Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 648/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2013-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6302 Kontyngenty taryfowe, pozwolenia, cła  antydumpingowe i inne ograniczenia w obrocie towarowym z zagranicą
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  1 pkt 2 w zw. z art. 135, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 51 ust. 2, art. 144 ust. 1 i 2, art. 173, art. 75 par. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1361
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze - tekst jednolity.
article: art. 247 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej z siedzibą [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia 17 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie cła antydumpingowego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] z dnia 12 kwietnia 2012 r., nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 kwietnia 2012 r., nr [...], kierowaną do "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W., Naczelnik Urzędu Celnego określił dla towarów objętych zgłoszeniem celnym nr [...] z dnia 20 października 2009 r. kraj pochodzenia – Chiny; określił wobec towaru stawkę cła antydumpingowego w wysokości 49 %; określił niezaksięgowaną kwotę cła antydumpingowego ostatecznego (A30), podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu w wysokości 523 686,00 zł oraz odstąpił od poboru odsetek wynikających z art. 65 ust. 5 ustawy - Prawo celne.

W uzasadnieniu organ wskazał, że agencja celna "B" Spedycja Międzynarodowa działająca w imieniu firmy "A" Sp. z o.o. zgłosiła celem objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu towar importowany z Tajwanu wg faktury z dnia 12 sierpnia 2009 r., nr [...] (krzem metaliczny). Towar został zakupiony od firmy "C" z Wielkiej Brytanii, jednak faktycznym eksporterem towaru była firma "D". Zgłoszenie zostało przyjęte i zaewidencjonowane pod w/w numerem. Jako kraj pochodzenia zadeklarowano Tajwan na podstawie świadectwa pochodzenia nr [...].

W związku z informacją z Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych OLAF Naczelnik Urzędu Celnego postanowieniem z dnia 20 października 2012 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie kontroli ww. zgłoszenia celnego.

W raporcie OLAF stwierdzono, iż tajwańskie firmy objęte dochodzeniem (m. in. firma "D" będąca faktycznym eksporterem przedmiotowego krzemu) importowały krzem z Chińskiej Republiki Ludowej do Tajwanu oraz ponownie eksportowały chiński krzem do Unii Europejskiej, deklarując jego tajwańskie pochodzenie. Stwierdzono, że badane spółki zajmowały się handlem, a nie produkcją krzemu. Sporządzono też suplement do raportu OLAF zawierający wyniki kontroli przeprowadzonych w wytypowanych spółkach.

Organ wskazał, że z treści raportu OLAF wynika , że partia towaru odprawiona przedmiotowym zgłoszeniem celnym jest nie tajwańskiego, a chińskiego pochodzenia, co pociągało za sobą konieczność innego określenia danych w zgłoszeniu celnym i nałożenie cła antydumpingowego.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Syndyk Masy Upadłości "A" Spółki z o. o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W.. Do odwołania dołączono postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. W. z dnia 9 marca 2012 r., sygn. akt X GU 86/12, którym Sąd ogłosił upadłość "A" Sp. z o.o. obejmującą likwidację majątku upadłego oraz wyznaczył na syndyka masy upadłości K. G..

Syndyk zarzucił powyższej decyzji naruszenie art. 220 ust 2 lit b WKC oraz art. 187 § 1, art. 191, art. 194 §1 i § 2 Ordynacji podatkowej, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia kraju pochodzenia - Chiny, stawki cła antydumpingowego w wysokości 49 %, niezaksięgowanej kwoty cła antydumpingowego.

Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia 17 lipca 2012 r., nr [...] , na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 73 ust. 1 Prawo celne utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy wskazał, że spór dotyczy kraju pochodzenia krzemu metalicznego i nałożonego nań cła antydumpingowego z uwagi na wyniki postępowania weryfikacyjnego, przeprowadzonego przez OLAF w zakresie pochodzenia krzemu metalicznego i unikania płacenia cła antydumpingowego. Z treści raportu OLAF i suplementu do tego raportu wynika, że "Certificate of origin" nr [...] jest powiązany z partią towaru (200 000 kg żelazokrzemu metalicznego), odprawioną według przedmiotowego zgłoszenia celnego. Towar jest nie tajwańskiego, a chińskiego pochodzenia, zatem podlega cłu antydumpingowemu przy imporcie do UE.

Organ odwoławczy stwierdził, że nie było podstaw do zastosowania art. 220 ust. 2 lit. b) WKC, gdyż wskazanie w zgłoszeniu celnym, że towar pochodzi z Tajwanu nie wynikło z błędu organu. To spółka zadeklarowała w zgłoszeniu celnym niezgodne ze stanem faktycznym pochodzenie i załączyła nieprawidłowy dowód jego pochodzenia.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję wniósł Syndyk Masy Upadłości "A" Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w Warszawie, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji:

- naruszenie art. 97 pkt 4 kpa w zw. z art. 209 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa w zw. z art. 236 ust. 1 w zw. z art. 145 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (dalej: "PUIN") poprzez jego niezastosowanie polegające na nie zawieszeniu postępowania administracyjnego w sytuacji ogłoszenia upadłości likwidacyjnej "A" Sp. z o.o. z siedzibą w W.,

- naruszenie art. 187 § 1, art. 191, art. 194 § 1 i § 2, art. 210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, wynikające z pominięcia w sprawie działania Spółki "A" w dobrej wierze,

- naruszenie art. 220 ust. 2 lit. b rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 roku ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny poprzez jego niezastosowanie, gdy istniały przesłanki do niedokonywania retrospektywnego księgowania;

- naruszenie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej polegające na utrzymaniu przez Dyrektora Izby Celnej decyzji organu pierwszej instancji w mocy, podczas gdy nie było ku temu podstaw.

Skarżący wskazał, iż organ celny w momencie uzyskania informacji o ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej był zobowiązany do zawieszenia postępowania oraz zgłoszenia wierzytelności Sędziemu-komisarzowi, stosownie do regulacji zawartych w PUIN. Warunkiem uznania wierzytelności na liście jest przedstawienie dowodów na istnienie wierzytelności, co nie jest równoznaczne z przedłożeniem prawomocnej decyzji administracyjnej. Dopiero w przypadku odmowy uznania zgłoszonej wierzytelności w postępowaniu upadłościowym Dyrektorowi Izby Celnej przysługiwałoby prawo podjęcia zawieszonego postępowania i realizacji swoich uprawnień w procedurze przewidzianej przez ustawę o ochronie konkurencji i konsumentów.

O ile organ celny powziął wątpliwości w zakresie faktycznego pochodzenia przedmiotowego towaru , powinien wnikliwie zbadać stan faktyczny i okoliczności sprawy, tymczasem uzasadnienie decyzji opiera się wyłącznie na raporcie OLAF. Organ celny nie wziął pod uwagę , że Spółka działała w dobrej wierze oraz zachowała należytą staranność aby upewnić się, czy zostały spełnione wszystkie warunki korzystania z taryfy celnej dla towaru pochodzącego z Tajwanu.

Skarżący wskazał , że art. 220 ust. 2 lit. b akapit drugi WKC traktuje wydanie nieprawidłowego świadectwa przez organ kraju trzeciego jako błąd, którego importer w racjonalny sposób nie mógł wykryć, zatem jest to błąd organu celnego. W tej sytuacji nie ma podstaw do retrospektywnego zaksięgowania kwoty należności celnych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie.

Odnosząc się do zarzutu niezawieszenia postępowania w sytuacji ogłoszenia upadłości "A" Sp. z o. o. z siedzibą w W. organ wskazał, że do postępowania w sprawach celnych stosuje się art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, przewidujący obligatoryjne zawieszenie postępowania podatkowego (celnego) w przypadku zaistnienia zagadnienia wstępnego. Przepis ten nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania w analizowanym przypadku. Skoro nie ma przepisu, który nakazywałby zawiesić postępowanie podatkowe (celne), to organy są obowiązane do jego kontynuowania. W tej sytuacji trudno odnosić uregulowania zawarte w cyt. przepisach ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze do postępowania podatkowego (celnego), bowiem podjęte może być postępowanie - wszczęte przed ogłoszeniem upadłości - jeżeli zostało zawieszone. Postępowanie, które nie podlega zawieszeniu, tym samym jest cały czas w toku i nie zachodzi potrzeba jego podejmowania.

Brak jest także podstaw do przyjęcia, iż z norm kompetencyjnych zawartych w przepisach Prawa upadłościowego i naprawczego wynika, iż to organy postępowania upadłościowego władne są do rozstrzygania o wierzytelnościach stanowiących zobowiązania podatkowe.

Przepisy prawa upadłościowego nie upoważniają do twierdzenia, iż wraz z ogłoszeniem upadłości zmienia się właściwość organu do określenia, czy ustalenia zobowiązania podatkowego lub należności celnych. Po ogłoszeniu upadłości podatnika (dłużnika celnego), nadal uprawnionym i zarówno zobowiązanym do określenia lub ustalenia należności celnych i podatkowych jest organ podatkowy (celny). Niedopuszczalne jest wyeliminowanie drogi administracyjnej dla ich określenia. W sprawach tych niedopuszczalna jest droga sądowa, a postępowanie upadłościowe jest postępowaniem sądowym. Jeśli organ podatkowy (celny) nie przeprowadzi postępowania podatkowego (celnego) w celu określenia wysokości zobowiązania (długu celnego), powstałego przed ogłoszeniem upadłości podatnika (dłużnika celnego) i nie wyda w tym przedmiocie decyzji wymiarowej stanowiącej dowód zobowiązania podatkowego (długu celnego), nie będzie w stanie zgłosić sędziemu -komisarzowi wierzytelności w taki sposób, aby została ona uznana w postępowaniu upadłościowym. Trudno uznać, by sędzia - komisarz, w ramach uproszczonego postępowania prowadzonego w przedmiocie ustalenia wierzytelności na liście, mógł odnośnie do wierzytelności wynikającej ze zobowiązania podatkowego (długu celnego) oprzeć się np. na oświadczeniu organu podatkowego (celnego), niepopartym żadnym dowodem w postaci dokumentu o charakterze decyzji administracyjnej.

Kontynuowanie postępowania po ogłoszeniu upadłości podatnika (dłużnika celnego) nie oznacza, iż syndyk staje się jego swoistym następcą prawnym. Dłużnikiem celnym, a w konsekwencji materialnoprawną stroną postępowania pozostaje spółka w stanie upadłości likwidacyjnej, a szczególna pozycja procesowa syndyka masy upadłości wynika z nałożonego nań ustawowo obowiązku działania na rzecz upadłego, który pomimo zachowania zdolności prawnej traci prawo do podejmowania decyzji odnoszących się do mienia wchodzącego w skład masy upadłości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie trzeba wskazać, że Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko organu, że po ogłoszeniu upadłości dłużnika celnego (podatnika), organ ten nadal pozostaje uprawniony do ustalenia należności celnych w drodze decyzji wymiarowej. Należy podzielić przedstawianą przez organ w tym zakresie argumentację. Można dodać, że w uzasadnieniu wniesionej skargi zostało przywołane stanowisko doktryny prawa, zgodnie z którym organ "może po ogłoszeniu upadłości wszcząć lub prowadzić już wszczęte postępowanie administracyjne celem wydania i doręczenia podatnikowi ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego".

Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma ustalenie prawnego statusu "A" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na poszczególnych etapach postępowania administracyjnego, które doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji.

Postanowienie z dnia 18 stycznia 2012r. o wszczęciu postępowania w sprawie kontroli zgłoszenia celnego nr [...] z dnia 20 października 2009 r. zostało doręczone spółce "A" – jako importerowi w dniu 24 stycznia 2012 r.

Następnie postanowieniem z dnia 8 lutego 2012 r. termin zakończenia postępowania został przedłużony do dnia 30 kwietnia 2012 r.

Natomiast postanowieniem z dnia 9 marca 2012 r. sygn. akt X GU 86/12 Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego W. ogłosił upadłość "A" Sp. z o.o. w W. obejmującą likwidację majątku upadłego i wyznaczył K. G. na syndyka masy upadłości.

Naczelnik Urzędu Celnego, działając jako organ pierwszej instancji, wydał w dniu 12 kwietnia 2012 r. decyzję określającą dla przedmiotowego towaru Chiny jako kraj pochodzenia towaru, określił stawkę cła antydumpingowego oraz niezaksięgowaną kwotę cła antydumpingowego, odstępując od poboru odsetek wynikających z art. 65 ust. 5 ustawy Prawo celne. Adresatem tej decyzji uczyniono "A" spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w W..

Odwołanie od powyższej decyzji zostało złożone przez Syndyka Masy Upadłości "A" Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej. Do odwołania dołączono odpis postanowienia o ogłoszeniu upadłości spółki.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję z dnia 17 lipca 2012 r., utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji, skierowano do "A" Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. na ręce K. G., Syndyka Masy Upadłości.

Zgodnie z przepisem art. 144 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 175 poz. 1361 ze zm.), zwanej dalej Prawem upadłościowym - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji - jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu, przy czym postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym.

Przepis art. 51 ust. 2 Prawa upadłościowego stanowi, że postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W świetle przywołanej regulacji nie może budzić wątpliwości, że w postępowaniach sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości stroną postępowania jest syndyk, a nie upadły reprezentowany przez syndyka.

Konstatacja, że syndyk jest stroną w postępowaniach dotyczących masy upadłości jest jednoznaczna ze stwierdzeniem, że syndykowi przysługuje legitymacja do występowania w tych postępowaniach. Legitymację syndyka określa się w literaturze prawa jako tzw. legitymację formalną lub jako podstawienie.

Podkreślić tu należy brzmienie art. 144 § 2 Prawa upadłościowego, według którego syndyk prowadzi postępowania w imieniu własnym - choć na rzecz upadłego. Syndyk i upadły to zatem odrębne podmioty, a ich wzajemna relacja oparta jest na konstrukcji zastępstwa procesowego pośredniego.

Konstrukcja ta wyklucza, zdaniem sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, alternatywne traktowanie jako strony postępowania celnego upadłego lub syndyka. Nie kwestionując tego, że stroną stosunku materialnoprawnego pozostaje upadły, to nie może być on od daty ogłoszenia upadłości uznawany za stronę postępowania celnego. Stroną tą jest bowiem wyłącznie syndyk masy upadłości - zgodnie z art. 144 § 1 i 2 Prawa upadłościowego.

Nie można przy tym uznać, że właściwe określenie przez organ administracji strony postępowania jest jedynie wymogiem formalnym. Wielokrotnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazywano bowiem na to, że właściwe i precyzyjne wskazanie w decyzji administracyjnej jej adresata jest jednym z najistotniejszych wymogów stawianych przez art. 210 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.

Art. 247 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej przewiduje sankcję nieważności w stosunku do decyzji skierowanej do osoby niebędącej stroną w sprawie.

Zgodnie z powołanymi wyżej przepisami Prawa upadłościowego, od dnia 9 marca 2012 r. postępowanie celne wszczęte wobec spółki z o.o. "A" z siedzibą w W. mogło być prowadzone jedynie przeciwko syndykowi masy upadłości tej spółki.

Wypada się nie zgodzić w tym zakresie z uzasadnieniem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2010 r. sygn. akt I GSK 975/09 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl), według którego nadmiernym formalizmem jest dostrzeganie wadliwości decyzji w jej skierowaniu do upadłego, zamiast do syndyka.

Podnoszona przez Naczelny Sąd Administracyjny w tym zakresie argumentacja, że wydana decyzja jest realizowana nie w odniesieniu do syndyka, lecz "do majątku upadłego" nie może zostać zaaprobowana. Zgodnie bowiem z art. 173 Prawa upadłościowego, syndyk niezwłocznie obejmuje majątek upadłego, zarządza nim, zabezpiecza go przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub zabraniem go przez osoby postronne oraz przystępuje do jego likwidacji. Stosownie zaś do art. 75 § 1 Prawa upadłościowego jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, upadły traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania i rozporządzania mieniem wchodzącym w skład masy upadłości.

Tym samym z chwilą ogłoszenia upadłości majątek upadłego stanowi masę upadłości. Uprawnienia i kompetencje dotyczące majątku upadłego przechodzą z upadłego na syndyka masy upadłości. Realizacja decyzji może nastąpić tylko w stosunku do masy upadłości. Jej adresatem nie może być upadły.

Nie może również ulegać wątpliwości, że przepisy Prawa upadłościowego pozbawiają upadłego nie tylko prawa do rozporządzania majątkiem, lecz także możliwości dokonywania jakichkolwiek czynności prawnych wobec tego majątku.

Zdaniem Sądu orzekającego, status strony w postępowaniu celnym, po ogłoszeniu upadłości, jest zdeterminowany przepisami ustawy Prawo upadłościowe. Tzw. podstawienie syndyka w miejsce upadłego ma charakter bezwzględny.

W konsekwencji też nie można przepisów dotyczących strony w postępowaniu celnym, a zawartych w Ordynacji podatkowej, stosować w oderwaniu od przepisów Prawa upadłościowego. Należy mieć na uwadze, że przepisy Prawa upadłościowego są przepisami szczególnymi i modyfikują pojęcie strony.

Użyty przez ustawodawcę zwrot "jedynie" jest kategoryczny. Jak podniesiono powyżej jedynie syndyk ma legitymację procesową do udziału w toczących się postępowaniach dotyczących masy upadłości. Konsekwencją zaś utraty przez upadłego prawa zarządu masą upadłości jest utrata przez upadły podmiot legitymacji do występowania w charakterze strony. Tym samym adresatem decyzji organu pierwszej instancji nie mogła być "A" Spółka z o.o., albowiem z chwilą ogłoszenia upadłości jej adresatem może być tylko syndyk masy upadłości.

Skoro decyzja organu pierwszej instancji została skierowana do spółki "A" w czasie, gdy przymiot strony postępowania przysługiwał wyłącznie syndykowi masy upadłości tej spółki, należało uznać, że decyzja ta dotknięta jest wadą nieważności na podstawie powołanego wyżej przepisu art. 247 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej.

Decyzja organu odwoławczego rażąco narusza prawo, gdyż utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji, dotkniętą wadą nieważności.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.