Postanowienie WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 313/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2008-04-04 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Zwolniono od kosztów sądowych w części
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 3 i 4, art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Małgorzata Roleder po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. F. Z. w B. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 września 2007 r. przyznającego S. F. Z. w B. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł, a w pozostałym zakresie oddalającym wniosek w sprawie ze skargi S. F. Z. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie stacji bazowej sieci telefonii cyfrowej [...] postanawia 1) przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł (stu złotych), 2) w pozostałym zakresie oddalić wniosek. ,


UZASADNIENIE

Stowarzyszenie F. Z. w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z wnioskiem stowarzyszenie działa na rzecz dobra publicznego, jest organizacją pożytku publicznego nienastawioną na osiąganie zysków. Celem działania Stowarzyszenia pozostaje: praca na rzecz ochrony środowiska, zdrowia, społeczeństwa; propagowanie zrównoważonego rozwoju, racjonalnego wykorzystania zasobów, świadomości konsumenta; wspieranie działań, postaw ekologicznych, pacyfistycznych, zrozumienia, poznania i zdobycia wiedzy o otoczeniu i świecie oraz wprowadzanie szczerych i uczciwych postaw życia zgodnie z głoszonymi przekonaniami. Stowarzyszenie od kilku lat wykazuje zadłużenie i stratę, nie posiada środków trwałych i majątku, za rok obrotowy 2006 uzyskało stratę w wysokości [...] zł, a za rok 2007 stratę w wysokości [...] zł (k. 27). Z pisma przewodniego dołączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że strata ta wynosi [...] zł (k. 26). Stowarzyszenie posiada na rachunku bankowym kwotę [...] zł.

Mając na uwadze niewyczerpujące dane majątkowe Stowarzyszenie zostało wezwane do złożenia szczegółowego oświadczenia majątkowego. I tak na wezwanie Sądu w piśmie z dnia [...].08.2007 r. podano, że Stowarzyszenie w okresie od [...].01.2007 r. do [...].08.2007 r. uzyskało wpływy w wysokości [...] zł, w tym [...] zł to darowizna od osoby prywatnej, a [...]zł to wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego. Ponadto wskazano, iż zgodnie z prawem i ze statutem wszystkie wpływy muszą być gromadzone na rachunku bankowym w celu ich ewidencji księgowej. W tym okresie wydatki (strata) Stowarzyszenia wyniosły około [...] zł – zostały one w całości przeznaczone na działalność statutową. Stowarzyszenie nie zatrudnia ani nie wynagradza żadnej osoby, członkowie Stowarzyszenia nie otrzymują żadnych świadczeń, wszystkie prace wykonywane są nieodpłatnie w ramach wolontariatu. Stowarzyszenie nie ponosi wydatków związanych z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi, podatkami od osób fizycznych, obecnie także z powodu braku środków nie ponosi wydatków związanych z wynajęciem pomieszczenia, energią elektryczną i tym podobnych opłat eksploatacyjnych - korzysta z pomieszczeń użyczonych bezpłatnie do spotkań i przechowywania dokumentów, telefon Stowarzyszenia z powodu zaległości na kwotę ok. [...] zł został odłączony. W związku z tym pełnomocnik Stowarzyszenia wskazał, że przekazanie wyciągów z rachunków bankowych wiązałoby się z opłatami, na które nie stać Stowarzyszenia, przedstawiono natomiast kserokopie wyciągów z ostatnich 3 miesięcy. Przejściowy fakt obecności kwoty [...] zł na koncie Stowarzyszenia - obecnie stan rachunku wynosi [...] zł - wynikał z opóźnienia rozliczeń zobowiązań i zadłużenia Stowarzyszenia. Do pisma dołączono bilans za 2006 rok i kopię zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego z dnia [...].05.2007 roku.

Ponadto w kolejnym piśmie w odpowiedzi na ponowne wezwanie Sądu Stowarzyszenie podniosło, iż "Strata to nieopłacone przez Stowarzyszenie faktury, na które chwilowo zostały zaciągnięte pożyczki od członków Stowarzyszenia".

Postanowieniem z dnia [...] września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. w osobie referendarza sądowego przyznał skarżącemu Stowarzyszeniu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę [...] złotych, a w pozostałym zakresie oddalił wniosek.

Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył wnioskodawca Stowarzyszenia F. Z. w B.. W uzasadnieniu wskazano, iż Stowarzyszenie jak organizacja pożytku publicznego powinna być całkowicie zwolniona od kosztów i opłat sądowych ze względu na aktualny brak środków pieniężnych i brak możliwości pokrycia takich kosztów nawet w kwocie poniżej [...] złotych. Brak całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych jest próbą utrudnienia Stowarzyszeniu realizacji zadań statutowych. W zakresie przepływów finansowych wnioskodawca wskazał, iż przejściowy fakt obecności na rachunku bankowym kwoty [...] zł wynikał z opóźnienia rozliczeń zobowiązań i zadłużenia. W okresie od dnia [...] stycznia 2007r. do chwili obecnej wydatki Stowarzyszenia wynoszą ponad [...] zł, a stan środków na rachunku od 3 miesięcy wynosi [...] złotych. Ponadto wskazano, iż Statut Stowarzyszenia jako organizacji pożytku publicznego wyklucza i uniemożliwia pokrycie kosztów sądowych, kar, grzywien i opłat.

Mając powyższe na uwadze w dniu [...] lutego 2008 roku tut. Sąd wezwał skarżące Stowarzyszenie do złożenia oświadczenia, w którym należało wyszczególnić wydatki Stowarzyszenia za 2007 rok (przy czym należało przedstawić dokumenty potwierdzające przeznaczenie i wysokość tych wydatków) oraz do nadesłania bilansu za 2007 roku oraz wyciągów z rachunku bankowego Stowarzyszenia za okres trzech ostatnich miesięcy tj. listopad 2007 – styczeń 2008 roku i dokumentów potwierdzających fakt zaciągnięcia przez Stowarzyszenie pożyczek na sfinansowanie poniesionych wydatków np. oświadczeń pożyczkodawców, pod rygorem oddalenia wniosku.

W odpowiedzi na powyższe Stowarzyszenie powieliło wcześniej podane informacje i dodatkowo wskazało, iż bilans za 2007 rok wraz z rocznym sprawozdaniem jest dopiero opracowany. Przedstawiło również kserokopię wyciągu z rachunku na datę [...] stycznia 2008 roku, w którym saldo zamykało się kwotą około [...] zł (k. 84).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje:

Sprzeciw został wniesiony skutecznie, co powoduje utratę mocy postanowienia z dnia 10 września 2007 r. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do regulacji art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie częściowym (w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych) - gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem

na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że skarżące Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego, którego podstawowym celem jest praca na rzecz ochrony środowiska, zdrowia i społeczeństwa. Wszystkie pozyskane środki finansowe przekazuje na działalność statutową i nie prowadzi działalności gospodarczej. Jednocześnie z nadesłanych dokumentów wynika, iż Stowarzyszenie w bieżącym roku uzyskało wpływy w wysokości [...] zł, w tym [...] zł to darowizna od osoby prywatnej, a [...] zł to wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego, co potwierdzają przedstawione wyciągi z rachunków bankowych. Strata finansowa z działalności Stowarzyszenia za 2006 r. wyniosła [...] zł, odnośnie roku 2007 r. Stowarzyszenie przedstawiło bardzo różne dane albowiem raz wskazywało, że jest to strata w wysokości [...] zł, [...] zł, a ostatecznie [...] zł.

W ocenie Sądu przytoczone przez skarżące Stowarzyszenie okoliczności nie stanowią dostatecznego uzasadnienia do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Prawdą jest, iż skarżący podmiot jest organizacją społeczną i organizacją pożytku publicznego jednakże powyższy fakt nie może automatycznie oznaczać, iż w każdym przypadku podmiot taki powinien korzystać z prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W postępowaniu sądowo-administarcyjnym prawo pomocy przysługuje jedynie tym osobom prawnym, które wykażą, iż nie dysponują środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Analiza złożonych przez Stowarzyszenie oświadczeń majątkowych wykazała, że jest ono w stanie ponieść koszty sądowe w wysokości [...] zł, a stan finansowy skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w pełnym żądanym zakresie.

Wskazać trzeba w pierwszej kolejności, iż Stowarzyszenie w bieżącym roku uzyskało wpływy w wysokości [...] zł, w tym [...] zł to darowizna od osoby prywatnej, a [...] zł to wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego. Strata finansowa z działalności Stowarzyszenia za rok 2006r. wyniosła [...] zł, odnośnie zaś 2007 roku Stowarzyszenie przedstawiło różne kwoty co do wysokości straty poniesionej w 2007 roku tj. [...] zł, [...] zł i ostatecznie [...] zł. Powyższe kwoty, pomimo wezwania tutejszego Sądu do określenia źródeł sfinansowania poniesionych wydatków i dochodów oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających te fakty, nie zostały przez wnioskodawcę udokumentowane. Stowarzyszenie oświadczyło jedynie, że "strata to nieopłacone przez Stowarzyszenie faktury, na które chwilowo zostały zaciągnięte pożyczki od członków Stowarzyszenia".

W związku z tym należy stwierdzić, że przedstawione kwoty wydatków – strat nie mogą być uznane za wiarygodne. Kwoty te mają jedynie przybliżony charakter, pomiędzy złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, a złożeniem dodatkowego oświadczenia wzrosły one o kwotę [...] zł, strona nie określiła konkretnie przeznaczenia tych wydatków i nie przedstawiła żadnych dokumentów np. faktur na ich potwierdzenie, nie zostało również w żaden sposób udokumentowane stwierdzenie, że są one finansowane z pożyczek od członków Stowarzyszenia – choćby poprzez złożenie ich oświadczeń. Skoro strona twierdzi, że ponosi i finansuje kolejne wydatki, nie ma żadnych podstaw do zwolnienia jej od kosztów sądowych

w pełnym zakresie, koszty te nie mogą być bowiem stawiane jako ostatnie

w kolejności ich zaspokajania.

Strona podnosi, że jest organizacją pożytku publicznego, jak deklaruje działa dla dobra publicznego i nie prowadzi działalności gospodarczej, jednak okoliczności te nie stanowią przesłanki uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, tym bardziej, że zapisy Rozdziału V Statutu nie wykluczają zasilania budżetu Stowarzyszenia z wpływów z działalności gospodarczej. Inne możliwe źródła finansowania Stowarzyszenia to: składki członkowskie, wpływy z działalności statutowej, dotacje, subwencje, ofiarność publiczna, darowizny, spadki, a także zapisy. Wielość źródeł finansowania oraz brak dokumentów potwierdzających chociażby aktualne saldo na rachunku Stowarzyszenia, nie dają podstaw aktualnie do przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych.

Podkreślić należy, że zgodnie z utrwaloną w judykaturze i piśmiennictwie wykładnią dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych co oznacza, że podmioty prowadzące działalność (również społeczną) powinny uwzględnić w procedurze planowania wydatków związanych z tą działalnością także konieczność posiadania środków na prowadzenie ewentualnych procesów. Skoro bowiem jednym z celów statutowych Stowarzyszenia jest ochrona środowiska a przez to możliwość wszczynania spraw sądowych w tym zakresie, Stowarzyszenie powinno przewidywać w swoim budżecie także wydatki na koszty i opłaty sądowe. Planowanie wydatków bez uwzględnienia powyższej zasady należy traktować jako naruszenie zasady równoważnego traktowania swoich powinności finansowych, a strona preferencyjnie traktująca inne zobowiązania (np. zakup towarów, wydawnictw czy prasy) wyzbywając się przy tym zdolności do zapłaty kosztów sądowych nie może skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem realizacji jej prawa do sądu. Zwolnienie od kosztów sądowych, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wytoczenia procesu stanowi w istocie, formę kredytu udzielonego przez Skarb Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe, co w sprawie nie występuje. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania.

Ponadto podkreślić należy, iż skoro strona twierdzi, że ponosi i finansuje kolejne wydatki, nie ma żadnych podstaw do zwolnienia jej od kosztów sądowych w pełnym zakresie, koszty te nie mogą być bowiem stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania. Strona podnosi, że jest organizacją pożytku publicznego, jak deklaruje działa dla dobra publicznego i nie prowadzi działalności gospodarczej, jednak okoliczności te nie stanowią przesłanki uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który stwierdził, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r. II OZ 317/06 i podobnie postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2006 r. II OZ 588/06 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo pod red. Bogusława Dautera, str. 438, Wolters Kluwer Polska Sp. z o. o., Warszawa 2007). O zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy decyduje jedynie sytuacja materialna wnioskodawcy.

Dodatkowo w postanowieniu z dnia 12 lutego 2008 roku w sprawie sygn. akt II OZ 80/08 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż "za nietrafny należy uznać pogląd, jakoby Stowarzyszenie jako organizacja pożytku publicznego, powinno być całkowicie zwolnione z kosztów sądowych. Wprawdzie przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 ze zm.) przewiduje zwolnienie takich organizacji od opłat sądowych, ale odsyła do przepisów odrębnych i nie może stanowić samoistnej podstawy zwolnienia. Natomiast przepisy regulujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości zwolnienia organizacji pożytku publicznego od opłat sądowych. Przepis art. 239 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który określa zamknięty katalog uprawnionych do zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego z mocy ustawy, nie wymienia organizacji pożytku publicznego jako podmiotu zwolnionego od kosztów sądowych. Przepis art. 240 ustawy przewiduje wprawdzie możliwość zwolnienia, w drodze rozporządzenia Rady Ministrów, organizacji społecznych z obowiązku uiszczenia wpisu w sprawach związanych z działalnością naukową, oświatową, kulturalną, dobroczynną oraz z zakresu pomocy i opieki społecznej, jednak dotychczas rozporządzenie takie nie zostało wydane".

Końcowo zważyć należy, że Sądowi z urzędu wiadomym jest, że w innych postępowaniach sądowych Stowarzyszenie korzystało z prawa pomocy. Podkreślić jednak należy, że Sąd bada wniosek o przyznanie prawa pomocy odrębnie w każdej sprawie, co może skutkować przyznaniem skarżącej prawa pomocy w jednej sprawie i odmową przyznania prawa pomocy w innej sprawie. Jednocześnie w ostatnim czasie sytuacja finansowa Stowarzyszenia ulega na tyle poprawie, że w ocenie Sądu jest ono w stanie ponieść koszty postępowania sądowego, które na obecnym etapie sprawy ograniczają się do wpisu w kwocie [...] zł.

Z uwagi na przedstawione powyżej okoliczności, w niniejszej sprawie strona powinna ponieść koszty sądowe przynajmniej w minimalnej części tj. w kwocie [...] zł – jest to najniższy wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Niskie dochody (wpływy) osiągane przez Stowarzyszenie, brak majątku oraz konieczność ponoszenia kosztów w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem uzasadniają przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie.

W tej sytuacji, stosując przepisy art. 245 § 3 i 4 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.

.