Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 834/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 52 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 1991 nr 80 poz 350
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
article: art 19 ust 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2003 nr 202 poz 1956
law: Ustawa z dnia 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Borkowski (sprawozdawca), Sędziowie NSA Jerzy Rypina, WSA del. Lidia Ciechomska – Florek, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 10 września 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej ze skargi kasacyjnej J. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 31 stycznia 2007 r. sygn. akt I SA/Bd 770/06 w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 12 września 2006 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. D. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w B. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawiał się następująco:

1. J. D. wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego o wydanie interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego. Z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego wynikało, że "A." S.A. w 2003 r. wyemitowała i wprowadziła do obrotu publicznego akcje serii C, które zgodnie z prospektem emisyjnym zaoferowała dotychczasowym akcjonariuszom, którym przysługiwało, podlegające zbyciu, prawo poboru. W dniu 12 września 2003 r. zarząd spółki "A." dokonał przydziału akcji na rzecz strony. Skarżąca chciała je sprzedać i w jej ocenie, dochód ze sprzedaży tych akcji, na podstawie art. 52 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.) w zw. z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 202, poz. 1956 ze zm.), nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał przedstawione we wniosku stanowisko za nieprawidłowe. Wskazał, że dochód ze sprzedaży akcji nie korzysta ze zwolnienia od podatku dochodowego, gdyż nie zostały one nabyte na podstawie publicznej oferty.

2. W zażaleniu strona zarzuciła naruszenie art. 52 pkt 1 lit. b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w związku z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw poprzez nieprawidłową wykładnię pojęcia "oferta publiczna" dokonaną przez organ I instancji oraz naruszenie art. 120 i art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.).

3. Dyrektor Izby Skarbowej w B. odmówił zmiany zaskarżonego postanowienia organu I instancji. Stwierdził, że wyemitowane i wprowadzone do obrotu publicznego w 2003 r. akcje serii C zostały zaoferowane dotychczasowym akcjonariuszom, którym przysługiwało, podlegające zbyciu, prawo poboru. W ocenie organu odwoławczego, nabycie akcji nie spełniało kryteriów publicznego charakteru, gdyż nie była to oferta adresowana do wszystkich, lecz tylko do ograniczonego kręgu. Nie podzielił poglądu zawartego w zażaleniu, że publiczny charakter oferty należy wywieść z przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (Dz. U. z 2005 r., Nr 111, poz. 937 ze zm.). Zdaniem organu należało oprzeć się na rozumieniu pojęcia w znaczeniu potocznym.

4. Powyższą decyzję J. D. zaskarżyła do sądu wojewódzkiego. Wniosła o jej uchylenie, podnosząc zarzut naruszenia art. 52 pkt 1 lit. b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w związku z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych ustaw oraz art. 120, art. 121 §1, art. 127 oraz art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Nie zgodziła się z definicją oferty publicznej przyjętą przez organy podatkowe. W jej ocenie nabycie papierów wartościowych nastąpiło w obrocie publicznym.

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoscy uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił ją.

W uzasadnieniu wyroku podkreśli, że decydujące znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ma treść art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie innych ustaw. W przedmiotowej sprawie nie ma sporu co do tego, że nabyte przez stronę akcje były dopuszczone do publicznego obrotu. Spór dotyczy tego czy akcje te zostały nabyte na podstawie publicznej oferty. Sąd podkreślił, że emisja akcji serii C spółki "A." została przeprowadzona - zgodnie z prospektem emisyjnym - w trybie subskrypcji zamkniętej. Oznaczało to, że akcje zaoferowano wyłącznie akcjonariuszom, którym służyło prawo poboru. Prawo poboru akcji nowej emisji polega na tym, że dotychczasowi akcjonariusze spółki mają zagwarantowane z mocy ustawy pierwszeństwo w obejmowaniu akcji emitowanych przez spółkę w związku z podwyższeniem jej kapitału akcyjnego. Prawo to ma na celu ochronę dotychczasowych akcjonariuszy przed przejęciem pakietu kontrolnego akcji przez nowych akcjonariuszy, którzy przystępują do spółki na zasadzie objęcia akcji nowej emisji.

W świetle powyższego krąg podmiotów uprawnionych do objęcia akcji serii C był ograniczony do akcjonariuszy, którym służyło prawo poboru. Oferta nabycia akcji nie miała zatem charakteru publicznego w powyższym rozumieniu. Okoliczność, że skarżąca nabyła - jak twierdzi - na wolnym rynku prawo poboru, nie będąc akcjonariuszem, nie zmienia twierdzenia, iż krąg podmiotów uprawnionych do objęcia akcji nie był nieograniczony, a zamknięty do osób dysponujących prawem poboru.

6. Skargą kasacyjną J. D. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając:

- naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 52 pkt 1 lit b) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w związku z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw poprzez zastosowanie potocznej definicji "publicznej oferty", o której mowa w przepisie art. 52 pkt 1 lit b) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. z pominięciem definicji ustawowych zawartych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi, do której należało się odwołać w drodze wykładni systemowej wskazanych przepisów prawa podatkowego,

- naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 52 pkt 1 lit b) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. w związku z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 listopada 2003 r. poprzez ich niezastosowanie, pomimo wystąpienia przesłanek do zastosowania zwolnienia przedmiotowego od podatku dochodowego od osób fizycznych ustanowionego na mocy tych przepisów; powyższe naruszenie było wynikiem błędnej wykładni tych przepisów,

- naruszenie prawa procesowego poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nie uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji wystąpienia naruszenia prawa materialnego,

- naruszenie prawa procesowego poprzez naruszenie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nie przeprowadzenie właściwej kontroli działania organów administracji publicznej poprzez nie stwierdzenie wystąpienia wskazanych wyżej naruszeń prawa materialnego przez organy podatkowe.

Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że dowiedziawszy się o emisji akcji Spółki i o warunkach ich zakupu (posiadanie prawa poboru, które z mocy uchwały Spółki przysługiwało tylko akcjonariuszom, ale mogło być również nabyte przez osoby trzecie) wiele osób spoza akcjonariuszy Spółki zakupiło prawo poboru, tym samym spełniając warunek wstępny nabycia tych akcji. Oferta nabycia akcji serii C dotarła zatem także do tych osób, jako do odbiorcy spoza akcjonariuszy Spółki i tym samym mogła dojść do każdego. Oferta ta zatem, jak wymagają cytowane przez Sąd I instancji przepisy Kodeksu spółek handlowych, a także definicja słownikowa przytoczona przez ten Sąd przeznaczona była dla wszystkich, a nie tylko dla dotychczasowych akcjonariuszy - w tym Skarżącej. Faktem jest, że aby nabyć przedmiotowe akcje trzeba było wcześniej nabyć prawa poboru - te jednak, co potwierdza Wojewódzki Sąd Administracyjny, są uprawnieniem zbywalnym i mogły być nabyte przez kogokolwiek.

Dalej podkreślono, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nabycie przez Skarżącą papierów wartościowych nastąpiło bezspornie w publicznym obrocie tego rodzaju walorami, przy czym w zaskarżonym wyroku kwestionuje się nabycie tych papierów na podstawie publicznej oferty Spółki A. . Niewątpliwie zatem spełnione zostały dwie przesłanki zastosowania przedmiotowego zwolnienia: nabycie papierów wartościowych i nabycie tego rodzaju walorów w publicznym obrocie. Nie zgodzono się z Sądem I instancji, iż brak definicji pojęcia specjalistycznego w prawie podatkowym oznacza konieczność odwołania się do definicji słownikowej. Tym bardziej nie jest to uzasadnione w przypadku, gdy przepisy prawa obowiązującego regulują dane pojęcie. Wprowadzenie akcji na rynek papierów wartościowych, zgodnie z art. 2 Prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi jest właśnie wprowadzeniem do publicznego obrotu akcji, w tym także poprzez prawo poboru w spółce publicznej (co wynika a contrario przepis art. 2 ust. 1 pkt 7 tej ustawy). Do sytuacji Skarżącej nie stosuje się przepisu art. 2 ust. 1 pkt 7 powołanej ustawy, gdyż wprowadzenie przez Spółkę akcji serii C zostało dokonane w publicznym obrocie. Publiczny charakter oferty należy przede wszystkim wywieźć z przepisu art. 2 ust. 1 Prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi.

W ocenie autora skargi kasacyjnej w niekwestionowanym stanie faktycznym niniejszej sprawy na podkreślenie zasługiwał fakt, iż emisja akcji przez Spółkę odbyła się właśnie w tym trybie. Spółka A. skierowała bowiem propozycję nabycia (oferty) akcji serii C po raz pierwszy do akcjonariuszy i jednocześnie skierowała zawiadomienie do Komisji Papierów Wartościowych i Giełd - zgodnie z regulacją art. 84 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 powołanej ustawy. Oferta ta była skierowana do więcej niż 300 adresatów, a więc była to pierwsza oferta publiczna w rozumieniu Prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi. W sytuacji faktycznej będącej przedmiotem rozpoznania wniosku Podatniczki o wiążącą interpretację prawa podatkowego Spółka A. dokonała publicznej oferty także w rozumieniu tego przepisu. Oferta ta bowiem została skierowana do więcej niż 100 osób, a prospekt emisyjny zawierał właśnie informację o papierach wartościowych i warunkach dotyczących ich nabycia (przez posiadanie praw poboru), stanowiących dostateczną podstawę do podjęcia decyzji o odpłatnym nabyciu tych papierów wartościowych. Fakt zatem ograniczenia emisji akcji wyłącznie do osób posiadających prawo poboru nie może być, tak jak na to wskazano w zaskarżonym wyroku, przesłanką do nieuznania danej oferty za ofertę publiczną w rozumieniu przepisów o publicznym obrocie papierami wartościowymi i przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Wskazano także, że w momencie nabycia przez skarżącą prawa poboru, a następnie również akcji Spółki, obowiązywała na rynku papierów wartościowych definicja oferty publicznej zgodna z wnioskiem Podatniczki o wiążącą interpretację. Z jednej bowiem strony oferta taka spełniała warunki do uznania jej za ofertę w rozumieniu właściwych przepisów, a z drugiej strony oferta nabycia akcji Spółki, pod warunkiem wcześniejszego nabycia prawa poboru skierowana była w istocie do nieograniczonego kręgu osób. Bezzasadny jest zatem wniosek zawarty w zaskarżonej decyzji, iż fakt wyemitowania przez Spółkę A. akcji, których warunkiem było posiadanie prawa poboru przesądza o niepublicznym charakterze oferty tej Spółki.

W związku z tym, że oferta nabycia akcji serii C stanowiła ofertę publiczną w rozumieniu przepisów regulujących publiczny obrót papierami wartościowymi, to spełniona została ostatnia przesłanka do uznania, iż zwolnienie z podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie przepisu art. 52 pkt 1 lit b) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. w związku z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 listopada 2003 r. przysługiwało Skarżącej.

7. W odpowiedzi na skargę kasacyjna Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy przypomnieć, że wniosek o udzielenie interpretacji dotyczy indywidualnej sprawy podatnika (płatnika, inkasenta). Oznacza to, że uprawniony wnioskodawca przedstawia we wniosku sprawę indywidualną. Pytanie zawarte we wniosku dotyczy rozstrzygnięcia jednego i konkretnego stanu faktycznego.

W związku z powyższym przepisy przewidują (art. 14a § 2 Ordynacji podatkowej) że wniosek powinien zawierać wyczerpujące przedstawienie stanu faktycznego oraz własnego stanowiska w sprawie. Interpretacja dotyczy zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego.

W świetle powyższych uwag za nieporozumienie należy uznać zarzut sformułowany w skardze kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa procesowego. Powyższy zarzut byłby niezbędny, gdyby strona zamierzała kwestionować stan faktyczny, przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd pierwszej instancji. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w postępowaniu, którego przedmiotem jest wykładnia prawa. Stan faktyczny w sposób niebudzący wątpliwości został przedstawiony przez stronę i w takiej też wersji został przyjęty przy interpretacji prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie.

Przechodząc do istoty sporu a mianowicie interpretacji przepisów art. 52 pkt 1 lit. b/ ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) i art. 19 ustawy z dnia 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 202, poz. 1956) stwierdzić należy, że przedstawiona przez Sąd pierwszej instancji wykładnia prawa jest prawidłowa.

W interpretowanym przepisie art. 52 pkt 1 lit. b/ u.p.d.o.f. ustawodawca zwolnił od podatku dochodowego uzyskany w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2003 r. dochód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, które są dopuszczone do publicznego obrotu wartościowymi, nabytych na podstawie publicznej oferty lub na giełdzie papierów wartościowych, albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym, albo na podstawie zezwolenia udzielonego w trybie art. 92 lub 93 ustawy – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi.

Podstawowe znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy ma sposób nabycia spornych akcji "A." S.A.

Jak wynika z przedstawionego przez podatniczkę stanu faktycznego w 2003 r. Spółka "A." wyemitowała i wprowadziła do obrotu publicznego akcje serii C tej Spółki wyemitowane celem podwyższenia kapitału zakładowego. Akcje powyższe przysługiwały i zostały zaoferowane akcjonariuszom, którzy posiadali prawo poboru nowych akcji, jak również osobom, które nabyły prawo poboru od akcjonariuszy Spółki.

Wobec tego rozstrzygnięcia wymaga kwestia, czy przedstawiona wyżej oferta miała charakter publiczny. Odpowiadając na powyższe pytanie należy odwołać się do jednolitego i aktualnego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego: wyrok z dnia 27 czerwca 2003 r. sygn. akt III SA 3305/01; z dnia 7 lipca 2004 r. sygn. akt FSK 259/04; z dnia 2 grudnia 2005 r. sygn. akt FSK 2626/04; z dnia 13 listopada 2007 r. sygn. akt II FSK 1286/06; z dnia 26 lipca 2008 r. sygn. akt II FSK 627/07.

Dokonując wykładni pojęcia "publiczna" Sąd w powyższych wyrokach odwołał się do naturalnego języka prawodawcy i stwierdził, że oferta ma charakter publiczny, gdy skierowana jest do ogółu ludzi, służy ogółowi, przeznaczona jest i dostępna dla wszystkich. Powyższą wykładnię akceptuje również Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. W omawianym stanie faktycznym oferta objęcia nowych akcji była skierowana z mocy prawa do akcjonariuszy posiadających akcje Spółki jak też na podstawie uchwały Spółki do osób, którym służy prawo poboru. Tak określony krąg osób uprawnionych do nabycia akcji Spółki "A." jest kręgiem zamkniętym i z całą pewnością nabycie przedmiotowych akcji przez akcjonariuszy i osoby posiadające prawo poboru nie odbyło się na podstawie publicznej oferty. Faktem jest, że przedmiotowe akcje Spółki "Apator" zostały dopuszczone do obrotu publicznego, jednakże brak jest jakichkolwiek racjonalnych podstaw by twierdzić, że za publiczną ofertę należy uznać każdą ofertę nabycia papierów wartościowych złożoną w warunkach publicznego obrotu papierami wartościowymi.

Konkludując należy stwierdzić, że objęcie nowych akcji przez akcjonariuszy lub osoby, którym służy prawo poboru odbywa się w ramach subskrypcji zamkniętej, a więc poza ofertą publiczną.

W sytuacji nabycia prawa poboru od akcjonariusza spółki za pośrednictwem np. domu maklerskiego (subemitenta) nabywca prawa poboru nie może nabyć więcej praw niż akcjonariusz.

Subskrypcja zamknięta, a więc adresowana wyłącznie do akcjonariuszy i osób, którym przysługuje prawo poboru w sposób generalny ogranicza krąg osób, które mogą objąć akcje.

Wobec tego Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że w omawianym stanie faktycznym nie zaistniała sytuacja, która wypełniałaby dyspozycję art. 52 pkt 1 lit. b/ u.p.d.o.f. upoważniającą podatniczkę do skorzystania ze zwolnienia z podatku dochodowego dochodu uzyskanego ze sprzedaży akcji serii C wyemitowanych w 2003 r. przez Spółkę "A.".

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.