Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1041/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 39
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 13 maja 2022 r., znak SKO.PS/4110/230/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. G. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 13 maja 2022 r. znak SKO.PS/4110/230/2022 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta C. z 22 lutego 2022 r. nr OPS.26324/11/2021/P.DM.5102.251.2022, którą odmówiono skarżącej przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do wizyty okulistycznej.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Pismem z 23 listopada 2021 r. skarżąca wystąpiła do organu I instancji z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na wizytę okulistyczną dla dzieci.

W rozpoznaniu tego żądania, Burmistrz Miasta C. decyzją z 22 lutego 2022 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że w toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w sprawie ustalono, że skarżąca spełnia przesłanki dochodowe do przyznania jej zasiłku celowego, bowiem dochód na osobę wynosi 486,11 zł, jednak, nawet spełnienie przez stronę kryteriów przyznawania świadczeń nie obliguje organu do wydania decyzji pozytywnej dla wnioskodawcy. Burmistrz podkreślił, że skarżąca jest osobą regularnie korzystającą z pomocy społecznej, otrzymała pomoc na żywność, zasiłki celowe m.in. na remont, wydatki mieszkaniowe, termę gazową. Organ nie jest w stanie pozytywnie rozpatrzyć kolejnego wniosku o dofinansowanie do wizyty okulistycznej dla dzieci – A. G. i A. G.1. Dzieci te, są uczennicami szkół, co oznacza, że podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu i mają prawo do skorzystania z wizyty okulistycznej w ramach bezpłatnej opieki zdrowotnej. Jak zaznaczono, organ nie finansuje prywatnych wizyt lekarskich, jeśli są one dostępne bezpłatnie. Burmistrz wskazał, że musi limitować rozmiar przyznawanej pomocy z uwagi na ograniczone środki.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od opisanej wyżej decyzji, organ II instancji decyzją z 13 maja 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Kolegium Odwoławcze podzieliło ustalenia organu I instancji odnośnie do wysokości dochodu w rodzinie skarżącej. Podkreśliło natomiast, że rozstrzygnięcie w kwestii zasiłku celowego, zapada w ramach uznania administracyjnego. Organ ma prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłaszanych przez nich żądań.

Jak wskazało SKO w Krakowie, z akt sprawy wynika, że dzieci skarżącej realizują obowiązek szkolny, stąd na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 17 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, mogą korzystać ze świadczeń medycznych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Organ II instancji podkreślił, że uprawnienia wynikające z ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń. Jak ustalono w toku postępowania, skarżąca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, zdolną do podjęcia zatrudnienia. Nie wykazuje ona jednak żadnej aktywności w celu zmiany sytuacji, w której się znajduje. W aktach sprawy brak jakiejkolwiek dokumentacji medycznej, która uzasadniałaby stanowisko, że stan zdrowia skarżącej wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję skarżąca podniosła, że nie zgadza się z organami orzekającymi w jej sprawie. Zdaniem skarżącej, to pacjent wybiera lekarza, a nie odwrotnie. Skarżąca zdecydowała się na prywatną wizytę, bowiem straciła zaufanie do lekarzy pracujących w strukturze NFZ z powodu zaprzestania przez nich udzielania pomocy medycznej w ciągu ostatnich dwóch lat i doprowadzenia do dwustu tysięcy nadmiarowych zgonów. Skarżąca skonstatowała, że ona i jej dzieci nie będą leczyć się u takich osób i nie korzystają z publicznego ubezpieczenia zdrowotnego, co – zdaniem skarżącej – przy okazji odciąża podatników. Skarżąca zaznaczyła, że jej potrzeba jest uzasadniona, bo na wizytę okulistyczną oczekuje się średnio około 2 lata. Dodała, że nie ma dla niej pracy na poziomie jej kwalifikacji i doświadczenia, a nawet ośrodek pomocy społecznej nie chciał zaprosić jej na rozmowę kwalifikacyjną, mimo propozycji świadczenia pracy złożonej przez skarżącą. Wskazała ponadto, że jest nieuleczalnie chora. Końcowo zaakcentowała, że ciągle rosną koszty życia, a poziom pomocy ludziom potrzebującym maleje. Prawo do godnego życia to natomiast podstawowe prawo człowieka, co wynika z Konstytucji RP, Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Deklaracji Praw Dziecka oraz ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych.

Odpowiadając na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

W piśmie z 9 sierpnia 2022 r. skarżąca wyszczególniła, że w lipcu 2022 r. skorzystała z prywatnej opieki okulistycznej dla siebie i córki, za co zapłaciła 200 zł i wykupiła leki na kwotę 54,89 zł. Podkreśliła, że w ramach NFZ też musiałaby zapłacić za leki, bowiem nie rozdają ich za darmo. Zaznaczyła, że jej rolą, jako matki, jest poszukać rozwiązania najlepszego dla dzieci. Z kolei w piśmie z 17 października 2022 r. podniosła zarzuty znęcania się psychicznego, fizycznego i ekonomicznego nad nią i jej rodziną przez dyrektora ośrodka pomocy społecznej. Wskazała, że domaga się zwiększenia pomocy dla Polaków na taki poziom, w którym Polacy będą mieli za co nakarmić swoje dzieci i zapłacić podstawowe rachunki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy zdalnej, stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.).

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi, Sąd uznał, że okazała się ona niezasadna. Sąd nie dostrzegł naruszeń prawa, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowił art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej: ustawa). Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Jak wynika z art. 8 ust. 1 ustawy, przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę. Powołany przepis bowiem wskazuje w punkcie 2. (dotyczącym kryterium dochodowego na osobę w rodzinie), że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł.

Zaakcentować należy, że skoro zasiłek celowy "może być" przyznany (art. 39 ust. 1 ustawy), to ze wskazanej regulacji jasno wynika, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach tzw. uznania administracyjnego. Decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie będzie mogła być uznana za dowolną wtedy, gdy orzekający organ ustali zgodnie z art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej: K.p.a.) wszystkie istotne okoliczności dla treści rozstrzygnięcia wydawanego na podstawie art. 39 ustawy (por. wyrok NSA z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20). Co należy szczególnie podkreślić, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Należy ponadto zauważyć – na co trafnie położyło akcent Kolegium Odwoławcze orzekające w kontrolowanej sprawie – że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika z postanowień art. 4 ustawy, a pomoc społeczna nie może stanowić źródła utrzymania i zaspokojenia wszystkich potrzeb beneficjentów.

W realiach kontrolowanej sprawy organy w sposób niekwestionowany przez skarżącą ustaliły sytuację życiową jej rodziny oraz fakt spełnienia kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania zasiłku celowego. Oceniając materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie stwierdzić trzeba, że czynności organu I instancji poprawnie zostały ukierunkowane na pozyskanie wiedzy o tych wszystkich okolicznościach faktycznych, które były istotne dla tej sprawy (dochody skarżącej, liczba osób w rodzinie, sytuacja zdrowotna, realizowanie przez dzieci obowiązku szkolnego – ustalone w ramach wywiadu środowiskowego). Co więcej, w aktach sprawy znajduje się pismo z 16 grudnia 2021 r., doręczone skarżącej 7 stycznia 2022 r., w którym organ pouczył skarżącą o możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów i wskazał, że zebrany materiał dowodowy skutkować będzie wydaniem decyzji niezgodnej z treścią wniosku. Korzystając z uznania administracyjnego, organy odmówiły przyznania wnioskowanego świadczenia. Podkreślić należy, że motywy tego rozstrzygnięcia organy jasno wskazały w uzasadnieniach przedmiotowych decyzji. Po pierwsze zaakcentowano, że skarżąca regularnie korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej, otrzymując zasiłki m.in. na żywność i na wydatki mieszkaniowe. Po drugie organy zauważyły, że dzieci skarżącej są objęte ubezpieczeniem zdrowotnym, w związku z czym mają prawo do skorzystania z wizyty okulistycznej w ramach bezpłatnej opieki zdrowotnej. Kolejno Kolegium dodało, że skarżąca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, zdolną do podjęcia zatrudnienia. Mając zatem na uwadze niesporne w sprawie ustalenia stanu faktycznego oraz wskazanie konkretnych motywów rozstrzygnięcia odmownego, nie sposób dopatrzyć się przekroczenia przez organy ram uznania administracyjnego. Argumenty wysunięte zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji są racjonalne i zbieżne z treścią materiału dowodowego. Co należy podkreślić, zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 17 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1285 ze zm.) uczniowie w rozumieniu przepisów o systemie oświaty niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Zgodnie natomiast z zasadą wyrażoną w art. 67 ust. 2 powołanej uprzednio ustawy, osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, po zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego uzyskuje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Fakt, że mimo dostępu do świadczeń z publicznej opieki zdrowotnej, dzieci skarżącej z nich nie korzystają, stanowi wybór skarżącej. Nie odbierając skarżącej prawa do takiego kierowania postępowaniem, należy zwrócić uwagę, że wybór skarżącej powinien być poprzedzony analizą wszystkich okoliczności, w tym nie tylko czynników związanych z budową zaufania do konkretnej grupy lekarzy, ale także – a być może przede wszystkim – możliwości finansowych rodziny. Skarżąca powinna mieć świadomość, że jej decyzja niesie ze sobą w konsekwencji konieczność wyłożenia odpowiedniej kwoty pieniężnej. O kwotę tę w pierwszej kolejności powinna wystarać się skarżąca. Z subsydiarnego charakteru pomocy społecznej wynika bowiem, że jej celem jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Jeżeli zatem skarżąca rezygnuje z należnych jej świadczeń z opieki zdrowotnej, a następnie wnioskuje o przyznanie pomocy na korzystanie z tych świadczeń prywatnie, to za uzasadnione należy uznać konstatacje organów uznające powyższe za jeden z powodów wydania decyzji odmawiającej przedmiotowego zasiłku celowego. Podobne stanowisko podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w prawomocnym wyroku 9 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Po 816/17. Sąd ten podkreślił, że sytuacja, w której skarżący nie zamierza korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych w całości ze środków publicznych, lecz chciałby korzystać z odpłatnych porad lekarskich nie uzasadnia w żadnym razie sfinansowania tego rodzaju oczekiwań strony ze środków przeznaczonych na pomoc społeczną, a więc na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. Wyjaśnić należy, że po stronie wnioskodawcy ubiegającego się o wnioskowaną pomoc z pomocy społecznej, nie istnieje roszczenie o przyznanie tegoż świadczenia, w tym także w żądanej wysokości (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 listopada 2001 r., sygn. akt SK 15/01). Na marginesie warto zauważyć, że kwotę na opłacenie – zgodnie z własnym wyborem – korzystania z prywatnej opieki okulistycznej skarżąca ostatecznie wyłożyła, co przyznała w piśmie z 9 sierpnia 2022 r.

Zwrócić należy też uwagę, że niczym niepoparte są te twierdzenia skarżącej, w których wskazuje, że jest osobą długotrwale i nieuleczalnie chorą, a stan zdrowia wyklucza ją z wielu możliwości pracy. W aktach rozpoznawanej sprawy brak jest bowiem jakichkolwiek dokumentów obrazujących wpływ jej stanu zdrowia na możliwość podjęcia pracy zarobkowej. W jednym miejscu skarżąca podnosi, że "choruje na chorobę wzroku" (k. 9 akt administracyjnych), zaś innym razem, że jest chora na "chorobę Chrona-Leśniawskiego" (k. 31 akt sądowoadministracyjnych). Trudno zatem dać wiarę skarżącej w tej materii i jako zasadne należy uznać położenie przez organ w uzasadnieniu decyzji akcentów na możliwość podjęcia przez skarżącą próby samodzielnego rozwiązania własnych potrzeb finansowych. Stwierdzenie to jest tym bardziej zasadne, gdy weźmie się pod uwagę treść wywiadu środowiskowego sporządzonego w sprawie ostatecznie zakończonej decyzją SKO z 13.05.2022 r. (SKO.PS/4110/232/2022), z którego wynika (k. 10v) ustalenie organu, iż skarżącej zaoferowana została praca na miejskim basenie oraz w bibliotece, a odmowa podjęcia tej pracy motywowana była "sytuacją epidemiologiczną", przy jednoczesnym zadeklarowaniu przez skarżącą możliwości podjęcia pracy polegającej na sprzątaniu klatki schodowej w miejscu zamieszkania.

W odniesieniu do pozostałych zarzutów skargi Sąd zauważa, że samo zacytowanie przez skarżącą przepisów Konstytucji, umów międzynarodowych i ustaw, statuujących ogólne zasady prawa oraz uprawnienia człowieka i obywatela, nie jest podstawą do zakwestionowania rozstrzygnięcia organów na gruncie okoliczności konkretnej, niniejszej sprawy. Końcowo należy zauważyć, że wbrew wywodom skargi, wniosek skarżącej dotyczył przyznania zasiłku celowego na wizytę okulistyczną dla dzieci (karta 8 akt administracyjnych), a nie zarówno dla dzieci, jak i skarżącej.

Podsumowując, orzekające organy administracji publicznej słusznie zauważyły i przyjęły, że muszą dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów pomocy społecznej. Z jednej strony muszą brać pod uwagę liczbę wpływających wniosków, z drugiej – możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone. Są to okoliczności znane organowi z urzędu, a zarazem znane powszechnie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08; wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1458/08, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2012 r., sygn. I OSK 1064/12). Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia.

Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy należało stwierdzić, że decyzje organów obu instancji nie były arbitralne, lecz podjęte zostały z poszanowaniem mających zastosowanie przepisów materialnoprawnych oraz przepisów procedury, w tym w szczególności z uwzględnieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Organy podały motywy, którymi kierowały się w ocenianej sprawie, wyjaśniając, przy uwzględnieniu jakich okoliczności i przepisów prawnych, skarżącej odmówiono zasiłku celowego. Analiza natomiast akt sprawy jednoznacznie wskazuje, że kontrolowane decyzje wydane zostały w oparciu o całokształt materiału dowodowego sprawy, który pozyskany został w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i przy jednoczesnym zaprezentowaniu prawidłowej oceny tego materiału.

Mając powyższe na względzie, Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.)