Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1570/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153 i 145  par. 1  pkt 1  lit. c,  art. 152 i 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, 77, 80 i 107  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędzia WSA Gabriela Nowak Asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi Miasta K. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie nabycia mienia państwowego z mocy prawa przez gminę 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz Miasta K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu odwołania spółki A. SA [...] w K., uchyliło zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez gminę K. prawa własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], objętej wykazem hipotecznym [...] ([...]), oraz wykazem zmian gruntowych wykonanym dnia [...] 2000 r. przez geodetę uprawnionego [...] H. B. za nr [...]. Jednocześnie decyzją tą Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa odmówiła stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę K. prawa własności zarówno przedmiotowej zabudowanej nieruchomości objętej wykazem zmian gruntowych wykonanym dnia [...] 2000 r. przez geodetę uprawnionego [...] H. B. za nr [...] (stanowiącej "równoważnik" istniejącej przed 27 maja 1990 r. nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...]), jak też istniejącej w tym dniu zabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], objętej wykazem hipotecznym [...] ([...]).

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że na skutek uchylenia poprzednich decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej wydanych w rozpatrywanej sprawie wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 25 stycznia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 668/05, z dnia 18 stycznia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1610/06 i z dnia 12 grudnia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1584/07 organ odwoławczy po raz kolejny rozpoznał odwołanie A. SA od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r., którą to decyzją na podstawie art. 5 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U Nr 32, poz. 191, ze zm.) organ I instancji stwierdził nabycie z mocy prawa przez gminę K. prawa własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], objętej wykazem hipotecznym [...] (zgodnie z wykazem zmian gruntowych sporządzonym dnia [...] 2000 r. przez geodetę uprawnionego [...] H. B. za nr [...]). Biorąc pod uwagę zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 grudnia 2007 r. I SA/Wa 1584/07, w którym Sąd wskazał, że przed podjęciem rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie należy wyjaśnić, od kiedy istnieje działka nr [...] w obrębie [...], a jeżeli istniała ona w dniu 27 maja 1990 r., to czy B. w K. posiadała w stosunku do wspomnianego gruntu tytuł prawny w postaci zarządu, organ odwoławczy przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające w celu uzupełnieniu materiału dowodowego w niniejszej sprawie. Po kolejnym rozpatrzeniu sprawy Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, że niniejszy spór dotyczy ewentualnego stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez gminę K. na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 przywołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. prawa własności mienia stanowiącego "równoważnik" utworzonej przed 27 maja 1990 r. działki nr [...], względnie samej działki nr [...], bądź odmowy stwierdzenia nabycia przedmiotowego mienia przez tę Gminę. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że z aktualnie znajdujących się w aktach dokumentów wynika, że na wniosek z dnia [...] 1950 r. na rzecz Skarbu Państwa została wywłaszczona na cele rozbudowy przedsiębiorstwa państwowego C. między innymi parcela gruntowa [...], z której po następnych przekształceniach została wydzielona parcela [...], a z tej ostatnio wymienionej, decyzją z dnia [...] marca 1988 r. działka nr [...]. Z treści mapy (k-49) stanowiącej załącznik do protokołu parcelowego (k-51) wynika, że grunt stanowiący działkę nr [...] był zarówno w granicach określonych decyzją Urzędu [...] K. z dnia [...] marca 1988 r., jak też jest po określeniu jego "równoważnika" w nowych granicach (wykazem zmian gruntowych sporządzonym przez [...] B. dopiero w dniu [...] 2000 r.), położony nadal na obszarze wydzielonym z parceli gruntowej [...], z której następnie wydzielono kolejne parcele od nr [...] do nr [...]. Zdaniem organu II instancji ponieważ żaden utworzony po 27 maja 1990 r. składnik ani tym bardziej "równoważnik" wcześniej istniejącej nieruchomości nie może być skomunalizowany z mocy prawa, gdyż komunalizacja mienia w omawianym trybie nastąpiła ściśle i wyłącznie według stanu faktycznego i prawnego danego mienia z dnia wejścia ustawy komunalizacyjnej w życie, a nie według stanu późniejszego, decyzja Wojewody z dnia [...] listopada 2004 r. dotycząca utworzonego po dniu 27 maja 1990 r. "równoważnika" działki nr [...], nie mogła być utrzymana w mocy. Niedopuszczalne było też, zdaniem organu odwoławczego, ujęcie w sentencji uchylonej decyzji Wojewody jednoczesnego rozstrzygnięcia dotyczącego dwu różniących się granicami oraz datami ich utworzenia nieruchomości: działki nr [...] utworzonej w 1988 r., która istniała w dniu 27 maja 1990 r. oraz jej "równoważnika" utworzonego w 2000 r. ponieważ nie były one tożsame (miały inne granice), a także z uwagi na inne daty ich utworzenia. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uznała, że w tej sytuacji działki te podlegają odrębnym ocenom komunalizacyjnym bowiem nieruchomości utworzone po dniu 27 maja 1990 r. w ogóle nie mogą być komunalizowane w tym trybie jako nieistniejące w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r., natomiast składniki istniejące w dniu 27 maja 1990 r. mogą być komunalizowane, jeśli spełniają warunki ujęte w art. 5 ust. 1 ustawy według ich stanu faktycznego z dnia 27 maja 1990 r.

Jednocześnie organ II instancji stwierdził, że w kwestii należenia przedmiotowego mienia (w rozumieniu powołanego art. 5 ust. 1), wyjaśnić należy, że orzeczeniem z września 1951 r., mającym cechy decyzji, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. działając na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1949 r. Nr 27, poz. 197 i Nr 55, poz. 438), zezwoliło przedsiębiorstwu państwowemu C. na objęcie i tym samym użytkowanie już w 19[...] r. na cele inwestycyjne C., między innymi całej nieruchomości stanowiącej [...] ujętej w wykazie [...], której częścią była w tamtym czasie później wydzielona z tego mienia sporna działka nr [...] (grunt wywłaszczony od I. i J. M.). Prezydium każdej wojewódzkiej rady narodowej było wówczas jednym z tych organów administracji państwowej, które na mocy art. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130, ze zm.), na podstawie art. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. (Dz. U. Nr 47, poz. 354) były władne do przekazywania nieruchomości i innych państwowych obiektów majątkowych na cele realizacji narodowych planów gospodarczych. Wybudowanie na tej nieruchomości obiektów i urządzeń przemysłowych przez Przedsiębiorstwo C. dowodzi, zdaniem organu II instancji, zarówno jej przejęcia przez to Przedsiębiorstwo, jak i jej użytkowania w tamtym czasie zgodnie z celem określonym orzeczeniem Prezydium WRN w K. Ustanowione w trybie powyższych przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. i rozporządzenia z dnia 2 sierpnia 1949 r. użytkowanie przeszło następnie z mocy samego prawa w zarząd przedmiotową nieruchomością na podstawie art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99), w brzmieniu wówczas (oraz w dniu 27 maja 1990 r.) obowiązującym. W konsekwencji powyższego grunt stanowiący sporną działkę nr [...] (zarówno w jego stanie sprzed, jak i po "zrównoważeniu" w 2000 r.), od dnia uprawomocnienia się decyzji wywłaszczeniowej parceli nr [...], w tym także i w dniu 27 maja 1990 r. nie należał (w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1) do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, lecz pozostawał w prawidłowo ustanowionym najpierw użytkowaniu, a następnie zarządzie przedsiębiorstwa państwowego C. i nie mógł w związku z tym podlegać skutecznemu skomunalizowaniu z mocy prawa.

Niezależnie od tego, zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji nie uwzględnił faktu zabudowania tej działki przez C. urządzeniami, o których mowa w art. 49 Kc, nie podlegającymi komunalizacji w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1. Także i dlatego kwestionowana decyzja nie mogła być utrzymana w mocy. Urządzenia takie stanowiły wtedy i stanowią nadal odrębny od gruntu składnik mienia nieruchomego wchodzący z mocy tego przepisu w skład przedsiębiorstwa, a nie w skład zasobu mienia Skarbu Państwa. Ma to również, zdaniem Komisji, znaczenie dla uznania, że następca prawny przedsiębiorstwa państwowego C. (Spółka A.) posiada w rozumieniu art. 28 kpa interes prawny do występowania w niniejszym postępowaniu jako strona, gdyż już wcześniej zgłosiła do przedmiotowego mienia roszczenia majątkowe, w tym roszczenia własnościowe do naniesień na działce nr [...], w odrębnie toczącym się postępowaniu uwłaszczeniowym przed tym samym organem (Wojewodą [...]), bowiem stroną postępowania administracyjnego dotyczącego nabycia nieruchomości jest również podmiot ubiegający się aktualnie o tę nieruchomość w innym postępowaniu, jak również podmiot, któremu w świetle obowiązującego prawa przysługuje do niej roszczenie.

Mając powyższe na uwadze, organ II instancji uznał, że ponieważ nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] utworzoną w 1988 r. nie należała w dniu 27 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego lecz do przedsiębiorstwa państwowego C., w stosunku do którego funkcje organu założycielskiego pełnił organ ponadpodstawowy, to nie mogła ona podlegać skomunalizowaniu z mocy prawa. W tej sytuacji organ II instancji orzekł jak w osnowie wydanej decyzji.

Na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej po raz czwarty skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Gmina Miejska K. W uzasadnieniu strona skarżąca podtrzymała w całości dotychczasowe zarzuty zawarte we wcześniejszych skargach. Zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U Nr 32, poz. 191, ze zm.). Wniosła o uchylenie w całości decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 2008 r.

Równocześnie strona skarżąca podniosła, że jej zdaniem przedmiotowa nieruchomość nie należała do przedsiębiorstwa państwowego, tzn. nie znajdowała się w jego zarządzie. Mylne bowiem jest przekonanie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, że prawo zarządu przedmiotowej nieruchomości wynikało z faktu uzyskania zezwolenia na objęcie nieruchomości wydanego na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 27, poz. 197, ze zm.). Zgodnie z art. 3 dekretu nieruchomości, niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych, miały być przekazywane właściwym wykonawcom tych planów na zasadach określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów. Wydane przez Radę Ministrów na podstawie art. 3 ust. 2 dekretu rozporządzenie z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 47, poz. 354, ze zm.) w § 9, § 10 i § 12 ustaliło, że w zależności od sytuacji, przekazanie nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych wykonawcy narodowego planu gospodarczego następowało w formie protokołu zdawczo-odbiorczego albo w drodze umowy zawartej w odpowiedniej formie prawnej, albo w drodze decyzji Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Takie samo stanowisko w tej kwestii zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 stycznia 2007 r. sygn. akt. I SA/Wa 1824/06. Skora decyzja o wywłaszczeniu nie mogła ukształtować zarządu przedsiębiorstwa państwowego wobec wywłaszczonej nieruchomości, tym bardziej, zdaniem strony skarżącej, nie mogła ukształtować takiego prawa decyzja zezwalająca na objęcie nieruchomości, zwłaszcza iż wydana była w okresie przed wywłaszczeniem, kiedy to obejmowane nieruchomości nie stanowiły własności państwowej. Także fakt zabudowania działki [...] urządzeniami, o których mowa w art. 49 Kc, nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, bowiem urządzenia te, jako spełniające dyspozycję określoną w art. 49 Kc, nie stanowią części składowej nieruchomości objętej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny ocenia wydany akt zarówno pod względem jego zgodności z prawem materialnym, jak i zgodności z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Skargę należało uznać za uzasadnioną, ponieważ Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa nadal nie wyjaśniła w sposób właściwy przedmiotowej sprawy. Niniejsza sprawa trzykrotnie była już przedmiotem rozpatrywania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który orzeczeniami z dnia 25 stycznia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 668/05, z dnia 18 stycznia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1610/06 i z dnia 12 grudnia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1584/07 uchylił trzy wcześniejsze decyzje Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej. Zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym orzeczeniu. Orzeczenie sądu administracyjnego wywiera zatem skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Wyjaśnić należy, że przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego lub po wzruszeniu wyroku. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. W zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym, jak i wyjaśnienie dlaczego zastosowanie przepisów prawa zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i jakie, zdaniem tego sądu, przepisy prawne powinny być zastosowane lub jaka powinna być ich interpretacja, aby rozstrzygnięcie organu administracyjnego mogło być uznane za zgodne z prawem. Związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cytowanego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się orzeczeniu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. W tej sytuacji podkreślić należy, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy wskazać zatem należy, że rozpatrując po raz czwarty niniejszą sprawę organ odwoławczy był związany oceną prawną zawartą we wszystkich poprzednich wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Należy zatem przypomnieć, że już w wyroku z dnia 25 stycznia 2006 r. (sygn. akt I SA/Wa 668/05) Sąd uznał, że wskazana przez niego, znajdująca sie w aktach administracyjnych sprawy dokumentacja (wykaz zmian gruntowych sporządzonych w dniu [...] 2000 r. dla działki nr [...] - k. 11, kserokopia załącznika do zawiadomienia o wszczęciu postępowania z dnia [...] stycznia 1991 r. Kierownika Oddziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu [...] w K. (k. 58), treść załącznika do oświadczenia z dnia [...] listopada 1991 r. o ustaleniu ceny gruntu Skarbu Państwa położonego w [...] obręb [...], adnotacja o tym, że dane o nowym stanie przyjęto z operatu ewidencji gruntów na podstawie obwieszczenia z dnia [...] lipca 1986 r. ogłoszonego w Dz. Urz. Województwa [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 1986 r. o założeniu nowej ewidencji w miejscu dotychczasowego operatu ewidencyjnego gruntów, nadesłana przy piśmie z dnia [...] stycznia 2006 r. skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kserokopia decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu [...] K. z dnia [...] marca 1988 r., nr [...] "wskazuje, że działka nr [...], o której komunalizację ubiega się skarżący, istniała wcześniej niż przyjął to organ odwoławczy. Nie można więc uznać, że działka ta została utworzona dopiero w dniu [...]2000 r., gdyż jest to data sporządzenia wykazu zmian gruntowych, sporządzonego na konkretne zamówienie i w konkretnym celu, a nie data utworzenia działki nr [...], jak to błędnie przyjął organ odwoławczy." Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że organ II instancji "wyszedł z błędnej przesłanki, że działka nr [...] nie istniała w dacie 27 maja 1990 r., przez co nie mogła być skomunalizowana na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r." i z tych powodów stanął na stanowisku, że "zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów art. 7, 8, 77 i 80 kpa, gdyż organ odwoławczy w ogóle nie ustalił, kiedy i na podstawie jakich czynności powstała przedmiotowa działka nr [...], co pozwoliłoby jednoznacznie ocenić, czy działka ta istniała w dacie 27 maja 1990 r. i jaki był jej stan prawny. Organ ten nawet nie zbadał jakiej treści wpis odnośnie tej działki istniał w dacie 27 maja 1990 r. w rejestrze gruntów, a znajdujący się w aktach sprawy wypis z rejestru gruntów donośnie tej działki jest według stanu na [...] stycznia 2001 r., co w żadnym razie nie odzwierciedla stanu w rejestrze gruntów na dzień 27 maja 1990 r."

Następnie wyrokiem z dnia 18 stycznia 2007 r. (sygn. akt I SA/Wa 1610/06) Wojewódzki Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że "organ odwoławczy nie odniósł się, wbrew zaleceniom Sądu, do przedłożonej przez Gminę K. ostatecznej decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu [...] K. w sprawie zmian w operacie ewidencji gruntów z dnia [...] marca 1988 r." Ponadto Sąd uznał, że "w sprawie bezsporne jest, że właścicielem działki nr [...], której odpowiednikiem jest według nowej numeracji w ewidencji gruntów działka nr [...], w dacie 27 maja 1990 r. był Skarb Państwa. /.../ Również nie budzi wątpliwości, że poprzednik prawny uczestnika postępowania B. nie posiadała prawa zarządu w formie prawem przewidzianej, co przyznał pełnomocnik uczestnika postępowania w piśmie z dnia [...] stycznia 2006 r. (k. akt I SA/Wa 668/05), a w aktach sprawy brak jest dokumentu przemawiającego za ustanowieniem w formie decyzji prawa zarządu przedmiotowej nieruchomości." W konkluzji uchylając zaskarżoną decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej Sąd stwierdził, że narusza ona art. 7, 12, 77 § 1, 80 i 138 § 2 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy ponieważ "organ odwoławczy nie podjął, poza wydaniem zaskarżonej decyzji, żadnych czynności w sprawie. /.../ W ocenie Sądu analiza akt sprawy wskazuje, że nie zachodziły przesłanki do zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 2 kpa, bowiem konieczność przeprowadzenia dowodu z dokumentów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji mieściła się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania (art. 136 kpa.), co wynikało również z wytycznych Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 stycznia 2006 r."

Natomiast wyrokiem z dnia 12 grudnia 2007 r. (sygn. akt I SA/Wa 1584/07) Wojewódzki Sąd Administracyjny pokreślił, że "pomimo dogłębnej analizy" "wypowiedzi Komisji, Sąd nie był w stanie odtworzyć toku myślowego Komisji i ustalić jakie dokładnie dokumenty organ brał w tym przypadku pod uwagę. Wprawdzie z odpowiedzi na skargę wynika, że Komisja uznała, iż działka oznaczona nr [...] będąca przedmiotem niniejszego postępowania komunalizacyjnego, nie istniała w dacie 27 maja 1990 r., ale nie zmienia to okoliczności, że w uzasadnieniu decyzji nie wykazano w sposób logiczny i zrozumiały, z jakich przyczyn organ tak uważa." Równocześnie Sąd raz jeszcze wymienił znajdujące sie materiale dowodowym sprawy dokumenty i stwierdził, że "dokumenty te mogłyby ewidentnie świadczyć, że sporna działka istniała przed 1990 r., gdyż miała ten sam numer geodezyjny i tę samą powierzchnię" oraz stwierdził, że "brak jest w aktach sprawy jakiegokolwiek dokumentu, który przesądzałby o istnieniu zarządu po stronie tegoż podmiotu (czyli przedsiębiorstwa państwowego C.)." Dodatkowo Sąd ten przesadził, że "z całą natomiast pewnością o takim tytule (czyli prawie zarządu) nie świadczy okoliczność pobudowania urządzeń na wspomnianym gruncie. Urządzenia te albo będą stanowiły w takim przypadku część składową gruntu (nakłady), albo będą – zgodnie z art. 49 k.c. – stanowiły przedmiot odrębnej własności." W zaleceniach dla organu odwoławczego Sąd stanął na stanowisku, że "organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powinien poddać dokładnej analizie kwestię, od kiedy istnieje działka nr [...] w obrębie [...] o powierzchni [...] ha i czy w związku z tym mogłaby ona stanowić przedmiot komunalizacji. Jeśli okazałoby się, że taka działka w owej dacie istniała, to z kolei trzeba by dokładnie ustalić, czy B. w K. posiadała, w stosunku do wspomnianego gruntu, tytuł prawny w postaci zarządu."

Z analizy akt sprawy wynika, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa po raz czwarty rozpatrując niniejszą sprawę nie zastosowała się do wiążącej ją oceny prawnej zawartej w przywołanych trzech wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz nie wykonała wskazania co do dalszego postępowania wyrażonych w tych orzeczeniach.

W uzasadnieniu swojej kolejnej decyzji organ II instancji w zasadzie powrócił w zasadniczych kwestiach do swojego stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...]. Przy czym organ odwoławczy nie uwzględnił faktu, że decyzja ta została uchylona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2006 r. (sygn. akt I SA/Wa 668/05). Organ nie wziął również pod uwagę zaleceń i oceny prawnej zawartej w tym wyroku z której wynikało, że mająca podlegać komunalizacji działka nr [...] istniała wcześniej niż przyjął to organ odwoławczy. Nie można bowiem uznać, że działka ta została utworzona dopiero w dniu [...]2000 r., ponieważ jest to jedynie data sporządzenia wykazu zmian gruntowych, a nie data utworzenia działki nr [...], jak to błędnie przyjął organ odwoławczy. Prezentując w tym zakresie odmienne stanowisko organ nie wyjaśnił jednak na jakiej podstawie i w oparciu o jakie dowody sformułował takie stanowisko, stające w sprzeczności z oceną dokonaną w przywołanym wyroku. Z analizy akt sprawy wynika, że po otrzymaniu prawomocnego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2007 r. do akt sprawy nie zostały załączone żadne nowe dokumenty lub dowody, które świadczyłyby o przeprowadzeniu przez organ dodatkowego postępowania wyjaśniającego dotyczącego kwestii: kiedy i na jakiej podstawie do ewidencji gruntów została wpisana (i z jaka powierzchnią) niepodzielona działka ewidencyjna nr [...], z której następnie wydzielona została działka nr [...], jakie istniały zapisy ewidencji gruntów dotyczące działki [...] na dzień 27 maja 1990 r. (nadesłana bowiem do akt sprawy przez Urząd Miasta K. kserokopia "Rejestru gruntów Tom I" określa stan rejestru na dzień [...] listopada 1985 r. i zawiera dodatkowe ręczne zapisy, lecz nie ma żadnej adnotacji, że taki konkretnie stan prawny istniał nadal w dniu 27 maja 1990 r.). Nie jest wyjaśnione, na czym organ II instancji opiera swoje stwierdzenie, że uchylona decyzja organu I instancji dotyczy "dwu różniących się granicami oraz datami ich utworzenia nieruchomości, działki nr [...] utworzonej w roku 1988, która istniała w dniu 27 maja 1990 r., oraz jej "równoważnika" utworzonego w roku 2000 - gdyż nie były one tożsame (miały inne granice), a także z uwagi na inne daty ich utworzenia." Bez przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego potwierdzającego ewentualną prawidłowość stanowiska organu, takie twierdzenia niepoparte zdaniem Sądu żadnymi dokumentami uznać należy za całkowicie bezpodstawne, w szczególności, ze stają w sprzeczności z dotychczas zgromadzonymi w sprawie materiałami dowodowymi oraz zapadłymi w sprawie orzeczeniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Sąd uznał, że w tych istotnych kwestiach nadal zachodzą poważne wątpliwości, które mimo wskazania co do dalszego postępowania w tym zakresie wyrażonego w wiążących organ powołanych wyżej orzeczeniach Sądu, w dalszym ciągu nie zostały przez organ wyjaśnione w toku ponownie prowadzonego postępowania odwoławczego. Oznacza to zaś, że dokonana przez organ ocena oraz wydane rozstrzygniecie wykazują cechy całkowitej dowolności, a postępowanie organu narusza przepisy art. 7, 77, 80 i art. 107 § 3 kpa. Nadto wadliwie, niezgodnie z ocenami prawnymi wyrażonymi we wcześniejszych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ponownie przeprowadzone postępowanie administracyjne skutkowało tym, że organ naruszył obowiązki wynikające z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to naruszenie mogło mieć wpływ na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Organ odwoławczy winien był po raz kolejny przeprowadzić postępowanie odwoławcze z uwzględnieniem oceny prawnej i zaleceń wynikających z zapadłych wyroków. Podkreślić należy, że jeśli organ odwoławczy lub którakolwiek ze stron nie podzielały oceny prawnej lub zaleceń dotyczących dalszego sposobu rozpatrywania sprawy i prowadzenia postępowania administracyjnego zawartych w przywołanych wyrokach, to miały możliwość poddać kontroli prawidłowość tych orzeczeń poprzez złożenie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W sytuacji jednak (która wystąpiła w rozpatrywanej sprawie), w której wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadłe w sprawie stały się prawomocne, a stan faktyczny i prawny sprawy nie uległy zmianie - jak już zaznaczono wyżej - ocena prawna i zalecenia Sądu zawarte w przywołanych wyrokach stały się wiążące i dla organu ponownie rozpatrującego sprawę i dla Sądu. Niedopuszczalne jest bowiem, aby w takiej sytuacji organ, w decyzji wydanej po kolejnym rozpatrzeniu sprawy, podważał ocenę prawna zawartą we wcześniejszych wyrokach i nie wykonywał zaleceń Sądu wyrażonych w tych orzeczeniach.

Nadto wyjaśnić należy, że w zebranym materiale dowodowym nie znajduje uzasadnienia stanowisko organ odwoławczego dotyczące istnienia w niniejszej sprawie jakichkolwiek "równoważników" gruntowych. Pojęcie to zostało użyte w tytule dokumentu geodezyjnego zatytułowanego "Wykaz zmian gruntowych /równoważników/ dla działki [...] obręb [...]" (k-52 akt adm.) wykonanego do Sąd [...] w K. [...] oraz w dokumencie geodezyjnym zatytułowanym "Wykaz zmian gruntowych. Równoważnik dz. ewid. [...] (k-5 akt adm.) sporządzonym przez uprawnionego geodetę [...] H. B. w 2000 r. Wbrew stanowisku organu II instancji dokumenty te nie stanowią żadnych nowych bytów geodezyjnych. Są one jedynie zestawieniem istniejących w chwili sporządzania dokumentu działek ewidencyjnych, które obejmują obszar istniejącej wcześniej i zapisanej w księdze wieczystej działki nr [...]. Użyte w tych dokumentach pojęcie "równoważnik" jest jedynie innym określeniem " wykazu synchronizacyjnego".

W tej sytuacji przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ II instancji powinien przede wszystkim zastosować się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w niniejszym orzeczeni oraz we wszystkich przywołanych wyżej orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ jednoznacznie ustali kiedy i na jakiej podstawie powstała działka nr [...], a następnie działka nr [...] o powierzchni [...] ha, czy działka nr [...] istniała w dniu 27 maja 1990 r., czy spełnia ona przesłanki komunalizacji określone w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, a więc czy w dniu 27 maja 1990 r. była własnością Skarbu Państwa i czy należała w tym dniu do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Następnie w zależności od wyników przeprowadzonego postępowania odwoławczego, organ II instancji wyda stosowną decyzję, w której określi oznaczenie ewidencyjne nieruchomości w dacie 27 maja 1990 r. z opisaniem tej jej części i powierzchni, która spełnia (lub nie spełnia) przesłanki komunalizacji na dzień wejścia w życie ustawy, uwzględniając przy tym w osnowie ewentualne nowe oznaczenie geodezyjne skomunalizowanej części nieruchomości wynikające z obecnie obowiązującej ewidencji gruntów. Swoje stanowisko organ odwoławczy wyczerpująco wyjaśni (zgodnie z treścią art. 107 § 3 kpa) w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia powołując sie na odpowiednie materiały dowodowe zgromadzone w aktach sprawy.

Równocześnie organ uzupełni materiał dowodowy sprawy poprzez załączenie do niego wypisu z ewidencji gruntów i budynków z adnotacją właściwego organu ewidencyjnego, że odzwierciedla on stan rejestru aktualny na dzień 27 maja 1990 r.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.