Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 959/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Plucińska - Filipowicz, Sędziowie NSA Grzegorz Jankowski, Zbigniew Rausz (spr.), Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 września 2005r. sygn. akt II SA/Po 2181/03 w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz T. K. kwotę 300zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 września 2005 r. (sygn. akt II SA/Po 2181/03) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, oddalił skargę T. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Starosta Powiatowy w [...] decyzją z [...] nr [...]:

– wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa na cele związane z realizacją odkrywki węgla brunatnego "J." wraz z inwestycjami towarzyszącymi, niezabudowaną nieruchomość gruntową położoną w obrębie [...] gm. [...] oznaczoną numerem geodezyjnym 121/1 o pow. 1,5661 ha, stanowiącą według zapisu działu drugiego księgi wieczystej KW nr 11301 prowadzonej przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...] własność T. K., wraz z obciążoną zgodnie z działem czwartym tej księgi hipoteką przymusową, na rzecz "H." Spółki z o.o. w [...],

– ustalił odszkodowanie za dokonane wywłaszczenie nieruchomości określonej w pkt 1 decyzji w wysokości 61.950 zł (słownie: sześćdziesiąt jeden tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt złotych),

– ustaloną w pkt 2 decyzji kwotę odszkodowania na rzecz właścicielki nieruchomości pomniejszył o kwotę 61.950 zł (słownie sześćdziesiąt jeden tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt złotych) tytułem wierzytelności hipotecznej ustanowionej w dziale czwartym KW nr 11301 na rzecz "H." Spółka z o.o. w [...],

– stwierdził, że decyzja stanowi podstawę dokonania wpisu w księdze wieczystej prawa własności wywłaszczonej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, co następuje uchwałą nr V/33/94 z dnia 13 grudnia 1994 r. Rada Miejska w [...] zatwierdziła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy, zawierający w swej treści między innymi obszar górniczy złoża [...], utworzony decyzją nr [...] z dnia 30 sierpnia 1993 r. Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. Plan ten opublikowany został w dniu 15 grudnia 1994 r. w Dzienniku Urzędowym Województwa Konińskiego nr 32 uzyskując tym samym moc powszechnie obowiązującą. W oparciu o ustalenia planu, Wojewoda Koniński, decyzją nr [...] o ustaleniu lokalizacji inwestycji wyznaczył miejsce i granice lokalizacji odkrywki "J." zlokalizowanej na złożu obszaru górniczego [...], z równoczesnym podziałem na odkrywkę J.A. i J. oraz projektowanym czasokresem eksploatacji poszczególnych złóż. Dla złoża [...] – o. J. projektowany okres eksploatacji ustalony został na lata 1998-2018. Na tej podstawie inwestor rozpoczął działalność wydobywczą. Wyżej wymienionymi granicami objęta została między innymi nieruchomość opisana w punkcie 1 niniejszej decyzji. Realizatorem omawianej inwestycji, która zgodnie z art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami utożsamia się z celem publicznym, stosownie do udzielonej koncesji nr BKk/MS-1338/94 z dnia 26 sierpnia 1994 r. i z dnia 8 czerwca 1998 r. przez Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa jest Kopalnia Węgla Brunatnego "K." w [...] S.A.

W związku z koniecznością realizacji kolejnego etapu zadania inwestycyjnego wyznaczonego miejscowym planem i będącego w zgodzie z założeniami techniczno-ekonomicznymi odkrywki J. na 2002 r. oraz wobec braku możliwości, mimo czynionych starań, nabycia praw do przedmiotowej nieruchomości w drodze dobrowolnej umowy cywilnoprawnej, KWB "K." S.A. wniosła do Starosty [...] o wywłaszczenia nieruchomości – działki 121/1. Zgodnie z przepisem ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm.) w tym art. 114 ust. 1, wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego poprzedzono rokowaniami. Rokowania te jednak nie doprowadziły do porozumienia, bowiem T. K. żądała wywłaszczenia całej nieruchomości o łącznej powierzchni 8.55.08 ha i żądała ceny za nieruchomość, której nie akceptowała KWB "K." S.A. Nadto KWB "K." S.A. z uwagi na plany wydobywcze nie wyrażała zgody na wywłaszczenie całej nieruchomości i uzasadniała swoje stanowisko nie tylko planami wydobywczymi, ale brakiem środków finansowych na wykup całej nieruchomości. Uznając, że prowadzone rokowania nie odniosły rezultatu, Starosta Powiatowy w [...], 15 września 2000 r. wszczął postępowanie wywłaszczeniowe. Ustalając cenę nieruchomości – działki nr 121/1 o powierzchni 1.56.61 ha organ administracyjny oparł się na opinii rzeczoznawcy majątkowego mgr inż. M. G. Opinia ta opracowana w kwietniu 2001 r., została zaakceptowana przez Komisję Arbitrażową przy Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych w dniu 6 września 2001 r. i zgodnie z sugestią Komisji została zaktualizowana na dzień 5 grudnia 2001 r. Ogólną wartość wywłaszczanej działki ustalono na kwotę 61.950 złotych w tym: wartość gruntu – 17.290 zł, wartość odtworzeniową ogrodzenia na kwotę – 23.700 zł wartość upraw szkółkarskich na kwotę – 5.890 zł, wartość drzewostanu na kwotę – 15.070 zł. Organ podkreślił, że przy określeniu wartości nieruchomości uwzględniono rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie w planie miejscowym, stopień wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej, stan zagospodarowania oraz ceny obowiązujące w obrocie nieruchomościami. Organ dokonując analizy opinii wydanych w sprawie uznał, że za właściwą uznaje opinię rzeczoznawcy mgr inż. M. G., natomiast do ustaleń w sprawie, nie przyjął opinii rzeczoznawcy W. F., której opinia nie zyskała aprobaty Komisji Arbitrażowej przy Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych i nie została przez biegłą zgodnie z zaleceniami zweryfikowana i skorygowana.

Odnosząc się do zarzutów T. K., która żądała wywłaszczenia całej nieruchomości, twierdzeń, że wywłaszczona działka stanowi integralną część gospodarstwa rolnego, co spowoduje straty, a dojazd do pozostałej części nieruchomości zostanie zlikwidowany organ stwierdził, że zgodnie z planem miejscowym budowa odkrywki, która stanowi dużą i kosztowną inwestycję następuje etapowo. Sukcesywne nabywanie nieruchomości położonych w granicach obszaru górniczego jest gospodarczo i społecznie uzasadnione i ma w pełni oparcie w postanowieniach tego planu. Z materiału dokumentacyjnego w sprawie wynika, że aktualnie niezbędna do niezakłóconej realizacji inwestycji jest działka gruntu o nr geod. 121/1 o pow. 1.5661 ha, położona poza zwartym kompleksem pozostałego obszaru gospodarstwa o pow. 6,9847 ha, zatem tylko w tym zakresie Starosta posiada upoważnienie do wkroczenia, decyzją administracyjną w sferę stosunków własnościowych uznając, że pozostała część nieruchomości nadaje się do racjonalnego gospodarowania. Nie podzielono również zarzutu o likwidacji przez inwestora drogi dojazdowej, gdyż dokonana – po roku czasu – w dniu 5 grudnia 2001 r. w terenie ocena tej sytuacji nie potwierdziła wniesionego zarzutu. Nadto, ponieważ nieruchomość objęta postępowaniem wywłaszczeniowo-odszkodowawczym obciążona jest hipoteką przymusową na rzecz H. spółki z o.o. w [...], co wynika z wpisu w dziale IV KW nr 11301 Sądu Rejonowego w [...], organ zgodnie z art. 128 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami umniejszył wartość odszkodowania o całą sumę, bowiem hipoteka przymusowa określona jest na kwotę 506.500 zł. Odwołanie od decyzji złożyła T. K. reprezentowana przez dwóch pełnomocników: męża A. K. i adw. A. R.

W wyniku rozpoznania odwołań Wojewoda Wielkopolski decyzją z [...] Nr [...] uchylił w całości decyzję Starosty [...] z [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Skargę Kopalni Węgla Brunatnego "K." S.A. w [...] dnia 17 września 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu, postanowieniem o sygn. II SA/Po 1865/02 odrzucił, na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 9 poz. 88) w związku z art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.).

Następnie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z [...] nr [...] z urzędu stwierdził nieważność decyzji Wojewody Wielkopolskiego nr [...] z [...] na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i § 2 oraz 158 § 1 kpa. Decyzja o stwierdzeniu nieważności ma przymiot ostatecznej. Na skutek ponownego rozpoznania odwołania T. K. Wojewoda Wielkopolski decyzją z [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z [...] [...] i w pełni podzielił jej argumentację. Odnosząc się do zarzutów odwołującej, że złoża węgla brunatnego stanowią część nieruchomości i stanowią jej własność, organ stwierdził, że zgodnie z przepisami ustawy – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 1994 r. Nr 27, poz. 96 ze zm.) węgiel brunatny należy do kopalin podstawowych, a te stanowią własność Skarbu Państwa.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca powtórzyła zarzuty z odwołań. W szczególności podnosiła, że kopalina jaką jest węgiel brunatny stanowi część składową nieruchomości to zaś w ocenie skarżącej powoduje, że do wartości odszkodowawczej zaliczona winna być również kopalina. Skarżąca podniosła również, że organ nie dążył do zawarcia przez strony ugody. W konkluzji stwierdzając, że organy administracji publicznej opierają się na błędnej interpretacji prawa wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] i umorzenie postępowania w całości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę zważył, iż skarga nie jest uzasadniona. Wywłaszczenie nieruchomości, o którym mowa w ustawie z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 46, poz. 543 ze zm.) oznacza przymusową ingerencję państwa w uprawnienia przysługujące innym podmiotom prawnym wobec określonej nieruchomości. Stosowanie wywłaszczenia w myśl przytoczonej ustawy ograniczone jest dyrektywą interpretacyjną zawartą w art. 21 ust. 2 ustawy z 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483) ograniczając instytucję wywłaszczenia wyłącznie do sytuacji, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.

Wywłaszczenie przewidziane w art. 112 i następnych ustawy o gospodarce nieruchomościami określonej dalej skrótem ugn dotyczy:

– wyłącznie nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach miejscowych na cele publiczne,

– prowadzi do pozbawienia prawa własności, użytkowania wieczystego lub innego ograniczonego prawa rzeczowego albo ograniczenia tych praw,

– następuje wyłącznie z przyczyn określonych w art. 6 ugn,

– ma zastosowanie wyłącznie wówczas jeżeli cele publiczne nie mogą być zrealizowane w inny sposób , a prawa te nie mogą być nabyte w drodze umowy,

– następuje na podstawie decyzji administracyjnej wydawanej przez starostę.

Kolejne przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami wprowadzają cały szereg ograniczeń, które muszą być spełnione, aby doszło do wywłaszczenia nieruchomości i określają podmiot, na rzecz którego następuje wywłaszczenie, a którym jest wyłącznie Skarb Państwa. Regulują również procedurę – poprzedzającą postępowanie wywłaszczeniowe, jak i samo postępowanie "sensu stricte", w tym również możliwość ograniczenia wywłaszczenia części nieruchomości, wreszcie normują sposób ustalenia odszkodowania. Sąd kontrolując sprawę będącą przedmiotem skargi uznał, że organy administracji publicznej miały uzasadnione podstawy prawne do przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego, gdyż rokowania Kopalni "K." S.A. i skarżącej nie doprowadziły do nabycia nieruchomości w drodze umowy. W niniejszej sprawie:

– plan zagospodarowania przestrzennego przewidywał funkcjonowanie na spornym terenie obszaru górniczego,

– wydobywanie kopalin stanowi cel publiczny (art. 6 pkt 8 ugn),

– wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa.

– w całym postępowaniu zachowano prawidłową procedurę

Sąd nie stwierdził, aby stosując wywłaszczenie nieruchomości naruszono przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności art. 2, 7, 21, 31 ust. 3, 45 ust. 1, 32 ust. 2 i 64 czy też art. 6 i 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) uzupełnionej następnie Protokołem. Protokół nr 1 sporządzony 20 marca 1952 r. w Paryżu (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175) w szczególności art. 1 Protokołu dopuszcza pozbawienie własności jeżeli dzieje się to w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę. Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego przytoczonych w skardze, czy też przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wbrew zarzutom skargi organ administracyjny I instancji podejmował czynności zmierzające do ugodowego załatwienia sprawy. Należy zresztą podkreślić, że na etapie rokowań proponowano skarżącej wyższą cenę niż ostatecznie ustalono to w oparciu o opinię biegłego w postępowaniu wywłaszczeniowym (k. 45 akt administracyjnych). Nieuzasadnione są również wywody skargi dotyczące wadliwej interpretacji art. 143 kc i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 1994 r. Nr 27, poz. 96 ze zm.). Zgodnie z art. 143 kc "na powierzchni gruntu granice własności wyznaczone są przez wytyczone, murowane linie. Natomiast w odniesieniu do głębi ziemi oraz przestrzeni nad powierzchnią gruntu, granice te zostają wyznaczone przez społeczno - gospodarcze przeznaczenie nieruchomości gruntowej." (vide Komentarz do KC, pod red. K. Pietrzykowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, tom I, str. 309). Natomiast art. 7 ust. 1 ustawy Prawo geologiczne i górnicze wyraźnie wskazuje, że złoża kopalin nie stanowiące części składowych nieruchomości gruntowej są własnością Skarbu Państwa.

Skoro więc społeczno-gospodarczym przeznaczeniem gruntu będącego przedmiotem wywłaszczenia było prowadzenie upraw szkółkarskich to nie można podzielić zarzutu skarżącej, że pokłady węgla brunatnego znajdujące się w głębi nieruchomości stanowią jej własność, gdyż ust. 2 art. 7 dyspozycję do korzystania z kopalin przyznaje Skarbowi Państwa. Orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II SA 1695/97 z 17 kwietnia 1998 r. dotyczyło kopalin pospolitych, a nie kopaliny podstawowej do jakich zaliczany jest węgiel brunatny wydobywany wprawdzie odkrywkowo lecz na znacznych głębokościach i to przez podmiot posiadający koncesję na wydobywanie węgla. Zgodnie z art. 113 ust. 3 ugn, wywłaszczeniem może być objęta cała nieruchomość albo jej część. Skarżąca nie wykazała, że pozostała część ich gospodarstwa nie nadaje się do wykorzystania. Nie potwierdza tego również opinia biegłego, która przy ustaleniu odszkodowania została przez organ ustalający jego wysokość sprawdzona i zweryfikowana. Skarżąca nie zakwestionowała skutecznie rozstrzygnięcia w pkt. 3 znajdującego podstawę prawną w przepisach art. 128 ust. 2 ugn.

Na powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 września 2005 r. T. K. złożyła skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i uwzględnienie skargi, względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Pełnomocnik skarżącej na podstawie art. 174 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wskazał na naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w szczególności art. 7 , art. 21 , art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 32 ust. 2 i art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz mających nadrzędność- w razie kolizji - nad ustawami art. 6 i art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284 z późn. zm.) i art. 1 Protokołu Nr 1 do tejże Konwencji, art. 112, art. 128, art. 130, art. 176 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543) jak również art. 7 i 53 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27, poz. 96 z póz. zm.), art. 47 i art. 143 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. 1971 r. Nr 27, poz. 252 z póz. zm.) oraz prawa procesowego które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. w szczególności art. 134 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak również art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 24 § 3, art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 84 § 2, art. 97 § 1, art. 100 § 1, art. 105 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z póz. zm.).

Jak podniesiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej Sąd w swoim orzeczeniu nie zwraca zupełnie uwagi na fakt, że decyzja wydana obecnie w niniejszej sprawie jest zupełnie rodzajowo i w swym uzasadnieniu odmienna od wydanej już uprzednio w niniejszej sprawie decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...]. W poprzedniej decyzji Wojewoda podzielił stanowisko odwołującej a obecnie pomimo tego, że stan prawny ani faktyczny sprawy w zasadzie nie uległ zmianie oddalił odwołanie i utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...], co być może miało związek z faktem nadzwyczajnego środka zastosowanego przez Kopalnię do wzruszenia poprzedniej decyzji i co odwołująca uzasadnia jedynie ówczesnymi powiązaniami politycznymi KWB [...] w [...] S.A. Mając to na uwadze skarżąca nadal podnosi nielegalność przeprowadzonego w niniejszej sprawie wywłaszczenia nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych planach miejscowych na cele publiczne. Artykuł 6 ugn w pkt 8 wskazuje, że celem publicznym w rozumieniu ustawy jest "poszukiwanie, rozpoznanie i wydobywanie kopalin stanowiących własność Skarbu Państwa". Jak więc wynika z wykładni tych przepisów celem wywłaszczenia są cele publiczne" zaś przesłanki tej nie spełnia "poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin stanowiących własność Skarbu Państwa". Wymienione w pkt 8 ww. Ustawy działalność gospodarcza ma przecież przynosić zysk podmiotom gospodarczych, które ją prowadzą, a nie gwarantować bezpośrednią realizację zadań państwa dla zaspokojenia potrzeb ogółu obywateli. W przedmiotowej sprawie podmiotem na którego rzecz prowadzone jest wywłaszczenie jest przedsiębiorca Kopalnia Węgla Brunatnego "K." w [...] S.A., tj. spółka prawa handlowego co jest wyraźnie wskazane w decyzji wywłaszczeniowej. Zgodnie zaś z art. 6 pkt 8 ugn celem publicznym jest wydobywanie "kopalin stanowiących własność Skarbu Państwa". Sąd w swoim orzeczeniu kwituje tę okoliczność jedynie krótkim stwierdzeniem, a nadto wskazuje na okoliczność społeczno-gospodarczego przeznaczenia gruntu. W tym zakresie pomija jednak okoliczność, że to społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu wskazane jest w planie zagospodarowania przestrzennego i w tym zakresie przeznaczenie gruntu jest zupełnie odmienne jak to podaje w swoim orzeczeniu Sąd o czym mowa szerzej poniżej.

Zdaniem skarżącej przepis art. 7 prawa geologicznego i górniczego wyraźnie wskazuje, że złoża kopalin nie stanowiące części składowych nieruchomości gruntowej są własnością Skarbu Państwa. Wnioskując więc a contario to co jest częścią składową jest własnością właściciela nieruchomości. Przepis ten dzieli złoża na te, które znajdują się w granicach przestrzennych nieruchomości gruntowych oraz na te, które znajdują się poza tymi granicami (w przestrzeni którą można nazwać wnętrzem skorupy ziemskiej). Złoża znajdujące się w granicach przestrzennych są ich częściami składowymi ( nie mogą bowiem być od nich odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego art. 143 w związku z art. 47 § 2 k.c. ). Złoża węgla brunatnego są właśnie takimi częściami składowymi co zgodnie z k.c. wskazuje, że nie mogą być one odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych, są bowiem wydobywane z naruszeniem całości rzeczy "odrywane" przy zniszczeniu samej rzeczy, co przy metodzie wydobywania ich (odkrywkowe) jest nie do uniknięcia. Za takim właśnie podejściem optuje również orzecznictwo (II SA 1965/97 z dnia 17.04.1998 r.) W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że kopaliny wydobywane metodą odkrywkową są częścią składową nieruchomości gruntowej i są objęte własnością gruntową a nie własnością Skarbu Państwa właśnie na podstawie art. 7 prawa geologicznego i górniczego. Za takim wnioskowaniem wskazuje również brzmienie art.10 pgg, który stanowi, że w przypadku kopalin stanowiących własność Skarbu Państwa podpisuje się umowę o ustanowieniu użytkowania górniczego zaś a contario nie podpisuje się takich umów w przypadku kopalin nie stanowiących własność Skarbu Państwa zaś w aktach sprawy brak takowej umowy. Do powyższych wywodów brak jest odniesienia w skarżącej decyzji Wojewody Wielkopolskiego jak również w zaskarżonym Wyroku.

Sąd w swoim orzeczeniu w zasadzie pominął podnoszoną przez odwołującą treść art. 47 kodeksu cywilnego zgodnie z którym część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Taką częścią w niniejszej sprawie jest węgiel brunatny, bowiem nie może być od nieruchomości odłączony bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego, co jest uzasadnione twierdzeniem, że poszczególne elementy składające się na rzecz stają się jej częściami składowymi. Części składowe występują zarówno, gdy chodzi o rzeczy ruchome, jak i nieruchomości. Zasadnicze kryterium pozwalające na stwierdzenie, że mamy do czynienia z częścią składową, określone zostało w art. 47 § 2 k.c. Z przepisu tego wynika, że część składowa musi być w taki sposób połączona z rzeczą, aby jej odłączenie spowodowało uszkodzenie lub istotną zmianę przedmiotu przyłączonego albo samej rzeczy, z czym mamy do czynienia w przypadku wydobywania węgla brunatnego. Cała rzecz (nieruchomość gruntowa) ulega całkowitemu zniszczeniu z powodu oderwania od niej części składowej, którą jest węgiel brunatny. To przesądza o tym, że złoża tej kopaliny są częścią składową nieruchomości gruntowej. Część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych, co przesądza z kolei o tym, że właścicielem złóż kopalin, których odłączenie (tutaj wydobycie) powoduje uszkodzenie i istotną zmianę, jest właściciel gruntu, a nie Skarb Państwa. Wynika to z przepisów art. 7 Prawa Geologicznego i Górniczego, który precyzyjnie określa, że Skarb Państwa jest właścicielem kopalin nie będących częścią składową nieruchomości gruntowej. W tym przypadku ma również zastosowanie art. 8 prawa geologicznego i górniczego mówiący o stosowaniu przepisów o własności nieruchomości gruntowej, jeśli chodzi o własność złóż kopalin, bowiem ustawa nie reguluje w żaden inny sposób własności złóż kopalin. W tym zakresie interpretacja Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest całkowicie błędna co potwierdza chociażby stan prawny treści przepisu prawa art. 6 pkt 8 ustawy o gospodarce nieruchomościami i stan faktyczny. Wskutek tego właśnie stanu rzeczy został zmieniony w 2004 r. ten przepis. Wyraźnie wówczas dopisano, że cel publiczny obejmuje również wydobywanie węgla brunatnego co wcześniej nie miało miejsca, i co ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Powyższe okoliczności zostały również wskazane w treści informacji Najwyższej Izby Kontroli o wynikach kontroli realizacji ustawy prawo geologiczne i górnicze z listopada 1998 r. (dostępne na internetowych stronach Najwyższej Izby Kontroli www.nik.gov.pl – powszechnie znane). Tak więc niewątpliwie części składowe dzielą losy prawne rzeczy i ewentualne przeniesienie własności rzeczy nie może nastąpić bez przeniesienia własności jej części składowych. Jeśli następuje to w jakiejkolwiek formie wywłaszczenia, to za słusznym odszkodowaniem, co gwarantuje Konstytucja RP oraz przepisy szczegółowe. Powyższego faktu również nie zauważa Wojewódzki Sąd Administracyjny. W przedmiotowej sprawie bowiem na podstawie błędnej interpretacji ustawy o gospodarce nieruchomościami, wydano decyzję wywłaszczeniową, a następnie decyzje o zajęciu, której nadano tryb natychmiastowej wykonalności. Cytowana ustawa precyzuje, że wywłaszczenie może nastąpić tylko w przypadku realizowania celu publicznego. Na ówczesny stan prawny celem publicznym (przyjętym w tej sprawie) było: poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin stanowiących własność Skarbu Państwa, art. 6 pkt. 8 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W wyniku wieloletnich starań lobby górniczego w przytaczanej ustawie dokonano zmian, budzących wątpliwości co do ich zgodności z Konstytucją RP, a polegających na zmodyfikowaniu zapisu art. 6 pkt. 8, który od 22 września 2004 r. brzmi następująco: poszukiwanie, rozpoznawanie, wydobywanie i składowanie kopalin stanowiących własność Skarbu Państwa oraz węgla brunatnego wydobywanego metodą odkrywkową. Tak więc dokonana zmiana w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje na zupełnie inne rozumienie tego przepisu aniżeli dokonał to Sąd, takie samo jak wskazano w powyższej Informacji NIK.

Nadto z zapisu tego jednoznacznie wynika, że nawet ustawodawca jest przekonany o tym, że węgiel brunatny jest częścią składową nieruchomości gruntowej, a nie własnością Skarbu Państwa zgodnie z treścią art. 143 kodeksu cywilnego, który został całkowicie błędnie zastosowany przez Sąd na potrzeby niniejszej sprawy. Z tego powodu ustawodawca umożliwił wywłaszczanie gruntów przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego pod poszukiwanie, rozpoznawanie, wydobywanie i składowanie węgla brunatnego wydobywanego metodą odkrywkową. Powstaje również inne pytanie dlaczego dokonano takich zmian, skoro przedsiębiorstwom górniczym przysługuje prawo wystąpienia o ograniczenie prawa własności na mocy Prawa Geologicznego i Górniczego (art. 88), które jest również formą wywłaszczenia? Stanowienie tego rodzaju przepisów podważałoby przecież zasadę zaufania obywatela do organów państwowych. Powodowałoby nierówne traktowanie wobec prawa przedsiębiorstw górniczych i właścicieli nieruchomości, w tym przypadku przede wszystkim rolników, którzy w większości przypadków tracą swoje warsztaty pracy. Doświadczenie wskazuje, że przedsiębiorstwa nabywają – przejmują prawa własności do gruntów stosując metody nieuczciwej konkurencji, wykorzystując swój potencjał ekonomiczny i właściwie brak jakiejkolwiek odpowiedzialności (koszty błędnych decyzji administracyjnych i postanowień sądów ponosi Skarb Państwa). Próbują i w wielu przypadkach doprowadzają do psychicznego, ekonomicznego i bezprawnego "złamania" właścicieli nieruchomości, jak ma to miejsce w przypadku T. K., która do dziś nie otrzymała od Kopalni "złamanego grosza" w związku z zajęciem jej nieruchomości przed kilkoma już laty. Do istoty prawa własności należy swoboda korzystania z rzeczy własnej, jednak pewne ograniczenia stanowią swoiste granice tego prawa, a są podyktowane koniecznością ochrony zarówno osób trzecich, jak i samego właściciela, dla którego niczym nieskrępowane władztwo nad rzeczą mogłoby się odbić niekorzystnie na ochronie jego interesu. W myśl art. 140 k.c. granice te wynikają z trzech wzajemnie ze sobą sprzężonych przesłanek, a to: z przepisów ustawy, zasad współżycia społecznego oraz społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa. Ograniczenia ustawowe wynikają nie tylko z przepisów z zakresu prawa cywilnego, lecz także innych gałęzi prawa, należy więc uwzględniać całokształt obowiązującego ustawodawstwa. Szczególną rolę przy wyznaczeniu granic wykonywania prawa własności odgrywają zasady współżycia społecznego, czyli pewne obiektywne reguły postępowania ściśle powiązane z regułami moralnymi, służące jako kryterium oceny co zasługuje, a co nie zasługuje na aprobatę z punktu widzenia poglądów społeczeństwa w danym miejscu i w danym czasie. Stosując tę niewątpliwie klauzulę generalną, ustawodawca miał na względzie, iż tempo obecnych przemian społeczno-gospodarczych jest tak duże, że ustawodawstwo nie jest w stanie za nim nadążyć, stąd też samo odwoływanie się do przepisów prawa nie może być wystarczające. Klauzula społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa ma również charakter klauzuli generalnej, ale nie odwołującej się do norm moralnych czy obyczajowych, lecz do ekonomicznej funkcji prawa. Tym samym istotne znaczenie ma tutaj ustalenie, o jaki przedmiot własności chodzi i o jaki podmiot. Inaczej bowiem kształtuje się z tego punktu widzenia wykonywanie własności nieruchomości i rzeczy ruchomych, inaczej własności państwowej, prywatnej czy komunalnej. Nie bez znaczenia do oceny niniejszej sytuacji ma również fakt, że art. 143 k.c. wskazywany przez Sąd został znowelizowany przez ustawę zmieniającą ustawę prawo geologiczne i górnicze, co jednak nie zostało przez Sąd dogłębnie zbadane. Wcześniej bowiem dopuszczał on możliwość istnienia w granicach przestrzennych nieruchomości gruntowych wód i kopalin, do których służyły prawa odrębne od prawa własności gruntowej. Teraz utrzymane jest to tylko w stosunku do wód podziemnych, które stanowią przedmiot wyłącznej własności Skarbu Państwa. Powyższe wywody poparte są szeroką nauką prawa w tym zakresie.

Mając to wszystko na uwadze, należy stwierdzić, że do części składowych gruntu należą kopaliny znajdujące się w granicach przestrzennych nieruchomości (art. 143) i zgodnie z zasadą superficies solo cedit ("własność idzie za gruntem") – stanowią własność właściciela gruntu co inaczej i błędnie próbuje wskazać krótko Sąd w zaskarżonym orzeczeniu. Sąd nie odnosi się do faktu, że również właściciel może je wydobywać zgodnie z art. 15 ust. 2 pgg. Wśród warunków niezbędnych do otrzymania koncesji jest odpowiednie przeznaczenie gruntów w planie zagospodarowania przestrzennego, który opracowują lokalne samorządy. W planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującego dla gminy [...] wynika jednoznacznie, że nieruchomość T. K. od wielu lat przeznaczona jest pod wydobycie węgla brunatnego. Choć grunt użytkowany jest rolniczo to jednak jego przeznaczenie społeczno-gospodarcze jest jednoznaczne – wydobycie węgla brunatnego – i to właśnie w tym celu Kopalnia Węgla Brunatnego K. S.A., starała się o przeniesienie własności na siebie, i to w tym celu wnioskowała do Starosty Powiatu [...] o wywłaszczenie nieruchomości. Przeznaczenie gruntów w planie zagospodarowania przestrzennego jest znane, zatem własność gruntu określana przez art. 143 k.c. rozciąga się – w granicach określonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu, vide plan zagospodarowania przestrzennego – na przestrzeń nad i pod jego powierzchnią. Tych okoliczności Sąd w ogóle nie zauważył, uzasadniając krótko odmiennie i błędnie swoje stanowisko. Zgodnie z zapisami ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym to miejscowy plan określa społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu (art. 26). Zgodnie z art. 6 tejże ustawy ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują, wraz z innymi przepisami, sposób wykonywania prawa własności nieruchomości i każdy ma prawo, w granicach określonych ustawą, do zagospodarowania terenu, do którego ma tytuł prawny, zgodnie z warunkami ustalonymi w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli nie narusza to chronionego prawem interesu publicznego oraz osób trzecich, tak więc możliwym jest dopuszczenie np. zrzeszenia się rolników i rozpoczęcia wydobywania węgla. Zgodnie z tym przepisem każdy ma prawo do ochrony własnego interesu prawnego co naruszył Sąd wydając przedmiotowe orzeczenie. Nadto co jest również istotne dla niniejszej sprawy w przypadku górnictwa odkrywkowego musi istnieć plan zagospodarowania terenu górniczego – art. 53 prawa geologicznego i górniczego, którego nie ma i nie został on dotychczas nigdzie wskazany przez Kopalnię ani żaden z organów orzekających w sprawie, co powoduje również, że ruch zakładu górniczego był niezgodny z przepisami praw i taki jest do dzisiaj czego nie zauważa Sąd orzekający w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze jednoznaczne zatem jest, że społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu należącego do T. K., to wydobywanie złoża kopalin i własność skarżącej rozciąga się również na kopaliny, które jak wyżej w sposób jednoznaczny wykazano są częścią składową nieruchomości i objęte są prawem własności właściciela gruntu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu do wyroku nie przedstawił żadnych argumentów potwierdzających słuszność wyroku oddalającego skargę wskazując na polemikę skarżącej a nie dokonując samemu dogłębnej analizy stanu prawnego co wyżej wskazano. Większość uzasadnienia to powtórzenie fraz zawartych w poprzednich decyzjach. Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przedstawił żadnych przykładów z literatury prawnej, dokumentów prawnych, a cytowane przez skarżącą (Komentarz do Prawa Geologicznego i Górniczego, A. Lipińskiego, R. Mikosza, opracowanie prof. Andrzej Redelbacha) pominął całkowicie nie ustosunkowując się do powyższych w ogóle. Podnieść również należy że całkowicie błędnie ustosunkował się do orzeczenia NSA z 17 kwietnia 1998 r., II SA 1695/97 utrzymując, że dotyczył wydobywania kruszywa, a więc kopaliny wydobywanej przy innej technologii, z mniejszej głębokości (ale na którą to działalność również należy mieć koncesję). Powyższe sprzeczne jest ze wszelkimi zasadami logiki i zasadami prawa. Primo, kopalina ta była wydobywana metodą odkrywkową, a więc nie inną technologią. Próbując opisać to prostym językiem można stwierdzić, że wykopując dołek na ogródku używamy szpadla, kopiąc żwir w żwirowni używamy ładowarek czy niewielkich koparek, a kopiąc węgiel brunatny używa się dużych specjalistycznych koparek o dużej wydajności – jednakże nie zmienia się tym samym sposobu wydobywania kopaliny metodą odkrywkową naruszając nieruchomość i niszcząc części składowe. Osiągamy ten sam cel, czyli wydobycie określonej części składowej gruntu jedynie stosując inne środki technologiczne i maszynowe. Secundo, w cytowanym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że: kopaliny wydobywane metodą odkrywkową są częścią składową nieruchomości gruntowej, a nie własnością Skarbu Państwa zatem zawarte w uzasadnieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stwierdzenia są błędne. W świetle powyższego skarżąca uważa, że już z tych względów wywłaszczenie nieruchomości T. K. jest nielegalne i sprzeczne z powołanymi przez Starostwo Powiatowe w [...] przepisami i w związku z tym również Decyzja Wojewody winna zostać uchylona gdyż utwierdza nieprawidłowe stanowisko i niewnikliwie ocenia stan faktyczny.

Odnosząc się do kwestii przyznanego odszkodowania to mając również powyższe na uwadze podnieść należy, że odszkodowanie przyznane T. K. narusza postanowienia art. 128 oraz 130 ugn, bowiem jego wysokość nie jest adekwatna do stanu i wartości wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu zaś zmiany takie nastąpiły zgodnie z protokołem z dnia 8 marca 2002 r. dostarczonym przez skarżącą wraz z odwołaniem. Po pierwsze dlatego, że wysokość odszkodowania nie ujmuje wartości złoża kopaliny węgla brunatnego, które jest przecież częścią składową nieruchomości. Również sposób przeprowadzenia wyceny był i jest zarzucany przez strony jak również fakt, że na obszarze gruntu od dnia sporządzenie wyceny do dnia wydania decyzji zaszły zmiany o czym Starostwo było również informowane pisemnie a co nie znalazło odzwierciedlenia w dokonanym operacie szacunkowym. W wyroku jak również we wcześniejszej decyzji pomija się również całkowicie fakt powiązań rzeczoznawcy na którego opieracie oparto się przy wydaniu decyzji z KWB "K." S.A. W decyzji Wojewody Wielkopolskiego nie uwzględniono i nie odniesiono się do wnoszonego przez stronę wniosku o wyłączenie rzeczoznawcy majątkowego w odniesieniu do którego strona postępowania zgłosiła uzasadnienie wątpliwości co do jego bezstronności i jego powiązań z KWB K. S.A (art. 24 § 3) przez co naruszono także art. 84 § 2 k.p.a. i art. 176 pgn. Powyższych zarzutów nie rozpatruje również w żaden sposób Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszając podstawowe zasady postępowania.

Mając to na uwadze podnieść należy, że dopuszczono się tym samym naruszenia podstawowych zasad rządzących postępowaniem administracyjnym wskazanych w kodeksie postępowania administracyjnego, tj. zasady legalności postępowania, gdyż organ administracji zastosował złą subsumcję prawa (art. 6), zasady praworządności i uwzględnienia słusznego interesu obywatela w postępowaniu tym zyskała bowiem przewaga ekonomiczna Kopalni (art. 7), zasady pogłębienia zaufania obywatela do organów państwa gdyż zaskarżony Wyrok jak i poprzedzająca ją decyzja w zasadzie nie zawierają uzasadnienia a jedynie powtórzenie argumentów organu I instancji a samo uzasadnienie zajmuje w kilkustronicowym uzasadnieniu zaledwie niepełne dwie strony (art. 8), zasady wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie (art. 77 § 1), obowiązku uwzględnienia wnoszenie przez stronę przeprowadzenia dowodów dotyczących stanu nieruchomości w dacie wywłaszczenia (art. 78 § 1). W postępowaniu tym i w skarżonej decyzji po raz kolejny widać, że w postępowaniu tym nie poszanowano zasady swobodnej oceny dowodów a niektóre z nich pominięto a samo postępowanie i decyzja zmierzały do uzasadnienia z góry założonej tezy, czego nie zbadał Sąd i nie wskazał w swoim orzeczeniu.

W postępowaniu tym także naruszono art. 13 k.p.a, bowiem organ administracyjny nie podjął działań służących realnemu nakłonieniu stron do zawarcia ugody. Protokół z rokowań o nabycie nieruchomości w dniu 20 kwietnia 2000 r. wskazuje, że podczas rokowań starano się nakłonić do przyjęcia warunków KWB K. S.A. oraz poinformowano o możliwości wywłaszczenia. Nie podjęto zaś realnej próby poinformowania obu stron postępowania o możliwości szerokiego uzgodnienia stanowisk i interesów a przez co nie dążono do wyważenia słusznego interesu w sprawie. Czynność ta kwalifikuje się zaś jedynie jako próba nakłonienia do przyjęcia warunków KWB K. S.A. zaś w swej decyzji Wojewoda nie odnosi się do powyższego faktu przyjmując za organem I instancji sposób wnioskowania. Również Wojewódzki Sąd Administracyjny uważa, że to były działania zmierzające do ugodowego załatwienia sprawy, choć przedstawione okoliczności stanowią odmiennie do czego WSA się nie odniósł. Należy również dodać, że decyzja Wojewody Wielkopolskiego ta jak i poprzedzająca ją decyzja Starosty oparta jest na błędnej interpretacji prawa a same ustalenia stanu faktycznego mając powyższe na uwadze jest niepełne co narusza dodatkowo art. 107 k.p.a. udostępnienia w postępowaniu przed organem I instancji wszystkich dokumentów które wpłynęły w toku postępowania, a zwłaszcza w jego końcowej fazie.

Sąd nie odniósł się w wyczerpujący sposób, do między innym do faktu naruszenia szeregu podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Argumentacja podawana przez skarżącą została poparta orzecznictwem jak również przykładami nauki prawa czego nie można powiedzieć o uzasadnieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. To przecież, jak widać z dotychczasowych odwołań i skargi, właśnie strona skarżąca przedstawiła dowody potwierdzające jej racje: wyrok NSA opinię A. Lipińskiego i R. Mikosza zawartą w komentarzu do Prawa Geologicznego i Górniczego, wywody prof. A. R. zawarte w odwołaniu od decyzji o wywłaszczeniu. Potwierdzają to również artykuły prasowe czy zapisy z dyskusji nad zmianami do ustawy prawo o gospodarce nieruchomościami (dostępne na stronach internetowych sejmu www.sejm.gov.pl – powszechnie znane) Ani Starosta [...], ani Wojewoda Wielkopolski, ani Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przedstawili, żadnych wiarygodnych argumentów na poparcie swoich decyzji i obecnego wyroku. To właśnie te organy polemizują z argumentami wielu uczonych, instytucji, organów państwowych. Nadto zarządzający KWB K. S.A. również doskonale znają sytuację prawną co dowodzą dołączone do akt dokumenty, ale wydaje się, że górę bierze w tej sprawie nie sprawiedliwość, ale interesy potężnej firmy, wspieranej przez administrację na niemal każdym szczeblu, a do tego inne organy publiczne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując oceny zasadności skargi kasacyjnej wniesionej przez T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 15 września 2005 r., o którym wyżej mowa, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta ma usprawiedliwione podstawy.

Uzasadniony jest zarzut skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji nie odniósł się w pełni do zarzutów sformułowanych przez stronę w skardze sądowoadministracyjnej.

Na podstawowy zarzut skarżącej kwestionujący prawo Skarbu Państwa do kopaliny węgla brunatnego – występującego na jej nieruchomości – a co za tym idzie zasadność wywłaszczenia, Sąd nie udzielił odpowiedzi. Za taką bowiem nie można uznać dwóch zdań zamieszczonych w uzasadnieniu wyroku, w których Sąd stwierdził, że art. 7 ust. 1 Prawo geologiczne i górnicze wyraźnie wskazuje, że złoża kopalin niestanowiące części składowych nieruchomości gruntowej są własnością Skarbu Państwa i dalej, że nie można podzielić zarzutu, że pokłady węgla brunatnego znajdujące się w głębi nieruchomości stanowią jej – skarżącej – własność gdyż ust. 2 art. 7 ww. ustawy dyspozycję do korzystania z kopalin przyznaje Skarbowi Państwa. Otóż te stwierdzenia nie wyjaśniają postawionych w skardze w tej materii zarzutów. Ustawa z 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27, poz. 96 z późn. zm.) w art. 5 ust. 1 stanowi, że kopaliny dzieli się na podstawowe, które zostały wymienione w ust. 2 oraz pospolite, o których mowa w ust. 3 tej normy. Węgiel brunatny zaliczony został do kopalin podstawowych. Ustawodawca nie powiedział jednak, że kopaliny podstawowe stanowią własność Skarbu Państwa. Własność złóż kopalin przypadająca Skarbowi Państwa uzależniona została w art. 7 ust. 1 cyt. ustawy od tego, czy nie stanowią one części składowych nieruchomości. Tak więc wyznacznikiem tego czy określona kopalina jest czy nie własnością Skarbu Państwa, nie jest samo zaliczenie jej do kopalin podstawowych czy pospolitych ale to, czy nie stanowi ona części składowych nieruchomości gruntowej. Jeśli kopalina nie stanowi części składowej, to w rozumieniu tego przepisu – art. 7 ust. 1 – jest własnością Skarbu Państwa i z tego złoża Skarb Państwa zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy może korzystać i nim rozporządzać. Ustawa prawo geologiczne i górnicze nie zawiera wyjaśnienia pojęcia "części składowych nieruchomości gruntowej". Należy zatem dla wyjaśnienia tej kwestii sięgnąć do uregulowań Kodeksu cywilnego. K.c. w art. 47 § 2 stanowi, że częścią składową rzeczy – w tym i nieruchomości – jest wszystko co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego. Zatem w świetle tego przepisu za część składową rzeczy uważa się to co nie może być odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości lub przedmiotu odłączonego. Część składowa stanowi więc całość fizyczną i gospodarczą z rzeczą. Wskazywałoby to, że kryterium kwalifikowania kopalin do stanowiących własność Skarbu Państwa lub nie – jest to czy ich wydobycie spowoduje zniszczenie lub istotną zmianę nieruchomości w rozumieniu art. 47 § 2 k.c., na której się znajdują. Jeżeli więc wykorzystanie złoża kopaliny nie pociągnie za sobą skutku o jakim mowa w art. 47 § 2 k.c., tzn. eksploatacja złoża nie spowoduje uszkodzenia ani istotnej zmiany nieruchomości – to nie mamy tu do czynienia z częścią składową w rozumieniu tego przepisu. Ustawa o gospodarce nieruchomościami zezwala na wywłaszczenie nieruchomości przeznaczonych w planach miejscowych dla realizacji celu publicznego. W art. 6 określającym cele publiczne w rozumieniu ustawy w pkt 8 – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji w niniejszej sprawie – stwierdzono, że jest nim poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin stanowiących własność Skarbu Państwa, a więc tych, które zgodnie z Prawem geologicznym i górniczym nie stanowią części składowych nieruchomości gruntowej. Sąd mimo zarzutów strony nie ustalił, czy przesłankę tę spełniał wówczas węgiel brunatny, a kwestia ta ma istotne znaczenie zarówno dla dopuszczalności wywłaszczenia jak i wysokości odszkodowania. Z wrócić tu należy uwagę, że od 1 września 2004 r. obowiązuje pkt 8 art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zmienionym brzmieniu – "poszukiwanie, rozpoznawanie, wydobywanie i składowanie kopalin stanowiących własność Skarbu Państwa oraz węgla brunatnego wydobywanego metoda odkrywkową". Przepis ten wskazuje, że jako cel publiczny uzasadniający wywłaszczenie uznane zostało po kopalinach stanowiących własność Skarbu Państwa także wydobywanie węgla brunatnego metodą odkrywkową. Redakcja tego przepisu wskazywałaby, że węgiel brunatny usytuowany został poza kopalinami stanowiącymi własność Skarbu Państwa w przeciwnym razie zapis ten byłby zbędny.

Obowiązkiem Sądu I instancji z uwagi na postawione w tej kwestii w skardze zarzuty, było przeanalizowanie obowiązującego w omawianej materii stanu prawnego i zajęcia stanowiska dającego odpowiedź na zarzuty skargi w tym zakresie. Sąd także jednym zdaniem odniósł się do zarzutów skargi o naruszeniu przez organ administracyjny wymienionych w niej przepisów kpa. W tej kwestii skarżąca zarzucała np. że Wojewoda nie odniósł się do jej wniosku o wyłączenie rzeczoznawcy majątkowego, w którym podważała jego bezstronność uważając, że winien zostać wyłączony ze sprawy na mocy art. 24 § 3 k.p.a. W myśl art. 84 § 2 kpa biegły podlega wyłączeniu na zasadach i w trybie określonym w art. 24. Nieodniesienie się więc w ogóle do zarzutu strony, że w stosunku do rzeczoznawcy zachodziły przesłanki z art. 24 k.p.a., a organ ich nie zastosował powoduje, ze stawiane przez skarżącą wątpliwości co do bezstronności rzeczoznawcy majątkowego nie zostały wyjaśnione.

W świetle powyższego należy dojść do wniosku, że Sąd I instancji nie rozpoznał sprawy właściwie.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.