Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 670/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 75 § 1, art. 78 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 3 ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 54 ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 21 września 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 grudnia 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 726/20 w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 23 kwietnia 2020 r. nr SKO.420.61.2020 w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.G., reprezentowanego przez opiekuna prawnego A. K., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 23 kwietnia 2020 r., nr SKO.420.61.2020, w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej, wyrokiem z 4 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 726/20, oddalił skargę.

Na powyższe rozstrzygnięcie skargę kasacyjną złożył K. G. reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, zaskarżając wyrok w całości. Wyrokowi zarzucił:

I. nieważność postępowania poprzez naruszenie art. 45 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w zw. m.in. art. 183 § 2 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a.) poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, mimo jednoznacznego wniosku pełnomocnika z urzędu o wyznaczenie rozprawy z uwagi na charakter sprawy, co spowodowało m.in. pozbawienie strony możności obrony swych praw,

II. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku skargi K. G. mimo, że orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku i decyzja Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. były wadliwe,

III. naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy:

a. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks

postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. dalej: k.p.a.) poprzez niezebranie całego materiału dowodowego oraz jego niewyczerpujące rozpatrzenie, brak oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy w sytuacji, gdy opiekun prawny A. K. wskazywała na kryteria uzasadniające umieszczenie brata w Domu Pomocy Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K. oraz w sytuacji, gdy zebrany materiał dowodowy nie uzasadniał wydania decyzji odmownej;

b. art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie prawdziwych relacji rodzinnych K. G. z babcią, matką, ojcem i dziadkiem, brak właściwej oceny stanu zdrowia K. G. i jego potrzeb, w kontekście wskazanego przez opiekunkę prawną Domu Pomocy Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K.,

c. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dowodów, na których organ się oparł oraz brak wskazania przyczyn, z powodu których organ innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

d. art. 174 pkt 2 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. przez pominięcie przez Sąd zebranego w sprawie materiału, co spowodowało wydanie wadliwego orzeczenia;

IV. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, to jest:

a. art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. : Dz.U. 2018 r. poz. 1508 ze zm. – dalej ustawa o pomocy społecznej) poprzez bezpodstawną odmowę skierowania K. G. do Domu Pomocy Społecznej dla osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K. wyłącznie na tej podstawie, że nie będą mogli skarżącego odwiedzać członkowie rodziny, którzy i tak się nim nie interesowali,

b. art. 54 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, iż nie zachodzą w tej sprawie okoliczności, które wskazują na potrzebę skierowania podopiecznego K. G. do Domu Pomocy Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K. w sytuacji, gdy okoliczności sprawy wskazują na taką potrzebę;

c. § 5 ust. 1 pkt 3e rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 964), poprzez odmowę skierowania K. G. do Domu Pomocy Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K. - który jako jedyny, w okolicznościach niniejszej sprawy, wypełnia funkcję stymulowania, nawiązywania, utrzymywania i rozwijania kontaktu z opiekunem prawnym A. K., siostrą K. G., i tym samym pozbawienie podopiecznego ww. funkcji domu pomocy społecznej, do którego winien być skierowany dla jego dobra.

W związku z powyższymi zarzutami skarżący kasacyjnie wniósł:

1. przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na podstawie art. 179a p.p.s.a. o rozważenie uchylenia zaskarżonego wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku z powodu nieważności postępowania albo z powodu, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione i o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego;

2. po przedstawieniu skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi;

3. o zmianę zaskarżonego orzeczenia i skierowanie skarżącego do Domu Pomocy Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K.;

4. zasądzenie kosztów pomocy prawnej z urzędu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku;

5. o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu nieważności postępowania poprzez naruszenie art. 45 Konstytucji RP w związku z art. 183 § 2 ust. 2 p.p.s.a.

Przepis art. 183 § 2 jest podzielony na sześć punktów. Zgodnie z drugim z tych punktów nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany.

W skardze kasacyjnej nie przedstawiono argumentacji wskazującej na to, że ziściły się okoliczności wskazane w tym przepisie, to jest że strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Argumentacja skarżącego kasacyjnie wiąże natomiast powyższy zarzut z faktem rozpoznania skargi na posiedzeniu niejawnym pomimo sprzeciwu skarżącego, nie wyrażającego na rozpoznanie jego skargi na posiedzeniu niejawnym, a wręcz wnoszącego o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Należy stwierdzić, że zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm. – dalej: ustawa covidowa) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Przepis ten należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 2 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy covidowej jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a jest powszechnie wiadome, że od marca 2020 r. istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie zagrożenia epidemicznego, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości (wyrok NSA z 8 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1918/18, uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19; jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W związku z powyższym należy stwierdzić, że zarzut naruszenia art. 45 Konstytucji RP w zw. z art. 183 § 2 ust. 2 p.p.s.a. nie jest zasadny. Na marginesie należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny bada podstawy skargi kasacyjnej jedynie w zakresie przepisów wyraźnie powołanych. Użycie w zarzucie zwrotu "między innymi" nie pozwala na kontrolę kasacyjną szerszą, niż z punktu widzenia powołanego przepisu oraz wskazanego sposobu jego naruszenia (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2875/17). Ponadto sformułowanie w skardze kasacyjnej takiego zwrotu sugeruje, że Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu skargi kasacyjnej powinien objąć swą analizą również inne kwestie poza wprost wskazanymi przez skarżącego kasacyjnie Jest to jednak niedopuszczalne z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej oraz jej uzasadnieniem.

Podsumowując tę część rozważań należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził wystąpienia przesłanek nieważności postępowania, które w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że jej autor oparł postawione w niej zarzuty na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a.

Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego.

Skarżący kasacyjnie zarzuca naruszenie wielu przepisów postępowania administracyjnego, to jest: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. (punkt III.a petitum skargi kasacyjnej), art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. (punkt III.b petitum skargi kasacyjnej) oraz art. 107 § 3 k.p.a. (punkt III.c petitum skargi kasacyjnej).

Skarga kasacyjna, będąca szczególnym pismem procesowym, tj. wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, powinna zawierać stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 p.p.s.a. nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale i ich uzasadnienie. Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych.

Wskazać jeszcze trzeba, że o skuteczności zarzutu naruszenia przepisów postępowania nie decyduje każde uchybienie przepisów postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy.

W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów - szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć Sąd I instancji, nie wskazując konkretnie, na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny – por. np. wyrok NSA z 19 grudnia 2014 r., II FSK 2957/12 i powołane tam orzecznictwo).

Należy stwierdzić, że skarga kasacyjna nie spełnia powyższych wymagań w odniesieniu do wskazanych zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Uzasadnienie w tym zakresie nie odwołuje się do treści tych przepisów, a tym bardziej nie wskazuje, w jaki sposób zostały one naruszone ani jaki wpływ na rozstrzygnięcie miało naruszenie tych przepisów.

Nie wiadomo zatem w istocie rzeczy, w jaki sposób Sąd I instancji uchybił tym przepisom. Odnotować należy przy tym, że skarżący kasacyjnie nie wskazuje, w jakim zakresie nie został zebrany materiał dowodowy i jakie istotne okoliczności sprawy nie zostały wyjaśnione.

Nie może odnieść pożądanego skutku uzasadnianie naruszenia art. 75 § 1 k.p.a., mówiącego w sposób ogólny o tym, co może być dowodem, oraz naruszenia art. 78 § 1 k.p.a., mówiącego o konieczności uwzględnienia żądania strony dotyczącego przeprowadzenia dowodu, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, poprzez wskazywanie, że naruszono te przepisy poprzez nieuwzględnienie prawdziwych relacji rodzinnych K. G. z babcią, matką, ojcem i dziadkiem, brak właściwej oceny stanu zdrowia K. G. i jego potrzeb, w kontekście wskazanego przez opiekunkę prawną Domu Pomocy Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K..

Również zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dowodów, na których organ się oparł oraz brak wskazania przyczyn, z powodu których organ innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, nie może odnieść skutku w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja jest opatrzona stosownym uzasadnieniem faktycznym, które spełnia wymagania wynikające z art. 107 § 3 k.p.a.

Należy uznać za prawidłową ocenę Sądu I instancji, że w niniejszej sprawie zgromadzono pełny materiał dowodowy pozwalający na poczynienie ustaleń. Ustalono bowiem sytuację, w jakiej znajduje się K. G. Zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia i został on przez organy prawidłowo oceniony. Brak jest podstaw do kwestionowania rzetelności postępowania dowodowego i prawidłowości ustaleń stanowiących podstawę wydanych w sprawie decyzji.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 p.p.s.a., należy wyjaśnić, że powyższe przepisy nie mogą stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej, gdyż błąd w postaci uwzględnienia lub oddalenia skargi sąd pierwszej instancji popełnia w fazie wcześniejszej, niż etap orzekania, czyli w fazie kontroli zaskarżonego aktu lub czynności poprzedzającej wydanie orzeczenia. Podstawą skargi kasacyjnej, wymienioną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., mogą być jedynie przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, a nie przepisy określające samo rozstrzygnięcie. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy sąd nadał rozstrzygnięciu inną formułę, niż przewidziana w przepisie. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 174 pkt 2 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. przez pominięcie przez Sąd zebranego w sprawie materiału, co spowodowało wydanie wadliwego orzeczenia, należy stwierdzić, że art. 174 pkt 2 p.p.s.a. określa podstawy skargi kasacyjnej, zatem nie może być naruszony przez sąd I instancji.

W myśl art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny ustalił lub przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA z 28 września 2010 r., I OSK 1605/09; z 13 października 2010 r., II FSK 1479/09). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymagane przez art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz poddaje się kontroli instancyjnej.

Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. może być uzasadniony, jeżeli sąd nie zauważy lub nie weźmie pod uwagę niewskazanego w skardze naruszenia lub niezastosowania istotnego dla sprawy przepisu prawnego albo pominie ważną okoliczność faktyczną. Chodzi zatem o takie sytuacje, które wskazują na to, że w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne a przy tym oczywiste, że bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku, względnie gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy zarzuty bądź powołała dowody, które zostały przez sąd wojewódzki pominięte (wyrok NSA z 11 stycznia 2022 r., III OSK 2548/21). Nie chodzi zaś o przypadki, w których sąd wojewódzki ocenił wszystkie doniosłe prawnie okoliczności w ramach prawidłowo przyjętego stanu sprawy, jednakże ocena ta była błędna (popełniony został błąd wykładni lub subsumcji). Taka sytuacja w sposób oczywisty nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie.

Podsumowując tę część rozważań należy stwierdzić, że wszystkie zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się niezasadne.

Zarzuty naruszenia prawa materialnego są ze sobą powiązane poprzez to, że u ich podstaw leży teza, że skarżący powinien być skierowany do Domu Pomocy Społecznej dla osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K. Uzasadnia to łączne rozpoznanie tych zarzutów.

Wskazać należy, że art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.), zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej, stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zgodnie z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Zatem system pomocy społecznej obowiązujący w Polsce opiera się na założeniu, że służy ona wspieraniu osób w wysiłkach mających na celu zaspokojenie ich potrzeb we współdziałaniu z tymi osobami. Zasadą jest także i to, że to organ pomocy społecznej, po rozeznaniu potrzeb danej osoby i możliwości udzielenia pomocy w ich zaspokojeniu podejmuje decyzje o udzieleniu odpowiedniego świadczenia spośród katalogu zawartego w art. 36 ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 54 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej osobę przenoszoną kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej. Taki zapis ustawowy jest podyktowany koniecznością zapewnienia - w trudnym momencie życiowym, jakim jest dla osoby w podeszłym wieku lub chorej opuszczenie dotychczasowego miejsca zamieszkania i znalezienie się w całkowicie obcym, niejednokrotnie trudnym otoczeniu - jak największego komfortu psychicznego, chociażby poprzez umożliwienie regularnych kontaktów z rodziną, czy znajomymi. W takiej sytuacji odległość placówki od miejsca zamieszkania ma znaczenie kluczowe. Skarżący zamieszkiwał w K., wsi położonej w województwie pomorskim, a skierowany został do placówki w S. G., miejscowości położonej także w obrębie województwa pomorskiego. Obie miejscowości dzieli 88 km.

Nie ma powodów do kwestionowania stwierdzenia organów, że placówka ta jest położona blisko miejsca zamieszkiwania osoby kierowanej. Ponadto, w pobliżu miejsca zamieszkania skarżącego znajduje się inny DPS zlokalizowany w W., tj. w odległości 250 km. Oba ośrodki spełniają wymagania wobec K. G., który jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki i pomocy osób trzecich. Cierpi na porażenie mózgowe dziecięce czterokończynowe, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość i niedobór masy ciała.

Sąd I instancji zauważył, że nie zaistniały obiektywne przyczyny, takie jak brak wolnych miejsc, czy specjalistyczny profil placówki, które uzasadniały poszukiwanie odpowiedniego domu pomocy społecznej w znacznej odległości od miejsca zamieszkania K. G. (i jego rodziny), bowiem wskazana przez skarżącego placówka była znacznie bardziej oddalona od miejsca zamieszkania K. G.

Należy zauważyć, że Sąd I instancji dogłębnie zbadał sytuację K. G., czemu dał wyraz w obszernym uzasadnieniu. Twierdzenia zawarte w skardze kasacyjnej są jedynie powtórzeniem zarzutów podniesionych w skardze. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, wskazano DPS w K. jako "wyselekcjonowany obiekt przez opiekunkę prawną A. K. spośród bardzo wielu innych ośrodków z powodu możliwości realizacji indywidualnych potrzeb K. G. w zakresie stopnia jego niepełnosprawności, potrzeb edukacyjnych, możliwości rozwojowych." Skarżący kasacyjnie jednak nie wskazuje, czym obiekt ten różni się na korzyść od ośrodków zaproponowanych przez organ. Sąd I instancji brak tej zależności zauważył, wskazując, że skarżący próbował jedynie polemizować z decyzją organów, nie przedstawiając żadnych logicznych argumentów, które by przemawiały za słusznością wyboru DPS w K.. Organy zaproponowały dwa ośrodki, których działalność jest tożsama z ośrodkiem zaproponowanym przez skarżącą. W ocenie Sądu I instancji, nie było podstaw do zakwestionowania twierdzenia, że zarówno DPS w S. G., jak i DPS w W. nie posiadają wystarczających kwalifikacji do opieki nad K. G.. Argumentów podważających ocenę Sądu I instancji nie przedstawiono w skardze kasacyjnej. Należy podkreślić, że z art. 54 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika wprost, że osobę kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej. Z przepisu tego wynika wprost, że odległość domu pomocy społecznej odpowiedniego typu od miejsca zamieszkania osoby kierowanej jest podstawowym kryterium wyboru domu pomocy społecznej. Od wyboru domu pomocy społecznej na podstawie tego kryterium można odstąpić jedynie wówczas, gdy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę wybrania domu pomocy społecznej innego, niż położony najbliżej miejsca zamieszkania.

Skarżący kasacyjnie wskazał, że A. K., opiekun prawny skarżącego, deklaruje zmianę miejsca swojego zamieszkania i pracy właśnie z uwagi na usytuowanie Domu Pomocy Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego deklaracja zmiany miejsca zamieszkania oraz zamiaru podjęcia pracy w nowym miejscu zamieszkania nie uzasadnia uznania, że osoba powinna być skierowana do domu pomocy społecznej zlokalizowanego w pobliżu deklarowanego nowego miejsca zamieszkania. Deklaracja taka dotyczy bowiem zdarzeń przyszłych i niepewnych i od takich zdarzeń nie można uzależniać wyboru domu pomocy społecznej.

Na akceptację nie zasługuje argumentacja skarżącego kasacyjnie, że odmowa skierowania K. G. do Domu Pomocy Społecznej dla osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K. jest bezpodstawna ze względu na to, że skarżącego nie będą mogli odwiedzać członkowie rodziny, którzy i tak się nim nie interesowali.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafna jest konstatacja Sądu I instancji, że abstrahując od tego, czy skarżący będzie w przyszłości odwiedzany przez najbliższych w ośrodku bliżej zlokalizowanym, niż ośrodek w K., umieszczenie strony w preferowanym ośrodku ponad wszelką wątpliwość wykluczy podtrzymywanie więzi rodzinnych. Jeżeli bowiem najbliżsi poza siostrą nie byli w stanie odwiedzić go w niedaleko położonym szpitalu, to tym bardziej nie zdecydują się oni na wyjazd w tym celu na teren województwa lubelskiego. Wybór ośrodka w S. G. nie daje wprawdzie żadnej pewności co do odwiedzin, niemniej jednak możliwość taka nadal pozostanie realna.

Podsumowując tę część rozważań należy stwierdzić, że Sąd I instancji akceptując ocenę organów administracji co do wyboru ośrodka w S. G. i braku uzasadnienia dla skierowania skarżącego do Domu Pomocy Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K. nie naruszył przepisów prawa materialnego wskazanych w punkcie IV petitum skargi kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.