Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 256/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2006-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Oddalono skargę
Oddalono skargę
Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 17 października 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Markiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Asesor WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant Referendarz sądowy Małgorzata Kowalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2006 roku sprawy ze skargi G. S., M. K., E. S., K. C., A. S. i J. S. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenie swej niewłaściwości do rozpoznania sprawy i zwrot wniosku w sprawie zwrotu nieruchomości 1. oddala skargę G. S., M. K., E. S., K. C.; 2. odrzuca skargę A. S. i J. S.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] podjętym na podstawie art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jedn. Dz.U.nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm. ) Prezydent Miasta Ł. wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej po rozpatrzeniu wniosku G. S., M. K. i K. C. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A o pow. 5045 m2 – stwierdził swą niewłaściwość w sprawie oraz zwrócił wniosek Z. C., działającemu w imieniu wyżej wymienionych.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że pismem z dnia 8 marca 2001r. G. S., M. K. i K. C. wystąpiły do Prezydenta Miasta Ł. wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej o zwrot części nieruchomości o powierzchni 0,5045 ha lub o przyznanie w ramach zamiany gruntu w innym miejscu oraz o odszkodowanie za szkodę poniesioną wskutek bezprawnej sprzedaży ich gruntu.

W piśmie z dnia 27 marca 2001r. strony zakwestionowały zaświadczenie z dnia 22 lutego 1974r. Urzędu Powiatowego – Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu dla Powiatu [...], którym stwierdzono, że cała nieruchomość o pow. 5,4442 ha, w skład której wchodziła część ich gruntu o pow. 0,5045 ha, jest własnością Skarbu Państwa. W związku z tym wnioskodawczynie wniosły o "ustosunkowanie się do tego dokumentu oraz skorygowanie obszaru zawartego w tym zaświadczeniu".

Postanowieniem z dnia [...] organ I instancji odmówił zmiany zaświadczenia z dnia 22 lutego 1974r. stwierdzającego, że nieruchomość rolna nr 1 o pow. 5,4442 ha oznaczona na mapie z dnia 27 października 1967r. nr ew.[...], położona we wsi A. gm. A., jest przeznaczona na cele reformy rolnej w myśl przepisów art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. nr 3, poz. 13 ) i nie posiada urządzonej księgi wieczystej.

Na powyższe postanowienie wniosły zażalenie wnioskodawczynie oraz E. S., po rozpatrzeniu którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowieniem z dnia [...] uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i umorzyło postępowanie I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 czerwca 2005r. sygn. II SA/Łd 423/04 oddalił skargę G. S., K. C. oraz M. K. na postanowienie SKO z dnia [...].

Organ podniósł, że Sąd w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że żądanie skarżących o zwrot wyżej wskazanej nieruchomości, względnie przyznanie nieruchomości zamiennej lub wypłacenie odszkodowania za szkodę poniesioną wskutek bezprawnej sprzedaży ich gruntu, nie zostało rozpatrzone przez właściwy organ administracji publicznej.

Po otrzymaniu w/w wyroku WSA oraz akt sprawy organ przeprowadził rozprawę administracyjną, na której pełnomocnik wnioskodawczyń – Z. C. oświadczył, że precyzuje wniosek z dnia 8 marca 2001r. w ten sposób, iż żąda odszkodowania za bezprawnie przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A o pow. 5045 m2.

Rozpatrując powyższy wniosek organ stwierdził, iż przedmiotem roszczenia jest grunt, stanowiący część gospodarstwa rolnego nabytego aktem notarialnym Rep. A. Nr [...] z dnia 9 lipca 1959r. przez J. i G. małż. S. od B. S., dla którego Sąd Rejonowy w Z. prowadzi księgę wieczystą KW [...]

Z załączonego przez wnioskodawców odpisu tejże księgi wynika, że wpisy w niej dotyczą gospodarstwa rolnego o pow. 2,4415 ha położonego we wsi A. i jako współwłaściciele we wspólności ustawowej wpisani są J. S. i G. S.

Zdaniem wnioskodawców, w skład przedmiotowego gospodarstwa wchodzi grunt o pow. 5045 m2 położony w Ł. przy ul. A, stanowiący część nieruchomości, którą Prezydent Miasta Ł. działający w imieniu Skarbu Państwa oddał w użytkowanie wieczyste osobom trzecim aktem notarialnym Rep. A. [...] z dnia 26 listopada 1999r.

Z treści tego aktu wynika, że przedmiotem umowy była nieruchomość położona w Ł. przy ul. A nr., oznaczona na mapie nr [...] jako działki nr 124/2 i 130/2 o łącznej powierzchni 55983 m2. W dacie sporządzania umowy dla przedmiotowej nieruchomości urządzona była księga wieczysta KW[...] , w której Skarb Państwa wpisany był jako właściciel na podstawie zaświadczenia Urzędu Powiatowego w Ł. z dnia 22 lutego 1974r., stwierdzającego, że przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisu art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. z 1945r. nr 3, poz. 13 ).

Organ stwierdził, że wnioskodawcy - mimo wezwań organu - nie przedłożyli żadnego dokumentu, określającego granice gospodarstwa rolnego nabytego przez J. i G. małż. S. w 1959r., a zatem nie udowodnili, że przedmiot wniosku stanowi część nieruchomości uregulowanej w KW[...].

Okoliczność ta i tak, w ocenie organu, nie ma znaczenia wobec faktu, że żądanie wnioskodawców dotyczące ustalenia odszkodowania za bezprawnie przejętą przez Skarb Państwa nieruchomość, nie podlega rozpoznaniu w trybie postępowania administracyjnego, bowiem źródłem żądania nie jest decyzja administracyjna.

Zdaniem organu rozstrzygnięcie wniosku o odszkodowanie może nastąpić jedynie w drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym, dlatego też zgodnie z art. 66 § 3 kpa orzeczono, jak wyżej.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosły G. S., E. S., M. K. i K. C. reprezentowane przez pełnomocnika w osobie Z. C.

Domagano się w nim uchylenia postanowienia, nakazania na koszt organu zlecenia uprawnionemu geodecie sporządzenia mapy do celów prawnych, nakazania Prezydentowi Miasta Ł. zawarcia ze spadkobiercami J. i G. małż. S. ugody notarialnej i wypłacenia odszkodowania za zabrane bezprawnie i sprzedane osobom trzecim grunty.

Podstawy żądania skarżące upatrują w fakcie, iż pracownik Starostwa Powiatowego w Ł. popełnił błąd, wystawiając w dniu 22 lutego 1974r. zaświadczenie stwierdzające, iż gospodarstwo po Niemcu E. P. o pow. 4,64 ha przeznaczone jest na cele reformy rolnej, ponieważ to stwierdzenie zostało wydane w 1947r. i ujawnione w księdze wieczystej. Całe to gospodarstwo Dokumentem nadania ziemi nr [...] przydzielone zostało na własność B. S.

B. S. część gruntów o pow. 1,68 ha sprzedał p. G., a pozostałą resztę o pow. 2,96 ha nabyli aktem notarialnym z dnia 9 lipca 1959r. J. i G. małż. S.

Tak więc, w ocenie skarżących, właścicielem tych gruntów w 1974r. byli małż. S., a nie Niemiec E. P.

Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., któremu przekazano do rozpatrzenia zażalenie, na podstawie art. 123 kpa, art.1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych ( tekst jedn. Dz.U. nr 79 z 2001r., poz. 856 ) oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz.U. nr 261 z 2004r., poz. 2603 ze zm. ) stwierdziło swą niewłaściwość w sprawie i przekazało sprawę zgodnie z właściwością Wojewodzie [...].

Wojewoda [...] po rozpatrzeniu zażalenia Z. C. - pełnomocnika G. S., M. K. i K. C. - postanowieniem z dnia [....] podjętym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu Wojewoda stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż nieruchomość, o której zwrot wnioskują skarżący, przeszła w całości na rzecz Skarbu Państwa z mocy samego prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. nr 3 z 1945r., poz. 13 ), co potwierdza wskazane wyżej zaświadczenie Urzędu Powiatowego w Ł. z dnia 22 lutego 1974r., które nie ma charakteru decyzji administracyjnej.

Wpis w księdze wieczystej własności Skarbu Państwa był więc tylko rejestracją stanu powstałego z mocy prawa, a zatem obalenie tego stanu nie może nastąpić w postępowaniu administracyjnym poprzez wydanie decyzji, a jedynie w drodze procesu cywilnego.

Stosownie do przepisów wskazanej wyżej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej jest właściwy do ustalania w postępowaniu administracyjnym decyzją odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa oraz przejęte bez odszkodowania, gdy obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Z powyższego – zdaniem organu – wynika, że roszczenie wnioskodawczyń nie jest roszczeniem o charakterze administracyjnym, gdyż w przedmiotowej sprawie podstawą do zgłoszenia żądań nie jest decyzja administracyjna.

W tej sytuacji Wojewoda stwierdził, że organ I instancji prawidłowo uznał swą niewłaściwość do rozpoznania wniosku, a właściwym w sprawie wskazał sąd powszechny, dlatego też orzekł, jak wyżej.

Skargę na powyższe postanowienie Wojewody [...] wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego G. S., M. K., E. S., K. C., reprezentowana przez swego męża Z. C. oraz A. S. i J. S., domagając się uchylenia rozstrzygnięć wydanych przez organy obu instancji, wypłacenia odszkodowania za bezprawne zajęcie i sprzedanie ich gruntów oraz zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi ponowiono argumentację podniesioną we wniosku, piśmie uzupełniającym wniosek oraz w zażaleniu.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi G. S., M. K. i K. C. z przyczyn, o których mowa w zaskarżonym postanowieniu, a nadto o odrzucenie skargi E. S., A. S. i J. S., ponieważ nie byli oni wnioskodawcami, jak również stronami przedmiotowego postępowania. Podniesiono ponadto, iż sprawa wydania wnioskodawczyniom zaświadczenia o żądanej treści jest prowadzona przez Prezydenta Miasta Ł. wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej w odrębnym postępowaniu administracyjnym.

W dodatkowo złożonym piśmie z dnia 12 czerwca 2006r. skarżący polemizują ze stanowiskiem organu, stwierdzając, iż w ich ocenie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dają podstawę uprawniającą Prezydenta Miasta Ł. do załatwienia sprawy zwrócenia lub wypłacenia odszkodowania za bezprawne zabranie i sprzedanie gruntów skarżących.

Podnieśli ponadto, iż E., A. i J. S. są spadkobiercami po zmarłym J. S. i wraz z pozostałymi spadkobiercami domagają się odszkodowania.

Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku skarżący złożyli pismo Prezydenta Miasta Ł. skierowane do [...] Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] z którego wynika między innymi, że dokumentacja przedmiotowej sprawy została przesłana postanowieniem SKO z dnia [...] do [...] Urzędu Wojewódzkiego, a nadto że wnioskodawcy nie przedstawili temu organowi dokumentu określającego położenie i granice nieruchomości rolnej nabytej przez J. i G. małż. S. aktem notarialnym z dnia 9 lipca 1959r., co uniemożliwia określenie przedmiotu roszczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art. 1 § 2 wymienionej ustawy ).

Podobne unormowanie zawiera ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), powoływana dalej w skrócie jako p.p.s.a.

Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując przewidziane ustawą środki.

Artykuł 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W przedmiotowej sprawie kontroli, z punktu widzenia legalności, podlega postanowienie organu wydane w trybie art. 66 § 3 kpa, którym organ stwierdził swą niewłaściwość w sprawie i zwrócił wniosek o ustalenie odszkodowania za nieruchomość osobom go składającym.

Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez organ w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, iż brak jest podstaw prawnych do rozpatrywania zgłoszonego żądanie na drodze postępowania administracyjnego.

Wnioskodawcy stanowisko swe wywodzą przede wszystkim z treści zaświadczenia Urzędu Powiatowego – Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu dla Powiatu [...] z dnia 22 lutego 1974r., którym stwierdzono, że nieruchomość o powierzchni 5,4442 ha, w skład której - zdaniem wnioskodawców - ma wchodzić część ich gruntu o powierzchni 0,5045 ha, jest własnością Skarbu Państwa.

Sprawa dotycząca zmiany treści tego zaświadczenia została rozstrzygnięta w sposób prawomocny poprzez oddalenie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], którym uchylono postanowienie organu I instancji odmawiające zmiany tegoż zaświadczenia i umorzono postępowanie I instancji.

Jako przyczynę umorzenia wskazano bezprzedmiotowość spowodowaną tym, iż przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego regulują kwestię wydawania zaświadczeń, natomiast brak jest unormowań mogących stanowić podstawę prawną do zmiany zaświadczenia. Uznano, iż przepisy art. 217 § 1 i 219 kpa pozwalają wyłącznie na wydanie zaświadczenia na wniosek osoby ubiegającej się o nie, na odmowę wydania zaświadczenia i odmowę wydania zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 2 czerwca 2005r. wydanym w sprawie II SA/Łd 423/04, rozpatrując skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, argumentację tę podzielił i skargę oddalił.

W chwili obecnej należy podnieść, iż kwestia wydania przez Prezydenta Miasta Ł. wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, dotycząca wydania nowego zaświadczenia, uwzględniającego - zdaniem wnioskodawców - faktyczny stan prawny, które stanowiłoby podstawę do zmiany zapisów w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej w Sądzie Rejonowym w Ł., nie jest ostatecznie załatwiona.

Wynika to zarówno z treści pisma [...] Urzędu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 16 lutego 2006r. znak: SP.V.7720/1/63/MW/06, kierowanego do Prezydenta Miasta Ł., znajdującego się w aktach administracyjnych, jak i z pisma z dnia 9 marca 2006r. przedłożonego przez skarżących na rozprawie w dniu 4 października 2006r., stanowiącego odpowiedź na ww.

Z pisma tego wynika między innymi, iż organ nie dysponuje aktualnie dokumentacją przedmiotowej sprawy z uwagi na przesłanie jej do [...] Urzędu Wojewódzkiego Wydziału Skarbu Państwa i Przekształceń Własnościowych.

Tak więc należy przyjąć, iż sprawa wydania zaświadczenia o treści oczekiwanej przez wnioskodawców jest nadal otwarta i podlega załatwieniu.

Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdza, że nie narusza ono obowiązującego prawa.

Po prawomocnym zakończeniu sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny sygn. II SA 423/04, na rozprawie wyznaczonej przez Prezydenta Miasta Ł. w Oddziale Wywłaszczeń i Zwrotów Nieruchomości Z. C., reprezentujący M. K., G. S., E. S. i K. C. zgłosił żądanie "odszkodowania za bezprawnie przejętą przez Skarb Państwa nieruchomość przy ul. A o pow. 5045 m2 i wydania decyzji administracyjnej".

Skarżący upatrują podstawy swego żądania w treści wskazanego wyżej "zaświadczenia" z dnia 22 lutego 1974r. oraz, jak wynika z treści pisma z dnia 12 czerwca 2006r., które zostało złożone w toku postępowania sądowoadministracyjnego , w treści art. 4 pkt 4, art. 11 i 11a ustawy z dnia 21 sierpnia 199r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz.U. nr 261 z 2004r., poz. 2603 ze zm. ).

W sprawie okolicznością poza sporem jest, iż organ nie wydawał żadnej decyzji, mocą której przejął na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, co do której skarżący zgłaszają roszczenia.

Stosownie do przepisów wskazanej wyżej ustawy o gospodarce nieruchomościami starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej jest właściwy do ustalania w postępowaniu administracyjnym, decyzją, odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa oraz przejęte bez odszkodowania, gdy obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Sąd podziela stanowisko organu, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstawy prawnej do skutecznego domagania się wskazanego wyżej odszkodowania przed organami administracji publicznej.

Przepisy, na które powołują się skarżący, nie mogą stanowić podstawy materialnoprawnej dochodzonego żądania, a jedynie wskazują reprezentanta Skarbu Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami.

Jeżeli natomiast skarżący istotnie wykażą, iż jako następcy prawni J. i G. małż. S., byli współwłaścicielami nieruchomości o powierzchni 0,5045 ha, która stanowiła część nieruchomości nabytej przez małżonków S. od B. S. umową sprzedaży zawartą w postaci aktu notarialnego z dnia [...] Rep. A Nr [...], która następnie w trybie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. nr 3, poz. 13 ze zm. ) i dekretu Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1946. o wpisywaniu w księgach hipotecznych ( gruntowych ) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej ( Dz.U. nr 39, poz. 233 ze zm. ) przeszła ex lege na rzecz Skarbu Państwa jako majątek poniemiecki, co uwidoczniono stosownym wpisem w księdze wieczystej, to roszczeń z tego tytułu winni oni dochodzić przed sądem powszechnym, w tym także z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece ( Dz.U. nr 19, poz. 147 ze zm. ) dotyczących rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych oraz usunięcia niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym.

Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę wniesioną przez G. S., M. K., E. S. i K. C. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...], jako bezpodstawną, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ).

Jednocześnie Sąd zwraca uwagę na to, że wbrew stanowisku organu E. S. była stroną w toku postępowania przed organami administracyjnymi, była reprezentowana przez pełnomocnika Z. C., wyczerpała postępowanie zażaleniowe, dlatego brak jest podstaw ku temu, by skargę jej odrzucić, gdyż to organ odwoławczy – zapewne przez oczywistą omyłkę – nie ujął tejże skarżącej treścią swej decyzji.

Sąd stwierdza natomiast, iż skarga wniesiona przez A. S. i J. S. - jako niedopuszczalna - podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 1 p.p.s.a., gdyż osoby te nie były dotychczas stronami postępowania.