Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 710/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) Sędzia del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Kamińska po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Miasta Rzeszów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 1 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/Rz 813/10 w sprawie ze skargi Gminy Miasta Rzeszów na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 28 czerwca 2010 r. nr N.I-7724-102/10 w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 1 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/Rz 813/10 oddalił skargę Gminy Miasta Rzeszów na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 28 czerwca 2010 r. nr N.I-7724-102/10 w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Decyzją z dnia 28 czerwca 2010 r. nr N.1-7724-102/10 Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy decyzję Starosty Ropczycko - Sędziszowskiego z dnia 2 marca 2010 r. nr G.7221/10/2009-10 orzekającą w pkt 1 i 2 o zwrocie odpowiednio na rzecz K. W. i J. W. prawa własności nieruchomości położonych w Rzeszowie obr. 214 Rzeszów - Staroniwa II oznaczonych jako działka nr (...)o pow. 0,0427 ha i nr (...) o pow. 0,0464 ha, stanowiących własność Gminy Miasta Rzeszowa, w pkt 3 i 4 odpowiednio o ustaleniu i zwrocie przez ww. osoby odszkodowania za zwrot prawa własności działek w kwocie 15.386 zł i 16.721 zł oraz w pkt 5 o ustaleniu i zwrocie przez nie odszkodowania za ogrodzenia znajdujące się na tych działkach - odpowiednio 3758 zł i 4963 zł.

Orzekając o zwrocie nieruchomości organ pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu swojej decyzji, że pomimo upływu ponad 20 lat, nie zrealizowano na nich celu, na jaki zostały wywłaszczone, tj. nie rozpoczęto realizacji II-go etapu budowy szkoły podstawowej w postaci hali sportowej. Budowy nigdy nie rozpoczęto, a obecnie działki są zajęte na trawnik i ogrodzenie szkoły.

Od decyzji Starosty Ropczycko - Sędziszowskiego odwołanie wniósł działający w imieniu Gminy Miasta Rzeszowa Prezydent tego Miasta. Zarzucił, iż organ błędnie ocenił, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, ponieważ teren znajdujący się w granicach ogrodzenia jest wykorzystywany przez szkołę. Wojewoda Podkarpacki, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 28 czerwca 2010 r. nr N.I-7724-102/10 utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając ją za zgodną z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Wskazał, iż w sprawie jest bezsporne, że aktami notarialnymi z dnia 16 marca 1988 r. zawartymi w trybie art. 8 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) K. W. i J. W. zbyli na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oznaczone odpowiednio jako działki nr (...) i (...) położone w Rzeszowie - Staroniwa II z przeznaczeniem pod budowę hali sportowej przy Zespole Szkół nr 3 przy ul. W. W toku postępowania administracyjnego ustalono też, że spadek po J. W. nabyła w całości J. W., wywłaszczone działki nr (...) i (...) zmieniły oznaczenie odpowiednio na nr (...) i (...), a ich własność przeszła na Gminę Miasto Rzeszów na podstawie decyzji Wojewody Rzeszowskiego z dnia 14 kwietnia 1995 r. Przytaczając treść art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami określającego przesłanki uznania nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia Wojewoda uznał, że cel nabycia nieruchomości w postaci budowy hali sportowej nie został zrealizowany i podtrzymał stanowisko Starosty Ropczycko – Sędziszowskiego stwierdzając, że organ pierwszej instancji zasadnie orzekł o ich zwrocie. Organ uznał, iż nie zasługuje na uwzględnienie zarzut Gminy Miasta Rzeszowa, że wywłaszczone nieruchomości znajdują się w granicach ogrodzenia szkoły i są przez nią wykorzystywane. Ogrodzenie z metalowymi przęsłami na podmurówce przebiega przez środek obydwu działek. Działka nr (...) w części ogrodzonej jest utwardzona betonowymi płytami i stanowi parking, na pozostałej znajduje się trawnik. Działka nr (...) porośnięta jest trawą i czterema kilkuletnimi wierzbami. Taki sposób zagospodarowania nie stanowi przeszkody do zwrotu, gdyż nie ma on charakteru trwałego. Odnosząc się do zarzutu wadliwości całości decyzji Wojewoda Podkarpacki nie dopatrzył się również błędów w części dotyczącej wyliczenia zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oraz nakładów związanych z budową ogrodzenia.

Decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 28 czerwca 2010 r. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Gmina Miasto Rzeszów wnosząc o uchylenie decyzji w całości i zarzucając naruszenie art. 216 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), dalej oznaczanej skrótem: "u.g.n.". Skarżąca podniosła, że nieruchomości zbyte aktem notarialnym na podstawie art. 8 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie są nieruchomościami wywłaszczonymi, co wynika m.in. z wyroku NSA z dnia 20 listopada 2008 r. I OSK 1507/07 i uchwały SN z dnia 24 września 1992 r. III AZP 11/92; umowy dotyczące nabycia nieruchomości na cel publiczny zawarte w czasie obowiązywania tej ustawy nie mogą być traktowane jako prowadzące w istocie do wywłaszczenia. Ponadto strona skarżąca wskazała na błędne, wydane bez podstawy prawnej, orzeczenie organu pierwszej instancji w zakresie ustalonego w pkt 3, 4, i 5 terminu zapłaty odszkodowania (płatnego jednorazowo w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna) twierdząc, iż organy orzekające o zwrocie nie mają kompetencji w tym zakresie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podkarpacki, powołując się na wyjaśnienia przedstawione w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty, wniósł o jej oddalenie podtrzymując zawartą w nich argumentację.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że nieruchomości, których postępowanie dotyczy, zostały nabyte przez Skarb Państwa aktami notarialnymi z dnia 16 marca 1988 r. Rep. A numer (...)i Rep. A numer (...), w oparciu o treść art. 8 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., jako niezbędne pod budowę II etapu szkoły podstawowej. Z opisu koncepcji zagospodarowania terenu z 1989 r. oraz aneksu do planu realizacyjnego hali sportowej - II etap budowy szkoły podstawowej wynika, że etap ten miał polegać na budowie hali sportowej.

Przepis art. 136 ust. 3 u.g.n., na podstawie której organy przeprowadziły postępowanie administracyjne, stanowi o uprawnieniu poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 tej ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis art. 137 ust. 1 w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji zawiera ustawową definicję zbędności wskazując, że wywłaszczoną nieruchomość uznaje się za zbędną wówczas, gdy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Przepis zaś art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że w przypadku upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel wywłaszczenia zrealizowany został tylko na części wywłaszczone nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Wbrew twierdzeniom skarżącej Gminy, na podstawie art. 216 ust. 2 pkt 3 przytoczone wyżej przepisy stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Z akt sprawy wynika, że cel, na jaki wywłaszczono działki, tj. budowa hali sportowej, nie został zrealizowany. O niezrealizowaniu celu wywłaszczenia działek nr (...) i nr (...) przesądza protokół końcowy odbioru i przekazanie obiektu do eksploatacji sporządzony w dniu 31 sierpnia 1988 r., podczas gdy przewidywany termin ukończenia realizacji obiektu przewidziany był na dzień 31 sierpnia 1990 r.

Organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości dokonał w dniu 10 września 2009 r. oględzin na działkach będących przedmiotem wniosku o zwrot i ustalił, że działki te są częściowo zagrodzone ogrodzeniem na podmurówce z metalowymi przęsłami, przebiegającym przez środek obu działek. Działka nr (...) w części wyłożona jest płytami betonowymi i służy za parking, w pozostałej części jest porośnięta trawą. Działka nr (...) w całości jest porośnięta trawą i w tej części znajdują się cztery kilkuletnie wierzby. Okoliczności te przemawiają za oceną zbędności działek, albowiem cel, na jaki zostały wywłaszczone, nie został zrealizowany, zaś urządzenie działek w chwili obecnej nie jest trwałe. W ocenie Sądu, nie można orzekającym w tym zakresie organom zarzucić naruszenia prawa. Nie można również przyjąć zmiany celu, czy modyfikacji celu wywłaszczenia, skoro zagospodarowanie tego terenu jest prowizoryczne (ułożone płyty betonowe) czy też nietrwałe, do jakich można zaliczyć ogrodzenie na podmurówce betonowej. Sąd przytoczył tezę wyrażoną w wyroku z dnia 23 lutego 2007 r. III CSK 391/06 z której wynika, że zbędność nieruchomości wywłaszczonej pod rządami przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości należy oceniać przez pryzmat charakteru inwestycji, z powodu której doszło do wywłaszczenia i charakteru inwestycji, która ma być zrealizowana zamiast zamierzonej lub też obok niej.

W ocenie Sądu, nie znajduje uzasadnienia zarzut skarżącej co do zakresu stosowania art. 216 ust. 1 pkt 3 u.g.n., gdyż treść tego przepisu jest jednoznaczna. zaś powołane w skardze orzecznictwo na poparcie stanowiska dotyczyło stanu prawnego sprzed 22 września 2004 r., zmienionego ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492). Przepisami tej ostatniej ustawy został między innymi dodany art. 216 ust. 2 pkt 3 o stosowaniu przepisów rozdziału 6 działu III odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wydając zaskarżoną decyzję orzekające w sprawie organy prawidłowo zastosowały przepisy art. 140 ust. 1, ust. 2 i ust. 6 , art. 141 oraz art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami i prawidłowo ustaliły wysokość odszkodowania za zwrot prawa własności nieruchomości, o czym również świadczy brak zastrzeżeń do tej wyceny. W ocenie Sądu, organ nieprawidłowo ustalił terminy zapłaty odszkodowania określając je jako płatne w okresie 30 dni od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna. Takie określenie daty wykonania decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią art. 9 u.g.n., z którego wynika, że w sprawach o których mowa w przepisach działu III, z wyłączeniami (które nie mają zastosowania w rozpoznawanej sprawie) wykonanie decyzji następuje po upływie 14 dni od dnia, w którym upłynął bezskutecznie termin do wniesienia skargi na decyzję do sądu administracyjnego. Uchybienie to jednak, jako nie stanowiące zasadniczej kwestii zaskarżonego rozstrzygnięcia, w ocenie Sądu, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Dodatkowo za takim stanowiskiem przemawia zdanie 2 art. 9 ustawy który stanowi, że w przypadku wniesienia skargi do sądu administracyjnego w tych sprawach organ, który wydał decyzję, wstrzymuje z urzędu jej wykonanie, w drodze postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie. Takie postanowienie w rozpoznawanej sprawie zostało wydane.

Skargę kasacyjną od wyroku wniosła Gmina Miasto Rzeszów, reprezentowana przez radcę prawnego. Zaskarżając wyrok w całości wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła:

1) w trybie art. 174 pkt 1 P.p.s.a.:

- naruszenie art. 216 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wystarczającym warunkiem do uznania nieruchomości zbytej w drodze umowy zawartej na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (ustawy z 1985 r.) za nieruchomość wywłaszczoną jest nabycie jej na cel publiczny. Prawidłowa wykładnia przepisu w powiązaniu z przepisami o zwrocie nieruchomości wymaga postawienia dalszego warunku tj. by umowa została zawarta po wyznaczeniu terminu do zawarcia umowy zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy z 1985 r. Tylko wtedy można uznać, że umowa zawarta została w sytuacji zagrożenia wywłaszczeniem. Taki kierunek wykładni art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazuje wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1407/09. W stanie faktycznym sprawy będącej przedmiotem rozstrzygnięcia, nieruchomość również była zbyta aktem notarialnym w 1986 r. z przeznaczeniem pod budowę ulicy, co było celem uzasadniającym wywłaszczenie. NSA wskazuje, iż dyspozycją przepisu art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami objęte są jedynie umowy zawierane po wyznaczeniu przez organ, na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, terminu do zawarcia umowy, tj. umowy na warunkach wywłaszczenia. Z dokonanych przez Sąd pierwszej instancji na stronie 3 uzasadnienia wyroku oceny ustaleń organów administracji wynika przyjęcie przez Sąd takiej wykładni art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, która za nabycie uznaje nabycie umowne z przeznaczeniem na cel publiczny. Żadnych innych warunków Sąd umowie nie stawia. Zbędną na cel wywłaszczenia może być tylko nieruchomość wywłaszczona, a do uznania za wywłaszczoną nie wystarczy stwierdzenie, iż była nabyta na cel publiczny bez ustalenia czy organ wyznaczał termin do zawarcia umowy pod rygorem wywłaszczenia.

Zdaniem strony skarżącej, naruszenie art. 216 ust. 2 pkt 3 w zw. art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nastąpiło również poprzez przyjęcie, iż cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Skarżąca Gmina twierdzi, iż niezrealizowanie hali, a wykorzystywanie nieruchomości na potrzeby boiska sportowego, nie jest jakościową zmianą celu;

2) w trybie art. 174 pkt 2 P.p.s.a.:

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo iż organy administracyjne nie zadośćuczyniły obowiązkowi zebrania pełnego materiału dowodowego dającego podstawę do orzekania o zwrocie, tj. nie zebrały dowodów na okoliczność, czy umowy z dnia 16 marca 1988 r. zostały zawarte po wyznaczeniu przez organ wywłaszczeniowy terminu do zawarcia umowy. W świetle poglądu zaprezentowanego przez NSA w wyroku z dnia 26 sierpnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1407/09 (który skarżąca Gmina podziela) dyspozycją przepisu art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami objęte są jedynie umowy zawierane po wyznaczeniu przez organ, na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, terminu do zawarcia umowy. Brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia, czy termin do zawarcia umowy był wyznaczony nie pozwala na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego, a tym samym naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na te zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi w trybie art. 188 P.p.s.a. przez uwzględnienie skargi administracyjnej Gminy Miasto Rzeszów oraz zasądzenie od organu na rzecz Gminy Miasta Rzeszów kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

W niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania, które - stosownie do art. 183 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." - Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest uwzględnić z urzędu. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że kontrola instancyjna ogranicza się do zbadania jedynie zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej; poza kontrolą pozostaje natomiast zgodność zaskarżonego wyroku z innymi przepisami prawa.

Rozpoznawana skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych, jednak w pierwszej kolejności ustosunkowania wymaga zarzut naruszenia prawa materialnego. Badanie zarzutu odnoszącego się do naruszenia przepisów postępowania pozostaje bowiem w ścisłym związku z oceną zasadności zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego, którym w tym przypadku jest przepis art. 216 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n.

Skarga kasacyjna zarzuca Sądowi pierwszej instancji błędną wykładnię wskazanego przepisu polegającą na przyjęciu, że "wystarczającym warunkiem do uznania nieruchomości zbytej w drodze umowy zawartej na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (ustawy z 1985 r.) za nieruchomość wywłaszczoną jest nabycie jej na cel publiczny". Zarzut tak sformułowany jest chybiony już choćby z tego względu, że w wywodzie uzasadnienia zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie takiego poglądu nie prezentuje. Sąd natomiast wyraźnie stwierdza (s. 4), że "wbrew twierdzeniom skarżącej Gminy, na podstawie art. 216 ust. 2 pkt 3 przytoczone wyżej przepisy (art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n.) stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (...)".

W dalszej części wywodu uzasadnienia Wojewódzki Sąd Administracyjny popiera swoje stanowisko wskazując na wykładnię historyczną związaną z dodaniem nowelą z dnia 28 listopada 2003 r. w art. 216 ustępu 2 pkt 3, w myśl którego przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji należy się w pełni zgodzić. Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis ten, na mocy art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy znajduje odpowiednie zastosowanie również do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Pogląd ten zaprezentowany został w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1407/09, na który autor skargi kasacyjnej się powołuje, błędnie jednak odczytując stanowisko w nim zawarte. Powołanym wyrokiem Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił bowiem skargę kasacyjną wniesioną przez osobę dochodzącą zwrotu nieruchomości nabytej na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy notarialnej pod rządami ustawy z dnia 25 kwietnia 1985 r., uznając za błędną wykładnię art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. przyjętą przez orzekający w sprawie sąd pierwszej instancji, iż "zbycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży zawartej w okresie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie nosi cech wywłaszczenia, nawet jeśli następowało w związku z planowaną realizacją celu publicznego". W uzasadnieniu omawianego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż dla ustalenia pojęcia "nabycia", zawartego w art. 216 ust. 2 pkt 3 niezbędne jest dokonanie analizy treści całości uregulowania zawartego w art. 216 ust. 2 u.g.n. Sąd zwrócił uwagę na fakt, że ustawodawca wskazał na trzy akty prawne, w trybie których nabycie uprawnia do dochodzenia zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami: ustawę z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli, dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W przypadku dwóch pierwszych aktów prawnych w sposób wyraźny wskazano przepisy prawa, na mocy których musiało nastąpić nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, aby dopuszczalne było ubieganie się o zwrot w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Natomiast w odniesieniu do ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości brak jest tak konkretnie określonej podstawy prawnej nabycia nieruchomości. Oznacza to, że w tym przypadku ustawodawca nie zdeterminował uprawnienia do dochodzenia zwrotu nieruchomości formą nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Nie zawarł w treści przepisu warunku, że formą taką jest wywłaszczenie na podstawie decyzji administracyjnej, czy też na podstawie umowy poprzedzonej wyznaczeniem właścicielowi terminu na jej zawarcie. Nie znajduje zatem prawnego uzasadnienia pogląd oparty na wykładni zawężającej dyspozycję art. 216 ust. 2 pkt 3 wyłącznie do takich umów. To zaś, że zgodnie z art. 53 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wywłaszczenie było dopuszczalne dopiero wówczas, gdy nie było możliwe nabycie nieruchomości w drodze umowy, na zawarcie której właścicielowi nieruchomości wyznaczano termin, nie ma żadnego wpływu na sposób rozumienia art. 216 ust. 2 pkt 3, z którego treść jest jednoznaczna. Teza zaprezentowana przez NSA w wyroku z dnia 26 sierpnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1407/09, iż dyspozycją przepisu art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. objęte są jedynie umowy zawierane po wyznaczeniu przez organ, na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, terminu do zawarcia umowy, służyła zaakcentowaniu przez Sąd, iż "z samego tylko faktu nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy nie można wywodzić, że nabycie to nastąpiło na warunkach wywłaszczenia". Trzeba zauważyć, że na gruncie rozpoznawanej wówczas sprawy brak było podstaw do jednoznacznego rozstrzygnięcia, czy sporna umowa należała do kategorii umów, których zawarcie nastąpiło na warunkach wywłaszczenia.

W okolicznościach niniejszej sprawy takich wątpliwości nie ma. Treść § 3 in fine obu aktów notarialnych z dnia 16 marca 1988 r., na podstawie których nastąpiło nabycie przez Skarb Państwa przedmiotowych działek, jednoznacznie świadczy, że nabycie to miało charakter wywłaszczeniowy. Reprezentujący Skarb Państwa Zastępca Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Rzeszowie wyraźnie bowiem oświadczył, że działki "są niezbędne pod budowę II etapu szkoły podstawowej i na ten cel mogą być wywłaszczone". Powoływanie się w takiej sytuacji na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2010 r. jest chybione. Argumentacja oparta na dowolnie wybranych tezach uzasadnienia tego wyroku, bez uwzględnienia odmiennych okoliczności faktycznych sprawy nim rozstrzygniętej, nie mogła odnieść skutku zamierzonego przez skarżącą Gminę.

Natomiast argumentacja odnosząca się do naruszenia art. 216 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. wskutek przyjęcia, że na przedmiotowych działkach nie został zrealizowany cel, dla jakiego zostały one nabyte (budowa hali sportowej), nie znajduje jakiegokolwiek oparcia w ustaleniach dotyczących stanu ich zagospodarowania, z których wynika, że na działkach znajduje się część ogrodzenia szkoły, parking oraz trawnik. Powoływanie się w skardze kasacyjnej na "wykorzystywanie nieruchomości na potrzeby boiska sportowego", bez wykazania, że dokonane przez organ administracji i przyjęte przez Sąd pierwszej instancji ustalenia w tym zakresie są błędne, pozbawia racji zarzut naruszenia art. 216 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. również w tym aspekcie.

Za chybiony Naczelny Sąd Administracyjny uznał także zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w zw. z art. 7 i 77 K.p.a., które to naruszenie, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, polega na nieuwzględnieniu przez Sąd pierwszej instancji skargi Gminy Miasta Rzeszów, pomimo niezebrania przez organy administracji pełnego materiału dowodowego celem ustalenia, czy umowy z dnia 16 marca 1988 r. zostały zawarte po wyznaczeniu właścicielom terminu na ich zawarcie. Zarzut powyższy jest konsekwencją nieuzasadnionego przyjęcia przez stronę skarżącą wykładni zakładającej, że dyspozycją przepisu art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. objęte są jedynie umowy zawierane po wyznaczeniu przez organ, na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, terminu do zawarcia umowy. Jak wcześniej podkreślono, pogląd ten nie znajduje uzasadnienia na gruncie jednoznacznego brzmienia art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., a wywłaszczeniowy charakter nabycia nieruchomości, których dotyczy wniosek o zwrot, nie ulega wątpliwości w świetle treści § 3 umów notarialnych z dnia 16 marca 1988 r. Nie zachodziła więc potrzeba dalszego badania okoliczności dotyczących pozyskania tego terenu pod realizację celu publicznego, jakim była budowa hali sportowej w ramach II etapu budowy szkoły podstawowej.

W tym stanie rzeczy zarzuty skargi kasacyjnej zarówno odnoszące się do naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania okazały się nieuzasadnione, co oznacza że musiały wywołać skutek w postaci oddalenia skargi kasacyjnej.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 § 1 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji.