Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1153/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 34 § 1a
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Dominik Mączyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 marca 2016 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów za niedopuszczalne I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej [...] kwotę [...] [...] złotych 00/100 ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy O. uznał za niedopuszczalne zgłoszone przez X. S.A. z siedzibą w W. (dalej zwanej spółką lub skarżącą) zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

W toku postępowania egzekucyjnego obejmującego należność pieniężną skarżącej z tytułu zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 r. skarżąca wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Spółka podniosła, że egzekucja została podjęta w zakresie nieistniejącego obowiązku, w związku z faktem, że organ nie doręczył skarżącej decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 r. Spółka mając powyższe na uwadze oraz fakt, że decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności stwierdziła, że obowiązek wynikający ze wskazanej w tytule wykonawczym decyzji nie był wymagalny. Powyższe w ocenie skarżącej świadczy również o niedopuszczalności egzekucji w sprawie. W ocenie spółki egzekucja zostało ponadto podjęta na podstawie tytułu wykonawczego, który nie spełnia wymagań określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Uzasadniając zarzuty skarżąca wyjaśniła, że egzekucja należności podatkowej jest dopuszczalna tylko wówczas, gdy należność ta wynika z deklaracji lub z decyzji. Przy braku decyzji podstawę dla obowiązku zapłaty podatku stanowi złożenie deklaracji podatkowej. W ocenie skarżącej za niedopuszczalną należy uznać egzekucję podjętą przed doręczeniem decyzji wymiarowej, o ile egzekucja ta miałaby wykraczać poza kwotę zadeklarowaną. Skarżąca powołując się na regulacje art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazała, że błędne oznaczenie w tytule wykonawczym, iż egzekwowana kwota jest wymagalna, powoduje, że przewidziany powołanym przepisem wymóg wskazania w treści tytułu egzekucyjnego podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenia, że obowiązek jest wymagalny – nie został prawidłowo zrealizowany.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej Burmistrz Miasta i Gminy O. wyjaśnił, że stosownie do postanowień art. 32 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. W kontekście przytoczonej regulacji wyjaśniono, że zarówno decyzja określająca skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 r., jak też postanowienie nadające tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności były przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym. Organ I instancji zaznaczył przy tym, że wszystkie z podniesionych przez skarżącą zarzutów zostały uprzednio zawarte w odwołaniu od decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, jak też w zażaleniu na postanowienie nadające decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Burmistrz Miasta i Gminy O. zaznaczył, że wszelka korespondencja do skarżącej była wysyłana za pomocą środków komunikacji elektronicznej jak też tradycyjnie za pośrednictwem Poczty Polskiej.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca wniosła na nie zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., wnosząc o jego uchylenie oraz o uwzględnienie podniesionych przez nią zarzutów.

W uzasadnieniu zażalenia spółka stwierdziła, że wbrew stanowisku organu I instancji podniesione w zarzutach kwestie pozostają poza zakresem rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy. Wyjaśniono, że kwestie niedoręczenia decyzji oraz postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności dotyczą ściśle egzekucji, choćby z tego względu, że podstawą wszczęcia egzekucji jest właśnie decyzja. Skarżąca stwierdziła ponadto, że wbrew stanowisku organu I instancji za zasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 33 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W kontekście tego zarzutu wyjaśniono, że skoro w sprawie błędnie oznaczono, iż egzekwowana należność jest wymagalna, to wynikający z art. 27 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wymóg wskazania w tytule wykonawczym treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenia, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenia jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek – nie został prawidłowo zrealizowany.

Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] utrzymało w mocy wymienione na wstępie postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu swojego postanowienia Kolegium stwierdziło, że w istocie treść zarzutów skarżącej podniesiona została w środkach odwoławczych od decyzji podatkowej Burmistrza Miasta i Gminy O., jak też w zażaleniu na postanowienie w przedmiocie nadania tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że zarzuty podniesione w odwołaniu i zażaleniu zostały przez organ rozpatrzone a w sprawach skarżącej zapadły orzeczenie SKO w K. nr [...] i nr [...]. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo zastosował dyspozycję art. 34 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wyżej wymienione ostateczne postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. stanowi przedmiot skargi spółki kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji. Spółka wniosła ponadto o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 34 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że wbrew stanowisku SKO w K., jak też wbrew stanowisku organu I instancji, podniesione w zarzutach kwestie pozostają poza zakresem rozstrzygnięcia w jakimkolwiek postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym. Spółka stwierdziła przy tym, że kwestia niedoręczenia decyzji oraz niedoręczenia postanowienia nadającego rygor natychmiastowej wykonalności dotyczą ściśle egzekucji, bowiem to właśnie decyzja jest podstawą egzekucji, a jej brak w obrocie prawnym czyni egzekucję niedopuszczalną i nieuzasadnioną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy O. uznające za niedopuszczalne zarzuty zobowiązanego, na podstawie art. 34 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. – Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.; dalej: u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 34 § 1a u.p.e.a., jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 maja 2013 r., II FSK 2569/11 (wyrok dostępny w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał, że przepis art. 34 § 1a u.p.e.a. niejako pozbawia wierzyciela i organ egzekucyjny możliwości merytorycznego badania zarzutu wniesionego w postępowaniu egzekucyjnym, jeśli kwestia ta była już przedmiotem rozpoznania w innym postępowaniu dotyczącym tego samego obowiązku. Stwierdzenie, że taka okoliczność miała miejsce obliguje organ do wydania postanowienia nie o nieuwzględnieniu zarzutu, lecz o stwierdzeniu jego niedopuszczalności. Uregulowanie to wprowadza zasadę niekonkurencyjności środków prawnych. Ma na celu wyeliminowanie sytuacji, w której kwestia mogąca być podstawą do sformułowania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym, byłaby rozstrzygana w tym postępowaniu, pomimo, że została już lub zostanie rozstrzygnięta w ramach innego, wskazanego w powyższym przepisie postępowaniu (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2010r., II FSK 2007/09, publik. CBOSA). Zastosowanie art. 34 § 1a u.p.e.a. wymaga jednak od organu wydającego postanowienie wykazania, że zarzut zgłoszony w toku postępowaniu egzekucyjnym był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym.

Odnosząc powyższe wyjaśnienia do okoliczności faktycznych sprawy poddanej sądowej kontroli stwierdzić należy, że organy, wydając zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie, nie włączyły do akt sprawy dowodów, które pozwoliłyby na stwierdzenie, że podnoszony przez skarżącego zarzut był już przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym. Stwierdzenie organów obu instancji o niedopuszczalności zgłoszonych zarzutów jest w tym kontekście pozbawione oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Należy bowiem podkreślić, że co do zasady, sądy administracyjne orzekają na podstawie akt sprawy. Jeżeli organ wydający postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonych zarzutów był jednocześnie organem wydającym decyzję, na podstawie której określona została wysokość zobowiązania podatkowego i w toku tego postępowania dany zarzut był już przedmiotem rozpatrzenia, organ ten winien tę okoliczność nie tylko wskazać w uzasadnieniu wydanego postanowienia, ale także powołać dowody, na podstawie których opiera swoje tezy. W szczególności organ winien włączyć do akt sprawy decyzje wydane w odrębnym postępowaniu oraz środki odwoławcze, z których korzystała strona, jeżeli wynika z nich, że zarzut zgłoszony w postępowaniu egzekucyjnym był już przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu. Z tego powodu, wobec braku w aktach sprawy stosownych dowodów nie jest możliwa kontrola, czy organ prawidłowo ocenił zaistnienie przesłanek warunkujących wydanie postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonych zarzutów. Naruszone zostały zatem zasady postępowania, w myśl których organ jest zobowiązany zgromadzić i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Brakuje bowiem podstawy dowodowej twierdzeń, które stanowią podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Niezależnie od powyższych wyjaśnień sądowi z urzędu jest wiadomym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 18 czerwca 2015 r., I SA/Po 418/15 (wyrok prawomocny), uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia 2014 r. Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy O. z dnia [...] października 2014r. nr [...] określającą skarżącej spółce podatek od nieruchomości za rok 2009 r. Zobowiązanie określone w tej decyzji było przedmiotem egzekucji w toku postępowania, w którym zostały wniesione sporne zarzuty. Sąd uchylił obie decyzje, jednakże z powodów innych niż powołane w zarzutach uznanych przez organ za niedopuszczalne.

Ponadto, na marginesie Sąd zauważa, że w spornych zarzutach skarżąca spółka podniosła, że egzekucja została podjęta w zakresie nieistniejącego obowiązku, w związku z faktem, że organ nie doręczył skarżącej decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 r. Tymczasem w doktrynie wskazuje się, że organ egzekucyjny, rozpatrując zarzuty zobowiązanego, nie jest uprawniony do badania poprawności doręczenia decyzji będącej podstawą tytułu wykonawczego (por. P. M. Przybysz, Komentarz do art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX wersja elektroniczna, stan prawny 1.07.2015). Kwestia prawidłowego doręczenia decyzji podatkowej nie może być weryfikowana w postępowaniu egzekucyjnym, niezależnie od tego, czy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, czy też nie. Przyjęcie odmiennego poglądu byłoby równoznaczne z umożliwieniem zobowiązanemu podważania ostatecznych decyzji poza trybami nadzwyczajnymi przewidzianymi dla tego celu w kodeksie postępowania administracyjnego oraz w ordynacji podatkowej. Temu zaś sprzeciwia się zasada trwałości decyzji ostatecznych. Twierdzenie o niedoręczeniu stronie decyzji ostatecznej może być weryfikowane przez właściwy organ administracji (wierzyciela) w ramach przesłanki wznowienia postępowania, określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz w art. 240 § 1 pkt 4 o.p., a nie w postępowaniu egzekucyjnym (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2010 r., II FSK 1377/08, LEX nr 595765).

Biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia rozpatrując ponownie wniesione zarzuty wierzyciel, wydając swoje stanowisko, jest zobowiązany w pierwszej kolejności ustalić, czy wobec uchylenia, prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu, decyzji Burmistrza Miasta i Gminy O. z dnia [...] października 2014r. nr [...] określającej skarżącej spółce podatek od nieruchomości za rok 2009 r., które to zobowiązanie było przedmiotem egzekucji w toku postępowania, w którym zostały wniesione sporne zarzuty przedmiotowe jest wydanie stanowiska w przedmiocie zarzutów. Jeżeli organ oceni, że wobec braku istnienia obowiązku, wobec którego prowadzona jest egzekucja wydanie stanowiska wierzyciela jest bezprzedmiotowe, winien umorzyć postępowanie w tym zakresie. Jeżeli jednak organ, będący wierzycielem, ustali, że są podstawy do wydania stanowiska winien przed jego wydaniem zgromadzić materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do stwierdzenia zaistnienia przesłanek do wydania postawienia na podstawie art. 34 § 1a u.p.e.a. Brak zaistnienia przesłanek do wydania postanowienia o niedopuszczalności zarzutów spowoduje, że organ będzie zobowiązany do wydania postanowienia na podstawie 34 § 1 u.p.e.a., uznając zarzuty za uzasadnione bądź za nieuzasadnione. Orzekając w tym zakresie organ winien jednak uwzględnić powyższe wyjaśnienia, z których wynika, że kwestia wadliwego doręczenia decyzji określającej zobowiązanie, będące przedmiotem egzekucji nie może być może być weryfikowana w postępowaniu egzekucyjnym.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. - Dz. U. z 2012 r. nr 270 ze zm.) jak w sentencji wyroku.