Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 62/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art.39
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 62/19 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , Dnia 25 kwietnia 2019 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (spr.), , Sędziowie, Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków, , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2019 r., sprawy ze skargi A. K., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...] września 2018 r. nr [...], w przedmiocie przyznania zasiłku celowego, , oddala skargę w całości;, przyznaje radcy prawnemu F. F. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście, dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 23 % podatku VAT, tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu., ,


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania A. K. (dalej: strona, skarżąca) od wydanej z upoważnienia Prezydenta W. przez Kierownika Zespołu [...] nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. (dalej: organ pierwszej instancji) decyzji z [...] czerwca 2018 r. nr [...] przyznającej zasiłek celowy w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu żywności, środków czystości i higieny osobistej oraz doładowanie do telefonu, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] czerwca 2018 r. strona zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o przyznanie zasiłku celowego. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i posiadanej dokumentacji organ ustalił, że strona jest młodą, bezdzietną, niezamężną osobą. Mieszka wraz z rodzicami w mieszkaniu socjalnym. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zajmuje jeden pokój, posiada dostęp do kuchni i łazienki. Rodzice nie pomagają jej finansowo, ale ponoszą opłaty za mieszkanie. W rodzinie występują konflikty. Skarżąca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Strona utrzymuje się z zasiłku stałego ([...] zł) i zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie.

Powołaną we wstępie decyzją, organ pierwszej instancji przyznał stronie zasiłek celowy w kwocie [...] zł na dofinansowanie do zakupu żywności, środków czystości i higieny osobistej oraz dofinansowanie do zakupu odzieży (sweter, spodnie, obuwie letnie i bielizna osobista) oraz doładowanie do telefonu wskazując, że udzielony zasiłek ma charakter pomocy doraźnej, skierowanej na określony cel - zaspokojenia potrzeby, której strona nie ma możliwości uzyskać korzystając z własnych zasobów finansowych, co nie oznacza, że pomoc społeczna jest w stanie przejąć na siebie obowiązek pełnego utrzymania osoby w trudnej sytuacji i zaspokoić wszystkie jej potrzeby, ani nie może być traktowana jako źródło stałego "refundowania" poniesionych przez stronę wydatków. Podsumowując organ stwierdził, że wysokość przyznanej pomocy dostosowana jest do możliwości finansowych organu.

Od powyższej decyzji strona odwołała się.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] września 2018 r. Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm., dalej: ustawa). Podkreślił, że przesłanki uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały określone w art. 8 ust. 1 ustawy, który ogranicza dostęp do świadczeń, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe. Stwierdził, że wysokość kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą wynosi aktualnie 634 zł (§ 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej; Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Jednym ze świadczeń pieniężnych udzielanych w ramach pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy).

Organ odwoławczy zaznaczył, że zasiłek celowy przyznawany jest na zasadzie uznania administracyjnego i jest świadczeniem fakultatywnym. Podkreślił, że pomoc społeczna nie ma na celu rozwiązywania wszystkich problemów życiowych jednostki, lecz wsparcie jej w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, tj. potrzeb związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędnych do normalnej egzystencji, których nie jest w stanie zaspokoić, wykorzystując własne możliwości, uprawnienia i zasoby. Kolegium wyjaśniło, że organy pomocy społecznej nie mogą oraz - z powodu ograniczonych środków finansowych - nie są w stanie przejąć na siebie obowiązku pełnego utrzymania osoby potrzebującej, w tym spełnienia wszystkich jej oczekiwań. Ponadto fakt, że decyzje w zakresie przyznania zasiłku celowego podejmowane są przez organ w ramach uznania administracyjnego, tak co do zasadności przyznania świadczenia, jak i jego wysokości, pozwala organowi dokonywać również oceny zgłaszanych potrzeb, w kontekście osobistej, rodzinnej i ogólnie biorąc - społecznej sytuacji zgłaszającego, w tym uwzględnienia potrzeb innych osób ubiegających się o pomoc. Pomoc społeczna ma charakter uzupełniający (subsydiarny), nie musi zaspokajać potrzeb całkowicie. Nie może w szczególności zastępować własnych starań osoby uprawnionej.

W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że słusznie organ pierwszej instancji przyznał stronie zasiłek celowy w kwocie [...] zł, tj. w kwocie, która jest w stanie doraźnie pokryć potrzeby skarżącej i stanowi istotną pomoc w jej sytuacji. Zdaniem Kolegium, wypracowanie pozostałej kwoty i przeznaczenie jej na inne ważne potrzeby leży w możliwościach młodej, wykształconej kobiety - jaką jest skarżąca - poprzez wykonywanie odpłatnej pracy.

W skardze na powyższą decyzję strona podniosła, że jest osobą niepełnosprawną i bezrobotną (z powodu pogorszenia się stanu jej zdrowia). Zarzuciła Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej, że nie przyznaje jej wystarczających środków finansowych, pomimo iż skarżąca nie może liczyć na pomoc finansową swoich rodziców.

W załączeniu do skargi strona przedłożyła kserokopie zaświadczenia lekarskiego oraz opisu badania RTG kręgosłupa lędźwiowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, przywołując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2019 r. przyznany skarżącej w ramach prawa pomocy pełnomocnik poparł skargę, wnosząc jednocześnie o przyznanie mu wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego, o czym stanowi art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.). Z przepisu tego wynika zasada, według której sąd administracyjny nie rozstrzyga spraw administracyjnych należących do kompetencji organów administracji publicznej, a jedynie kontroluje legalność ich aktów i czynności. W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji, dokonana według wskazanych wyżej kryteriów, doprowadziła Sąd do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa.

Przedmiotem niniejszej skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji przyznającą skarżącej prawo do zasiłku celowego w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu żywności, środków czystości i higieny osobistej oraz doładowanie do telefonu.

Zgodnie z art. 39 ustawy pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego. Stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2). Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że nie ma ono charakteru zamkniętego. Natomiast kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w art. 8 ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 ustawy, takich jak np. ubóstwo, sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, zdarzenie losowe, sytuacja kryzysowa, itd.

W myśl art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie zaś do art. 3 ust. 4 ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że skarżąca spełnia ustawowe kryterium ubiegania się o przyznanie pomocy finansowej w ramach pomocy społecznej. Uzyskiwany przez nią dochód mieści się w kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy - otrzymuje zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny w łącznej wysokości 634 zł miesięcznie (§ 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Z zebranego w sprawie materiału dowodowego (w tym z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego) wynika jednoznacznie, że skarżąca jest osobą młodą, bezdzietną, niezamężną, bezrobotną, z wykształceniem wyższym. Strona posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z powodu schorzeń neurologicznych. Skarżąca zamieszkuje z rodzicami w mieszkaniu socjalnym, jednakże z uwagi na powstały pomiędzy nimi konflikt prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (zajmuje jeden pokój, posiada dostęp do kuchni oraz łazienki i nie ponosi opłat z tytułu użytkowania lokalu, ani innych kosztów związanych z jego utrzymaniem). Z powyższych względów skarżąca otrzymała zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu żywności, środków czystości i higieny osobistej oraz dofinansowanie do zakupu odzieży (sweter, spodnie, obuwie letnie i bielizna osobista) oraz doładowanie do telefonu, kwestionując jednak wysokość udzielonej pomocy ([...] zł), która - w jej ocenie - jest kwotą niewystarczającą.

Jak już wcześniej podkreślano, celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszystkich zgłaszanych potrzeb oraz spełnianie żądań i oczekiwań, a zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, nie obligatoryjnym. Organ orzekający nie jest w takim przypadku związany normą prawa materialnego z tym, że jego działania muszą odpowiadać regule art. 7 k.p.a. Zaś stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć - stosownie do art. 107 k.p.a. - wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej.

Uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie omawianego przepisu sprawia, że dokonywana przez sąd administracyjny ich kontrola jest znacznie ograniczona. Sprowadza się ona zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej) oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu, rozpatrując niniejszą sprawę organy pomocy społecznej nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a wydane przez nie rozstrzygnięcia (zarówno organu pierwszej instancji, jak i organu odwoławczego) nie noszą cech dowolności. Z akt sprawy wynika bowiem, że organy orzekające w sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego, biorąc pod uwagę z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącej, a z drugiej własne możliwości finansowe i liczbę osób objętych pomocą. Na tej podstawie organy uznały, że istnieje możliwość przyznania skarżącej zasiłku celowego i zasiłek taki przyznały w kwocie [...] zł.

Ponadto organy słusznie wskazały, że kwotę zasiłku ustalono mając na względzie ogólną liczbę osób ubiegających się o pomoc oraz zgłaszanych przez nie żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy trafnie podniosły, że nie są w stanie wyręczać osób ubiegających się o pomoc z obowiązku podejmowania własnych starań zmierzających do stworzenia warunków do utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji. Nie można zgodzić się z poglądem, który de facto prezentuje skarżąca, że świadczenia z pomocy społecznej mają zapewnić wnioskodawcy zaspokojenie zasadniczych potrzeb życiowych i być podstawowym źródłem utrzymania, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu, ani zaskarżona decyzja, ani poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie zawierają tego rodzaju uchybień, które obligowałyby Sąd do ich wyeliminowania z obrotu prawnego, a ich uzasadnienia spełniają wszelkie wymogi, o których mowa w art. 107 k.p.a. Fakt, że skarżąca w istocie domaga się przyznania zasiłku w wyższej kwocie niż ustalona przez organy pomocy społecznej, nie stanowi żadnej podstawy do przesądzania o ich wadliwości.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił (pkt I sentencji wyroku). O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w związku z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18). Obejmują one kwotę 240 zł, podwyższoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług.