznoprawnej. Takim zaś obowiązkiem o charakterze publicznoprawnym jest obowiązek wynikający z art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.), zgodnie z którym władający powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2 – 5 do przeprowadzenia rekultywacji.

Powołany przepis art. 465 § 3 Kodeksu handlowego stanowił, iż z chwilą wykreślenia spółki przejętej spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej. Nie ma nim przeto wyłączenia w zakresie praw i obowiązków o charakterze publicznoprawnym, a stanowisko doktryny co do braku sukcesji administracyjnoprawnej na gruncie tego przepisu nie jest jednolite.

Ukształtowana natomiast została linia orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którą sukcesja uniwersalna, w tym przewidziana w art. 463 i nast. Kodeksu handlowego, wywołuje skutki także w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych ( vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 20 kwietnia 1999 r. IISA 7091/98 – M. Podat. 1999/11/40 ). W uzasadnieniu tego orzeczenia NSA powołał się na wcześniejsze wyroki wydane w sprawach: SA/Gd 2508/94, IIISA 422/94 i IIISA 863/94 ) i wyraził pogląd, iż przepis art. 463 Kodeksu handlowego jest normą ustrojową dla spółek akcyjnych sytuującą je w całym systemie prawnym. Stąd też, jeżeli przepis art. 465 § 3 będący normą rangi ustawowej mówi o wstąpieniu przez spółkę przejmującą we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, to nie ma powodów do ograniczania jej zasięgu tylko do zakresu stosunków cywilnoprawnych.

Sąd w składzie rozpoznającym skargę w niniejszej sprawie stanowisko to podzielił uznając, iż także z tej przyczyny zgłoszenie zanieczyszczenia gleby w oparciu o art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) podlegało odrzuceniu.

Z przytoczonych względów decyzji organów obu instancji nie można przypisać zarzutu niezgodności z prawem.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) skargę oddalił.