Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2669/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 134
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 107
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1 lit e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jarosław Łuczaj Sędziowie Sędzia WSA Piotr Korzeniowski Sędzia WSA Monika Barszcz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. O., J. P., K. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2019 r., znak: [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister" lub "organ II instancji", "organ odwoławczy") z dnia [...] września 2019 r., znak sprawy: [...], utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda" lub "organ I instancji") z dnia [...] września 2016 r., znak sprawy: [...], w zakresie punktu 1, tj. że nieruchomość o powierzchni 120,2519 ha zapisana uprzednio w księdze wieczystej [...] tom [...] karta [...], jako własność A. P., położona obecnie w granicach działek o numerach ewidencyjnych: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. [...], [...], [...], zgodnie z wyrysem z mapy ewidencyjnej, podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13. ze zm., dalej: "dekret PKWN").

Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 18 listopada 2013 r. H. O. wystąpiła do Wojewody o wydanie decyzji stwierdzającej, że majątek położony we wsi [...] powiatu [...] o powierzchni 120 ha, stanowiący uprzednio własność A. P., zabudowany domem - dworem oraz budynkami gospodarczymi, nie podpadał pod art. 2 ust. 1 lit. e przywołanego dekretu PKWN.

Nieruchomość [...] (dalej także: "nieruchomość") położona była w powiecie [...] województwa [...]. Ostatnim właścicielem nieruchomości był rolnik A. P. z [...], którego prawo własności zostało ujawnione w księdze gruntowej [...] kwietnia 1933 r. na podstawie uchwały przybicia targu z [...] listopada 1931 r. i odezwy Sądu Grodzkiego w [...] z [...] kwietnia 1932 r. Kolejny wpis - pochodzący z 1946 r. (nieopatrzony dokładną datą) - wskazuje, że nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa Polskiego na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Przepis art. 2 ust. 1 lit. e jako podstawa przejęcia podany jest także w ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej w powiecie [...].

Spadek po A. P., zmarłym [...] stycznia 1961 r., nabyli: żona J. P. oraz dzieci: H. O., K. P., S. P. i A. P. Z kolei spadek po J. P., zmarłej [...] lipca 1993 r., nabyli: H. O., K. P., S. P. i A. P. (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] października 1993 r., [...]). Spadek po A. W. (nazwisko rodowe: P.), zmarłym [...] września 2010 r. nabyli: H. W., S. P. i M. C. (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] września 2014 r., [...]). Spadek po H. W., zmarłej [...] lipca 2018 r., nabyli: M. W., M. D. i J. K. (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 2019 r., [...]). Spadek po S. P., zmarłym [...] października 2016 r., nabyła żona J. P. (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 2019 r., [...]).

Powierzchnia ogólna nieruchomości wynosiła 120,2519 ha - według wpisów w księdze gruntowej i matrykule katastralnej. Ewidencja nieruchomości podlegających reformie rolnej w powiecie [...] wskazuje wielkość 120,3 ha, z kolei sam właściciel w kwestionariuszach z 1939 r., skierowanych do Państwowego Banku Rolnego Oddział w [...] (akta przechowywane w Archiwum Państwowym w [...], sygn. [...]), podawał powierzchnię 120 lub 127 ha.

Decyzją z dnia [...] września 2016 r. Wojewoda w punkcie 1 stwierdził, że nieruchomość o powierzchni 120,2519 ha zapisana uprzednio w księdze wieczystej [...] tom [...] karta [...], jako własność A. P., położona obecnie w granicach działek o numerach ewidencyjnych: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. [...], [...], [...], zgodnie z wyrysem z mapy ewidencyjnej, podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e przywołanego dekretu.

W punkcie 2 decyzji Wojewoda umorzył postępowanie wszczęte z udziałem obecnych właścicieli działek o numerach ewidencyjnych: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz działek [...], [...], [...]. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].

Odwołanie od powyższej decyzji w zakresie punktu 1, wnieśli H. O., K. P. i S. P.

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, decyzją z dnia [...] września 2019 r. Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody w zakresie punktu 1.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie tak opisane nieruchomości przechodziły na własność Skarbu Państwa bezzwłocznie (tj. z mocy samego prawa, w dacie wejścia w życie dekretu), bez żadnego wynagrodzenia, w całości.

Organ II instancji zaznaczył, że ustalił, iż wnioskodawcy kwestionują przejęcie nieruchomości, wskazując, że część gruntów (ponad 24 ha) została zalesiona jeszcze przed II wojną światową, a w skład nieruchomości wchodził także staw o powierzchni 1,15 ha. Wnioskodawcy w tym zakresie, powołali się na § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r., który stanowi, że za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe, a zatem przejęcie majątku A. P. w [...] było niedopuszczalne, ponieważ lasy i stawy nie były użytkami rolnymi, a powierzchnia nieruchomości po odjęciu wymienionych kategorii gruntów liczyła mniej niż 100 ha.

Odnosząc się do powyższych twierdzeń, organ zauważył, że art. 2 ust. 1 dekretu wyraźnie przewidywał istnienie dwóch norm obszarowych, z których jedna dotyczyła powierzchni ogólnej nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, a druga - użytków rolnych wchodzących w skład takiej nieruchomości, i jednocześnie stanowił o przejęciu nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym "w całości" (tj. w granicach powierzchni ogólnej).

Minister wskazał, że wykładnia językowa nakazuje uznać, że pojęcie "nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym" nie jest tożsame z pojęciem "użytki rolne". Zakres znaczeniowy pierwszego z wymienionych pojęć jest znacznie szerszy od drugiego, ponieważ jednoznacznie wyrażonym zamiarem prawodawcy było objęcie na obszarze niektórych województw przepisami dekretu nieruchomości mających ponad 100 ha, nawet gdy użytki rolne nie stanowiły ich 50% (tzn. 50 ha - jak w przypadku innych województw). Podważa to koncepcję, iż z treści dekretu (zwłaszcza po jego nowelizacji w 1945 r.) wynikała zasada przejmowania wyłącznie nieruchomości służących prowadzeniu działalności rolnej. Organ odwoławczy zaznaczył, że pojęcie "nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym" znaczeniowo jest szersze, ponieważ oprócz "użytków rolnych" w rozumieniu § 4 rozporządzenia mieszczą się w nim także inne tereny (grunty), np. nieużytki, rowy, stawy, drogi, place itp. (uchwała NSA z 5 czerwca 2006 r., I OPS 2/06).

Organ II instancji zauważył, że miejscowość [...] położona była na obszarze byłego zaboru pruskiego, gdzie funkcjonował kataster jako publiczny rejestr gruntów, który służył m.in. wymiarowi podatku gruntowego, stąd jest wiarygodnym źródłem informacji na temat wielkości poszczególnych użytków.

Minister wskazał, że z danych ww. katastru wynika, iż w skład nieruchomości wchodziły: 94,8244 ha roli, 6,8698 ha pastwiska, 3,2277 ha podwórza, 0,5110 ha odcinka wody i 14,8190 ha gruntów o nieokreślonym sposobie zagospodarowania.

Organ II instancji zauważył, że nieco odmienne wielkości zostały podane przez geodetę w "Zestawieniu gruntów w użytkach według stanu w katastrze obręb [...] karta 832", tj.: 95,3354 ha roli, 21,1778 ha pastwisk, 3,2277 ha podwórza i 0,5110 ha odcinka wody, przy czym różnica ta wynika, w ocenie organu, prawdopodobnie z przypisania do kategorii "pastwisko" i "rola" gruntów, w przypadku których rubryka "rodzaj zagospodarowania" jest - zdaniem tłumacza – pusta.

Minister wskazał, że kolejnym dokumentem, który podaje powierzchnię poszczególnych użytków, jest ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej w powiecie [...]: 97,40 ha gruntów ornych, 1,7 ha pod zabudowaniami, 1,2 ha wód, 20 ha nieużytków, gdzie w kwestionariuszach dla Państwowego Banku Rolnego A. P. wskazywał natomiast, że nieruchomość składa się ze 117 ha ziemi ornej i 10 ha nieużytków albo 110 ha ziemi ornej i 10 ha nieużytków, częściowo zalesionych.

Organ odwoławczy zaznaczył, że odtworzenie wielkości użytków rolnych jest możliwe także na podstawie szczegółowego rejestru pomiarowo-klasyfikacyjnego sporządzonego w 1961 r. przy zakładaniu ewidencji gruntów. Działki ewidencyjne pochodzące z dawnego majątku A. P. zostały wówczas zakwalifikowane w następujący sposób: 88,78 ha gruntów ornych (działki nr [...], [...]. [...], [...] cz., [...], [...], [...], [...]. [...], [...]. [...], [...], [...] cz., [...] cz., [...] cz., [...], [...], [...]. [...], [...], [...] cz.), 0,06 ha ogrodów ([...] cz.), 0,75 ha sadów ([...] cz.), 5,21 ha pastwisk ([...] cz.), 11,43 ha lasów ([...] cz., [...] cz., [...] cz.), 1,03 ha gruntów pod wodami ([...] cz.), 0,13 ha nieużytków ([...] cz., [...] cz., [...] cz.), 1,68 ha terenów osiedlowych zabudowanych ([...], [...] cz.), 11,18 ha terenów osiedlowych zielonych ([...] cz., [...] cz., [...] cz.).

Minister podkreślił, że niektóre spośród przywołanych dokumentów wskazują, że powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu § 4 rozporządzenia przewyższa 100 ha (101,6942 ha lub 116,5132 ha według dokumentów katastralnych; 117 ha lub 110 ha według kwestionariuszy bankowych), zaś inne wskazują, że jest niższa (97,40 ha według ewidencji nieruchomości ziemskich, 94,80 ha według rejestru z 1961 r.). Jednocześnie organ II instancji wskazał, że kwestia ta nie ma przesądzającego znaczenia dla wyniku sprawy, gdyż norma 100 ha powierzchni dotyczy powierzchni ogólnej nieruchomości ziemskiej, a nie powierzchni użytków rolnych.

Odnośnie kwestii lasów Minister wskazał, że ani dokumentacja katastralna, ani ewidencja nieruchomości przejętych w powiecie [...] ich nie wymieniają. Istnienie lasów wynika jedynie z kwestionariuszy bankowych (10 ha) oraz z rejestru pomiarowo-klasyfikacyjnego z 1961 r. (11,43 ha), który obrazuje stan nieruchomości kilkanaście lat po przeprowadzeniu reformy rolnej.

Organ II instancji podkreślił, że w orzecznictwie przyjmuje się, że lasy o powierzchni nieprzekraczającej 25 ha podpadały pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, o ile wchodziły w skład nieruchomości przekraczającej normy obszarowe, a zatem ewentualny las o powierzchni 10-11 ha stanowiłby jedynie ułamek ogólnej powierzchni nieruchomości ziemskiej (120 ha) i nie mógłby pozbawić jej rolniczego charakteru. Lasy i grunty leśne miały znaczenie dla prowadzenia gospodarstwa rolnego jako źródło budulca i opału oraz zabezpieczenie przed erozją gleb, co znajduje odzwierciedlenie także i we współczesnej definicji gospodarstwa rolnego (art. 553 Kodeksu cywilnego). W związku z powyższym, Minister uznał, że nieruchomość A. P. w [...] przekraczała przewidzianą dla województwa [...] normę 100 ha powierzchni ogólnej.

Ponadto organ II instancji podkreślił, że akta sprawy nie zawierają informacji o zespole dworsko-parkowym jako wyodrębnionej części o charakterze mieszkalno-reprezentacyjnym. Zespół dworski w [...] nie figuruje w ewidencji zabytków (pismo Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków z 23 marca 2015 r.), a nadto danych na ten temat nie podają również wnioskodawcy. Protokół zdawczo-odbiorczy z [...] czerwca 1947 r. wskazuje, że resztówka majątku [...] o powierzchni 23,70 ha składała się w przeważającej części z gruntów ornych (20,35 ha), a ponadto z podwórza (1,70 ha), wód (1,15 ha) oraz nieużytków (0.50 ha). W skład resztówki nie wchodził park. Protokół podaje jedynie, że "istnieje kilkanaście drzew (świerki, tuja, lipa) stanowiących raczej zasłonę przed wiatrami". W ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej w części dotyczącej [...] kolumna "parki" jest pusta.

Odnośnie stawu rybnego, Minister wskazał, że opis majątku państwowego [...] podaje, że nie jest on obecnie zarybiony, ponieważ cały rybostan został przez wojska radzieckie wyniszczony. Podobnie protokół z [...] czerwca 1947 r. podaje, że rybostan z braku fachowego zarybiania został zdewastowany. Organ odwoławczy zauważył, że przedstawione informacje pozwalają przyjąć, że staw nie miał charakteru ozdobnego (nie służył podkreśleniu reprezentacyjnej funkcji części mieszkalnej), ale mógł być wykorzystywany w celach produkcyjnych.

Minister zaznaczył również, że z protokołu zdawczo-odbiorczego i opisu majątku państwowego wynika, że w skład resztówki majątku [...] wchodziły następujące budynki: dom mieszkalny, przybudówka, dwie stodoły, obora, kuźnia, kurnik, świniarnia i spichlerz, szopa na narzędzia, chlew, dom robotniczy i chlew przy domu robotniczym. Ponadto w aktach archiwalnych Urzędu Wojewódzkiego [...] w [...] znajdują się dwa szkice sytuacyjne resztówki [...], z których wynika, że budynek mieszkalny (nazywany niekiedy dworem) znajdował się w zachodniej części podwórza obok zniszczonego kurnika. W południowej części podwórza znajdowały się kuźnia i obora, we wschodniej - dwie stodoły, a w północnej - szopa na narzędzia (określana także jako szuraj), świniarnia ze spichlerzem i zniszczony chlew. Nieco dalej na północ położone były: dom mieszkalny robotniczy i obora (chlew) dla robotników.

Zdaniem organu II instancji, materiał dowodowy pozwala przyjąć, że dom mieszkalny w resztówce w [...] (nazywany niekiedy dworem) nie był wyodrębnioną funkcjonalnie częścią majątku, lecz wchodził w skład podwórza folwarcznego, stanowiąc jego zachodnią pierzeję. Organ II instancji uznał, że resztówka majątku [...] została prawidłowo przejęta na własność Państwa, bowiem na tym terenie znajdował się kompleks mieszkalno-gospodarczy stanowiący centrum zarządzania gospodarstwem rolnym, a dom-dwór był wkomponowany w zabudowę folwarczną i nie utracił funkcjonalnej łączności z produkcyjną częścią majątku. Zdaniem organu odwoławczego nie ma podstaw do wyłączenia tej części majątku spod przejęcia na cele reformy rolnej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: H. O., K. P., J. P. (dalej nazywani łącznie: "skarżący", "strony"), żądając jej uchylenia w całości oraz uchylenia decyzji organu I instancji. Ponadto strony wniosły o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że celom reformy rolnej odpowiada przeznaczenie na potrzeby reformy rolnej tylko tych nieruchomości lub ich części, które były lub mogły być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej. Wszelkie zatem nieruchomości nie mające takiego charakteru, czyli nierolnicze, nie mieściły się w tak rozumianym pojęciu nieruchomości ziemskiej, użytym w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Zdaniem stron, sposób użytkowania organ winien ustalić na dzień wejścia w życie dekretu.

Skarżący podnieśli, że obowiązkiem organu była ocena czy poszczególne części składowe tego majątku mogły być wykorzystywane na cele rolnicze, a po odliczeniu terenów, które nie podlegały przejęciu obowiązkiem organu jest ustalenie czy pozostała powierzchnia tego majątku przekracza normę obszarową, czyli organ powinien zbadać, czy wszystkie części składowe odebranej nieruchomości podlegały przejęciu na cele reformy rolnej.

Zdaniem stron odebrany majątek, który był przejęty na cele reformy rolnej nie przekraczał powierzchni 100 ha, a z pewnością określone działki wchodzące w skład całej nieruchomości na te cele reformy rolnej nie mogły być przejęte.

W ocenie skarżących, organ skupił się na ustaleniu normy obszarowej nie przedstawiając w uzasadnieniu swej decyzji argumentów pozwalających stwierdzić czy dana działka była działką "rolną" czy też nie, czy na danej działce mogła być prowadzona działalność rolna czy nie. Nadto organ nie ustosunkował się do argumentacji wnioskodawców wskazujących na brak możliwości uznania za rolne poszczególnych części składowych tej nieruchomości.

Strony podniosły, że wszystkie dokumenty wskazują, iż w skład nieruchomości wchodziły nieużytki, wody, grunty pod zabudowaniami, które to części składowe, organ winien wyłączyć z przejęcia ich na cele reformy rolnej. Dopiero po ich odjęciu należy uznać, iż nie była spełniona norma obszarowa.

Skarżący podnieśli, że w skład majątku [...] wchodziły jeziora, które nie służyły do produkcji rolnej. Jak wynika z wykazu nieruchomości podlegających rozparcelowaniu sporządzonym (załączonego do akt sprawy) w 1944 r. grunty rolne zajmowały 97,4 ha, grunty pod zabudowaniami 1,7 ha, wody 1,2 ha oraz nieużytki 20 ha. Dodatkowo na podstawie pkt 15 dekretu PKWN wyłączono obszar 3 ha na potrzeby lecznicy weterynaryjnej. Grunty pod zabudowaniami stanowiły dwór, który w świetle orzecznictwa nie mógł być przejęty na cele reformy rolnej. Zdaniem stron, po odjęciu terenu pod zabudowaniami oraz pod budowę kliniki weterynaryjnej, obszar faktycznie odebrany w celu prowadzenia produkcji rolnej wyniósł 92,7 ha, a zatem nie została przekroczona norma obszarowa. Na cele reformy rolnej nie mogły być przejęte nieruchomości stanowiące nieużytki. Te same wnioski wychodzą przy przyjęciu innych danych dotyczących spornej nieruchomości.

Skarżący wskazali, że z akt sprawy wynika, że część terenów została zalesiona, co oznacza że w dacie przejęcia były to nieużytki. Ponadto Przewodniczący Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej postanowieniem z dnia [...] lipca 1950 r. postanowił wyłączyć z obszaru majątku [...] działkę o pow. 3 ha i przeznaczyć ją pod budowę oddziału weterynarii. Tym samym teren ten nie mógł być użytkowany rolniczo. Nie został odebrany na cel reformy rolnej, lecz na inny cel budowlany.

Skarżący podnieśli także, że zespoły dworsko-parkowe oraz pałacowo-parkowe niezwiązane funkcjonalnie z resztą nieruchomości o charakterze rolniczym zalicza się do nieruchomości nierolniczych. W związku z tym, uznaje się, że związek funkcjonalny zespołu dworsko-parkowego lub pałacowo-parkowego z resztą nieruchomości o charakterze rolniczym zachodził, gdy nie było możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarki rolnej bez zespołu dworsko-parkowego lub pałacowo-parkowego. Do stwierdzenia takiego związku nie wystarczało istnienie powiązania podmiotowego, czyli przez osobę właściciela, ani powiązania terytorialnego łub finansowego. Jeżeli zatem wskazany związek funkcjonalny zespołu dworsko-parkowego lub pałacowo- parkowego z resztą nieruchomości o charakterze rolniczym nie zachodził, zespół dworsko-parkowy lub pałacowo-parkowy nie mieścił się w pojęciu nieruchomości ziemskiej w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Strony wskazały, że z opisu majątku [...] wynika, iż majątek składał się z 82,20 ha w tym gruntów rolnych było 58 ha, 0,5 ha stanowił ogród, podwórze 2 ha, a 21,2 ha było nieużytków. Pod wody zajęte było 0,5 ha. Z protokołu z dnia [...] czerwca 1947 r. wynika, iż nieruchomość o pow. 23,7 ha z majątku [...] została przekazana przedstawicielowi Oświaty Rolniczej. W skład tej powierzchni wchodził grunt rolny 20,35 ha, podwórze 1,7 ha, woda 1,15 ha, nieużytek 0,50 ha. Ponadto z protokołu tego wynika, że z pozostałego zapasu ziemi Inspektorat Oświaty Rolniczej zrezygnował z uwagi na to, iż ziemia jest wybitnie piaszczysta i dla użytku szkoły rolniczej nie nadaje się.

Skarżący podkreślili, że nieruchomość została przejęta na podstawie § 15 dekretu PKWN oraz na podstawie okólnika Ministerstwa Reform Rolnych Nr [...] z dnia [...] lipca 1945 r., zgodnie z zarządzeniem Urzędu Wojewódzkiego [...] - Dział Rolnictwa i Reform Rolnych - Wydział Finansów Rolnych z dnia [...] maja 1947 r. Z protokołu z dnia [...] września 1953 r. wynika, iż nieruchomość nim objęta wynosiła 23,70 ha, w tym ziemi ornej 20,35 ha, wody, 1,15 ha pod zabudowaniami, 1,07 ha oraz nieużytków 0,55 ha.

Skarżący wskazali, że ze stanu faktycznego sprawy wynika, iż teren o łącznej powierzchni 23,7 ha został przejęty nie na cele reformy rolnej, zgodnie z art. 1 ust 2 a, b, c, d, e dekretu PKWN. Nie został przejęty na cele określone w ust 2 d. Na obszarze tym znajdował się dwór, budynki mieszkalne, budynki gospodarcze, stodoły, obory, kuźnie itp., a więc nie był to teren w rozumieniu ust. 2 d, lecz faktycznie na cele szkoły rolniczej przejęto budynki mieszkalne i budynki gospodarcze stanowiące obiekty dla realizacji celów prowadzenia szkoły rolniczej.

Skarżący podkreślili, że działalność rolna mogła być prowadzona na nieużytkach, gdyż teren rolny jest to teren, na którym można prowadzić działalność rolną bez konieczności kosztownych inwestycji. Ponadto nie można uznać, iż dwór mieszkalny służył celom reformy rolnej, ponieważ nie był on wykorzystywany i nie mógł być przejęty na cele reformy rolnej. Skarżący wskazali również, że zbiorniki wodne nie mogły być przejęte na cele reformy rolnej, gdyż oczywistym jest, iż w stawie znajdują się ryby, a zatem nie można mówić, że w stawie tym mogła być prowadzona gospodarka rolna.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

W uzasadnieniu, organ II instancji podniósł, że w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, dokonał oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jednocześnie Minister wskazał, że kwestia rozbieżności co do obszaru nieruchomości została szczegółowo omówiona w zaskarżonej decyzji. Ponadto organ odwoławczy podniósł, że skarżący wybiórczo przywołują poszczególne dowody w sprawie, a także dokonują nieprawidłowej interpretacji przepisów dekretu PKWN.

Pismem z dnia 9 marca 2020 r. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w [...] Oddział Terenowy w [...] złożył odpowiedź uczestnika na skargę, w której wniósł o oddalenie skargi i obciążenie skarżących solidarnie kosztami postępowania.

W ocenie uczestnika zarówno Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jak i Wojewoda [...] dokonali prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o szeroki i wszechstronnie rozpatrzony materiał dowodowy oraz trafnej subsumpcji adekwatnych przepisów prawa. Wobec tego zarzuty przedstawione w skardze nie zasługują na uwzględnienie, a są w istocie jedynie polemiką ze stanowiskiem organów I i II instancji. Zważyć należy, że skarżący nie oferowali i w dalszym ciągu nie oferują żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Zdaniem uczestnika wymaga podkreślenia, że zarzuty skarżących, co trafnie zauważył organ II instancji, opierają się na błędnej interpretacji art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wbrew bowiem opinii skarżących dekret statuuje dwie normy obszarowe - nieruchomości ziemskiej stanowiącej użytki rolne nieruchomości ziemskiej w całości, bez względu na powierzchnię wchodzących w nią użytków rolnych. Skarżący tymczasem zdają się nie dostrzegać tej drugiej normy, istotniejszej dla przedmiotowej sprawy, i stąd dowodzą, że przejęciu na cele reformy rolnej przechodziły wyłącznie grunty oznaczone stricte jako użytki rolne, co nie znajduje żadnego oparcia w treści dekretu. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje także okoliczność podnoszona przez skarżących, że w 1950 r. z przejętego majątku wyłączono 3 ha w celu budowy oddziału weterynarii czy też, że jakaś część gruntów (niewielka) została po wojnie zalesiona. Wszakże przejście na cele reformy rolnej następowało niezwłocznie, tj. z dniem wejścia w życie dekretu, i to na ten dzień należy badać istnienie przesłanek przesądzających o tym przejściu. Wszelkie czynności dotyczące nieruchomości, podejmowane w okresie kiedy stanowiła ona już własność Skarbu Państwa, nie mogą wpływać retroaktywnie na ocenę zasadności jej przejęcia. Zdaniem uczestnika, jak słusznie wywodzi organ II instancji, brak jest jakichkolwiek przesłanek świadczących o tym, że należący do majątku [...] dwór nie posiadał związków funkcjonalnych z nieruchomością ziemską i był wykorzystywany wyłącznie na cele nierolnicze. Odmienne twierdzenia skarżących w tym zakresie należy zatem uznać za gołosłowne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać, za niezasadną.

Materialnoprawną podstawę decyzji organu I instancji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. z 1945 r. Dz. U. Nr 3, poz. 13, z późn. zm.), zgodnie z którym na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, część druga dekretu, czyli: (-) upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych, (-) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców, (-) tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej, (-) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego, (-) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji.

W ocenie Sądu zwrócić należy uwagę, że na podstawie tego przepisu w dniu wejścia w życie dekretu (czyli w dniu 13 września 1944 r.) właściciele ziemscy zostali pozbawieni własności majątku z mocy prawa bez jakiegokolwiek odszkodowania. Powoduje to konieczność ścisłej interpretacji przepisów dekretu jako przepisów szczególnych, odstępujących od ogólnych reguł i jako takie nie podlegających rozszerzającej interpretacji. Brak jest podstaw do tego, aby przepisy nacjonalizacyjne, które wprowadziły rewolucyjne ograniczenia prawa własności, wyjaśniać jeszcze głębiej w kierunku ograniczenia tego prawa i to w drodze wykładni rozszerzającej, wbrew brzmieniu przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1116/07).

W związku z tym zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (w pierwotnym brzmieniu), na cele reformy rolnej przeznaczone miały być nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych w ramach tej powierzchni.

Zwrócić należy także uwagę, że art. 1 ust. 2 lit. e tego dekretu (mówiący o zarezerwowaniu odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji) został dodany na podstawie art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9) dopiero z dniem 19 stycznia 1945 r. Akt ten zmienił także treść art. 1 ust. 2 litery a i c. Przede wszystkim jednak dekret z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w cytowanym wyżej art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej skreślił słowa "o charakterze rolniczym". Powołana zmiana nie stanowiła jednak kolejnej reformy rolnej, lecz dotyczyła reformy rolnej wynikającej z dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. O ile więc reformą rolną objęto - w myśl cytowanego wyżej pierwotnego brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e - nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, to w wyniku dokonanej zmiany tego przepisu za nieruchomości ziemskie o rolniczym charakterze należało uznać także takie nieruchomości, które wprawdzie nie miały charakteru rolniczego, ale pozostawały z rolniczą częścią majątku ziemskiego w nierozerwalnym związku funkcjonalnym, w ramach którego nieruchomości nierolnicze nie mogły być samodzielnie wykorzystywane w oderwaniu od części rolniczej, jak również część majątku ziemskiego o charakterze rolniczym nie mogła prawidłowo funkcjonować bez przedmiotowych nieruchomości nierolniczych. W tej sytuacji zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu zastosowania powyższych przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej ma ustalenie znaczenia terminu "nieruchomość ziemska", bowiem powołany dekret nie dawał podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych, w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Raz jeszcze podkreślenia wymaga, że w myśl pierwotnego określenia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym i o określonym w tym przepisie areale. Późniejsza nowelizacja, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może jednak oznaczać, że dekret dotyczył wszelkich nieruchomości ziemskich. W związku z brakiem w dekrecie ustawowej (legalnej) definicji pojęcia "nieruchomość ziemska", jego treść powinna być zatem ustalona z uwzględnieniem innych elementów całej tej regulacji, w tym normatywnie określonych w tym dekrecie celów reformy rolnej. Istotną rolę w tym zakresie odgrywa przepis art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, do realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Określenie tych celów dodatkowo czyni zasadnym restrykcyjny charakter wykładni przepisów dekretu. Stanowisko w tej kwestii wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały Siedmiu Sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06. Sąd ten wskazał, że na gruncie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadały celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie może tu zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, chodzić o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a, b, c, d i e dekretu. Dla przyjmowanego dziś pojęcia nieruchomości ziemskiej istotne znaczenie ma także w dalszym ciągu uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89 (OTK z 1990 r. poz. 26, s. 174), która zachowuje swoją wartość interpretacyjną pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej. Przyjęto w niej, że pod pojęciem "nieruchomość ziemska", używanym w dekrecie, należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tzn. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej.

Biorąc zatem także pod uwagę przedmiot dekretu, jakim jest reforma rolna, należy uznać, że nieruchomość ziemska w rozumieniu dekretu to taka, która ma charakter rolniczy (patrz także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 851/05, 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 287/08, 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 906/08 oraz uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10). Wszelkie inne nieruchomości, niemające jednocześnie charakteru rolniczego, przedmiotowo nie mogą podlegać pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Mając powyższe na uwadze, można określić, jakie przesłanki musiała spełniać nieruchomość, aby na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu mogła być przejęta na cele reformy rolnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2345/18). Była to więc nieruchomość:

- ziemska o charakterze rolniczym,

- stanowiąca własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych,

- spełniająca normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

- nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.

Spełnienie zatem nie tylko norm obszarowych decydowało o podpadaniu nieruchomości pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dopiero spełnienie przez nieruchomość wszystkich wyżej wymienionych przesłanek pozwalało uznać, że nieruchomość podpadała pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

W tej sytuacji, rozpatrując przedmiotową sprawę, organ był zobowiązany ustalić w oparciu o analizę całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, czy w stosunku do przedmiotowej nieruchomości spełnione zostały na dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej kumulatywnie wszystkie wyżej wymienione przesłanki. W sytuacji bowiem, kiedy część nieruchomości nie spełniała powyższych przesłanek, a w szczególności nie miała charakteru rolniczego i nie nadawała się na realizację celów reformy rolnej, nie powinna przejść na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Biorąc powyższe rozważania pod uwagę, Sąd orzekający stanął na stanowisku, że w rozpatrywanej sprawie organ, w oparciu o właściwie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające i dowodowe, prawidłowo zinterpretował powołany art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i ocenił, że w dniu wejścia w życie dekretu sporna nieruchomość stanowiła nieruchomość o charakterze rolniczym, tzn. mogła być wykorzystywana do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej i nadawała się do realizacji celów reformy rolnej.

Przedmiotowe postępowanie administracyjne toczyło się w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. RP Nr 10, poz. 51, z późn. zm.).

Zadaniem tego postępowania było zatem ustalenie i rozstrzygnięcie, czy nieruchomość o powierzchni 120,2519 ha zapisana uprzednio w księdze wieczystej [...] tom [...] karta [...], jako własność A. P., położona obecnie w granicach działek o numerach ewidencyjnych: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. [...], [...], [...], zgodnie z wyrysem z mapy ewidencyjnej, podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN i tym samym podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

Zasadniczo w niniejszej sprawie strony nie kwestionują tego, że przedmiotowa nieruchomość miała ogólną powierzchnię przekraczającą 100 h. Skarżący twierdzą jednak, że przedmiotowa nieruchomość nie powinna przejść na własność Skarbu Państwa, gdyż w jej skład wchodziły grunty podlegające wyłączeniu, gdyż nie były użytkami rolnymi, tj. grunty pod budynkami, nieużytki, które zostały później zalesione, grunty pod wodami, grunt przeznaczony później na budowę lecznicy weterynaryjnej oraz przekazane na cele Oświaty Rolniczej.

Strony w skardze powołują się na § 4 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945 Nr 10 poz. 51), zgodnie z którym za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Zdaniem Sądu skarżący odczytują jednak treść tego przepisu w oderwaniu od ww. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Biorąc pod uwagę wyżej przytoczone wywody prawne, zdaniem Sądu rację ma organ, że strona błędnie utożsamia pojęcie "nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym" z pojęciem "użytki rolne", podczas gdy pierwsze z tych pojęć ma znacznie szerszy zakres.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że nieruchomość [...] tom [...] karta [...] położona była w powiecie [...] województwa [...]. Rzeczywiście z niektórych dokumentów dotyczących przedmiotowej nieruchomości wynika, że powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu § 4 rozporządzenia przewyższa 100 ha (101,6942 ha lub 116,5132 ha według dokumentów katastralnych; 117 ha lub 110 ha według kwestionariuszy bankowych), inne dokumenty wskazują zaś, że ta powierzchnie jest niższa (97,40 ha według ewidencji nieruchomości ziemskich, 94,80 ha według rejestru z 1961 r ). Zdaniem Sądu rację ma jednak organ, że jednoznaczne wyjaśnienie tej kwestii nie ma przesądzającego znaczenia dla wyniku sprawy, ponieważ norma 100 ha powierzchni dotyczy powierzchni ogólnej nieruchomości ziemskiej, a nie powierzchni użytków rolnych.

Niewątpliwie zatem w rozpatrywanej sprawie spełnione zostały tzw. normy obszarowe o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W tej sytuacji organy winny były dokonać oceny sposobu wykorzystywania przedmiotowych gruntów na cele gospodarki rolnej, a szerzej winny były ustalić, jaki charakter miała przedmiotowa nieruchomość i czy na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej sporna nieruchomość mogła być wykorzystana do realizacji celów reformy rolnej. W tej kwestii Sąd podzielił pogląd organu, zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, szeroko omówionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wynika, że na obszarze wymienionych w decyzji działek nie był zlokalizowany zespół dworsko-parkowy, jako wyodrębniona część o charakterze mieszkalno-reprezentacyjnym. Jak słusznie zauważył organ zespół dworski w [...] nie figuruje w ewidencji zabytków. Jedyne dokumenty w tej sprawie pochodzą z Archiwum Państwowego w [...], z zespołu "Urząd Wojewódzki [...] w [...]", sygn. [...]. I tak protokół zdawczo-odbiorczy z [...] czerwca 1947 r. wskazuje, że resztówka majątku [...] o powierzchni 23,70 ha składała się z przeważającej części z gruntów ornych (20,35 ha), a ponadto z podwórza (1,70 ha), wód (1,15 ha) oraz nieużytków (0.50 ha). W skład resztówki nie wchodził park. Protokół podaje jedynie, że "istnieje kilkanaście drzew (świerki, tuja, lipa) stanowiących raczej zasłonę przed wiatrami". W ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej w części dotyczącej [...] kolumna "parki" jest pusta. Podkreślić należy, że skarżący również nie podają żadnych danych w tym zakresie.

Prawidłowo organ ustalił również, że z protokołu zdawczo-odbiorczego i opisu majątku państwowego wynika, iż w skład resztówki majątku [...] wchodziły następujące budynki: dom mieszkalny, przybudówka, dwie stodoły, obora, kuźnia, kurnik, świniarnia i spichlerz, szopa na narzędzia, chlew, dom robotniczy i chlew przy domu robotniczym. Ze szkiców sytuacyjnych resztówki [...] znajdujących się w aktach archiwalnych Urzędu Wojewódzkiego [...] w [...] wynika, że budynek mieszkalny (nazywany niekiedy dworem) znajdował się w zachodniej części podwórza obok zniszczonego kurnika. W południowej części podwórza znajdowały się kuźnia i obora, we wschodniej - dwie stodoły, a w północnej - szopa na narzędzia (określana także jako szuraj), świniarnia ze spichlerzem i zniszczony chlew. Nieco dalej na północ położone były: dom mieszkalny robotniczy i obora (chlew) dla robotników. Zgodzić się więc należy z Ministrem, że zgromadzony materiał dowodowy pozwala przyjąć, iż dom mieszkalny w resztówce w [...] (nazywany niekiedy dworem) nie był wyodrębnioną funkcjonalnie częścią majątku, lecz wchodził w skład podwórza folwarcznego, stanowiąc jego zachodnią pierzeję. Dwór oddalony był od świniami o 21 m, od obory - o 25 m, a od stodół o 85 m. Pozostałe budynki znajdujące się na podwórzu były wykorzystywane do przechowywania płodów rolnych lub chowu zwierząt gospodarczych, a więc służyły bezpośrednio produkcji rolnej. Słusznie organ wskazał również, że o związku domu-dworu z częścią gospodarczą świadczy także okoliczność, iż wraz z nim składał się na parcelę katastralną nr [...] o powierzchni 1,6953 ha (która odpowiada powierzchni podwórza wchodzącego w skład resztówki - 1,7 ha). Rację ma więc organ, że oznacza to, iż był to teren jednorodny pod względem funkcjonalnym. Sąd podzielił stanowisko Ministra, że nie istniało wyraźne terytorialne rozgraniczenie pomiędzy częścią mieszkalną a częścią gospodarczą majątku. Dom-dwór w [...] nie stanowił wydzielonej rezydencji, a jego usytuowanie w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań gospodarczych pozwała przypuszczać, że był miejscem, z którego zarządzano produkcją rolną, zwłaszcza że brak jest informacji na temat innego budynku, który służyłby tym celom (np. rządcówki), a w kwestionariuszu pożyczkowym z 1939 r. znajduje się informacja, że A. P. prowadzi gospodarstwo osobiście. Ponadto słusznie organ zauważył, że [...] do 1919 r. położone było w granicach [...], tak więc teren ten pozostawał w sferze oddziaływania [...] kultury organizacyjnej, w której dwór stanowił integralną część folwarku.

Biorąc pod uwagę szczegółowo opisane i przeanalizowane przez organ ww. okoliczności prawidłowo ustalono, że na przedmiotowym terenie znajdował się kompleks mieszkalno-gospodarczy stanowiący centrum zarządzania gospodarstwem rolnym, a dom-dwór był wkomponowany w zabudowę folwarczną i nie utracił funkcjonalnej łączności z produkcyjną częścią majątku. Nie ma więc podstaw do wyłączenia tej części majątku spod przejęcia na cele reformy rolnej.

Powyższe informacje wskazują, że analizowana część majątku [...] posiadała charakter gospodarczy, rolny, co oznacza, że mogła zostać, zgodnie z przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przejęta na jej cele.

Podobna sytuacja dotyczy oceny wskazanych przez skarżących, a wchodzących w skład nieruchomości określanych przez stronę jako nieużytki, terenów pod wodą, gruntów przeznaczonych później pod budowę oddziału weterynarii, przekazanych przedstawicielowi Oświaty Rolniczej, czy też później zalesionych. Skoro na omawianym obszarze występowały użytki o charakterze rolnym i gospodarczym, które były lub mogły być wykorzystane na cele reformy rolnej, to mogły one być przejęte, w zgodzie z omawianymi przepisami, na tak określony cel. Nieuzasadnione w tej sytuacji są również argumenty dotyczące braku związku funkcjonalnego omawianych działek z rolną częścią majątku, gdyż w przypadku gdy przejęte grunty były lub mogły być wykorzystane na cele rolne i nie stanowiły one terenu dworsko-parkowego, to nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia takiej oceny. Podkreślić przy tym należy, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej w ogóle nie posługiwał się pojęciem "związku funkcjonalnego". Wyjaśnić także należy, że dla oceny podpadania określonej nieruchomości pod przepisy dekretu nie ma prawnego znaczenia, czy nieruchomość w dniu jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa była wykorzystywana na cele rolne, ani późniejszy sposób wykorzystania tej nieruchomości. Dla oceny podpadania danej nieruchomości pod przepisy powołanego dekretu znaczenie prawne ma wyłącznie możliwość wykorzystania konkretnej nieruchomości na cele reformy rolnej.

Spełnione zatem zostały przesłanki zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Prawidłowo organy orzekające odmówiły stwierdzenia, że wnioskowana nieruchomość nie podpadała pod przepisy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie nie został naruszony także § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Prawidłowo więc organ wskazał, w odniesieniu do pozostałych terenów należących do przedmiotowej nieruchomości niebędących użytkami rolnymi sensu stricte, że nieużytki, wody (stawy) i podwórza mogły mieścić i w niniejszej sprawie mieściły się w pojęciu nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym. Z pewnością nie ma podstaw do uznania, że grunty te nie wchodziły w skład gospodarstwa rolnego, lecz innej funkcjonalnej całości, takiej jak zakład przemysłowy, teren przeznaczony pod parcelację budowlaną czy gospodarstwo leśne. Co ważne strona również takich okoliczności nie wskazała.

Tak jest również, jeżeli chodzi o staw rybny. Jak prawidłowo stwierdził organ, opis majątku państwowego [...] podaje, że nie jest on obecnie zarybiony, ponieważ cały rybostan został przez wojska radzieckie wyniszczony. Podobnie protokół z [...] czerwca 1947 r. podaje, że rybostan z braku fachowego zarybiania został zdewastowany. W związku z powyższym słusznie organ wskazał, że przedstawione informacje pozwalają przyjąć, iż staw nie miał charakteru ozdobnego (nie służył podkreśleniu reprezentacyjnej funkcji części mieszkalnej), ale mógł być wykorzystywany w celach produkcyjnych.

Strony podnosiły, że w skład nieruchomości wchodziły działki zalesione, które nie powinny być wliczane do powierzchni ogólnej nieruchomości. Prawidłowo organ wskazał, że ani dokumentacja katastralna, ani ewidencja nieruchomości przejętych w powiecie [...] nie wymieniają lasów. Istnienie lasów wynika jedynie z dokumentów, które obrazują stan nieruchomości kilkanaście lat po przeprowadzeniu reformy rolnej, a nie według stano na dzień jej przejęcia. Ponadto Sąd podzielił stanowisko organu, że lasy i grunty leśne miały znaczenie dla prowadzenia gospodarstwa rolnego jako źródło budulca i opału oraz zabezpieczenie przed erozją gleb. Brak jest podstaw do uznania, że mogły być one oddzielone funkcjonalnie od pozostałej części prowadzonego gospodarstwa rolnego.

Ponadto mając na uwadze cel dekretu o reformie rolnej wydaje się oczywiste, że z punktu widzenia realizacji tych celów nie miało istotnego znaczenia, czy w skład przejmowanych nieruchomości ziemskich o powierzchni ponad 100 ha, obok użytków rolnych, wchodziły również lasy. Wyżej już wskazano, że w przypadku nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, również w jego pierwotnej wersji, wyraźnie wskazano, że w przypadku nieruchomości o powierzchni ponad 100 ha rozstrzygającą rolę odgrywała wyłącznie powierzchnia ogólna tej nieruchomości, a nie powierzchnia użytków rolnych. Warto zauważyć, że z postanowień ustawy z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej również wynikało, iż w skład nieruchomości ziemskich mogły wchodzić również lasy. Ponadto, także w aktualnym stanie prawnym, w skład gospodarstwa rolnego mogą wchodzić, obok gruntów rolnych, również grunty leśne (zob. art. 553 k.c.). Innymi słowy, to że w skład przedmiotowej nieruchomości ziemskiej wchodziłyby również, obok m.in. gruntów ornych oraz pastwisk i łąk oraz nieużytków, lasy o powierzchni ponad 24 ha, nie przekreślałoby per se tego, że mamy do czynienia z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1481/19).

Zdaniem Sądu słusznie zauważył również uczestnik postępowania, że przejście nieruchomości na cele reformy rolnej następowało niezwłocznie, tj. z dniem wejścia w życie dekretu i to na ten dzień należy badać istnienie przesłanek przesądzających o tym. Dlatego też bez wpływu na sprawę pozostają okoliczności wskazywane w skardze, tj. późniejsze wyłączenie 3 ha na budowę oddziału weterynarii, czy też późniejsze zalesienie jakiejś części gruntów.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 in fine dekretu PKWN, nieruchomości wymienione m.in. w lit. e tego przepisu, przeszły z mocy prawa na własność Skarbu Państwa niezwłocznie, co oznacza powstanie skutku prawnego z dniem wejścia dekretu w życie. Na tę datę należy zatem ustalać przesłanki określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 942/19).

Podsumowując Sąd uznał, że z analizy akt sprawy wynika, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Materiał dowodowy w sprawie został dostatecznie zebrany. Wyjaśnione zostały także wszystkie okoliczności istotne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Także w zgodzie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. organ przedstawił swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które dostatecznie odzwierciedla i wyjaśnia tok rozumowania organu prowadzące do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. Minister w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia prawidłowo wskazał również fakty, które uznał za udowodnione, oraz dowody, na których się oparł. W tej sytuacji Sąd stanął na stanowisku, że w konsekwencji prawidłowo dokonanej wykładni powołanych przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody nie naruszają wskazanych w skardze przepisów postępowania.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 P. p.s.a. orzekł jak w sentencji.