Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 586/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3, art. 5
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot /sprawozdawca/, Sędzia WSA Artur Kot, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2012 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2012 r. znak [...] ([...]) (organ centralny, organ odwoławczy) wydaną na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. oraz art. 2, art. 3 ust. 2, art. 7 ust. 2 i art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418) po rozpatrzeniu odwołania K. W. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., Nr [...], znak : [...] – odmawiającej ww. oraz H. B., D. B., J. S., W. S. i L. Ś. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., Nr [...], znak : [...].

Do wydania przedmiotowej decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy :

Wyrokiem z dnia 5 maja 2011 r. sygn. akt VIII SA/Wa 96/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi K. W., uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] ([...]) oraz uchyloną przez nią decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Po raz pierwszy rozpoznając wniosek, decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Wojewoda [...] odmówił: K. W., H. B., D. B., J. S., W. S. i L. Ś. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez: J. K., E. K. oraz A. A. nieruchomości położonych w W. przy ul. S. i N. to jest poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, na skutek odwołania wniesionego przez: K. W., H. B., D. B., J. S. i W. S., Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. - działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418) - uchylił ww. decyzję Wojewody [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ centralny wskazał, iż zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...), prawo to przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli: był on w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1, a także posiada obywatelstwo polskie.

Z uwagi na powyższe Minister Skarbu Państwa podzielił stanowisko Wojewody [...] w kwestii dotyczącej niemożności przyznania rekompensaty w związku z pozostawieniem mienia poza granicami Państwa przez A. A., gdyż w 1939 r. zamieszkiwała ona w L. a więc nie na obszarze byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto, powołując się na treść art. 6 ust. 2 pkt 1 omawianej ustawy, Minister podkreślił, iż A. A. nie złożyła wniosku w imieniu własnym, a spadkobiercą po niej była E. B., po której spadkobiercą stała się z kolei H. R., a żadna z tych osób nie była stroną niniejszego postępowania. Z tego więc powodu nieruchomości, których wyłączną właścicielką była A. A., jak również należące do niej udziały w nieruchomości, które A. A. otrzymała w spadku ( po J. K. i E. K.) nie mogły być brane pod uwagę w przedmiotowym postępowaniu.

Ustosunkowując się do kwestii zapisu dokonanego w testamencie E. B. na rzecz K. W., Minister podzielił też pogląd Wojewody [...], że – w świetle art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty (...) – wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty może być dokonane wyłącznie na rzecz innego spadkobiercy, a zatem regulacja ta nie miała zastosowania do zapisobiercy.

Organ odwoławczy zakwestionował natomiast ustalenia organu wojewódzkiego dotyczące możliwości dochodzenia rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami państwa polskiego nieruchomości, których pierwotną właścicielką była J. K. Zdaniem Ministra, Wojewoda [...] nie dostrzegł w tym przypadku faktu, że właścicielką tych nieruchomości (na moment opuszczenia byłych terytoriów RP) była również H. Ś., która w 1944 r. nabyła udział w spadku po J. K. i posiadała w 1939 r. obywatelstwo polskie, a następnie repatriowała się z W. do Polski w 1945 r.

Na wyżej przedstawioną decyzję K. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżąca zarzuciła obu decyzjom naruszenie: art. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2 oraz art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...), art. 961 k.c. oraz art. 75 §1 i art. 77 §1 k.p.a. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy administracji zastosowały wadliwą wykładnię przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. bowiem rozpatrywały kwestię posiadania obywatelstwa polskiego przez J. K. i E. K. na rok 1940 i lata dalsze, zamiast na dzień 1 września 1939 r. Nie ustalono również kwestii posiadania bądź nie posiadania obywatelstwa polskiego (na dzień 1 września 1939 r.) przez A. A., pomimo znajdującego się w aktach sprawy dowodu w postaci dokumentu źródłowego p.n. "Akt nadania Obywatelstwa Polskiego" E. A. i jego żonie A. A. z roku 1927. Skarżąca twierdziła również, iż błędnie przyjęto okoliczność miejsca zamieszkiwania A. A. na dzień 1 września 1939 r. w L., gdyż z dokumentów wynikało jedynie, że w L. zamieszkiwał tylko mąż A. A. – E. A.

Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej w skrócie: "P.p.s.a." – zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż decyzje organów obu instancji naruszały przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd podzielił pogląd Ministra Skarbu Państwa, że wniosek o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia majątku poza obecnymi granicami państwa polskiego powinien być na nowo rozpoznany i rozważony, w szczególności w kwestii przysługiwania prawa do rekompensaty (w jakim zakresie) spadkobiercom H. Ś., zaś w pozostałej części ustalenia i wnioski zawarte w zaskarżonej decyzji uznał za błędne.

Odnosząc się do analizowanej sprawy Sąd Wojewódzki podniósł, że poza sporem pozostawało, iż istotnie zostało pozostawione mienie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w postaci nieruchomości położonych w W. (przy ul. S.; ul. S. / N. oraz ul. N.), które w dacie 1 września 1939 r. należało do J. Ki., E. K. i A. A. Niespornym też było, iż skarżąca – K. W. oraz H. B., D. B., J. S., W. S. i L. Ś. należą do grona ich spadkobierców oraz następców prawnych spadkobierców, a także spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty (tj. posiadają obywatelstwo polskie).

Sąd uznał za błędne ustalenia organu odwoławczego co do wymogu posiadania obywatelstwa polskiego, które powinno być ustalone na dzień 1 września 1939 r., a nie na rok 1944 r., nadto podniósł, że w aktach sprawy znajdował się dokument źródłowy "Nota o obywatelstwie J.E. K. i E.M. K." wydany przez Centralne Litewskie Archiwum Państwowe" (k. [...] akt administracyjnych), z którego jednoznacznie wynikało, iż w kartotece mieszkańców z lat 1930-1939 wpisane są J. E. K. oraz E. K. posiadające obywatelstwo polskie.

Odnosząc się natomiast do braku przedstawienia przez skarżącą postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia spadku po E. B., Sąd Wojewódzki uznał, iż – w świetle przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty (...) nie było ono konieczne. Z treści testamentu sporządzonego w dniu [...] kwietnia 2008 r. przez E. B. wynikało zaś, iż zapisała ona skarżącej – K. W. majątek zapisany jej w testamencie z [...] czerwca 1973 r. przez A. A., do którego należą nieruchomości znajdujące się w W. (Litwa) przy ul. S. i N., odpowiadające roszczeniom odszkodowawczym za majątek pozostawiony w W. (k. [...] akt administracyjnych). Zatem dokument ten (zawierający poświadczony notarialnie podpis E. B.) - wg Sądu Wojewódzkiego - stanowił oświadczenie w/w, w którym wskazała ona osobę uprawnioną do rekompensaty.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Minister Skarbu Państwa zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie prawa materialnego to jest :

I. art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niewłaściwą ich wykładnię przejawiającą się w uznaniu, iż utrata obywatelstwa polskiego przez właścicielki pozostawionego mienia – J. K. i E. K. w okresie po 1939 r. nie ma znaczenia dla dochodzenia rekompensaty, ponieważ z powołanego przepisu wynika wymóg posiadania obywatelstwa przez właściciela mienia wyłącznie w dniu 1 września 1939 r.,

II. art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 2 w/w ustawy poprzez niewłaściwą ich wykładnię przejawiającą się w uznaniu, iż K. W. mimo, że nie jest spadkobierczynią po A. A. (trzeciej właścicielce przedmiotowego mienia), ani po jej następczyni prawnej tj. E. B., posiada uprawnienie do dochodzenia rekompensaty z tytułu nieruchomości należących do A. A., z uwagi na wskazanie w formie zapisu testamentowego, jakiego dokonała na jej rzecz E. B.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że niezasadne było twierdzenie Sądu pierwszej instancji o skuteczności wskazania, jakie w formie zapisu testamentowego dokonała na rzecz K. W. E. B.

Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, nie mniej Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej za uzasadnione, to - z uwagi na fakt, że zaskarżony wyrok został wydany w związku ze stwierdzeniem przez Sąd Wojewódzki naruszenia przez organy obu instancji zarówno prawa materialnego ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.), jak i przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.) – Sąd drugiej instancji nie miał możliwości uchylenia zaskarżonego wyroku, gdyż w części, w której Sąd Wojewódzki stwierdził naruszenie przez organy przepisów proceduralnych, wyrok ten stał się prawomocny.

Odnosząc się do zarzutów kasacyjnych wyjaśnił, iż art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zawiera przesłanki, jakie podmiot, określony w art. 1 ustawy, musi spełniać, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Do przesłanek tych należy by właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz by opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy; 2) posiadał obywatelstwo polskie. Przesłanki te przy tym muszą wystąpić łącznie, co oznacza, że niespełnienie którejkolwiek z nich powoduje, że niedopuszczalne jest domaganie się przyznania rekompensaty przewidzianej ustawą z 2005 r. Oznacza to według Sądu, że właściciel tzw. mienia zabużańskiego musiał posiadać obywatelstwo polskie zarówno w dniu 1 września 1939 r., jak również w dacie realizowania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia tego mienia. W przypadku, gdy właściciel tego mienia nie wystąpił ze stosownym wnioskiem, a prawo przysługujące mu realizuje dopiero jego spadkobierca, istotnym jest również okoliczność, czy właściciel mienia zabużańskiego posiadał obywatelstwo polskie w chwili śmierci. Z tego zatem powodu, w przypadku, gdy z wnioskiem o realizację prawa do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej występuje dopiero spadkobierca byłego właściciela, ważne jest ustalenie, czy w chwili śmierci były właściciel posiadał obywatelstwo polskie. Tylko w takim przypadku jego spadkobierca mógłby skutecznie złożyć wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, pod warunkiem spełnienia pozostałych przewidzianych tą ustawą wymogów .

NSA wskazał, że ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zawęża krąg osób uprawnionych, które mogą wystąpić ze stosownym wnioskiem, jedynie do właścicieli mienia i ich spadkobierców. Z uwagi na fakt, że ustawa ta jest aktem szczególnym, nie można jej postanowień wykładać rozszerzająco i przez analogię stosować np. do zapisobierców zwykłych, którzy swoich uprawnień mogą dopiero dochodzić od spadkobiercy. Ponadto podniósł, że nie jest możliwe przyjęcie, by uczyniony w testamencie sporządzonym w 1993 r. przez E. B. zapis na rzecz K. W., obejmujący roszczenia odszkodowawcze za nieruchomości pozostawione w W. ( wcześniej zapisane E. B. przez A. A.) mógł być podstawą do ubiegania się przez zapisobierczynię zwykłą o przyznanie jej z tego tytułu rekompensaty - w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Wskazał także, że na podstawie powyższej regulacji, jeżeli właściciel mienia pozostawionego na Kresach Wschodnich zmarł, a spadek po nim przypadł kilku spadkobiercom, mają oni możliwość wskazać, ale spośród siebie, jedną osobę albo niektóre osoby, jako uprawnione do otrzymania rekompensaty - w trybie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Analogiczna sytuacja dotyczy zresztą samych właścicieli mienia zabużańskiego, jeśli jest ich kilku ( art. 3 ust. 1). Wskazanie osoby uprawnionej (osób uprawnionych) w oparciu o przepis art. 3 ust. 1 i 2 ustawy odnosi się zatem do sytuacji, gdy zarówno osoby wskazujące osobę uprawnioną, jak i osoba uprawniona są albo współwłaścicielami pozostawionego majątku, albo spadkobiercami po tej samej osobie (byłym właścicielu, jego wcześniejszym spadkobiercy). E. B. i K. W. nie były zaś spadkobierczyniami po tej samej osobie. Dokonana zdaniem NSA w zaskarżonym wyroku wykładnia prawa materialnego była wadliwa.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., Nr [...] znak : [...], Wojewoda [...] ponownie rozpoznając wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w Wilnie (po wyroku NSA), odmówił K. W., H. B., D. B., J. S., W. S. i L. Ś. potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej przez J. K., E. K. oraz A. Ar. w W. przy ulicy N. i S.

Minister Skarbu Państwa (organ centralny) decyzją z dnia [...] maja 2012 r. (opisaną na wstępie), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Podał, że w przedmiotowej sprawie przy rozpatrywaniu odwołania, organ centralny jest związany oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA, co do wykładni przepisów zastosowanej ustawy. Przede wszystkim powołując się na interpretację art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdził, że warunkiem skutecznego ubiegania się o rekompensatę przez następcę prawnego właściciela mienia zabużańskiego jest udowodnienie, iż tenże właściciel posiadał obywatelstwo polskie zarówno w dniu 1 września 1939 r., jak i w momencie śmierci. W rozpatrywanej sprawie organ centralny stwierdził, że właścicielkami mienia zabużańskiego były : A. A. (właścicielka nieruchomości położonej w W. przy ul. N.), E. K (właścicielka nieruchomości położonej w W. przy ul. N.), zaś wspólnie J. E. K., E. M. K. oraz A. A. (współwłaścicielkami nieruchomości położonej w W. przy ul. S.).

Za udowodnione Minister Skarbu Państwa przyjął, że J. K. (zmarła [...] kwietnia 1944 r. w V. w Austrii) jak i E. K. (zmarła [...] listopada 1972 r. w L. w Austrii) w momencie śmierci nie posiadały obywatelstwa polskiego, gdyż utraciły je w 1940 r. otrzymując obywatelstwo litewskie, o czym świadczy dokument źródłowy – "Nota o obywatelstwie J.E.K. i E.M. K." i co nie zostało zanegowane przez osoby ubiegające się o rekompensatę. Organ centralny podkreślił, że zgodnie z obowiązującą wówczas ustawą z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, obywatel polski nie mógł być jednocześnie obywatelem państwa obcego (art. 1), a nabycie obywatelstwa innego państwa powodowało utratę obywatelstwa polskiego. Wobec powyższego za słuszne uznał stanowisko organu I instancji, zgodnie, z którym H. Ś. po śmierci J. K. w wyniku spadkobrania stała się współwłaścicielką nieruchomości położonej w W. przy ul. S., to jednak prawo to nie przysługuje ani jej, ani jej spadkobiercom, gdyż zmiana przez J. K. obywatelstwa spowodowała utratę możliwości dochodzenia roszczeń repatriacyjnych przez jej następców prawnych.

Również Minister Skarbu Państwa, analizując przedstawioną w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnię art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. doszedł do wniosku, że wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty jest możliwe tylko w gronie spadkobierców właściciela nieruchomości pozostawionej na Kresach, co oznacza, że wskazanie takie nie może być skuteczne w stosunku do osoby nie będącej spadkobiercą. Dotyczy to wskazania dokonanego na podstawie zapisu testamentowego przez E. B. (spadkobierczynię E. K.) na rzecz K. W. nie należącej do kręgu spadkobierców E. K.

Dalej organ centralny wskazał, że warunkiem przyznania prawa do rekompensaty zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., jest wykazanie, iż właściciel mienia zabużańskiego zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Polski, tj. na ziemiach włączonych po zakończeniu II wojny światowej w skład ZSRR. Ta przesłanka w ocenie Ministra Skarbu Państwa nie została spełniona w stosunku do A. A. Za uprawnione w tej sytuacji organ centralny uznał, rozpatrzenie powyższej kwestii w oparciu o oświadczenia stron postępowania, które nie były jednoznaczne. W ocenie Ministra Skarbu Państwa za bardziej wiarygodne należało uznać oświadczenia uczestników postepowania z których wynika, że miejscem zamieszkania A. A. w dniu 1 września 1939 r. było miasto L. Ponadto organ ten uznał za słuszne stanowisko Wojewody wyrażone w decyzji, a stwierdzające, że gdyby A. A. zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r. w W., wówczas powinna figurować (tak jak J. K. i E. K.) w kartotece spisu mieszkańców tego miasta z lat 1930-1939 oraz 1940-1944. Brak takiej informacji oznacza, że A. A. nie zamieszkiwała w W. w dniu wybuchu II wojny światowej.

Minister Skarbu Państwa podkreślił, że J. K. i E. K. nie posiadały w chwili śmierci obywatelstwa polskiego, A. A. nie zamieszkiwała w dniu wybuchu II wojny światowej na byłym terytorium RP, zaś dokonane przez E. B. wskazanie K. W. jako osoby uprawnionej do rekompensaty jest nieskuteczne, co powoduje, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, K. W. (skarżąca) zarzuciła naruszenie przepisów :

-) prawa materialnego, tj. art. 2 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez przyjęcie, iż H. Ś. wywodzi swoje prawa do rekompensaty z uprawnienia po swojej babce J. K., a nie jako ostatnia współwłaścicielka, jak również naruszenie przepisów art. 25 k.p.c.

-) prawa procesowego, w tym art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 9, art. 7 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie, co miało wpływ na mylnie ustalony stan faktyczny i spowodowało wydanie przez organy obu instancji błędnych decyzji.

W uzasadnieniu skargi, jej autorka odniosła się do zdarzeń historycznych dotyczących "Kresów Wschodnich", podnosząc w tym kontekście, że nadanie obywatelstwa litewskiego czy kolejno radzieckiego wynikło nie z woli osoby fizycznej, która wyjechała z W. i żądała zmiany obywatelstwa. Ponadto zdaniem skarżącej organ II instancji naruszył zasadę "prawdy obiektywnej", wychodząc z założenia, że H. Ś. swoje prawa do rekompensaty wywodzi jedynie jako uprawnienie po zmarłej spadkodawczyni J. K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 3 § 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a") ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 152, poz. 1270 ze zm.), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit "c").

W pierwszej kolejności kontroli Sądu podlega prawidłowość zastosowania w postępowaniu administracyjnym przepisów proceduralnych. Bezbłędne stosowanie przepisów procesowych wpływa bowiem na zasadność ustalenia stanu faktycznego w sprawie, a tylko należycie ustalony stan faktyczny sprawy pozwala ocenić trafność zastosowanych w sprawie norm prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń i dlatego skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu.

Wskazana ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jest aktem prawnym regulującym uprawnienie do ubiegania się o zadośćuczynienie za mienie nieruchome pozostawione za granicą (minie zabużańskie).

Przede wszystkim należy stwierdzić, że stan faktyczny w sprawie jest niesporny i wynika z dokumentów znajdujących się w aktach. Jest bezsporne, że H. Ś. była jednym ze spadkobierców J. K., właścicielki nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP. Potwierdzone to zostało we wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty, w którym skarżąca wywiodła, że H. Ś. swoje prawa do rekompensaty wywodzi jako spadkobierca po zmarłej J. K. Ustawodawca tworząc przepisy określające zakres przedmiotowy i podmiotowy tej ustawy w art. 1 i 2 stwierdził, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, który łącznie spełnił następujące wymogi :

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., w wyniku wypędzenia z byłego terytorium RP, lub zmuszenia go do opuszczenia byłego terytorium RP z powodu innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów wymienionych w ust. 1 art. 1 oraz umowy wskazanej w ust. 1 art. 1 ;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Stosownie do treści art. 3 tej ustawy :

1. w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

2. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanych przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej, albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego analiza powołanych przepisów art. 1-3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. powołanej wyżej, w tym pojęcie właściciela nie nasuwa jakichkolwiek wątpliwości. Z wykładni gramatycznej art. 2 i art. 3 powołanej ustawy wynika, że prawo do rekompensaty przysługuje przede wszystkim właścicielowi (współwłaścicielom) nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a w przypadku ich śmierci spadkobiercom albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców, pod warunkiem, że posiadają obywatelstwo polskie. Natomiast pozostawić daną nieruchomość – zdaniem Sądu może tylko i wyłącznie właściciel, gdyż nie można pozostawić nieruchomości, której nie jest się właścicielem. Odnosi się to do właściciela nieruchomości posiadającego obywatelstwo polskie, będącego w dniu 1 września 1939 r. obywatelem RP i zamieszkującego w tym dniu na byłym terytorium Polski. Prawidłowo zatem organy administracji publicznej wskazały, że H. Ś. po śmierci J. K. w wyniku spadkobrania stała się współwłaścicielką nieruchomości położonej w W. przy ul. S., to jednak swoje uprawnienie do rekompensaty wywodzi z uprawnienia J. K. Ww. (J. K.) zmarła [...] kwietnia 1944 r. w V. w Austrii i w momencie śmierci nie posiadała obywatelstwa polskiego, które utraciła w 1940 r. otrzymując obywatelstwo litewskie. Powyższa okoliczność nie została skutecznie obalona przez skarżącą. Podobnie sytuacja dotyczyła E. K., która zmarła w dniu [...] listopada 1972 r. w L. w Austrii. Nie zachodzi tu sprzeczność podnoszona przez skarżącą na tle art. 924 i 925 k.c., bowiem rozpatrywana sprawa dotyczy uprawnień do rekompensaty. Nie zachodzi spór co do dziedziczenia spadku. Okoliczność spełniania wymogu obywatelstwa polskiego przez H. Ś. nie była kwestionowana.

Autorka skargi przytaczając wywody na tle historycznym odnośnie sytuacji politycznej w W. nie zanegowała skutecznie utraty obywatelstwa zarówno J. K. jak i E. K. Sytuacja polityczna nie może bowiem stanowić o obaleniu konkretnego dowodu jakim jest utrata obywatelstwa. Skoro w chwili śmierci J. K. nie posiadała obywatelstwa polskiego, to tym samym pozbawia to skarżącą możliwości dochodzenia roszczeń repatriacyjnych. Oznacza to, że organ centralny prawidłowo uznał, iż jeśli właściciel nieruchomości nie był uprawniony do rekompensaty (J. K.) w trybie wskazanej ustawy, to uprawnienie do otrzymywania tego świadczenia nie będzie przysługiwało także jego spadkobiercom. Przepis art. 3 ust 2 ustawy, ma na celu zabezpieczenie interesów spadkobierców uprawnionego do rekompensaty właściciela nieruchomości, a nie kreuje on odrębnego uprawnienia spadkobierców, niezależnego od tego, które przysługiwało spadkodawcy. Prawo do rekompensaty jest prawem dziedzicznym, nie mniej, aby spadkobiercy mogli je odziedziczyć, spadkodawca sam musi spełniać wszystkie wymogi do nabycia prawa do rekompensaty.

W tym miejscu zaznaczyć należy, iż sąd orzekający w składzie niniejszym podziela stanowisko organu centralnego odnoszącego się do wykładni art. 3 ust 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w zakresie wskazania osoby uprawnionej do rekompensaty. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 stycznia 2012 r., w sprawie sygn. akt I OSK 1745/11, wyraźnie wskazał na gruncie analizowanej sprawy, że nie jest możliwe przyjęcie, by uczyniony w testamencie sporządzonym w 1993 r. przez E. B. zapis na rzecz K. W., obejmujący roszczenia odszkodowawcze za nieruchomości pozostawione w W. (wcześniej zapisane E. B. przez A. A.) mógł być podstawą do ubiegania się przez zapisobierczynię zwykłą o przyznanie jej z tego tytułu rekompensaty – w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Niezasadnie zarzucono również w skardze wywody co do dokonania błędnych ustaleń przez organy stanu faktycznego w zakresie miejsca zamieszkania A. A. w dniu 1 września 1939 r. Organ centralny przyjął za prawidłowe ustalenia dokonane w tym przedmiocie przez organ I instancji. W ocenie składu Sądu orzekającego w sytuacji braku dowodu bezpośredniego jakim jest dokument urzędowy, uprawniona była ocena złożonych oświadczeń przez zainteresowanych, co do miejsca zamieszkania A. A. Słusznie zauważył organ odwoławczy, że strony postępowania zmieniły swoje oświadczenia co do miejsca zamieszkania A. A. w dniu 1 września 1939 r., dopiero po wydaniu przez organ pierwszej negatywnej decyzji. Autorka skargi w złożonym wniosku o przyznanie rekompensaty wskazywała adres A. A. jako L., podnosząc że małżonkowie E. i A. A. zamieszkiwali w L., o czym miał świadczyć akt powołania Ministra Komunikacji II Rzeczypospolitej Polskiej do pracy w Urzędzie Wojewódzkim w L. Zmiana stanowiska przez skarżącą i opieranie się w dalszym toku postępowania przed organami na fakcie złożenia kolejnych oświadczeń, jest jak zasadnie podniósł organ centralny, niewiarygodna. Teza organu w tym przedmiocie wzmocniona jest okolicznością, że nie został zanegowany przez skarżącą fakt, że w kartotece spisu mieszkańców W. za lata 1930-1939 i 1940-1944 brak jest nazwiska A. A., figurują zaś nazwiska J. K. i E. K. Okoliczność kreowana przez autorkę skargi co do opłacenia podatku mieszkaniowego od nieruchomości w 1940 r. (na podstawie pisma Archiwum Miasta W. z dnia [...] grudnia 2009 r.) nie dowodzi o zamieszkiwaniu przez A. A. na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r.

Odnosząc się zarzutu naruszenia przepisów postępowania, stwierdzić należy, że zamierzony skutek może odnieść jedynie zarzut takiego naruszenia przepisów postępowania, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. A zatem skarżąca niezależnie od wskazania istoty zarzutu, winna przeprowadzić argumentację w kierunku wykazania wpływu tego naruszenia na treść wyroku, a ponadto wykazać, że wpływ ten mógł być istotny dla treści tego rozstrzygnięcia. W rozpatrywanej sprawie autorka skargi nie wykazała, że wytknięte przez nią potencjalne uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli że między naruszeniem tych przepisów a treścią zaskarżonego wyroku zachodzi związek przyczynowy, a także nie uprawdopodobniła wpływu tego związku przyczynowego na treść zaskarżonego wyroku.

Ponieważ Sąd nie dopatrzył się naruszeń tak prawa materialnego jak i procesowego w odniesieniu do decyzji organów obu instancji orzekających o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty, to na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.