Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 829/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji w części
Oddalono skargę w części
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
article: art. 33 ust. 1, ust. 2 pkt 3, art. 5 ust. 1, art. 4 pkt 15, art, 12 ust, 2 i ust. 2a, art. 103 ust.3, art.92 ust. 1 i 2, art. 89 ust. 1, art. 92a ust 1,3, 4, art. 93 ust. 1 i 7
journal: Dz.U. 2001 nr 125 poz 1371
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 151, art. 200, art. 206, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2011 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] 2011 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...]2010 r. Nr [...] w części dotyczącej nałożenia na T. D. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą P. T. D. "A" kary pieniężnej w kwocie 2.000,- zł (dwóch tysięcy złotych) z tytułu wykonywania przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia, II. w pozostałym zakresie skargę oddala, III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w P. na rzecz skarżącego kwotę 80,- zł (osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, IV. określa, że zaskarżona decyzja w części dotyczącej nałożenia na T. D. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą P. T. D. "A" kary pieniężnej w kwocie 2.000,- zł (dwóch tysięcy złotych) z tytułu wykonywania przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

W dniu 19 kwietnia 2010 r. funkcjonariusze celni zatrzymali do kontroli na drodze krajowej nr 10 samochód ciężarowy marki STAR o nr rej. [...]. Kierowcą pojazdu był R. D.i, natomiast właścicielem "A" Sp.j., która użyczyła ten pojazd Przedsiębiorstwu Transportu Drogowego "B" T. D., który to podmiot gospodarczy pojazdem tym wykonywał przewóz drogowy złomu stanowiącego jej własność.

W toku kontroli funkcjonariusze ustalili, iż wykonywano przewóz drogowy pojazdem wyposażonym w urządzenie rejestrujące, które nie zostało poddane wymaganej kontroli okresowej lub badaniu kontrolnemu. Ponadto przewóz wykonywano bez licencji na wykonywanie transportu drogowego a kierowca nie został wyposażony przez przedsiębiorcę w odpowiednie dokumenty.

W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Celnego w P. postanowieniem nr [...] z dnia 17 czerwca 2010 r. wszczął z urzędu postępowanie wobec T. D., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Transportu Drogowego "B" w sprawie naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym.

W toku prowadzonego postępowania dowodowego organ ustalił w Biurze Obsługi Transportu Międzynarodowego, że strona nie zgłosiła do posiadanej licencji na wykonywanie transportu drogowego nr [...] pojazdu ciężarowego o numerze rejestracyjnym [...] , czyli pojazdu poddanemu kontroli. W związku z powyższym postanowieniem z dnia 5 lipca 2010 r. Naczelnik Urzędu Celnego w P. rozszerzył postępowanie administracyjne celem nałożenia kary pieniężnej z tytułu wykonywania transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy.

Ponadto w Biurze Obsługi Transportu Międzynarodowego organ ustalił, że stronie nie zostało udzielone zaświadczenie na wykonywanie międzynarodowych przewozów drogowych na potrzeby własne.

Naczelnik Urzędu Celnego w P., decyzją nr [...] z dnia 16 września 2010 r., nałożył na T. D., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą: Przedsiębiorstwo Transportu Drogowego "B." karę pieniężną w łącznej wysokości 3500 zł z tytułu wykonywania przewozu drogowego na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia (2000 zł), z tytułu wykonywania przewozu drogowego bez wymaganych dokumentów (500 zł), z tytułu wykonywania przewozu drogowego pojazdem wyposażonym w urządzenie rejestrujące, które nie zostało poddane wymaganej kontroli okresowej lub badaniu kontrolnemu (1000 zł). Jednocześnie organ umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie nałożenia kary pieniężnej z tytułu wykonywania transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji [...] na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy.

Organ stwierdził, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż kontrolowany przejazd drogowy spełniał wszystkie warunki pozwalające zakwalifikować go jako przewóz na potrzeby własne firmy. Tym samym postępowanie w sprawie nałożenia kary z tytułu wykonywania transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji nr [...] na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy, należało umorzyć. Organ wskazał, iż w myśl art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym przewozy na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Przedsiębiorca posiadający takie zaświadczenie może na jego podstawie wykonywać przewozy wyłącznie pojazdami, które zostały zgłoszone do zaświadczenia, co w praktyce oznacza pojazdy wskazane we wniosku o wydanie zaświadczenia. W ocenie organu zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazywał, iż w momencie kontroli drogowej strona nie posiadała zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne, Powyższe stanowiło naruszenie art. 33 ust. 1 podanej ustawy o transporcie drogowym i winno być zakwalifikowane jako wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia.

Dalej organ stwierdził, iż podczas kontroli drogowej kierowca nie posiadał przy sobie i nie okazał wykresówek z bieżącego dnia oraz wykresówek z poprzednich 28 dni, które zgodnie z art. 15 ust. 7a Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym winien posiadać i okazać na każde żądanie funkcjonariusza służb kontrolnych.

Kierowca w trakcie kontroli nie posiadał także zaświadczenia, o którym mowa w art. 31 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców.

Dalej organ podniósł, iż kontrolowany pojazd był wyposażony w urządzenie rejestrujące – tachograf, które nie zostało poddane wymaganej kontroli okresowej lub badaniu kontrolnemu o którym mowa w Rozporządzeniu Rady (EWG) nr 3821/85.

Stwierdzone naruszenia w myśl treści art. 92 i 93 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym uzasadniały nałożenie na przewoźnika kary pieniężnej, której wysokość jest określona w załączniku do ustawy (lp 1.4, 1.7 i 11.1.1d)

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł T. D. wnosząc o jej zmianę poprzez zmianę kary w wysokości 2000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez zaświadczenia na wykonywanie przewozów na potrzeby własne na karę pieniężną w wysokości 200 zł za wykonywanie przewozu na potrzeby własne pojazdem niezgłoszonym do zaświadczenia.

T. D. podniósł, iż jako przewoźnik międzynarodowy posiada licencję na świadczenie usług transportowych na rynku międzynarodowym i uprawniony jest do wykonywania usług transportowych również na potrzeby własne. Posiada licencję, która to licencja na wykonywanie usług transportowych jest najwyższym uprawnieniem jakie można uzyskać w transporcie.

Dyrektor Izby Celnej w P. po rozpoznaniu odwołania T. D. decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zakażoną decyzję organu I instancji.

W ocenie organu odwoławczego analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sposób niebudzący wątpliwości wykazała, iż decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w P. było wydana zgodne z literą prawa. Z materiału dowodowego niewątpliwie wynika, iż strona w momencie przeprowadzenia kontroli dokonywała przewozu na potrzeby własne. Dalej organ wyjaśnił, iż podstawowym warunkiem wykonywania przewozu drogowego w ramach transportu drogowego jest uzyskanie licencji transportowej, zaś podstawowym warunkiem realizowania przewozu niezarobkowego - przewozu na potrzeby własne jest posiadanie zaświadczenia o zgłoszeniu takiego przewozu. Stosownie do przepisu art. 33 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Obowiązek uzyskania zaświadczenia nie odnosi się do wszystkich przypadków przewozu niezarobkowego i tak spod obowiązku uzyskania zaświadczenia zwolnione są przewozy drogowe wykonywane przez przedsiębiorców posiadających uprawnienia do wykonywania transportu drogowego (art. 33 ust. 2 pkt 3 omawianej ustawy).

Dyrektor Izby Celnej w P. stwierdził, iż w niniejszej sprawie strona co do zasady nie miała obowiązku posiadania zaświadczenia na wykonywanie przewozów drogowych na potrzeby własne, bowiem posiadała licencję na wykonywanie transportu drogowego. Jednakże do tej licencji nie został zgłoszony pojazd, którym wykonywany był w dniu 19 kwietnia 2010 r. przewóz drogowy. Innymi słowy strona, jako licencjonowany przewoźnik w momencie kontroli wykonując przewóz na potrzeby własne, niezwiązany z działalnością transportową, wykorzystywała do tego samochód ciężarowy, który nie był zgłoszony do tejże licencji.

Organ stwierdził dalej, że uwzględniając szczególne wymogi, jakie ustawa o transporcie drogowym stawia przedsiębiorcom wykonującym przewozy drogowe, uznać należy, iż nie każdy przejazd drogowy, który wykonywany jest przez podmiot posiadający taką licencją, może zostać zakwalifikowany jako transport drogowy wymagający posiadani licencji. Sytuacja taka w szczególności nie zachodzi wówczas, gdy tak jak w rozpatrywanym przypadku wykonywany był przewóz na potrzeby własne, wykonywany pomocniczo do prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. Zasadnym zatem było nałożenie kary z tytułu wykonywania przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia, skoro do licencji, która zwalniałaby stronę od obowiązku jego posiadania nie został zgłoszony pojazd o nr rejestracyjnym [...]. Organ odwoławczy podkreślił, że strona nie miała prawnej możliwości dokonać naruszenia ustawy o transporcie drogowym w zakresie żądanym w odwołaniu, gdyż nie posiadała omawianego wyżej zaświadczenia, nie mogła więc zostać ukarana za niezgłoszenie pojazdu do tego zaświadczenia.

Dalej organ stwierdził także, że ustalenia i rozstrzygniecie organu I instancji co do pozostałych stwierdzonych naruszeń było prawidłowe i słuszne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu T. D. wniósł o uchylenie w całości powyższej decyzji Dyrektora Izby Celnej w P. jako naruszającej prawo. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 92 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym w związku z pkt. 1.4 i pkt. 1.7 załącznika do tej ustawy.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że kierujący przedmiotowym, użyczonym pojazdem w dniu 19 kwietnia 2010 r. R. D., będący jednocześnie pracownikiem skarżącego nie zgłosił mu faktu, że urządzenie rejestrujące - tachograf - znajdujące się w samochodzie, nie zostało poddane wymaganej kontroli okresowej lub badaniu kontrolnemu. Tym samym skarżący nie wiedział, że przedmiotowy tachograf nie został poddany wymaganej kontroli okresowej, nie prowadził bowiem tego samochodu, nie miał więc możliwości kontroli wyżej wskazanego urządzenia. Wobec powyższego bezzasadnym było nałożenie na niego kary skoro nie miał wpływu na powyższe naruszenie.

T. D. podniósł, również że w sytuacji gdy tachograf jest niesprawny to kierowca jest zobowiązany sporządzić wykresówkę ręczną, dlatego też skarżący nie może odpowiadać za naruszenie obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty.

Nadto skarżący podniósł, iż Przedsiębiorstwo Transportu Drogowego "B." jako przewoźnik międzynarodowy posiadający licencję na świadczenie usług transportowych na rynku międzynarodowym uprawniony jest do wykonywania usług transportowych również na potrzeby własne. Tym samym, zgodnie z treścią art. 33 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym, skarżący nie miał obowiązku posiadania zaświadczenia na wykonywanie przewozów drogowych na potrzeby własne.

W ocenie skarżącego organ w sposób nieprawidłowy określił sankcję karną za dokonane przez skarżącego naruszenie. Zasadnym jest jedynie nałożenie kary pieniężnej w wysokości 200 zł za wykonywanie przewozu na potrzeby własne pojazdem nie zgłoszonym do zaświadczenia zgodnie z pkt 1.5 załącznika do ustawy o transporcie drogowym.

Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo odpowiadając na zarzut błędnej odpowiedzialności przedsiębiorcy zamiast kierowcy organ podniósł, że kierowca pojazdu nie wykonywał przewozu drogowego w rozumieniu ustawy o transporcie drogowym i nie był przewoźnikiem w cywilistycznym pojęciu tego słowa. Za działalność przedsiębiorstwa wykonującego transport drogowy odpowiedzialność administracyjną ponosi, co do zasady przedsiębiorca. Odpowiedzialność tę ponosi on także za ewentualne skutki działań osób, którymi w wykonywaniu działalności gospodarczej się posługuje - niezależnie od charakteru stosunku prawnego łączącego przedsiębiorcę z taką osobą. Potwierdzeniem tego jest treść art. 92 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 92 a ust. 3, ustawy o transporcie drogowym.

Ustosunkowując się z kolei do zarzutu jakoby strona nie miała ona wiedzy co do obowiązku poddania kontroli używanego tachografu, gdyż kierowca nie zgłosił jej tego fakt Dyrektor Izby Celnej wskazał na art. 87 ust. 3 ustawy o transporcie drogowym, który stanowi, że to przedsiębiorca wykonujący przewóz drogowy jest odpowiedzialny za wyposażenie kierowcy w wymagane dokumenty. Przepis ten statuuje odpowiedzialność przedsiębiorcy.

Organ wskazał ponadto, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, iż przepisy prawa nakładają na przedsiębiorcę bezwzględny obowiązek kontroli i właściwiej organizacji pracy kierowców, aby nie dochodziło do naruszeń prawa w zakresie wykonywanych przewozów drogowych. Kierowca nigdy nie działa we własnym imieniu i na swoją rzecz lecz jego poczynania zawsze należy oceniać biorąc pod uwagę fakt, kto zlecił przewóz, bądź na czyją rzecz towar jest przewożony, czyli w każdym przypadku będzie to przedsiębiorca. Podmiot wykonujący przewóz drogowy jako pracodawca ponosi ryzyko osobowe, to znaczy obciążony jest skutkami niewłaściwego doboru pracowników do danego zadania i zmuszony jest ponosić konsekwencje wynikłe wskutek ich niezaradności lub braku należytego przygotowania do pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r. poz. 1270 z zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami.

Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych zasad Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie w części, w jakiej kwestionuje zasadność wymierzenia T. D. kary pieniężnej z tytułu wykonywania przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia.

W realiach niniejszej sprawy bezspornym bowiem pozostaje, iż przewóz realizowany w dniu 19 kwietnia 2010 r. samochodem ciężarowym STAR, nr rej. [...] był przewozem na potrzeby własne Przedsiębiorstwa Transportu Drogowego "B." T. D. w rozumieniu art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. Nr 125, poz. 1371 ze zm.), bowiem wykonywany był przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, pojazdem kierował pracownik przedsiębiorcy, przewożone rzeczy (złom) były własnością przedsiębiorcy, a nadto przedsiębiorca posiadał obligacyjny tytuł prawny do przedmiotowego pojazdu ( umowa użyczenia pojazdu z dnia 15 kwietnia 2010 r.).

Okolicznością bezsporną jest nadto posiadanie przez T. D. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Transportu Drogowego "B." licencji nr [...] na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy ważnej od 9 lipca 2007 r. do 8 lipca 2012 r.

Zgodnie zaś z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej.

W art. 33 ust. 2 tej samej ustawy prawodawca określił wyjątki od zasady, iż przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia wskazanego w ust. 1, stanowiąc, że obowiązek uzyskania zaświadczenia, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy przewozów drogowych wykonywanych:

1) w ramach powszechnych usług pocztowych;

2) przez podmioty, niebędące przedsiębiorcami, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3, z tym że w przypadku działalności wytwórczej w rolnictwie dotyczącej upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego obowiązek uzyskania zaświadczenia nie dotyczy rolnika w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25, z późn. zm.5));

3) przez przedsiębiorców posiadających uprawnienia do wykonywania transportu drogowego.

Przez przedsiębiorcę posiadającego uprawnienia do wykonywania transportu drogowego rozumieć należy, w świetle art. 5 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym rozumieć należy przedsiębiorcę, który uzyskał odpowiednią licencję na wykonywanie transportu drogowego.

Zgodnie zaś z art. 12 ust. 2 i 2a ustawy licencja na międzynarodowy transport drogowy uprawnia do zarówno do wykonywania przewozów z przekroczeniem granicy Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z rodzajem przewozów w niej określonym jak i do wykonywania przewozów w krajowym transporcie drogowym, zgodnie z rodzajem przewozów w niej określonych.

Analiza powyższych przepisów w powiązaniu z treścią posiadanej przez T. D. licencji nr [...] pozwala na ustalenie, iż jest on przedsiębiorcą uprawnionym do wykonywania transportu drogowego rzeczy, w rozumieniu art. 33 ust. 2 pkt 3 ustawy, przy czym za rzeczy niewątpliwie może być uznany przewożony 19 kwietnia 2010 r. złom.

Powyższe przesądza o tym, iż na przedsiębiorcy tym nie ciążył, zgodnie z art. 33 ust. 2 pkt 3 obowiązek uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie prowadzenia przewozów drogowych na potrzeby własne.

Za przyjęciem powyższej (a odmiennej niż dokonana przez organ w zaskarżonej decyzji) wykładni art. 33 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym przemawia w pierwszym rzędzie samo brzmienie analizowanego przepisu, w którym zwolnienie od obowiązku uzyskania zaświadczenia powiązano bezpośrednio z posiadaniem przez przedsiębiorcę uprawnień do wykonywania transportu drogowego, a nie z wykonywaniem przewozów drogowych na potrzeby własne pojazdami zgłoszonymi do licencji, względnie pojazdami wykorzystywanymi do zarobkowego przewozu rzeczy na podstawie posiadanych uprawnień, czy też wykonywaniem przewozów na potrzeby własne w ramach działalności objętej licencją.

Do analogicznych wniosków dojść można także niezależnie od wykładni językowej art. 33 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym. Na gruncie ustawy o transporcie drogowym przedsiębiorców korzystających z dróg publicznych można podzielić na dwie zasadnicze kategorie. Pierwsza z nich odnosi się do przedsiębiorców wykonujących tę działalność zarobkowo. Są to, w rozumieniu art. 4 pkt 15 cytowanej ustawy, przewoźnicy drogowi, przez których rozumie się przedsiębiorców uprawnionych do wykonywania działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego. Druga kategoria to przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą w innych branżach niż transport drogowy, zaś wykonywane przez nich przewozy służą jedynie realizacji tej innej działalności, a czynność przewozu, chociaż z reguły stanowiąca składnik kosztów działalności, nie jest jednak odpłatna. W zależności od wspomnianego wyżej charakteru prowadzonej działalności gospodarczej ustawa o transporcie drogowym odmiennie określa wymagania, jakie winni spełniać przedsiębiorcy poruszający się pojazdami po drogach publicznych. I tak, przewoźnicy drogowi winni posiadać licencję (art. 5 ust. 1), natomiast pozostała grupa przedsiębiorców korzystających z dróg publicznych, a więc wykonujących przewozy na potrzeby własne, winna już od dnia wejścia w życie omawianej ustawy legitymować się przed podjęciem takich przewozów zaświadczeniem potwierdzającym zgłoszenie tej działalności (art. 33 ust. 1 ustawy). Z systematyki ustawy o transporcie drogowym, określającej zasady podejmowania i wykonywania transportu drogowego w ramach działalności gospodarczej (rozdział 2) oraz regulującej przewozy na potrzeby własne (rozdział 5), a także z odrębnej regulacji zawartej w art. 103 ust. 3 w przedmiocie zachowania przez okres dwóch lata posiadanych uprawnień do wykonywania takiej działalności przez zawodowych przewoźników płynie wniosek, że obowiązek, o którym mowa w art. 33 ust. 1 ustawy, odnosi się jedynie do przedsiębiorców niebędących zawodowymi przewoźnikami. Przyjęcie odmiennego stanowiska w sposób oczywisty kłóciłoby się nie tylko z zasadą racjonalnego ustawodawcy przy interpretacji przepisów prawa, ale także z zasadami logiki (argumentum a maiori ad minus). Podkreślić bowiem należy, iż zawodowy przewoźnik, w przypadku istotnego i rażącego naruszenia przepisów prawa przy dokonywaniu przewozów na potrzeby własne ponosi ryzyko przewidzianego w art. 15 ustawy o transporcie drogowym cofnięcia licencji, a co za tym idzie jego sytuacja prawna, przy dokonywaniu tego rodzaju przewozów jest zasadniczo odmienna od sytuacji przedsiębiorcy, dla którego przewozy drogowe są wyłącznie działalności pomocniczą w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, co stanowi rato legis zwolnienia tej kategorii przedsiębiorców od obowiązku uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie prowadzenia przewozów na potrzeby własne.

Niezależnie od powyższych rozważań zauważyć w tym miejscu należy, iż regulacje dotyczące wymierzania kar pieniężnych z tytułu wykonywania przewozu drogowego z naruszeniem obowiązków wynikających z określonych w art. 92 ust. 2 ustawy przepisów mają charakter regulacji karnych (penalnych), którego to charakteru nie wyłącza orzekanie w ich przedmiocie w postępowaniu administracyjnym (por. wyroki Sądu Wspólnot Europejskich z dnia 23 września 2006 r., sygn. T-43/02, w sprawie Jungbunzlauer AG v. Komisja Wspólnot Europejskich, Lex nr 227057 oraz z dnia 8 października 2008 r., sygn. T-69/04, w sprawie Schunk GmbH i Schunk Kohlenstoff-Technik GmbH v. Komisja Wspólnot Europejskich, Lex nr 449065). Co za tym w sprawach tych znajdzie zastosowanie art. 7 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. Nr 61, poz, 284 z 1993 r. ze zm.) stanowiący, że nikt nie może być uznany za winnego popełnienia czynu polegającego na działaniu lub zaniechaniu działania, który według prawa wewnętrznego lub międzynarodowego nie stanowił czynu zagrożonego karą w czasie jego popełnienia. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazuje się zaś, który to pogląd w pełni podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że artykuł 7 ust. 1 Konwencji idzie dalej, niż zakaz stosowania prawa karnego wstecz na niekorzyść oskarżonego. Artykuł ten ustanawia, bardziej ogólnie, zasadę, iż jedynie prawo może definiować przestępstwo i przewidywać za nie karę (nullum crimen, nulla poena sine lege). Mimo iż artykuł ten zabrania w szczególności rozciągania zakresu istniejących przestępstw na czyny, które wcześniej nie miały charakteru czynów zabronionych pod groźbą kary, ustanawia on także zasadę, iż prawo karne nie może być rozszerzająco interpretowane na niekorzyść oskarżonego, na przykład w drodze analogii (por. wyrok ETPC z dnia 17 września 2009 r. nr 10249/03 w sprawie Scoppola v. Włochy (nr 2), LEX nr 514350).

Z zasady legalności kar i powiązanej z nią zasady pewności prawa wynikającej także z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej wynika zatem wymóg, aby każde uregulowanie które dopuszcza nałożenie sankcji było jasne i dokładne po to, aby zainteresowane osoby mogły poznać jednoznacznie swoje prawa i obowiązki, które z niego wynikają, i aby mogły w konsekwencji podjąć odpowiednie działania.

W oczywistej sprzeczności z powyższymi podstawowymi zasadami praworządności pozostaje ukaranie przedsiębiorcy posiadającego licencję na wykonywanie transportu drogowego rzeczy za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia, w sytuacji gdy z przepisów prawa wynika (co przyznaje sam organ II instancji w uzasadnieniu decyzji), iż obowiązek uzyskania takowego zaświadczenia nie dotyczy przewozów drogowych na potrzeby własne wykonywanych przez przedsiębiorców posiadających uprawnienie do wykonywania transportu drogowego, a ewentualna podstawa do ukarania skarżącego wyprowadza jest przez organ administracji, nie z treści konkretnego przepisu, lecz z przyjętego założenia, iż zarówno w przypadku transportu drogowego, jak i niezarobkowego przewozu na potrzeby własne mogą być one dokonywane tylko pojazdami, o których wiedzę mają odpowiednie organy nadzorujące wykonywanie tego rodzaju działalności.

Nie sposób przy tym zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż pogodzenie celów ustawy o transporcie drogowym z odformalizowanym wobec przedsiębiorców posiadających uprawnienia do transportu drogowego trybem wykonywania przewozów na potrzeby własne, możliwe jest tylko wtedy, gdy wykonują oni tego rodzaju przewozy pojazdami zgłoszonymi do licencji.

Takie stanowisko organu jest przykładem wykładni rozszerzającej przewidziany w ustawie zakres reglamentacji prowadzonej działalności gospodarczej i ograniczenia jej swobody, albowiem, jak wykazano już powyżej ustawodawca zwolnienie od obowiązku uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie prowadzenia przewozów drogowych na potrzeby własne odniósł wyłącznie do określonej kategorii podmiotów, nie ograniczając tego zwolnienia poprzez wskazanie, iż dotyczy ono wyłącznie pojazdów zgłoszonych do licencji.

Co za tym idzie nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż zasadnym było nałożenie kary z tytułu wykonywania przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia, skoro do licencji, która zwalniałaby stronę od obowiązku jego posiadania nie został zgłoszony pojazd o nr rej. [...].

Podkreślić należy, iż skoro skarżący pojazdem marki STAR, nr rej. [...] nie zamierzał wykonywać krajowego bądź międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego towarów, to nie sposób oczekiwać od niego by pojazd ten zgłosił do posiadanej licencji na wykonywanie transportu drogowego, a skoro nie był zobowiązany do uzyskania zaświadczenia o jakim mowa w art. 33 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, to nie sposób przypisać mu deliktu polegającego na wykonywaniu przewozu z naruszeniem obowiązków wynikających z przepisów ustawy, to jest wykonywania przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia.

Reasumując zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia 16 września 2010 r. w części dotyczącej wymierzenia T. D. kary pieniężnej z tytułu wykonywania przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia uznać należy za zapadłą z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 33 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, co skutkowało niewłaściwym zastosowaniem art. 92 ust.1 w tej samej ustawy zw. z pkt 1.4 załącznika do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym i miało wpływ na wynik sprawy.

Powyższe zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a uzasadniało uchylenie decyzji w części określonej w pkt I sentencji wyroku.

Za oczywiście bezzasadne uznać natomiast należy pozostałe podnoszone w skardze zarzuty.

Zdaniem Sądu pozostałe dokonane przez przedsiębiorcę naruszenia zostały zakwalifikowane prawidłowo, prawidłowo też określona została podstawa prawna nałożonych kar i ich wysokość.

Odnosząc się do zgłaszanych przez skarżącego w tym zakresie zarzutów w pierwszym rzędzie zauważyć należy, że art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym przewiduje sankcję w postaci kary pieniężnej w wysokości od 50,- do 15.000,- złotych za wykonywanie przewóz drogowych lub innych czynności związanych z tym przewozem, z naruszeniem obowiązków lub warunków wynikających z przepisów.

Brak winy podmiotów w stosunku, do których ma być zastosowana sankcja art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.) może być przesłanką odstąpienia od zastosowania sankcji. Stanowi o tym art. 92a ust. 4 ustawy o transporcie drogowym.

Zgodnie z brzmieniem art. 92a ust. 1 tej ustawy w przypadku, gdy podczas kontroli drogowej zostaną stwierdzone naruszenia:

1) obowiązku posiadania w pojeździe wymaganych dokumentów, o których mowa w art. 87 ust. 1-4;

2) zasad dotyczących maksymalnego dziennego czasu prowadzenia pojazdu, dziennego czasu odpoczynku lub przekraczania maksymalnego czasu prowadzenia pojazdu bez przerwy, określonych w rozporządzeniu (WE) nr 561/2006 oraz w Umowie Europejskiej dotyczącej pracy załóg pojazdów wykonujących międzynarodowe przewozy drogowe (AETR), sporządzonej w Genewie dnia 1 lipca 1970 r. (Dz. U. z 1999 r. Nr 94, poz. 1086 i 1087);

3) zasad dotyczących użytkowania analogowych urządzeń rejestrujących samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku, określonych w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. WE L 370 z 31.12.1985).

- kierowca pojazdu samochodowego realizujący przewóz drogowy podlega karze grzywny.

Zgodnie z ust. 2 tego samego przepisu orzekanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, następuje w trybie określonym w Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia.

Art. 92a ust. 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym stanowi przy tym, że wszczęcie postępowania wobec kierowcy nie wyklucza wszczęcia postępowania administracyjnego także wobec przedsiębiorcy lub podmiotu, o którym mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3, realizującego przewóz drogowy. Zgodnie z art. 92a ust. 4 postępowania administracyjnego wobec przedsiębiorcy, nie wszczyna się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują, że podmiot wykonujący przewóz nie miał wpływu na powstanie naruszenia, przy czym przepisu tego nie stosuje się, jeżeli naruszenie, o którym mowa w ust. 1, ma charakter rażący, a w szczególności: zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego lub zostało popełnione wielokrotnie (ust. 5).

Z przytoczonej wyżej regulacji wynika, iż ustawodawca przewidział dwa odrębne i co do zasady niezależne od siebie rodzaje odpowiedzialności, to jest odpowiedzialność kierowcy za wykroczenia i odpowiedzialność podmiotu wykonującego przewóz drogowy – przedsiębiorcy w trybie administracyjnej kary pieniężnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. II GSK 1093/98, dostępny LEX nr 552729).

Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 89 ust. 1, mają prawo nałożyć na wykonującego przewozy drogowe lub inne czynności związane z tym przewozem karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. Jednakże w myśl art. 93 ust 7 przepisów ust. 1-3 nie stosuje się, jeżeli stwierdzone zostanie, że naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. W takiej sytuacji, właściwy ze względu na miejsce przeprowadzanej kontroli organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej.

Z wymienionych przepisów ( art. 92a ust 4 i art. 93 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym) wynika, że przedsiębiorca będący podmiotem wykonującym przewozy drogowe, jest zwolniony od odpowiedzialności za naruszenie prawa przez kierowcę jeżeli nie miał on wpływu na powstanie naruszenia lub nie mógł tego przewidzieć. Sytuacja taka ma miejsce gdy wyłączną winą za powstanie naruszenia ponosi osoba trzecia (kierowca) lub gdy naruszenie prawa jest wynikiem okoliczności całkowicie niezależnych od przewoźnika.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że to na przedsiębiorcy spoczywa obowiązek wykazania, iż dołożył należytej staranności, to znaczy uczynił wszystko czego można od niego rozsądnie wymagać organizując przewóz, a jedynie wskutek niezależnych okoliczności lub nadzwyczajnych zdarzeń doszło do naruszenia prawa. Istnieje tutaj domniemanie odpowiedzialności przewoźnika za naruszenie prawa przez kierowcę. To przewoźnik organizuje bowiem pracę kierowców i sprawuje nad nimi nadzór. To on ponosi ryzyko prowadzenia przedsiębiorstwa transportowego oraz posiada instrumenty prawne i faktyczne aby zapewnić należyte wykonywanie obowiązków przez kierowców tak, aby nie dochodziło do naruszenia prawa. Domniemanie to może być obalone i ciężar udowodnienia okoliczności wymienionych w art. 92a ust. 4 i art. 93 ust. 7 ustawy z 6 września 2001r. spoczywa na osobie, która wiąże z tym korzyści czyli na przedsiębiorcy. Sąd pragnie podkreślić, że oba wymienione powyżej przepisy (to jest art. 92a ust. 4 i art. 93 ust. 7) mają charakter wyjątkowy i podlegają interpretacji ścieśniającej. Na przewoźniku spoczywa zatem ciężar wykazania, że dołożył należytej staranności organizując przewóz i nie miał wpływu na naruszenie prawa przez kierowcę przy czym brak takiego wpływu musi istnieć realnie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2010 r., sygn. II GSK 936/09, z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. II GSK 4/09, z dnia 17 listopada 2010 r. sygn. II GSK 976/09, z dnia 24 lutego 2011r. w sprawie II GSK 258/10 oraz z dnia 6 kwietnia 2011 r. sygn. II GSK 404/10, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W tym miejscu należy zauważyć, iż skarżący jako okoliczność wyłączającą jego odpowiedzialność z tytułu wykonywania przewozu drogowego pojazdem wyposażonym w urządzenie rejestrujące, które nie zostało poddane wymaganej kontroli okresowej lub badaniu kontrolnemu podniósł, iż kierowca będący jednocześnie pracownikiem skarżącego nie zgłosił mu faktu, że urządzenie rejestrujące (tachograf) nie zostało poddane wymaganej kontroli okresowej lub badaniu kontrolnemu, a tym samym skarżący, który nie prowadził osobiście tego samochodu, nie wiedział o powyższej okoliczności i nie miał wpływu na powyższe naruszenie. Odnośnie wykonywania przewozu drogowego bez wymaganych dokumentów podniósł zaś, że w sytuacji gdy tachograf jest niesprawny to kierowca jest zobowiązany sporządzić wykresówkę ręczną, dlatego też skarżący nie może odpowiadać za naruszenie obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty.

Ze stanowiskiem skarżącego nie sposób się zgodzić, albowiem jak wykazano powyżej to na przedsiębiorcy spoczywa obowiązek właściwej organizacji pracy kierowców, jak również przeprowadzanie regularnych kontroli przestrzegania przepisów prawa i gdyby skarżący dochował należytej staranności przy organizacji przedmiotowego przewozu na potrzeby własne, to byłby w stanie uniknąć wykonywania przewozu pojazdem wyposażonym w urządzenie rejestrujące, które nie zostało poddane wymaganej kontroli okresowej lub badaniu kontrolnemu i przez kierowcę niedysponującego wymaganymi prawem dokumentami.

Podkreślić należy, iż to skarżący, a nie jego pracownik zawarł umowę użyczenia przedmiotowego pojazdu (k. 11 akt administracyjnych) i to skarżący jako przedsiębiorca obowiązany był do zapewnienia pracownikowi odpowiadającego przepisom prawa, w tym wyposażonego w niezbędne urządzenia rejestrujące pojazdu, względnie odpowiednich dokumentów, w przypadku braku takowego urządzenia.

W ocenie Sądu okoliczności, które przemawiały za zwolnieniem skarżącego od obowiązku uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych na potrzeby własne, a wyrażające się w posiadaniu przez niego uprawnienia do wykonywania transportu drogowego w postaci licencji, przemawiają jednocześnie za przyjęciem jego odpowiedzialności za pozostałe stwierdzone przez organy administracji uchybienia. Od podmiotu kwalifikowanego, legitymującego się licencją na transport drogowy można bowiem wymagać większej niż przeciętna, wręcz maksymalnej staranności i rzetelności również w przypadku przewozów realizowanych na potrzeby własne i nie może on skutecznie uchylić się od odpowiedzialności za naruszenie przy wykonywaniu przewozu drogowego na potrzeby własne obowiązków i warunków wynikających z przepisów ustawy poprzez przerzucenie obowiązku dbałości o właściwą organizację przewozu na pracownika.

Zauważyć wreszcie trzeba, iż nałożenie kary pieniężnej za naruszenie przepisów zawartych w ustawy o transporcie drogowym nie ma charakteru uznaniowego. Ustawodawca zawarł bowiem w art. 92 ustawy jednoznaczne przesłanki do nałożenia kar pieniężnych. Posłużenie się zaś w tym przepisie zwrotem "organ może" oznacza li tylko to, że organ uprawniony jest do nałożenia kar przewidzianych w tym przepisie. Rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 92 ust. 1 w związku z art. 92 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym ma charakter decyzji związanej, a więc nakładającej na organ obowiązek nałożenia kary pieniężnej w określonej prawem wysokości w razie subsumcji zachowania przewoźnika pod przepis prawa sankcjonowany karą pieniężną i przy jednoczesnym ustaleniu, iż okoliczności wyłączające odpowiedzialność administracyjną przewoźnika określone w art. 92a ust. 4 oraz 93 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym nie zachodzą (por. wyroki Naczelnego sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2010 r., sygn. II GSK 711/09 i z dnia 10 października 2009 r., sygn. II GSK 159/09 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Tym samym należy stwierdzić, że strona skarżąca nie wykazała, iż w jej przypadku mogą znaleźć zastosowanie przepisy w art. 92a ust. 4 i art. 93 ust. 7 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym i tym samym nie obaliła odpowiedzialności przewoźnika za naruszenie prawa przez kierowcę. Okoliczności takowych Sąd nie dopatrzył się także z urzędu.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w pkt II sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 206 p.p.s.a., uwzględniając, iż skarga okazała się zasadna jedynie w części dotyczącej 4/7 wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu, zaś w pozostałym zakresie była oczywiście niezasadna.

Stosownie do art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, w części w jakiej została niniejszym wyrokiem uchylona, nie podlega wykonaniu.